ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2642 1028583 1017834 2026-04-30T11:52:16Z Chenzeyan29 141880 /* ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1028583 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group= Rakhine people <br/> ရခိုင်လူမျိုး |image= Flag of Rakhine.svg |poptime= ၄,၁၀၀,၀၀၀ |region1= {{flag|Burma}} |pop1= ၃,၁၀၀,၀၀၀ |ref1={{lower|0.75em|<ref>{{cite web|url= https://www.idea.int |title="Overviews of Myanmar's diversity"}}</ref>}} |region2={{flag|India}} |pop2=၅၀,၀၀၀ |ref2={{Cn}} |region3={{flag|Bangladesh}} |pop3=၁၁,၁၉၅ |ref3=<ref>{{cite web|url=https://www.ucanews.com/news/last-of-bangladeshs-buddhist-rakhines-wage-a-losing-war/101748|title=Last of Bangladesh's Buddhist Rakhines wage a losing war}}</ref> |rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[မရမာကြီး လူမျိုး|မရမာကြီး]]၊အခြား[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာမျိုးနွယ်စု]]များ |region4={{flag|Malaysia}}|pop4=၁၀,၀၀၀|ref4=<ref>{{Cite web |last=CNI |title=Rakhine and Chin refugees enter Malaysia more than before |url=https://cnimyanmar.com/index.php/english-edition/22925-rakhine-and-chin-refugees-enter-malaysia-more-than-before |access-date=2025-04-18 |website=cnimyanmar.com |language=en-gb}}</ref>|region5={{Flag|United States}}|pop5=၂,၃၀၀|ref5=<ref>{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Burmese Population in the USA |url=https://thebaci.org/2023/08/04/burmese-population-in-the-usa/ |access-date=2025-04-18 |website=The official website of Burmese American Community Institute |language=en-US}}</ref>}} '''ရခိုင်လူမျိုး (ရက္ခိုင်လူမျိုး)''' သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူမျိုး (၁၃၅) မျိုးထဲတွင် ပါဝင်သည်။ အစိုးရမှ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား (၇) မျိုး ဟုသတ်မှတ် ထားသည်။ ယင်းတို့မှ ရခိုင်၊ ကမန်၊ ခမီ၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီး၊ မြို၊ သက် စသည့်မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရခိုင်ဘာသာစကားကို အများစု ပြောဆို အသုံးပြု ကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၄% ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=12 October 2023 |archive-date=10 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=dead }}</ref> ရခိုင်လူမျိုးသည် ခေတ်လေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီး ကိုယ့်နန်းဖြင့် အုပ်ချုပ်‌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၁-၁၄၇</ref> အမျိုးတူသည်ကို လိုက်၍ လူမျိုးစုတို့ကို သတ်မှတ်ခွဲခြားသည့် ဘာသန္တရ သုတေသနနည်း အရဆိုလျှင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် အသံကွဲ မြန်မာစကားများကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးများတွင် ပါဝင်သည်။ သို့သော် မြန်မာအစုဝင် တောင်ရိုး၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်၊ ဓနု၊ ရခိုင်နှင့် ယော စကားများသည် မြန်မာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်လေသည်။ရှေးရခိုင်တို့သည် မိမိတို့ကိုကို မရမာကြီးဟု သုံးနှုန်းကြသည်။(မရမာ ဟုသည်ကား အမျိုးနှင့်သီလကိုစောင့်ရှောက်သော လူမျိုးဟုဆိုလိုသည်။)မြန်မာနှင့်ရခိုင်ကိုမျိုးနွယ်တူဟုလည်းသတ်မှတ်နိုင်၍မိမိကိုယ်ကိုသာဂီမျိုးဟုဂုဏ်ယူပြောတတ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံပြည်မနှင့် ရခိုင်ပြည်အကြားတွင် ရခိုင်ရိုးမ(ခေါ်)အနောက်ရိုးမတောင်တန်းတည်ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နိုင်ငံခြားနှင့် အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက်ပိုလွယ်သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်၌ မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ ရခိုင်၌ တွေ့ရသော ရှေးကျောက်စာများအနက် အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာ၌ ဘီစီ၅၁၈ မှစ၍ အေဒီ ၇၂ဝ တိုင်အောင် မင်းစဉ်မင်းဆက်ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ စောလွန်းသော မင်းတို့ကို ဧကန်မှန် သည်ဟု ယူဆလိုလျှင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ရခိုင်တွင် မြို့တည်၍ စာပေအရေးအသား တတ်ကျွမ်းလျက် ဗုဒ္ဓဝါဒီ၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒီ ရှိသူတို့သည် ခရစ်နှစ်ဦးမှစ၍ ရှိနေကြသည်ဟုသော အဆိုမှာမှားယွင်းနေသည်။အမှန်ကား ဗုဒ္ဓမပွင့်ပေါ်မီ ကာလာကပင် ဗြာဟ္မဏဝါဒီနှင့် နေထိုင်သူများသာ ဖြစ်လေသည်။ ယင်းတို့သည် ငွေဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ်၍ ရောင်းဝယ်ရာတွင် ပိုက်ဆံအဖြစ် သုံးသည်။ ထိုသူတို့ကား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ပျူတို့ထက်‌ ခေတ်စောဖြစ်လေသည်။ ထိုစဉ်ကပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မင်းတို့ အုပ်ချုပ်သော ပြည်သူတို့ကား ဘရမာအမျိုးဖြစ်၍ အသောမင်း၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်ကြ၍ ရခိုင်၌ အခြေစိုက်လျက် ပြည်ရွာထူထောင်သည်ကိုမူ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည်။ မည်သို့ဖြစ်စေ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ရခိုင်လူမျိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် မိမိတို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကိုယ်ပိုင်စာပေယဉ်ကျေးမှုဖြင့် အခြေစိုက် တိုးတက်လာသော လူမျိုးဖြစ်ပေသည်။ ရခိုင်စာပေ ယဉ်ကျေးမှုသည် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ထွန်းပြောင်ခဲ့ပေသည်။ ရခိုင်စာပေနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်းစာများကို ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၅ ရာစုမှ အေဒီ ၄ ရာစု)မှ စ၍ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်ဟု ဆိုသည်။ ရခိုင်ရတု၊ လင်္ကာ၊ ဘွဲ့၊ ဧချင်းတို့ကိုလည်း ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)တို့၌ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရလေသည်။ သို့သော် ရခိုင်စာပေသည် အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ပြီးသော အချိန်နှင့် အေဒီ ၁၈၂၄-၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့လက်အောက်ကို ကျရောက်သော အချိန်မှအစပြု၍ တဖြည်း ဖြည်း မှေးမှိန်ခဲ့ရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == နေထိုင်သည့် နေရာ == ရခိုင်လူမျိုးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အများစု နေထိုင် ကြပြီး။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသ အနှံအပြားတွင် အနည်းနည်း နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့်ချင်း ပြည်နယ် ပလက်ဝခရိုင်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေခရိုင်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၊အမ်းခရိုင်၊ပေါက်တောခရိုင်၊သံတွဲခရိုင်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်တွင် အများဆုံး နေထိုင် သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃,၁၀၇,၀၀၀ လူဦရေး ၄% နေထိုင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဖလောင်းချိန်းမြို့ ရခိုင်လူမျိုး အနည်းနည်းနေထိုင်သည်။ စုစုပေါင်း လူဦရေး ၂၀၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရပြည်နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး စုစုပေါင်း လူဦရေး ၃၂,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ == အခေါ်အဝေါ် == ရခိုင်လူမျိုးများအား ရခိုင်၊ ရက္ခိုင်၊ အာရကန်၊ မောဂ် စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုများလည်းရှိကြသည်။ ရခိုင် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရခိုင်လူမျိုးအချိုသည့် ရက္ခိုင် ဟု ခေါ်ဆိုသည့်ကို နှစ်သက်ကြသည်။ ရခိုင်=ရက္ခိုင် အသံထွက် တူသည့် အဓိပ္ပာယ်အရလည်းတူသည်။ အာရကန် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကား အာရက္ခမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း စောင့်ရှောက်သည့်လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်း စာပေများတွင် အသုံးများသည်ကို တွေ့ရသည်။ မောဂ်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပေများတွင် ရခိုင်လူမျိုးများအား ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ရခိုင်တို့သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ မဂဓတိုင်းသားများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းမှ ဆင်းသက်လာသော အနွယ်တော်များ ဖြစ်သောကြောင့် မဂဓတိုင်းသားများ မောဂ် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] မျိုးနွယ်စုများ အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုမှ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအရ ဤဒေသတွင် ကျောက်ခေတ်ဦးကာလကတည်းက လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသော်လည်း ထိုမူလနေထိုင်သူများမှာ မည်သည့်လူမျိုးဖြစ်သည်ကိုမူ တိကျစွာ အတည်မပြုနိုင်သေးပေ။<ref name="Cultural1976">တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ရခိုင်)၊ ၁၉၇၆၊ စာမျက်နှာ ၃၃-၃၆။</ref> ဘာသာဗေဒနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ရခိုင်လူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] (Lolo-Burmese) ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး [[မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အလွန်နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရုပ်သွင်ပြင်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ဖြစ်သော မျက်နှာပုံစံ၊ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အသားအရေတို့တွင် တူညီမှုရှိကြပြီး၊ အေဒီ ၉ ရာစုမတိုင်မီကပင် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်၍ ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးဗမာနွယ်ဝင်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Charney2005">Charney, Michael W. (2005). ''History of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိနေသဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းက အိန္ဒိယနွယ်ဝင် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] များ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများအတွက် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီခေတ် ကျောက်စာများနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်အရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် အနောက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော အာရီယန် (Aryan) နွယ်ဝင်များနှင့် သွေးချင်းနှောမှု ရှိနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အဓိကအားဖြင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် များသာ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). ''Le Royaume d'Arakan, Birmanie''. École française d'Extrême-Orient.</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== ရခိုင်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိဗက်-ဗမာမျိုးရိုးအုပ်စုနှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန် အုပ်စု]]များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သုတေသနများအများစုက ဆိုကြသည်။ သုတေသနများအရ ရခိုင်တို့တွင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]တွင် တွေ့ရသော အဖမျိုးရိုး Y-DNA haplogroups ဖြစ်သည့် O-M122 နှင့် D-M174 တို့ အများအပြားပါဝင်နေပြီး၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ အိန္ဒို-အာရိယန်နွယ် Haplogroup R1a နှင့် H-M69 တို့ကိုလည်း အချို့တွင် တွေ့ရသည်။ ဤအချက်အလက်များသည် ရခိုင်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးအုပ်စုများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရသက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>Kayser, M. et al. (2006). "The Genetic Legacy of the Austronesian Expansion". ''American Journal of Human Genetics'' 79(3): 581–593.</ref><ref>Thangaraj, K. et al. (2005). "Reconstructing the Origin of Andaman Islanders". ''Science'' 308(5724): 996.</ref><ref>van Driem, George (2014). ''The Tale of Two Rakhines: Genetic and Linguistic Perspectives on the Peoples of Western Burma''. Leiden University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === ဓညဝတီခေတ် === ရခိုင်လူမျိုးသည် ခေတ်လေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီး ကိုယ့်နန်း ကိုအုပ်ချုပ်ခဲသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသား ဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝ၀ ကျော်မှစ၍ မာရယုမင်းသည့် ဓညဝတီကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။ ပထမ ဓညဝတီ (၃၃၂၅-၁၅၀၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ ဒုတိယ ဓညဝတီ (၁၅၀၇-၅၈၀ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီး မင်းဆက် ၂၉ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ကံရာဇာကြီးသည် ရခိုင်မင်းဆက်ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းကံရာဇာငယ်သည် မြန်မာမင်းဆက်ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည် ၊ တတိယ ဓညဝတီ (၅၈၀-၃၂၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် စန္ဒသူရိယ မင်းဆက် ၂၅ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ စန္ဒသူရိယမင်သည် ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ သို့သော် ဓညဝတီခေတ်တွင် မဂဓလူမျိုးများ နေထိုင်၍ ရခိုင်ပြည်၌ စိုးစံတော်မှုသည်ကို့ လူတိုင်း စာပေပညာရှင်တိုင်း မသိရှိပေ။ === ဝေသာလီခေတ် === {{seealso|ဝေသာလီခေတ်}} ဝေသာလီခေတ် ကျောက်လှေကားခေတ် (၃၂၇-၈၁၈အေဒီ)ကို မင်းဆက် ၁၂ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြသည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကား ခဲသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၃-၁၄၄</ref> === လေးမြို့ခေတ် === လေးမြို့ခေတ် (၈၁၈-၁၄၀၆အေဒီ) ပဉ္စာမြို့ (၈၁၈-၁၁၀၃)၊ ပထမပရိန်မြို့ (၁၁၀၃-၁၁၂၃)၊ ဒုတိယပရိန်မြို့ (၁၁၂၃-၁၂၅၀)၊ လောင်းကြက် (၁၂၅၀-၁၄၃၀) စသည့်မြို့လေးမြို့ကို မြို့တော်ပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲကြသည့် ခေတ်ကို လေးမြို့ခေတ်ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ပုဂံလက်အောက်ခံ အဖြစ် ပထမ ပရိန် ခေတ် တွင်ဖြစ်ခဲ့ပြီ။ အင်းဝလက်အောက်ခံ (၁၄၀၆-၁၄၂၉) ဖြစ်ခဲသည့် သိုသော ရခိုင်တောင်ပိုင်သည့် သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည်။ ရခိုင်တောင်ပိုင်သည့် ၁၃ ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၄-၁၄၅</ref> === မြောက်ဦးခေတ် === {{seealso|မြောက်ဦးနေပြည်တော်}} မြောက်ဦးခေတ် (၁၄၃၀-၁၇၈၄)ကို နန်းကြဘုရင် မင်းစောမွန်သည် အင်းဝကို ဘင်္ဂလား အကူအညီဖြင့် ပြန်လည်သိမ်ယူခဲ့ပြီး မြောက်ဦးခေတ်ကို တည်ထောင် ခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလား လက်အောက်ခံ အဖြစ်ရှိခဲ့သည့် မင်းခရီ(ခ)အလီခင် ရခိုင်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘင်္ဂလား ကို တွန်းလှန်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ် အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း နှစ်များတွင် စီးပွားရေး စစ်ရေး အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မူ မြောက်ဦး (ရခိုင်ပြည်)ကို အုပ်ချုပ်ရင် ကျိုစခဲရသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၆-၁၄၇</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် === မဟာသမ္မတရာဇာ ရခိုင်ဘုရင် လက်ထက် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဦး‌‌နေပြည်တော် (ရခိုင်ပြည်၊ရခိုင်နိုင်ငံ)ကို ဘိုးတော်ဘုရားမှ လွှတ်သည် သတိုးမင်းစော ဦးဆောင်သော တပ်များမှ တိုက်ခိုင်ခြင်ကြောင်း ရခိုင်နိုင်ငံ ပြိုကွဲခဲသည်။ ကုန်းဘောင်ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် သည် ရခိုင်ပြည်ကို ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀ အုပ်ချုပ်ခဲသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8</ref> === ဗြိတိသျှခေတ် === ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရန္တပိုစာချုပ်အရ ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ ရခိုင်ပြည်ကြရောက်သွားသည်။ ဗြတိသျှသည့် ရခိုင်ပြည်ကို [[ရခိုင်တိုင်း]] အဖြစ် အုပ်ချုပ် ခဲသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်သည် ဂျပန်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များ ရခိုင်ပြည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ရခိုင်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိခဲသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8</ref> === မြန်မာနိုင်ငံ === ရခိုင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွှတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောက်ရွက် ပေခဲသည်။ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမနှင့် ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးမေအောင် တိုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသည် ရခိုင်လူမျိုးကို လူမျိုးစုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။<ref name="pyithu"/> သိုပေမယ့် ရခိုင်ပြည်နယ်မရရှိပေ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဦနေဝင်း မြန်မာဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ လက်ထက်မှ အခြေခံဥပဒေအရ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းမှ ရခိုင်ပြည်နယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးအများစု‌ နေထိုင်သည် ရခိုင်ပြည်တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယခုအထိ တွေရသည်။<ref>https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/47-rke-day.html</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရခိုင်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်ရှိ လိုလို-ဗမာအုပ်စု တွင်ပါဝင်ပြီး၊ ဗမာ၊ အင်းသား နှင့် တောင်ရိုး တို့နှင့် မျိုးရိုးစပ်ဆိုင်မှုရှိကြသည်။ သို့သော် ရခိုင်တို့၏ ဘာသာစကားနှင့်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်မဗမာအုပ်စုများထက် အင်ဒို-အာရိယန် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနေသည်ဟု သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်။ ရခိုင်ဘာသာသည် ဗမာဘာသာနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာအုပ်စုမှ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အသံအနေအထားနှင့် အချို့သော ဝေါဟာရများအပေါ်တွင် ပင်မဗမာဘာသာထက် ပိုမိုဟောင်းသော လက္ခဏာများ ထိန်းသိမ်းထားစဲဖြစ်သည့်အပြင်<ref>Okell, John (1995). ''Three Lectures on Burmese Speech, Grammar and Writing''. SOAS University of London.</ref><ref>Bradley, David (2007). ''Language Endangerment and Language Maintenance in the Tibeto-Burman Languages''. Pacific Linguistics.</ref><ref>van Driem, George (2014). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook''. Brill.</ref>တခြားဗမာနွယ်များဖြစ်သည့် အင်းသားနှင့် ဓနုတို့မှာ ဗမာအင်ပါယာများနှင့် ပိုဆက်နွယ် သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဗမာနှင့်ပိုမိုဆင်တူသော်လည်း၊ ရခိုင်တို့တွင် တောင်အာရှနှင့် အိန္ဒိယသက်ရောက်မှုများ ပိုမိုသိသာသည်။ ထို့ကြောင့် ရခိုင်တို့ကို လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်သည့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုခွဲအနေနဲ့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Lieberman, Victor (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> '''ဘာသာစကား'''{{see also|ရခိုင်ဘာသာစကား}} ရခိုင်လူမျိုးတို့ သည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် အတော်များများတူပြီး ရသံ /r/ နှင့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာသည်။ ဒေသအလိုက် ရခိုင်ဘာသာစကား အနည်းငယ် ကွဲသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၂၈နှင့် ၃၆</ref> ===စာပေ=== ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်က စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်းအထောက်အထား တွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို တွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] ==ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ စာပေ၊ ဂီတ နှင့် အနုသုခုမပညာရပ်တို့သည် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ကျင်ကိုင်ခြင်းအားကစားနှင့် ဆီမီးခွက်အကတို့သည် ထင်ရှားသည်။ === ရခိုင်အမျိုးသားသင်္ကေတ === ရခိုင်လူမျိုးများ လက်ခံသော အမျိုးသားသင်္ကေတ ၃ သင်္ကေတ ရှိသည်။ ထို့သင်္ကေတများမှ အောက်ပါအတိုင် ဖော်ပြထားသည်။ * နဝရူပ ဗျာလ သတ္တဝါ ၉ မျိုး၏ ရုပ်အဆင်းရှိသော ဒဏ္ဍာရီဆန်‌သော သတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ ဗျာလသည် နဝရူပ ရုပ်တုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗျာလရုပ်တုများကို ဝေသာလီခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများတွင် စတင်တွေ့ ရှိရသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%9D%E1%80%9B%E1%80%B0%E1%80%95</ref> [[File:Bya La statue in Sittwe.jpg | thumb | နဝရူပ ဗျာလ စစ်တွေမြို့ ဗျူးပွိုင့်]] * ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော်) (ခ)အောက်အလံကို ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အသုံပြုကြသည်။ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင် အောက်ပိုင်း အနီရောင် အလယ်တွင် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံအဖြူ‌ရောင်ကို အပြာရောင်ဝိုင်ထား သည်။ {{Infobox flag | Name = ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော် | Image = Flag of Rakhine.svg }} * ရခိုင်အမျိုးသား တံဆိပ် (ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်)သည် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ) အလယ်တွင်လည် တွေရသည်။<ref>https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA_%E1%80%90%E1%80%B6%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B6</ref> [[File:Rakhinelogo.jpg|250px|thumb|ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်]] === ဘာသာရေး === {{see also|ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူအယူဝါဒ]]ကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်သူများဖြစ်လာကြသည်။ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရေးကိုရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုအများစုကိုးကွယ်ကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဦးဆုံးသော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် လူမျိုး ဖြစ်ကြသည်။<ref>https://joshuaproject.net/people_groups/13207</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ယခင်က အိန္ဒိယတို့နှင့် ဆင်တူသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးရှိခဲ့သည်။ သို့သော် [[မြောက်ဦးနေပြည်တော်|မြောက်ဦးခေတ်]] ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်လာပြီး [[ဗမာလူမျိုး]] တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံများ လွှမ်းမိုး လာခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားများသည် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ ၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်များ၏ ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆောက်အဦးများကို [[မြောက်ဦးမြို့]]တွင်လေ့လာ နိုင်သည်။ ===အားကစား=== ရခိုင်ရိုးရာအားကစားမှ [[ကျင်]] ဖြစ်ပြီး နပန်းနှင်တူညီမှုရှိသည်။ ကျင် ဆိုသည်မှာ ကျား နှင့် ယင် ဆိုသော စကားနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ရာမှ ကျင်ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ [[ကျင်]] အားကစားမှ ဘီစီ ၆၀၀ ကျော်လောက်ခန့် တွင်အစောဆုံ တွေရှိရသည်။<ref>တောင်ကျောင်းဆရာတော်၏ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း</ref> === နေထိုင်မှုနှင့် လူမှုဘဝ === {{see also|အိမ်ကြီးရခိုင်}} ရှေးရခိုင်လူမျိုးများ အိမ်ကို ကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်မှုကြောင့် အိမ်ကြီးရခိုင်ဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက အိမ်ကြီးများကို အိမ်ခွန်ကောက်ခဲ့ရာ နန်းတော်က ဆောက်ခွင့်ရမှ ဆောက်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/aimkiirkhiung |access-date=24 September 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730061014/https://www.mdn.gov.mm/my/aimkiirkhiung }}</ref> {{seealso| ရခိုင်သမက်တက်}} ရခိုင်ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင်သည် သမီးရှင် (သတို့သမီး) နှင့် သမက်ရှင် (သတို့သား) လက်ထက်ထိမ်းမြားသောမင်္ဂလာဆောင်ပွဲကို ရခိုင်စကားတွင် “သမက်တက်ပွဲ” ဟုခေါ်သည်။ ယောက္ခမအိမ်သို့ သမက်ကိုတင်ပို့ရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ရန်သွားရသောကြောင့်လည်းကောင်း “သမက်တက်” ဟုခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ [[မယိမ်တက်]]အခမ်းအနားသည် ရခိုင်ရိုးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဓလေ့ထုံးတမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သံတွဲမြို့နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ပြုလုပ်ခဲသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === # [[ရခိုင်မုန့်တီ]] # ငါးပိထောင်း # ခရမ်းသီးငါးခြောက်ချက် #ငရုပ်သီးကြိတ် #ပက်ကျိသုတ် #ပင်လယ်အစားအစာများ ==အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှု== === တူရိယာ === တူရိယာပစ္စည်းတို့ကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် ဟူ၍ တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးအစားတို့ကို စာလုံးအတိုကောက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ ကြေး ဆိုသည်မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော ကြေးစည်၊ မောင်း၊ ပတ္တလား၊ ခွက်ခွင်း၊ စည်းခတ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ကြိုး ဆိုသည်မှာ ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော တယော၊ စောင်း၊ စောင်းကောက်၊ ဒူးလောင်း၊ မိကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သားရေ ဆိုသည်မှာ သားရေကို အသုံးချ၍ ပြုလုပ်ထားသော သားရေနှင့်ကြက်၍ တီးခတ်ရသော မြောက်စည်(ဗဟိုရ်စည်)၊ စည်ပန်းတောင်း၊ ခတ်စည်၊ စည်ရှည်၊ စည်အိုင့်(အိုးစည်)၊ ဒုပ္ပါ၊ ဒုံမင်း၊ ပတ်မ၊ တစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ နှစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ သံလွင်စည်၊ စည်ပုတ်၊ စည်ကြီး(ရွန်းစည်)၊ မုရိုးစည်၊ စည်ဝန်း၊ တဘက်စည်၊ ပတ်သာ၊ ပန်းတျား စသည့် တူရိယာပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်။ လေ ဆိုသည်မှာ လေနှင့်မှုတ်ရသော တူရိယာပစ္စည်းများမှာ လက်တံတို၊ လက်တံရှည်၊ ကော၊ ညှင်း၊ ချည်ခေါင်း၊ခရာကောက်၊ ခရြွာမာ၊ ဖက်လိပ်၊ နှဲ၊ ခရုသင်းနှင့် ပလွေ(ပြွီ) အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ခုပ် ဆိုသည်မှာ လက်ဖြင့် လက်ခုပ်တီးခြင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ သစ်လက်ခုပ်၊ လက်ကြားလက်ခုပ်၊ လက်ဖြောက်လက်ခုပ်၊ ကျောက်လက်ခုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ [[ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]]သည် ထင်ရှာသည့် ရခိုင်ရိုးရာတူရိယာ ပစ္စည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple |access-date=3 August 2023 |archive-date=3 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803152415/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple }}</ref> [[File:Rakhine drummers at Thingyan, New York City.jpg | thumb | အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူရောက်မြို့၌ ရခိုင်ရိုးရာသင်္ကြန်တွင် တွေရသည် ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]] === ရခိုင်ရိုးရာအကများ === # ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက ([[ဆီမီးခွက်အက]]) # ငစွေအက # သျှင်ဒိုင်အက # ပိုးဝါမင်းသမီးအက # ယိမ်းအက # ရထားပန်းယိုင်အက # ပင့်ကူအက == ရခိုင်ခေတ်များ == * [[ပထမဓညဝတီခေတ်|ပထမဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၃၃၂၅ မှ ၁၅၀၇ BC အထိ၊ * [[ဒုတိယဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၁၅၀၇ မှ ၅၈၀ BC အထိ၊ * [[တတိယဓညဝတီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၅၈၀ မှ ၃၂၇ BC အထိ၊ * [[ဝေသာလီခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၃၂၇ မှ ၈၁၈ AD အထိ၊ * [[လေးမြို့ခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၈၁၈ မှ ၁၄၀၆ AD အထိ၊<ref>ရခိုင် ရာဇဝင်ဟောင်း</ref> * [[မြောက်ဦးနေပြည်တော်|မြောက်ဦးခေတ်]] သက္ကရာဇ် ၁၄၂၉ မှ ၁၇၈၅ AD အထိ၊<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၁၄၁-၁၄၇</ref><ref>ရခိုင် ရာဇဝင်ဟောင်း</ref> == ရခိုင်(၇)မျိုး == # [[ရခိုင်]] # [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]] #[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]] # [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]] # [[မရမာကြီး လူမျိုး|မရမာကြီး]] #[[မြိုလူမျိုး]] # [[သက်လူမျိုး|သက်]]<ref name="pyithu"/> == ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ == [[ရခိုင်မင်းဆက်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]] ==ထင်ရှားသော ရခိုင်လူမျိုးများ== {{columns-list|width=30em| {{See also|ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ}} * ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]] * ဗိုလ်ချုပ်[[ထွန်းမြတ်နိုင်]] - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ် * ဒုဗိုလ်ချုပ်[[ညိုထွန်းအောင်]] – ရက္ခိုင့်တပ်တော် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် * [[ဦးသာထွန်း၊ ဦး|ဦးဦးသာထွန်း]] - ရခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ် သမိုင်းပညာရှင် <ref>[http://alpbranchmalaysia.blogspot.com/2011/05/blog-post_4191.html Blogger<!-- Bot generated title -->]</ref> *[[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာရှင်)|ဦးမေအောင်]] - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး *[[ရဲကျော်သူ|ဦးရဲကျော်သူ]] - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခဲ့သူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး *[[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး|ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင်]] - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ *[[စံရွှေ၊ ဦး|ဦးစံရွှေ]] - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး *[[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] - ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး * [[ချန်ထွန်း၊ ဦး(ရခိုင်)|ဦးချန်ထွန်း]] - ဥပဒေပါရဂူ * [[အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)|ဒေါက်တာအေးမောင်]] - [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် * [[ဦးအေးသာအောင်]] - [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)|ဒေါက်တာ အေးကျော်]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[မင်းထီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းစောမွန်]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[မင်းရာဇာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းဗာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မဟာသမ္မတ]] - နောက်ဆုံး [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[ဒေါက်တာအေးချမ်း|ဒေါက်တာအေးချမ်း]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[ကိုင်ဇာ]] - အဆိုတော် *[[Adjustor]] - အဆိုတော် * [[နေထက်လင်း]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ဖော်ကာ]] - အဆိုတော် * [[နေတိုး]] - (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) * [[အောင်လွင်]] - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ * [[ရတနာမိုင်]] - အဆိုတော် * [[ခြူးလေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[ဇွန်သံစဉ်]] - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင် * [[ညီမင်းခိုင်]] - အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ * [[မင်းသွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[သားငယ်]] - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင် * [[ခန့်စည်သူ]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ဦး[[ဖေမြင့်]] - စာရေးဆရာ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး * ဦး[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် *[[ခိုင်ရာဇာ]] - ရခိုင်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် == ကိုးကား == {{Reflist| <ref>ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး</ref> <ref>စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း၊ ၁၅၊ ၁၈ ရာစု</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။</ref> <ref>[http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=817 ရခိုင်ဂီတ ဒေါ့ကွန် ]</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုးစု|*]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] s8vey9r1rknhywcvqgbpchgoaeoskyl 0 3600 1028336 1028295 2026-04-29T13:20:33Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာရေးနှင့်စာပေ */ 1028336 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီကပင် [[ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်]]တွင် အခြေချခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်နှင့် [[ပုဂံနေပြည်တော်]]ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စု (မြန်မာတို့အလိုအရ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ (Proto-Burmans) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ မဆင်းလာမီ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် ရှိနေစဉ်က ကိုးကွယ်မှုမှာ သဘာဝလွန် အင်အားစုများကို ယုံကြည်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဘိုးဘွားပူဇော်မှု တို့အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ရှေးဦးဗမာတို့သည် တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းနှင့် မိုးလေဝသကို အစိုးရသည်ဟု ယုံကြည်ရသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် နောင်တွင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သော မိရိုးဖလာနတ်များနှင့် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ် ယုံကြည်မှုများ၏ အစောပိုင်းပုံစံများ ဖြစ်သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားသော သူများကို နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပူဇော်သည့်ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref>Elias, N. (1876). Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan.</ref> ဗမာတို့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် လမ်းကြောင်းတွင် ရှိသော နန်ကျောက်ဒေသမှ ရောနှောပါဝင်လာသည့် မဟာယာနနွယ် အယူအဆများနှင့် လူသားနှင့် နတ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရှေးဟောင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ အတတ်ပညာများ ပါရှိနေခဲ့သည်။ နတ်များအတွက် တင်ဆက်ရမည့် ကန်တော့ပွဲ (အုန်း၊ ငှက်ပျော) ပြင်ဆင်ပုံနှင့် နတ်တို့၏ ကျေနပ်မှုကို ရယူကာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် ပြုလုပ်သည့် ယတြာအတတ်ပညာများ ပါဝင်သည်။ ဤအတတ်ပညာသည် ဗမာတို့ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရ အယူအဆများနှင့် ပေါင်းစပ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အထင်ရှားရှိခဲ့သော [[အရည်းကြီး]] အယူအဆများ၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context. Cambridge University Press.</ref> ဗမာတို့သည် ပုဂံဒေသတွင် အခြေချပြီးနောက်မှသာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်နေသော [[ပျူ]] တို့ထံမှ [[ထေရဝါဒ]]အငွေ့အသက်များကို ပိုမိုထိတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများ ရောထွေးနေသည့် အရောအနှော အယူဝါဒများ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်တွင် သထုံပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> သို့သော်လည်း ထေရဝါဒဘာသာ ထွန်းကားလာသည့်တိုင်အောင် မဟာယာနနွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အလေ့အထများသည် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]] အထိ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ပုဂံခေတ်တွင် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းကြီး နန်းသစ်တည်၍ နန်းသိမ်းပွဲကျင်းပရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားဖြစ်သည့် [[ဗိဿနိုး]]နတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်များအတွင်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အားထားခဲ့ကြသည်။ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ နတ်မေးစေခြင်း၊ ဗေဒင်ယတြာနှင့် အင်းအိုင်ခါးလှည့် အတတ်ပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းတို့ကို တွေ့ရသည်။<ref>Lieberman, V. B. (1984). Burmese Administrative Cycles. Princeton University Press.</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒအယူအဆအပြင် ရှေးဟောင်းရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်နေသည့် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] obnd8r4audp686xcqa5wceborelh9d8 0 4258 1028337 1026925 2026-04-29T13:23:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028337 wikitext text/x-wiki {{Coord|36|N|138|E|type:country_region:JP|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ဂျပန်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် | အမည်_ရင်း = {{native name|ja|日本国|italics=off}}<br>{{small|{{transl|ja|Nippon-koku}} or {{transl|ja|Nihon-koku}}}} | common_name = ဂျပန် | ပုံ_အလံ = Flag of Japan.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Imperial Seal of Japan.svg | other_symbol = <div style="padding:0.2em;">[[File:Goshichi no kiri.svg|80px|Seal of the Office of the Prime Minister and the Government of Japan]]</div> | other_symbol_type = အစိုးရ စည်းတံဆိပ် | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{Nihongo|"[[ကီမီဂါယို]]"|君が代|italics=off}}<br>"အရှင့် နန်းသက်"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = Japan (orthographic projection).svg | alt_map = Projection of Asia with Japan's Area colored green | map_caption = ဂျပန်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်ကို အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြင့်ဖော်ပြထားပြီး ပိုင်ဆိုင်သည်ဟုဆိုသော်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသော မြေကို အစိမ်းနုဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ | မြို့တော် = [[တိုကျိုမြို့]] (東京) | coordinates = {{Coord|35|41|N|139|46|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[ဂျပန်ဘာသာစကား|ဂျပန်]] | demonym = Japanese | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[ဂျပန် ဧကရာဇ်|ဧကရာဇ်]] | leader_name1 = [[နာရူဟီတို]] | leader_title2 = [[ဂျပန်နိုဘုရင်နိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[တခအိချိ ဆနအဲ]] | legislature = [[ဒိုင်းယက်လွှတ်တော်]] | upper_house = [[:en:House of Councillors (Japan)|House of Councillors]] | lower_house = [[:en:House of Representatives (Japan)|House of Representatives]] | sovereignty_type = [[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | established_event1 = [[:en:Yamato Dynasty|ဧကရာဇ်မင်းဆက်ထူထောင်ခြင်း]] | established_date1 = ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက် ၆၆၀ ဘီစီ | established_event2 = [[:en:Meiji Constitution|မေဂျီအခြေခံဥပဒေ]] | established_date2 = ၁၈၉၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် | established_event3 = {{nowrap|[[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]]}} | established_date3 = ၁၉၄၇ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက် | area_km2 = ၃၇၇,၉၇၅ | area_footnote = <ref name="area-2019">{{cite web|script-title=ja:令和元年全国都道府県市区町村別面積調（１０月１日時点）|url=https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO201910-index.html|publisher=Geospatial Information Authority of Japan|language=ja|date=December 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415123703/https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO201910-index.html|archive-date=April 15, 2020|url-status=dead|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=26 September 2021|archivedate=15 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200415123703/https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO201910-index.html}}</ref> | percent_water = ၁.၄ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=October 11, 2020|publisher=OECD|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | area_rank = ၆၂ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | population_estimate = {{decrease neutral}} ၁၂၅,၃၆၀,၀၀၀<ref>{{cite web|title=Population Estimates Monthly Report July 2021)|url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.html|publisher=Statistics Bureau (Japan)|date=July 20, 2021}}</ref> | population_estimate_rank = ၁၁ | population_estimate_year = ၂၀၂၁ | population_census = ၁၂၆,၂၂၆,၅၆၈<ref>{{cite web|url=https://www.e-stat.go.jp/en/stat-search/files?page=1&layout=datalist&toukei=00200521&tstat=000001136464&cycle=0&year=20200&month=24101210&tclass1=000001136465&tclass2=000001154388&tclass3val=0|title=2020 Population Census Preliminary Tabulation|accessdate=June 26, 2021|publisher=Statistics Bureau (Japan)}}</ref> | population_census_year = ၂၀၂၀ | population_census_rank = | population_density_km2 = ၃၃၄ | population_density_rank = ၂၄ | GDP_PPP = {{increase}} $၅.၅၈၆ ထရီလီယံ<ref name="IMFWEOJP">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=158,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook database: April 2021|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]|date=April 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၄ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၄၄,၅၈၅ | GDP_PPP_per_capita_rank = ၂၇ | GDP_nominal = {{increase}} $၅.၃၇၈ ထရီလီယံ<ref name="IMFWEOJP" /> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၄၂,၉၂၈ | GDP_nominal_per_capita_rank = ၂၃ | Gini = ၃၃.၄ <!-- Number only. --> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease<!-- Increase/decrease/steady. --> | Gini_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|title=Inequality - Income inequality - OECD Data|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|access-date=25 July 2021}}</ref> | Gini_rank = ၇၈ | HDI = ၀.၉၁၉ <!-- Number only, between 0 and 1. --> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase <!-- Increase/decrease/steady. --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=December 15, 2020|accessdate=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၉ | currency = [[ဂျပန် ယန်း]] (¥) | ဗဟိုဘဏ် = | time_zone = [[ဂျပန် စံတော်ချိန်|JST]] | utc_offset = +09:00 | drives_on = ဘယ် | calling_code = [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၈၁]] | cctld = [[.jp]] | official_website = <!----- do not add www.japan.go.jp – The article is about the country, not the government ----->|today | conventional_long_name = ဂျပန် }} '''ဂျပန်နိုင်ငံ'''({{lang-ja|日本; နိဟွန်}}၊ တရားဝင်အမည်: {{lang-ja|日本国; နိဟွန်းကိုကု}})သည် အရှေ့အာရှတွင်ရှိသော ကျွန်းစုနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်း၌ တည်ရှိပြီး ဂျပန်ပင်လယ်၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယား]]၊ [[တောင်ကိုရီးယား]]နှင့် [[ရုရှား]]တို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိပြီး မြောက်ဘက်ရှိ အိုဟွတ်ပင်လယ်မှတောင်ဘက် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တို့အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ ဂျပန်၏ နာမည်ကို ဖော်ကျူးထားသော စာလုံးမှာ "နေပင်; နေမြစ်; နေ၏ အရင်းအမြစ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဂျပန်သည် ကျွန်းပေါင်း ၆၈၄၈ ကျွန်း ပါဝင်သည့် ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းများမှာ ဟွန်ရှူး(本州)၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး(北海道)၊ ကျူရှူး (九州) နှင့် ရှီကိုကူး (四国) တို့ဖြစ်ကြပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြေနေရာစုစုပေါင်း၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းပေါ်တွင် မြို့တော်တိုကျိုနှင့် အခြားအိုဆာကာ၊ကျိုတို ကဲ့သို့မြို့ကြီးများလည်းရှိသည်။ ကျွန်းအများစုမှာ တောင်ထူထပ်ပြီးအများအပြားမှာ မီးတောင်များဖြစ်ကြပြီး မီးတောင်ပေါင်း၁၁၀ရှိသည်။ ထိုမီးတောင်များအနက် မီးတောင် ၄၇ ခုသည် မီးတောင်ရှင်များဖြစ်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျပန်၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော [[ဖူဂျီတောင်]] (富士山) သည် [[မီးတောင်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒဿမမြောက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁၂၈ သန်းမျှရှိသည်။ တိုကျိုမြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ကြီးများထဲတွင်ပါဝင်သည်။ မြို့တော်ဖြစ်သော တိုကျိုမြို့ကို စီရင်စု (၃) ခုဖြင့်ဖွဲစည်းထားကာ ခန့်မှန်းလူဦးရေ သန်း ၃္၈.၁၄ နေထိုင်ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန လေ့လာချက်များအရ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း]] အချိန်ကာလကပင် ဂျပန်ကျွန်းများ ပေါ်တွင် လူများ နေထိုင်လျက် ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျပန်ဟူသော အမည်နာမကို သမိုင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် ပထမအေဒီရာစုနှစ်မှ တရုတ်သမိုင်းစာအုပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရှိရပြီး အကျဉ်းချုပ်သာ ဖော်ပြထားသည်။ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တသီးတသန့် နေခဲ့ပြီးနောက် ပြင်ပကမ္ဘာမှ လွှမ်းမိုးမှုများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် ဂျပန်သမိုင်း၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ယခုလက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို စတင်သုံးစွဲသည့် အချိန်မှစ၍ ဂျပန်သည် ဘုရင်ရှိသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်နှင့် ဒိုင်းယက်ခေါ် လူထုကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အထက်နှင့် အောက်လွှတ်တော်တို့ တပေါင်းတစည်းတည်းအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ထိန်းသိမ်းကျင့်သုံးလာခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် အဓိက စီးပွားရေး အင်အားစုဖြစ်ပြီး nominal GDP (စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်တန်ဖိုး) အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး စီးပွားရေးစနစ်ဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဝယ်အားရှိသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် ကုလသမဂ္ဂ၊ G8၊ G4၊ OECD နှင့် [[APEC]] တို့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကာကွယ်ရေးသုံးငွေ ပဉ္စမမြောက် အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်စည်တင်ပို့သူဖြစ်ပြီး ဆဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်စည် တင်သွင်းသူဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် လူနေမှု အဆင့်အတန်း မြင့်မားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ လူထုဖွံဖြိုးမှုကိန်းညွှန်းနိုင်ငံများ စာရင်းတွင် အဆင့် ၄ ရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နည်းပညာ၊ စက်ပစ္စည်းနှင့် စက်ရုပ် ပိုင်းဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် ဦးစီးဦးဆောင်သည့် နေရာမှာရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လူ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံးနှင့် ကလေးသူငယ်သေဆုံးမှု အနည်းဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ''[[ကီမီဂါယော့]]''သည် ဂျပန်ပြည်၏ နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်သည်။ ဤသီချင်းသည် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ဂျပန်ဧကရာဇ်၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့တေးလည်းဖြစ်သည်။ == အခေါ်အဝေါ် == အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုသော်လည်း ဂျပန်ဘာသာ စကားတွင် ဂျပန်နိုင်ငံကို နိပွန် သို့မဟုတ် နိဟွန်း ဟုခေါ်ဆိုကြပြီး ထိုအမည် နှစ်ခုစလုံးကို ဂျပန် ခန်းဂျီး အက္ခရာဖြင့် ( 日本) ဟု ရေးသည်။ ဂျပန်တွင် နိပွန် ဆိုသော အမည်ကို ရုံးသုံးအတွက် အသုံးများကြပြီး ဂျပန်ယန်းငွေ၊ စာတိုက်တံဆိပ်ခေါင်း နှင့် နိုင်ငံတကာ အားကစားပွဲများတွင် သုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ နိဟွန်း ဆိုသော အခေါ်အဝေါ်ကိုမူ ယနေ့ခေတ် စကားပြောများတွင် သုံးကြသည်။ ဂျပန် လူမျိုးတို့ကို သူတို့ဘာသာ ဂျပန် ဘာသာစကားဖြင့် နိဟွန်းဂျင်း ဟု လည်းကောင်း၊ ဂျပန်ဘာသာကို နိဟွန်းဂေါ့ ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "နေအမျိုးအနွယ်" ဟူ၍ ဖြစ်ပြီး တစ်ခါတရံ "နေထွက်ရာတိုင်းပြည်" (Land of the Rising Sun) ဟု ဘာသာပြန်ဆိုတတ်ကြသည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းမှာ တရုတ်ပြည်ရှိ ဂျပန်သံတမန်များမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဂျပန်က ပို၍ရှေ့ဘက်သို့ ကျခြင်းကို ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == {{main|ဂျပန်သမိုင်း}} === [[သမိုင်းမတင်မီခေတ်]] နှင့် ရှေးခေတ် သမိုင်းကြောင်း === [[File:Horyu-ji11s3200.jpg|thumb|left|200px|ဟိုးယူးဂျိ မှ ရွှေခန်းမ နှင့် ငါးထပ်ဘုရား သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး သစ်သားအဆောက်အအုံများတွင် ပါဝင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရေးဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ နေရာနှင့် [[ယူနက်စကို]]မှ ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။]] ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် လူသားတို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် လက္ခဏာကို [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း]] ကာလ ဘီစီ ၃၀,၀၀၀ ခန့်က ပင်တွေ့ရှိရသည်။ ထို့နောက်တွင် ဂျိုမွန်ကာလ ဘီစီ ၁၄,၀၀၀ ခန့်မှ စ၍ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]] နှင့် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] ကာလရှိ ယနေ့ခေတ် အအီနု လူမျိုးနှင့် ယာမာတိုလူမျိုး <ref>{{cite journal|last=Matsumara|first=Hirofumi; Dodo, Yukio|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/117/2/117_080325/_article |title=Dental characteristics of Tohoku residents in Japan: implications for biological affinity with ancient Emishi|journal=Anthropological Science|year=2009|volume=117|issue=2|pages=95–105|doi=10.1537/ase.080325|last2=Dodo|first2=Yukio}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hammer|first=Michael F., et al|url=http://www.nature.com/jhg/journal/v51/n1/abs/jhg20068a.html |title=Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer Y chromosomes|journal=Journal of Human Genetics|year=2006|volume=51|issue=1|pages=47–58|doi=10.1007/s10038-005-0322-0|pmid=16328082|last2=Karafet|first2=TM|last3=Park|first3=H|last4=Omoto|first4=K|last5=Harihara|first5=S|last6=Stoneking|first6=M|last7=Horai|first7=S}}</ref> တို့၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသော တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ အမြဲတစေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း မပြုတော့ဘဲ ကျောက်ဂူတွင်း နေထိုင်သော မုဆိုးနှင့် ပစ္စည်းရှာဖွေသူတို့၏ အကြွင်းအကျန်များ နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းတို့၏ အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|last=Travis|first=John|title= Jomon Genes|url=http://www.pitt.edu/~annj/courses/notes/jomon_genes.html|publisher=University of Pittsburgh|accessdate=January 15, 2011}}</ref> ထိုကာလမှ ရွှံ့ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး အလှဆင်ထားသော ခွက်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစောဆုံးသော [[အိုးလုပ်ငန်း]]မှ လက်ရာများပင် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၃၀၀ ခန့်တွင် ယာယိုအီ လူမျိုးတို့ ဂျပန်ကျွန်းများသို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး ဂျိုမွန်လူမျိုးတို့နှင့် ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Denoon|first=Donald; Hudson, Mark|title=Multicultural Japan: palaeolithic to postmodern|url=https://archive.org/details/multiculturaljap0000unse_y4f9|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=0-521-00362-8|pages=[https://archive.org/details/multiculturaljap0000unse_y4f9/page/n31 22]–23}}</ref> ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် စတင်သော ယာယိုအီ ကာလတွင် အလေ့အထအသစ်များ စတင်မိတ်ဆက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊<ref>{{cite web|title=Road of rice plant|url=http://www.kahaku.go.jp/special/past/japanese/ipix/5/5-25.html|publisher=[[National Science Museum of Japan]]|accessdate=January 15, 2011|archivedate=30 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430010530/http://www.kahaku.go.jp/special/past/japanese/ipix/5/5-25.html}}</ref> အိုးလုပ်ငန်း ပုံစံအသစ်<ref>{{cite web|title=Kofun Period|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/kofu/hd_kofu.htm|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=January 15, 2011}}</ref> နှင့် သတ္တုပညာ တို့ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယား နှင့် တရုတ်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသောသူတို့ ယူဆောင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Yayoi Culture|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/yayo/hd_yayo.htm|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=January 15, 2011}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သည့် အစောဆုံး မှတ်တမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ "ဟန်မှတ်တမ်း" ဟုခေါ်သော တရုတ်သမိုင်းမှ<ref>{{cite book | last=Takashi | first=Okazaki | last2=Goodwin | first2=Janet | title=The Cambridge history of Japan, Volume 1: Ancient Japan | year=1993 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=0-521-22352-0 | page=275 | chapter=Japan and the continent}}</ref> တဆင့် တွေ့ရသည်။ တရုတ်တို့၏ "ပြည်ထောင် ၃ ခု မှတ်တမ်း" ဟု အမည်ရသော သမိုင်းစာအုပ်အရ အေဒီ ၃ ရာစုတွင် ဂျပန်ကျွန်းစုပေါ်မှ အင်အားအကောင်းဆုံး တိုင်းပြည်ကို ယာမာတိုင်းကိုကု ဟု ခေါ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် စတင် ရောက်ရှိလာသည်မှာ ကိုရီးယား ပတ်ချဲ တိုင်းပြည်မှ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ တိုးတက် ပြန့်ပွားလာမှုတွင် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု များစွာ ပါဝင်လေသည်။<ref>{{cite book |editor=Brown, Delmer M.|year=1993 |title=The Cambridge History of Japan |publisher=Cambridge University Press |pages=140–149}}</ref> အစောပိုင်းက လက်မခံမှုများရှိသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားများက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန့်ပွားအောင် လုပ်ဆောင်လာကြပြီး အာဆုကာ ခေတ် (၅၉၂-၇၁၀) သို့ ရောက်သော အခါတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံ လာကြသည်။<ref>{{cite book |title=The Japanese Experience: A Short History of Japan |first=William Gerald|last=Beasley |publisher=University of California Press |year=1999 |page=42 |isbn=0-520-22560-0 }}</ref> ၈ ရာစုနှစ်၊ နာရာခေတ် (၇၁၀-၇၈၄) သို့ ရောက်သောအခါတွင် ဟဲအိဂျို နန်းတော် (ယနေ့ခေတ် နာရာ နေရာ) နေရာကို ဗဟိုပြု၍ အင်အား အလွန်ကောင်းသော ဂျပန်တိုင်းပြည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ နာရာခေတ်မှစ၍ ဂျပန်စာပေ အစပျိုးလာခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာပေါ် အခြေခံသော ဂျပန် အနုပညာ နှင့် ဗိသုကာပညာရပ်တို့ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |first=Conrad|last=Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=64–79 | isbn=978-1-4051-2359-4}}</ref> ၇၃၅-၇၃၇ ကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကျောက်ရောဂါ ကပ်‌ဘေးကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Hays|first=J.N.|title=Epidemics and pandemics: their impacts on human history|url=https://archive.org/details/cruisersbattlecr00osbo|year=2005|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=1-85109-658-2|page=[https://archive.org/details/cruisersbattlecr00osbo/page/31 31]}}</ref> ၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ကန်မူးမင်းက မြို့တော်ကို နာရာမှ နာဂါအိုကာကျိုး နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ယနေ့ခေတ် [[ကျိုတိုမြို့]] နေရာ ဖြစ်သော ဟဲအိအန်ကျိုး သို့ ၇၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ [[File:Mōko Shūrai Ekotoba Mongol Invasion Takezaki Suenaga 2 Page 5-7.jpg|thumb|မွန်ဂိုတို့ ဂျပန်သို့ ကျူးကျော်စဉ်အတွင်း ဆာမူရိုင်းများ မွန်ဂိုတို့နှင့် ရင်ဆိုင်နေစဉ်။ ကာမိကာဇဲဟု အမည်ရသော တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း နှစ်ခုက ဂျပန်တို့ကို မွန်ဂိုတပ်တို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။]] ထိုအချိန်မှစ၍ ဟဲအိအန် ခေတ် (၇၉၄-၁၁၈၅) ခုနှစ်အတွင်းစတင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ တသီးတခြားဖြစ်သော ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု ခိုင်မာစွာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကာ အနုပညာ၊ အိုးလုပ်ငန်း နှင့် ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ လေဒီ မူရာဆာကီ၏ ဂန်းဂျိ ပုံပြင်များနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတော် သီချင်းဖြစ်သော ကိမိဂါရိုတို့ကို ထိုအချိန်က ရေးသားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first=Conrad|last=Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=79–87, 122–123 | isbn=978-1-4051-2359-4}}</ref> ဟဲအိအန်ခေတ်အတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားလာခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် ဂိုဏ်းနှစ်ခု ဖြစ်သော ဆိုင်ချိုး၏ တန်ဒိုင်းဂိုဏ်း နှင့် ကူးကိုင်း၏ ရှင်ဂုံဂိုဏ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သော သန့်ရှင်းသောမြေ၏ ဗုဒ္ဓဝါဒ (ဂျိုဒိုရှူး ၊ ဂျိုဒိုရှင်ရှူး ) မှာ ၁၁ ရာစု၏ နောက်တစ်ဝက်တွင် အလွန် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ === မြေရှင်ပဒေသရာဇ်ခေတ်ကာလ === ဂျပန်တို့၏ မြေရှင်ပဒေသရာဇ် ခေတ်ကာလမှ [[ဆာမူရိုင်း]] ဟုခေါ်သော အုပ်ချုပ်သူ စစ်သူရဲများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့် ထင်ရှားလာခြင်းတို့ဖြင့် အစပျိုးခဲ့သည်။ ၁၁၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂန်ပေးစစ်ပွဲအတွင်း တိုင်ရာ မျိုးနွယ်စုတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ဟဲအိကဲပုံပြင်များအရ ဆာမူရိုင်း မိနာမိတို နော့ ယိုရီတိုမိုကို [[ရှိုးဂန်း]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ကမာကူရာ တွင် အခြေစိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူ သေဆုံးပြီးနောက် ဟိုဂျို မျိုးနွယ်စုသည် ရှိုးဂန်း များအတွက် အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမာကူရာ ခေတ် (၁၁၈၅-၁၃၃၃) ခုနှစ်အတွင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဆာမူရိုင်းအလွှာများ ကြားတွင် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|pages=106–112}}</ref> ကမာကူရာ ရှိုးဂန်းတို့က ၁၂၇၄ နှင့် ၁၂၈၁ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂို ကျူးကျော်သူတို့ကို တွန်းလှန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ဂိုဒိုင်ဂိုမင်းမှ နောက်ဆုံးတွင် သူတို့အား ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။ ဂိုဒိုင်ဂိုမင်းသည် ၁၃၃၆ ခုနှစ်တွင် အာရှီကာဂါ တာကာအူဂျီ အား ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ [[File:Samurai-Edo-Customs-1798-Shiji-no-Yukikai.png|thumb|left|ဆာမူရိုင်းတို့သည် အရပ်သားတို့ကို အသေးအဖွဲစော်ကားမှုများနှင့်ပင် သတ်ဖြတ်တတ်ကြသဖြင့် အဲဒိုခေတ် (၁၇၉၈)အတွင်း ဂျပန်ပြည်သူတို့က အကြီးအကျယ် ကြောက်ရွံ့ကြသည်။]] အာရှိကာဂါ တာကာအူဂျီက မူရိုမာချီ ၊ ကျိုတိုတွင် ရှိုးဂန်းနိတ် ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မူရိုမာချီခေတ် (၁၃၃၆-၁၅၇၃) ခုနှစ်အတွင်း စတင်ခဲ့သည်။ အာရှီကာဂါ ရှိုးဂန်းနိတ် သည် အာရှိကာဂါ ယိုရှီမိဆု လက်ထက်တွင် ဂုဏ်ရောင် ထွန်းပြောင်ခဲ့ပြီး ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို အခြေခံသော ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်မြင့်မားခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ဟီဂါရှိယာမ ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၁၆ ရာစုတိုင်အောင် တိုးတက် မြင့်မားခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နောက် ဆက်ခံသော အာရှိကာဂါ ရှိုးဂန်းများသည် ဒိုင်မျိုဟုခေါ်သော မြေရှင်ပဒေရာဇ် စစ်ခေါင်းဆောင်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ ၁၄၆၇ ခုနှစ်တွင် အိုးနင်စစ်ပွဲဟု ခေါ်သော ပြည်တွင်းစစ် စတင်ခဲ့ကာ ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ ကြာသည့် ဆန်ဂိုးကုခေတ် ဟုခေါ်သည် ပြည်ထောင်စစ်ပွဲများ စတင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |first=George|last=Sansom |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |url=https://archive.org/details/historyofjapan00sans|publisher=Stanford University Press|pages=[https://archive.org/details/historyofjapan00sans/page/42 42], 217 | isbn=0-8047-0525-9}}</ref> ၁၆ရာစု အတွင်းတွင် ပေါ်တူဂီမှ ကုန်သည်များနှင့် ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဂျပန်နှင့် အနောက်တိုင်းတို့အကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တိုက်ရိုက်ဖလှယ်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ အိုဒါ နိုဘူနာဂါသည် အခြား ဒိုင်မျိုများကို ဥရောပ နည်းပညာနှင့် လက်နက်များကို အသုံးပြု၍ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် ဆက်ခံသူ တိုယိုတိုမီ ဟီဒဲယိုရှီက ၁၅၉၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံကိုပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ဟီဒဲယိုရှီက ကိုရီးယားကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားနှင့် မင်မင်းဆက်၏ တရုတ်တပ်များကို ရှုံးနိမ့်ပြီး ဟီဒဲယိုရှီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျပန်တပ်များ ကိုရီးယားမှ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |first=Stephen|last=Turnbull|year=2002 |title=Samurai Invasion: Japan's Korean War |url=https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn|publisher=Cassel |page=[https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn/page/227 227]| isbn=978-0-304-35948-6}}</ref> ထိုခေတ်ကို အာဇူချီ-မိုမိုယာမာခေတ် (၁၅၇၃-၁၆၀၃) ဟု ခေါ်သည်။ [[File:Japan map 1783.jpeg|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြေပုံကို ပြန်လည် ထွင်းထုထားပုံ]] တိုဂူဂါဝါ အိအဲယာဆု သည် ဟိဒဲယိုရှီ၏ သားအရွယ်မရောက်မီ ယာယီအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး သူ၏ နေရာကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေး ထောက်ခံမှု ရရှိစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသော အခါတွင် သူသည် ၁၆၀၀ ခုနှစ်၌ ပြိုင်ဘက် မျိုးနွယ်စုတို့ကို ဆဲကိဂါဟာရ စစ်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။ အိအဲယာဆုသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ရှိုးဂန်းအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရပြီး အဲဒိုခေါ် ယနေ့ခေတ်တိုကျို နေရာတွင် တိုကုဂါဝါ ရှိုးဂန်းနိတ် ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Turnbull|first=Stephen|title=Toyotomi Hideyoshi|url=https://archive.org/details/toyotomihideyosh00turn_184|year=2010|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-960-7|page=[https://archive.org/details/toyotomihideyosh00turn_184/page/n62 61]}}</ref> တိုကုဂါဝါ ရှိုးဂန်းနိတ် သည် ဘူကဲ ရှိုဟတ်တို အပါအဝင် စည်းမျဉ်းများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒိုင်မျိုများ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|pages=142–143}}</ref> ၁၆၃၉ ခုနှစ်တွင် ဆာကိုကု ဟုခေါ်သော တံခါးပိတ် ဝါဒ ပေါ်လစီကို ရာစုနှစ် ၂ ခုခွဲမျှ ကြာအောင် ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး အားပျော့သော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စည်းလုံးညီညွတ်မှု အချိန်ကာလ ဖြစ်သည့် အဲဒိုခေတ် (၁၆၀၃-၁၈၆၈) အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Toby|first=Ronald P.|title=Reopening the Question of Sakoku: Diplomacy in the Legitimation of the Tokugawa Bakufu|journal=Journal of Japanese Studies|year=1977|volume=3|issue=2|pages=323–363|doi=10.2307/132115}}</ref> ရန်းဂါးကု ဟုခေါ်သော အနောက်တိုင်း သိပ္ပံပညာများကို နာဂါဆာကီရှိ ဒတ်ချ်တို့ စုဝေးရာ ဖြစ်သော ဒဲဂျီးမားမှ တဆင့် ဆက်လက်လေ့လာခဲ့သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ကိုကုဂကု (အမျိုးသားရေး ဘာသာ) ဟုခေါ်သော ဂျပန်တို့မှ ဂျပန်နိုင်ငံ အကြောင်း လေ့လာသော ဘာသာရပ်လည်း တိုးတက် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Ohtsu|first=M.|title=Japanese National Values and Confucianism|journal=Japanese Economy|year=1999|volume=27|issue=2|pages=45–59|doi=10.2753/JES1097-203X270245|last2=Ohtsu|first2=Makoto}}</ref> === ခေတ်သစ်ကာလ === ၁၈၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်တွင် အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်မှူးချုပ် မက်သယူးပယ်ရီသည် အမေရိကန်ရေတပ်မှ သင်္ဘောနက်ဟု ဂျပန်တို့ခေါ်သော အနောက်တိုင်း သင်္ဘောများဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ကာနာဂါဝါ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဂျပန်တို့ကို ဖိအားပေး၍ ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်စေခဲ့သည်။ ဘာကူမတ်ဆု ခေတ်အတွင်း နောက်ဆက်တွဲ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ချုပ်ဆိုသော အလားတူစာချုပ်များကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ရှိုးဂန်း နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ဘိုရှင်းစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြီး ဘုရင်အောက်တွင် အားလုံး စုပေါင်းထိန်းချုပ်သောနိုင်ငံ (မေဂျီပြန်လည်တည်ထောင်ရေး) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|pages=289–296}}</ref> [[File:Great Victory of Pyongyang and Capture of Chinese Qing Generals by Migita Toshihide 1894.jpg|thumb|left|240px|၁၈၉၄-၁၈၉၅ ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်တွင် တရုတ် ဗိုလ်ချုပ်တို့ ဂျပန်တို့ ထံတွင် လက်နက်ချစဉ်]] အနောက်တိုင်းမှ နိုင်ငံရေး၊ တရားစီရင်ရေး နှင့် စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ ပုံစံကို ယူပြီးနောက် ဂျပန်အစိုးရအဖွဲ့သည် ပရိုင်ဗီကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မေဂျီ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ကို စတင်မိတ်ဆက်ကာ ဂျပန်လွှတ်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မေဂျီ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးမှ ဂျပန် အင်ပိုင်ယာကို စက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို စတင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ [[ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်]] (၁၈၉၄-၁၈၉၅) နှင့် ရုရှား-ဂျပန်စစ် (၁၉၀၄-၁၉၀၅) တို့ အပြီးတွင် ဂျပန်တို့သည် ထိုင်ဝမ်၊ ကိုရီးယား နှင့် ဆာခါလင်၏ တောင်ဘက် တစ်ဝက်ကို ရယူ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Matsusaka|first=Y. Tak|title=Companion to Japanese History|year=2009|publisher=Blackwell|isbn=9781-4051-1690-9|pages=224–241|editor=Tsutsui, William M.|chapter=The Japanese Empire}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ၃၅ သန်းမှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သန်း ၇၀ သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Hiroshi|first=Shimizu|title=Japan and Singapore in the world economy : Japan's economic advance into Singapore, 1870–1965|year=1999|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-19236-1|author2=Hitoshi, Hirakawa|page=17}}</ref> [[File:Meiji tenno1.jpg|thumb|upright|မေဂျီ ဘုရင် (၁၈၆၈-၁၉၁၂) သူ၏ အမည်ဖြင့် တိုကုဂါဝါ ရှိုးဂန်းနိတ် အပြီးတွင် ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းခဲ့သည်။]] ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် တိုင်းရှိုး ဒီမိုကရေစီခေတ်အနေဖြင့် ခဏတာ ရှိခဲ့သော်လည်း နယ်ချဲ့စနစ်နှင့် စစ်အင်အားတိုးချဲ့မှုတို့က လွှမ်းမိုးသွားခဲ့သည်။ [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] တွင် ဂျပန်တို့သည် စစ်နိုင်သည့် မဟာမိတ်များဘက်မှ ရှိခဲ့ပြီး သူတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုကို ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့သည် နယ်ချဲ့ ပေါ်လစီကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် [[မန်ချူးရီးယား]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတကာမှ ကန့်ကွက် ရှုံ့ချခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဂျပန်တို့ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]] မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့သည် နာဇီဂျာမနီ နှင့် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ပဋိညာဉ် စာချုပ်ကို လက်မှတ် ထိုးခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် သုံးပွင့်ဆိုင် ပဋိညာဉ် စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် ဝင်ရိုးတန်းအင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=The Axis Alliance|url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/pre-war/361125a.html#3|publisher=iBiblio|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့က ဆိုဗီယက်-ဂျပန် စစ်မတိုက်ရေး ပဋိညာဉ်စာချုပ်ကို ညှိနှိုင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|page=442}}</ref> ဂျပန်အင်ပိုင်ယာသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ အခြားဒေသများကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး [[ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်]] (၁၉၃၇-၁၉၄၅) ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဂျပန် ဘုရင့် တပ်မတော်သည် နန်ကျင်းမြို့ကို အလျှင်အမြန် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[နန်ကင်း လူသတ်ပွဲ]]ကို ကျူးလွန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html |title=Judgment International Military Tribunal for the Far East, Chapter VIII: Conventional War Crimes (Atrocities) |publisher=iBiblio |date=November 1948}}</ref> ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားကို ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် [[အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု]]က ဂျပန်တို့အား လောင်စာဆီ ရောင်းချမှု ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |first=Roland H., Jr. |last=Worth |title=No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific |publisher=McFarland |year=1995 |pages=56, 86|isbn=0-7864-0141-9}}</ref> ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၇) ရက်တွင် ဂျပန်တို့က အမေရိကန် ရေတပ်စခန်း ဖြစ်သော [[ပုလဲဆိပ်ကမ်း]] ကို တိုက်ခိုက်ပြီး စစ်ကြေညာခဲ့ကာ အမေရိကန်တို့ကို [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sankei.co.jp/seiron/koukoku/2005/0504/ronbun3-2.html |title=インドネシア独立運動と日本とスカルノ（２） |work=馬 樹禮 |publisher=産経新聞社 |date=April 2005 |accessdate=October 2, 2009 |language=Japanese |archivedate=1 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501141220/http://www.sankei.co.jp/seiron/koukoku/2005/0504/ronbun3-2.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411208c.html |title=The Kingdom of the Netherlands Declares War with Japan |publisher=iBiblio |accessdate=October 2, 2009}}</ref> ဆိုဗီယက်တို့က မန်ချူးရီးယားကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီး ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီ မြို့တို့တွင် [[အနုမြူဗုံး|အဏုမြူဗုံး]] ကြဲချခြင်း ခံရပြီးနောက် ဂျပန်တို့ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Pape|first=Robert A.|title=Why Japan Surrendered|url=https://archive.org/details/sim_international-security_fall-1993_18_2/page/154|journal=International Security|year=1993|volume=18|issue=2|pages=154–201|doi=10.2307/2539100}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဂျပန် နှင့် အရှေ့အာရှ တစ်ခုလုံးတွင် လူသန်းပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံ အဆောက်အအုံများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်များက အာရှတဝှမ်းရှိ ကိုလိုနီများ နှင့် စစ်စခန်းများမှ ဂျပန် သန်းပေါင်းများစွာကို အိမ်ပြန်ပို့ခဲ့ရပြီး ဂျပန် အင်ပိုင်ယာကို ဖျက်သိမ်းကာ ၎င်းတို့ သိမ်းယူထားသော နယ်မြေများကို လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည် ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Watt|first=Lori|title=When Empire Comes Home: Repatriation and Reintegration in Postwar Japan|url=https://archive.org/details/whenempirecomesh0000unse|publisher=Harvard University Press|year=2010|isbn=978-0-674-05598-8|pages=[https://archive.org/details/whenempirecomesh0000unse/page/n16 1]–4}}</ref> မဟာမိတ်များက အရှေ့ဖျားဒေသအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စစ်ခုံရုံးကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၃) ရက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဂျပန်ခေါင်းဆောင် အချို့ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုများ အတွက် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘက်တီးရီးယား သုတေသန ဌာန နှင့် ဘုရင့်မိသားစုတို့ကိုမူ တရားခွင်သို့ တက်ရောက်စေခဲ့သော်လည်း ရာဇဝတ်သားအဖြစ် တရားစွဲဆိုခြင်းမှ မဟာမိတ်တပ်များဆိုင်ရာ စစ်သေနာပတိချုပ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Thomas|first=J.E.|title=Modern Japan|url=https://archive.org/details/modernjapansocia0000thom|year=1996|publisher=Longman|isbn=0-582-25962-2|pages=[https://archive.org/details/modernjapansocia0000thom/page/284 284]–287}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့က လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီဝါဒကို အလေးပေးသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအသစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကို စာချုပ်ဖြင့် မဟာမိတ်တို့ ဂျပန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကာ <ref>{{cite web |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2007/03/06/national/52-coup-plot-bid-to-rearm-japan-cia/ |title='52 coup plot bid to rearm Japan: CIA |first=Joseph |last=Coleman |date=March 6, 2007 |work=The Japan Times |accessdate=April 3, 2007 |archive-date=11 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411091335/http://www.japantimes.co.jp/news/2007/03/06/national/52-coup-plot-bid-to-rearm-japan-cia/ }}</ref> ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့အား ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး စီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ကျော်တက် မသွားခင်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုတိုးတက်မှုမှာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လည်များတွင် အဓိက စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု ကြုံတွေ့ပြီးနောက် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ၂၁ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အပေါင်းလက္ခဏာ ဆန်သော တိုးတက်မှုများဖြင့် စီးပွားရေး ပြန်လည် တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5178822.stm |title=Japan scraps zero interest rates |publisher=BBC News |date=July 14, 2006 |accessdate=December 28, 2006}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၁) ရက်တွင် ဂျပန်တို့သည် သမိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော ငလျင်နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး [[နျူကလီးယားစွမ်းအား|နျူကလီးယား စွမ်းအင်]]၏ သမိုင်းတလျှောက်တွင် အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သော ဖူကူရှီးမား ဒိုင်အိချိ နျူးကလီးယား ကပ်ဘေးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name="nytimes-tsunami">{{cite news|last=Fackler|first=Martin; Drew, Kevin|title=Devastation as Tsunami Crashes Into Japan|url=http://www.nytimes.com/2011/03/12/world/asia/12japan.html?ref=world|accessdate=March 11, 2011|newspaper=The New York Times|date=March 11, 2011}}</ref> == အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး == [[File:Emperor Naruhito (cropped).jpg|thumb|လက်ရှိ ဧကရာဇ် [[နာရူဟီတို]]]] ဂျပန်နိုင်ငံသည် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဘုရင်၏ ဩဇာအာဏာမှာ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များအတွက် ဥသျှောင် ဖြစ်သော ဘုရင်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက "နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူတို့၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ၏ ပြယုဂ်" ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဩဇာအာဏာမှာ ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ဒိုင်းယက်ဟု ခေါ်သော လွှတ်တော်၏ ရွေးချယ်ခံ အမတ်များ တွင်သာ ရှိသည်။ အချုပ်အခြာ အာဏာမှာ ပြည်သူတို့ ထံတွင်သာ ရှိသည်။<ref name="Constitution">{{cite web |url=http://www.kantei.go.jp/foreign/constitution_and_government_of_japan/constitution_e.html |title=The Constitution of Japan |publisher=Prime Minister of Japan and His Cabinet |date=November 3, 1946 |accessdate=February 14, 2014}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိဘုရင်မှာ နာရူဟီတိုဖြစ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြု အစိတ်အပိုင်းမှာ နေရှင်နယ် ဒိုင်းယက် ဟုခေါ်သော လွှတ်တော် နှစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တွင် အမတ် နေရာ ၄၈၀ ပါသော အောက်လွှတ်တော် ပါဝင်ပြီး ၄ နှစ်တကြိမ် သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းသည့် အခါတွင် ပေါ်ပြူလာ ဖြစ်သော မဲဖြင့် ရွေးချယ်ခန့်အပ် ကြသည်။ ဟောက်စ်အော့ဖ် ကောင်ဆယ်လာ ခေါ်သော အထက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်နေရာ ၂၄၂ နေရာ ပါဝင်ပြီး ၆ နှစ်သက်တမ်း ရှိသည်။ အသက် ၂၀ ပြည့်ပြီးသူတိုင်း မဲပေးပိုင်ခွင့် ရှိပြီး<ref name="cia">{{cite web|title=Japan|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4142.htm|publisher=US Department of State|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ရွေးချယ်ခံ နေရာများ အားလုံးအတွက် လျှို့ဝှက်မဲစနစ်<ref name="Constitution"/> ကို ကျင့်သုံးသည်။ လွှတ်တော်တွင် ဆိုရှယ်လစ်ဘရယ် ပါတီ ဖြစ်သော ဂျပန် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ နှင့် ကွန်ဆာဗေးတစ် ဖြစ်သော လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီတို့ ကြီးစိုးနေကြသည်။ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှာ ၁၉၅၅ မှစ၍ မဲအရေအတွက် အသာရခဲ့ပြီဂ ၁၉၉၃ နှင့် ၁၉၉၄ ကြား ၁၁ လ နှင့် ၂၀၀၉ နှင့် ၂၀၁၂ ကြား ကာလများမှ လွဲ၍ ဖြစ်သည်။ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အောက်လွှတ်တော်တွင် ၂၉၄ နေရာနှင့် အထက်လွှတ်တော်တွင် ၈၃ နေရာ ရရှိထားသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဂျပန်အစိုးရ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ပြီး လွှတ်တော်များမှ အမတ်များထဲနေ၍ ရွေးချယ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဘုရင်မှ ခန့်အပ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် နှင့် ထုတ်ပယ်နိုင်ခွင့် ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပြီး လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် [[ရှင်ဇို အာဘေး]]မှ ယိုရှီဟီကို နိုဒါ၏ နေရာတွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၆ မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last=Fackler|first=Martin|title=Ex-Premier Is Chosen To Govern Japan Again|url=http://www.nytimes.com/2012/12/27/world/asia/shinzo-abe-selected-as-japans-prime-minister.html?_r=1&|accessdate=March 12, 2013|newspaper=The New York Times|date=December 27, 2013|location=New York}}</ref> ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို ဘုရင်က ခန့်အပ်ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ လွှတ်တော်မှ သတ်မှတ်ပေးသူ မည်သူကို မဆို ဘုရင်က ခန့်အပ်ပေးရမည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။<ref name="Constitution"/> [[File:Fumio Kishida 20170216.jpeg|thumb|လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ် [[ဖူမီအို ခီရှိဒ]]]] ဂျပန် ဥပဒေမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ တရုတ်ဥပဒေ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိသော်လည်း အဲဒိုခေတ် အတွင်းတွင် "ကူဂျီကာတာ အိုဆာဒါမဲဂါကီ" အစရှိသော သီးသန့် ဥပဒေများ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက် လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Dean|first=Meryll|title=Japanese legal system: text, cases & materials|url=https://archive.org/details/japaneselegalsys00dean|year=2002|publisher=Cavendish|isbn=978-1-85941-673-0|pages=[https://archive.org/details/japaneselegalsys00dean/page/55 55]–58|edition=2nd}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ စ၍ တရားစီရင်ရေး စနစ်မှာ ဥရောပမှ အရပ်ဘက် ဥပဒေများ ပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံလာပြီး အထူးသဖြင့် ဂျာမနီ နိုင်ငံ ဥပဒေ ပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၈၉၆ တွင် ဂျပန် အစိုးရမှ ဂျာမန် ဥပဒေကြမ်း တစ်ခုပေါ်တွင် မူတည်၍ အရပ်ဘက် ဥပဒေ တစ်ခုကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး ပြင်ဆင် ပြီးချိန် အထိတိုင်အောင် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Kanamori|first=Shigenari|title=German influences on Japanese Pre-War Constitution and Civil Code|journal=European Journal of Law and Economics|date=January 1, 1999|volume=7|issue=1|pages=93–95|doi=10.1023/A:1008688209052}}</ref> ဥပဒေပြု လွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေများကို ဘုရင်က တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုပေးရသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်သည် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုလိုက်သော ဥပဒေကို အတည်ပြုပေးရန် လိုအပ်ပြီး ထိုပြဋ္ဌာန်းချက်ကို ဆန့်ကျင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးမထားပေ။<ref name="Constitution"/> ဂျပန် တရားရုံးစနစ်ကို လေးပိုင်း ခွဲခြားထားပြီး တရားရုံးချုပ် နှင့် အောက်ရုံး ၃ ခု တို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.kantei.go.jp/foreign/judiciary/0620system.html |publisher=Office of the Prime Minister of Japan |title=The Japanese Judicial System |accessdate=March 27, 2007}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ ပြဋ္ဌာန်း ဥပဒေ၏ အဓိက အပိုင်းကို ဥပဒေ သတ်မှတ်ချက်ဟု ခေါ်သည်။<ref>{{cite book|last=Dean|first=Meryll|title=Japanese legal system: text, cases & materials|url=https://archive.org/details/japaneselegalsys00dean|year=2002|publisher=Cavendish|isbn=978-1-85941-673-0|page=[https://archive.org/details/japaneselegalsys00dean/page/131 131]|edition=2nd}}</ref> ==နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး နှင့် စစ်ရေး== [[File:SM3 from JDS Kongo.jpg|thumb|upright|ဂျေဒီအက်စ် ကွန်ဂို (DDG-173) ထိန်းချုပ် ဒုံးကျည်ဖျက်စနစ်မှ တိုက်ချင်းပစ် ဒုံးပျံ ဖျက် ဒုံးကျည်ကို ပစ်လွှတ်နေစဉ်]] ဂျပန်သည် ဂျီအိတ် (G8)၊ [[အေးပက်]] နှင့် အာဆီယံ ပေါင်း ၃ နိုင်ငံ တို့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှ ညီလာခံတွင် ပါဝင်သူ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]နှင့် လုံခြုံရေး ပဋိဉာဏ် စာချုပ်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/australia/joint0703.html |title=Japan-Australia Joint Declaration on Security Cooperation |publisher=Ministry of Foreign Affairs|accessdate=August 25, 2010}}</ref> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/india/pmv0810/joint_d.html |title=Joint Declaration on Security Cooperation between Japan and India |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=October 22, 2008 |accessdate=August 25, 2010}}</ref> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေ အတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အများဆုံး လှူဒါန်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၉.၄၈ ဘီလီယံ လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Net Official Development Assistance in 2009|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/9/44981892.pdf|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|accessdate=January 16, 2011|archivedate=26 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110426173037/https://www.oecd.org/dataoecd/17/9/44981892.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေး အရ နီးစပ်မှု ရှိသည်။ ဂျပန်-အမေရိကန် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီ၏ အရေးပါသော ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/japan_is_back_why_tokyos_new_a.html |title=Japan Is Back: Why Tokyo's New Assertiveness Is Good for Washington| author=Michael Green |publisher=Real Clear Politics | accessdate=March 28, 2007}}</ref> ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာ့ကုလသမ္မဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ဂျပန်နိုင်ငံသည် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်မှာ စုစုပေါင်း နှစ် ၂၀ မျှ ရှိပြီး လတ်တလော အနေနှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် ဂျီဖိုး နိုင်ငံများထဲမှ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ရန် ကြိုးစားနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221044357/http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archivedate=February 21, 2007 |title=UK backs Japan for UNSC bid |work=Central Chronicle | accessdate=March 28, 2007}}</ref> ဂျပန်သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်လျှင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ရုရှားနိုင်ငံနှင့် တောင်ကူရေးကျွန်းများ အငြင်းပွားမှု၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် လျန်ကုတ် ကျောက်ဆောင် အငြင်းပွားမှု နှင့် တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတို့နှင့် ဆန်ကာကူးကျွန်း အငြင်းပွားမှု၊ တရုတ်နှင့် အိုကီနိုတိုရီရှီမာ ပတ်ဝန်းကျင် သီးသန့်စီးပွားရေးဇုန် ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|title=Peace in Northeast Asia|url=https://archive.org/details/peacenortheastas00scho|year=2008|publisher=Edward Elgar Publishing Limited|pages=[https://archive.org/details/peacenortheastas00scho/page/n33 26]–29|editor=Schoenbaum, Thomas J.}}</ref> ထို့ပြင် ဂျပန်တို့သည် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသားတို့အား ပြန်ပေးဆွဲမှု နှင့် နျူးကလီးယားလက်နက် နှင့် ဒုံးကျည်များ ကိစ္စတို့ကြောင့် ပြဿနာ ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|last=Chanlett-Avery|first=Emma|title=North Korea's Abduction of Japanese Citizens and the Six-Party Talks|url=http://www.fas.org/sgp/crs/row/RS22845.pdf|work=CRS Report for Congress|publisher=Federation of American Scientists|accessdate=January 7, 2011|archive-date=16 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212430/http://www.fas.org/sgp/crs/row/RS22845.pdf|url-status=dead}}</ref> ဂျပန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံများထဲမှ စစ်ရေး အသုံးစရိတ် အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=The 15 countries with the highest military expenditure in 2009|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/milex_15|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=January 16, 2011|archivedate=17 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110217084451/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/milex_15}}</ref> အီရတ်စစ်ပွဲ အတွင်းက ဂျပန်နိုင်ငံမှ တိုက်ခိုက်ရေး မဟုတ်သော တပ်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref name="Iraq deployment">{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2006/06/20/news/japan.php |title=Tokyo says it will bring troops home from Iraq |work=International Herald Tribune |date=June 20, 2006 |accessdate=March 28, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060701220151/http://www.iht.com/articles/2006/06/20/news/japan.php |archivedate=1 July 2006 }}</ref> ဂျပန်၏ ရေကြောင်းကာကွယ်ရေးတပ်မှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ကမ်းခြေ နိုင်ငံများ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုတွင် အမြဲပါဝင်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=About RIMPAC|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/exrimpac/abt_rimpac.html|publisher=Government of Singapore|accessdate=March 2, 2014|archivedate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806203903/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/exrimpac/abt_rimpac.html}}</ref> ဂျပန်စစ်တပ် (ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်) အား ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ အရ စစ်ကြေညာခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အငြင်းပွားမှုများတွင် စစ်ရေးအရ ဖြေရှင်းခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ ဂျပန် ကာကွယ်ရေးတပ်သည် ပုံမှန် စစ်တပ်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် သေနတ်တစ်ချက်မျှ မဖောက်သည့် စစ်တပ် ဖြစ်သည်။<ref>正論, May 2014 (171).</ref> ဂျပန်စစ်တပ်ကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အုပ်ချုပ်ပြီး အခြေခံအားဖြင့် ဂျပန်မြေပြင်ကာကွယ်ရေးတပ်(JGSDF) ၊ ဂျပန်ရေကြောင်း ကာကွယ်ရေးတပ် (JMSDF) နှင့် ဂျပန် လေကြောင်းကာကွယ်ရေးတပ် (JASDF) တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုတပ်များသည် လတ်တလောတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ အီရတ်သို့ ဂျပန်တပ်များပို့လွှတ်ခြင်းမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ပထမဆုံး ဂျပန်စစ်တပ်အား နိုင်ငံခြားတွင် အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Iraq deployment"/> နိပွန်ကဲအီဒန်ရန် ဟု ခေါ်သော ဂျပန်စီးပွားရေး အသင်းမှ ဂျပန်နိုင်ငံ အနေနှင့် နိုင်ငံတကာ စစ်လေယာဉ်နှင့် ဒုံးကျည် ပူးပေါင်း တည်ဆောက်သည့် စီမံကိန်းလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်နိုင်ရန် အတွက် အစိုးရအား လက်နက်တင်ပို့မှုကို ပိတ်ပင်ထားခြင်းမှ ရုပ်သိမ်းရန် တောင်းဆိုလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2010/07/13/idINIndia-50097320100713 |title=Japan business lobby wants weapon export ban eased |publisher=Reuters |date=July 13, 2010 |accessdate=April 12, 2011 |archivedate=29 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029205933/http://in.reuters.com/article/2010/07/13/idINIndia-50097320100713 }}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှင်ဇိုအာဘေးမှ ဂျပန် အနေနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့် အချိန်မှ စ၍ ထိန်းသိမ်းထားသော ပါဝင်ပတ်သက်မှု မရှိခြင်းကို ရပ်တန့်၍ ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်လိုသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သူ၏ ပြောကြားချက်အရ ဂျပန်အနေနှင့် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများအား ဂျပန်၏ ပံ့ပိုးမှုကို ပေး၍ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လိုသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="JapanAsia">{{cite news|title=Abe offers Japan's help in maintaining regional security|url=http://www.japanherald.com/index.php/sid/222467193/scat/c4f2dd8ca8c78044/ht/Abe-offers-Japans-help-in-maintaining-regional-security|accessdate=May 31, 2014|publisher=Japan Herald|archivedate=31 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140531184828/http://www.japanherald.com/index.php/sid/222467193/scat/c4f2dd8ca8c78044/ht/Abe-offers-Japans-help-in-maintaining-regional-security}}</ref> ==အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပရီဖက်ချာပေါင်း ၄၇ ခုရှိပြီး ပရီဖက်ချာ တစ်ခုစီတွင် ရွေးချုပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တို့က ကြီးကြပ်သည်။ ပရီဖက်ချာများကို မြို့တော်များ၊ မြို့များ နှင့် ကျေးရွာများ အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသည်။<ref>{{cite book|last=McCargo|first=Duncan|title=Contemporary Japan|url=https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca|year=2000|publisher=Macmillan|isbn=0333710002|pages=[https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca/page/84 84]–85}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် မြို့တော်များ၊ မြို့များ နှင့် ကျေးရွာများကို ပြန်လည် ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းလျက် ရှိသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ပရီဖက်ချာများ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ လျော့နည်းသွားပြီး အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ရန် မျှော်လင့်ထားသည်။<ref>{{cite web |last=Mabuchi |first=Masaru |url=http://siteresources.worldbank.org/WBI/Resources/wbi37175.pdf |title=''Municipal Amalgamation in Japan''|publisher=World Bank |date=May 2001 | accessdate=December 28, 2006}}</ref> {{ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒေသနှင့်ပရီဖက်ချာများ စာတမ်းထိုးမြေပုံ}} ==ပထဝီဝင်== [[File:Japan topo en.jpg|thumb|ဂျပန်ကျွန်းများ၏မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]] ဂျပန်နိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် ကျွန်းပေါင်း ၆,၈၅၂ ကျွန်း ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ပိုင်ဆိုင်သော ကျွန်းများသည် မြောက်လတ္တီကျု ၂၄° မှ ၂၆° အတွင်း နှင့် အရှေ့ လောင်ဂျီကျု ၁၂၂° မှ ၁၄၆° အတွင်း တည်ရှိသည်။ အဓိကကျွန်းများမှာ မြောက်မှ တောင်သို့ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၊ ဟွန်ရှူးကျွန်း၊ ရှိကိုကူးကျွန်း နှင့် ကျူရှူးကျွန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အိုကီနာဝါ ပါဝင်သော ရူကျူးကျွန်းများမှာ ကျူရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်တွင် ဆက်လျှက် တည်ရှိသည်။ ထိုကျွန်းများအားလုံးကို စုပေါင်း၍ ဂျပန်ကျွန်းစုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite book|last=McCargo|first=Duncan|title=Contemporary Japan|url=https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca|year=2000|publisher=Macmillan|isbn=0-333-710002 |pages=[https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca/page/8 8]–11}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သစ်တောထူထပ်ပြီး တောင်ကုန်းများပြားသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရန် နှင့် လူနေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ပေ။<ref name="cia"/><ref>{{cite web|title=Japan|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4142.htm|publisher=US Department of State|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် လူနေထိုင်နိုင်သော အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတွင် လူနေ အလွန်ထူထပ်သည်။ ဂျပန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူနေထိုင်မှု သိပ်သည်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://esa.un.org/unpp/ |title=World Population Prospects |publisher=UN Department of Economic and Social Affairs |accessdate=March 27, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321013235/http://esa.un.org/unpp/ <!--Added by H3llBot--> |archivedate=March 21, 2007}}</ref> ဂျပန်ကျွန်းများသည် ပစိဖိတ် မီးကွင်းဟု ခေါ်သော မီးတောင်ဇုန်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းရာပေါင်းများစွာက ဆီလူရီယန် အလယ်ပိုင်းမှ ပလေစတိုဆင်း အထိ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရွေ့လျားမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် တောင်ဘက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ကျောက်လွှာထုမှ အာမူရီယန် ကျောက်လွှာထုနှင့် အိုကီနာဝါ ကျောက်လွှာထု အောက်သို့ ဝင်ရောက်သွားခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ် ကျောက်လွှာထု က အိုကောက်စ် ကျောက်လွှာထုအောက်သို့ ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ရှေးယခင်က ယူရှေးရှန်း တိုက်ကြီး၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် တွဲဆက်နေခဲ့သည်။ ကျောက်လွှာထုများ ရွှေ့လျားပြီး အောက်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ သန်းခန့်က ဂျပန်ကျွန်းစု နေရာကို အရှေ့သို့ ဆွဲထုတ်ခဲ့ပြီး ဂျပန်ပင်လယ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://shinku.nichibun.ac.jp/jpub/pdf/jr/IJ1501.pdf|last=Barnes|first=Gina L.|title=Origins of the Japanese Islands|publisher=[[University of Durham]]|year=2003|accessdate=August 11, 2009}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မီးမငြိမ်းသေးသော မီးတောင်ပေါင်း ၁၀၈ ခု ရှိသည်။ ရာစုနှစ်အတွင်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေသော ငလျင်များနှင့် ဆူနာမီများ မကြာခဏဆိုသလို ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |archivedate=February 4, 2007 |title=Tectonics and Volcanoes of Japan |publisher=Oregon State University |accessdate=March 27, 2007}}</ref> ၁၉၂၃ တိုကျို ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=James|first=C.D.|title=The 1923 Tokyo Earthquake and Fire|url=http://nisee.berkeley.edu/kanto/tokyo1923.pdf|publisher=University of California Berkeley|accessdate=January 16, 2011|year=2002|archivedate=7 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807010932/https://nisee.berkeley.edu/kanto/tokyo1923.pdf}}</ref> လတ်တလော ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဓိက ငလျင်ကြီးများမှာ ၁၉၉၅တွင် ဖြစ်ပွားသော မဟာဟန်ရှင်းငလျင် နှင့် ရစ်ချ်တာစကေး ၉.၀ ရှိပြီး<ref name="USGS9.0">{{cite web |url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php |title=USGS analysis as of March 12, 2011 |publisher=Earthquake.usgs.gov |date=June 23, 2011 |accessdate=November 9, 2011 |archivedate=13 March 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5x9dgiIL8?url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုဟိုကူး ငလျင်တို့ ပြီး ထိုငလျင်ကြောင့် ကြီးမားသော ဆူနာမီ လှိုင်းလုံးကြီးများ၏ ရိုက်ခတ်မှုကို ခံခဲ့ရသည်<ref name="nytimes-tsunami" /> ပစိဖိတ် မီးကွင်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ငလျင်လှုပ်ရန် နှင့် ဆူနာမီ ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြေအနေများပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် အတွက် အမြင့်မားဆုံး အန္တရာယ် ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=2013 World Risk Report |url=http://www.worldriskreport.com/uploads/media/WorldRiskReport_2013_online_01.pdf |accessdate=5 August 2014 |archivedate=16 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140816173655/http://www.worldriskreport.com/uploads/media/WorldRiskReport_2013_online_01.pdf }}</ref> ===ရာသီဥတု=== [[File:Cherry blossoms at Yoshinoyama 01.jpg|thumb|ယိုရှီနိုတောင်တွင် ချယ်ရီပန်းများပွင့်နေပုံမှာ ပြဇာတ်များနှင့် ဝါကာ ကဗျာများတွင် ချယ်မှုန်း သရုပ်ဖော်လေ့ ရှိသည်။]] [[File:Kongobuji Koyasan07n3200.jpg|thumb|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံ နေရာဖြစ်သော ကိုယာတောင်ပေါ် ကွန်ဂိုဘူဂျိရှိ ဆောင်းဦးရာသီ မေပယ်လ်ရွက်များ]] ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ အများအားဖြင့် အပူအအေးမျှတသော်လည်း မြောက်မှတောင်သို့ များစွာ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် အနေအထားအရ ရာသီဥတုဇုန် ၆ ခု ကွဲပြားနေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ ဂျပန်ပင်လယ်၊ အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့် ဒေသ၊ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ နှင့် ရူကျူးကျွန်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံး အပိုင်းဖြစ်သော ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် စိုစွတ်သော ကုန်းမြေ ရာသီဥတု ရှိပြီး ရှည်လျားပြီး အေးမြသော ဆောင်းရာသီများနှင့် အလွန်ပူနွေးသည်မှ အေးမြသော နွေရာသီများ ရှိသည်။ မိုးရေချိန် မများသော်လည်း ဆောင်းရာသီတွင် ဧရာမ နှင်းထုကြီးများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။<ref name=autogenerated2>{{cite book|last=Karan|first=Pradyumna Prasad|title=Japan in the 21st century|url=https://archive.org/details/japanin21stcentu0000kara|year=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-2342-9|pages=[https://archive.org/details/japanin21stcentu0000kara/page/18 18]–21, 41|author2=Gilbreath, Dick}}</ref> ဟွန်ရှူးကျွန်း၏ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် ရှိသော ဂျပန်ပင်လယ်ဇုံတွင် အနောက်မြောက် ဆောင်းလေကြောင့် နှင်းများ အများအပြား ကျရောက်တတ်သည်။ နွေရာသီတွင်မူ ပစိဖိတ်ဒေသထက် ပို၍ အေးမြတတ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဖာန်းလေများကြောင့် အလွန်မြင့်မားသော အပူချိန် ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ပုံမှန် စိုစွတ်သော ကုန်းမြေရာသီဥတု ရှိသော်လည်း နွေရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီ၊ နေ့နှင့်ည တို့တွင် အပူချိန် ကွာခြားမှု မြင့်မားသည်။ မိုးရေချိန်နည်းသော်လည်း ဆောင်းရာသီတွင် အစဉ်သဖြင့် နှင်းကျလေ့ရှိသည်။ ချူးဂိုးကု နှင့် ရှီကိုးကုဒေသတို့မှ တောင်ကုန်းများသည် ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို ရာသီလေများမှ ကာဆီးထားသဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး မအေးလွန်းသော ရာသီဥတု ရှိသည်။<ref name=autogenerated2 /> ပစိဖိတ် ကမ်းရိုးတန်းမှာမူ စိုစွတ်သော အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ရှိပြီး အရှေ့တောင် ရာသီလေများကြောင့် တစ်ခါတရံ နှင်းကျတတ်သော မအေးလွန်းသည့် ဆောင်းရာသီနှင့် ပူပြင်းပြီး စိုစွတ်သော နွေရာသီများ ရှိသည်။ ရူကျူးကျွန်းများတွင် အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ရှိပြီး နွေးထွေးသော ဆောင်းရာသီနှင့် ပူပြင်းသော နွေရာသီများ ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ အလွန်များပြီး အထူးသဖြင့် မိုးရာသီတွင် ဖြစ်သည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် စိုစွတ်ပြီး အပူအအေးမျှတသော ရာသီဥတု များကြောင့် နွေဦးရာသီတွင် ချယ်ရီပန်းများ ပွင့်ဝေခြင်း၊ နွေရာသီ ပုစဉ်းရင်ကွဲတို့၏ အော်မြည်သံများ၊ ဆောင်းရာသီ သစ်ရွက်တို့၏ အရောင်အဆင်းစသည်တို့ကို ဂျပန်အနုပညာ နှင့် ဂျပန် စာပေတို့တွင် ဖော်ထုတ်ခြယ်မှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref name=autogenerated2 /> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပျမ်းမျှ ဆောင်းရာသီ အပူချိန်မှာ ၅.၁&nbsp;°C (၄၁.၂&nbsp;°F) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ နွေရာသီအပူချိန်မှာ ၂၅.၂&nbsp;°C (၇၇.၄&nbsp;°F) ဖြစ်သည်။.<ref>{{cite web|title=Climate|url=http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html|publisher=[[Japan National Tourism Organization|JNTO]]|accessdate=March 2, 2011}}</ref> ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံးတိုင်းတာခဲ့သော အပူချိန်မှာ ၄၀.၉&nbsp;°C (၁၀၅.၆&nbsp;°F) ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်တွင် တိုင်းတာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 |title=Gifu Prefecture sees highest temperature ever recorded in Japan – 40.9 |publisher=Japan News Review Society |date=August 16, 2007 |accessdate=August 16, 2007 |archivedate=18 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818051003/http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 }}</ref> မိုးရာသီမှာ အိုကီနာဝါတွင် မေလ အစောပိုင်းတွင် စတင်ပြီး တဖြည်းဖြည်း မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားသွားရာ ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် ဇူလိုင် နှောင်းပိုင်း မှ စတင်လေ့ရှိသည်။ ဟွန်ရှူးကျွန်း နေရာ အများစုတွင် မိုးရာသီသည် ဇွန်လ အလယ်ပိုင်း မတိုင်မီ စတင်လေ့ရှိပြီး ရက်သတ္တပတ် ၆ ပတ်မျှ ကြာမြင့်လေ့ ရှိသည်။ နွေရာသီ နှောင်းပိုင်း နှင့် ဆောင်းဦးရာသီ အစောပိုင်းတွင် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် မကြာခဏ မိုးကြီးလေ့ ရှိသည်။<ref name="climate">{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html |title=Essential Info: Climate |publisher=[[Japan National Tourism Organization|JNTO]] |accessdate=April 1, 2007}}</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== [[File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|thumb|ဂျိဂိုကုဒါနိ ရေပူစမ်းမှ ဂျပန်မျောက်များမှာ ဆောင်းရာသီတွင် ရေပူစမ်းသို့ လာရောက်လေ့ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။]] ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သစ်တော ဂေဟဒေသ ကိုးခု ရှိပြီး ထိုဒေသများမှ ကျွန်းများ၏ ရာသီဥတုနှင့် ပထဝီဝင်ကို ထင်ဟပ်ပြ နေကြသည်။ ထိုဒေသများတွင် ရူကျူး နှင့် ဘိုနင်ကျွန်းများရှိ အပူလျော့ပိုင်း စိုစွတ်သော ဆောင်းရွက်ကြွေ သစ်တောများမှ အအေးလျော့သော ဒေသများနှင့် ပင်မကျွန်းများရှိ သမမျှတသော ဆောင်းရွက်ကြွေနှင့် မျိုးစုံ သစ်တောများ၊ မြောက်ဘက်ကျွန်းများရှိ အအေးပိုင်းဒေသများမှ သမမျှတသော ထင်းရူးတောများ အထိ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213035135/http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |archivedate=February 13, 2007 |title=Flora and Fauna: Diversity and regional uniqueness |publisher=Embassy of Japan in the USA |accessdate=April 1, 2007}}</ref> ဂျပန်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် မျိုးပေါင်း ၉၀,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး [[ဝက်ဝံညို]]၊ [[ဂျပန်မျောက်]]၊ [[ဂျပန် ရက်ကွန်းခွေး]] နှင့် [[ဧရာမ ဂျပန်ရေပုတ်သင်]] တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=The Wildlife in Japan|url=http://www.env.go.jp/nature/yasei/pamph/pamph01/en.pdf|publisher=Ministry of the Environment|accessdate=February 19, 2011|archivedate=23 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110323165908/http://www.env.go.jp/nature/yasei/pamph/pamph01/en.pdf}}</ref> ဒေသရင်း အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရေးပါသော ဒေသများကို ထိန်းသိမ်းရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ် အများအပြား ရှိပြီး ရမ်ဆာ စိမ့်မြေဒေသ ၃၇ ခုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/ |title=National Parks of Japan |publisher=Ministry of the Environment |accessdate=May 11, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ramsar.org/cda/en/ramsar-pubs-annolist-japan/main/ramsar/1-30-168^16573_4000_0__ |title=The Annotated Ramsar List: Japan |publisher=Ramsar |accessdate=May 11, 2011}}</ref> နေရာ ၄ခုမှာ သဘာဝ အတိုင်း အလွန်ထူးခြားသော တန်ဖိုးများ ရှိသဖြင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco1">{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/jp |title=Japan – Properties Inscribed on the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=July 5, 2011}}</ref> ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး အလျင်အမြန် စီးပွားရေး တိုးတက်လာသော အချိန်များတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများကို အစိုးရနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းများမှ ဘေးဖယ်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုကို အနှံ့အပြား ကြုံတွေ့ရသည်။ ထိုပြဿနာများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှု များပြားလာသဖြင့် ၁၉၇၀ တွင် အစိုးရမှ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေအချို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=日本の大気汚染の歴史|url=http://www.erca.go.jp/taiki/history/ko_syousyu.html|publisher=Environmental Restoration and Conservation Agency|accessdate=March 2, 2014|language=Japanese|archivedate=1 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501085231/http://www.erca.go.jp/taiki/history/ko_syousyu.html}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေနံအခက်အခဲကြောင့်လည်း သဘာဝ အရင်းအမြစ် မရှိသော ဂျပန်တို့အား စွမ်းအင်များကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရန် တွန်းအားဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Sekiyama|first=Takeshi|title=Japan's international cooperation for energy efficiency and conservation in Asian region|url=http://nice.erina.or.jp/en/pdf/C-SEKIYAMA.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216005103/http://nice.erina.or.jp/en/pdf/C-SEKIYAMA.pdf|archivedate=February 16, 2008|publisher=Energy Conservation Center|accessdate=January 16, 2011}}</ref> လက်ရှိ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများတွင် မြို့ပြလေထု ညစ်ညမ်းမှု (မိုနို နိုက်ထရိုဂျင် အောက်ဆိုက်ဒ်၊လေထဲတွင်တွဲခိုနေသော အမှုန်အမွှားများ နှင့် အဆိပ်အတောက်များ) ၊ အညစ်အကြေး စွန့်ထုတ်မှု စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ရေထု ညစ်ညမ်းခြင်း၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲ၊ ဓာတုပစ္စည်း စီမံခန့်ခွဲမှု နှင့် ထိန်းသိမ်းရေး အတွက် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=Environmental Performance Review of Japan|url=http://www.oecd.org/dataoecd/0/17/2110905.pdf|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သဟဇာတဖြစ်သော နည်းပညာများကို တီထွင်ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကမ္ဘာ့ရှေ့ဆောင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အနာဂတ် ရည်မျှော် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်စွမ်းကို တိုင်းတာသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ညွှန်းကိန်းတွင် အဆင့် ၂၆ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|title=Environmental Performance Index: Japan|url=http://epi.yale.edu/epi/country-profile/japan|publisher=Yale University|accessdate=February 3, 2014|archivedate=19 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219070452/http://epi.yale.edu/epi/country-profile/japan}}</ref> ၁၉၉၇ ခုနှစ် ကျိုတိုပရိုတိုကောလ် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးထားပြီး နှင့် ၎င်းအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပသော အိမ်ရှင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံအနေနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲကို ထိန်းချုပ်နိုင်မည့် အခြား လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ရန် စာချုပ်ပါ စည်းကမ်းများအရ တာဝန်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.wbcsd.org/plugins/DocSearch/details.asp?txtDocTitle=kyoto%20protocol%20japan&txtDocText=kyoto%20protocol%20japan&DocTypeId=-1&ObjectId=MzQ4ODc&URLBack=result.asp%3FtxtDocTitle%3Dkyoto+protocol+japan%26txtDocText%3Dkyoto+protocol+japan%26DocTypeId%3D-1%26SortOrder%3D%26CurPage%3D1 |title=Japan sees extra emission cuts to 2020 goal -minister |publisher=World Business Council for Sustainable Development |accessdate=March 2, 2011 |archivedate=26 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026035508/http://www.wbcsd.org/plugins/DocSearch/details.asp?txtDocTitle=kyoto%20protocol%20japan&txtDocText=kyoto%20protocol%20japan&DocTypeId=-1&ObjectId=MzQ4ODc&URLBack=result.asp%3FtxtDocTitle%3Dkyoto+protocol+japan%26txtDocText%3Dkyoto+protocol+japan%26DocTypeId%3D-1%26SortOrder%3D%26CurPage%3D1 }}</ref> ==စီးပွားရေး== ===စီးပွားရေး သမိုင်းကြောင်း=== [[File:The_Tokyo_Stock_Exchange_-_main_room_3.jpg|thumb|အာရှတွင် အကြီးမားဆုံး စတော့ခ်အိတ်ချိန်း ဖြစ်သော တိုကျိုစတော့ အိတ်ချိန်း<ref name="fm">{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/global-markets/China-becomes-worlds-third-largest-stock-market/articleshow/6068129.cms|title= Japan's Tokyo Stock Exchange is the second largest stock market with a market value of $3.8 trillion |work=The Economic Times |location=India|accessdate=June 19, 2010|date=June 19, 2010}}</ref>]] ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် ပတ်သက်သော ဖွဲ့စည်းပုံ အင်္ဂါရပ်များဖြစ်သည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ ကုန်းလမ်းနှင့် ရေလမ်း လမ်းကြောင်းကွန်ယက်များ နှင့် အိုဆာကာ ဆန်ကုန်သည်တို့၏ အနာဂတ်သို့ ကြိုတင်ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် အာမခံလုပ်ငန်းတို့ မှာ အဲဒိုခေတ်မှ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=The Origins of Japanese Trade Supremacy |author=Howe, Christopher |publisher=Hurst & Company |year=1996 |isbn=1-85065-538-3|pages=58f}}</ref> မေဂျီခေတ် ၁၈၆၈ မှစ၍ ဂျပန်သည် စီးပွားရေး အရ ဖွံဖြိုးလာခဲ့ပြီး ဈေးကွက်စီးပွားရေး စနစ်ကို ကျင့်သုံးလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|pages=312–314}}</ref> ယနေ့ခေတ်၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်း အများစုမှာ ထိုအချိန်မှ စတင်ထည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဂျပန်အနေနှင့် အာရှ၏ အဖွံ့ဖြိုးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=McCargo|first=Duncan|title=Contemporary Japan|url=https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca|year=2000|publisher=Macmillan|isbn=0-333-71000-2 |pages=[https://archive.org/details/contemporaryjapa0000mcca/page/18 18]–19}}</ref> ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ မှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ အတွင်း အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများကို ဂျပန်၏ စစ်ပြီးခေတ် စီးပွားရေး ထူးထွေဆန်းပြားခြင်းများဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၇.၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၉၀ခုနှစ်များ အစောပိုင်း အထိ ၃.၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Ryan|first=Liam|title=The "Asian economic miracle" unmasked: The political economy of the reality|journal=International Journal of Social Economics|date=January 1, 2000|volume=27|issue=7–10|pages=802–815|doi=10.1108/03068290010335235}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ဖွံ့ဖြိုးမှု သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ထိုအချိန်ကို ဂျပန်တို့က ဆုံးရှုံးမှု ဆယ်စုနှစ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဂျပန်တို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများဆိုင်ရာ ပူဖောင်း အကျိုးသက်ရောက်မှု အပြီး သက်ရောက်မှုများနှင့် စတော့ခ်ဈေးကွက်နှင့် အိမ်ခြံမြေဈေးကွက်များမှ ဈေးကစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အပိုတန်ဖိုးများကို ညှစ်ထုတ်ယူရန် ကြိုးစားသည့် ပြည်တွင်း ပေါ်လစီများကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ပြန်လည် ရှင်သန်ရန် ကြိုးစားသည့် အစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုတွင် အောင်မြင်မှု အနည်းငယ်သာ ရရှိပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုကြောင့်လည်း ပိုမို၍ အဟန့်အတား ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name="cia"/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေးမှာ ပြန်လည်အသက်ဝင်မည့် လက္ခဏာများ ပြသလာခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၏ ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုနှုန်းမှဦ ၂.၈ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့၏ ထိုအချိန်အတွင်း ဖွံ့ဖြိုးမှုနှုန်းထက် သာလွန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last=Masake|first=Hisane|title=A farewell to zero|url=http://www.atimes.com/atimes/Japan/HC02Dh01.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=Asia Times|date=March 2, 2006|archivedate=20 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061120013846/http://www.atimes.com/atimes/Japan/HC02Dh01.html}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဂျပန်သည် အမေရိကန်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ပြီးလျှင် နိုင်ငံအဆင့် အမည်ခံ ဂျီဒီပီအားဖြင့် တတိယ စီးပွားရေး အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite news| title=China confirmed as World's Second Largest Economy|newspaper=[[The Guardian]] | date=January 21, 2011| url=http://www.guardian.co.uk/business/2011/jan/21/china-confirmed-worlds-second-largest-economy| accessdate=January 21, 2011 | first=James | last=Inman | location=London}}</ref> ဝယ်ယူနိုင်စွမ်း ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်လျှင် အမေရိကန်၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယတို့ ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက် နိုင်ငံအဆင့် စီးပွားရေး အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name=imf2>{{cite web |title=Japan|publisher=International Monetary Fund|accessdate=June 28, 2014 |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&pr.y=12&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=158&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ကြွေးမြီမှာ နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်မှ ၂၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ထက်ကျော်လွန်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးတွင် ဒုတိယမြောက် ကြွေးမြီ အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ မူဒီ စံသတ်မှတ်ချက်တွင် နိုင်ငံအလိုက် ဘတ်ဂျက် လိုငွေပြမှုနှင့် ချေးငွေအပေါ်တွင် မူတည်၍ ဂျပန်၏ နှစ်ရှည်နိုင်ငံ ကြွေးမြီ စံသတ်မှတ်ချက်အား Aa3 မှ Aa2 သို့ တစ်ဆင့် လျှော့ချ ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားကျဆင်းမှုနှင့် ၂၀၁၁ မတ်လ ငလျင်နှင့် ဆူနာမီတို့ကြောင့် ဖြစ်သော အစိုးရ၏ ကြွေးမြီနှင့် ဘတ်ဂျက် လိုငွေပြမှုတို့ကြောင့် ထိုသို့ စံသတ်မှတ်ချက် လျှော့ချ ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/business-14625969 |title=Moody's cuts Japan's debt rating on deficit concerns |date=August 24, 2011 |work=BBC News}}</ref> ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍမှ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းဝင်ငွေ၏ ၄ပုံ ၃ပုံမျှကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Manufacturing and Construction|url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c06|work=Statistical Handbook of Japan|publisher=Statistics Bureau|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ===တင်ပို့ကုန်များ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကြီးမားသော လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် နည်းပညာအားဖြင့် အတိုးတက်ဆုံး ဖြစ်သော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အချို့ ဖြစ်သည့် မော်တော်ကား၊ အီလက်ထရွန်းနစ်၊ စက်ကိရိယာများ၊ စတီးလ်နှင့် သံမဟုတ်သော သတ္တုများ၊ သင်္ဘောများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ အဝတ်အထည်များ၊ အစားအသောက် ကုန်ချောများ စသည်တို့ ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် မြေစုစုပေါင်း၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းကို စိုက်ပျိုးထားပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ ငါး၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ဂျပန်မှ ဖမ်းဆီးလျက် ရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်သည်။<ref name="cia"/> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်သူ ၆၅.၉ သန်းမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4142.htm |title=Background Note: Japan |publisher=US State Department |accessdate=March 19, 2011}}</ref> ဂျပန်တွင် အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်း နည်းပြီး ၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၂၀ သို့ လူဦးရေ၏ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Japan Tries to Face Up to Growing Poverty Problem|url=http://www.nytimes.com/2010/04/22/world/asia/22poverty.html?source=patrick.net|accessdate=January 16, 2011|newspaper=The New York Times|date=April 21, 2010|first=Martin|last=Fackler}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေအိမ်များမှာ မြို့ပြနေရာများတွင် မြေ မလုံလောက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။<ref>{{cite web|title=2008 Housing and Land Survey|url=http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/NewListE.do?tid=000001028768|publisher=Statistics Bureau|accessdate=January 20, 2011}}</ref> [[File:Toyota Prius plug-in -- 2010 DC.jpg|thumb|250px|ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ကားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည့် တိုယိုတာမှ ထုတ်လုပ်သော ပလဂ်အင် ဟိုက်ဘရစ် ကား<ref>{{cite web|title=World Motor Vehicle Production by Country|url=http://oica.net/wp-content/uploads/worldprod_country.PDF|publisher=[[Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles|OICA]]|accessdate=January 16, 2011}}</ref>]] ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တင်ပို့ကုန်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးချင်းအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၂၁၀ မျှ ရှိသည်။ ဂျပန်၏ အဓိကတင်ပို့ကုန် ဈေးကွက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ (၁၈.၁ ရာခိုင်နှုန်း)၊ အမေရိကန် (၁၇.၈ ရာခိုင်နှုန်း)၊ တောင်ကိုရီးယား (၇.၇ ရာခိုင်နှုန်း)၊ ထိုင်း (၅.၅ ရာခိုင်နှုန်း) နှင့် ဟောင်ကောင် (၅.၁ ရာခိုင်နှုန်း) တို့ဖြစ်သည် အဓိက တင်ပို့ကုန်များမှာ မော်တော်ကား၊ အီလက်ထရွန်းနစ်၊ လျှပ်စစ်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများနှင့် ဓာတုပစ္စည်းများတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဂျပန်၏ အဓိက တင်ပို့ကုန်များမှာ တရုတ် (၂၁.၃ ရာခိုင်နှုန်း)၊ အမေရိကန် (၈.၈ ရာခိုင်နှုန်း)၊ ဩစတြေးလျ (၆.၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ (၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း)၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု (၅.၀ ရာခိုင်နှုန်း)၊ တောင်ကိုရီးယား (၄.၆ ရာခိုင်နှုန်း) နှင့် ကာတာ (၄.၀ ရာခိုင်နှုန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="cia"/> ===တင်သွင်းကုန်များ=== ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အဓိက တင်သွင်းကုန်များမှာ စက်ယန္တရားများ၊ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှ ရသော လောင်စာများ၊ အစားအသောက်များ (အထူးသဖြင့် အမဲသား)၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ အဝတ်အထည်များ နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ အတွက် ကုန်ကြမ်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဈေးကွက်ဝေစုအားဖြင့် ကြည့်လျှင် ပြည်တွင်း ဈေးကွက်သည် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် ပြင်ပသို့ တံခါးဖွင့်မှု အနည်းဆုံး ဖြစ်သည်၎<ref name="oecd2008"/> ဂျူနီချီရို ကိုအိဇူမီ ၏ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အလေးပေးသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Foreign investment in Japan soars|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4632747.stm|accessdate=January 16, 2011|newspaper=''BBC''|date=June 29, 2005}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ၌ စီးပွားရေးလုပ်ရန် လွယ်ကူသော တိုင်းပြည်များ ညွှန်းကိန်းတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၉နိုင်ငံအတွင်း အဆင့် ၂၇ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အခွန်ဝင်ငွေ အနည်းဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရင်းရှင်စနစ်တွင် သိသာထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် ကဲရက်ဆု ဟုခေါ်သော ကုမ္ပဏီ အစုအဖွဲ့များမှာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု များခြင်း၊ တသက်တာလုံး အလုပ်ခန့်အပ်မှု ရှိခြင်း၊ အလုပ်တွင် အဆင့်ဆင့်တိုးတက်ရာတွင် လုပ်သက်ကို ဦးစားပေးခြင်းတို့မှာ ဂျပန် လုပ်ငန်း ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="oecd2008">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/17/0,3343,en_2649_34111_40353553_1_1_1_1,00.html |title=Economic survey of Japan 2008 |publisher=[[OECD]] |accessdate=August 25, 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.economist.com/node/7193984?story_id=7193984 |title=Japan's Economy: Free at last |newspaper=The Economist |date=July 20, 2006 |accessdate=January 23, 2011}}</ref> ဂျပန်ကုမ္ပဏီများတွင် တိုယိုတာ၏နည်းလမ်းကဲ့သို့သော စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းလမ်းများမှာ ထင်ရှားပြီး ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်သူတို့၏လှုပ်ရှားပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှုမှာ ရှားပါးသည်။<ref>{{cite news|title=Activist shareholders swarm in Japan|url=http://www.economist.com/node/9414552?story_id=9414552|accessdate=January 23, 2011|date=June 28, 2007|newspaper=The Economist}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီများထဲတွင် တိုယိုတာ၊နစ်တန်ဒိုး၊ အင်န်တီတီ ဒိုကိုမို၊ ကင်နွန်၊ ဟွန်ဒါ၊ တာကဲဒ ဆေးဝါး ကုမ္ပဏီ၊ ဆိုနီ၊ ပင်နာဆိုးနစ်၊ တိုရှီဘာ၊ ရှပ်၊ နစ်ပွန်စတီးလ်၊ နစ်ပွန်ရေနံ နှင့် ဆဲဗင်းန်အင်န် အိုင် ဦးပိုင် ကုမ္ပဏီတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|title=Japan 500 2007|url=http://www.ft.com/cms/s/0/1b939a9a-2587-11dc-b338-000b5df10621.html|accessdate=January 23, 2011|newspaper=[[Financial Times]]|archivedate=26 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726122226/http://www.ft.com/cms/s/0/1b939a9a-2587-11dc-b338-000b5df10621.html}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဘဏ်အချို့ ရှိပြီး နစ်ကီ ၂၂၅ နှင့် တိုပစ်အညွှန်းတို့ကြောင့် ထင်ရှားသော တိုကျိုစတော့ခ်အိတ်ချိန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက် အရင်းအနှီးအားဖြင့် ဒုတိယ အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Market Data|url=http://www.nyse.com/events/1170156816059.html|publisher=New York Stock Exchange|accessdate=August 11, 2007|date=January 31, 2006|archivedate=11 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011121725/http://www.nyse.com/events/1170156816059.html}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အနေနှင့် ဖော်ဘီ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီ ၂၀၀၀ စာရင်းတွင် ၃၂၆ ခု ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် ၁၆.၃ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=The Forbes 2000|url=http://www.forbes.com/lists/2006/18/06f2000_The-Forbes-2000_Rank.html|work=Forbes|accessdate=January 7, 2011}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ယှေလကျောက် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို တင်သွင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2013-09-24/abe-says-japan-canada-agree-to-cooperate-on-natural-gas.html Abe Says Japan, Canada Agree to Cooperate on Natural Gas]</ref> ===သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ=== [[File:Kibo PM and ELM-PS.jpg|thumb|250px|နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်းတွင် တွေ့ရသော ဂျပန်တို့၏ စမ်းသပ်မှု အစိတ်အပိုင်း (ကီဘို)]] ဂျပန်နိုင်ငံသည် သိပ္ပံသုတေသနတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် နည်းပညာ၊ စက်ယန္တရားနှင့် ဇီဝဆေးပညာ သုတေသနတို့တွင် ဖြစ်သည်။ သုတေသနပညာရှင်ပေါင်း ၇၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃၀ ဘီလံယံ မျှ ရှိသော သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ဘတ်ဂျက်ကို ခွဲဝေသုံးစွဲ နေကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အကြီးမားဆုံး ဘတ်ဂျက်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last=McDonald|first=Joe|title=China to spend $136 billion on R&D|newspaper=BusinessWeek|date=December 4, 2006}}</ref> ဂျပန်သည် အခြေခံ သိပ္ပံ သုတေသနတွင် ကမ္ဘာ့ဦးဆောင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ နှင့် ဆေးပညာတို့တွင် နိုဘယ်လ်ဆုရှင် ၁၆ဦး ၊<ref>{{cite web |title=Japanese Nobel Laureates |publisher=[[Kyoto University]] |year=2009 |url=http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/nobel.htm/ |accessdate=November 7, 2009 |archivedate=9 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100309181812/http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/nobel.htm/ }}</ref> ဖီးဒ် တံဆိပ်ဆုရှင် ၃ ဦး ၊ <ref>{{cite web |title=Japanese Fields Medalists |publisher=Kyoto University |year=2009 |url=http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/fields.htm |accessdate=November 7, 2009 |archivedate=10 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310203313/http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/fields.htm/ }}</ref> ဂေါက်စ်ဆုရှင် တစ်ဦးတို့ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Dr. Kiyoshi Ito receives Gauss Prize |publisher=Kyoto University |year=2009 |url=http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/gauss.htm |accessdate=November 7, 2009 |archivedate=9 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100309181805/http://www.kyoto-u.ac.jp/en/profile/intro/honor/gauss.htm/ }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ ပါဝင်မှုများတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ အီလက်ထရွန်းနစ်၊ မော်တော်ယာဉ်၊ စက်ယန္တရား၊ ငလျင်အင်ဂျင်နီယာဘာသာ၊ စက်ရုံသုံး စက်ရုပ်၊ အော့ပတစ်၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဆီမီးကွန်ဒပ်တာ နှင့် သတ္တု နယ်ပယ်တို့တွင် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် စက်ရုပ် ထုတ်လုပ်မှုနှင့် အသုံးပြုမှုတွင် ကမ္ဘာ့ရှေ့ဆောင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စက်ရုပ်များထဲမှ တစ်ဝက် (၇၄၂,၅၀၀၀ မှ ၄၀၂,၂၀၀) ကို ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=The Boom in Robot Investment Continues|url=http://www.unece.org/press/pr2000/00stat10e.htm|publisher=UN Economic Commission for Europe|accessdate=December 28, 2006|date=October 17, 2000}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အာကာသဆိုင်ရာ အေဂျင်စီကို ဂျပန် လေကြောင်းနှင့် အာကာသ စူးစမ်းရှာဖွေရေး အေဂျင်စီ (ဂျာဆာ) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အာကာသ၊ ဂြိုဟ်များ၊ လေကြောင်းသွာလာရေးတို့နှင့် ပတ်သက်သော သုတေသနလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြပြီး ဒုံးပျံ နှင့် ဂြိုဟ်တိုတို့ကို ထုတ်လုပ်ရာတွက် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်းတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဂျပန်တို့၏ စမ်းသပ်မှု အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သော ကီဘိုကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် အာကာသလွန်းပျံယဉ်၏ တပ်ဆင်ရေးအတွက် ပျံသန်းမှုတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်းသို့ ထည့်သွင်း တပ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Japan Aerospace Exploration Agency Homepage |publisher=Japan Aerospace Exploration Agency |date=August 3, 2006 |url=http://www.jaxa.jp/index_e.html |accessdate=March 28, 2007 |archivedate=21 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321160909/http://www.jaxa.jp/index_e.html }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး အစီအစဉ်များတွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ကို လေ့လာမည့် အာကာဆူကီ အာကာသ စူးစမ်းရေး ယာဉ် လွှတ်တင်ရေး<ref>{{cite web|url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/planet_c/index_e.html|title=JAXA {{!}} Venus Climate Orbiter "AKATSUKI" (PLANET-C)|publisher=Japan Aerospace Exploration Agency|accessdate=December 4, 2010|archivedate=11 April 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/66pe8RvRF?url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/planet_c/index_e.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isas.jaxa.jp/e/enterp/missions/planet-c/index.shtml |title=ISAS {{!}} Venus Meteorology AKATSUKI (PLANET-C) |work=[[Institute of Space and Astronautical Science]] |publisher=Japan Aerospace Exploration Agency |accessdate=December 4, 2010 |archivedate=13 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513024411/http://www.isas.jaxa.jp/e/enterp/missions/planet-c/index.shtml }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်မည့် မာကျူရီဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို လေ့လာမည့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် <ref name=FACTS>{{cite web | url=http://sci.esa.int/bepicolombo/47346-fact-sheet/ | title=ESA Science & Technology: Fact Sheet | publisher=esa.int | accessdate=February 5, 2014}}</ref> နှင့် ၂၀၃၀တွင် လကမ္ဘာပေါ်တွင် အခြေစိုက်စခန်း တည်ဆောက်ရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |title=Japan Plans Moon Base by 2030 |publisher=MoonDaily |date=August 3, 2006 |url=http://www.moondaily.com/reports/Japan_Plans_Moon_Base_By_2030_999.html |accessdate=March 27, 2007}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဆယ်လင်း ဟုအတိုကောက်ခေါ်သော လကမ္ဘာဆိုင်ရာနှင့် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ စူးစမ်းလေ့လာရေး ယာဉ်ကို H-IIA ရောကက်ဖြင့် တာနဲဂါရှီးမား အာကာသစခန်းမှ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဆယ်လင်းကို ဂျပန် ဝါးခုတ်သမားပုံပြင်ထဲမှ မင်းသမီးလေး၏ အမည် ကာဂုယာ ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="jaxa_nickname">{{cite web|url=http://www.jaxa.jp/countdown/f13/special/nickname_e.html| title="KAGUYA" selected as SELENE's nickname| accessdate=October 13, 2007}}</ref> ကာဂုယာသည် အပိုလို အစီအစဉ်ပြီးလျှင် လကမ္ဘာအား စူးစမ်းလေ့လာသော မစ်ရှင်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လကမ္ဘာ၏ မူလအစ နှင့် ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲပုံတို့ကို လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထို ယာဉ်သည် လပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ အောက်တိုဘာ ၄ ရက်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.japancorp.net/Article.Asp?Art_ID=15429 |title=Japan Successfully Launches Lunar Explorer "Kaguya" |publisher=Japan Corporate News Network|accessdate=August 25, 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6994272.stm |title=Japan launches first lunar probe |publisher=BBC News |date=September 14, 2007 |accessdate=August 25, 2010}}</ref> ၆၂မိုင် (၁၀၀ကီလိုမီတာ) အမြင့်မှ ပျံသန်းနေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jaxa.jp/press/2008/10/20081009_kaguya_e.html |title=JAXA, KAGUYA (SELENE) Image Taking of "Full Earth-Rise" by HDTV |publisher=Japan Aerospace Exploration Agency |accessdate=August 25, 2010 |archivedate=29 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429155331/http://www.jaxa.jp/press/2008/10/20081009_kaguya_e.html }}</ref> ထိုစူးစမ်းလေ့လာရေးမှာ ဂျာဆာက ထိုယာဉ်ကို လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ချခဲ့ခြင်းဖြင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8094863.stm |title=Japanese probe crashes into Moon |publisher=BBC News |date=June 11, 2009 |accessdate=April 12, 2011}}</ref> ===အခြေခံ အဆောက်အအုံ=== [[File:Shinkansen Nozomi in Tokyo.jpg|thumb|250px|တိုကျို ဘူတာတွင် တွေ့ရသော ကျည်ဆန်ရထား သို့ နိုဇိုမိ ရှင်းကန်းဆင်<ref>{{Cite book| first=Christopher P. | last=Hood | year=2006 | title=Shinkansen – From Bullet Train to Symbol of Modern Japan | url=https://archive.org/details/shinkansenfrombu00hood | publisher=Routledge | isbn=0-415-32052-6|pages=[https://archive.org/details/shinkansenfrombu00hood/page/61 61]–68}}</ref>]] ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စွမ်းအင်များထဲမှ ၄၆.၁ ရာခိုင်နှုန်းကို လောင်စာဆီ၊ ၂၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ကျောက်မီးသွေး၊ ၂၁.၄ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ၊ ၄.၀ ရာခိုင်နှုန်းကို နျူးကလီးယား စွမ်းအင်နှင့် ၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းကို နျူးကလီးယားစွမ်းအင်မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၏ ၉.၂ ရာခိုင်နှုန်းကို နျူးကလီးယားစွမ်းအင်မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် ၂၄.၉ ရာခိုင်နှုန်းမှ ကျဆင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Energy|url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c07|work=Statistical Handbook of Japan 2013|publisher=Statistics Bureau|accessdate=February 14, 2014}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖူကူရှီးမား ဒိုင်အိချိ နျူးကလီးယား ကပ်ဘေး အပြီး အများပြည်သူ၏ ကန့်ကွက်မှုကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ နျူးကလီးယား လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံအားလုံးကို ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက အများပြည်သူ၏ ဆန္ဒကို ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားလျက် ရှိကြပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို အနည်းဆုံး ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိကြသည်။<ref>{{cite news|last=Tsukimori|first=Osamu|title=Japan nuclear power-free as last reactor shuts|url=http://www.reuters.com/article/2012/05/05/us-nuclear-japan-idUSBRE84405820120505|accessdate=May 8, 2012|agency=[[Reuters]]|date=May 5, 2012|archivedate=18 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185518/http://www.reuters.com/article/2012/05/05/us-nuclear-japan-idUSBRE84405820120505}}</ref> နိုင်ငံခြားမှ စွမ်းအင် တင်ပို့မှုကို ကြီးမားစွာ မှီခိုနေရသဖြင့်<ref>{{cite web|title=Can nuclear power save Japan from peak oil??url=http://ourworld.unu.edu/en/can-nuclear-power-save-japan-from-peak-oil/|publisher=Our World 2.0|accessdate=March 15, 2011|date=February 2, 2011}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ရင်းမြစ်များကို မျိုးစုံအသုံးပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပြီး စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကို ထိရောက်မှု ရှိစေရန် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Japan|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4142.htm|publisher=U.S. Department of State|accessdate=March 15, 2011}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကုန်းလမ်းအတွက် အသုံးပြုငွေမှာ အလွန်များသည်။<ref>{{cite news|title=Japan's Road to Deep Deficit is Paved with Public Works|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9500E3DC1031F932A35750C0A961958260|accessdate=January 16, 2011|newspaper=The New York Times|first=Andrew|last=Pollack|date=March 1, 1997}}</ref> အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းမှာ ၁.၂ သန်း ကီလိုမီတာမျှ ခင်းထားသည့် လမ်းများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Transport|url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c09cont.htm|work=Statistical Handbook of Japan 2007|publisher=Statistics Bureau|accessdate=March 2, 2014|archivedate=27 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427071603/http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c09cont.htm}}</ref> အဓိကမြို့ကြီးများကို ကွန်ယက်တစ်ခုတည်းဖြစ်ပြီး အမြန်မောင်းနိုင်သော၊ ပိုင်းခြားထားသော၊ သုံးစွဲမှု ကန့်သတ်ထားသော လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသော လမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသော ကုမ္ပဏီများမှ တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။ ကားအသစ်နှင့် အဟောင်းများမှာ ဈေးမကြီးပေ။ ကားပိုင်ဆိုင်မှု အခွန် နှင့် လောင်စာဆီ လဲဗီးများဖြင့် စွမ်းအင် ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်မှုကို မြှင့်တင်လျက် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ခရီးအားလုံး၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းတွင်သာ ကားကို အသုံးပြုသဖြင့် ဂျီအိတ် နိုင်ငံများတွင် မော်တော်ကား အသုံးပြုမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="transtatsjp">{{cite web|url=http://www.iraptranstats.net/jp|title=Transport in Japan|accessdate=February 17, 2009|work=International Transport Statistics Database|publisher=[[International Road Assessment Program]]}} {{subscription required}}</ref> ရထားကုမ္ပဏီ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာတို့သည် ဒေသတွင်းနှင့် မြို့တွင်း ခရီးသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဈေးကွက်တွင် ပြိုင်ဆိုင်လျက် ရှိကြသည်။ အဓိက ကုမ္ပဏီများတွင်း ဆဲဗင်း ဂျေအာရ် အင်တာပရိုက်စ်၊ ကင်တက်ဆု ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဆဲဘု ရထားကုမ္ပဏီ နှင့် ကဲအိယို ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အဓိက မြို့ကြီးများကို ရှင်းကန်းဆင်ဟု ခေါ်သော ကျည်ဆန်ရထား ၂၅၀ ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး ဂျပန်ရထားများမှာ လုံခြုံစိတ်ချရမှုနှင့် အချိန်မှန်မှု တို့အတွက် နာမည်ကြီးသည်။<ref>{{cite web|url=http://english.jr-central.co.jp/about/safety.html|title=About the Shinkansen – Safety|accessdate=October 17, 2011|publisher=Central Japan Railway Company|archive-date=16 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212758/http://english.jr-central.co.jp/about/safety.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hitachi-rail.com/rail_now/column/just_in_time/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513230217/http://www.hitachi-rail.com/rail_now/column/just_in_time/index.html|archivedate=May 13, 2008|title=Corporate Culture as Strong Diving Force for Punctuality- Another "Just in Time"|accessdate=April 19, 2009|publisher=Hitachi}}</ref> တိုကျိုနှင့် အိုဆာကာ ကြားတွင် [[သံလိုက်ရထား]]ဖြင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆိုပြုချက်မှာ အတော် ခရီးရောက်နေပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/japan-to-approve-plans-for-new-supertrain-2275308.html |title=Japan to approve plans for a new super-train |work=The Independent |date=April 27, 2011 |accessdate=May 11, 2011 |location=London |archivedate=18 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141118052921/http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/japan-to-approve-plans-for-new-supertrain-2275308.html }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လေဆိပ်ပေါင်း ၁၇၃ ခု ရှိပြီး အကြီးဆုံး ပြည်တွင်းလေဆိပ်ဖြစ်သော ဟနဲဒါလေဆိပ်သည် အာရှတွင် ဒုတိယမြောက် လူသုံးအများဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-212-218-222_666_2__ |title=Year to Date Passenger Traffic |publisher=Airports Council International |date=November 11, 2010 |accessdate=March 2, 2014 |archivedate=11 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110111152406/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-212-218-222_666_2__ }}</ref> အကြီးဆုံးသော နိုင်ငံတကာ လေဆိပ်များမှာ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]၊ ကန်ဆိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် နှင့် ချူးဘူး စင်န်တာအဲယား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Nakagawa|first=Dai|title=Transport Policy and Funding|url=https://archive.org/details/transportpolicyf00dnak|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=0-08-044852-6|page=[https://archive.org/details/transportpolicyf00dnak/page/n71 63]|author2=Matsunaka, Ryoji}}</ref> နာဂိုယာ ဆိပ်ကမ်းမှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး နှင့် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံကုန်သွယ်ရေး၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Port Profile|url=http://www.port-of-nagoya.jp/english/about_port.htm|publisher=Port of Nagoya|accessdate=January 7, 2011|archivedate=30 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130050032/http://www.port-of-nagoya.jp/english/about_port.htm}}</ref> ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== [[File:Bjs48 02 Ainu.jpg|thumb|250px|ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်သော အအိနု လူမျိုးများ]] [[File:Meiji-jingu wedding procession - P1000847.jpg|thumb|250px|မေဂျီဘုရားကျောင်းမှ ဂျပန်မင်္ဂလာပွဲ]] ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၂၇.၃သန်းမျှ ရှိပြီး ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူဦးရေမှာ ဟွန်ရှူးကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ဘာသာစကားအားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဖြစ်စေ တူညီကြပြီး <ref name=MulticulturalJapan>{{cite news|title='Multicultural Japan' remains a pipe dream|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20070327zg.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=Japan Times|date=March 27, 2007|archiveurl=https://archive.today/20120716140322/http://www.japantimes.co.jp/text/fl20070327zg.html%23.UAQfIKgo9Rw|archivedate=16 July 2012}}</ref> ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂျပန်လူမျိုးများ ဖြစ်ကာ<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |title=CIA Factbook: Japan |publisher=Cia.gov |accessdate=November 9, 2011 |archivedate=20 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220044055/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html }}</ref> နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား လူနည်းစု ရှိသည်။<ref name=MulticulturalJapan/> ဇိုင်းနိချိကိုရီးယားလူမျိုး၊<ref>{{cite news|title=Japan-born Koreans live in limbo|url=http://www.nytimes.com/2005/04/01/news/01iht-nurse.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=The New York Times|date=April 2, 2005}}</ref> ဇိုင်းနိချိ တရုတ်လူမျိုး၊ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး၊ အများအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း ဆင်းသက်လာကြသော ဘရာဇီးလူမျိုး<ref name="nikkeijin">{{cite news|title=An Enclave of Brazilians Is Testing Insular Japan|url=http://www.nytimes.com/2008/11/02/world/asia/02japan.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=The New York Times|date=November 1, 2008|first=Norimitsu|last=Onishi}}</ref> နှင့် ပီရူးလူမျိုး တို့မှာ ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်း လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title='Home' is where the heartbreak is for Japanese-Peruvians|url=http://www.atimes.com/japan-econ/AJ16Dh01.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=Asia Times|date=October 16, 1999|archivedate=6 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106194749/http://atimes.com/japan-econ/AJ16Dh01.html}}</ref> ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လက်တင်အမေရိကမှ မဟုတ်သော အနောက်တိုင်းသား ၁၃၄,၇၀၀ နှင့် လက်တင် အမေရိကမှ ၃၄၅,၅၀၀ မျှ ရှိသော နိုင်ငံခြားသား ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ ရှိကြသည်။ လက်တင်အမေရိကသားထဲမှ ၂၇၄,၇၀၀ ဦးမှာ ဘရာဇီးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး (ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်လာသူ သို့မဟုတ် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိသွားသူများနှင့် ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ဘက်များ) ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်း အကြီးမားဆုံးသော အနောက်နိုင်ငံသား အစုအဝေးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Registered Foreigners in Japan by Nationality|url=http://www.stat.go.jp/data/nenkan/pdf/y0213014.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050824195238/http://www.stat.go.jp/data/nenkan/pdf/y0213014.pdf|archivedate=August 24, 2005|publisher=Statistics Bureau|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ဌာနေလူမျိုးစုများထဲတွင် အများဆုံးမှာ ယာမာတိုလူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး အဓိက လူနည်းစု လူမျိုးများတွင် ရှေးဦးနေ အအိနု လူမျိုးများ <ref>{{cite news |first= Philippa |last= Fogarty|title= Recognition at last for Japan's Ainu|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7437244.stm|publisher=BBC|date= June 6, 2008|accessdate=June 7, 2008 }}</ref> နှင့် ရူကျူးလူမျိုးများ အပြင် လူမှုရေး အရ လူနည်းစု ဖြစ်သော ဘူရာကူမင် လူစု များလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=The Invisible Race|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910511,00.html|accessdate=January 16, 2011|newspaper=Time|date=January 8, 1973|archivedate=16 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121216231723/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910511,00.html}}</ref> ထို့အပြင် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်က သွေးနှောနေခဲ့သော လူများလည်း ဂျပန်လူမျိုး သို့ ယာမာတိုများထဲတွင် ရှိနေပြီး ဥပမာအားဖြင့် အိုဂါဆာဝါရာ ကျွန်းစုများမှ ဂျပန်များတွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ဥရောပ၊ အမေရိကန်၊ မိုက်ခရိုနီးရှန်း နှင့် ပိုလီနီးရှင်း နောက်ခံများ ရှိနေပြီး အချို့မှာ မျိုးဆက် ခုနစ်ဆက်မျှ ရှိသည်။ လူအများစုက ဂျပန်တွင် လူမျိုးအားဖြင့် အားလုံးတူညီသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး (၂၀၀၉တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နေရင်းမဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားမှာ လူဦးရေ၏ ၁.၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။)<ref>"[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1892469,00.html Japan to Immigrants: Thanks, But You Can Go Home Now] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121228222338/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1892469,00.html|date=28 December 2012}}". ''[[Time (magazine)|Time]]''. April 20, 2009.</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသားများတွင် လူမျိုးစု နှင့် ဆိုင်သော စာရင်းဇယားမရှိသော်လည်း ပရော်ဖက်ဆာ ဇွန်လိုင်း ကဲ့သို့သော အနည်းဆုံး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု တစ်ခုအရ ဂျပန်တွင် လူမျိုးကွဲများစွာရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းဟု ဆိုသည်။ <ref>[[John Lie]] ''Multiethnic Japan'' (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2001)</ref> သို့သော်လည်း ထိုယူဆချက်ကို ဂျပန် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အလွှာပေါင်း များစွာမှ လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ကြပြီး သူတို့ အနေနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုတည်းရှိသော နိုင်ငံ ဆိုသည့် အယူအဆကိုသာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း လိုကြသည်။ ထိုအယူအဆကို လူနည်းစု လူမျိုးစုများ ဖြစ်သော အအိနုနှင့် ရူကျူးလူမျိုးများကပင် ငြင်းဆန်ကြသည်။ ထိုသို့သော လူမျိုးတစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကြောင့် လူမျိုးကွဲပြားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ငြင်းဆန်လေ့ ရှိကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း တာရို အာဆိုက ဂျပန်သည် "လူမျိုးတစ်မျိုး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ ဘာသာစကားတစ်မျိုး၊ ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခု" ဟု ဆိုခဲ့ဖူးသည်။ <ref>"[http://www.japantimes.co.jp/news/2005/10/18/national/aso-says-japan-is-nation-of-one-race/ Aso says Japan is nation of 'one race'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129014929/http://www.japantimes.co.jp/news/2005/10/18/national/aso-says-japan-is-nation-of-one-race/ |date=29 January 2016 }}". The Japan Times. October 18, 2005.</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူ့သက်တမ်းအားဖြင့် ဒုတိယမြောက် အရှည်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀-၂၀၁၅ အတွင်း မွေးဖွားသော လူများ၏ သက်တမ်းမှာ ၈၃.၅ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref name="haaretz.com">{{cite news|title=WHO: Life expectancy in Israel among highest in the world|url=http://www.haaretz.com/news/who-life-expectancy-in-israel-among-highest-in-the-world-1.276618|accessdate=January 15, 2011|newspaper=Haaretz|date=May 2009}}</ref><ref name="Table A.17">{{cite web|title=Table A.17|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf|work=United Nations World Population Prospects'', 2006 revision''|publisher=UN|accessdate=January 15, 2011}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ် လူဦးရေ အများအပြား တိုးတက်မှု နှင့် နောက်ပိုင်း မွေးဖွားနှုန်းကျဆင်းမှုကြောင့် လူဦးရေမှာ အသက်ကြီးသူ များပြားလာသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ၏ ၂၄.၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက်၆၅ နှစ်ကျော်ပြီ ဖြစ်ပြီး ထိုအချိုးမှာ ၂၀၅၀တွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးတက်လာလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="handbook">{{cite web |url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c02 |title=Statistical Handbook of Japan 2013: Chapter 2—Population |publisher=Statistics Bureau |accessdate=February 14, 2014}}</ref> ထိုသို့ လူဦးရေ အချိုးအစား ပြောင်းလဲလာခြင်းသည် လူမှုရေး ဆိုင်ရာ ပြဿနာများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် အလုပ်လုပ်နိုင်သော လူဦးရေ ကျဆင်းနိုင်ခြင်း နှင့် ပင်စင် ကဲ့သို့သော လူမှုဖူလုံရေး စရိတ်များ များပြားလာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>[[Gonzalo Garland]] et al "Dynamics of Demographic Development and its impact on Personal Saving : case of Japan", with Albert Ando, Andrea Moro, Juan Pablo Cordoba, in ''Ricerche Economiche'', Vol 49, August 1995</ref> ဂျပန်လူငယ်များထဲတွင် လက်မထပ်လိုသူနှင့် မိသားစု မထူထောင်လိုသူ များပြားလာသည်။<ref name="Ogawa"/> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ငါးနှစ်မြောက် အဖြစ် ကျဆင်းခဲ့ပြီး ၁၂၆.၂၄ သန်းမှ ၂၀၄,၀၀၀ ကျဆင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကျဆင်းမှုမှာ ၁၉၄၇ ခုနှစ် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော စာရင်းဇယား စတင်ကောက်ယူသည့် အချိန်မှစ၍ ပထမအကြိမ် အများဆုံး ကျဆင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.bloomberg.com/news/2012-01-02/japanese-population-drops-most-since-world-war-ii-after-quake.html |title=Japan Population Drops Most Since World War II |date=January 2, 2012}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက် ငလျင်နှင့် [[ဆူနာမီ]]ကလည်း ထိုသို့ ကျဆင်းမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၁၆,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးကာ ခန့်မှန်းခြေ လူ ၃,၀၀၀ ခန့်မှာ ပျောက်ဆုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last=Ryall|first=Julian|title=Japan's population contracts at fastest rate since at least 1947|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/japan/8989372/Japans-population-contracts-at-fastest-rate-since-at-least-1947.html|accessdate=October 29, 2013|newspaper=The Telegraph|date=January 3, 2012}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၅၀တွင် ၉၅ သန်းသို့ ကျဆင်းမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="handbook"/><ref>[http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_GraphicalDisplay.aspx?ListNames=%27Population%2c+History+and+Forecast%27&HistFor=True&GrpOp=0&Dim1=81&File=0 Forecast provided] by [[International Futures]]</ref> လူဦးရေ အချိုးအစား လေ့လာသူများနှင့် အစိုးရ စီမံကိန်း ရေးဆွဲသူများက ထိုပြဿနာကို မည်သို့မည်ပုံ ဖြေရှင်းမည် ဆိုသည့် အချက်ကို အပြင်းအထန် ငြင်းခုံဆွေးနွေးလျက် ရှိကြသည်။<ref name="Ogawa">{{cite web|last=Ogawa|first=Naohiro|title=Demographic Trends and their implications for Japan's future|url=http://www.mofa.go.jp/j_info/japan/socsec/ogawa.html|work=Transcript of speech delivered on 7 March 1997|publisher=Ministry of Foreign Affairs|accessdate=May 14, 2006}}</ref> ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများကို လက်ခံခြင်းနှင့် ကလေးမွေးသူများကို အကျိုးအမြတ်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် လူငယ်များ အနေဖြင့် အသက်ကြီးသူ အများအပြားကို ထောက်ပံ့လာနိုင်မည်ဟု ဆွေးနွေး အဖြေရှာခြင်းမျိုးလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://jipi.gr.jp/english/message.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929222250/http://jipi.gr.jp/english/message.html |archivedate=September 29, 2007 |title=Japan Immigration Policy Institute: Director's message| first= Hidenori|last=Sakanaka| publisher=Japan Immigration Policy Institute |date=October 5, 2005 |accessdate=January 5, 2007}}</ref><ref>{{cite news|last=French|first=Howard|title=Insular Japan Needs, but Resists, Immigration|url=http://www.nytimes.com/2003/07/24/international/asia/24JAPA.html?ei=5007&en=53c7315175389e69&ex=1374379200&partner=USERLAND&pagewanted=all&position=|accessdate=February 21, 2007|newspaper=The New York Times|date=July 24, 2003}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံသား အသစ် ၁၅,၀၀၀ ကို နှစ်စဉ် ပုံမှန် လက်ခံလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=帰化許可申請者数等の推移|url=http://www.moj.go.jp/TOUKEI/t_minj03.html|publisher=Ministry of Justice|accessdate=March 17, 2011|language=Japanese}}</ref> ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး၏ အဆိုအရ ဂျပန်အနေနှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒုက္ခသည် ၁၈ ဦးကိုသာ ပြန်လည် အခြေချနိုင်ရန် လက်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=2012 saw record-high 2,545 people apply for refugee status in Japan |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2013/03/20/national/2012-saw-record-high-2545-people-apply-for-refugee-status-in-japan/#.UXWOPEpnhIE |newspaper=Japan Times |date=March 20, 2013 |accessdate=8 August 2014 |archivedate=14 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814171503/http://www.japantimes.co.jp/news/2013/03/20/national/2012-saw-record-high-2545-people-apply-for-refugee-status-in-japan/#.UXWOPEpnhIE }}</ref> အမေရိကန်နိုင်ငံကမူ ဒုက္ခသည်ပေါင်း ၇၆,၀၀၀ ကို ထိုအချိန်တွင် လက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Presidential Memorandum--Fiscal Year 2012 Refugee Admissions Numbers and Authorizations of In-Country Refugee Status|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2011/09/30/presidential-memorandum-fiscal-year-2012-refugee-admissions-numbers-and-|publisher=The White House|date=September 30, 2011|access-date=8 August 2014|archive-date=28 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128085050/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2011/09/30/presidential-memorandum-fiscal-year-2012-refugee-admissions-numbers-and-}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်မှုနှုန်း အလွန်များပြားသည်။<ref name="NYT">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E1DB173FF936A25754C0A96F958260&sec=health&spon=&scp=29&sq=suicide%20japan&st=cse|title=In Japan, Mired in Recession, Suicides Soar|last=Strom|first=Stephanie|date=July 15, 1999|newspaper=The New York Times|accessdate=September 20, 2008}}</ref><ref name=Times>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article4170649.ece|title=Japan gripped by suicide epidemic|last=Lewis|first=Leo|date=June 19, 2008|newspaper=[[The Times (London)|The Times]]|accessdate=September 20, 2008|archivedate=7 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007173721/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article4170649.ece}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေသူ ၃၀,၀၀၀ ကျော်သည်မှာ ၁၂ နှစ်ဆက်တိုက် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news| title = Bare statistics mask human cost of Japan’s high suicide rate| newspaper = Japan Today| date = March 31, 2010| url = http://www.japantoday.com/category/opinions/view/bare-statistics-mask-human-cost-of-japan%E2%80%99s-high-suicide-rate| accessdate = February 3, 2014| archivedate = 4 March 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304080231/http://www.japantoday.com/category/opinions/view/bare-statistics-mask-human-cost-of-japan%E2%80%99s-high-suicide-rate}}</ref> မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်မှုမှာ အသက် ၃၀ အောက် လူငယ်များအတွက် အဓိက သေဆုံးရသည့် အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ozawa-desilva">{{Cite journal| last = Ozawa-de Silva| first = Chikako | title = Too Lonely to Die Alone: Internet Suicide Pacts and Existential Suffering in Japan| url = https://archive.org/details/sim_culture-medicine-and-psychiatry_2008-12_32_4/page/516| journal = Cult Med Psychiatry | volume = 32 | issue = 4 | pages = 516–551 |date=December 2008 | doi = 10.1007/s11013-008-9108-0| pmid = 18800195}}</ref> ===ဘာသာရေး=== [[File:Itsukushima torii distance.jpg|thumb|250px|ဟီရိုရှီးမားမြို့ အနီးရှိ အိဆုကူရှီးမား ဝတ်ပြုကျောင်းမှ ဂိတ်တံခါး သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလှဆုံးနေရာသုံးခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ အပိုဒ် ၂၀ အရ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့် အပြည့်အဝ ရှိသည်။ ခန့်မှန်းချက်အရ ဂျပန်လူဦးရေ ၏ ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သို့မဟုတ် ရှင်တိုဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်ပြီး ထိုဘာသာ နှစ်ခု စလုံးကို လက်ခံသူလည်း အများ အပြား ရှိသည်။<ref name="cia"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |title=International Religious Freedom Report 2006 |author=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |publisher=US Department of State |date=September 15, 2006 |accessdate=December 4, 2007}}</ref> သို့သော်လည်း ထိုခန့်မှန်းချက်မှာ ဘုရားကျောင်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသူကိုသာ ခန့်မှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ် ယုံကြည်သက်ဝင်သူကို ခန့်မှန်းခြင်း မဟုတ်ပေ။ အခြားလေ့လာချက်တစ်ခု အရ လူဦးရေ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းက သာလျှင် ဘာသာတရား တစ်ခုခုကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်သူများဟု မိမိတို့ဘာသာ ဆိုကြသည် ဟု ဆိုသည်။<ref name=Kisala>{{cite book| last = Kisala | first = Robert | editor= Wargo, Robert| title = The Logic Of Nothingness: A Study of Nishida Kitarō | url = https://archive.org/details/logicofnothingne0000warg | publisher = University of Hawaii Press| year = 2005| pages = [https://archive.org/details/logicofnothingne0000warg/page/n3 3]–4 | isbn = 0-8248-2284-6}}</ref> အက်ဒ်ဝင် ရိုင်းရှာဝါ နှင့် မားရီးယပ်စ် ဂျန်ဆန်တို့၏ အဆိုအရ ဂျပန်လူမျိုး ၇၀ မှ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စာရင်းဇယား ကောက်ယူသူများအား သူတို့သည် မည်သည့်ဘာသာကိုမှ ကိုးကွယ်သူများ မဟုတ်ဟု ပြောလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref name=ReischauerJansen215>{{Cite book | publisher = Belknap Press of Harvard University Press | isbn = 978-0-674-47184-9 | last1 = | first1 = Edwin Oldfather | author1-link = Edwin O. Reischauer | first2 = Marius B. | last2 = Jansen | author2-link = Marius Jansen | title = The Japanese today: change and continuity | year = 1988 | edition = 2nd | page = 215 }}</ref> သို့သော်လည်း ဘာသာရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုမှာ မြင့်မားပြီး အထူးသဖြင့် ပွဲတော်များနှင့် နှင့် နှစ်သစ်ကူး ပထမဆုံး ဘုရားကျောင်းသို့ သွားခြင်း စသော အခါကြီးများတွင် ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှာ တာအိုဘာသာ နှင့် ကွန်ဖြူးရှပ် ဘာသာတို့မှာလည်း ဂျပန်တို့၏ ယုံကြည်မှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|page=72}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိ လမ်းများမှာ တာနာဘာတာ (ကြယ်ပွဲတော်)၊ အိုဘွန် (သင်္ချိုင်းကန်တော့ပွဲ) နှင့် ခရစ်စမတ်တို့တွင် အလှဆင်ထားလေ့ ရှိသည်။ ဂျပန်လူဦးရေ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်း အောက်မှာသာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ ကိုးကွယ်ကြသည်။[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ကိုကိုးကွယ်သူများလည်းရှိသည်။[[File:Tokyo Camii 2009.jpg|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံတိုကျိုမြို့ရှိဗလီပုံ]]ျပန်နိုင်ငံရှိ[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ဝင်လူဦးရေ၏၉၀ရာခိုင်နှုန်းမှာ[[ပါကစ္စတန်]]၊[[အင်ဒိုနီရှား]]အစရှိသည့်[[မွတ်ဆလင်]]နိုင်ငံများမှလာရောက်အလုပ်လုပ်ကိုင်ကြသည့်ပြောင်းရွှေ့လုပ်သားများဖြစ်ပြီးကျန်၁၀ရာခိုင်နှုန်းမှာဂျပန်နိုင်ငံသားများဖြစ်သည်။[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]အားကိုးကွယ်သူ၂၀၀၀၀၀ရှိသည်။[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ကိုဂျပန်နိုင်ငံလူဦးရေ၏၀ဒဿမ၁ရာခိုင်နှုန်းကိုးကွယ်ကြသည်<ref>{{cite news|last=Kato|first=Mariko|title=Christianity's long history in the margins|newspaper=Japan Times|date=February 24, 2009}}</ref> ထို့အပြင်ဟိန္ဒူဘာသာဝင်၊ ဆစ်ခ်ဘာသာဝင်နှင့် ဂျူးဘာသာဝင် အနည်းငယ်မျှလည်း ရှိသည်။<ref name="Clarke">{{cite book|title=The World's religions : understanding the living faiths|url=https://archive.org/details/isbn_9780895775016|year=1993|publisher=Reader's Digest|isbn=978-0-89577-501-6|editor=Clarke, Peter|page=[https://archive.org/details/isbn_9780895775016/page/208 208]}}</ref> ===ဘာသာစကား=== ဂျပန်လူဦးရေ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]ကို ပထမ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="cia"/> ဂျပန်ဘာသာမှာ အဓိပ္ပာယ်ရှိသာ စာလုံးတစ်လုံးစီကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် စာလုံးတွဲ ဖြစ်ပေါ်သော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဂုဏ်ပြုခြင်း ချီးမြှောက်ခြင်းကို အလေးပေးကာ ဂျပန် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဝါစဉ် ခွဲခြားမှု သဘာဝကို ထင်ဟပ်ပြနေပြီး ကြိယာနှင့် အချို့သော စကားလုံးများမှာ နားထောင်သူနှင့် ပြောကြားသူတို့၏ အဆင့်ကို ညွှန်းဆိုလျက် ရှိသည်။ ဂျပန် စာ ရေးသားရာတွင် ခန်းဂျီး ဟု ခေါ်သော တရုတ်စကားလုံးများကို အသုံးပြုကြပြီး ရိုးရှင်းသော တရုတ်အက္ခရာများကို အခြေခံထားသော ခါန ဟုခေါ်သော အက္ခရာစဉ် နှစ်မျိုးရှိကာ လက်တင် အက္ခရာနှင့် အာရပ်ကိန်းဂဏန်းများကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite web|last=Miyagawa|first=Shigeru|title=The Japanese Language|url=http://web.mit.edu/jpnet/articles/JapaneseLanguage.html|publisher=Massachusetts Institute of Technology|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ဂျပန်ဘာသာစကား အပြင် ရူကျူးဘာသာစကားများ ဖြစ်သော အာမာမိ၊ ကူနိဂါမိ၊ အိုကီနာဝန်၊ မိယာကို၊ ယဲယမာ၊ ယိုနဂူနိ အစရှိသော ဂျပိုနစ် မိသားစုဝင် ဖြစ်သော ဘာသာစကား ဖြစ်သော ဘာသာစကားများကိုလည်း ရူကျူးကျွန်းများတွင် ပြောဆိုကြသည်။ ကလေးငယ်များထဲမှ ထိုဘာသာစကားများကို သင်ယူသူ နည်းပါးသည်။<ref>{{cite journal|last=Heinrich|first=Patrick|title=Language Planning and Language Ideology in the Ryūkyū Islands|journal=Language Policy|date=January 2004|volume=3|issue=2|pages=153–179|doi=10.1023/B:LPOL.0000036192.53709.fc}}</ref> သို့သော်လည်း ယခု လတ်တလောနှစ်များတွင် ဒေသခံ အစိုးရများက ရိုးရာ ဘာသာစကားနှင့် ပတ်သက်၍ စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာရန် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။ အိုကီနာဝါ ဂျပန်ဘာသာစကားခွဲကိုလည်း ထိုနယ်မြေတွင် ပြဆိုကြသည်။ အအိနု ဘာသာစကားမှာ ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် မည်သည့် ဘာသာစကားနှင့်မျှ ဆက်စပ်ခြင်း မရှိဘဲ ပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြစ်နေပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင်သာ အသက်ကြီးသော ဌာနေ စကားပြောသူ အချို့ ကျန်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.un.org/works/culture/japan_story.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080106062419/http://www.un.org/works/culture/japan_story.html |archivedate=January 6, 2008 |title=15 families keep ancient language alive in Japan |publisher=UN | accessdate=March 27, 2007}}</ref> အစိုးရကျောင်းနှင့် ပုဂ္ဂလိက ကျောင်း အတော်များများတွင် ကျောင်းသားများ အနေနှင့် ဂျပန်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှစ်ခုစလုံးကို သင်ယူရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427225148/http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |archivedate=April 27, 2006 |title=Japan Digest: Japanese Education |date=September 1, 2005 |first= Lucien|last=Ellington|publisher=Indiana University |accessdate=April 27, 2006}}</ref><ref name=ItaGiappone>Ambasciata d'Italia a Tokio: [http://www.ambtokyo.esteri.it/Ambasciata_Tokyo/Menu/I_rapporti_bilaterali/Cooperazione_culturale/linguaitaliana_Giappone/ Lo studio della lingua e della cultura italiana in Giappone.]</ref> ===ပညာရေး=== [[File:Tokyo University Entrance Exam Results 6.JPG|thumb|250px|တိုကျိုတက္ကသိုလ်တွင် ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းကို ထုတ်ပြန်ကြေညာနေစဉ်]] ၁၈၇၂ ခုနှစ် မေဂျီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်တွင် မူလတန်းကျောင်းများ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ နှင့် တက္ကသိုလ်များကို စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html |title=Beyond the Rhetoric: Essential Questions About Japanese Education |first=Lucien |last=Ellington |publisher=Foreign Policy Research Institute |date=December 1, 2003 |accessdate=April 1, 2007 |archivedate=5 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070405075716/http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html }}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း ပညာရေးကို မသင်မနေရ ပညာရေး အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အချိန်ကာလ အားဖြင့် အသက် ၆ နှစ် မှ ၁၅ နှစ် အထိ ၉ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ [[ပညာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အားကစား၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန (ဂျပန်)|ဂျပန် ပညာရေး၊ယဉ်ကျေးမှု၊ အားကစား၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ အဆိုအရ အလယ်တန်း အောင်မြင်ပြီးသော ကလေးငယ် အတော်များများက အထက်တန်း ၃ နှစ်ကို ဆက်လက်သင်ယူကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်း အောင်မြင်ပြီးသူ ၇၅.၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် တက္ကသိုလ်၊ ဂျူနီယာ ကောလိပ်၊ ကုန်သွယ်ရေး သင်တန်းကျောင်းနှင့် အခြားသော အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကျောင်းများသို့ ဆက်လက် တက်ရောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |url= http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf |title= School Education |publisher= [[Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (Japan)|MEXT]] |accessdate= March 2, 2014 |archivedate= 2 January 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080102112620/http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf }}</ref> ဂျပန်တွင် ထိပ်ဆုံးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသော တက္ကသိုလ် နှစ်ခုမှာ တိုကျိုတက္ကသိုလ် နှင့် ကျိုတိုတက္ကသိုလ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.globaluniversitiesranking.org/index.php?option=com_content&view=article&id=94&Itemid=131|title=TOP – 100|publisher=Global Universities Ranking|year=2009|accessdate=March 22, 2010|archivedate=16 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100316173528/http://www.globaluniversitiesranking.org/index.php?option=com_content&view=article&id=94&Itemid=131}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010|title=QS World University Rankings 2010|publisher=QS TopUniversities|year=2010|accessdate=January 15, 2010|archivedate=3 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403044940/http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010}}</ref> အိုအီးစီဒီမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော နိုင်ငံတကာကျောင်းသားများ၏ အရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ၁၅ နှစ်သား ကျောင်းသားတစ်ဦး၏ အသိပညာနှင့် အတတ်ပညာကို တကမ္ဘာလုံး ဆဋ္ဌမ အဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|title=OECD's PISA survey shows some countries making significant gains in learning outcomes|url=http://www.oecd.org/document/22/0,3343,en_2649_201185_39713238_1_1_1_1,00.html|publisher=[[OECD]]|accessdate=January 16, 2011}}</ref> ===ကျန်းမာရေး=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို နိုင်ငံအစိုးရနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများက တာဝန်ယူပေးသည်။ တစ်ဦးချင်းအတွက် ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သော အဖိုးအခများကို အားလုံးနှင့် ဆိုင်သော ကျန်းမာရေး အာမခံစနစ်မှ ပေးဆောင်ပြီး အားလုံး တန်းတူညီမျှ အသုံးပြုနိုင်ကာ အစိုးရ ကော်မတီမှ အဖိုးအခများကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အလုပ်ရှင်မှ အာမခံ ထားမပေးသော လူများ အနေဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် ဆိုင်သော ကျန်းမာရေး အာမခံတွင် ပါဝင်နိုင်ပြီး ဒေသခံ အစိုးရများမှ စီမံခန့်ခွဲပေးသည်။ ၁၉၇၃ မှစ၍ အသက်ကြီးသော သူများအားလုံးကို အစိုးရမှ ထောက်ပံ့သော အာမခံဖြင့် အကာအကွယ် ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyu.edu/projects/rodwin/lessons.html |first=Victor|last=Rodwin|title=Health Care in Japan |publisher=New York University |accessdate=March 10, 2007}}</ref> လူနာများ အနေဖြင့် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် ဆေးကုသမည့် နေရာကို မိမိစိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်ခွင့် ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.ipss.go.jp/s-info/e/Jasos/Health.html |title=Health Insurance: General Characteristics |publisher=National Institute of Population and Social Security Research |accessdate=March 28, 2007 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907184624/http://www.ipss.go.jp/s-info/e/Jasos/Health.html |url-status=dead }}</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== [[File:Kinkaku-ji 01.jpg|thumb|250px|ကျိုတိုမြိုမှ ကင်ကကုဂျိ သို့မဟုတ် ရွှေကနား ဘုရားကျောင်း သည် အထူးသမိုင်းဝင်နေရာများ၊ ရှုမျှော်ကွင်း လှပသော အထူးနေရာများနှင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများတွင် ပါဝင်သည်။]] ဂျပန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ရှေးဦးအစ ယဉ်ကျေးမှုမှ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြိုင် ယဉ်ကျေးမှုတွင် အာရှ၊ ဥရောပ နှင့် မြောက်အမေရိကမှ လွှမ်းမိုးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှုများတွင် လက်မှုပညာများဖြစ်သော ကြွေထည်၊ အဝတ်အထည်၊ ယွန်းထည်၊ ဓား နှင့် အရုပ်များ၊ ဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သော ဘွန်းရာကု (ရုပ်သေး)၊ ကာဘုကီ(ကဇာတ်)၊ နို (ဂီတပဒေသာ)၊ အက နှင့် ရာကုဂို (ကွက်စိပ်)၊ အခြားယဉ်ကျေးမှုများ ဖြစ်သော လက်ဖက်ရည်ပွဲ(ရေနွေးကြမ်း)၊ အိကဲဘာနာ (ပန်းအလှဆင်ခြင်း)၊ ကိုယ်ခံပညာ၊ လက်ရေးလှပညာ၊ အိုရိဂါမီ (စက္ကူခေါက်ပညာ)၊ အွန်ဆန်(ရေပူစမ်းချိုးခြင်း)၊ ဂေးရှား(ကချေသည်) နှင့် ကစားပွဲများ ပါဝင်သည်။ ဂျပန်သည် ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများအပြင် ရုပ်ဝတ္ထုမဟုတ်သည့် ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများနှင့် အမျိုးသားရေး အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် စနစ်တစ်ခု ထားရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.bunka.go.jp/english/index.html |title=Administration of Cultural Affairs in Japan |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=May 11, 2011}}</ref> ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံ နေရာများတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ နေရာ ၁၆ခု ပါဝင်ပြီး ၁၂ ခုမှာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သက်ဆိုင်သော နေရာများ ဖြစ်သည်။<ref name="unesco1"/> ===အနုပညာ=== အိဆဲ ဝတ်ပြုကျောင်းသည် ဂျပန် ဗိသုကာ ပညာ၏ ဥပမာ တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ <ref>{{cite book |title=Ise: Prototype of Japanese Architecture |author1=Tange, Kenzo |author2=Kawazoe, Noboru |year=1965 |publisher=Massachusetts Institute of Technology Press}}</ref> အများအားဖြင့် သစ်သားကို အသုံးပြုထားသော ဂျပန်ရိုးရာအိမ်များနှင့် များပြားလှစွာသော ဘုရားကျောင်းများတွင် တာတာမီ ခေါ် မြက်ဖျာများနှင့် ဘေးသို့ ဆွဲဖွင့်ရသော တံခါးများ အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့နိုင်ပြီး ထိုတံခါးများမှာ အခန်းများ အချင်းချင်း ခွဲခြားရန်နှင့် အတွင်းနှင့် အပြင် ခွဲခြားရန် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |title=What is Japanese Architecture?: A Survey of Traditional Japanese Architecture with a List of Sites and a Map |author1=Kazuo, Nishi |author2=Kazuo, Hozumi |year=1995 |publisher=Kodansha |isbn=978-4-7700-1992-9}}</ref> အများအားဖြင့် သစ်သား အသုံးပြုသော ဂျပန်ပန်းပုပညာ နှင့် ဂျပန်ပန်းချီတို့မှာ ဂျပန် အနုပညာများထဲတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး ရုပ်ပုံရေးဆွဲမှုမှာ ဘီစီ ၃၀၀ ခန့်ကပင် တွေ့နိုင်သည်။ ဂျပန်၏ ပန်းချီ သမိုင်းမှ ဌာနေဂျပန်တို့၏ အမြင် နှင့် ပြည်ပမှ ဝင်ရောက်လာသော အတွေးအမြင်များ ရောနှောမှုနှင့် အားပြိုင်မှုကို တွေ့ရသည်။<ref name=autogenerated3>{{cite book|last=Arrowsmith|first=Rupert Richard|title=Modernism and the Museum: Asian, African, and Pacific Art and the London Avant-Garde|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-959369-9}}</ref> ဂျပန်နှင့် ဥရောပ အနုပညာတို့အကြား ဆက်နွယ်မှုမှာ ထင်ရှားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၉ ရာစုတွင် တင်ပို့ခဲ့သော အူကီယို-အဲ ပန်းချီများမှာ ဂျပိုနစ်ဆင်ဟု သိကြပြီး အနောက်တိုင်းတွင် မော်ဒန်ပန်းချီများ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုအတွက် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိကာ အထူးသဖြင့် ပို့စ်အင်ပရက်စ်ရှင်နစ်ဆင် ပေါ်တွင် ဖြစ်သည်။<ref name=autogenerated3 /> ထင်ရှားသော အူကီယို-အဲ ပန်းချီဆရာများတွင် ဟိုကုဆိုင်းနှင့် ဟိရိုရှိဂဲတို့ ပါဝင်သည်။ ရိုးရာ သစ်သားတုံးဖြင့် ပုံနှိပ်ခြင်းအား အနောက်တိုင်း အနုပညာနှင့် ရောနှောလိုက်သည့်အခါ ယခု ဂျပန်နိုင်ငံတွင်းနှင့် ပြင်ပ တွင် ကျော်ကြားသော မန်ဂါဟူသည့် ရုပ်ပြစာအုပ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |title=A History of Manga |publisher=NMP International |accessdate=March 2, 2014 |archivedate=2 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102040820/http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html }}</ref> မန်ဂါ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသော တီဗွီနှင့် ရုပ်ရှင်များကို အန်နီမဲ ဟုခေါ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သော ဗွီဒီယိုဂိမ်းစက်များသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ လူကြိုက်များခဲ့သည်။<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929122934/http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |url=http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |title=The History of Video Games |first=Leonard |last=Herman |author2=Horwitz, Jer |author3=Kent, Steve |author4=Miller, Skyler |publisher=[[GameSpot]] |year=2002 |archivedate=29 September 2007 |accessdate=April 1, 2007 }}</ref> ===ဂီတ=== ဂျပန်တို့၏ ဂီတမှာ ရွေးချယ်စရာ များပြားပြီး အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြားခြားနားသည်။ ရိုးရာတူရိယာများဖြစ်သော ကိုတို ဟုခေါ်သော ဂျပန်ဒုံမင်း စသည်တို့ကို ၉ ရာစု နှင့် ၁၀ ရာစုနှစ်များကပင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ နို ဂီတပဒေသာများနှင့် အတူ ယှဉ်တွဲတင်ဆက်လေ့ ရှိသော စကားပြောဂီတများမှာ ၁၄ ရာစုကတည်းကပင် ရှိခဲ့ပြီး လူကြိုက်များ၍ ရှားမိဆန် ဟုခေါ်သော ဂစ်တာနှင့် အလားသဏ္ဍန်တူသည့် တူရိယာနှင့် တွဲဖက်လေ့ရှိသော ကျေးလက်ရိုးရာ ဂီတများမှာ ၁၆ ရာစုမှပင် အစပျိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Malm|first=William P.|title=Traditional Japanese music and musical instruments|url=https://archive.org/details/traditionaljapan0000malm|year=2000|publisher=Kodansha International|isbn=978-4-7700-2395-7|pages=[https://archive.org/details/traditionaljapan0000malm/page/31 31]–45|edition=New}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင် ဂီတမှာ ယခုအခါတွင် ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နန်းတော်၏ တူရိယာဝိုင်း၏ ဂါဂါကု ဂီတ သည် အချို့သော ၂၀ရာစု အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင် တေးရေးများ၏ အချို့သော သီချင်းများတွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>See for example, [[Olivier Messiaen]], ''Sept haïkaï'' (1962), (''Olivier Messiaen: a research and information guide'', Routledge, 2008, By Vincent Perez Benitez, page 67) and (''Messiaen the Theologian'', Ashgate Publishing, Ltd., 2010, page 243-65, By Andrew Shenton)</ref> ဂျပန်နိုင်ငံမှ ဂန္ထဝင် ဂီတဖန်တီးသူများတွင် နာမည်ကျော်ကြားသူများမှာ တိုရု တာကဲမိဆု နှင့် ရန်န်တာရိုး တာကီ တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးခေတ် ဂျပန်၏ လူကြိုက်များသော ဂီတများသည် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပတို့၏ ဂီတရေစီးကြောင်းများမှ အကြီးအကျယ်လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ထိုမှတဆင့် ဂျေပေါ့ပ် ဂီတ သို့မဟုတ် ဂျပန်လူကြိုက်များဂီတ အမျိုးအစား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/music/2005/aug/21/popandrock3 |title= J-Pop History |work=The Observer | accessdate=April 1, 2007 | first=Chris | last=Campion | date=August 22, 2005 | location=London}}</ref> [[ကာရာအိုကေ]] သီဆိုခြင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ကျင့်သုံးသော ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ၏ ၁၉၉၃ စစ်တမ်းအရ ဂျပန်အများစုမှာ နှစ်တစ်နှစ်အတွင် ကာရာအိုကေ သီဆိုချိန်သည် အခြားယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့များဖြစ်သော အိကဲဘာနာ ခေါ် ပန်းအလှဆင်ခြင်းနှင့် လက်ဖက်ရည်ပွဲ ကျင်းပခြင်းတို့ထက် ပို၍ များကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book|title=The worlds of Japanese popular culture: gender, shifting boundaries and global cultures|url=https://archive.org/details/worldsjapanesepo00mart|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63729-9|page=[https://archive.org/details/worldsjapanesepo00mart/page/n89 76]|edition=Repr.|editor=Martinez, D.P.}}</ref> ===စာပေ=== [[File:Genji emaki 01003 001.jpg|thumb| ၁၂ ရာစုမှ ဂျပန်အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သော ဂန်းဂျိပုံပြင်များလက်ရေးဖြင့် ရေးသားထားသောမူ]] ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အစောဆုံး စာပေများတွင် ကိုဂျိကိ မော်ကွန်းနှင့် နိဟွန်းရှိုးကိ မော်ကွန်းတို့ ပါဝင်သည့်အပြင် မန်းယိုးရှုဟုခေါ်သော ကဗျာညွန့်ပေါင်း များပါဝင်သည်။ ထိုစာပေများကို ၈ ရာစုက ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး တရုတ်အက္ခရာများဖြင့် ရေးသားထားသည်။<ref>{{cite book |title=Seeds in the Heart: Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century |author=Keene, Donald |publisher=Columbia University Press |year=2000 |isbn=978-0-231-11441-7}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm |title=Asian Studies Conference, Japan (2000) |publisher=Meiji Gakuin University |accessdate=April 1, 2007 |archive-date=16 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116015033/http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm }}</ref> ဟဲအိအန်ခေတ်တွင် ဟိရာဂန နှင့် ခတ်တာခန အက္ခရာများ တီထွင်ဖန်တီးလာခဲ့သည်။ သစ်ခုတ်သမားပုံပြင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အစောဆုံးပုံပြင်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref name="ispmsu">{{cite web |url=http://isp.msu.edu/AsianStudies/wbwoa/eastasia/Japan/literature.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011065654/http://isp.msu.edu/AsianStudies/wbwoa/eastasia/Japan/literature.html |archivedate=October 11, 2007 |title= Windows on Asia—Literature : Antiquity to Middle Ages: Recent Past |publisher=Michigan State University |accessdate=December 28, 2007}}</ref> ဟဲအိအန် နန်းတွင်းဘဝကို ဆဲအိ ရှိုးနာဂွန်၏ ခေါင်းအုံးစာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ပြီး မူရာဆာကိ ရှိကိဘု၏ ဂန်းဂျိ ပုံပြင်များမှာ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဝတ္တုဟုပင် အမြဲလိုလို ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ <ref>{{cite book|last=Totman|first=Conrad|title=A History of Japan ''(2nd ed.)''|year=2005|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-2359-1|pages=126–127}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Tale of Genji|editor=Royall, Tyler|publisher=[[Penguin Classics]]|year=2003|isbn=0-14-243714-X|pages=i–ii, xii}}</ref> အဲဒိုခေတ်တွင် ချိုးနင်း ဟုခေါ်သော မြို့နေလူထုက စာပေဖတ်ရှုသူနှင့် ဖန်တီးသူများ အဖြစ် ဆာမူရိုင်း အထက်တန်းလွှာတို့ အား ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ ဆိုင်းကကု၏ စာပေများ လူကြိုက်များလာခြင်းက စာဖတ်သူ လူတန်းစားနှင့် စာရေးဆရာ လူတန်းစား ပြောင်းလဲလာမှုကို ဖော်ပြနေခဲ့ပြီး [[ဘရှိုး]] က ကိုကင်းရှု ကဗျာ ယဉ်ကျေးမှုကို သူ၏ ဟိုက္ကူ ကဗျာများဖြင့် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ကာ ခရီးသွား ကဗျာမှတ်တမ်း အိုကုနော့ ဟိုဆိုမိချီကို ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=World Within Walls: Japanese Literature of the Pre-Modern Era, 1600–1867 |url=https://archive.org/details/worldwithinwalls0000keen_w7k3 |author=Keene, Donald |publisher=Columbia University Press |year=1999 |isbn=978-0-231-11467-7}}</ref> မေဂျီခေတ်တွင် ဂျပန်ရိုးရာ စာပေများ ယုတ်လျော့လာခဲ့ပြီး ဂျပန်စာပေများမှာ အနောက်တိုင်း လွှမ်းမိုးမှုများဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ နဆုမဲ ဆိုဆဲကိ နှင့် မိုရိ အိုဂါအိတို့မှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ခေတ်သစ် ဝတ္ထုရေး ဆရာများ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့နောက်တွင် ရူးနိုဆုကဲ အကုတာဂါဝါ၊ ဂျူးနိချိရို တာနိဇာကီ၊ ရူကီအို မီရှိမာတို့ ပေါ်ထွက်ခဲ့ကာ လတ်တလောတွင် [[ဟာရူကီ မူရာကာမီ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဂျပန် စာရေးဆရာ ယာဆုနာရီ ကာဝါဘာတာ နှင့် ကင်ဇာဘူရို အိုအဲ တို့သည် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘဲလ်ဆု တစ်ခုစီကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="ispmsu"/> ===အစားအသောက်များ=== [[File:Breakfast at Tamahan Ryokan, Kyoto.jpg|thumb|right|ရိုကန်ခေါ် အင်းတွင် တည်ခင်းသော နံနက်စာ]] ဂျပန်တို့၏ အစားအသောက်များမှာ နေ့စဉ်စားသုံးနေကြဖြစ်သော ထမင်း သို့မဟုတ် ခေါက်ဆွဲကို ဟင်းရည် နှင့် အိုကာဇု ဟုခေါ်သော ငါးဖြင့် ချက်ထားသော ဟင်းတစ်မျိုး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ တို့ဖူးနှင့် အလားသဏ္ဍန်တူသောအရာများဖြင့် အရသာရှိစေရန် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။ မျက်မှောက်ခေတ် အစောပိုင်းတွင် ဂျပန်တွင် ယခင်က ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စားသုံးလေ့ မရှိကြသော အသားနီ ခေါ် အမဲသားကဲ့သို့သော အစားအစာများကို စတင် စားသုံးခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်အစားအသောက်များသည် ရာသီအလိုက် အစားအစာများပေါ်တွင် အလေးပေးခြင်း<ref>[http://www.tjf.or.jp/eng/content/japaneseculture/pdf/ge09shun.pdf "A Day in the Life: Seasonal Foods"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116212751/http://www.tjf.or.jp/eng/content/japaneseculture/pdf/ge09shun.pdf |date=16 January 2013 }}, The Japan Forum Newsletter No.September 14, 1999.</ref>၊ ပါဝင်သော ဟင်းခတ်များနှင့် ဟင်းပွဲပြင်ဆင်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ဂျပန်အစားအသောက်များတွင် ဒေသအလိုက် အထူးပြု ချက်ပြုတ်မှုများ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိပြီး ရိုးရာချက်ပြုတ်နည်းများနှင့် ဒေသခံ ဟင်းခတ်များကို သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသည်။ မီရှဲလင်း လမ်းညွှန်မှ ဂျပန်နိုင်ငံ အတွင်းရှိ စားသောက်ဆိုင်များကို ကြယ်ပွင့် အဆင့် သတ်မှတ်ချက်ပေးရာတွင် ဂျပန်စားသောက်ဆိုင်များ၏ ကြယ်ပွင့်ပေါင်းသည် အခြားတကမ္ဘာလုံးရှိ စားသောက်ဆိုင်များ အားလုံးပေါင်းခြင်းထက် ပိုများသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=michelin20101124>{{cite web|title=「ミシュランガイド東京・横浜・鎌倉2011」を発行　三つ星が14軒、 二つ星が54軒、一つ星が198軒に|url=http://web-cache.stream.ne.jp/www09/michelin/guide/tokyo/|publisher=Michelin Japan|accessdate=February 7, 2011|date=November 24, 2010|language=Japanese|archive-date=29 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129012353/http://web-cache.stream.ne.jp/www09/michelin/guide/tokyo/|url-status=dead}}</ref> ===အားကစား=== [[File:Sumo ceremony.jpg|thumb|ဆူမို နပန်းသမားများ ကွင်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပွဲတွင် ဒိုင်လူကြီးအား ဝိုင်းရံနေသည်ကို တွေ့ရပုံ]] ဆူမို နပန်း သတ်ခြင်း သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသား အားကစားနည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html |title=Sumo: East and West |publisher=[[PBS]] |accessdate=March 10, 2007 |archivedate=30 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930041547/http://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html }}</ref> ဂျပန် ကိုယ်ခံပညာများ ဖြစ်သော [[ဂျူဒို]]၊ [[ကရာတေး]] နှင့် ကန်ဒိုတို့ကို လူအများအပြား ကစားကြပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ပရိသတ် အများအပြား ကြည့်ရှုအားပေးကြသည်။ မေဂျီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်အပြီးတွင် အနောက်တိုင်း အားကစားနည်းများကို ဂျပန်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ပညာရေးစနစ်အတွင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html#sports |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070317192109/http://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html#sports |archivedate=March 17, 2007|title=Culture and Daily Life |publisher=Embassy of Japan in the UK |accessdate=March 27, 2007}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ၁၉၆၄တွင် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံကျင်းပ ခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ကို နှစ်ကြိမ်တိုင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပိုရို၊ ၁၉၉၈တွင် နာဂါနို တို့၌ ကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Olympic History in Japan|url=http://www.joc.or.jp/english/historyjapan/history_japan_bid.html|publisher=Japanese Olympic Committee|accessdate=January 7, 2011}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုသည် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး အာရှမြို့တော်များတွင် အိုလံပစ် ကစားပွဲ နှစ်ကြိမ်တိုင် လက်ခံကျင်းပသော ပထမဆုံး မြို့တော် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။<ref>[http://www.olympic.org/news/ioc-selects-tokyo-as-host-of-2020-summer-olympic-games/208784 IOC selects Tokyo as host of 2020 Summer Olympic Games]</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ရပ်ဂ်ဘီ ယူနီယံ ကစားနည်းတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော အာရှနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာရှ ငါးနိုင်ငံပြိုင်ပွဲကို စံချိန်တင် ၆ ကြိမ်တိုင် အနိုင်ရခဲ့ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းသော အိုင်အာရ်ဘီ ပစိဖိတ်နိုင်ငံများ ဖလားကို ၂၀၁၁ တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ၂၀၁၉တွင် အိုင်အာရ်ဘီ ရပ်ဂ်ဘီ ကမ္ဘာ့ဖလားကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rugbyworldcup.com/rugbyworldcup2019/news/newsid=2069327.html#japan+reaches+rest+asia|title=rugbyworldcup.com|accessdate=November 1, 2013|archivedate=17 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217224929/http://www.rugbyworldcup.com/rugbyworldcup2019/news/newsid%3D2069327.html#japan+reaches+rest+asia}}</ref> ဘေ့စ်ဘောလ် ကစားနည်းသည် ယခုလက်ရှိတွင် ဂျပန်၌ အားပေးသူ အများဆုံး အားကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်၏ ထိပ်တန်း ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လိဂ် ဖြစ်သော နိပွန် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘေ့စ်ဘောလ် ကို ၁၉၃၆ တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Nagata, Yoichi; Holway, John B. |editor=Palmer, Pete |title=Total Baseball |edition=4th |year=1995 |publisher=Viking Press |page=547 |chapter=Japanese Baseball}}</ref> ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဂျပန် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးလိဂ်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်တွင် ဘောလုံး ကစားနည်းကို အားပေးသူ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.tjf.or.jp/takarabako/PDF/TB09_JCN.pdf |title= Soccer as a Popular Sport: Putting Down Roots in Japan |publisher= The Japan Forum | accessdate=April 1, 2007}}</ref> ဂျပန်သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် တိုက်ကြီးများ ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ရာ နေရာဖြစ်ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားကို တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ နှင့် အတူ အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Previous FIFA World Cups|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=4395/index.html|publisher=[[FIFA]]|accessdate=January 7, 2011|archivedate=2 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102150338/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=4395/index.html}}</ref> ဂျပန်သည် အာရှတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဘောလုံးအသင်းများတွင် တစ်သင်း အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး အာရှဖလားကို လေးကြိမ်တိုင် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Team Japan|url=http://www.afcasiancup.com/team/en/Japan|publisher=Asian Football Confederation|accessdate=March 2, 2014|archivedate=25 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125085954/http://www.afcasiancup.com/team/en/Japan}}</ref> ထို့အတူ မကြာသေးမီက ၂၀၁၁ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့အမျိုးသမီး ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ဂျပန်မှ ဖလားရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/summary.html|title=Japan edge USA for maiden title|date=July 17, 2011|work=[[FIFA]]|accessdate=July 17, 2011|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112083228/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/summary.html}}</ref> ဂေါက်သီးကစားခြင်းမှာလည်း ဂျပန်တွင် လူကြိုက်များသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |title= Japanese Golf Gets Friendly |publisher=''[[Metropolis (English magazine in Japan)|Metropolis]]'' |first=Fred |last=Varcoe|accessdate=April 1, 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070926215517/http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |archivedate = September 26, 2007}}</ref> ထို့အတူ ကားပြိုင်ပွဲများ ဖြစ်သော စူပါ ဂျီတီ နှင့် ဖော်မြူလာ နိပွန် တို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။<ref>{{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |title= Japanese Omnibus: Sports |work=Metropolis |first=Len|last=Clarke|accessdate=April 1, 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070926215524/http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |archivedate = September 26, 2007}}</ref> ဂျပန်သည် အမေရိကန် အင်န်ဘီအေ ဘတ်စကက်ဘော လိဂ်တွင် ကစားသော ကစားသမား ယူတာ တာဘုဆဲကို မွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=consulteny>{{cite news|url=http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203204908/http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html|archivedate=December 3, 2010|title=Hoop Dreams – Yuta Tabuse, "The Jordan of Japan"|publisher=Consulate General of Japan in New York|date= December 2004 – January 2005|accessdate=January 19, 2009}}</ref> အစားအသောက် ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == အခြားဖတ်ရန် == * [[ထွက်နေအလံ]] * [[မဟာဂျပန်စကြာဝတ္တိ]] {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့မြောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] t8mb59j5bqrikz7g0j6cu0n48o6d1g0 0 4264 1028471 818160 2026-04-30T06:45:34Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028471 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဒေသ |အမည် = လန်ဒန်မြို့ |အမျိုးအစား = မြို့တော် |မြို့မြင်ကွင်းပုံ = {{multiple image|align=center|direction=vertical|width=275| | image1 = City of London skyline at dusk.jpg | image2 = Buckingham Palace from gardens, London, UK - Diliff.jpg | image3 = Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg }} |တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့်အမည်= သည် ဘစ် စမုတ် ၊ သည် ဂရိတ် ဝမ်၊ ခေတ်သစ် ဘေဘီလုံ<ref>Julien Temple, [http://www.amazon.co.uk/London-The-Modern-Babylon-DVD/dp/B008YWBQQ8 London: The Modern Babylon]</ref> |ဆောင်ပုဒ် = |မြေပုံ = London in the United Kingdom.svg |ဒေသအမျိုးအစား = အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ |ဒေသအမည် = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]] |ဒေသအမျိုးအစား၁ = နိုင်ငံ |ဒေသအမည်၁ = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] |အုပ်ချုပ်ရေးအမျိုးအစား = မဟာ လန်ဒန် အာဏာပိုင် }} '''လန်ဒန်မြို့'''သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]] (ယူကေ)၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတွင် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ဖြစ်သည်။ [[သိမ်းမြစ်]]သည် လန်ဒန်မြို့ကို ပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကြာပြီဖြစ်ပြီး လန်ဒန်မြို့ကို ရောမခေတ်က တည်ထောင်ခဲ့ကာ ထိုစဉ်အခါက လန်ဒီနီယမ်ဟု အမည်တွင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm|title=Roman|publisher=The Museum of London|accessdate=2008-06-07}}</ref> လန်ဒန်မြို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ တမိုင်ပတ်လည်ရှိ ရှေးဟောင်း လန်ဒန်မြို့သည် အလယ်ခေတ်က အသွင်အပြင်အတိုင်း ဆက်လက် တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် “လန်ဒန်မြို့”ဟု ဆိုရာ၌ ဤရှေးဟောင်း မြို့ရိုးအပါအဝင် ပတ်ပတ်လည် တိုးချဲ့ကျယ်ပျံ့လာသည့် မြို့ပြကြီး တရပ်လုံးကို ညွှန်းဆိုလာပြီ ဖြစ်သည်။ <ref name="mills">{{cite book|last=Mills|first=David|title=Dictionary of London Place Names|publisher=Oxford Paperbacks|date=2001-02-22|isbn=978-0192801067|url=http://www.amazon.co.uk/Dictionary-London-Place-Names-Paperback-Reference/dp/0192801066|oclc=45406491}}</ref> လန်ဒန်သည် ကမ္ဘာ့ဦးဆောင်ဦးရွက် မြို့ပြတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အနုပညာ၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ ဖျော်ဖြေရေး၊ ဖက်ရှင်၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ မီဒီယာ၊ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ သုတေသန လုပ်ငန်းများ၊ ခရီးသွား လုပ်ငန်းများ နှင့် ပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများ အားလုံးအတွက် ထင်ရှား ကျော်စောသည်။ .<ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=Global Power City Index 2009|accessdate=14 December 2010|publisher=Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> [[နယူးယောက်မြို့]] နှင့်အပြိုင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ငွေကြေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Global Financial Centres 7">{{cite web |url=http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf#page=30 |title=Global Financial Centres 7 |publisher=Z/Yen |year=2010 |accessdate=21 April 2010 |archivedate=5 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BwUwB0PC?url=http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf#page=30 }}</ref><ref name="forbes.com">{{Cite news|url=http://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html |title="World's Most Economically Powerful Cities". |work=Forbes |date=15 July 2008 |accessdate=3 October 2010}}</ref><ref name="Mastercard">{{cite web|url=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|title=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|publisher=Mastercard}}</ref> ဥရောပတွင် မြို့တစ်ခုချင်း အနေနှင့် ဂျီဒီပီ အမြင့်ဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Global city GDP rankings 2008-2025">{{cite web|url=http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx|title=Global city GDP rankings 2008–2025|publisher=PricewaterhouseCoopers|accessdate=16 November 2010|archivedate=19 May 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0M2ast?url=http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx}}</ref> ဥရောပရှိ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီ အခု ၅၀၀ မှ အခု ၁၀၀ ကျော်တို့၏ ဌာနချုပ် ရှိရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/chennai-as-a-global-finance-hub/491374/2|title=Chennai as a global finance hub??accessdate=18 October 2010|publisher=The Financial Express|date=20 July 2009}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးသည် အများဆုံး လာရောက် လည်ပတ်သည့် မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name=mostvisits>{{Cite news|url=http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking|title=Euromonitor International's Top City Destination Ranking|first=Caroline|last=Bremner|publisher=Euromonitor International|date=10 January 2010|accessdate=18 October 2010|archivedate=5 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110305195249/http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking}}</ref> [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်]] သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးသည် အနေနှင့် ကြည့်လျှင် အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name=wsj230211>{{Cite news|url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20110223-710213.html|title=Delta Expects New Slots To Foster Growth At Heathrow Airport|accessdate=7 March 2011|publisher=The Wall Street Journal|date=23 February 2011|archivedate=19 May 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0OE2ky?url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20110223-710213.html}}</ref> လန်ဒန်ရှိ တက္ကသိုလ် ၄၃ ခု ပေါင်း၍ ဥရောပတွင် အဆင့်မြင့် ပညာရေးအတွက် တစ်နေရာတည်း အများဆုံး တစုတစည်းတည်း ရှိနေရာ ဒေသ အဖြစ် ရှိသည်။ <ref name="london2">{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow|title=Number of international students in London continues to grow|accessdate=27 August 2010|publisher=Greater London Authority|archivedate=24 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124154712/http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow}}</ref>၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သည် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် ၃ကြိမ်မြောက် လက်ခံ ကျင်းပသည့် ပထမဆုံးမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=IOC>{{cite web|url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?id=1410|title=IOC elects London as the Host City of the Games of the XXX Olympiad in 2012|date=6 July 2005|publisher=International Olympic Committee|accessdate=3 June 2006}}</ref> လန်ဒန် တွင် အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမျိုးမျိုးသော လူများ ရှိကြသည်။ မဟာ လန်ဒန် ဒေသ အတွင်း ဘာသာစကား ၃၀၀ ကျော်ကို ပြောဆိုလျက် ရှိကြသည်။<ref name=london_006>{{cite web |url= http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |title= Languages spoken in the UK population |publisher= National Centre for Language |accessdate= 6 June 2008 |archiveurl= https://www.webcitation.org/5yo0PFX8H?url=http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |archivedate= 19 May 2011 |deadurl= no }}</ref> မဟာ လန်ဒန် အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက် အရ ၂၀၁၅ တွင် လူဦးရေ ၈.၆၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ဥရောဂ သမ္မဂ္ဂ အတွင်း လူဦးရေ အားဖြင့် အများဆုံး စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ဖြစ်သည်။<ref name="largest_city_eu">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384 |title=Largest EU City. Over 7&nbsp;million residents in 2001 |publisher=Office for National Statistics |accessdate=28 June 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5Qd8V9JhM?url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384 |archivedate=26 July 2007 |deadurl=no }}</ref> ယူကေ တစ်ခုလုံး လူဦးရေ၏ ၁၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်မြို့ပြ ဒေသသည် ပဲရစ်မြို့ ပြီးလျှင် ဥရောပ သမ္မဂ္ဂ အတွင်း ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ ၉.၇ သန်းကျော် ဖြစ်သည်။<ref name="urbanpopulation">{{cite web | url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census – Built-up areas| publisher=Office for National Statistics | accessdate=29 June 2013}}</ref> လန်ဒန် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသသည် ဥရောပတွင် လူဦးရေ အများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး နေထိုင်သူ ၁၃,၈၇၉,၇၅၇ မျှ ရှိသည်။ မဟာလန်ဒန် အာဏာပိုင် အဖွဲ့ကမူ မြို့တော် ဒေသ အတွင်း (အင်္ဂလန် နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း၏ ဒေသ အတော်များများ အပါအဝင် လူဦးရေ ၂၂.၇ သန်းမျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name=gla-plan-2015>{{cite web|title=The London Plan (March 2015)|url=http://www.london.gov.uk/sites/default/files/London%20Plan%20March%202015%20%28FALP%29.pdf|website=London.gov.uk|publisher=The Greater London Authority|accessdate=7 July 2015}}</ref> လန်ဒန် သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့အဖြစ် ၁၈၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name=london_030>{{cite web |url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html |title=London: The greatest city |publisher=Channel 4 |accessdate=12 October 2008 |ref=harv |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0g3KOn?url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> လန်ဒန်တွင် ကမ္ဘာ့ အမွေခံ နေရာ ၄ ခုမျှ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ လန်ဒန် မျှော်စင်၊ ကူး ဥယျာဉ်၊ ဝက်မင်စတာ နန်းတော်၊ ဝက်မင်စတာ ဘုန်းကြီးကျောင်း နှင့် စိန့်မာဂရက် ဘုရားကျောင်းတို့ ပါဝင်သော နေရာ၊ ဂရင်းဝစ်ချ်ရှိ သမိုင်းဝင် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြား ထင်ရှားသော နေရာများမှာ ဘက်ကင်ဟမ် နန်းတော်၊ လန်ဒန်အိုင်း ခေါ် ချားရဟတ်ကြီး ၊ ပီကာဒေးလီ ဆားကစ်၊ စိန့်ပေါလ် ဘုရားကျောင်း၊ တာဝါ တံတား၊ ထရာဖဲလ်ဂါရင်ပြင် နှင့် ရှာ့ဒ် မိုးမျှော်တိုက်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ လန်ဒန်တွင် ပြတိုက်များ၊ ပြခန်းများ၊ စာကြည့်တိုက်များ၊ အားကစားပွဲများ နှင့် အခြားသော ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း အများအပြား ရှိသည်။ ၎င်းတို့ ထဲတွင် ဗြိတိသျှ ပြတိုက်၊ အမျိုးသား အနုပညာပြခန်း၊ တိတ် မော်ဒန်၊ ဗြိတိသျှ စာကြည့်တိုက် နှင့် ၄၀ ဝက်စ်အင်န်း ပြဇာတ်ရုံများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news |url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&story=E8821201275286&title=West+End+Must+Innovate+to+Renovate%2C+Says+Report |title=West End Must Innovate to Renovate, Says Report |accessdate=15 November 2010 |work=What's On Stage |date=25 January 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0S4x3M?url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207 |archivedate=19 May 2011 |location=London |deadurl=no }}</ref> လန်ဒန် မြေအောက်ရထားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး မြေအောက် ရထားလမ်း ဖြစ်သည်။<ref name=Metro150>{{cite news |url= http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-20641351 |title=Oyster card celebrates 150th Tube anniversary |work=BBC News |date=10 December 2012 |accessdate=10 January 2013}}</ref><ref name="railwaygazette.com">{{cite news |url=http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/10/shanghai-now-the-worlds-longest-metro.html |title=Shanghai now the world's longest metro |date=4 May 2010 |work=Railway Gazette International |accessdate=4 May 2010 |location=London |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0Tj3yO?url=http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/10/shanghai-now-the-worlds-longest-metro.html |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ===အမည်ကို လေ့လာခြင်း=== [[File:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|thumb|300px|လန်ဒန်ဟူသော အမည်သည် [[သိမ်းမြစ်]] မှ တဆင့် ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။]] လန်ဒန်ဟူသော အမည်သည် မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဆိုသည်မှာ တိတိပပ မပြောနိုင်ပေ။<ref name="mills_139">{{Harvnb|Mills|2001|p=139}}</ref> လန်ဒန်ဟူသော အမည်မှာ ရှေးအမည်ဖြစ်ပြီး ၂ရာစု တွင် စတင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၁၂၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒီနီယမ် ဟု မှတ်တမ်းတွေ့ရပြီး ထိုအမည်မှာ ရောမ-ဗြိတိသျှ အရင်းအမြစ် ဖြစ်သည်။<ref name="mills_139"/> လန်ဒန် အမည်နှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံး ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားသူမှာ မန်းမောက်စ်မှ ဂျက်ဖရီ ဖြစ်ပြီး သူ၏ အဆိုအရ လွတ်ဘုရင် ၏ အမည်မှည့်ခေါ်မှုဟု သူက ဆိုသည်။ သို့သော် သူ၏ ရှင်းလင်းတင်ပြချက်ကို ယခုအခါ ပယ်ချခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၈ မှ စ၍ လက်ခံ ခဲ့သော အယူအဆမှာ လန်ဒန်ဟူသော အမည်သည် ဆဲလ်တစ် အရင်းအမြစ် ဖြစ်ပြီး လန်ဒီနို ဟူသော လူ ပိုင်ဆိုင်သော နေရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆကိုလည်း ပယ်ချခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၈ တွင် ရစ်ချတ်ကုတ် တင်ပြခဲ့သော အယူအဆအရ လန်ဒန် ဟူသော အမည်မှာ ဆဲလ်တစ်ခေတ်မတိုင်မီ ရှေးခေတ် ဥရောပ စကား ''*(p)lowonida'' မှ လာသည်ဟု ယူဆခဲ့ပြီး အလွန်ကျယ်၍ ခံတပ်ဆောက်ရန် မဖြစ်နိုင်သောနေရာဟု သိမ်းမြစ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်သည်ဟု သူက ဆိုသည်။ ၁၈၈၉ အထိ လန်ဒန် ဆိုသော အမည်မှာ လန်ဒန်မြို့တော်ကိုသာ ရည်ညွှန်းသော်လည်း ယခုအခါ လန်ဒန် ကောင်တီ နှင့် မဟာလန်ဒန် ဒေသတို့ကိုပါ ရည်ညွှန်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ===သမိုင်း မတင်မီခေတ်=== မကြာသေးမီက တွေ့ရှိခဲ့သော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု နှစ်ခု အရ လန်ဒန် သိမ်း ဒေသ အနီးတွင် အစောပိုင်း အခြေချ နေထိုင်မှုများ ရှိနိုင်သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဘောက်ဆော တံတား၏ မြောက်ဘက် ကမ်းခြေတွင် ကြေးခေတ် တံတား တစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="Denison">{{cite journal|last=Denison|first=Simon|title=First 'London Bridge' in River Thames at Vauxhall|journal=British Archaeology|date=July 1999|issue=46|url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html|accessdate=15 April 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/5yo0WdLQ0|archivedate=19 May 2011|deadurl=no}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html |access-date=20 July 2015 |archive-date=27 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427021948/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html }}</ref> ထိုတံတားမှာ သိမ်းမြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော တံတား သို့မဟုတ် ယခု မရှိတော့သော ကျွန်းတစ်ခုသို့ ဆက်သွယ်ထားသည်ဟု ထင်ရသည်။ ဒန်ဒရိုလိုဂျီ (သစ်ပင်များကို လေ့လာသော ပညာ) အရ သစ်များသည် ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန့်မှ ဟု သိရသည်။<ref name="Denison"/> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဘောက်ဆောတံတား၏ တောင်ဘက် သိမ်းမြစ်၏ ကမ်းခြေတွင် ကြီးမားသော သစ်အဆောက်အဦး တစ်ခု၏ အခြေများကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ၄၅၀၀ ခန့်က ဟု သိရသည်။<ref name="Milne">{{cite web|last=Milne|first=Gustav|title=London's Oldest Foreshore Structure!|url=http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall|work=Frog Blog|publisher=Thames Discovery Programme|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0WtZpl?url=http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall|archivedate=19 May 2011|deadurl=no}}</ref> မီဆိုလစ်သစ် အဆောက်အဦးများ၏ အသုံးပြုမည့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုမူ မသိရပေ။ သို့သော်လည်း အဆောက်အဦး နှစ်ခုစလုံးသည် တောင်ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး အက်ဖရာမြစ်မှ သိမ်းမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သော နေရာတွင် ဖြစ်သည်။<ref name="Milne"/> ===ရောမခေတ် လန်ဒန်=== [[File:Map of London, 1300.svg|thumb|အေဒီ ၁၃၀၀ တွင် လန်ဒန်သည် ရောမမြို့ရိုးအတွင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။]] လန်ဒန်ဒေသတွင် ဆဲလ်တစ် ဘရစ်တန်တို့၏ အခြေချ နေထိုင်မှု သာဓကများကို ကြဲပြန့်လျှက် တွေ့ရှိရသော်လည်း ပထမဆုံး အကြီးမားဆုံး အခြေချ နေထိုင်မှုများကို တွေ့ရသည်မှာ အေဒီ ၄၃ ခုနှစ် ရောမတို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။<ref name="roman">{{Cite book |title=Roman London |last=Perring |first=Dominic |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-203-23133-3|page=1 |ref=harv }}</ref> သို့သော်လည်း ထိုသို့ အခြေချ နေထိုင်မှုများမှာ အေဒီ ၆၁ ခုနှစ် အထိသာ တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘောဒစ်ကာ ဘုရင်မ ဦးဆောင်သော အိုက်စ်နီ လူမျိုးစုတို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်ပြီး ပြာပုံဖြစ်အောင် မီးရှို့ ဖျက်ဆီး ပစ်ခဲ့ကြသည့် အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။<ref name=london_010>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |title=British History Timeline&nbsp;—Roman Britain |publisher=BBC |accessdate=7 June 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0V1GXn?url=http://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> ထို့နောက်တွင် ကြီးမားစွာ စီမံကိန်းချ ဆောင်ရွက်သော လန်ဒီနီယမ် မြို့တော် စည်ပင်ဝပြော လာခဲ့ပြီး ရောမ ခရိုင် ဘရစ်တန်နီယာ၏ မြို့တော် ကိုလ်ချက်စတာအား အေဒီ ၁၀၀ ခုနှစ်တွင် ကျော်လွန် သွားခဲ့သည်။ ၂ ရာစုနှစ် အတိုးတက်ဆုံး အချိန်တွင် ရောမလန်ဒန်၌ လူဦးရေ ၆၀,၀၀၀ မျှ ရှိခဲ့သည်။ ===အန်ဂလို ဆက်ဆွန် လန်ဒန် (ဗိုက်ကင်းခေတ်)=== ၅ ရာစု အစောပိုင်း ရောမတို့၏ အုပ်ချုပ်မှု ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် လန်ဒန်သည် မြို့တော် အဖြစ် ဆက်လည် မတည်ရှိတော့ဘဲ တံတိုင်းကာရံထားသော လန်ဒီနီယမ် မြို့ကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရောမ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ စိန့်မာတင် အင်သည်ဖီးလ် ဒေသတွင် [[အေဒီ]] ၄၅၀ ခန့်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Londinium.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108092449/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Londinium.htm|archivedate=8 January 2009|publisher=Museum of London|title=The last days of Londinium|accessdate=31 March 2013}}</ref> အေဒီ ၅၀၀ ခန့်မှ စ၍ အန်ဂလို ဆက်ဆွန်တို့သည် လူဒန်ဝစ် ဟု ခေါ်သော မြို့ကို ထိုနေရာတွင်ပင် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယခင် ရောမခေတ် မြို့တော်၏ အနောက်ဘက် ခပ်ကျကျတွင် ဖြစ်သည်။<ref name=london_011>{{cite web |url= http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm |title= The early years of Lundenwic |publisher= The Museum of London |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080610043903/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm |archivedate= 10 June 2008 |accessdate= 21 July 2015 }}</ref> အေဒီ ၆၈၀ ခန့်သို့ ရောက်သော အခါတွင် အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည် အထိ ပြန်လည် တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း အကြီးအကျယ် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပြုသည့် အထောက်အထား အနည်းငယ်သာ တွေ့ရသည်။ အေဒီ ၈၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဗိုက်ကင်း တို့၏ ဆက်တိုက် ကျူးကျော်မှု များကြောင့် မြို့၏ စည်ကားမှု လျော့ကျ လာခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းများ အရ ဗိုက်ကင်းများက လန်ဒန်ကို သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အေဒီ ၈၅၁ ခုနှစ်နှင့် ၈၈၆ ခုနှစ် တိုက်ခိုက်မှု နှစ်ခုတွင် အောင်မြင်ခဲ့ကာ အေဒီ ၉၉၄ တိုက်ခိုက်မှုတွင် ဗိုက်ကင်းတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။<ref name="Viking Attacks">{{cite web|url=https://web.cn.edu/kwheeler/viking_attacklist.html?showall=1|title=Viking Attacks|publisher=https://web.cn.edu/kwheeler/|accessdate=24 August 2014| deadurl=no}}</ref> [[File:Siege of London (MS 1168).jpg|thumb|upright| ၁၄၇၁ လန်ကက်စတာ မြို့စား၏ လန်ဒန်မြို့ သိမ်းပိုက်စဉ် ယောက်မြို့စား ဆယ်လီက တိုက်ခိုက်နေပုံ]] ===အလယ်ခေတ်=== [[File:Westminster Abbey by Canaletto, 1749.jpg|thumb|left|[[ဝက်မင်စတာ ဘုန်းကြီးကျောင်း]] (၁၇၄၉ ခုနှစ် ကာနဲလက်တို၏ ပန်းချီကားတွင် တွေ့ရပုံ) သည် [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]] တစ်ခု ဖြစ်ပြီး လန်ဒန်၏ ရှေးအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံး အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ဟတ်စတင်းတိုက်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် နော်မန်ဒီမြို့စားကြီး ဝီလီယံအား အသစ်ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသော ဝက်မင်စတာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ၁၀၆၆ ခရစ္စမတ်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်သွန်း၍ နန်းတင်ခဲ့သည်။<ref name=london_015>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/normans/1066_06.shtml |title=History&nbsp;– 1066&nbsp;– King William |publisher=BBC |accessdate=5 May 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0Yen4R?url=http://www.bbc.co.uk/history/british/normans/1066_06.shtml |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> ဝီလီယံသည် မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်စွန်းတွင် အင်္ဂလန်ရှိ ကျောက်တုံးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော နော်မန်ပုံစံ ရဲတိုက်များထဲမှ ပထမဆုံးဖြစ်သော [[လန်ဒန်ရဲတိုက်ကြီး]]ကို မြို့နေလူထု ကြောက်ရွံ့စေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ <ref name=london_016>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/architecture_02.shtml |title=A History of British Architecture&nbsp;— White Tower |last=Tinniswood |first=Adrian |publisher=BBC |accessdate=5 May 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0ZWxtH?url=http://www.bbc.co.uk/history/british/architecture_02.shtml |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> ၁၀၉၇ တွင် ဒုတိယမြောက် ဝီလီယံဘုရင်သည် ဝက်မင်စတာ ခန်းမ ကို ဝက်မင်စတာ ဘုန်းကြီးကျောင်း အနီးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုခန်းမသည် ဝက်မင်စတာ နန်းတော်၏ အစ ဖြစ်သည်။ <ref name=london_017>{{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/history/building.cfm |title=UK Parliament&nbsp;— Parliament: The building |date=9 November 2007 |publisher=UK Parliament |accessdate=27 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080311032051/http://www.parliament.uk/about/history/building.cfm |archivedate=11 March 2008 |deadurl=yes }}</ref><ref name=london_018>{{cite web |url=http://www.parliament.uk/parliament/guide/palace.htm |title=Palace of Westminster |publisher=UK Parliament |accessdate=27 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080404171249/http://www.parliament.uk/parliament/guide/palace.htm |archivedate=4 April 2008 |deadurl=yes }}</ref> ၁၂ ရာစုတွင် နိုင်ငံအတွင်း လှည်လည်သွားလာနေ‌သော တော်ဝင်အင်္ဂလိပ်နန်းတော်ကို ခြံရံထားသော အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများသည် အရွယ်အစား ကြီးမားလာပြီး ခေတ်မီလာသဖြင့် တစ်နေရာတည်းတွင် အခြေချနေထိုင်မှု များလာသည်။ တော်ဝင်ရတနာ ဘဏ္ဍာ အများစုမှာ ဝင်ချင်စတာမှ လန်ဒန်တာဝါသို့ ရွှေ့ပြောင်းသိမ်းဆည်း ထားသော်လည်း လုပ်ငန်းဆောင်တာ အများစု အတွက် လုပ်ကိုင်သည့်နေရာမှာ ဝက်မင်စတာ ဖြစ်လာသည်။ ဝက်မင်စတာ မြို့တော်မှာ အစိုးရပိုင်းဆိုင်ရာ အနေနှင့် မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း အနီးအနားရှိ လန်ဒန်မြို့တော်မှာ နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် အဓိက ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဌာနအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိပြီး သီးခြားအုပ်ချုပ်ရေးဌာနဖြစ်သော လန်ဒန်ကော်ပိုရေးရှင်း၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စည်ပင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ၁၁၀၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၁၈,၀၀၀ သာရှိသော်လည်း ၁၃၀၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name=london_019>{{Cite book |last=Schofield |first=John |last2=Vince |first2=Alan|author2-link=Alan Vince |title=Medieval Towns: The Archaeology of British Towns in Their European Setting |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-8264-6002-8 |url=https://books.google.com/?id=Qu7QLC7g7VgC&pg=PA26&lpg=PA26 |page=26 |ref=harv}}</ref>၁၄ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ပလိပ်ရောဂါကပ်ဆိုးကြီးကြောင့် လန်ဒန်လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံမျှ သေကြေပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite journal |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_01.shtml |title=Black Death |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0ZmE6P?url=http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_01.shtml |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no |publisher=BBC History |accessdate=3 November 2008|ref=harv}}</ref> ၁၃၈၁ လယ်သမားများ ပုန်ကန်မှုတွင်လည်း လန်ဒန်သည် အဓိကနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=london_020>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/richard_ii_king.shtml |title=Richard II (1367–1400) |publisher=BBC |accessdate=12 October 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0aYnXz?url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/richard_ii_king.shtml |archivedate=19 May 2011 |deadurl=no }}</ref> ၁၂၉၀ ခုနှစ် ပထမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်က ဂျူးလူမျိုးများကို နှင်မထုတ်မီ အချိန်အထိ လန်ဒန်သည် အင်္ဂလန်ရှိ ဂျူးလူမျိုး အများစု နေထိုင်ရာ အဓိကနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၀တွင် ဂျူးလူမျိုးများ အပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဘုရင်အသစ်၏ နန်းတက်ပွဲတွင် ဂျူးလူမျိုးများ သူတို့ဘာသာ လာရောက်ခဲ့ကြပြီးနောက် ဘုရင်က ဂျူးများကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည် ဆိုသော ကောဠာဟာလ ထွက်ပေါ်လာ၍ ဖြစ်သည်။<ref name=Jacobs>{{cite web|last1=Jacobs|first1=Joseph|title=England|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/5764-england|website=[[Jewish Encyclopedia]]|publisher=JewishEncyclopedia.com|year=1906}}</ref> ၁၂၆၄ခု ဒုတိယမြောက် ဘာရွန်စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ဆိုင်မွနိဒီ မောင့်ဖောင့် သူပုန်များက အကြွေးစာရင်းများကို သိမ်းဆည်းရန် ကြိုးစားရင်း ဂျူးလူမျိုး ၅၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name=Mundill2010>{{Citation |publisher = Continuum |isbn = 978-1-84725-186-2 |location = London |title = The King's Jews |url = https://archive.org/details/kingsjewsmoneyma00mund |author = Robin R. Mundilldate = 2010|pages=88–99}}</ref> ===ခေတ်သစ် အစောပိုင်း=== [[File:London - John Norden's map of 1593.jpg|thumb|၁၅၉၃ ခုနှစ် လန်ဒန်မြို့ မြေပုံ။ သိမ်းမြစ်ပေါ်တွင် ဖြတ်သန်းထားသော တံတားတစ်စင်းသာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း မြစ်တောင်ဘက်ခြမ်းကမ်းပါးရှိ ဆောက်သ်ဝပ် ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှာ ဖွံ့ဖြိုးနေပြီ ဖြစ်သည်။]] တူးဒေါခေတ်အတွင်းတွင် ပြုပြင်‌ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပရိုတက်စတင့် ဝါဒဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး လန်ဒန်ရှိ အိမ်ခြံမြေအများစုကို ဘုရားကျောင်းတော်မှ ပုဂ္ဂလိကသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် မြို့တော်အတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ၁၄၇၅ တွင် ဟန်းဆေတစ်အဖွဲ့မှ အင်္ဂလန်၏ ပင်မ ကုန်သွယ်ရေး အခြေစိုက်စခန်းကို လန်ဒန်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး စတားဟော့ဖ် အော့ဖ် စတီးလ်ယတ်ဒ် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအခြေစိုက် စခန်းသည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်အထိ တည်ရှိခဲ့ပြီး ဟန်းဆေတစ်မြို့တော်များ ဖြစ်သော လူးဘက်၊ ဘရီမန် နှင့် ဟမ်းဘတ်တို့မှ အရှေ့တောင်ပိုင်း ရထားကုမ္ပဏီအား ရောင်းချ လိုက်ချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ဆေးမဆိုးရသေးသော သိုးမွှေးအထည်များကို လန်ဒန်မှ အောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်သော နယ်သာလန်၊ ဘယ်လဂျီယမ် နှင့် လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ တို့သို့ တင်ပို့ ရောင်းချကြသည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးသည် ဥရောပ အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ ကျော်လွန်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မြေထဲပင်လယ်ဒေသနှင့် အီတလီသို့ ဆက်သွယ်သော ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အန့်ဝပ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ အယ်လ်ပ်တောင်တန်း များပေါ်မှ ဖြတ်ကျော်သွားလေ့ ရှိသည်။ ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်၍ အင်္ဂလန်သို့ အသွားအပြန် ပြုလုပ်ကြသော သင်္ဘောများမှာ အများအားဖြင့် အီတလီ နှင် ရာဂူဆန်နိုင်ငံမှသာ ဖြစ်သည်။ ၁၅၆၅တွင် နယ်သာလန်မှ အင်္ဂလန်သို့ သင်္ဘောလမ်းကြောင်းကို ပြန်ဖွင့်ပြီးနောက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများ အလွန်အမင်း များပြားလာခဲ့သည်။ လန်ဒန်တွင် တော်ဝင်အိတ်ချိန်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပို့ကုန်ဦးစားပေး စီးပွားရေးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်လုပ်ကိုင်သည့် ကုမ္ပဏီများဖြစ်သည့် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ကဲ့သို့သော ကုမ္ပဏီများကို တည်ထောင်ကြပြီး ကမ္ဘာသစ်သို့ ကုန်သွယ်ရေး ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သည် မြောက်ပင်လယ်၏ အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း နှင့် ပြည်ပမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသည် ၁၅၃၀တွင် ၅၀,၀၀၀ မျှရှိရာမှ ၁၆၀၅ခုနှစ်တွင် ၂၂၅,၀၀၀ အထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစုအတွင်း ပြဇာတ်လောက တိုးတက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြင်းအထန် ဆန့်ကျင်မှုများ ရှိနေစဉ် အချိန်က ဝီလီယံ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ၎င်း၏ ခေတ်ပြိုင်များသည် လန်ဒန်တွင် နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်။ တူဒေါခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသည့် ၁၆၀၃ ခုနှစ် အထိတိုင်အောင်ပင် လန်ဒန်သည် သိပ်သည်းစွာ တည်ရှိသည်။ ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ဝက်မင်စတာ၌ ပထမ ဂျိမ်းဘုရင်အား လုပ်ကြံရန် ကြံစည်သော သေနတ်ယမ်းလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၆၃၇တွင် ချားလ်(၁)၏ အစိုးရသည် လန်ဒန်ဒေသအတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်အရ မြို့တော် ကော်ပိုရေးရှင်းအား မြို့တော်အနီးအနားရှိ တိုးချဲ့လာသောဒေသများကိုပါ ပါဝင်အောင် ထည့်သွင်း၍ နယ်နိမိတ်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကို တိုးချဲ့ရန် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်မှ လန်ဒန်၏ လွတ်လပ်မှုကို လျော့နည်းအောင် ပြုလုပ်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် လည်းကောင်း၊ ထိုတိုးချဲ့ဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ဝင်စားမှု မရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ မြို့တော်အတွင်းရှိ အသင်းအဖွဲ့များမှ အာဏာကို ခွဲဝေခြင်း မပြုလိုသောကြောင့် လည်းကောင်း ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ "မဟာငြင်းပယ်မှုကြီး"ဟု နောင်တွင်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အဆိုပါကိစ္စ လန်ဒန်မြို့၏ သီးသန့်ဖြစ်သော အုပ်ချုပ်ရေး အနေအထား ဖြစ်လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် ပြည်တွင်းစစ်တွင် လန်ဒန်မြို့သား အများစုတို့သည် လွှတ်တော်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။၁၆၄၂ တွင် ဘုရင့်သစ္စာခံတို့၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုသည် ဘရန့်ဖို့ဒ်နှင့် တန်း ဟမ်ဂရင်းစစ်ပွဲတို့တွင် ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ လန်ဒန်မြို့အား ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းဟု ခေါ်သော ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ထိုကာကွယ်ရေး တံတိုင်းအား လူပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂လမကြာဘဲ ပြီးစီးခဲ့သည်။ ===ခေတ်သစ် နှောင်းပိုင်း နှင့် ယနေ့ခေတ်=== ==အစိုးရ== ==ပထဝီဝင်== ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== ==စီးပွားရေး== ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ==ပညာရေး== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ== ==အပန်းဖြေရာ နေရာများ== <!-- ပထမတည်ခဲ့သော လန်ဒန်မြို့မမှာ တင်းမြစ်၏ မြောက်ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ စတုရန်းတစ်မိုင်မျှသာကျယ်၏၊ ထိုပတ်ဝန်းကျင်တွင် မှ လန်ဒန် မြို့တော်သစ်(မဟာလန်ဒန်)ကို တည်ဆောက်ထားရာ လန်ဒန်မြို့ တော်သစ်မှာ ၆၉၉ စတုရန်းမိုင်ကျော်မျှကျယ်ဝန်းလေသည်။ လန်ဒန်မြို့မမှာ အရောင်းအဝယ်အစည်ကားဆုံးသော ရပ်ကွက်ဖြစ်၍ မြို့တော်ဝန်က ကောင်စီ လူကြီးများနှင့်တိုင်ပင်၍ အုပ်ချုပ်လေသည်။ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး သည် ထိုလန်ဒန်မြို့မ၌ပင် သီတင်းသုံး၍ ဗဟိုဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ စိန်ပေါကက်သီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်၏။ လန်ဒန်မြို့တွင် အဂ‡လန်နိုင်ငံသမိုင်း၌ ထင်ရှားခဲ့သော အဆောက် အအုံပေါင်းများစွာရှိ၏။ စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝက်စမင်စတာအက် ဗေးနှင့် လန်ဒန်ရဲတိုက်ကြီးတို့သည် အဂ‡လန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးများဖြစ်လျက် ဗတ်ကင်ဟမ်နန်းတော်နှင့် စိန်ဂျမ်းနန်း တော်တို့သည် လန်ဒန်မြု့၏ အလယ်ဗဟို၌တည်ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှပါလီ မန်အဆောက်အအုံကြီးသည် တင်းမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ထယ်ဝါခန့်ညားစွာ တည်လျက်ရှိပြီးလျှင် ထိုအနီး၌ပင် လန်ဒန်မြို့တော်ခန်းမကြီးရှိလေသည်။ ပါလီမန်အဆောက်အအုံမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော အဆောက်အအုံ များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။ စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှာ ခမ်းနားကြီးကျယ် သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်၍ နယ်လဆန်၊ ဝယ်လင်တန်စသော နာမည်ကျော်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့၏ ရုပ်ကလာပ်ကို မြှုပ်နှံထားသည်။ ဝက်စမင် စတာအက်ဗေးမှာ အဂ‡လန်ပြည်မှ နာမည်ကျော်စာဆိုတော်များ၊ နိုင်ငံခေါင်း ဆောင်ကြီးများနှင့် ရှင်ဘုရင်များကို မြှုပ်နှံရာဌာနဖြစ်လေသည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ထင်ရှားသော လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ကျောင်း၊ နာ မည်ကျော် အီတန်၊ ဟာရိုကျောင်းများနှင့် အခြားကျောင်းပေါင်းများစွာလည်း ရှိ၏။ မြူနီစပယ်ကျောင်းများ၊ စက်မှုလက်မှုပညာသင်ကျောင်းများလည်း ရှိသေးသည်။ လန်ဒန်မြို့ကြီးသည် အဂ‡လန်မြို့ပြည်တွင် စာပေ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများကို လေ့လာရှာမှီးရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုလည်းဖြစ်လေသည်။ လန် ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်များ မြိူ့တော်၏ ကျက်သရေ ဆောင်ဌာနကြီးများဖြစ်၍ ပညာဗဟုသုတ လိုလားသူတိုင်းပင် လန်ဒန်မြို့သို့ ရောက်လျှင် ထိုနေရာများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်းမပြုဘဲ မနေနိုင်ကြ ချေ။ အမျိုးသားပန်းချီပြတိုက်၊ ဝိတိုရိယနှင့် အယ်လဗတ်ပြတိုက်၊ တိရစ္ဆာန် ရုံ၊ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ခန်းများ၊ သိပ္ပံပညာပြခန်းများ၊ ဘူမိဗေဒစသည် ဖြင့် ပညာရှာမှီးလိုသူတို့ သွားရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုရန် ကောင်းသောဌာန များမှာလည်း လွန်စွာပင်ကြီးကျယ်၍ ပြည့်စုံလှပေ၏။ ထရာဖဲလဂါပန်းခြံ (နယ်လဆန်၏ ရုပ်တုရှိရာ) မှာလည်း ထင်ရှားသော နေရာဌာနများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။ လူအများစုရုံးသွားလာနိုင်သော ကွင်းပြင်ကြီးများရှိသည့် ပန်းခြံ များလည်းရှိ၏။ ပန်းခြံများတွင် ဟိုက်ဒပတ်ပန်းခြံမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်၏။ ထိုပန်းခြံသည် ၃၆၁ ဧကရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့ အင်းယားကန်ကဲ့သို့ပင် တနဂ‡နွေ နှင့် အခြားရုံးပိတ်ရက်နေ့အားများတွင် လူများအပန်းဖြေလာရောက်ကြသဖြင့် အလွန်စည်ကားသောနေရာဖြစ်လေသည်။ နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လိုသူများသည် ထိုဟိုက်ဒပတ်ပန်းခြံတွင် ပရိသတ်အား သူတို့ပြောလိုသော အကြောင်းအရာ များကို ပြောဟောခြင်းအားဖြင့် ပရိသတ်အလယ်တွင် စကားပြောခြင်း အတတ်ကို လေ့ကျင့်လေ့ရှိကြ၏။ ရီးဂျင့်ပန်းခြံတွင်ကား တရိစ္ဆာန်ရုံနှင့် ပန်းဥယျာဉ်ရှိလေသည်။ လန်ဒန်မြို့သည် ကုန်ပစ္စည်းများကို အကြီးအကျယ် ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးသော မြို့ဖြစ်၍ စက်ရုံအလုပ်ရုံကြီးများမှ အလှကုန်ပစ္စည်းများ၊ အိမ် ထောင်ပရိဘောဂများ၊ အထည်အလိပ်များနှင့် စားကုန် သောက်ကုန်များ ထွက်ပြီးလျှင် မော်တော်ကားနှင့် အခြားအထည်ကြီးစက်ကိရိယာပစ္စည်းများ ကိုလည်း ထုတ်လုပ်လေသည်။ ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းမှာလည်း အလွန်ကြီးကျယ်လှပေသည်။ လန်ဒန်ဆိပ်ကမ်းမှာ သဘေ‡ာကြီးငယ်တို့ဖြင့် ကြက်ပျံမကျ စည်ကား၍ သဘေ‡ာကျင်းကြီးကိုးကျင်းမျှရှိ၏။ အဂ‡လန်ပြည်ရှိ မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာဌာဖြစ်၍ ဝါးတာလူး၊ ချားရင်းကရော့စသော ဘူတာများမှာ မီးရထားလမ်းများဆုံသော နေရာဖြစ်ပြီးလျှင် လျှပ်စစ်မီးရထား များမှာ များသောအားဖြင့် မြေအောက်တွင်သွားလာကြ၏။ တူးမြောင်းများ လည်းရှိ၍ တာဝါဗရစ်ခေါ် မျှော်စင်တံတားရှိရာ တင်းမြစ်၏အောက်တွင် လူများယာဉ်များသွားလာနိုင်သော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများရှိလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက လန်ဒန်မြို့သည် အပြင်းအထန်ဆုံး ဗုံး ကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသည်။ ဂျာမန်တို့က ဒလကြမ်းဗုံးကြဲချသဖြင့် လူပေါင်း နှစ်သောင်းကိုးထောင်ကျော်ကျော်မျှ သေဆုံး၍ လူပေါင်းငါးသောင်းကျော်ခန့် ဒဏ်ရာရကြသည်။ မီးလောင်ဗုံးများကြောင့်လည်း အဆောက်အအုံများ ပျက် စီးခဲ့ရလေသည်။ လန်ဒန်မြို့တော်ကို ရှေးဦးစွာတည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က ရွှံ့နွံ့များ ထူ ထပ်သော တင်းမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တဲစုများဖြင့်ပြီးသော ရွာငယ်ကလေး တစ်ခုမျှသာဖြစ်ခဲ့၏။ ခရစ် ၄၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရောမတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နောက်၌ လန်ဒန်သည် အရေးပါသောနေရာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ထိုစဉ်က လန်ဒီနီယမ်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၏။ ဗြိတိန်ကို ရောမတို့အုပ်စိုးစဉ် ၃၆၉ ခုနှစ်မှ ၄၁၂ ခုနှစ်အထိမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက် ဇုံနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ စဉ်ကလည်း ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးခဲ့၏။ လန်ဒန်မြို့ကို ဒိန်း လူမျိုးတို့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးနောက်တွင် အဲလဖရက်ဘုရင် ပြန်လည်တည် ဆောက်ခဲ့သည်။ နော်မန်တို့ ရောက်လာပြီးသည့်နောက်တွင်လည်း လန်ဒန် မြို့သည် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ ကုန်သွယ်မှု ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့၏။ ကူးသန်းရောင်း ဝယ်ရေးသည် များစွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့လေသည်။ လန်ဒန်မြို့သည် နှင်းဆီ စစ်ပွဲများအတွင်းက ယော့ဂိုဏ်းသားများဘက်မှလည်းကောင်း၊ အဂ‡လိပ်ပြည် တွင်းစစ်ပွဲအတွင်းက ပါလီမန်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှလည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့ ၏။ လန်ဒန်မြို့တွင် ၁၆၆၅ ခုနှစ် ပလိပ်ရောဂါကပ်ကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့၍ ၁၆၆၆ ခုနှစ်တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခြင်းခံရသည်။ ရပ်ကွက် ပေါင်း ၁၅ ရပ်ကွက်၊ လမ်းပေါင်း ၄ဝဝ၊ အိမ်ခြေပေါင်း ၁၃၄ဝဝ နှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၈၉ ကျောင်း မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ သို့သော် မလျှော့သော ဇွဲသတ္တိဖြင့် မြို့ကိုပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရာ မှန်မှန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့၏။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ ပြီးဆုံးသွားပြီး နောက်၌ လန်ဒန်မြို့သည် တိုးတက်ကြီးမားစည်ကားလာရာ ထိုစဉ်က လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်ရှိခဲ့၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်၊ အကြီး ဆုံးသောစီးပွားရေးအချက်အချာဌာနလည်း ဖြစ်နေခဲ့လေပြီ။ ဝိတိုရိယ ဘုရင် မကြီး လက်ထက်တွင် လန်ဒန်မြို့သည် တန်ခိုးအာဏာတိုးတက်လာ၍ ပိုမို စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့၏။ မီးရထားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာတွင် မီးရထား လမ်းဆုံကြီးဖြစ်လာသည်သာမက စီးပွားရေးနှင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာမြို့တော် လည်းဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ မြို့မတစ်ဝိုက်တွင် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များ ပေါ် ပေါက်လာ၍ နောင်အခါအဆက်မပြတ်သော မြို့တန်းရှည်သဖွယ် ဖြစ်လာပြီး လျှင် မဟာလန်ဒန်ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> --> == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ မြို့များ]] [[Category:လန်ဒန်မြို့]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]] 1qp7ujtkss691qawmgtwjcw187qxtqx 0 5925 1028362 1028049 2026-04-29T15:45:31Z Chenzeyan29 141880 1028362 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နှင့် ကန်စု (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် James O. Fraser ကဲ့သို့ ခရစ်ယာန်သာသနာပြု များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူလူမျိုးများသည် မိမိတို့နှင့် မျိုးရိုးနာမည် သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူညီသူများအကြား လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။<ref name="Dessaint1972" /> မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စု မတူညီသော လီဆူမျိုးနွယ်စုများအတွင်းသာ အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်လေ့ရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ သွေးနှောခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သည့် လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများကြောင့် လီဆူလူမျိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အရပ်အမောင်းကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယထွားကျိုင်းခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးကြံ့ခိုင်ခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Durrenberger, E.P. (1976). "The Economy of a Lisu Village."</ref>လီဆူတို့သည် မူလဘိုးဘေးများ ဆင်းသက်လာရာ အေးမြသော ဒေသများ၏ သဘာဝအတိုင်း အမြင့်ပေ (၄,၀၀၀) နှင့် (၅,၀၀၀) အောက်ရှိသော မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍ နေထိုင်လေ့မရှိကြဘဲ မြင့်မားသော တောင်တန်းဒေသများတွင်သာ အခြေချလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] n8adn0tmuik5zt8wf6rmyqe389d7xb7 0 5973 1028489 960379 2026-04-30T08:18:47Z ~2026-26110-10 142161 မှားယွင်းသောနာမည် 1028489 wikitext text/x-wiki {{Designation list|right|designation1=Yangon}} '''အခြေခံ ပညာ အထက်တန်း ကျောင်း အမှတ် (၆) ဗိုလ်တထောင်''' (အ.ထ.က. (၆) ဗိုလ်တထောင်) ဆိုသည်မှာ [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်|ဗိုလ်တထောင်မြိုနယ်]] မြို့တော်ဟောင်း ရန်ကုန် (ရန်ကုန်တိုင်း) အတွင်းတွင်တည်ရှိသော အခြေခံပညာအထက်တန်း ကျောင်းဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ '''စိန်ပေါလ်ကျောင်း''' (St. Paul's English High School) ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ် ပြီး အနောက်အရပ်တွင် ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းနှင့် အရှေ့အရပ်တွင်သိမ်ဖြူလမ်းကြား၊ တောင်အရပ်တွင် အနော်ရထာလမ်းနှင့် မြောက်အရပ်တွင်ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းလမ်းကြား တို့အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ [[ခင်၊ မောင် (ဆာ)|ဆာမောင်ခင်]]၊ [[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] ပါရဂူ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဘဟန်၊]] နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်|ဒေါက်တာဘမော်၊]] [[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]]၊ [[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ပထမဆုံး]] ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဒေါက်တာ [[ဝေါ်လတာ ချစ်ထွန်း]]၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပညာတော်သင် ဗိုလ်တင်မောင် (စာရေးဆရာ [[မြတ်ထန်]])၊ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊]] ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ [[တင်ထွဋ်၊ ဦး (အိုင်စီအက်စ်)|အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်၊]] ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး [[ကောင်း၊ ဦး (စည်သူ)|စည်သူ ဦးကောင်း]]၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်[[ထင်အောင်|ဒေါက်တာ ထင်အောင်]]၊ နိုင်ငံတော် တရားသူကြီးချုပ်သတိုးမဟာသရေစည်သူ [[ချန်ထွန်းအောင်|ဦးချန်ထွန်းအောင်]]၊ စာရေးဆရာ [[သုမောင်]]၊ [[မောင်ဝဏ္ဏ]]၊ [[မင်းသိင်္ခ|မင်းသိင်္ခ၊]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]]၊ [[ရိုးမဘဏ်|ရိုးမဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိမ်းဝေ(ဆရ်ပန်)၊ ဓာတ်ပုံ ကျော်မိုးလွင်( RASU ).။ ဓာတ်ပုံ မိုးပိုင်စိုး ။ တေးရေး မောင်သစ်မင်း ။ အဆိုတော် ဘန်နီဖြိုး ။ ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်း ( ရင်တွင်းဖြစ် ) ။ ဒါရိုက်တာ [[ဇင်ယော်မောင်မောင်]]၊ အဆိုတော် [[ရဲလေး]] ၊တို့သည် စိန်ပေါလ်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== စိန်ပေါလ်ကျောင်းကို ခရစ်ယာန် သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီး Bishop Paul Bigandet ဆိုသူက ၁၈၆၀ ခုနှစ်၌ သူနေထိုင်ရာ မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်းအနီးတွင် ရှေးဦးစွာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျောင်း၏ဂုဏ်သတင်း ကျော်ကြားလာပြီး ကျောင်းသားအရေအတွက် တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိနေရာသို့ ကျောင်းကို ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတောင်ဘက်ရှိ အနော်ရထာလမ်းကို ကျောင်းတည်ထောင်သူ ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးအား ဂုဏ်ပြု၍ Bigandet လမ်းဟု ယခင်ကိုလိုနီခေတ်က အမည်ပေးခဲ့ဖူးသည်။ ကျောင်းတော်ကြီး၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာလကတ္တားမြို့မှ လာရောက်ကြသည့် De La Salle Brothers အဖွဲ့က တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ|ဗိုလ်တထောင်]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] 8bu66vaztplm5qddjt6nhdepknrqwjf 0 6256 1028464 844470 2026-04-30T06:02:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028464 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ဒေါက်တာရွှေဇံအောင် | image =Dr-Shwe-Zan-Aung.jpg | birth_date = {{Birth date|၁၈၇၁|၁|၂၀}} | birth_name = | parents = ရွှေသား + အဖြူဇံ | birth_place = [[စစ်တွေမြို့]] | nationality = မြန်မာ | ethnicity = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ | education = ဝိဇ္ဇာဘွဲ့(ဘီအေ)ရန်ကုန်ကောလိပ်(၁၈၉၁) | occupation = အစိုးရဝန်ထမ်း | known_for = | genre = ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ | notable_works = | awards =ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အေ-တီ-အမ် (အမှုထမ်းကောင်း တံဆိပ်ရမင်း) ဘွဲ့တံဆိပ် | spouse = | children = | death_date ={{Death date and age|၁၉၃၂|၅|၁၁|၁၈၇၁|၁|၂၀}} | death_place =[[ရန်ကုန်မြို့]] }} '''ရွှေဇံအောင်''' (၂၀ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၁-၁၁ မေ ၁၉၃၂) သည် [[ရခိုင်လူမျိုး]] ဖြစ်ပြီး [[ဗုဒ္ဓ]][[အဘိဓမ္မာပိဋကတ်|အဘိဓမ္မာ]] ကို ပထမဦးဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-renowned-rakhine-buddhist-scholar-died.html|title=The Day a Renowned Rakhine Buddhist Scholar Died|work=The Irrawaddy|access-date=30 Aug 2024|date=11 May 2020 }}</ref> အနောက်နိုင်ငံများသို့ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ အား စတင်မျိုးစေ့ချခဲ့သူ အဖြစ်လည်း ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/16.%20Dr%20Nitra%20Soe%20Min(245-264).pdf|title=A STUDY ON U SHWE ZAN AUNG, A PROMINENT WRITER WHO MADE THE FIRST TRANSLATION OF BUDDHA ABHIDHAMMA INTO ENGLISH|work=J. Myanmar Acad. Arts Sci. 2018 Vol. XVI. No. 7|access-date=30 Aug 2024|date=2018}}</ref> ယင်းအပြင် [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှအစိုးရ]]ခေတ် တွင် မြန်မာအမျိုးသားထဲ ပထမဆုံး ယစ်မျိုးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူလည်းဖြစ်သည်။ == ဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဦးရွှေဇံအောင်ကို ၁၂၃၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလကွယ်နေ့ (၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့) တွင် ရခိုင်ပြည်၊ စစ်တွေမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ခရိုင်ရာဇဝတ် ဦးရွှေသားနှင့် ဒေါ်အဖြူဇံတို့၏ သားသမီး ၄ ယောက်တွင် သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဦးရွှေဇံအောင်သည် ၁၈၈၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စစ်တွေမြို့ရှိ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ရာ ၁၈၈၅ ခုတွင် အလယ်တန်း စကော်လားရှစ်ဆု ရသည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ရာ ၁၈၈၇ ခုတွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ဝိဇ္ဇာ (ဘီအေ) ဘွဲ့ ရသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး ဌာန၌ ပညာအုပ် အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းသည်။ ထို့နောက် မြေစာရင်း ဌာနတွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းရာ ၁၉ဝ၂ ခုတွင် မြို့အုပ်တန်း၊ ၁၉ဝရ ခုတွင် ဝန်ထောက်တန်း အဆင့်သို့ ရောက်သည်။ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်တော်ရုံး၌ အခွန်ဝန် အဖြစ် ထမ်းရွက်စဉ် ကျူးကျော် နေထိုင်သူများကို မြေခွန်တော် စည်းကြပ်ရေး အတွက် အထူး တာဝန် ယူရသည်။ထိုစဉ်က ဖြေရှင်း ရန် အလွန်ခက်ခဲသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ကျူးကျော်နေထိုင်သူများအား နေရာချထား၍ မြီခွန်တော် စည်းကြပ်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြံပေးချက်များကို ဗြိတိသျှအစိုးရက အထူးနှစ်သက် လက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ စာအုပ်ပြာ ခေါ် အစီရင်ခံစာကို သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရအရာရှိ များက အထူးအမှီသဟဲပြု၍ ဖတ်ရှုခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် [[တွံတေးတူးမြောင်း]] ဖောက်လုပ်ရန် အတွက် မြေသိမ်းအရာရှိ အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မြို့၌ မြေပိုင်ဆိုင်ခွင့် ဆိုင်ရာ အထူးစုံစမ်းရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၁၄ ခုတွင် မြေဘက်ဌာန၌ ထူးချွန်စွာ ဆောင်ရွက်မှု အတွက် ဗြိတိသျှအစိုးရက ဦးရွှေဇံအောင်ကို အေ-တီ-အမ် (အမှုထမ်းကောင်း တံဆိပ်ရမင်း) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျောက်တန်းမြို့၌ နယ်ပိုင် ဝန်ထောက် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။ ဟံသာဝတီ ခရိုင်ဝန် အဖြစ် နှစ်ကြိမ် ထမ်းရွက်ပြီးနောက် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ္ဍာတော် မင်းကြီး၏ အတွင်းဝန် အဖြစ် ယာယီ ထမ်းရွက်ရသည်။ ထို့နောက် သထုံ ခရိုင်ဝန် အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ကေ-အက်စ်-အမ် (ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့် ခံရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြူနီစီပယ် အခွန်တော်များ ကောက်ခံရေး ဆိုင်ရာ စုံစမ်းမှု ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့နောက် မြန်မာ အမျိုးသားထဲမှ ပထမဆုံး ယစ်မျိုး မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။ ဤသို့ တာဝန် အမျိုးမျိုးကို ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး အရ အငြိမ်းစားယူသည်။ == စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဦးရွှေဇံအောင်သည် အလုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာ ဆည်းပူးသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဆရာတော် ဦးဂန္ဓမာ ထံ၌ အဘိဓမ္မာ တရားတော်ကို လေ့လာ သင်ယူသည်။ [[လယ်တီ ဆရာတော်]] ထံတွင်လည်း မပြတ် ဆည်းကပ်ကာ ဆည်းပူးသည်။ မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်၊ စာပေ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာ တတ်ကျွမ်းသည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ထွန်းကားရေး အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော "ဗုဒ္ဓဝါဒ" မဂ္ဂဇင်းတွင် အဘိဓမ္မာ တရားတော် အကြောင်း ပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းကို ကြီးမှူး ထုတ်ဝေသော ရှင်အာနန္ဒာ မေတ္တေယျကို အကြောင်းပြု၍ လန်ဒန် ပါဠိ အသင်းကြီး ဥက္ကဋ္ဌ မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် ရင်းနှီးသွားပြီး ညှိနှိုင်း တိုင်ပင်ကာ 'အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ (သဂြိုဟ်ကျမ်း)' ကို ဦးရွှေဇံအောင်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသည်။ယင်းအပြင် မစ္စစ် ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် လယ်တီ ဆရာတော်တို့၏ ဗုဒ္ဓ အဘိဓမ္မာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အမေး၊ အဖြေများကို ဦးရွှေဇံအောင်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုပေးသည်။ဆရာကြီးသည် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသဂြိုဟ်ကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီး မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်ထံ ပို့လိုက်ရာ ယင်းစာမူကို မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် ဦးရွှေဇံအောင် တို့ အပြန်ပြန်အလှန်လှန် စစ်ဆေးပြင်ဆင်ပြီး ဗုဒ္ဓဝါဒမဂ္ဂဇင်း The Buddhism Magazine တွင် ဦးရွှေဇံအောင် ရေးသားသော ဆောင်းပါးကို နိဒါန်းအဖြစ်ထည့်ကာ ၁၉၁၀-ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။ စာအုပ်ထွက်လာသည်နှင့် တပြိုင်နက် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ပညာရှိများ၏ ချီးကျူးလက်ခံခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://store.pariyatti.org/Compendium-of-Philosophy_p_1949.html|title=Compendium of Philosophy|work=PARIYATTI|access-date=30 Aug 2024|date=|archive-date=30 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240830085813/https://store.pariyatti.org/Compendium-of-Philosophy_p_1949.html|url-status=dead}}</ref> ဦးရွှေဇံအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများကို နိုင်ငံခြားသားများ ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ရန် ရေးသားရုံမက အနောက်နိုင်ငံ ကျမ်းတစ်ဆောင်ဖြစ်သော ပါမောက္ခ ဂျီဗန်း၏ လောဂျစ်ကျမ်းကို မှီငြမ်းပြု၍ 'တက္ကိယ နယဒီပနီ' အမည်ရှိ ယုတ္တိဗေဒ ကျမ်းကို ရေးသား ပြုစုသည်။ ဂျီဗန်း၏ ကျမ်းကို သဘောနှင့် အစီအစဉ် လောက်သာ မှီး၍ ဝေါဟာရ သုံးနှုန်းပုံ၊ ဥဒါဟရုဏ် ဆောင်ပုံတို့မှာမူ မြန်မာဆန်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် ၁၉၁၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၂၀-ခုနှစ်အတွင်း ဆောင်းပါးပေါင်း ၃၅-ခုကို ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည်။ ဆောင်းပါးအများစုသည် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာများသာ ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့ကိုသာမက လက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေ ရတုကိုပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်၍လည်း စာအုပ် ၇-အုပ်ကို ပြုစုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အထက်တန်းကျသော ဆေးပညာ အတွေးအခေါ်များ ပါဝင်သော ဇရာလက္ခဏာဒိ ဒီပနီကျမ်း၊ 'ဂန်းနော့' ၏ ရူပဗေဒကျမ်းကို မြန်မာပြန်သော ရူပဒီပနီကျမ်း၊ သိုးဆောင်း ဘာသာ 'အနတ္တမီ' ကျမ်း၊ 'ဖီဇီ အော်လိုဂျီ’' ကျမ်းများကို မဟာ သတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့မှ ဒွတ္တိ သကာယ အကြောင်းများနှင့် ညှိနှိုင်း ရေးသားသော 'ကာယင်္ဂကိစ္စ သင်္ဂဟဒီပနီကျမ်း'၊ အနောက်တိုင်း မှော်ပညာ ကျမ်းတကျမ်းကို မြန်မာပြန်သော 'ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ ဒီပနီကျမ်း' တို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း 'ယမက ခေါ် ယမိုက်ကျမ်း'၊ 'ကထာဝတ္ထု ကျမ်း'၊ 'အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟကျမ်း (သဂြိုဟ်)' တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/compendium-of-philosophy-being-a-translation-now-made-for-the-first-time-from-the-original-pali-of-the-abhidhammatthasangaha-with-introductory-essay-and-notes-by-shwe-zan-aung-ba-revised-and-edited-by-mrsrhys-davids-pp-xxvi-and-298-london-published-for-the-pali-text-society-by-henry-frowde-1910/4537EA6B5F180F68E7B2651528C09B58#|title=Compendium of Philosophy, being a Translation now made for the first time from the Original Pali of the Abhidhammattha-Sangaha, with Introductory Essay and Notes by Shwe Zan Aung B.A., Revised and edited by MrsRhys Davids, pp. xxvi and 298. London: published for the Pali Text Society by Henry Frowde, 1910.|work=Cambridge University Press|access-date=30 Aug 2024|date=15 March 2011}}</ref> 'လက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေ ရတု' ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။နောက်ဆုံး ပြုစုသော 'လူမျိုး တစ်ရာ့တစ်ပါး' ကျမ်းမှာ ပြီးမြောက်သော်လည်း ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခြင်း မပြုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထိုမျှမက မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီက ရိုက်ကူးသော မြတဘက် ဇာတ်ကားကိုလည်း ဦးရွှေဇံအောင်က ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားခဲ့သည်။ === ထင်ရှားစကား === ၁၉၂၄-ခုနှစ် က မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ်ကျောင်းများ အတွက် သင်ခန်းစာများ ရွေးချယ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မတီ တွင် ပြောကြားခဲ့သော အောက်ပါ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော မှတ်ချက် သည် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ''ကျွန်တော့်အနီနန့် အရှိတိုင်း အနောက်တိုင်း စာအုပ်တိကို အတော်များများ ဖတ်ပြီးပါဗျာယ်။ ကျွန်တော်ရို့ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လောကနီတိလောက် ကောင်းရေကျမ်း မတွိ့ဖူးသိမ့်ပါ၊ မြန်မာစာပီကို အထင်မသေးဖို့ လိုပါရေ'' == ပြုစုခဲ့သည့်စာအုပ်များ == ၁။ ဇရာလက္ခဏာဒိ ဒီပနီကျမ်း ၂။ တက္ကိယနယ ဒီပနီကျမ်း ၃။ ကာယင်္ဂသမ္ဘာရ ဒီပနီကျမ်း ၄။ ရူပ ဒီပနီကျမ်း ၅။ ယမကခေါ် ယမိုက်ကျမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) ၆။ ကထာဝတ္ထု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) ၇။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း(အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ - အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာစလုံးတွင် ကျွမ်းကျင် နှံ့စပ်သော ပညာရှင် ဖြစ်သည့် အလျောက် ဆရာကြီး ဦးရွှေဇံအောင်ကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်က ဒီလစ် (စာပေ ပါရဂူ) ဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်။ သို့သော် ဘွဲ့နှင်းသဘင် ကျင်းပရန် ၁ဝ ရက်ခန့် အလို ၁၂၉၄ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း ၇ ရက် (၁၉၃၂ ခု၊ မေလ ၁၁ ရက်) တွင် ဆရာကြီး ဦးရွှေဇံအောင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။ == ကျမ်းကိုးစာရင်း == # ငွေဥဒေါင်း၊ သီးခြား စာဝကဲပါ၊ စာ ၆၉ - ၇၆။ # ဇေယျ၊ မြန်မာ့ မျက်ပွင့် (ရွာဓလေ့၊ လူဓလေ့)၊ စာ ၂၁၇ - ၂၂၆။ # မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁၁။ စာ ၄၂၉ - ၄၃ဝ။ # ဦးသာတင် (မာဃ)၊ ဆေးပညာစာပေ၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မြန်မာစာပေ စာတမ်းများ၊ စာ ၄၃။] # မောင်သုတ (ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း)၊ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) (ed.) ပဉ္စမအကြိမ်၊ ၂ဝဝ၂ ဩဂုတ် ၁၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်၊ 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ'။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၈၇၁|၁၉၃၂}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 8f95rzv94uaagowzgu7688hymfltp4r 0 7931 1028572 1026439 2026-04-30T11:47:20Z Salai Rungtoi 22844 /* ကိုးကား */ 1028572 wikitext text/x-wiki {{Ref improve|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁}} {{Infobox military unit | unit_name = တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = တပခ | image = Shoulder sleeve insignia of Southern Command.svg | image_size = 216px | caption = တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = တောင်ငူသား၊ ကေတုမတီ | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သူရဇော်လွင်စိုး(DSA-42) | commander1_label = တိုင်းမှူး | identification_symbol = [[Image:Mm-southern-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် |commander2=ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ခိုင်ချို|commander2_label=ဒုတိယတိုင်းမှူး}} '''တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''တပခ''') သည် [[ကေတုမတီမြို့]]အခြေစိုက် [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သူရဇော်လွင်စိုး''(စတသ - ၄၂) ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ၁၉၄၈ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးချိန်တွင် [[တပ်မတော်]]၌ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၂ခုသာရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]]ဖြစ်သည်။၁၉၄၈ခုနှစ် ၄လပိုင်းတွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရုံး (စစ်ရုံး)ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သင်းဖြစ်သည်။၁၉၄၉ခုနှစ် ရောင်စုံသူပုန်ထကြွချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ကျော်ဇော]]ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ကူမင်တန်အရေးတွင် တောင်ပိုင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇောအား မြောက်ပိုင်းသို့ရွှေ့ကာ မြောက်ပိုင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဒီဘလိတ်မှာ တောင်ပိုင်းရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ရွှေ]]ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ရွှေကို ထုတ်ပယ်လိုက်ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်းကို ခန့်ထားလိုက်သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀|၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီး အာဏာပြန်လွှဲပြီးချိန်ဖြစ်သော ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ကို အင်အားတိုးချဲ့သည့်အနေဖြင့် တောင်နှင့် မြောက် စစ်တိုင်း(၂)ခုအား [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နမခ]]၊ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|လပခ]]၊ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရတခ]]၊ [[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နတခ]]နှင့် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရပခ]] ဟူ၍ စစ်တိုင်း(၅)ခုသို့ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးအခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား ခွဲခြားကာ [[မုံရွာမြို့]]သို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူအခြေစိုက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းအား မန္တလေးသို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။[[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]တွင် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/article-09-24-11-soldiers-talk079-130479973/1245668.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16228819305559&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Farticle-09-24-11-soldiers-talk079-130479973%2F1245668.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို နဝတဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခဲ့စဉ်က|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite book | title=အကွဲအပြဲနှင့် မသဲမကွဲမြန်မာပြည်| author=ကိုဝင်း(အမရပူရ)| work= | publisher= | year=| isbn=}}</ref><ref>{{cite book | title=တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များသမိုင်းအကျဉ်း (၁၉၄၁-၁၉၉၈) | author=မြဝင်း | work= | publisher= | year= | isbn=}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == === [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ပြည်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)]] === {{Main|ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ပြည်)}} === အခြေချ စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(ရွှေကျင်) === {{Expand section}} === အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (လိပ်သို) === {{Expand section}} === အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ == === [[အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်}} == တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးနှင့်ဒုတိုင်းမှုးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} *ဗိုလ်မှူးချုပ် စောကြာဒိုး (ကြည်း - ၅၁၀၇) (၂၂-၁၂-၁၉၄၇ မှ ၁၃-၄-၁၉၄၈) *ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သင်း (ကြည်း - ၅၀၁၅) (၁၄-၄-၁၉၄၈ မှ ၅-၂-၁၉၄၉) *ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော (ကြည်း - ၃၅၀၄) (၅-၂-၁၉၄၉ မှ ၇-၇-၁၉၅၃) *ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒီအေဘလိတ် (ကြည်း - ၅၁၀၉) (၇-၇-၁၉၅၃ မှ ၂၅-၂-၁၉၅၉) *ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ရွှေ (ကြည်း - ၃၅၀၅) (၂၅-၂-၁၉၅၉ မှ ၁၅-၂-၁၉၆၁) *ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်း (ကြည်း - ၃၅၂၅) (၁၅-၂-၁၉၆၁ မှ ၁၁-၁၀-၁၉၆၁) *ဗိုလ်ချုပ် အေးသောင် (ကြည်း - ၇၀၃၄) (ဗသက - ၁၃) *ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြင့် (ကြည်း - ၈၆၄၂) (ဗသက - ၂၆) *ဗိုလ်ချုပ် တင်အေး (ကြည်း - ၁၁၂၃၆) (စတသ - ၉) *ဗိုလ်ချုပ် အောင်မင်း (ကြည်း - ၁၂၀၀၈) (စတသ - ၁၃) *ဗိုလ်ချုပ် ကိုကို (ကြည်း - ၁၄၂၃၅) (စတသ - ၁၉) *ဗိုလ်ချုပ် လှမင်း (ကြည်း - ၁၆၅၂၂) (စတသ - ၂၂) *ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးထွဋ်<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-02-09.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၉.၂.၂၀၁၁)}}</ref> (ကြည်း - ၁၇၅၄၀) (ဗသက - ၆၄) *ဗိုလ်ချုပ် ညိုစော (ကြည်း - ၁၆၇၆၇) (စတသ - ၂၃) *ဗိုလ်ချုပ် အောင်ကျော်ဇော (ကြည်း - ၁၇၄၄၄) (စတသ - ၂၄) *ဗိုလ်ချုပ် မြတ်ကျော် (ကြည်း - ၁၈၉၅၉) *ဗိုလ်ချုပ် မျိုးဝင်း (ကြည်း - ၁၉၇၁၄) *ဗိုလ်ချုပ် ထိန်ဝင်း (ကြည်း - ၂၈၁၈၀) (စတသ - ၃၈) *ဗိုလ်မှူးချုပ် ကြည်သိုက်<ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/01/17/236590.html|title=နေပြည်တော် စစ်တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref> (ကြည်း - ၂၉၄၀၇) (စတသ - ၃၉) *ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေးနှင့် နယ်မြေအေးချမ်းသာယာရေးအတွက် စစ်ဆင်ရေးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ရှေ့တန်းပြန် နိုင်ငံ့သားကောင်း တပ်မတော်သားများအား သောင်းသောင်းဖြဖြ ဂုဏ်ပြုကြိုဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81863 |access-date=2026-04-19 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>(စတသ - ၄၂) *ဗိုလ်ချုပ်စိုးကျော်ထက် (ယခင် နတခ တိုင်းမှူး)<ref>{{Cite web |title=နတခတိုင်းမှူး စိုးကျော်ထက် နေရာတွင် အစားထိုးခန့်အပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/835670 |access-date=2026-04-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] a6yxllbh949bv910c9u2ca3cs6atgba 0 9570 1028388 719175 2026-04-29T19:49:22Z Jkypl 86064 1028388 wikitext text/x-wiki '''ယွန်းထည်''' ပစ္စည်းများမှာ ယွန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်ကို များသောအားဖြင့် မြှုပ်သွင်းစီခြယ်နည်း သို့မဟုတ် ထွင်းထုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများတွင် သေတ္တာများ၊ စားပွဲသုံး ပစ္စည်းများ၊ ကြယ်သီးများ ပါဝင်ကြပြီး အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရံဖန်ရံခါ အခေါင်းများကိုပင် ယွန်းသုတ်သည့် အလေ့အထကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ '''မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ''' ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို [[ပန်းယွန်း|Pan yun (ပန်းယွန်း)]] ဟု ခေါ်သည်။ ယွန်းသည် [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ့]] သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဝါဖျော့ရောင်ရှိပြီး လေနှင့် ထိတွေ့ပါက အမည်းရောင်အဖြစ် ပြောင်းသွားသည်။ စုတ်တံဖြင့် သုတ်သောအခါ သို့မဟုတ် အပေါ်မှ အုပ်သောအခါ မာကျောပြောင်လက်ကာ ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယွန်းသုတ်ထားသော ပစ္စည်းများမှာ အပူနှင့် စိုထိုင်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည်။ == ယွန်းသမိုင်း == [[File:Song Dynasty Lacquerware Tray.JPG|thumb|]] ၁၅၅၅ - ၁၅၆၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် မဏိပူရ၊ ဗန်းမော် ၊ ဇင်းမယ် (ယခု ချင်းမိုင်) နှင့် လင်းဇင်း (ယခု Lan Xang) တို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေလီမြစ်တစ်လျှောက် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ဆန်တက်စဉ် ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင် အများအပြားကို ဗမာပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို[[ရှမ်း]]) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းလူမျိုးများကို အစွဲပြု၍ ယွန်းထည်ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။ == ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ပုံစံ ဒီဇိုင်း == ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုသည် thitsee (သစ်စေး) နှင့် thayo (သရိုး) တို့ဖြင့် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ ဖုံးအုပ်ခြင်းခံရပြီး ချောမွတ်သော မျက်နှာပြင် ကို ပြုလုပ်ကာ၊ အရောင်တင်ပြီး နောက်ခံအရောင် အနီ သို့မဟုတ် အနက် ပေါ်တွင် အသုံးများသော အရောင် များဖြစ်သည့် အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အဝါရောင်များကို သုံးကာ အနုစိတ်သော လက်ရာဒီဇိုင်းများကို ထွင်းထုကြသည်။ Shwezawa (ရွှေဇဝါ) သည် အနက်ရောင် နောက်ခံပေါ်တွင် ပုံစံဒီဇိုင်းများကို ၎င်း၏ ရွှေစက္ကူများ အသုံးပြုရာ တွင် ခြားနားသိသာစေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းတော် မြင်ကွင်းများ၊ Jataka (ဇာတက) ပုံပြင်များမှ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ၊ မြန်မာ့ Zodiac (ဆယ့်နှစ် ရာသီခွင် သင်္ကေတများ) တို့သည် လူကြိုက်များသော ပုံစံဒီဇိုင်းများဖြစ်ပြီး အချို ့သော အိုးများသည် ရောင်စုံ ဖန်၊ မှန်စီရွှေချ သို့မဟုတ် ရွှေစက္ကူများတွင် တန်ဖိုးအနည်းငယ်ရှိသော ကျောက်များဖြင့် မံထားခြင်း ဖြစ်နိုင် သည်။ အရာတ္ထုများအားလုံးသည် လက်လုပ်များဖြစ်ပြီး ပုံစံဒီဇိုင်းများသည် လက်တန်း ထွင်းထုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော အိုးတစ်ခုပြီးစီးရန် သုံးလမှ လေးလအထိ အချိန်ယူလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း ပို၍ ကြီးမားသော အိုးအတွက်မူ တစ်နှစ်ကျော် ကြာကောင်းကြာလိမ့်မည်။ အချောသတ်ပြီးစီးသွားသော ထုတ်ကုန် သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းမှ ထွင်းထုထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ == ယွန်းထည်ပုံစံများ == အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ Lahpet ok (လက်ဖက် အုပ်) ဆိုသည်မှာ အဖုံးပါပြီး ထည့်စရာအကန့်လေးများနှင့် lahpet (လက်ဖက် ) (နှပ်ထားသော လက်ဖက် ရွက်) နှင့် ၎င်း၏တွဲစားရသည့် အတွဲအဖက်များစွာကို ပြင်ဆင်ထည့်ထားသော စောက်မနက်သော ပန်းကန် ဖြစ် သည်။ လက်ကိုင်တစ်ခုတည်းဖြင့် ပတ်ထားသော အစီအရီဆင့်ထားနိုင်သည့် ထမင်းဗူးများ သို့မဟုတ် hsun gyaink(ဆွမ်း ဂျိုင့်) များသည် များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဗြောင်ဖြစ်သည်။ Daun glahn(ဒေါင်းလန်း) များသည် ရိုးရှင်းသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခြေစိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပန်း ဒီဇို်င်းများဖြင့် ကွေးသော ခြေထောက်သုံးချောင်းပါရှိသည့် အစားအစာများတင်ရန် အဖုံးနှင့် စားပွဲအနိမ့်များ ဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ခုကဲ့သို့ အစုံလိုက်ဖြစ်နေသော ခွက်ပါသည့် ရေဖန်ချိုင့်များ သို့မဟုတ် yeidagaung (ရေတကောင်း) နှင့် ပန်းအိုးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများစွာတွင်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ယွန်းထည် ပစ္စည်း များဖြစ်သည်။ အဖုံးပါသော လုံးဝန်းသည့် သေတ္တာအကြီး၊ အသေးများစွာတို့ကို Yun-It(ယွန်း-အစ်) ဟု သိကြပြီး paan (ပန်း) ဟု ခေါ်သည့် Kun-It (ကွမ်း-အစ်) (ကွမ်း သေတ္တာများ) ပါဝင်သည်။ Yun titta (ယွန်း သေတ္တာ) များမှာ ထောင့် မှန်စတုဂံပုံ သေတ္တာများဖြစ်ပြီး peisa (ပေစာ) သို့မဟုတ် ထန်းရွက်ပေါ်တွင်ရေးထားသော လက်ရေးစာမူများ အပါအဝင် အရာများစွာကို သိမ်းဆည်းထားရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို sadaik titta (စာတိုက် သေတ္တာ) ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha ([[ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။ ပြဇာတ် အဖွဲ ့ များနှင့် ဂီတပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဝတ်အစားများ၊ မျက်နှာဖုံးများ၊ ခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသောအရာများ နှင့် တေးဂီတ တူရိယာများတို့ကို ယွန်းထည်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အချို ့မှာ ယွန်းထည် သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဖရုံသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသော သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ဇီးကွက် ကဲ့ သို့သော ငှက်များတို့သည် ကံကောင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည် သို့မဟုတ် hintha (ဟင်္သာ) ( ဇာတ် အ မြင့်ဆုံး ဟိန္ဒူ ငန်း) တို့သည်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပိတ်ကားများနှင့် အနားများစွာပါသော စားပွဲအသေး များကို ခရီးသွား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ အထိ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ == ယွန်းထည်လုပ်ငန်း == Bagan ([[ပုဂံ]]) သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။ ဤနေရာဒေသတွင် အစိုးရ ယွန်းထည်ကျောင်းကို ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ အ များဆုံး အသုံးပြုနေသော အသုံးအဆောင်များတွင် ပလတ်စတစ်၊ ကြွေ နှင့် သတ္ထုတို့သည် ယွန်းထည်ကို အ စားထိုးလာကြပြီဖြစ်၍ ပုဂံ ရှိ ရှေးဘုရားများကို လာရောက်ကြည့်ရှုသော နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ အတွက် သာ အဓိကထား၍ ယွန်းထည်ကို အလုပ်ရုံကြီးများတွင် ယနေ့ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa ([[မုံရွာ]]) အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။ ခရီးသွား ဧည့်သည်များအရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆ ၄၀ မြင့်တက်လာသော သစ်စေး ဈေးနှုန်းတို့သည် ပုဂံ ရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်း အလုပ်ရုံ ၂၀၀ ကျော်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံကျော်ကို ပိတ်ခဲ့ရခြင်း အား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ==မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်== မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယခင်က ပုဂံမြို့ မင်းနန်သူကျေးရွာ၊ အရှေ့ဖွားစောကျေးရွာ၊ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာ၊ မြင်းကပါရပ်တို့တွင် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနောက်ဖွားစောအရပ်တွင်သာ တစ်ဦးနှစ်ဦးသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ယွန်းထည်ပြုလုပ်ရာတွင် တင်းဝါးယွန်းထည်။ သစ်သားယွမ်းထည်၊ မြင်းမြီးယွန်းထည် သုံးမျိုး ရှိကြောင်း၊ မြင်းမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ယွန်းထည်သည် လုပ်ရကိုင်ရ လက်ဝင်ခြင်း၊ ပါးလွှာသည့် ဝါးနှီးဖြာလေးများကြားတွင် မြင်းမြီးတစ်ချောင်းချင်းစီ ထည့်ထားသည့် လေးလက်မ ခွက်တစ်လုံး ရက်လုပ်လျှင် တစ်နာရီခွဲ ကြာကြောင်း၊ အဝိုင်းပုံ၊ အလုံးပုံ ယွန်းထည်များကို မြင်းမြီးဖြင့် ယက်လုပ်သည့် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများသည် ပျော့ပြောင်းကာ အရည်မသွေး ကောင်းကြောင်း၊ မြင်းမြီးတစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း ပေးဝယ်ရပြီး ယက်လုပ်ရာတွင် ခက်ခဲ လက်ဝင်သောကြောင့် မြင်းမြီးယွန်းထည်လုပ်ငန်း မယက်လုပ်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေသည်။ <ref>မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}}https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware# [[Category:အနုပညာ မီဒီယာ]] 7pmzolmalxklj3tyk5tfacck9s3lvo2 1028389 1028388 2026-04-29T19:58:18Z Jkypl 86064 /* ရည်ညွှန်းကိုးကား */ 1028389 wikitext text/x-wiki '''ယွန်းထည်''' ပစ္စည်းများမှာ ယွန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်ကို များသောအားဖြင့် မြှုပ်သွင်းစီခြယ်နည်း သို့မဟုတ် ထွင်းထုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများတွင် သေတ္တာများ၊ စားပွဲသုံး ပစ္စည်းများ၊ ကြယ်သီးများ ပါဝင်ကြပြီး အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရံဖန်ရံခါ အခေါင်းများကိုပင် ယွန်းသုတ်သည့် အလေ့အထကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ '''မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ''' ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို [[ပန်းယွန်း|Pan yun (ပန်းယွန်း)]] ဟု ခေါ်သည်။ ယွန်းသည် [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ့]] သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဝါဖျော့ရောင်ရှိပြီး လေနှင့် ထိတွေ့ပါက အမည်းရောင်အဖြစ် ပြောင်းသွားသည်။ စုတ်တံဖြင့် သုတ်သောအခါ သို့မဟုတ် အပေါ်မှ အုပ်သောအခါ မာကျောပြောင်လက်ကာ ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယွန်းသုတ်ထားသော ပစ္စည်းများမှာ အပူနှင့် စိုထိုင်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည်။ == ယွန်းသမိုင်း == [[File:Song Dynasty Lacquerware Tray.JPG|thumb|]] ၁၅၅၅ - ၁၅၆၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် မဏိပူရ၊ ဗန်းမော် ၊ ဇင်းမယ် (ယခု ချင်းမိုင်) နှင့် လင်းဇင်း (ယခု Lan Xang) တို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေလီမြစ်တစ်လျှောက် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ဆန်တက်စဉ် ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင် အများအပြားကို ဗမာပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို[[ရှမ်း]]) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းလူမျိုးများကို အစွဲပြု၍ ယွန်းထည်ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။ == ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ပုံစံ ဒီဇိုင်း == ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုသည် thitsee (သစ်စေး) နှင့် thayo (သရိုး) တို့ဖြင့် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ ဖုံးအုပ်ခြင်းခံရပြီး ချောမွတ်သော မျက်နှာပြင် ကို ပြုလုပ်ကာ၊ အရောင်တင်ပြီး နောက်ခံအရောင် အနီ သို့မဟုတ် အနက် ပေါ်တွင် အသုံးများသော အရောင် များဖြစ်သည့် အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အဝါရောင်များကို သုံးကာ အနုစိတ်သော လက်ရာဒီဇိုင်းများကို ထွင်းထုကြသည်။ Shwezawa (ရွှေဇဝါ) သည် အနက်ရောင် နောက်ခံပေါ်တွင် ပုံစံဒီဇိုင်းများကို ၎င်း၏ ရွှေစက္ကူများ အသုံးပြုရာ တွင် ခြားနားသိသာစေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းတော် မြင်ကွင်းများ၊ Jataka (ဇာတက) ပုံပြင်များမှ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ၊ မြန်မာ့ Zodiac (ဆယ့်နှစ် ရာသီခွင် သင်္ကေတများ) တို့သည် လူကြိုက်များသော ပုံစံဒီဇိုင်းများဖြစ်ပြီး အချို ့သော အိုးများသည် ရောင်စုံ ဖန်၊ မှန်စီရွှေချ သို့မဟုတ် ရွှေစက္ကူများတွင် တန်ဖိုးအနည်းငယ်ရှိသော ကျောက်များဖြင့် မံထားခြင်း ဖြစ်နိုင် သည်။ အရာတ္ထုများအားလုံးသည် လက်လုပ်များဖြစ်ပြီး ပုံစံဒီဇိုင်းများသည် လက်တန်း ထွင်းထုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော အိုးတစ်ခုပြီးစီးရန် သုံးလမှ လေးလအထိ အချိန်ယူလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း ပို၍ ကြီးမားသော အိုးအတွက်မူ တစ်နှစ်ကျော် ကြာကောင်းကြာလိမ့်မည်။ အချောသတ်ပြီးစီးသွားသော ထုတ်ကုန် သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းမှ ထွင်းထုထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ == ယွန်းထည်ပုံစံများ == အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ Lahpet ok (လက်ဖက် အုပ်) ဆိုသည်မှာ အဖုံးပါပြီး ထည့်စရာအကန့်လေးများနှင့် lahpet (လက်ဖက် ) (နှပ်ထားသော လက်ဖက် ရွက်) နှင့် ၎င်း၏တွဲစားရသည့် အတွဲအဖက်များစွာကို ပြင်ဆင်ထည့်ထားသော စောက်မနက်သော ပန်းကန် ဖြစ် သည်။ လက်ကိုင်တစ်ခုတည်းဖြင့် ပတ်ထားသော အစီအရီဆင့်ထားနိုင်သည့် ထမင်းဗူးများ သို့မဟုတ် hsun gyaink(ဆွမ်း ဂျိုင့်) များသည် များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဗြောင်ဖြစ်သည်။ Daun glahn(ဒေါင်းလန်း) များသည် ရိုးရှင်းသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခြေစိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပန်း ဒီဇို်င်းများဖြင့် ကွေးသော ခြေထောက်သုံးချောင်းပါရှိသည့် အစားအစာများတင်ရန် အဖုံးနှင့် စားပွဲအနိမ့်များ ဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ခုကဲ့သို့ အစုံလိုက်ဖြစ်နေသော ခွက်ပါသည့် ရေဖန်ချိုင့်များ သို့မဟုတ် yeidagaung (ရေတကောင်း) နှင့် ပန်းအိုးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများစွာတွင်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ယွန်းထည် ပစ္စည်း များဖြစ်သည်။ အဖုံးပါသော လုံးဝန်းသည့် သေတ္တာအကြီး၊ အသေးများစွာတို့ကို Yun-It(ယွန်း-အစ်) ဟု သိကြပြီး paan (ပန်း) ဟု ခေါ်သည့် Kun-It (ကွမ်း-အစ်) (ကွမ်း သေတ္တာများ) ပါဝင်သည်။ Yun titta (ယွန်း သေတ္တာ) များမှာ ထောင့် မှန်စတုဂံပုံ သေတ္တာများဖြစ်ပြီး peisa (ပေစာ) သို့မဟုတ် ထန်းရွက်ပေါ်တွင်ရေးထားသော လက်ရေးစာမူများ အပါအဝင် အရာများစွာကို သိမ်းဆည်းထားရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို sadaik titta (စာတိုက် သေတ္တာ) ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha ([[ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။ ပြဇာတ် အဖွဲ ့ များနှင့် ဂီတပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဝတ်အစားများ၊ မျက်နှာဖုံးများ၊ ခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသောအရာများ နှင့် တေးဂီတ တူရိယာများတို့ကို ယွန်းထည်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အချို ့မှာ ယွန်းထည် သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဖရုံသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသော သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ဇီးကွက် ကဲ့ သို့သော ငှက်များတို့သည် ကံကောင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည် သို့မဟုတ် hintha (ဟင်္သာ) ( ဇာတ် အ မြင့်ဆုံး ဟိန္ဒူ ငန်း) တို့သည်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပိတ်ကားများနှင့် အနားများစွာပါသော စားပွဲအသေး များကို ခရီးသွား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ အထိ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ == ယွန်းထည်လုပ်ငန်း == Bagan ([[ပုဂံ]]) သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။ ဤနေရာဒေသတွင် အစိုးရ ယွန်းထည်ကျောင်းကို ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ အ များဆုံး အသုံးပြုနေသော အသုံးအဆောင်များတွင် ပလတ်စတစ်၊ ကြွေ နှင့် သတ္ထုတို့သည် ယွန်းထည်ကို အ စားထိုးလာကြပြီဖြစ်၍ ပုဂံ ရှိ ရှေးဘုရားများကို လာရောက်ကြည့်ရှုသော နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ အတွက် သာ အဓိကထား၍ ယွန်းထည်ကို အလုပ်ရုံကြီးများတွင် ယနေ့ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa ([[မုံရွာ]]) အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။ ခရီးသွား ဧည့်သည်များအရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆ ၄၀ မြင့်တက်လာသော သစ်စေး ဈေးနှုန်းတို့သည် ပုဂံ ရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်း အလုပ်ရုံ ၂၀၀ ကျော်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံကျော်ကို ပိတ်ခဲ့ရခြင်း အား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ==မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်== မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယခင်က ပုဂံမြို့ မင်းနန်သူကျေးရွာ၊ အရှေ့ဖွားစောကျေးရွာ၊ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာ၊ မြင်းကပါရပ်တို့တွင် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနောက်ဖွားစောအရပ်တွင်သာ တစ်ဦးနှစ်ဦးသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ယွန်းထည်ပြုလုပ်ရာတွင် တင်းဝါးယွန်းထည်။ သစ်သားယွမ်းထည်၊ မြင်းမြီးယွန်းထည် သုံးမျိုး ရှိကြောင်း၊ မြင်းမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ယွန်းထည်သည် လုပ်ရကိုင်ရ လက်ဝင်ခြင်း၊ ပါးလွှာသည့် ဝါးနှီးဖြာလေးများကြားတွင် မြင်းမြီးတစ်ချောင်းချင်းစီ ထည့်ထားသည့် လေးလက်မ ခွက်တစ်လုံး ရက်လုပ်လျှင် တစ်နာရီခွဲ ကြာကြောင်း၊ အဝိုင်းပုံ၊ အလုံးပုံ ယွန်းထည်များကို မြင်းမြီးဖြင့် ယက်လုပ်သည့် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများသည် ပျော့ပြောင်းကာ အရည်မသွေး ကောင်းကြောင်း၊ မြင်းမြီးတစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း ပေးဝယ်ရပြီး ယက်လုပ်ရာတွင် ခက်ခဲ လက်ဝင်သောကြောင့် မြင်းမြီးယွန်းထည်လုပ်ငန်း မယက်လုပ်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေသည်။ <ref>မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}}၂။ Lacquerware - https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware# [[Category:အနုပညာ မီဒီယာ]] pnyc6y0mbz5ywd337le3ktxnn830l78 1028390 1028389 2026-04-29T20:00:11Z Jkypl 86064 /* ယွန်းသမိုင်း */ 1028390 wikitext text/x-wiki '''ယွန်းထည်''' ပစ္စည်းများမှာ ယွန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်ကို များသောအားဖြင့် မြှုပ်သွင်းစီခြယ်နည်း သို့မဟုတ် ထွင်းထုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများတွင် သေတ္တာများ၊ စားပွဲသုံး ပစ္စည်းများ၊ ကြယ်သီးများ ပါဝင်ကြပြီး အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရံဖန်ရံခါ အခေါင်းများကိုပင် ယွန်းသုတ်သည့် အလေ့အထကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ '''မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ''' ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို [[ပန်းယွန်း|Pan yun (ပန်းယွန်း)]] ဟု ခေါ်သည်။ ယွန်းသည် [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ့]] သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဝါဖျော့ရောင်ရှိပြီး လေနှင့် ထိတွေ့ပါက အမည်းရောင်အဖြစ် ပြောင်းသွားသည်။ စုတ်တံဖြင့် သုတ်သောအခါ သို့မဟုတ် အပေါ်မှ အုပ်သောအခါ မာကျောပြောင်လက်ကာ ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယွန်းသုတ်ထားသော ပစ္စည်းများမှာ အပူနှင့် စိုထိုင်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည်။ == ယွန်းသမိုင်း == [[File:Song Dynasty Lacquerware Tray.JPG|thumb|]] ၁၅၅၅ - ၁၅၆၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် မဏိပူရ၊ ဗန်းမော် ၊ ဇင်းမယ် (ယခု ချင်းမိုင်) နှင့် လင်းဇင်း (ယခု Lan Xang) တို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေလီမြစ်တစ်လျှောက် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ဆန်တက်စဉ် ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင် အများအပြားကို ဗမာပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို[[ရှမ်း]]) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းလူမျိုးများကို အစွဲပြု၍ ယွန်းထည်ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=jkaa.2025.v19_09_f007T |url=https://doi.org/10.23158/jkaa.2025.v19_09_f007t |access-date=2026-04-29 |website=doi.org}}</ref> == ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ပုံစံ ဒီဇိုင်း == ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုသည် thitsee (သစ်စေး) နှင့် thayo (သရိုး) တို့ဖြင့် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ ဖုံးအုပ်ခြင်းခံရပြီး ချောမွတ်သော မျက်နှာပြင် ကို ပြုလုပ်ကာ၊ အရောင်တင်ပြီး နောက်ခံအရောင် အနီ သို့မဟုတ် အနက် ပေါ်တွင် အသုံးများသော အရောင် များဖြစ်သည့် အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အဝါရောင်များကို သုံးကာ အနုစိတ်သော လက်ရာဒီဇိုင်းများကို ထွင်းထုကြသည်။ Shwezawa (ရွှေဇဝါ) သည် အနက်ရောင် နောက်ခံပေါ်တွင် ပုံစံဒီဇိုင်းများကို ၎င်း၏ ရွှေစက္ကူများ အသုံးပြုရာ တွင် ခြားနားသိသာစေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းတော် မြင်ကွင်းများ၊ Jataka (ဇာတက) ပုံပြင်များမှ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ၊ မြန်မာ့ Zodiac (ဆယ့်နှစ် ရာသီခွင် သင်္ကေတများ) တို့သည် လူကြိုက်များသော ပုံစံဒီဇိုင်းများဖြစ်ပြီး အချို ့သော အိုးများသည် ရောင်စုံ ဖန်၊ မှန်စီရွှေချ သို့မဟုတ် ရွှေစက္ကူများတွင် တန်ဖိုးအနည်းငယ်ရှိသော ကျောက်များဖြင့် မံထားခြင်း ဖြစ်နိုင် သည်။ အရာတ္ထုများအားလုံးသည် လက်လုပ်များဖြစ်ပြီး ပုံစံဒီဇိုင်းများသည် လက်တန်း ထွင်းထုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော အိုးတစ်ခုပြီးစီးရန် သုံးလမှ လေးလအထိ အချိန်ယူလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း ပို၍ ကြီးမားသော အိုးအတွက်မူ တစ်နှစ်ကျော် ကြာကောင်းကြာလိမ့်မည်။ အချောသတ်ပြီးစီးသွားသော ထုတ်ကုန် သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းမှ ထွင်းထုထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ == ယွန်းထည်ပုံစံများ == အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ Lahpet ok (လက်ဖက် အုပ်) ဆိုသည်မှာ အဖုံးပါပြီး ထည့်စရာအကန့်လေးများနှင့် lahpet (လက်ဖက် ) (နှပ်ထားသော လက်ဖက် ရွက်) နှင့် ၎င်း၏တွဲစားရသည့် အတွဲအဖက်များစွာကို ပြင်ဆင်ထည့်ထားသော စောက်မနက်သော ပန်းကန် ဖြစ် သည်။ လက်ကိုင်တစ်ခုတည်းဖြင့် ပတ်ထားသော အစီအရီဆင့်ထားနိုင်သည့် ထမင်းဗူးများ သို့မဟုတ် hsun gyaink(ဆွမ်း ဂျိုင့်) များသည် များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဗြောင်ဖြစ်သည်။ Daun glahn(ဒေါင်းလန်း) များသည် ရိုးရှင်းသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခြေစိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပန်း ဒီဇို်င်းများဖြင့် ကွေးသော ခြေထောက်သုံးချောင်းပါရှိသည့် အစားအစာများတင်ရန် အဖုံးနှင့် စားပွဲအနိမ့်များ ဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ခုကဲ့သို့ အစုံလိုက်ဖြစ်နေသော ခွက်ပါသည့် ရေဖန်ချိုင့်များ သို့မဟုတ် yeidagaung (ရေတကောင်း) နှင့် ပန်းအိုးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများစွာတွင်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ယွန်းထည် ပစ္စည်း များဖြစ်သည်။ အဖုံးပါသော လုံးဝန်းသည့် သေတ္တာအကြီး၊ အသေးများစွာတို့ကို Yun-It(ယွန်း-အစ်) ဟု သိကြပြီး paan (ပန်း) ဟု ခေါ်သည့် Kun-It (ကွမ်း-အစ်) (ကွမ်း သေတ္တာများ) ပါဝင်သည်။ Yun titta (ယွန်း သေတ္တာ) များမှာ ထောင့် မှန်စတုဂံပုံ သေတ္တာများဖြစ်ပြီး peisa (ပေစာ) သို့မဟုတ် ထန်းရွက်ပေါ်တွင်ရေးထားသော လက်ရေးစာမူများ အပါအဝင် အရာများစွာကို သိမ်းဆည်းထားရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို sadaik titta (စာတိုက် သေတ္တာ) ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha ([[ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။ ပြဇာတ် အဖွဲ ့ များနှင့် ဂီတပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဝတ်အစားများ၊ မျက်နှာဖုံးများ၊ ခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသောအရာများ နှင့် တေးဂီတ တူရိယာများတို့ကို ယွန်းထည်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အချို ့မှာ ယွန်းထည် သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဖရုံသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသော သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ဇီးကွက် ကဲ့ သို့သော ငှက်များတို့သည် ကံကောင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည် သို့မဟုတ် hintha (ဟင်္သာ) ( ဇာတ် အ မြင့်ဆုံး ဟိန္ဒူ ငန်း) တို့သည်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပိတ်ကားများနှင့် အနားများစွာပါသော စားပွဲအသေး များကို ခရီးသွား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ အထိ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ == ယွန်းထည်လုပ်ငန်း == Bagan ([[ပုဂံ]]) သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။ ဤနေရာဒေသတွင် အစိုးရ ယွန်းထည်ကျောင်းကို ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ အ များဆုံး အသုံးပြုနေသော အသုံးအဆောင်များတွင် ပလတ်စတစ်၊ ကြွေ နှင့် သတ္ထုတို့သည် ယွန်းထည်ကို အ စားထိုးလာကြပြီဖြစ်၍ ပုဂံ ရှိ ရှေးဘုရားများကို လာရောက်ကြည့်ရှုသော နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ အတွက် သာ အဓိကထား၍ ယွန်းထည်ကို အလုပ်ရုံကြီးများတွင် ယနေ့ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa ([[မုံရွာ]]) အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။ ခရီးသွား ဧည့်သည်များအရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆ ၄၀ မြင့်တက်လာသော သစ်စေး ဈေးနှုန်းတို့သည် ပုဂံ ရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်း အလုပ်ရုံ ၂၀၀ ကျော်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံကျော်ကို ပိတ်ခဲ့ရခြင်း အား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ==မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်== မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယခင်က ပုဂံမြို့ မင်းနန်သူကျေးရွာ၊ အရှေ့ဖွားစောကျေးရွာ၊ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာ၊ မြင်းကပါရပ်တို့တွင် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနောက်ဖွားစောအရပ်တွင်သာ တစ်ဦးနှစ်ဦးသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ယွန်းထည်ပြုလုပ်ရာတွင် တင်းဝါးယွန်းထည်။ သစ်သားယွမ်းထည်၊ မြင်းမြီးယွန်းထည် သုံးမျိုး ရှိကြောင်း၊ မြင်းမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ယွန်းထည်သည် လုပ်ရကိုင်ရ လက်ဝင်ခြင်း၊ ပါးလွှာသည့် ဝါးနှီးဖြာလေးများကြားတွင် မြင်းမြီးတစ်ချောင်းချင်းစီ ထည့်ထားသည့် လေးလက်မ ခွက်တစ်လုံး ရက်လုပ်လျှင် တစ်နာရီခွဲ ကြာကြောင်း၊ အဝိုင်းပုံ၊ အလုံးပုံ ယွန်းထည်များကို မြင်းမြီးဖြင့် ယက်လုပ်သည့် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများသည် ပျော့ပြောင်းကာ အရည်မသွေး ကောင်းကြောင်း၊ မြင်းမြီးတစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း ပေးဝယ်ရပြီး ယက်လုပ်ရာတွင် ခက်ခဲ လက်ဝင်သောကြောင့် မြင်းမြီးယွန်းထည်လုပ်ငန်း မယက်လုပ်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေသည်။ <ref>မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}}၂။ Lacquerware - https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware# [[Category:အနုပညာ မီဒီယာ]] iyqz29ezpyuk27lp6psg1muh4xi5bxg 1028391 1028390 2026-04-29T20:00:43Z Jkypl 86064 /* ရည်ညွှန်းကိုးကား */ 1028391 wikitext text/x-wiki '''ယွန်းထည်''' ပစ္စည်းများမှာ ယွန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်ကို များသောအားဖြင့် မြှုပ်သွင်းစီခြယ်နည်း သို့မဟုတ် ထွင်းထုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများတွင် သေတ္တာများ၊ စားပွဲသုံး ပစ္စည်းများ၊ ကြယ်သီးများ ပါဝင်ကြပြီး အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရံဖန်ရံခါ အခေါင်းများကိုပင် ယွန်းသုတ်သည့် အလေ့အထကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ '''မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ''' ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို [[ပန်းယွန်း|Pan yun (ပန်းယွန်း)]] ဟု ခေါ်သည်။ ယွန်းသည် [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ့]] သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဝါဖျော့ရောင်ရှိပြီး လေနှင့် ထိတွေ့ပါက အမည်းရောင်အဖြစ် ပြောင်းသွားသည်။ စုတ်တံဖြင့် သုတ်သောအခါ သို့မဟုတ် အပေါ်မှ အုပ်သောအခါ မာကျောပြောင်လက်ကာ ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယွန်းသုတ်ထားသော ပစ္စည်းများမှာ အပူနှင့် စိုထိုင်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည်။ == ယွန်းသမိုင်း == [[File:Song Dynasty Lacquerware Tray.JPG|thumb|]] ၁၅၅၅ - ၁၅၆၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် မဏိပူရ၊ ဗန်းမော် ၊ ဇင်းမယ် (ယခု ချင်းမိုင်) နှင့် လင်းဇင်း (ယခု Lan Xang) တို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေလီမြစ်တစ်လျှောက် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ဆန်တက်စဉ် ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင် အများအပြားကို ဗမာပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို[[ရှမ်း]]) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းလူမျိုးများကို အစွဲပြု၍ ယွန်းထည်ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=jkaa.2025.v19_09_f007T |url=https://doi.org/10.23158/jkaa.2025.v19_09_f007t |access-date=2026-04-29 |website=doi.org}}</ref> == ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ပုံစံ ဒီဇိုင်း == ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုသည် thitsee (သစ်စေး) နှင့် thayo (သရိုး) တို့ဖြင့် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ ဖုံးအုပ်ခြင်းခံရပြီး ချောမွတ်သော မျက်နှာပြင် ကို ပြုလုပ်ကာ၊ အရောင်တင်ပြီး နောက်ခံအရောင် အနီ သို့မဟုတ် အနက် ပေါ်တွင် အသုံးများသော အရောင် များဖြစ်သည့် အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အဝါရောင်များကို သုံးကာ အနုစိတ်သော လက်ရာဒီဇိုင်းများကို ထွင်းထုကြသည်။ Shwezawa (ရွှေဇဝါ) သည် အနက်ရောင် နောက်ခံပေါ်တွင် ပုံစံဒီဇိုင်းများကို ၎င်း၏ ရွှေစက္ကူများ အသုံးပြုရာ တွင် ခြားနားသိသာစေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းတော် မြင်ကွင်းများ၊ Jataka (ဇာတက) ပုံပြင်များမှ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ၊ မြန်မာ့ Zodiac (ဆယ့်နှစ် ရာသီခွင် သင်္ကေတများ) တို့သည် လူကြိုက်များသော ပုံစံဒီဇိုင်းများဖြစ်ပြီး အချို ့သော အိုးများသည် ရောင်စုံ ဖန်၊ မှန်စီရွှေချ သို့မဟုတ် ရွှေစက္ကူများတွင် တန်ဖိုးအနည်းငယ်ရှိသော ကျောက်များဖြင့် မံထားခြင်း ဖြစ်နိုင် သည်။ အရာတ္ထုများအားလုံးသည် လက်လုပ်များဖြစ်ပြီး ပုံစံဒီဇိုင်းများသည် လက်တန်း ထွင်းထုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော အိုးတစ်ခုပြီးစီးရန် သုံးလမှ လေးလအထိ အချိန်ယူလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း ပို၍ ကြီးမားသော အိုးအတွက်မူ တစ်နှစ်ကျော် ကြာကောင်းကြာလိမ့်မည်။ အချောသတ်ပြီးစီးသွားသော ထုတ်ကုန် သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းမှ ထွင်းထုထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ == ယွန်းထည်ပုံစံများ == အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ Lahpet ok (လက်ဖက် အုပ်) ဆိုသည်မှာ အဖုံးပါပြီး ထည့်စရာအကန့်လေးများနှင့် lahpet (လက်ဖက် ) (နှပ်ထားသော လက်ဖက် ရွက်) နှင့် ၎င်း၏တွဲစားရသည့် အတွဲအဖက်များစွာကို ပြင်ဆင်ထည့်ထားသော စောက်မနက်သော ပန်းကန် ဖြစ် သည်။ လက်ကိုင်တစ်ခုတည်းဖြင့် ပတ်ထားသော အစီအရီဆင့်ထားနိုင်သည့် ထမင်းဗူးများ သို့မဟုတ် hsun gyaink(ဆွမ်း ဂျိုင့်) များသည် များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဗြောင်ဖြစ်သည်။ Daun glahn(ဒေါင်းလန်း) များသည် ရိုးရှင်းသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခြေစိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပန်း ဒီဇို်င်းများဖြင့် ကွေးသော ခြေထောက်သုံးချောင်းပါရှိသည့် အစားအစာများတင်ရန် အဖုံးနှင့် စားပွဲအနိမ့်များ ဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ခုကဲ့သို့ အစုံလိုက်ဖြစ်နေသော ခွက်ပါသည့် ရေဖန်ချိုင့်များ သို့မဟုတ် yeidagaung (ရေတကောင်း) နှင့် ပန်းအိုးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများစွာတွင်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ယွန်းထည် ပစ္စည်း များဖြစ်သည်။ အဖုံးပါသော လုံးဝန်းသည့် သေတ္တာအကြီး၊ အသေးများစွာတို့ကို Yun-It(ယွန်း-အစ်) ဟု သိကြပြီး paan (ပန်း) ဟု ခေါ်သည့် Kun-It (ကွမ်း-အစ်) (ကွမ်း သေတ္တာများ) ပါဝင်သည်။ Yun titta (ယွန်း သေတ္တာ) များမှာ ထောင့် မှန်စတုဂံပုံ သေတ္တာများဖြစ်ပြီး peisa (ပေစာ) သို့မဟုတ် ထန်းရွက်ပေါ်တွင်ရေးထားသော လက်ရေးစာမူများ အပါအဝင် အရာများစွာကို သိမ်းဆည်းထားရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို sadaik titta (စာတိုက် သေတ္တာ) ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha ([[ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။ ပြဇာတ် အဖွဲ ့ များနှင့် ဂီတပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဝတ်အစားများ၊ မျက်နှာဖုံးများ၊ ခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသောအရာများ နှင့် တေးဂီတ တူရိယာများတို့ကို ယွန်းထည်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အချို ့မှာ ယွန်းထည် သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဖရုံသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသော သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ဇီးကွက် ကဲ့ သို့သော ငှက်များတို့သည် ကံကောင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည် သို့မဟုတ် hintha (ဟင်္သာ) ( ဇာတ် အ မြင့်ဆုံး ဟိန္ဒူ ငန်း) တို့သည်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပိတ်ကားများနှင့် အနားများစွာပါသော စားပွဲအသေး များကို ခရီးသွား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ အထိ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ == ယွန်းထည်လုပ်ငန်း == Bagan ([[ပုဂံ]]) သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။ ဤနေရာဒေသတွင် အစိုးရ ယွန်းထည်ကျောင်းကို ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ အ များဆုံး အသုံးပြုနေသော အသုံးအဆောင်များတွင် ပလတ်စတစ်၊ ကြွေ နှင့် သတ္ထုတို့သည် ယွန်းထည်ကို အ စားထိုးလာကြပြီဖြစ်၍ ပုဂံ ရှိ ရှေးဘုရားများကို လာရောက်ကြည့်ရှုသော နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ အတွက် သာ အဓိကထား၍ ယွန်းထည်ကို အလုပ်ရုံကြီးများတွင် ယနေ့ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa ([[မုံရွာ]]) အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။ ခရီးသွား ဧည့်သည်များအရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆ ၄၀ မြင့်တက်လာသော သစ်စေး ဈေးနှုန်းတို့သည် ပုဂံ ရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်း အလုပ်ရုံ ၂၀၀ ကျော်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံကျော်ကို ပိတ်ခဲ့ရခြင်း အား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ==မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်== မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယခင်က ပုဂံမြို့ မင်းနန်သူကျေးရွာ၊ အရှေ့ဖွားစောကျေးရွာ၊ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာ၊ မြင်းကပါရပ်တို့တွင် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနောက်ဖွားစောအရပ်တွင်သာ တစ်ဦးနှစ်ဦးသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ယွန်းထည်ပြုလုပ်ရာတွင် တင်းဝါးယွန်းထည်။ သစ်သားယွမ်းထည်၊ မြင်းမြီးယွန်းထည် သုံးမျိုး ရှိကြောင်း၊ မြင်းမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ယွန်းထည်သည် လုပ်ရကိုင်ရ လက်ဝင်ခြင်း၊ ပါးလွှာသည့် ဝါးနှီးဖြာလေးများကြားတွင် မြင်းမြီးတစ်ချောင်းချင်းစီ ထည့်ထားသည့် လေးလက်မ ခွက်တစ်လုံး ရက်လုပ်လျှင် တစ်နာရီခွဲ ကြာကြောင်း၊ အဝိုင်းပုံ၊ အလုံးပုံ ယွန်းထည်များကို မြင်းမြီးဖြင့် ယက်လုပ်သည့် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများသည် ပျော့ပြောင်းကာ အရည်မသွေး ကောင်းကြောင်း၊ မြင်းမြီးတစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း ပေးဝယ်ရပြီး ယက်လုပ်ရာတွင် ခက်ခဲ လက်ဝင်သောကြောင့် မြင်းမြီးယွန်းထည်လုပ်ငန်း မယက်လုပ်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေသည်။ <ref>မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အနုပညာ မီဒီယာ]] 2vd1z9338py5soxu7wq6ztrkb86wx2s 1028392 1028391 2026-04-29T20:04:54Z Jkypl 86064 /* ယွန်းသမိုင်း */ 1028392 wikitext text/x-wiki '''ယွန်းထည်''' ပစ္စည်းများမှာ ယွန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်ကို များသောအားဖြင့် မြှုပ်သွင်းစီခြယ်နည်း သို့မဟုတ် ထွင်းထုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများတွင် သေတ္တာများ၊ စားပွဲသုံး ပစ္စည်းများ၊ ကြယ်သီးများ ပါဝင်ကြပြီး အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရံဖန်ရံခါ အခေါင်းများကိုပင် ယွန်းသုတ်သည့် အလေ့အထကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ '''မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ''' ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို [[ပန်းယွန်း|Pan yun (ပန်းယွန်း)]] ဟု ခေါ်သည်။ ယွန်းသည် [[မြန်မာပြည်|မြန်မာ့]] သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဝါဖျော့ရောင်ရှိပြီး လေနှင့် ထိတွေ့ပါက အမည်းရောင်အဖြစ် ပြောင်းသွားသည်။ စုတ်တံဖြင့် သုတ်သောအခါ သို့မဟုတ် အပေါ်မှ အုပ်သောအခါ မာကျောပြောင်လက်ကာ ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယွန်းသုတ်ထားသော ပစ္စည်းများမှာ အပူနှင့် စိုထိုင်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သည်။ == ယွန်းသမိုင်း == [[File:Song Dynasty Lacquerware Tray.JPG|thumb|]] ၁၅၅၅ - ၁၅၆၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် မဏိပူရ၊ ဗန်းမော် ၊ ဇင်းမယ် (ယခု ချင်းမိုင်) နှင့် လင်းဇင်း (ယခု Lan Xang) တို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေလီမြစ်တစ်လျှောက် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ဆန်တက်စဉ် ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင် အများအပြားကို ဗမာပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို[[ရှမ်း]]) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းလူမျိုးများကို အစွဲပြု၍ ယွန်းထည်ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |date= |title=Lacquerware |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lacquerware&oldid=1343900286 |language=en}}</ref> == ထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ပုံစံ ဒီဇိုင်း == ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုသည် thitsee (သစ်စေး) နှင့် thayo (သရိုး) တို့ဖြင့် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ ဖုံးအုပ်ခြင်းခံရပြီး ချောမွတ်သော မျက်နှာပြင် ကို ပြုလုပ်ကာ၊ အရောင်တင်ပြီး နောက်ခံအရောင် အနီ သို့မဟုတ် အနက် ပေါ်တွင် အသုံးများသော အရောင် များဖြစ်သည့် အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အဝါရောင်များကို သုံးကာ အနုစိတ်သော လက်ရာဒီဇိုင်းများကို ထွင်းထုကြသည်။ Shwezawa (ရွှေဇဝါ) သည် အနက်ရောင် နောက်ခံပေါ်တွင် ပုံစံဒီဇိုင်းများကို ၎င်း၏ ရွှေစက္ကူများ အသုံးပြုရာ တွင် ခြားနားသိသာစေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းတော် မြင်ကွင်းများ၊ Jataka (ဇာတက) ပုံပြင်များမှ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ၊ မြန်မာ့ Zodiac (ဆယ့်နှစ် ရာသီခွင် သင်္ကေတများ) တို့သည် လူကြိုက်များသော ပုံစံဒီဇိုင်းများဖြစ်ပြီး အချို ့သော အိုးများသည် ရောင်စုံ ဖန်၊ မှန်စီရွှေချ သို့မဟုတ် ရွှေစက္ကူများတွင် တန်ဖိုးအနည်းငယ်ရှိသော ကျောက်များဖြင့် မံထားခြင်း ဖြစ်နိုင် သည်။ အရာတ္ထုများအားလုံးသည် လက်လုပ်များဖြစ်ပြီး ပုံစံဒီဇိုင်းများသည် လက်တန်း ထွင်းထုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော အိုးတစ်ခုပြီးစီးရန် သုံးလမှ လေးလအထိ အချိန်ယူလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း ပို၍ ကြီးမားသော အိုးအတွက်မူ တစ်နှစ်ကျော် ကြာကောင်းကြာလိမ့်မည်။ အချောသတ်ပြီးစီးသွားသော ထုတ်ကုန် သည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းမှ ထွင်းထုထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ == ယွန်းထည်ပုံစံများ == အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ Lahpet ok (လက်ဖက် အုပ်) ဆိုသည်မှာ အဖုံးပါပြီး ထည့်စရာအကန့်လေးများနှင့် lahpet (လက်ဖက် ) (နှပ်ထားသော လက်ဖက် ရွက်) နှင့် ၎င်း၏တွဲစားရသည့် အတွဲအဖက်များစွာကို ပြင်ဆင်ထည့်ထားသော စောက်မနက်သော ပန်းကန် ဖြစ် သည်။ လက်ကိုင်တစ်ခုတည်းဖြင့် ပတ်ထားသော အစီအရီဆင့်ထားနိုင်သည့် ထမင်းဗူးများ သို့မဟုတ် hsun gyaink(ဆွမ်း ဂျိုင့်) များသည် များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ဗြောင်ဖြစ်သည်။ Daun glahn(ဒေါင်းလန်း) များသည် ရိုးရှင်းသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခြေစိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပန်း ဒီဇို်င်းများဖြင့် ကွေးသော ခြေထောက်သုံးချောင်းပါရှိသည့် အစားအစာများတင်ရန် အဖုံးနှင့် စားပွဲအနိမ့်များ ဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ခုကဲ့သို့ အစုံလိုက်ဖြစ်နေသော ခွက်ပါသည့် ရေဖန်ချိုင့်များ သို့မဟုတ် yeidagaung (ရေတကောင်း) နှင့် ပန်းအိုးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများစွာတွင်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ယွန်းထည် ပစ္စည်း များဖြစ်သည်။ အဖုံးပါသော လုံးဝန်းသည့် သေတ္တာအကြီး၊ အသေးများစွာတို့ကို Yun-It(ယွန်း-အစ်) ဟု သိကြပြီး paan (ပန်း) ဟု ခေါ်သည့် Kun-It (ကွမ်း-အစ်) (ကွမ်း သေတ္တာများ) ပါဝင်သည်။ Yun titta (ယွန်း သေတ္တာ) များမှာ ထောင့် မှန်စတုဂံပုံ သေတ္တာများဖြစ်ပြီး peisa (ပေစာ) သို့မဟုတ် ထန်းရွက်ပေါ်တွင်ရေးထားသော လက်ရေးစာမူများ အပါအဝင် အရာများစွာကို သိမ်းဆည်းထားရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို sadaik titta (စာတိုက် သေတ္တာ) ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha ([[ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။ ပြဇာတ် အဖွဲ ့ များနှင့် ဂီတပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဝတ်အစားများ၊ မျက်နှာဖုံးများ၊ ခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသောအရာများ နှင့် တေးဂီတ တူရိယာများတို့ကို ယွန်းထည်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အချို ့မှာ ယွန်းထည် သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဖရုံသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသော သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ဇီးကွက် ကဲ့ သို့သော ငှက်များတို့သည် ကံကောင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည် သို့မဟုတ် hintha (ဟင်္သာ) ( ဇာတ် အ မြင့်ဆုံး ဟိန္ဒူ ငန်း) တို့သည်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပိတ်ကားများနှင့် အနားများစွာပါသော စားပွဲအသေး များကို ခရီးသွား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ အထိ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ == ယွန်းထည်လုပ်ငန်း == Bagan ([[ပုဂံ]]) သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။ ဤနေရာဒေသတွင် အစိုးရ ယွန်းထည်ကျောင်းကို ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ အ များဆုံး အသုံးပြုနေသော အသုံးအဆောင်များတွင် ပလတ်စတစ်၊ ကြွေ နှင့် သတ္ထုတို့သည် ယွန်းထည်ကို အ စားထိုးလာကြပြီဖြစ်၍ ပုဂံ ရှိ ရှေးဘုရားများကို လာရောက်ကြည့်ရှုသော နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ အတွက် သာ အဓိကထား၍ ယွန်းထည်ကို အလုပ်ရုံကြီးများတွင် ယနေ့ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa ([[မုံရွာ]]) အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။ ခရီးသွား ဧည့်သည်များအရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆ ၄၀ မြင့်တက်လာသော သစ်စေး ဈေးနှုန်းတို့သည် ပုဂံ ရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်း အလုပ်ရုံ ၂၀၀ ကျော်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံကျော်ကို ပိတ်ခဲ့ရခြင်း အား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ==မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်== မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယခင်က ပုဂံမြို့ မင်းနန်သူကျေးရွာ၊ အရှေ့ဖွားစောကျေးရွာ၊ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာ၊ မြင်းကပါရပ်တို့တွင် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနောက်ဖွားစောအရပ်တွင်သာ တစ်ဦးနှစ်ဦးသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ယွန်းထည်ပြုလုပ်ရာတွင် တင်းဝါးယွန်းထည်။ သစ်သားယွမ်းထည်၊ မြင်းမြီးယွန်းထည် သုံးမျိုး ရှိကြောင်း၊ မြင်းမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ယွန်းထည်သည် လုပ်ရကိုင်ရ လက်ဝင်ခြင်း၊ ပါးလွှာသည့် ဝါးနှီးဖြာလေးများကြားတွင် မြင်းမြီးတစ်ချောင်းချင်းစီ ထည့်ထားသည့် လေးလက်မ ခွက်တစ်လုံး ရက်လုပ်လျှင် တစ်နာရီခွဲ ကြာကြောင်း၊ အဝိုင်းပုံ၊ အလုံးပုံ ယွန်းထည်များကို မြင်းမြီးဖြင့် ယက်လုပ်သည့် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများသည် ပျော့ပြောင်းကာ အရည်မသွေး ကောင်းကြောင်း၊ မြင်းမြီးတစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း ပေးဝယ်ရပြီး ယက်လုပ်ရာတွင် ခက်ခဲ လက်ဝင်သောကြောင့် မြင်းမြီးယွန်းထည်လုပ်ငန်း မယက်လုပ်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေသည်။ <ref>မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အနုပညာ မီဒီယာ]] pndt2bqp4jpju47j5jrvuofgqm7nfsm 0 13090 1028385 884101 2026-04-29T19:27:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028385 wikitext text/x-wiki {{Infobox မြို့ | name = နယူးယောက်မြို့ | official_name = City of New York | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = <br />ပန်းသီးကြီး, ဂိုသမ်,စကြဝဠာ၏ အလယ်ဗဟို, မအိပ်သောမြို့ | settlement_type = မြို့ပြ | motto = | image_skyline = NYC Montage 2014 4 - Jleon.jpg | imagesize = 305px | image_caption = ထိပ်မှစ၍ လက်ျာရစ်: မန်ဟက်တန်မြို့လယ်၊ [[တိုင်းမ်စကွဲယား]]၊ ယူနီစဖီးယား၊ဘရွတ်ကလင်တံတား ၊ မန်ဟက်တန်အောက်ပိုင်း၊ ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ စင်ထရယ်ဥယျာဉ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ဋ္ဌာနချုပ်၊ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] | image_flag = Flag of New York City.svg | flag_size = | image_seal = Seal of New York City (B&W).svg | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = Map of New York Highlighting New York City.svg | mapsize = | map_caption = နယူးယောက်ပြည်နယ် အတွင်း တည်နေရာ | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = |pushpin_map= New York |pushpin_map_caption=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အတွင်း တည်နေရာ | main lenguages = အင်္ဂလိပ်၊ စပိန် | coordinates_display = | coordinates_region = US-NY | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = နယူးယောက် | subdivision_type2 = ကောင်တီများ | subdivision_name2 = ဘရောင့်စ်<br /> ကင်းစ်<br /> နယူးယောက်<br /> ကွင်းစ်<br /> ရစ်ချ်မွန် | government_foonotes= | government_type = မြို့တော်ဝန် ကောင်စီ | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = အဲရစ် အေဒမ် (ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ) | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_title2 = | leader_name2 = | , [[Membership of the New York City Council]] | established_title = တည်ထောင်ခြင်း | established_date = ၁၆၂၄ | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = 1898 | area_magnitude = | unit_pref = Imperial | area_footnotes = | area_total_km2 = 1214.4 | area_land_km2 = 789.4 | area_water_km2 = 428.8 | area_total_sq_mi = 468.9 | area_land_sq_mi = 304.8 | area_water_sq_mi = 165.6 | area_water_percent = | area_urban_km2 = 8683.2 | area_urban_sq_mi = 3352.6 | area_metro_km2 = 17405 | area_metro_sq_mi = 6720 | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | population_as_of = July 1, 2009 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 8391881 | population_density_km2 = 10630 | population_density_sq_mi = 27532 | population_metro = 19006798 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_metro_sq_mi = auto | population_urban = 18223567 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_urban_sq_mi = auto | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = New Yorker | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] | utc_offset = -5 | timezone_DST = [[Eastern Time Zone (North America)|EDT]] | utc_offset_DST = -4 | latd=40|latm=43|lats=|latNS=N | longd=74|longm=0|longs=|longEW=W | elevation_footnotes = <!-- for references: use tags --> | elevation_m = 10 | elevation_ft = 33 | postal_code_type = ZIP codes | postal_code = 100xx-104xx, 11004-05, 111xx-114xx, 116xx | area_code = [[Area code 212|212]], [[Area code 718|718]], [[Area code 917|917]], [[Area code 347|347]], [[Area code 646|646]] | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = [http://www.nyc.gov/ www.nyc.gov] }} နယူးယောက်စီးတီး သို့မဟုတ် နယူးယောက်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသော '''နယူးယောက်မြို့'''သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]ရှိ လူဦးရေ အများဆုံး မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ <ref name=2014NYCest2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/03/22/nyregion/new-york-city-population.html |title=New York City’s Population Hits a Record 8.6 Million |newspaper=The New York Times |accessdate=March 22, 2018}}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၈,၃၉၈,၇၄၈ ဦး ရှိပြီး<ref name=2018Estimate>{{Cite web|url=https://www1.nyc.gov/site/planning/data-maps/nyc-population/current-future-populations.page|title=NYC Population: Current and Projected Populations|website=www1.nyc.gov|access-date=2019-05-02}}</ref> ကုန်းမြေဧရိယာ {{convert|၃၀၂.၆|sqmi|km2}} ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>[https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/3651000 Quick Facts for New York city, New York], United States Census Bureau. Accessed February 9, 2017.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml Stormwater] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125025731/http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml |date=January 25, 2017 }}, New York City Department of Environmental Protection. Accessed February 9, 2017. "These impervious surfaces cover approximately 72% of New York City's 305 square miles in land area and generate a significant amount of stormwater."</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့ကြီးများထဲမှ လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="density">{{cite web |url=http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |title=Mapping the Nation's Most Densely Populated Cities |author=Mike Maciag |publisher=Governing – The States and Localities |date=October 2, 2013 |accessdate=August 27, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827080100/http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |archivedate=August 27, 2016 |df=}}</ref> [[နယူးယောက်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော နယူးယောက်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြို့ပြဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသဖြစ်သော နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၏ ဗဟိုအချက်အချာတွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=World Urban Areas|publisher=Demographia|year=2018|accessdate=March 27, 2018}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မဂ္ဂါစီးတီးမြို့တော်ကြီးများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091009143739/http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |dead-url=yes |archive-date=October 9, 2009 |title=World's Largest Urban Areas [Ranked by Urban Area Population] |publisher=Rhett Butler |year=2003–2006 |accessdate=April 26, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=Largest Cities of the World – (by metro population) |publisher=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps |accessdate=April 26, 2011}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်း ဒေသတွင် လူဦးရေ ၁၉,၉၇၉,၄၇၇ ဦး ရှိပြီး ပေါင်းစပ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်းဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၂,၆၇၉,၉၄၈ ဦး ရှိသည်။<ref name=MetroEst>{{cite web|url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2017 – Metropolitan Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=March 24, 2018|archivedate=13 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200213005215/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR}}</ref><ref name=CombinedEst>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2018 – Combined Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=April 27, 2018 |archivedate=25 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}</ref> ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=Global Power City Index 2009|publisher=The Mori Memorial Foundation|accessdate=June 1, 2012|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်အား ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ၊ <ref name=NYCWorld'sGreatestCity>{{cite web|url=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119|title=Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey|author=Will Gleason|publisher=TimeOut|date=March 11, 2019|accessdate=May 19, 2019|quote= After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also lead the categories of most diverse metropolis and best culture.}}</ref><ref name="cultural2">{{cite web |url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Consulate General of Iceland New York Culture |publisher=Consulate General of Iceland New York |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|archivedate=February 5, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural3">{{cite web |url=http://www.latvia-newyork.org/english/|title=Consulate of Latvia in New York |publisher=Consulate of Latvia |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/|archivedate=February 8, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural4">{{cite web |url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/Culture/intro.htm|title=Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture |publisher=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011 |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm|archivedate=May 5, 2013 |df=}}</ref><ref name = "cultural5">{{Cite book |url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497|title=New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock ; essays by Dore Ashton&nbsp;... [et al.] |publisher=National Library of Australia|accessdate=July 1, 2018|isbn=978-0-8478-0990-5 |year=1988 }}</ref> ငွေကြေးဆိုင်ရာ <ref name=NYCDominantFinancialCenter>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-survey-markets/united-states-top-britain-second-in-financial-activity-think-tank-idUSKCN1LK2TM|title=United States top, Britain second in financial activity: think-tank|author=Huw Jones|publisher=Thomson Reuters|date=September 4, 2018|accessdate=September 4, 2018|quote=Think-tank New Financial's study, which focuses on the “raw” value of actual domestic and international financial activity like managing assets and issuing equity, underscored the overall dominance of New York as the world's top financial center.|newspaper=Reuters}}</ref><ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/top-8-cities-by-gdp-china-vs-the-us-2011-8|title=Top 8 Cities by GDP: China vs. The U.S. |quote=For instance, Shanghai, the largest Chinese city with the highest economic production, and a fast-growing global financial hub, is far from matching or surpassing New York, the largest city in the U.S. and the economic and financial super center of the world. |publisher=Business Insider, Inc |date=July 31, 2011 |accessdate=July 1, 2018}}<br />{{cite web |url=https://www.thejobnetwork.com/new-york-city-the-financial-capital-of-the-world/|title=New York City: The Financial Capital of the World |publisher=Pando Logic|accessdate=July 1, 2018|date=October 8, 2015 }}</ref> နှင့် မီဒီယာဆိုင်ရာ <ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/chart/3299/new-york-is-the-worlds-media-capital/|title=New York Is The World's Media Capital |author=Felix Richter |publisher=Statista |date=March 11, 2015 |accessdate=July 1, 2018}}</ref><ref name=NYCWorld'sMediaCapitalLargestPrideParade>{{cite web |url=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/|title=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |author=Dawn Ennis |publisher=LGBTQ Nation |date=May 24, 2017 |accessdate=September 26, 2018|quote=Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.}}</ref> မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ <ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/> ၊ ဖျော်ဖြေရေး၊ သုတေသန၊ နည်းပညာ၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ အနုပညာ၊ ဖက်ရှင် နှင့် အားကစားတို့အပေါ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ရိုက်ခတ်လွှမ်းမိုးမှု ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်အတွင်း လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှား ပြုမှုနေကြခြင်းကြောင့် <ref name=FastPaceNYC1>{{cite web|url=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city|title=15 Things NOT to Do in New York City|author=Kelsy Chauvin|publisher=Fodor's|date=March 15, 2019|accessdate=March 23, 2019|quote=There are more than 8.6 million citizens of New York City, and they're pretty much all in a hurry. They're also shrewd, outspoken, and proudly able to survive in a metropolis that tends to punish the meek. The buzzing subway system alone is a symbol of how this city works: part ballet, part battlefield. Residents and visitors alike can see why New York is considered the greatest city in the world.}}</ref><ref name=FastPaceNYC2>{{cite news |last=Poliak |first=Shira |url=http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|title=Adjusting To New York City |newspaper=Sun Sentinel |accessdate=November 1, 2015 |quote=Additionally, the fast-paced lifestyle of New York City demands adjusting. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|archivedate=December 3, 2015 |df=}}</ref><ref name=FastPaceNYC3>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=tfsmDAAAQBAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york#v=onepage&q=hurrying%20feverish%20electric%20crowds%20new%20york&f=false|title=Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole |pages=46, 50, 131 |author=Stephen Miller |accessdate=May 10, 2017|isbn=978-0-8232-7425-3 |year=2016 }}</ref> နယူးယောက်မိနစ် ဆိုသော စကား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ <ref name=NewYorkMinuteDefinition>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/new%20york%20minute|title=Dictionary – Full Definition of ''New York Minute'|publisher=Merriam-Webster |accessdate=November 1, 2015}}</ref> ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ မြို့ ဖြစ်သဖြင့် <ref>[http://visit.un.org/content/plan-your-visit Plan your visit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170314234417/http://visit.un.org/content/plan-your-visit|date=March 14, 2017 }}, [[ကုလသမဂ္ဂ|United Nations]]. Accessed February 9, 2017. "The Headquarters of the United Nations is located in New York City, along the East River. When you pass through the gates of the United Nations visitors' entrance, you enter an international territory. This 18-acre site does not belong to just one country, but to all countries that have joined the Organization; currently, the United Nations has 193 Member States."</ref> နယူးယောက်မြို့သည် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာအတွက် အရေးပါသော နေရာဌာန တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|title=NYC Mayor's Office for International Affairs |publisher=The City of New York |accessdate=June 24, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|archivedate=June 16, 2015 |df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digidiplomats.org/newyork/|title=Digital Diplomacy Coalition|publisher=Digital Diplomacy Coalition, New York|accessdate=August 11, 2018|quote=Established in 2014, DDC New York has partnered with the United Nations, major tech and social media companies, multiple governments, and NGOs to bring unique programs to the area community.|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော သဘာဝဆိပ်ကမ်း တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|title=New York City |publisher=A&E Television Networks, LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110030/http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|archivedate=March 4, 2016 |df=}}</ref><ref>{{cite web |title=Port in a Storm: The Port of New York in World War II |url=http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044423/http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|publisher=New York State Museum |accessdate=August 5, 2015 |archivedate=April 29, 2014}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘားရာ ဟု ခေါ်သော ဒေသအပိုင်းအခြား ၅ ခု ပါဝင်ပြီး ထိုဒေသ ၅ ခုစလုံးသည် နယူးယောက်ပြည်နယ်၏ သီးခြား ကောင်တီတစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|title=Boroughs of New York City |publisher=Ben Cahoon |year=2002 |access-date=October 5, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211145920/http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|archivedate=February 11, 2012 |df=}}</ref> ထိုဘားရာ ငါးခုမှာ ဘရောင့်စ်၊ ဘရွတ်ကလင်၊ မန်ဟတ်တန်၊ ကွင်းစ် နှင့် စတေတန်အိုင်းလန်း တို့ ဖြစ်ကြပြီး ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တစ်မြို့တည်း အဖြစ် စုစည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History |publisher=The New York City Department of Correction |year=1997 |accessdate=October 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111023193440/http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|archivedate=October 23, 2011 |df=}}</ref> မြို့တော် နှင့် ၎င်း၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ရာ ထိပ်တန်း လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝင်ပေါက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=Immigrants2014est>{{cite web |url=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|title=Supplemental Table 2. Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2014 |publisher=U.S. Department of Homeland Security |accessdate=June 1, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804064953/https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|archivedate=August 4, 2016 |df=}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘာသာစကား ၈၀၀ ကျော်ကို ပြောဆိုလျက် ရှိကြ သဖြင့်<ref>{{cite web |url=http://elalliance.org/|title=Endangered Language Alliance |year=2012 |accessdate=September 7, 2013}}</ref><ref name=800source2>{{cite news |url=http://www.economist.com/node/21528592|title=Linguistics – Say what? |publisher=The Economist |date=September 10, 2011 |accessdate=May 2, 2015}}</ref><ref name=800source3>{{cite web |last=Kleinfield |first=N.R. |url=http://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp|title=New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values |publisher=''The New York Times'' on MSN |date=January 15, 2016 |accessdate=January 15, 2016}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားအားဖြင့် အကွဲပြားဆုံး မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref name=800source2/><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|title=Listening to (and Saving) the World's Languages |accessdate=April 29, 2010 |work=The New York Times |first=Sam |last=Roberts |date=April 28, 2010}}</ref><ref>{{cite web |last=Turin |first=Mark |url=http://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city|title=The World's Most Linguistically Diverse Location? New York City |publisher=PopAnth |date=August 9, 2013 |accessdate=May 2, 2015 |archive-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622110103/https://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြင်ပတွင် မွေးဖွားသော လူ ၃.၂ သန်းကျော်တို့ နေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်သဖြင့်<ref name=NYCForeignBorn>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000|title=Place of Birth by Year of Entry by Citizenship Status for the Foreign-Born Population – Universe: Foreign-born population 2015 American Community Survey 1-Year Estimates New York City |publisher=United States Census Bureau |accessdate=April 16, 2017 |archivedate=13 February 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200213122423/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားသူ အများဆုံး နေထိုင်ရာ မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။<ref name=NYCHighestForeignBorn>{{Cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/12/19/new-york-city-immigrants_n_4475197.html|title=More Foreign-Born Immigrants Live In NYC Than There Are People In Chicago |publisher=The Huffington Post |date=December 19, 2013 |accessdate=April 16, 2017|newspaper=Huffington Post }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ စုစုပေါင်း မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၉ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်။<ref name=NYCMetroGMP>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/|title=U.S. metro areas – ranked by Gross Metropolitan Product (GMP) 2019 {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=May 31, 2019}}</ref> အကယ်၍ နယူးယောက်မြို့တော်သာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့မည် ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျီဒီပီအားဖြင့် ၁၂ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite web |url=http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|title=U.S. Metro Economies (note CSA 2012 GMP total includes sum of New York, Bridgeport, New Haven, Allentown, Trenton, Poughkeepsie, and Kingston MSA 2012 GMP values cited) |pages=9 through 18 in Appendix Tables |publisher=IHS Global Insight, The United States Conference of Mayors, and The Council on Metro Economies and the New American City |date=November 2013 |accessdate=June 27, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305224230/http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|archivedate=March 5, 2015 |df=}}</ref> နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့တော်များတွင် ဘီလီယံနာ သူဌေး အများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။<ref name=NYCBillionaires>{{cite web|url=https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf|title=Top 10 Billionaire Cities|publisher=Weaalth-X|year=2018|accessdate=May 16, 2018|quote=New York was the world's top billionaire city in 2017, remaining the preferred location for those seeking a luxury blend of finance, culture, commerce, shopping and real estate. The city is home to more billionaires than almost every country in the world, with the exception of China, Germany and India.|archive-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629084449/https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf}}</ref> နယူးယောက်မြို့၏ မူလအစကို ခြေရာခံကြည့်မည် ဆိုပါက ၁၆၄၂တွင် ဒတ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ကိုလိုနီသမားတို့ မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး စခန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာအား ၁၆၂၆တွင် နယူးအမ်စတာဒမ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ .<ref name="u-s-history.com">{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=United States History – History of New York City, New York |accessdate=September 9, 2012}}</ref>၁၆၆၄ တွင် မြို့တော်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတို့ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး<ref name="u-s-history.com"/> အင်္ဂလန်ရှိ ဒုတိယမြောက် ချားလ်ဘုရင်မှ ၎င်း၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ယောက်မြို့စားကြီး အား ပေးအပ်ရာမှ နယူးယောက်ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm|title=Kingston: Discover 300 Years of New York History Dutch Colonies|publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior |accessdate=May 10, 2011}}</ref>နယူးယောက်သည် ၁၇၈၅ မှ ၁၇၉၀ အထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name=senate>{{cite web |url=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm|title=The Nine Capitals of the United States |publisher=[[United States Senate]] |accessdate=September 7, 2008}}</ref> ၁၇၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab01.txt|title=Rank by Population of the 100 Largest Urban Places, Listed Alphabetically by State: 1790–1990 |date=June 15, 1998 |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=February 8, 2009}}</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် အမေရိကန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် သန်းပေါင်းများစွာသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများအား လေဘာတီ ရုပ်တုမှ နှုတ်ခွန်းဆက်သခဲ့ပြီး။<ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/statue-of-liberty|title=Statue of Liberty |publisher=A&E Television Networks, LLC |accessdate=May 21, 2011}}</ref>၎င်းသည် နိုင်ငံတကာအတွက် အမေရိကန်၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Statue of Liberty |work=World Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre 1992–2011 |url=http://whc.unesco.org/en/list/307|accessdate=October 23, 2011}}</ref> ၂၁ရာစုတွင် နယူးယောက်သည်တီထွင်ဆန်းသစ်မှု နှင့် စွန့်ဦးတီထွင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု၊ <ref name=VentureCapitalNY1>{{cite web |url=http://nvca.org/research/venture-investment/|title=Venture Investment – Regional Aggregate Data |publisher=National Venture Capital Association and PricewaterhouseCoopers |accessdate=April 22, 2016 |archivedate=8 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408104240/http://nvca.org/research/venture-investment/}}</ref>လူမှုရေးဆိုင်ရာ သည်းခံမှုနှင့် <ref name=SocialToleranceNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2016/03/23/ted-cruz-deplores-liberal-left-wing-values-while-lobbying-for-new-york-votes/|title=Ted Cruz Deplores 'Liberal, Left-Wing Values' While Lobbying for New York Votes |author=Matt Flegenheimer |newspaper=The New York Times |date=March 23, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရေရှည်မျှော်ရည်ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု<ref name=EnvironmentalSustainabilityNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/aponline/2016/04/22/world/ap-un-united-nations-climate-agreement-the-latest.html?_r=0|title=The Latest: China Hopes US Joins Climate Deal Quickly |agency=Associated Press |newspaper=The New York Times |date=April 22, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref name=EnvironmentalSustainabilityNY2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/09/22/nyregion/new-york-city-climate-change-march.html|title=Taking a Call for Climate Change to the Streets |author=Lisa Foderaro |newspaper=The New York Times |date=September 21, 2014 |accessdate=April 22, 2016}}</ref> တကမ္ဘာလုံး၏ ဆုံချက်တစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်မှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ကွဲပြားခြားနားနေမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-nation/wp/2017/07/07/new-york-city-mayor-de-blasio-slammed-for-trump-protesting-germany-trip-as-city-mourns-officers-death/|title=New York mayor on Germany trip: The world should know that Americans don't align with Trump |author=Kristine Phillips |newspaper=The Washington Post |date=July 8, 2017 |accessdate=July 9, 2017}}</ref>၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးရှိ မြို့ကြီးပေါင်း ၄၈မြို့မှ လူပေါင်း ၃၀,၀၀၀ တို့အား စစ်တမ်းကောက်ခံရာတွင် မြို့တော်၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးကျယ် အခမ်းနားဆုံး မြို့အဖြစ် မဲပေး ရွေးချယ်ခြင်း ခံရသည်။<ref name=NYCWorld'sGreatestCity /> နယူးယောက်မြို့ရှိ ရပ်ကွက်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦးများကို အပြင်လူများက ကောင်းစွာ သိရှိကြကာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား အများဆုံး သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာ ၁၀ ခုအနက် ၃ ခုသည် နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိပြီး<ref name="Ann Shields">{{cite web |last=Shields |first=Ann |title=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions – No. 3: Times Square, New York City – Annual Visitors: 50,000,000 |publisher=Travel+Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/2|date=November 10, 2014 |accessdate=July 12, 2015 |quote=No. 3 Times Square,...No. 4 (tie) Central Park,...No. 10 Grand Central Terminal, New York City}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဦးရေ ၆၂.၈ သန်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။<ref name=NYCTouristCount>{{cite web |url=https://business.nycgo.com/press-and-media/press-releases/articles/post/mayor-de-blasio-and-nyc-company-announce-nyc-welcomed-record-628-million-visitors-in-2017/|title=Mayor De Blasio And NYC & Company Announce NYC Welcomed Record 62.8 Million Visitors In 2017 |publisher=NYC & Company, Inc| date=March 20, 2018 |accessdate=April 4, 2018}}</ref>အချို့သူများက နယူးယောက်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံအများဆုံး ရိုက်ကူးရာ နေရာ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။<ref>{{cite web |last=O'Neill |first=Sean |url=http://www.nbcnews.com/id/43240059/ns/travel-travel_tips/#.Utnoezgo47o|title=The 25 most photographed places on Earth |publisher=NBCNews.com |date=June 12, 2011 |accessdate=January 17, 2014}}</ref> ကမ္ဘာ၏ နှလုံးသားဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော [[တိုင်းမ်စကွဲယား]] နှင့် <ref name=TransformingTimesSquare>{{cite news |last=Remnick |first=Noah |last2=Schlossberg |first2=Tatiana |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2015/08/24/new-york-today-change-with-the-times/|title=New York Today:Transforming Times Square |newspaper=The New York Times |date=August 24, 2015 |accessdate=August 25, 2015}}</ref> ၎င်းနှင့် လမ်းဆုံရာတွင် ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|title=Times Square – The Official Site of Times Square |publisher=Times Square District Management Association, Inc |accessdate=August 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118141807/http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|archivedate=January 18, 2017 |df=}}</ref> မီးများ ထိန်ထိန်ညီးအောင် ထွန်းညှိထားသော [[ဘရော့ဒ်ဝေး ဇာတ်ရုံ]]ရပ်ကွက်<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square|title=Times Square |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=May 10, 2011}}</ref> တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေလျင်ခရီးသွား အများပြားဆုံး လူသွားလမ်းဆုံ တစ်ခု ဖြစ်ကာ<ref>{{cite web |url=http://www.travelandleisure.com/articles/worlds-most-visited-tourist-attractions/4|title=World's Most-Visited Tourist Attractions No. 3: Times Square, New York City |publisher=Travel and Leisure |accessdate=October 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.diserio.com/streetscapes.html|title=The Most Jivin' Streetscapes in the World |publisher=Luigi Di Serio |year=2010 |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140921173328/http://www.diserio.com/streetscapes.html|archivedate=September 21, 2014 |df=}}</ref> ကမ္ဘာ့ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းများ၏ အဓိက နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|title=New York Architecture Images- Midtown Times Square |publisher=2011 nyc-architecture |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|archivedate=January 25, 2017 |df=}}</ref> မြို့တော်၏ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများ၊ မိုးမျှော်တိုက်များ <ref>[http://skyscrapercenter.com/city/new-york-city Buildings in New York City] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217054531/https://www.skyscrapercenter.com/city/new-york-city|date=February 17, 2017 }}, Council on Tall Buildings and Urban Habitat. Accessed February 9, 2017.</ref> နှင့် ပန်းခြံများ၏ အမည်များကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် သိရှိကြသည်။ မန်ဟတ်တန်၏ အိမ်ခြံမြေဈေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/|title=Manhattan, New York – Some of the Most Expensive Real Estate in the World Overlooks Central Park |publisher=The Pinnacle List |accessdate=November 24, 2014 |archivedate=29 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129055025/http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/}}</ref><ref>{{cite web |last=Brennan |first=Morgan |url=https://www.forbes.com/pictures/mhj45eddhg/6-new-york-city-u-s-a/|title=The World's Most Expensive Billionaire Cities |publisher=Forbes |date=March 22, 2013 |accessdate=July 6, 2013}}</ref> နယူးယောက်သည် အာရှ၏ ပြင်ပတွင် တရုတ်လူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး<ref name=NYCLargestChinesePopulation>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/23/nyregion/in-new-york-indictment-of-officer-peterliang-divides-chinese-americans.html|title=Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans|author=Vivian Yee|newspaper=The New York Times|date=February 22, 2015|accessdate=May 5, 2018}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref><ref name=queensbuzz>{{cite web|url=http://www.queensbuzz.com/flushing-neighborhood-corona-neighborhood-cms-302|title=Chinese New Year 2012 in Flushing|publisher=QueensBuzz.com|date=January 25, 2012|accessdate=May 5, 2018}}</ref> မြို့အနှံ့တွင် တရုတ်တန်းအဖြစ် နေရာအများအပြားကို ဖော်ဆောင်လျက် ရှိကြသည်။<ref name=NYCMultipleChinatowns>{{cite web|url=https://www.nycgo.com/photo-galleries/new-yorks-three-big-chinatowns|title=NYC – The Official Guide|publisher=NYC & Company|accessdate=May 5, 2018|quote=Plenty of cities have a Chinatown, but New York City—home to the largest Chinese populations in the United States—has more than you can count on one hand.|date=January 23, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last=Waxman |first=Sarah |url=http://www.ny.com/articles/chinatown.html|title=The History of New York's Chinatown |publisher=Mediabridge Infosystems, Inc. |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Manhattan's Chinatown]], the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the [[Lower East Side]].}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf|title=Chinatown New York City Fact Sheet |publisher=explorechinatown.com |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Chinatown, Manhattan|Chinatown New York City]] is the biggest in the United States, with the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere.}}</ref> ၂၄ နာရီ ၇ ရက် ဆက်တိုက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော<ref name=twentyfour>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/12/20/nyregion/nyregionspecial3/20security.html|title=With Terrorism Concerns in Mind, Police Prepare to Guard a Shuttered System |work=The New York Times |date=December 20, 2005 |accessdate=February 17, 2012 |first1=Al |last1=Baker |first2=Richard |last2=Pérez-Peña}}</ref> နယူးယောက် မြေအောက်ရထားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်ပရေတာ တစ်ဦးတည်းမှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော အမြန်ရထားစနစ် ဖြစ်ပြီး ဘူတာရုံပေါင်း ၄၇၂ ခု ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://web.mta.info/nyct/subway/howto_sub.htm|title=How to Ride the Subway |publisher=mta.info |accessdate=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|title=25 Most Extensive Metro Systems in the World |publisher=list25.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320144134/http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|archive-date=March 20, 2013 |access-date=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|title=NYC Subway 101 |publisher=Walks of New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109232727/http://www.walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|archive-date=January 9, 2014 |access-date=July 28, 2016}}</ref>နယူးယောက်မြို့တွင် ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် ထိပ်ဆုံး၌ ပါဝင်သော<ref name=ARWU>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html|title=Academic Ranking of World Universities 2017 |publisher=ShanghaiRanking Consultancy |accessdate=October 16, 2017 |archivedate=19 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119012717/http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html}}</ref><ref name=CWUR>{{cite web |url=http://cwur.org/2016/|title=CWUR 2016 – World University Rankings |publisher=Center for World University Rankings |accessdate=October 16, 2017}}</ref> ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၊ နယူးယောက်တက္ကသိုလ် နှင့် ရော့ခ်ဖဲလား တက္ကသိုလ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဝေါလမ်း]]မှ ထိန်းချုပ်စုစည်းထားသော မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းရှိ ငွေကြေးရပ်ကွက်ကြောင့် နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေးအရ ဩဇာတိက္ကမ အကြီးမားဆုံး နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဦးဆောင်ဦးရွက် ငွေကြေးဌာန အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြကာ<ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/><ref name=WorldFinanceCapitalForeignPolicy>{{cite web |last=Meaney |first=Thomas |url=https://foreignpolicy.com/2016/02/12/michael-bloombergs-one-percent-foreign-policy-doctrine-presidential-campaign/|title=Michael Bloomberg's One Percent Foreign-Policy Doctrine |publisher=FP |date=February 12, 2016 |accessdate=February 12, 2016}}</ref><ref name=EconomicallyPowerful2015>{{cite web |last=Florida |first=Richard |url=http://www.citylab.com/work/2015/03/sorry-london-new-york-is-the-worlds-most-economically-powerful-city/386315/|title=Sorry, London: New York Is the World's Most Economically Powerful City |publisher=The Atlantic Monthly Group |date=March 3, 2015 |accessdate=March 16, 2015 |quote=Our new ranking puts the Big Apple firmly on top. |archive-date=13 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113204206/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-03/the-world-s-most-economically-powerful-cities-in-2015}}</ref><ref>[https://www.longfinance.net/publications/long-finance-reports/the-global-financial-centres-index-25/] Accessed March 23, 2019.</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဈေးကွက်ဝေစုအရ အကြီးဆုံးဖြစ်သော စတော့ခ်အိတ်ချိန်း နှစ်ခု ဖြစ်သည့် [[နယူးယောက် စတော့ခ် အိတ်ချိန်း]] နှင့် [[NASDAQ|နတ်ဇ်ဒတ်ဇ် စတော့ခ်အိတ်ချိန်း]] တို့ သည်လည်း နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိသည်။<ref name=NYSElargest>{{cite web |url=https://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|title=NYSE Listings Directory |accessdate=June 23, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|archivedate=June 21, 2013 }}</ref><ref name=NYSEhighestcap>{{cite web |url=http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|title=2013 WFE Market Highlights |publisher=World Federation of Exchanges |accessdate=July 20, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|archivedate=March 27, 2014 }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပထဝီဝင်== ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== ==စီးပွားရေး== ==ပညာရေး နှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ== ==လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်== ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်ပြိုင် လူနေထိုင်မှုဘဝ== ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ==သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်== ==အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံရေး== ==မှတ်သားလောက်စရာ ပြည်သူများ== == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:နယူးယောက်ပြည်နယ်]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့များ]] [[Category:နယူးယောက်မြို့]] 3cv6mb5g3cbn9itnfs79fpuorp5knjf 0 14335 1028445 1026046 2026-04-30T03:58:31Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028445 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] အခန်း (၃)၊ "နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများ" အရ အခန်း(၅) အုပ်ချုပ်ရေး '''နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်''' ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲဖြစ်သကဲ့သို့ [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] ၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် မိမိ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်ရာတွင် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အား တာဝန်ခံရပြီး၊ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် ကျယ်ပြန့်သော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို အပ်နှင်းခြင်းခံထားရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=15220|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|work=မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ်|access-date=၅ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်|archive-date=5 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605101312/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=15220|url-status=dead}}</ref> အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၂ မှ ၂၁၅ အထိ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဝန်ကြီးဌာနများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်းနှင့် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခြင်း စသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ တာဝန်များကို]] ထမ်းဆောင်ရသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် မိမိ၏ တာဝန်များကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်မှုအတွက် မည်သည့်လွှတ်တော်နှင့် တရားရုံးတွင်မျှ ဖြေရှင်းရန် တာဝန်မရှိစေရဟူသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကင်းလွတ်ခွင့်ကိုလည်း ရရှိထားသည်။ ယင်းအပြင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်တွင် ပြဌာန်းခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၊နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၊ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဥပဒေ(နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီဥပဒေအမှတ် ၁၅ / ၂၀၁၀) အခန်း(၃) နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ နှင့်လည်း သမ္မတ​၏ တာဝန်​နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဌာန်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=6933FA3A861D7B1D2FFC5DD2F3ADD803?lawordSn=1458|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၊နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၊ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဥပဒေ(နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီဥပဒေအမှတ် ၁၅ / ၂၀၁၀)|work=မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ်|access-date=၅ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> == ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏တာဝန်နှင့်လုပ်ပိုင်ခွင့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များ == ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၂ မှ ၂၁၅ အထိ သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့်လုပ်ပိုင်ခွင့်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="width:100%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#ffffff;" |- ! colspan="1" style="background-color:#c1d1e6; text-align:center; padding:10px; font-size:120%;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၂။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် - : '''(က)''' ပြည်ထောင်စုအစိုးရဝန်ကြီးဌာနများကို လိုအပ်သလို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဝန်ကြီးဌာနများကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ဖြည့်စွက်ခြင်းများ ပြုနိုင်သည်။ : '''(ခ)''' ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဦးရေကို လိုအပ်သလို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ဦးရေကို တိုးခြင်း၊ လျော့ခြင်းများ ပြုနိုင်သည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၈။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဥပဒေနှင့်အညီ ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်း အကြီးအမှူးများကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ ထုတ်ပယ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | တာဝန်ခံမှုနှင့် ကင်းလွတ်ခွင့်ဆိုင်ရာများ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၃။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အား တာဝန်ခံရမည်။ ဒုတိယသမ္မတများသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအားလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတမှတစ်ဆင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အားလည်းကောင်း တာဝန်ခံရမည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၅။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရသော်လည်းကောင်း၊ မိမိအားအပ်နှင်းထားသည့် တာဝန်နှင့်လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်မှု သို့တည်းမဟုတ် ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သည့်အနေဖြင့် ပြုခဲ့သောပြုလုပ်မှုအတွက် မည်သည့်လွှတ်တော်၊ မည်သည့်တရားရုံးတွင်မျှ ဖြေရှင်းရန် တာဝန်မရှိစေရ။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ တာဝန်မရှိစေခြင်းသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအား ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိစေရ။ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်နှင့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၄။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် - : '''(က)''' ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ : '''(ခ)''' [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ ထောက်ခံချက်နှင့်အညီ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၅။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဥပဒေနှင့်အညီ - : '''(က)''' ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်းပြုနိုင်သည်။ : '''(ခ)''' ချီးမြှင့်အပ်နှင်းထားသည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်းပြုနိုင်သည်။ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | နိုင်ငံခြားရေး၊ သံတမန်ရေးရာ နှင့် စာချုပ်စာတမ်း လုပ်ပိုင်ခွင့်များ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၆။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်း၊ သံတမန်အဆက်အသွယ်ဖြတ်တောက်ခြင်းပြုနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ချက်ချင်းအရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည့်အခြေအနေမျိုး၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီနှင့် ညှိနှိုင်းလျက် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တစ်ခုနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်နိုင်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် မိမိ၏အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ တင်ပြအတည်ပြုချက်ရယူရမည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၇။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဥပဒေနှင့်အညီ - : '''(က)''' မိမိနိုင်ငံ၏သံတမန်များကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း ပြုနိုင်သည်၊ : '''(ခ)''' နိုင်ငံခြားသံတမန်များအား ခန့်အပ်ရန် သဘောတူညီချက်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသံတမန်များအား ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် အကြောင်းကြားခြင်းပြုနိုင်သည်၊ : '''(ဂ)''' နိုင်ငံခြားသံတမန်များ၏ ခန့်အပ်လွှာများကို လက်ခံခြင်းပြုသည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၀၉။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ဥပဒေနှင့်အညီ - : '''(က)''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၊ ဒေသဆိုင်ရာ (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံအချင်းချင်းဆိုင်ရာစာချုပ်များကို ချုပ်ဆိုခြင်း၊ အတည်ပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ စာချုပ်များမှ နုတ်ထွက်ခြင်း ပြုရမည်။ : '''(ခ)''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက် ရယူရန်မလိုအပ်ဘဲ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၊ ဒေသဆိုင်ရာ (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံအချင်းချင်းဆိုင်ရာစာချုပ်များကို ချုပ်ဆိုခြင်း၊ အတည်ပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ စာချုပ်များမှ နုတ်ထွက်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | ဥပဒေပြုရေးနှင့် အရေးပေါ်အာဏာဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၀။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏မူဝါဒများနှင့် နိုင်ငံတော်၏အခြေအနေအရပ်ရပ်တို့ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင်ဖြစ်စေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် (သို့မဟုတ်) အမျိုးသားလွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးသို့ဖြစ်စေ အခါအားလျော်စွာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်၊ သဝဏ်လွှာပေးပို့ခွင့်ရှိသည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၁။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် လိုအပ်လျှင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အရေးပေါ်အစည်းအဝေးကိုဖြစ်စေ၊ အထူးအစည်းအဝေးကိုဖြစ်စေ ခေါ်ယူကျင်းပပေးရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကအား အကြောင်းကြားနိုင်သည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၂။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့် ထုတ်ပြန်ခွင့် - : '''(က)''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေး တစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား နိုင်ငံတော်၏ဘဏ္ဍာငွေ အရအသုံးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များမှအပ ချက်ချင်းအရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခွင့်ရှိသည်။ : '''(ခ)''' ပုဒ်မခွဲ(က)အရ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်းမရှိလျှင် ယင်းအမိန့်ထုတ်ပြန်သည့်နေ့ရက်မှ ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ကျင်းပသော အနီးကပ်ဆုံး ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်။ ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း အစည်းအဝေးကျင်းပရန်မရှိလျှင် အထူးအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်။ : '''(ဂ)''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်မရရှိလျှင် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်သည် အတည်မပြုသည့်နေ့မှစ၍ အာဏာတည်ခြင်းမှ ရပ်စဲရမည်။ : '''(ဃ)''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ထိုဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို လိုအပ်သောကာလအပိုင်းအခြားအထိ ဆက်လက်အတည်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ : '''(င)''' ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ရုပ်သိမ်းပြီးဖြစ်စေကာမူ ထိုဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို အနီးကပ်ဆုံးကျင်းပမည့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြရမည်။ : '''(စ)''' ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်မရှိသော ပြဋ္ဌာန်းချက်ပါရှိလျှင် ယင်းပြဋ္ဌာန်းချက်သည် ပျက်ပြယ်ရမည်။ |- | style="padding:10px;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၄။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေများကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်ပြီး လက်မှတ်ရေးထိုးရမည်။ ယင်းသို့ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသောဥပဒေများကို နိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းတွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာရမည်။ |- ! style="background-color:#eaf3ff; text-align:left; padding:8px;" | စစ်မက်ရေးရာနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ |- style="background-color:#fdf5e6;" | style="padding:10px; border:1px solid #a2a9b1;" | '''ပုဒ်မ ၂၁၃။''' နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ စစ်မက်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့် - : '''(က)''' နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပမှ ကျူးကျော်စော်ကားမှုကို ခံရလျှင်ဖြစ်စေ၊ ကျူးကျော်စော်ကားရန် ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံရလျှင်ဖြစ်စေ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီနှင့် ညှိနှိုင်းလျက် လိုအပ်သလို အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ မိမိ၏ အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ တင်ပြ၍ အတည်ပြုချက် ရယူရမည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေး ကျင်းပနိုင်ခြင်းမရှိသည့် အခြေအနေမျိုးဖြစ်လျှင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အထူးအစည်းအဝေးကို အမြန်ဆုံး ခေါ်ယူကျင်းပစေ၍ အတည်ပြုချက် ရယူရမည်။ : '''(ခ)''' နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီနှင့် ညှိနှိုင်းလျက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးယူခြင်းတို့ကို ပြုနိုင်သည်။ မိမိ၏ ဆောင်ရွက်ချက်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ တင်ပြ၍ အတည်ပြုချက် ရယူရမည်။ |} == ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ == {| class="wikitable" style="width:100%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#ffffff;" |- ! colspan="1" style="background-color:#4682b4; color:white; text-align:center; padding:12px; font-size:125%;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ အသေးစိတ် တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ (ပုဒ်မ ၂၅ မှ ၄၂ အထိ) |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | စာချုပ်စာတမ်းနှင့် သံတမန်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများ |- | style="padding:15px; line-height:1.6;" | '''ပုဒ်မ ၂၅။''' အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၊ ဒေသဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံအချင်းချင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခြင်း၊ အတည်ပြုခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်းနှင့် နုတ်ထွက်ခြင်းများကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့်လည်းကောင်း (ပုဒ်မခွဲ က)၊ အတည်ပြုချက်ရယူရန် မလိုအပ်ဘဲလည်းကောင်း (ပုဒ်မခွဲ ခ) ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၂၆။''' နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်း၊ အဆက်အသွယ်ဖြတ်တောက်ခြင်း (လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ကာလုံနှင့် ညှိနှိုင်း၍)၊ မိမိနိုင်ငံသံတမန်များ ခန့်အပ်/ပြန်ခေါ်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသံတမန်များကို လက်ခံခြင်း/ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခြင်းများ ပြုနိုင်သည်။ |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများ |- | style="padding:15px; line-height:1.6; background-color:#f9f9f9;" | '''ပုဒ်မ ၂၇။''' နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်ကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ရန် လိုအပ်ပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၂ နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ရမည်။ '''ပုဒ်မ ၂၈။''' တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်နယ်နိမိတ် ပြင်ဆင်ရန်ရှိပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၃ နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ရမည်။ '''ပုဒ်မ ၂၉။''' ကျေးရွာ၊ ရပ်ကွက်၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင် နယ်နိမိတ်များ ပြင်ဆင်ခြင်း/ဖွဲ့စည်းခြင်းကို သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးချုပ်၏ ထောက်ခံချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။ '''ပုဒ်မ ၃၀။''' ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ နေပြည်တော်အတွင်းရှိ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်များကို လိုအပ်သလို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | စစ်ရေးနှင့် အရေးပေါ်အာဏာဆိုင်ရာ ကိစ္စများ |- | style="padding:15px; line-height:1.6;" | '''ပုဒ်မ ၃၁။''' နိုင်ငံတော် ကျူးကျော်ခံရလျှင် ကာလုံနှင့်ညှိနှိုင်း၍ စစ်ရေးအရ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ စစ်ကြေညာခြင်းနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့်သာ ပြုရမည်။ '''ပုဒ်မ ၃၂။''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးများအကြား ချက်ချင်းအရေးယူရန်လိုအပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်များ ထုတ်ပြန်နိုင်သည်။ ယင်းအမိန့်ကို ၆၀ ရက်အတွင်း ကျင်းပမည့် လွှတ်တော်သို့ တင်ပြအတည်ပြုချက် ရယူရမည်။ |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | ဥပဒေအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ |- | style="padding:15px; line-height:1.6; background-color:#f9f9f9;" | '''ပုဒ်မ ၃၃။''' လွှတ်တော်မှ ပေးပို့လာသော ဥပဒေကြမ်းများကို ၁၄ ရက်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ရမည်။ သို့မဟုတ် သဘောထားမှတ်ချက်ဖြင့် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၃၄။''' လွှတ်တော်က ပြန်လည်ပေးပို့လာသော ဥပဒေကြမ်းကို ၇ ရက်အတွင်း လက်မှတ်ထိုးရမည်။ သတ်မှတ်ရက်ကျော်ပါက ဥပဒေအဖြစ် အလိုအလျောက် ဖြစ်လာရမည်။ |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | ဘွဲ့တံဆိပ်၊ ဝန်ထမ်းနှင့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်များ |- | style="padding:15px; line-height:1.6;" | '''ပုဒ်မ ၃၅။''' ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်း ပြုနိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၃၆။''' ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်း အကြီးအမှူးများကို ခန့်အပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထုတ်ပယ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၃၇။''' ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ကာလုံ၏ ထောက်ခံချက်နှင့်အညီ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ |- ! style="background-color:#f0fff0; color:#2f4f4f; text-align:left; padding:8px; border-bottom:2px solid #4682b4;" | အထွေထွေနှင့် ဒုတိယသမ္မတဆိုင်ရာ ကိစ္စများ |- | style="padding:15px; line-height:1.6; background-color:#f9f9f9;" | '''ပုဒ်မ ၃၈။''' လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများတွင်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတစ်ဝန်းသို့ဖြစ်စေ မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းနှင့် သဝဏ်လွှာပေးပို့ခြင်းများ ပြုနိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၃၉။''' ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အရေးပေါ်အစည်းအဝေး သို့မဟုတ် အထူးအစည်းအဝေး ခေါ်ယူရန် နာယကအား အကြောင်းကြားနိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၄၀။''' ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် သို့မဟုတ် သဘောထားရယူရန် ကိစ္စများကို ခုံရုံးသို့ တိုက်ရိုက်တင်သွင်းခွင့်ရှိသည်။ '''ပုဒ်မ ၄၁။''' ဒုတိယသမ္မတများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ခွဲဝေသတ်မှတ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ယာယီပူးတွဲတာဝန် ထမ်းဆောင်စေခြင်းများ ပြုနိုင်သည်။ '''ပုဒ်မ ၄၂။''' ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် အခြားဥပဒေများက အပ်နှင်းထားသော တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးထမ်းဆောင်ရမည်။ |} == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] ddbumz7wqksnyjfu60mnt3hmgk867kb 0 16955 1028409 825527 2026-04-30T01:18:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028409 wikitext text/x-wiki {{Coord|6|55|N|158|15|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = မိုက်ခရိုနီးရှား ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု | common_name = မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = | ပုံ_အလံ = Flag of Federated States of Micronesia.svg | ပုံ_တံဆိပ် =Seal of the Federated States of Micronesia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ညီညွတ်ရေး၊ လွတ်လပ်ရေး | နိုင်ငံတော်သီချင်း ="[[Patriots of Micronesia]]"<br /><div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Full performance of the Micronesian national anthem by the U.S. Navy Band.wav]]</div> | ပုံ_နေရာ = Micronesia on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg | မြို့တော် = [[ပါလီကာမြို့]] | coordinates = {{Coord|6|55|N|158|11|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဝီနိုမြို့]]<ref>{{cite book |title=Summary Analysis of Key Indicators: from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher=Division of Statistics, Office of SBOC |location=Palikir |page=8 |access-date=16 March 2018 |via=Prism (SPC) |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417043635/http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |url-status=dead }}</ref> | largest_settlement_type = town | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကား | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | languages2_type = အသိအမှတ်ပြု ဒေသ<br/>ဘာသာစကားများ | languages2 = {{hlist |[[:en:Chuukese language|Chuukese]] |[[:en:Kosraean language|Kosraean]] |[[:en:Pohnpeian language|Pohnpeian]] |[[:en:Yapese language|Yapese]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ၄၈.၈% [[:en:Chuukese people|Chuukese]] | ၂၄.၂% Pohnpeian | ၆.၂% Kosraean | ၅.၂% [[:en:Yapese people|Yapese]] | ၄.၅% Outer Yapese | ၁.၈% [[:en:Asian people|အာရှ]] | ၁.၅% [[:en:Polynesians|ပိုလီနီရှန်း]] | ၆.၄% အခြား | ၁.၄% မသိရှိ }} | ethnic_groups_year = ၂၀၀၀ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၉၅.၃% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၅၂.၆% [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]] |—၄၁.၇% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |—၁.၀% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်များ]] |၄.၁% [[:en:Folk religion|ရိုးရာ]] |၀.၆% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|မရှိ]] / အခြား }} | religion_year = ၂၀၁၆ | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/federated-states-of-micronesia/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010|title=Religions in Federated States Of Micronesia &#124; PEW-GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=1 November 2021|archive-date=3 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703082110/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/federated-states-of-micronesia/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010}}</ref> | demonym = Micronesian | government_type = [[:en:non-partisan democracy|ဘက်မလိုက်ဒီမိုကရေစီစနစ်]]အောက်ရှိ [[:en:Federation|ဖက်ဒရယ်]] [[:en:assembly-independent]|assembly-independent]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = David Panuelo | leader_title2 = [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]] | leader_name2 = Yosiwo George | legislature = [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်|ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်]] | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေး | sovereignty_note = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ | established_event1 = သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့ | established_date1 = ၁၉၇၉ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက် | established_event2 = [[:en:Compact of Free Association|Compact of Free&nbsp;Association]] | established_date2 = ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက် | p1 = Trust Territory of the Pacific Islands | flag_p1 = Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg | area_km2 = ၇၀၂ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၇၇ <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = ၂၇၁ <!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = မပြောပလောက် | population_estimate = ၁၀၄,၄၆၈ <ref>{{Cite web|url=https://www.fsmstatistics.fm/book1/|title=NA – FSM Statistics|access-date=1 November 2021|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928224402/http://www.fsmstatistics.fm/book1/}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၁၉ | population_estimate_rank = ၁၉၈ | population_density_km2 = ၁၅၈.၁ | population_density_rank = ၇၅ | population_density_sq_mi = ၄၀၉.၆ <!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | GDP_PPP = $၃၆၇ မီလီယံ | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $၃,၅၈၄<ref name="imf.org">{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=0&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=868&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $၃၈၃ မီလီယံ | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_per_capita = $၃,၇၃၅<ref name="imf.org"/> | Gini = ၄၀.၁ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၃ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc&page=2|publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]|access-date=26 July 2013}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၆၂၀ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၃၆ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[အမေရိကန် ဒေါ်လာ]] | currency_code = USD | time_zone = | utc_offset = +10 and +11 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = ''not observed'' | date_format = MM/DD/YYYY | drives_on = right | calling_code = [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၆၉၁]] | iso3166code = FM | cctld = [[.fm]] | footnote_a = Regional languages used at state and municipal levels. | official_website = [https://fsmgov.org/ fsmgov.org] }} '''မိုက်ခရိုနီးရှား ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု'''သည် ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ် ၄ ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ ယပ်၊ ချု၊ ဖွန်ပေ နှင့် ကော့စ်ရဲတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းမှ ကျွန်းပေါင်း ၆၀၇ ကျွန်း ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ၇၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာခန့် ရှိကာ ကီလိုမီတာ ၂၇၀၀ အတွင်းတွင် လောင်ဂျီကျု မျဉ်းအတိုင်း ဖြန့်ကျက် တည်ရှိကြသည်။ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် ရှိပြီး ဟာဝိုင်ယီကျွန်းမကြီးမှ အနောက်တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၄၀၀၀ (၂၄၈၅ မိုင်) ခန့်အကွာ၊ [[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]]၏ မြောက်ဘက် ၂၉၀၀ ကီလိုမီတာ (၁၈၀၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် မာရီယာနာကျွန်းတို့၏ တောင်ဘက်၊ နအူးရူးနိုင်ငံ နှင့် [[မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ]] တို့၏ အနောက်ဘက်၊ ပလောနိုင်ငံ နှင့်[[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားရှိ နိုင်ငံများ]] b1n5nk8ggirpx14k70p0lk22a5lqzs8 0 16967 1028410 1017812 2026-04-30T01:20:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028410 wikitext text/x-wiki {{Coord|43|44|N|7|25|E|type:city(31000)|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = မိုနာကို ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံတော် | common_name = မိုနာကိုနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|fr|Principauté de Monaco|nbsp=omit}}<br>{{native name|lij|Principatu de Mùnegu|nbsp=omit}} | ပုံ_အလံ = Flag of Monaco.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of Arms of Monaco.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|la|Deo Juvante}}<br>({{Lang-en|"With God's Help"}})<br> {{lang-my|"ဘုရားသခင်၏ ကူညီစောင်မမှုဖြင့်"}} | နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[Hymne Monégasque]]''<br>({{Lang-en|"Hymn of Monaco"}}) <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Monaco National Anthem.ogg]]</div> | ပုံ_နေရာ = Location Monaco Europe.png | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=green & dark grey }} | မြို့တော် = [[မိုနာကိုမြို့]]{{nowrap|([[:en:city-state|မြို့ပြနိုင်ငံ]])}} | coordinates = {{Coord|43|44|N|7|25|E|type:city}} | largest_settlement = [[:en:Monte Carlo|မွန်တေ ကားလို့]] | largest_settlement_type = ရပ်ကွက် | အကြီးဆုံးမြို့ = | official_languages = [[:en:French of France|ပြင်သစ်]]<ref>{{cite web |access-date=22 May 2008 |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |archive-date=22 July 2011 |title=Constitution de la Principauté |publisher=Council of Government (Monaco) |url-status=dead |accessdate=2 November 2021 |archivedate=22 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb }}</ref> | languages_type = [[:en:Lingua franca|အများသုံးဘာသာစကားများ]] | languages = {{unbulleted list|[[:en:Monégasque dialect|Monégasque]]|[[အီတလီဘာသာစကား|အီတလီ]]|[[:en:Occitan language|Occitan]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list|[[:en:Monégasque people|Monégasques]]|[[အီတလီလူမျိုး|အီတလီ]]|[[ပြင်သစ်လူမျိုး|ပြင်သစ်]]|[[:en:Occitans|Occitans]]}} | religion = ၈၆.၀% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]<br /> —၈၀.၉% [[:en:Catholic Church in Monaco|ရိုမန် ကက်သလစ်]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]])<ref name="MonacoReligion">{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927091747/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |date=27 September 2011 |title=Constitution de la Principaute}} (French): Art. 9., Principaute De Monaco: Ministère d'Etat (archived from [http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb the original] on 27 September 2011).</ref><br /> —၅.၁% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]<br /> ၁၁.၇% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]]<br /> ၁.၇% [[:en:Judaism|ဂျူး]]<br /> ၀.၆% အခြား<ref name="Survey">{{cite web|url=https://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125173538/https://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf|url-status=dead|archive-date=25 January 2017|title=The Global Religious Landscape|publisher=Pewforum.org|access-date=2 October 2015|accessdate=2 November 2021|archivedate=25 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125173538/https://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf}}</ref> | demonym = {{unbulleted list|Monégasque|Monacan{{ref label|infoboxc|c|}}}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[မိုနာကိုနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဘုရင်]] | leader_name1 = [[:en:Albert II, Prince of Monaco|ဒုတိယ အဲဘတ်မင်းသား]] | leader_title2 = [[:en:Minister of State (Monaco)|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = Christophe Mirmand | legislature = [[:en:National Council (Monaco)|နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေးရခြင်း | established_event1 = [[:en:House of Grimaldi|ဂရီမာလ်ဒီ အိမ်တော်]] ([[:en:Republic of Genoa|ဂျီနိုအာနိုင်ငံ]]၏ အချုပ်အခြာအာဏာအောက်) | established_date1 = ၁၂၉၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက် | established_event2 =[[:en:Alpes-Maritimes|ပြင်သစ်အင်ပါယာ]]မှ | established_date2 = ၁၈၁၄ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက် | established_event3 = [[:en:War of the Sixth Coalition|ဆဋ္ဌမ မဟာမိတ်အဖွဲ့]]၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ | established_date3 = ၁၈၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက် | established_event4 = [[:en:Franco-Monégasque Treaties|ဖရန့်ကို-မွန်နီဂါ့ကော့ သဘောတူစာချုပ်]] | established_date4 = ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် | established_event5 = [[မိုနာကိုနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေ]] | established_date5 = ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် | area_km2 = ၂.၀၂ | area_rank = ၁၉၃ <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = ၁.၂၆<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = မပြောပလောက်<ref name="monacodata">{{cite web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |title=Monaco en Chiffres |access-date=15 November 2009 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |archive-date=15 November 2009 |accessdate=2 November 2021 |archivedate=15 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf }}, Principauté de Monaco. Retrieved 7 June 2010.</ref> | population_estimate = {{steady}} ၃၈,၃၀၀<ref>{{cite web |title=Population on 1 January and is one of the smallest country. It is 2nd most smallest country.|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tps00001&plugin=1 |website=ec.europa.eu/eurostat |publisher=Eurostat |access-date=4 February 2020}}</ref> | population_census = ၃၇,၃၀၈<ref>{{cite web |url=http://www.monacostatistics.mc/content/download/446317/5060895/file/Rapport%20Recensement%202016.pdf|title=Recensement de la Population 2016|language=fr|publisher=Institut Monégasque de la Statistique et des Études Économiques (IMSEE)|date=February 2018|access-date=10 February 2020}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၁၉ | population_estimate_rank = ၁၉၀ | population_census_year = ၂၀၁၆ | population_density_km2 = ၁၈,၇၁၃ | population_density_sq_mi = ၄၈,၄၆၂ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၁ <!--Note: Macau is more dense, but is a dependency, not a country--> | GDP_PPP = {{increase}} $၇.၆၇၂ ဘီလီယံ (၂၀၁၅ ခန့်မှန်း)<ref name="WF">{{cite web |title=EUROPE :: MONACO |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |website=CIA.gov |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=4 February 2020 |archive-date=30 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |url-status=dead }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၁၅ | GDP_PPP_rank = ၁၅၈ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၁၅,၇၀၀ (၂၀၁၅ ခန့်မှန်း)<ref name="WF"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၃ | GDP_nominal = {{increase}} $၇.၁၈၅ ဘီလီယံ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) - Monaco |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=MC&name_desc=false |website=data.worldbank.org |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=4 February 2020 |archive-date=14 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314084425/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=MC&name_desc=false |url-status=dead }}</ref> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၈{{ref label|infoboxb|b|}} | GDP_nominal_rank = ၁၄၅ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၁၈၅,၇၄၁<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) - Monaco |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=MC&name_desc=false |website=data.worldbank.org |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=4 February 2020 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203110227/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD%3Flocations%3DMC%26name_desc%3Dfalse |url-status=dead }}</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁ | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = | HDI_year = | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ယူရို]] ([[:en:Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | drives_on = right<ref>{{cite web |url=http://whatsideoftheroad.com/ |title=What side of the road do people drive on? |publisher=Whatsideoftheroad.com |access-date=28 May 2012 |archive-date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413182951/http://whatsideoftheroad.com/ }}</ref> | calling_code = [[မိုနာကိုနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၇၇]] | cctld = [[.mc]] | အထိမ်းအမှတ်များ = | footnote_a = {{note|infoboxa}} Government offices are however, located in the ''Quartier'' of Monaco-Ville. | footnote_b = {{note|infoboxb}} GDP per capita calculations include non-resident workers from France and Italy. | footnote_c = {{note|infoboxc}} ''Monacan'' is the term for residents. | today = }} '''မိုနာကိုနိုင်ငံ'''၏ တရားဝင်အမည်မှာ မိုနာကို ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံတော်ဖြစ်ပြီး [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တောင်ပိုင်း [[မြေထဲပင်လယ်]] ကမ်းရိုးတန်းရှိ ပြင်သစ် ရီဗီးရီးယား ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ မိုနာကို နိုင်ငံသည် အရပ်မျက်နှာ ၃ ခုတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ ၎င်း၏ အလယ်ဗဟိုသည် [[အီတလီနိုင်ငံ]]မှ ၁၆ ကီလိုမီတာ (၉.၉ မိုင်) ကွာဝေးသည်။ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၁.၉၈ (၀.၇၆ စတုရန်းမိုင်) မျှသာ ရှိသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေမှာ ၃၅,၉၈၆ ရှိသည်။ လူတစ်ဦး ပျမ်းမျှ ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၅,၁၆၃ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အများဆုံးနိုင်င့လည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှ သက်တမ်း အရှည်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦး၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ နှစ် ၉၀ မျှ ရှိသည်။ အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်းမှာလည်း အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ ဟာကျူလီဆိပ်ကမ်းကို တည်ဆောက်ပြီးချိန်တွင် မိုနာကို၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၂.၀၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၇၉ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြေထဲပင်လယ်တွင် မြေဖို့၍ မြေနေရာ အသစ်ကို ရယူခြင်း ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ နှင့် အကျယ်အဝန်း == ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနေထိုင်သော ဗာတီကင်နန်းမြို့မှလွဲလျှင် မိုနာကိုနိုင်ငံသည် [[ဥရောပတိုက်]]ရှိ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ တို့တွင် အငယ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၆၈ ဧကမျှသာ ရှိ၍ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂ဝ၄၄၁ (၁၉၆၁) ရှိသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံသည် [[မြေထဲပင်လယ်]]ကမ်းခြေတွင် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အီတလီနိုင်ငံ]]တို့ နယ်နိမိတ်ချင်းစပ်ရာ ဒေသ အနီး၌ တည်ရှိ၍ မိုနာကို နယ်စားမင်းသား တတိယရေနယာ က အုပ်ချုပ်သည်။ == စီးပွားရေး == မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာကျော် လောင်းတမ်းကစားဝိုင်းများ ရှိသော မွန်တီကာလိုမြို့ကြောင့် ထင်ရှားလေသည်။ နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြားမှ ဧည့်သည့်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ မိုနာကိုနိုင်ငံသို့ အပန်းဖြေ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြ၏။ မိုနာကိုမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နီးစ်မြို့သို့ ခေတ်မီ မော်တော်ကား လမ်းကောင်း ဖောက်လုပ်ထားသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံတွင် ရေငန် သက်ရှိလောကနှင့်ဆိုင်သော နာမည်ကျော် ပြတိုက်ရှိ၏။ မိုနာကိုနိုင်ငံရှိ မြို့များသည် မြေထဲပင်လယ်ကို မျက်နှာမူ လျက် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အလွန်သာယာ ပေသည်။ မြို့တော်မှာ မိုနာကိုမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၂ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။ ကျန်မြို့နှစ်မြို့မှာ လာကွန်ဒါမင်းမြို့နှင့် မွန်တီကာလို မြို့များဖြစ်သည်။ မိုနာကို နိုင်ငံသားတို့သည် များသောအား ဖြင့် ဟိုတယ်နှင့် စားသောက်ဆိုင်တို့၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ကစားဝိုင်းများမှ ဝင်ငွေအမြောက်အမြား ရရှိလေသည်။ နိုင်ငံသားများကိုမူ ထိုကစားဝိုင်းများ၌ ဝင်ရောက်ကစားခွင့် မပြုချေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရောမ သာသနာစောင့်နိုင်ငံကို တည်ထော်သူ ဧကရာဇ်ဘုရင် ပထမ အော့တိုသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်စိုးခဲ့၍ ၁၂၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ မိုနာကိုသည် ဂျီနိုအာမင်းဆက် လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆာဒင်းနီးယားနိုင်ငံ၏ စောင့်ရှောက်ခံနယ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ စောင့်ရှောက်ခံနယ်အဖြစ် လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ မိုနာကိုနိုင်ငံကို ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ နယ်စား မင်းသားက အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] အတွင်း က ဂျာမန်စစ်တပ်များသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြ သည်။ မင်းသား ဒုတိယလူဝီသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်သည်။ လူဝီမင်းသားက ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မြေးတော် တတိယ ရေနယာမင်းသားက မိုနာကိုနိုင်ငံကို ဆက်လက်၍ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိ၏။ == အုပ်ချုပ်ရေး == ဥပဒေပြု ရေး အာဏာသည် နယ်စားမင်းသားနှင့် အဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး ပါဝင်သော အမျိုးသားကောင်စီ၌ တည်ရှိလေသည်။ လူထုက ထိုအမျိုးသားကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ကြရသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)</ref> == ကိုးကာ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == {{Sister project links|voy=Monaco}} ; Government * [http://www.gouv.mc/ Official Government Portal] * [http://www.palais.mc/ Official website of the Prince's Palace of Monaco] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/monaco.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111108162611/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/monaco.html |date=8 November 2011 }} * [http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf Monaco Statistics Pocket – Edition 2014] ; ယေဘုယျအချက်လက် * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/monaco.htm Monaco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085244/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/monaco.htm |date=7 June 2008 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17615784 Monaco] from the BBC News * [http://www.monaco.me/ Monaco] information about Monaco * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Monaco:_Primary_Documents History of Monaco: Primary documents] ; ခရီးသွား * [http://www.visitmonaco.com/ Official website for Tourism] * [http://www.yourmonaco.com/ Your Monaco] Monaco travel guide * [http://www.petitmonegasque.fr/ Discovery of Monaco]{{Dead link|date=April 2026 }} ; အလုပ် * [http://www.work-monaco.com/ Monaco Job Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016171119/http://www.work-monaco.com/ |date=16 October 2011 }} ; အခြား *[http://www.ordremedecins.mc/ Order of the doctors of Monaco] {{fr icon}} *[http://www.monaco-prestige.info/ French Monaco Web portail] {{fr icon}} *[http://glomed.free.fr/laprincipauté.html/ La Principauté&nbsp;– Le premier journal d'actualité de Monaco]{{Dead link|date=January 2021 }} *Monaco Today, a daily newsletter in English, [http://www.monacolife.net/ Monacolife.net] *[http://www.monacolife.net/ Monacolife.net] English news portal *[http://www.monacotimes.com/ The Monaco Times]&nbsp;– a regular feature in The Riviera Times is the English language newspaper for the French&nbsp;– Italian Riviera and the Principality of Monaco provides monthly local news and information about business, art and culture, people and lifestyle, events and also the real estate market. *[http://www.monaco-iq.com/ Monaco-IQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202104519/http://monaco-iq.com/ |date=2 February 2011 }} Monaco information and news aggregator *[http://www.ilprincipato.com/ Monte-Carlo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030113437/http://www.ilprincipato.com/ |date=30 October 2011 }} Italian Monte-Carlo unofficial portal *[http://www.ismonaco.org/home/en.aspx International School of Monaco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208124814/http://www.ismonaco.org/home/en.aspx |date=8 February 2015 }} [[ကဏ္ဍ:မိုနာကိုနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] hvybllmsrw5k7td4pvpi9ue98yglbfs 0 17836 1028448 757692 2026-04-30T04:20:34Z ~2026-26315-62 142152 လီရှော မဟုတ်ပါ။ လီဆူ လူမျိုး ဖြစ်ပါသည်။ လီဆူ ဟု ရေးမှ အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ 1028448 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မိုးနဲမြို့ |official_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = ႁူင်းယႃ ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး - panoramio.jpg |image_caption = မိုးနဲမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ (၂၀၁၃) |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုးနဲမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 20 |latm = 31 |lats = |longEW = E |longd = 97 |longm = 52 |longs = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မိုးနဲမြို့'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[နမ့်စန်ခရိုင်]]၊ လွယ်လင်-မိုင်းပန်သွားလမ်း ၄၆ မိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ၃,၁၇၉ ပေမြင့်သည်။ မိုးနဲဟူသည်မှာ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]ဖြင့် မိုင်းခင်း = ''အဖွားမြို့'' ဟူ၍ ဖြစ်၏။ မိုးနဲမြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် နောင်ကျော့အင်းနှင့် နောင်ကျော့ချောင်း ရှိပြီးလျှင်၊ အနောက်တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မြို့ရိုးပျက်များ ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တံခွန်တောင်၊ မြတောင်၊ ငွေတောင်စသည့် တောင်ကုန်း တောင်စွယ်များ ရှိ၏။ ထိုတောင်များပေါ်တွင် စေတီတစ်ဆူကျ တည်ထားလေသည်။ မိုးနဲမြို့ တည်နေပုံမှာ ဆင်ခြေလျှော ဖြစ်ရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် မြင့်ပြီးလျှင် အရှေ့ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ မြို့၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ယခင်နယ်ရှင် စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်နန်း ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် မြို့သူမြို့သားများ အမြဲ သုံးစွဲနေသည့် နောင်မိုရေကန် ရှိသည်။ မိုးနဲမြို့သည် အရှေ့နှင့်အနောက် ၃/၄ မိုင်ခန့်၊ တောင်နှင့်မြောက် ၁/၄ မိုင်ခန့် ရှိ၏။ ခန့်မှန်းခြေ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် တစ်ဝက်ခန့် ဖြစ်သည်။ မိုးနဲမြို့တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၁၄ ခန့်ရှိပြီးလျှင် လူဦးရေ ၂၄၇၂ ယောက်ခန့် ရှိ၏။ မိုးနဲမြို့နှင့် မြို့နယ်အတွင်း [[ရှမ်းလူမျိုး]] အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။ မြို့ပေါ်တွင် မြန်မာ၊ ကုလားနှင့် တရုတ်လူမျိုး အနည်းအကျဉ်း ရှိ၍၊ မြို့နယ်အတွင်း လီဆူ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျားနှင့် [[ပလောင်လူမျိုး]] အနည်းအပါး နေထိုင်ကြလေသည်။ မိုးနဲမြို့နှင့် မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသူများသည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသာ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် လယ်ယာခြံ လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသူများသာ များလေသည်။ မိုးနဲမြို့၏ အဓိက ထွက်ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်၍၊ သစ်စေး၊ အင်တွဲ၊ ရှမ်းဆီ၊ ချိပ် စသည်တို့ လည်း အများအပြား ထွက်သည်။ မိုးနဲမြို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ များပြားသည့်အလျောက် မြို့နှင့်မလိုက်အောင်ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ၁၆ ကျောင်း ရှိသည်။ မိုးနဲမြို့နယ်တွင် စေတီပုထိုးများလည်း အလွန် များပြား၏။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်တွင် မိုးနဲမြို့ကို အချက်အချာထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မိုးနဲမြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ စေတီ၊ ဦးရွှေအောင်စေတီနှင့် ဆင်တောင်စေတီတို့ ဖြစ်သည်။ မိုးနဲမြို့သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း၊ လွယ်လင်ခရိုင်၊ မိုးနဲနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ နယ်ပိုင်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ လမ်းဝန်ထောက်ရုံး၊ အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်ရုံး၊ ရဲဌာန၊ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဌာန စသည်ဖြင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ အစိုးရအထက်တန်းေကျာင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများလည်းရှိသည်။ မိုးနဲမြို့သည် လွယ်လင်၊ မိုင်းပန်၊ မန္တလေး၊ ကျိုင်းတောင်း၊ လင်းခေး စသည့် မြို့များနှင့် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ရှိလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] tq2bgljwd1f52k57n1jjikzv3qfab19 0 18495 1028394 1017766 2026-04-29T20:44:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028394 wikitext text/x-wiki {{Coord|6|S|147|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = လွတ်လပ်သော ပါပူအာနယူးဂီနီ နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|tpi|Independen Stet bilong Papua Niugini}}|{{native name|ho|Independen Stet bilong Papua Niu Gini}}}} | common_name = ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of Papua New Guinea.svg | ပုံ_တံဆိပ် = National Emblem of Papua New Guinea.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = ‘[[ကွဲပြားမှုကြားမှ ညီညွတ်ခြင်း]]’ "Unity in diversity" <ref>{{cite web | title=Stable Government, Investment Initiatives, and Economic Growth | work=Keynote address to the 8th Papua New Guinea Mining and Petroleum Conference (Google cache) | date=2004-12-06 | author=Sir Michael Somare | url=http://www.pm.gov.pg/pmsoffice/PMsoffice.nsf/pages/B6475E51C894229B4A256F6900141A4B?OpenDocument | accessdate=2007-08-09 | archivedate=28 June 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060628014059/http://www.pm.gov.pg/pmsoffice/PMsoffice.nsf/pages/B6475E51C894229B4A256F6900141A4B?OpenDocument }}</ref> | နိုင်ငံတော်သီချင်း = "[[ငါ့သားတို့ ထကြလော့]]"<ref>{{cite web |title=Never more to rise |work=The National |date=6 February 2006 |url=http://www.thenational.com.pg/020606/w5.htm |access-date=19 January 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713212154/http://www.thenational.com.pg/020606/w5.htm |archive-date=13 July 2007 |accessdate=15 September 2011 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713212154/http://www.thenational.com.pg/020606/w5.htm }}</ref><div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:O Arise, All You Sons (instrumental).ogg]]</div> | royal_anthem = "[[God Save the Queen]]"<ref>{{cite book |last1=Webb |first1=Michael |title=Lokal Musik: Lingua Franca Song and Identity in Papua New Guinea |date=1993 |publisher=Cultural Studies Division, National Research Institute |isbn=978-9980-68-019-8 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=W6afAAAAMAAJ&q=%22god+save+the+queen%22 |language=en}}</ref><div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</div> | ပုံ_နေရာ = Papua New Guinea (orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption |location_color= green}} | မြို့တော် = [[မော့စဘီဆိပ်ကမ်းမြို့]] | coordinates = {{Coord|09|28|44|S|147|08|58|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကားများ<ref name="cia">{{cite web |title=Papua New Guinea |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2012 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/papua-new-guinea/ |access-date=5 October 2012 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412232302/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/papua-new-guinea |url-status=dead }}</ref><ref name="sign">{{cite news|url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/274199/sign-language-becomes-an-official-language-in-png|title=Sign language becomes an official language in PNG|publisher=Radio New Zealand|date=21 May 2015}}</ref> | languages = {{hlist |[[:en:Papua New Guinean English|အင်္ဂလိပ်]]|[[:en:Hiri Motu|Hiri Motu]] |[[:en:Papua New Guinean Sign Language|သင်္ကေတဘာသစကား]]|[[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]}} | languages2_type = '''ဒေသခံလူမျိုးဘာသာစကားများ''' | languages2_sub = yes | languages2 = [[:en:Languages of Papua New Guinea|၈၅၁ ခု]]<ref name="ethnologue"/> | ethnic_groups = {{unbulleted list | [[:en:Papuan people|ပါပူအာ လူမျိုးများ]] }} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၉၅.၅% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၆၄.၃% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |—၂၆.၀% [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]] |—၅.၂% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်များ]] |၃.၁% မသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ |၁.၄% [[:en:Religion in Papua New Guinea|အခြား]] / [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|မရှိ]] }} | religion_year = ၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း | religion_ref = <ref>{{cite web |last1=Koloma. Kele |first1=Roko. Hajily |title=PAPUA NEW GUINEA 2011 NATIONAL REPORT-NATIONAL STATISTICAL OFFICE |url=http://sdd.spc.int/en/resources/document-library?view=preview&format=raw&fileId=218 |website=sdd.spc.int |access-date=21 October 2021 |archive-date=12 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812174041/http://sdd.spc.int/en/resources/document-library?view=preview&format=raw&fileId=218 |url-status=dead }}</ref> | demonym = [[:en:Papuan people|Papua New Guinean]] | government_type = {{nowrap|[[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]<br />[[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]}} | leader_title1 = [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]] | leader_name1 = [[ချားလ်စ် ဝေလမင်းသား]] | leader_title2 = [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်]] | leader_name2 = Bob Dadae | leader_title3 = [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = James Marape | legislature = [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပါလီမန်|အမျိုးသားပါလီမန်]] | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း | sovereignty_note = [[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]]မှ | established_event1 = [[Papua and New Guinea Act 1949|ပါပူနှင့် နယူးဂီနီ ဥပဒေ (၁၉၄၉ ခုနှစ်)]] | established_date1 = ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက် | established_event2 = [[Papua New Guinea Independence Act 1975|ကြေညာခဲ့ခြင်းနှင့် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်း]] | established_date2 = ၁၉၇၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက် | ဧရိယာအဆင့် = ၅၄ <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = ၄၆၂,၈၄၀ | area_sq_mi = ၁၇၈,၇၀၃ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၂ | ဧရိယာ = {{convert|462840|km2|sqmi}} | population_estimate = ၈,၉၃၅,၀၀၀ | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_estimate_rank = ၉၈ | population_census = ၇,၂၇၅,၃၂၄<ref>{{Cite web |url=https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 |title=Archived copy |access-date=16 December 2019 |archive-date=6 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906090745/https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 |url-status=dead |accessdate=21 October 2021 |archivedate=6 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906090745/https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 }}</ref> | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_density_km2 = ၁၅ | population_density_sq_mi = ၃၄.၆၂ | population_density_rank = ၂၀၁ | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP = $၃၂.၃၈၂ ဘီလီယံ<ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=13&sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=853&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=23 February 2019}}</ref> | GDP_PPP_rank = ၁၂၄ | GDP_PPP_per_capita = $၃,၇၆၄<ref name="imf2" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $၂၁.၅၄၃ ဘီလီယံ<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_rank = ၁၁၀ | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_per_capita = $၂,၅၀၄<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = ၂၀၀၉ | Gini_change = <!--increase/derease/steady--> | Gini = ၄၁.၉ <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PG |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=data.worldbank.org |access-date=23 February 2019 |archive-date=7 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407160303/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DPG }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/derease/steady--> | HDI = ၀.၅၅၅ <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၅၅ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ပါပူအာနယူးဂီနီ ကီနာ|Kina]] | currency_code = PGK | time_zone = [[ဩစတေးလျ အရှေ့ပိုင်းဒေသ စံတော်ချိန်|AEST]] | utc_offset = +10, +11 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ဘယ် | cctld = [[.pg]] | calling_code = +၆၇၅ | အထိမ်းအမှတ်များ = }} '''ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ''' ('''Papua New Guinea'''; အတိုကောက် '''PNG'''; {{IPAc-en|ˈ|p|æ|p|ə|_|nj|uː|_|ˈ|g|ɪ|n|iː}} {{respell|PAP|pə-new|GHIN|ee}}; {{lang-tpi|Papua Niugini}}; [[ဟီရီမိုတူဘာသာစကား|ဟီရီမိုတူ]]: ''Papua Niu Gini'') ၏ တရားဝင်အမည်မှာ '''လွတ်လပ်သော ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ''' (Independent State of Papua New Guinea) ဖြစ်ပြီး [[အိုရှန်းနီးယား]] တွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကာ [[နယူးဂီနီကျွန်း]]၏ အရှေ့ပိုင်းတစ်ခြမ်းကို နေရာယူထားပြီး ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းပေါင်းများစွာလည်း ပါဝင်သည်။ (ကျွန်း၏ အနောက်ပိုင်း အခြမ်းမှာ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]ပိုင် ပါပူအာဒေသ နှင့် အနောက်ပါပူအာ ဒေသတို့ဖြစ်သည်။) [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]၏ အနောက်တောင်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းက ထိုဒေသကို [[မီလန်နီးရှား]]ဟု ခေါ်ကြသည်။ မြို့တော်မှာ ပို့တ်မော့စဘီမြို့ ဖြစ်သည်။ ပါပူအာနယူးဂီနီသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးအစား ကွဲပြားမှု အများဆုံးရှိသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဒေသသုံး ဘာသာစကား ၈၄၈ မျိုးရှိပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၁ မျိုးကို သက်ရှိထင်ရှားပြောဆိုသူ မရှိတော့ပေ။<ref name="ethnologue">[http://www.ethnologue.com/country/PG Papua New Guinea], Ethnologue</ref> လူဦးရေ ၇ သန်းတွင် ရိုးရာ အဖွဲ့အစည်းများလည်း အများအပြား ရှိသည်။<ref name="University of Hawaii Press">{{Cite book | last1= James | first1= Paul | authorlink= Paul James (academic) | last2= Nadarajah | first2= Yaso | last3= Haive | first3= Karen | last4= Stead | first4= Victoria | title= Sustainable Communities, Sustainable Development: Other Paths for Papua New Guinea | url=http://www.academia.edu/3230875/Sustainable_Communities_Sustainable_Development_Other_Paths_for_Papua_New_Guinea_author_with_Nadarajah_Stead_and_Have_University_of_Hawaii_Press_Honolulu_2012 pdf download | year= 2012 | publisher= University of Hawaii Press | location= Honolulu }}</ref> ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသ အများပြားဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |publisher=World Bank |year=2005 |title=World Bank data on urbanisation |work=World Development Indicators |url=http://devdata.worldbank.org/wdi2005/Table3_10.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090203131044/http://devdata.worldbank.org/wdi2005/Table3_10.htm |archivedate=3 February 2009 |accessdate=15 July 2005 }}</ref> ထို့အပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အနည်းဆုံး စူးစမ်းရှာဖွေသော ဒေသဖြစ်ပြီး မတွေ့ရှိသေးသော အပင်များ တိရစ္ဆာန်များ ပါပူအာနယူးဂီနီ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် အများအပြား ရှိလိမ့်မည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite news |author=Gelineau, Kristen |url=http://www.independent.co.uk/news/science/spiders-and-frogs-identified-among-50-new-species-1654296.html |title=Spiders and frogs identified among 50 new species |work=The Independent |date=26 March 2009 |accessdate=26 March 2009}}</ref> လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်း အတော်များများမှာ ရိုးရာ အဖွဲ့အစည်းများဖြင့်သာ နေထိုင်ကြပြီး တစ်ဦးချင်း တစ်မိသားစုချင်း လုံလောက်ရုံမျှ စိုက်ပျိုးသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးစနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံ နေထိုင်ကြသည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းများမှာ နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အတွင်းတွင် တသီးတသန့် နေရာရထားကြသည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်ပနိုင်ငံကြီး ၃ နိုင်ငံမှ လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပါပူအာ နယူးဂီနီသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဩစတေးလျမှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ သို့သော် ပါပူအာနယူးဂီနီသည် အဲလိဇဘက် ၂ ဘုရင်မ၏ ဓနသဟာယနယ်ပယ် အတွင်းတွင် ပါဝင်လျက် ရှိကြသည်။ ပြည်သူအများစုမှာ အလွန်ပင် ဆင်းရဲကြပြီး သုံးပုံတစ်ပုံမျှသော လူဦးရေမှာ တစ်နေ့ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၂၅ ထက် မပိုသော ငွေဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] hrumdffl4n8d3x2sseiodl0rlzjyudh 0 18849 1028472 1027882 2026-04-30T06:49:13Z Salai Rungtoi 22844 /* လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) */ 1028472 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဥ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဥ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဥ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] 1bsnwxo62793cv3at2pshng5bga2nn5 0 18861 1028525 851830 2026-04-30T10:04:59Z Chenzeyan29 141880 စာမျက်နှာကို [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1028525 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:ယဉ်ကျေးမှု]] so0t99zdtmv4d53ip18601nhe7ucvfj 0 19060 1028498 756054 2026-04-30T09:06:14Z Chenzeyan29 141880 1028498 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' သို့မဟုတ် '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ]] (လူးရှမ်း) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> {{Infobox settlement |name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) |native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ (Talu) |settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] |image_skyline = Jinghong_Montage.jpg |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] |subdivision_type1 = ပြည်နယ် |subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] |capital = [[ကျိုင်းဟုံမြို့]] |area_total_km2 = 19184 |population_total = 1187594 |population_as_of = 2020 }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] sp2v2yf5h3gf26x9h7a7nc8zt36wgmc 1028509 1028498 2026-04-30T09:31:18Z Chenzeyan29 141880 1028509 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghong_Montage.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = Yunnan Xishuangbanna.png | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံမြို့]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] 94q65wbynp45n23wtvkxfliyd9orufo 1028513 1028509 2026-04-30T09:37:44Z Chenzeyan29 141880 1028513 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] akd763lkx5qk1aohrd9iamw4nu2s7qr 1028516 1028513 2026-04-30T09:57:00Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028516 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]''' အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> [attachment_0](attachment) ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] jqbe7387kkmmsloghqap5xv6mp1mr5r 1028517 1028516 2026-04-30T09:57:19Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် */ 1028517 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> [attachment_0](attachment) ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] a8ag229em2x001xp115ta1irzrsdl4i 1028518 1028517 2026-04-30T09:57:41Z Chenzeyan29 141880 /* ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် */ 1028518 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] jyk17t3e1wuamxd98z76mk0kswwb19z 1028519 1028518 2026-04-30T09:57:59Z Chenzeyan29 141880 1028519 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] ``` == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] 4hkp6kh92xyvrbn813oh1ync5p2o7an 1028520 1028519 2026-04-30T09:58:25Z Chenzeyan29 141880 /* ပြင်ပလင့်ခ်များ */ 1028520 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] 82ax8uhgd2tgf0kbxxfkqeh3d96fwf1 1028521 1028520 2026-04-30T09:58:48Z Chenzeyan29 141880 1028521 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] d25bkv7uzezbx1du4hybv7mmkrbhlx7 1028522 1028521 2026-04-30T10:03:06Z Chenzeyan29 141880 /* စားသောက်ဖွယ်ရာ */ 1028522 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်း]] [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] s2ps98g0b0g1njjk44lz32rh2qgmmup 1028523 1028522 2026-04-30T10:03:25Z Chenzeyan29 141880 1028523 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] iuc0rjy5c6id8lc2pa1uokt994foyrq 1028524 1028523 2026-04-30T10:03:52Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကားချက်များ */ 1028524 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်း]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] 3n0e37e7c2v57qzwhqevphiwxpm4puz 1028526 1028524 2026-04-30T10:05:58Z Chenzeyan29 141880 /* အမည်ရင်းမြစ် */ 1028526 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်း|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် တိုင်းလူးဘာသာစကား (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်း]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] 2c3wb105dfhsh0saj112uhcs3chq8xi 1028527 1028526 2026-04-30T10:06:55Z Chenzeyan29 141880 1028527 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် တိုင်းလူးဘာသာစကား (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်း]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] c2ht53x2pj428qluxaih4ez8cen67r5 1028528 1028527 2026-04-30T10:07:13Z Chenzeyan29 141880 1028528 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (သို့မဟုတ်) '''သိပ်သောင်ပန္နား''' ({{lang-shn|သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး}}၊ [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူ]]: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; {{zh|s=西双版纳}}) သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော [[လူးရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလူ (လူးရှမ်း)]] ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် တိုင်းပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သိန်းသန်းထွန်း။ ''ယူနန်ပြည်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ''။</ref> ဤဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လောနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Short description|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းလူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု}} {{Infobox settlement | name = စစ်ဆောင်ပန္နား (သိပ်သောင်ပန္နား) | native_name = ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ | native_name_lang = khb | settlement_type = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | image_skyline = Jinghongcity.jpg | image_caption = ကျိုင်းဟုံမြို့၏ မြင်ကွင်းများ | image_map = File:Xishuangbanna in Yunnan.svg | map_caption = ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နား၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ကျိုင်းဟုံ]] | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | area_total_km2 = 19184.45 | population_total = 1301407 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | website = {{URL|http://www.xsbn.gov.cn/}} }} ဤဒေသသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းတွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အမည်သည် [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်းလူးဘာသာစကား]] (Tai Lue) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပေါင်းစပ်ဖော်ပြနေသည်။ ဤအမည်ကို "စစ်ဆောင်" (Sipsong) နှင့် "ပန္နား" (Panna) ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ "စစ်ဆောင်" သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဆယ်နှစ်" (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပန္နား" မှာ "ပန်" (ရှစ်သောင်း) နှင့် "နား" (လယ်) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရာ "လယ်ကွင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းစီရှိသော နယ်မြေ" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Hsieh1989">Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington.</ref> ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မှ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာအင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ခံတပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး၏ အချက်အချာဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Thant2011">Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber.</ref> မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Giersch2006">Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun1969">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝထွန်းစာအုပ်တိုက်။</ref> အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Walker1999">Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုစနစ် == === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press.</ref> === ဗိသုကာပညာ === တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> == ပွဲတော်များ == === ၁။ ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ [[လူးရှမ်း]] တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> အေဒီ (၁၁) ရာစု [[ပုဂံ]]နိုင်ငံတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မှတစ်ဆင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသသို့ ထေရဝါဒယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့၏ အဆိုအရ စစ်ဆောင်ပန္နား၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ခန့် (အေဒီ ၁၃ ရာစု) တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်တည်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>Davis, Sara L. M. (2005). ''Song and Bird-Skins: A Poetics of Indigenous Revival in China''. University of Washington Press.</ref> စစ်ဆောင်ပန္နား သင်္ကြန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်ကပင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အစိုးရက ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရားဝင် အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism: Religion and the Politics of Identity in China''. University of Washington Press.</ref> ပွဲတော်၏ ပထမဆုံးနေ့ကို အဓိကအားဖြင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] (လန်ချန်းမြစ်) ပေါ်၌ ကျင်းပသည်။ ဤနေ့တွင်နဂါးလှေပြိုင်ပွဲကျင်းပြီး၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအရ နဂါးလှေပြိုင်ခြင်းသည် ရာသီဥတု မှန်ကန်စေရန်နှင့် မြစ်စောင့်နတ်ကို ပူဇော်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် လှေများသည် ဆေးရောင်စုံ ခြယ်သထားသော နဂါးခေါင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ညပိုင်းတွင် ကုန်းမိန်းမီးပုံးပျံ ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကောင်းကင်သို့ လွှတ်တင်ကြပြီး အတိတ်မှ ကံမကောင်းခြင်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>Gao, Lishi. (1999). ''The Traditional Architecture and Festivals of Xishuangbanna''. Yunnan University Press.</ref> ဒုတိယနေ့တွင် ဒေသခံများသည် ရိုးရာဝတ်စုံများကို အပြည့်အစုံ ဆင်ယင်ကြပြီး အစုအဖွဲ့လိုက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို ဆင်နွှဲကြသည်။တတိယနေ့သည် ပွဲတော်၏ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်ပြီး "နှစ်သစ်ကူးနေ့" လည်း ဖြစ်သည်။ နံနက်စောစောတွင် ဒေသခံများသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ ရုပ်ပွားတော်များကို နံ့သာရေဖြင့် သပ္ပာယ်ကြသည်။ ထို့နောက် သံဃာတော်များအား ဆွမ်းလောင်းလှူ၍ တရားနာကြသည်။<ref>Peters, Heather A. (1990). ''Buddhism and Spirit Cults among the Tai Lue''. University of Pennsylvania.</ref> ဘာသာရေး အခမ်းအနားများ ပြီးဆုံးပါက လူအချင်းချင်း ရေပက်ဖျန်းကြသည်။ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် ရေပက်ခြင်းမှာ "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းသည် ရွှဲရွှဲစိုနေအောင် ပက်ဖျန်းခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ <ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> === ၂။ ကထိန် အလှူပွဲများ (Tan Tan Festival) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်တိုင် ကာလများကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော "ပဒေသာပင်" များပေါ်တွင် ဆင်ယင်၍ စီတန်းလှည့်လည် လှူဒါန်းကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာတေးဂီတနှင့် မောင်း၊ လင်းကွင်း တီးခတ်မှုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကျင်းပကြသည်။ === ၃။ ခါးပတ်ပွဲနှင့် အပျိုတော်အက === တိုင်လူးအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် အင်္ကျီရင်စေ့နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကာ ခါးတွင် လက်ရာမြောက်သော ငွေခါးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ငွေခါးပတ်များကို အားပြိုင်ဝတ်ဆင်ကာ ကခုန်ကြသည့် ဓလေ့မှာ ထင်ရှားသော ရှုခင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> == စားသောက်ဖွယ်ရာ == စစ်ဆောင်ပန္နား အစားအစာသည် ရှမ်းအစားအစာနှင့် ဆင်တူပြီး စပ်သော၊ ချဉ်သော အရသာကို ဦးစားပေးသည်။ * **ထင်ရှားသော အစားအစာ:** ဝါးကျည်တောက်ဆွမ်း၊ ငါးကင် (Lemongrass Fish)၊ ဟင်းထုပ်နှင့် ဒေသထွက် လက်ဖက်ရည် (Pu-erh Tea) တို့ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ရည်သည် ဤဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော်သည်။ == စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား သမိုင်းကြောင်း == '''စစ်ဆောင်ပန္နား''' (Xishuangbanna) သို့မဟုတ် မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ကျိုင်းရုံးကြီး တစ်ဆဲ့နှစ်ပန္နား''' ဟု ထင်ရှားသော ဤဒေသသည် ရှမ်းဘာသာစကားအရ "လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ရှေးယခင်ကတည်းက [[လူးရှမ်ဍ]] (Tai Lue) တို့ အစဉ်အဆက် နေထိုင်လာခဲ့သည့် အချက်အချာဒေသဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "စစ်ဆောင်" မှာ တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး "ပန္နား" မှာ လယ်ကွက် သို့မဟုတ် ခရိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ယင်းအမည်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အပိုင်းအခြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးသည် မြို့မဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong) အဖြစ် တည်ရှိကာ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နား၊ အနောက်ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားဟူ၍ ပန္နားပေါင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုင်းရုံးသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးပြီး ၎င်း၏ယဉ်ကျေးမှုမှာ [[ကျိုင်းတုံ]]ရှိ ဂုံလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ [[ဇင်းမယ်]] (ချင်းမိုင်) ယဉ်ကျေးမှုနှင့်လည်းကောင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက်၌ ဇင်းမယ်နှင့် ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နယ်မြေကို ခရိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခု ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ "စစ်ဆောင်ပန္နား" ဟူသော အခေါ်အဝေါ်သည် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ <ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည် တရုတ်နှင့် မြန်မာဩဇာ နှစ်ဖက်ကြားတွင် ရံဖန်ရံခါ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ ကျိုင်းရုံးကို တိုင်းကြီးတစ်တိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]၏ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ကျိုင်းရုံးကို '''မဟာနာဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း၊ [[ပုဂံမင်း]] လက်ထက် အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာတွင်မူ ကျိုင်းရုံးနှင့် မိုင်းစယ်မြို့တို့ကို အခြေပြု၍ '''ဇောတိနဂရတိုင်း''' ဟုလည်းကောင်း အသီးသီး ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)။</ref> ထို့ကြောင့် စစ်ဆောင်ပန္နား သို့မဟုတ် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးသည် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက် အစွန်အဖျားတွင် အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဝေးလံသော ဤနယ်မြေများကို ချန်လှပ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတော့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.xsbn.gov.cn/ စစ်ဆောင်ပန္နား အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုများ]] [[Category:ရှမ်းသမိုင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:စစ်ဆောင်ပန္နား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်း]] [[Category:တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[Category:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်]] oixl133rzina5phgr17yt797wbv3u76 0 20932 1028395 818618 2026-04-29T21:28:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028395 wikitext text/x-wiki [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|The top image is captured using photography. The bottom image is rendered. Images are produced by capturing or rendering.]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|ပုံရိပ်]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left|]] '''ပုံရိပ်''' (image) ဟူသည်မှာ [[ဝတ္ထုစစ်]]များ၏ ပုံတူအရိပ် (artifact) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[တူးဒီရုပ်ပုံ]] (two-dimensional picture) တစ်ပုံသည် ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်တွင် [[တူးဒီပုံရိပ်]] နှင့် [[သရီးဒီပုံရိပ်]] (three-dimensional image) ဟူ၍ နှစ်မျိုးကွဲသည်။ ယင်းပုံရိပ်များကို [[အလင်းဓာတ်ကိရိယာ]] (optical device) များ ဖြစ်ကြသော [[ကင်မရာ]]၊ [[ကြေးမုံ]]၊ [[မှန်ဘီလူး]]၊ [[တယ်လီစကုပ်]]၊ [[မိုက္ကရိုစကုပ်]] သို့မဟုတ် [[လူ]] သက်ရှိ [[သတ္တဝါ]]တို့၏ [[မျက်စိ]] နှင့် ရေမျက်နှာပြင်တို့တွင် ဖမ်းယူပုံဖော်ရရှိနိုင်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== *[[အင်နီမေးရှင်း]] *[[ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံပညာ]] *[[ကွန်ပျူတာအင်နီမေးရှင်း]] *[[ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံရိပ်]] *[[ဖလင်]] *[[ဓာတ်ပုံ]] *[[ဓာတ်ပုံပညာ]] *[[ဗွီဒီယို]] ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [http://www.apple.com/science/insidetheimage/bzreaction/ The B-Z Reaction: The Moving or the Still Image?] * [http://www.csusa.org/face/home.htm FACE: Friends of Active Copyright Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210044215/http://www.csusa.org/face/home.htm |date=10 December 2011 }} * [http://www.digitalpreservation.gov/formats/fdd/still_fdd.shtml Library of Congress - Format Descriptions for Still Images]{{Dead link|date=April 2026 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပုံရိပ်သခြင်း]] [[uk:Картина]] o6w77sztaeygsw7hqhznfgpg4nvdm1g 0 23292 1028426 1022416 2026-04-30T03:15:15Z Chenzeyan29 141880 1028426 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာမိသားစု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့အစည်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ(ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် တခြား တိဗက်-ဗမာ ဘာသာပြောလူမျိုးများ ပါဝင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒအခြေခံသုတေသနများအရ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မူရင်းစတင်ရာဒေသကို တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) နှင့် [[တိဗက်|တိဘက်မြောက်ပိုင်း]]၊ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း အများအားဖြင့် ယူဆနိုင်သည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသမှတဆင့် အဆင့်ဆင့်ခွဲဖြာထွက်လာပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊တရုတ်နိုင်ငံ၊အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသ အထိပြန့်နှံ့ လာခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ {| align = center |{{Multiple image | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | caption1 = Hypothesised homeland and dispersal according to Sagart et al. (2019){{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | caption2 = Hypothesised homeland and dispersal according to van Driem (2005){{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | caption3 = Hypothesised homeland and dispersal according to Blench (2009){{sfnp|Blench|2009|p=14}}<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and NE Indian languages and the origin of Sino the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> | alt1 = Sagart et al တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၉) | alt2 = van Driem တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၅) | alt3 = Blench တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၀၉) | width1 = 280 | width2 = 294 | width3 = 294 }} |} ပုံမှန်အားဖြင့် တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင် အချို့ Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ဖခင်ဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်းတွင်အဓိကတွေ့ရသော Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှလူမျိုးအများစုတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင်လည်း အများဆုံး ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> Haplogroup D-M174 သည် တိဘက်လူမျိုးများ နှင့် တောင်ပိုင်း တိဗက်–ဗမာအစုများတွင် သီးခြားထင်ရှားသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဂျပန်တွင်လည်း တွေ့ရသဖြင့် သမိုင်းအရ အနက်ပါအရာများကို ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>Zhong, Hai et al. (2010). "Extended Y Chromosome Investigation Suggests Postglacial Migrations of Modern Humans into East Asia via the Northern Route". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> Haplogroup N နှင့် Haplogroup C တို့သည် ရာခိုင်အနှုန်းအနည်းငယ်သာ တွေ့ရသော်လည်း တချို့ တိဗက်–ဗမာ အုပ်စုများတွင် သက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း သုတေသနများ ဖော်ပြထားသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင် Haplogroup M နှင့် N ၏အခွဲများနှင့် အရှေ့အာရှနှင့် တောင်အာရှတို့၏ မူရင်းမိခင်မျိုးရိုး အနက်သက်ဆိုင်မှုများကို ဖော်ပြပေးသည်။၎င်းအပြင် Haplogroup A, G, D တိဘက်မြင့်တန်းနေထိုင်သူများတွင် တွေ့ရပြီး အအေးဒဏ်ဒေသသို့ လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်စေသည်ဟု ယူဆသည်။<ref>Kang, Longli et al. (2013). "High-altitude adaptation of the mitochondrial genome in Tibetans". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အဆင့်မြင့်နေထိုင်နိုင်စွမ်းများ နှင့် ဆက်စပ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့်နေထိုင်နိုင်သည့် ဗီဇဖြစ်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင်သာ ထင်ရှားပါသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== * တိဗက်အုပ်စု (Tibetic) ** တိဗက် (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** Dzongkha (ဘူတန်) ** ဆစ်ခ်ကင်း, Sherpa(ရှဲပါ့) * လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) ** ဗမာနှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ၊အာချန်(မိုင်းသာ)၊လော်ဝေါ် or မရူ ( mainstream linguistics အရ Sal အုပ်စု) ** လိုလို (ယီ), လီဆူ, နရှီး, အာခါ * ကရင်အုပ်စု (Karenic) ** စကောကရင် ** ပိုးကရင် ** ကယား (ကရင်နီ) ** ပအိုဝ်း ** ကယန်း * Qiangic အုပ်စု ** Qiang ** Pumi ** Muya ** Ersu, etc. (စီချွမ်ကုန်းမြင့်) * နာဂ-ကူကီး-ချင်း အုပ်စု ** နာဂများ ** ကူကီး, ဇိုမီး ** ချင်း (တီးတိန်,ဟားခါး, etc.) ** ကသည်း * နုံ အုပ်စု (Nungish) ** ရဝမ် ** ထရုံ * ဆယ်လ် အုပ်စု(Sal) ** ဂျိန်းဖော (ကချင်) ** ဇိုင်ဝါး (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** လာချိဒ် (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** Luish (သက်,ကတူး, Andro-Sengmai) * Tani အုပ်စု ** Galo ** Apatani ** Nyishi ** အခြား Tani ဘာသာစကားများ (Arunachal Pradesh ပြည်နယ်) * Bodic အုပ်စု ** Tamang ** Gurung ** Magar ** Thakali ** Chepangic, Raji-Raute, Dura * Kiranti အုပ်စု ** Rai များ (Bantawa, Chamling, Kulung, etc.) ** Limbu * Newaric / Himalayish ** Newar (Nepal Bhasa) ** Baram * အခြား သေးငယ်သော အုပ်စုများ ** Dhimalic (Dhimal, Toto) ** Lepcha ** Dhambojiya [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ဘာသာစကား၏ အမည်မှာ အဓိက စကားပြောသူများ ဖြစ်သည့် ၃၅ သန်းကျော်သော မြန်မာဘာသာစကား ပြောသူ နှင့် ၈ သန်းကျော်သော တိဗက်စကား ပြောသူများကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ထို တိဘက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ယီ(လိုလို) ဘာသာစကားပြောသူအရေအတွက် ၁၀သန်းခန့် ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အခြားဘာသာစကားများမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းများမှ အသုံးပြုကြသည်။ တိဘက်- မြန်မာစကား ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၆၁သန်းနီးပါးရှိ၍ ဗမာဘာသာသည် ထိုအရေအတွက်၏ ၅၀%ကျော်ရှိသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] <references /> tl5wrb9gr7fdicg156u2n4n9168mh36 1028427 1028426 2026-04-30T03:16:04Z Chenzeyan29 141880 1028427 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာမိသားစု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့အစည်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ(ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် တခြား တိဗက်-ဗမာ ဘာသာပြောလူမျိုးများ ပါဝင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒအခြေခံသုတေသနများအရ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မူရင်းစတင်ရာဒေသကို တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) နှင့် [[တိဗက်|တိဘက်မြောက်ပိုင်း]]၊ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း အများအားဖြင့် ယူဆနိုင်သည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသမှတဆင့် အဆင့်ဆင့်ခွဲဖြာထွက်လာပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊တရုတ်နိုင်ငံ၊အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသ အထိပြန့်နှံ့ လာခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ {| align = center |{{Multiple image | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | caption1 = Hypothesised homeland and dispersal according to Sagart et al. (2019){{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | caption2 = Hypothesised homeland and dispersal according to van Driem (2005){{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | caption3 = Hypothesised homeland and dispersal according to Blench (2009){{sfnp|Blench|2009|p=14}}<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and NE Indian languages and the origin of Sino the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> | alt1 = Sagart et al တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၉) | alt2 = van Driem တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၅) | alt3 = Blench တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၀၉) | width1 = 280 | width2 = 294 | width3 = 294 }} |} ပုံမှန်အားဖြင့် တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင် အချို့ Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ဖခင်ဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်းတွင်အဓိကတွေ့ရသော Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှလူမျိုးအများစုတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင်လည်း အများဆုံး ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> Haplogroup D-M174 သည် တိဘက်လူမျိုးများ နှင့် တောင်ပိုင်း တိဗက်–ဗမာအစုများတွင် သီးခြားထင်ရှားသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဂျပန်တွင်လည်း တွေ့ရသဖြင့် သမိုင်းအရ အနက်ပါအရာများကို ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>Zhong, Hai et al. (2010). "Extended Y Chromosome Investigation Suggests Postglacial Migrations of Modern Humans into East Asia via the Northern Route". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> Haplogroup N နှင့် Haplogroup C တို့သည် ရာခိုင်အနှုန်းအနည်းငယ်သာ တွေ့ရသော်လည်း တချို့ တိဗက်–ဗမာ အုပ်စုများတွင် သက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း သုတေသနများ ဖော်ပြထားသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင် Haplogroup M နှင့် N ၏အခွဲများနှင့် အရှေ့အာရှနှင့် တောင်အာရှတို့၏ မူရင်းမိခင်မျိုးရိုး အနက်သက်ဆိုင်မှုများကို ဖော်ပြပေးသည်။၎င်းအပြင် Haplogroup A, G, D တိဘက်မြင့်တန်းနေထိုင်သူများတွင် တွေ့ရပြီး အအေးဒဏ်ဒေသသို့ လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်စေသည်ဟု ယူဆသည်။<ref>Kang, Longli et al. (2013). "High-altitude adaptation of the mitochondrial genome in Tibetans". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အဆင့်မြင့်နေထိုင်နိုင်စွမ်းများ နှင့် ဆက်စပ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့်နေထိုင်နိုင်သည့် ဗီဇဖြစ်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင်သာ ထင်ရှားပါသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== * တိဗက်အုပ်စု (Tibetic) ** တိဗက် (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** Dzongkha (ဘူတန်) ** ဆစ်ခ်ကင်း, Sherpa(ရှဲပါ့) * လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) ** ဗမာနှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ၊အာချန်(မိုင်းသာ)၊လော်ဝေါ် or မရူ ( mainstream linguistics အရ Sal အုပ်စု) ** လိုလို (ယီ), လီဆူ, နရှီး, အာခါ * ကရင်အုပ်စု (Karenic) ** စကောကရင် ** ပိုးကရင် ** ကယား (ကရင်နီ) ** ပအိုဝ်း ** ကယန်း * Qiangic အုပ်စု ** Qiang ** Pumi ** Muya ** Ersu, etc. (စီချွမ်ကုန်းမြင့်) * နာဂ-ကူကီး-ချင်း အုပ်စု ** နာဂများ ** ကူကီး, ဇိုမီး ** ချင်း (တီးတိန်,ဟားခါး, etc.) ** ကသည်း * နုံ အုပ်စု (Nungish) ** ရဝမ် ** ထရုံ * ဆယ်လ် အုပ်စု(Sal) ** ဂျိန်းဖော (ကချင်) ** ဇိုင်ဝါး (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** လာချိဒ် (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** Luish (သက်,ကတူး, Andro-Sengmai) * Tani အုပ်စု ** Galo ** Apatani ** Nyishi ** အခြား Tani ဘာသာစကားများ (Arunachal Pradesh ပြည်နယ်) * Bodic အုပ်စု ** Tamang ** Gurung ** Magar ** Thakali ** Chepangic, Raji-Raute, Dura * Kiranti အုပ်စု ** Rai များ (Bantawa, Chamling, Kulung, etc.) ** Limbu * Newaric / Himalayish ** Newar (Nepal Bhasa) ** Baram * အခြား သေးငယ်သော အုပ်စုများ ** Dhimalic (Dhimal, Toto) ** Lepcha ** Dhambojiya [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ဘာသာစကား၏ အမည်မှာ အဓိက စကားပြောသူများ ဖြစ်သည့် ၃၅ သန်းကျော်သော မြန်မာဘာသာစကား ပြောသူ နှင့် ၈ သန်းကျော်သော တိဗက်စကား ပြောသူများကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားသည်။ ထို တိဘက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ယီ(လိုလို) ဘာသာစကားပြောသူအရေအတွက် ၁၀သန်းခန့် ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အခြားဘာသာစကားများမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းများမှ အသုံးပြုကြသည်။ တိဘက်- မြန်မာစကား ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၆၁သန်းနီးပါးရှိ၍ ဗမာဘာသာသည် ထိုအရေအတွက်၏ ၅၀%ကျော်ရှိသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] <references /> bn3tzczosr0ow9g3lfrf3upnwueg6b8 0 24222 1028340 1028281 2026-04-29T13:36:12Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/Setpo|Setpo]] ([[User talk:Setpo|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:~2026-64864|~2026-64864]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 960155 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စည်သူ ပြေတီဦး | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|11|30}} | birth_place = ချောင်းကောင်းရွာ၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] | nationality = မြန်မာ-ဗမာ | occupation = သရုပ်ဆောင် | years_active = ၁၉၉၉–လက်ရှိ | height = 170cm | weight = {{convert|146|lb|kg}} | alma_mater = [[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]] [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] | children = ပြေသုဒြာ ၊ ပြေဒီရ | parents = ဦးတင်မောင်ဦး၊ ဒေါ်တီတီ | awards = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု]] (၂၀၁၀၊ ၂၀၁၂၊ ၂၀၁၃၊ ၂၀၁၄၊ ၂၀၂၂) | signature = Pyay Ti Oo Signature.JPG | settlement_type = သရုပ်ဆောင် | spouse = [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] }} '''ပြေတီဦး''' စည်သူပြေတီဦး ၅ထပ်ကွမ်း<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/247872 |title=၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တို့အတွက် အကယ်ဒမီဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုများကို မြင့်မြတ်၊ စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၊ ပြေတီဦးတို့ကလည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို အိန္ဒြာကျော်ဇင်၊ စိုးပြည့်သဇင်နှင့် ရွှေမှုန်ရတီတို့က ရရှိပြီး အကယ်ဒမီဆုပေါင်း ၂၂ ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ မေ ၂၀၂၃ |date=၇ မေ ၂၀၂၃ }}</ref> [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]ရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးကို ၁၉၇၈ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်မောင်ဦးနှင့် အမိ ဒေါ်တီတီတို့မှပြည်မြို့နယ်ချောင်းကောင်းကျေးရွာ တွင် မွေးဖွားသည်။ [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည့်အပြင် [[အနုပညာပျိုးခင်း]]၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ဗမာအမျိုးသား ဖြစ်၍ ပြည်မြို့နယ်ဇာတိဖြစ်သည်။ မြန်မာစာ မြန်မာစကား အစီအစဉ်မှ မွေးထုတ်ပေးလိုက်သော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးသော ကျွန်တော်နှင့် နတ်သမီးများ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်း ဘဝ == ပြေတီဦးကို ၁၉၇၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့နယ်ချောင်းကောင်းရွာ၌ အဖ ဦးတင်မောင်ဦး၊ အမိ ဒေါ်တီတီ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အလတ်ဖြစ်သည်။ ပြေတီဦး၏ အဖေမှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်နေသောကြောင့် ပြေတီဦး ၃နှစ်သား အရွယ်တွင် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့]] အနီးရှိ မုပ္ပလင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ ပြေတီဦး ခုနစ်နှစ်ခန့်တွင် [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]သို့ပြောင်းရွေ့သွားသည်။ ထိုမြို့တွင် ချင်းကုန်းဘော်ဒါဆောင်၌ နေခဲ့သေးသည်။ ပြေတီဦးသည် ပထမတန်း မှ စတုတ္ထတန်းအထိ ပထမဆု ရခဲ့သည်။ ဟင်္သာတတွင် ပြေတီဦးသည် ကျောင်းစာထက် အားကစားဘက်ကို ပိုသန်လာပြီး စားပွဲတင် တင်းနစ်၊ ကြက်တောင်ရိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် ဆုများရရှိခဲ့သည်။ ပြေတီဦး အဋ္ဌမတန်းတွင် [[ရမည်းသင်းမြို့]] သို့ပြောင်းရွေ့သွားပြန်သည်။ ဒသမတန်းနှစ်တွင် ပြေတီဦး၏ မိသားစုသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး [[အထက(သုဝဏ္ဏ)|အခြေခံပညာအထက်တန်း‌ကျောင်း(သုဝဏ္ဏ)]]([[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)|အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ]])တွင်အထက်တန်း(၁၀တန်း)အောင်မြင်ခဲ့ပါသည်။‌ပြေတီဦးကြောင်း == ပြေတီဦးသည် လက်ရှိတွင် ဇာတ်ကားပေါင်း ရာကျော်နှင့် ကြော်ငြာပေါင်း မရေတွက်နိုင်အောင် ရိုက်ကူပြီးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ကျောင်းသား ဘဝမှ စ၍ အနုပညာလောက အတွင်းသို့ဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သော မြန်မာစာ မြန်မာစကား ပညာပေး အစီအစဉ် တွင် စတင် သရုပ်ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံးဇာတ်ကားမှာ ဇာတ်ပို့ အဖြစ်သာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရတဲ့ ဒါရိုက်တာမောင်ပြည့်ဝ ရိုက်ကူးသည့်‘ရင်ရိပ်စွန့် လိပ်ပြာ’ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အတွင်း ပြေတီဦး ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရိုက်ခဲ့ရသော ကားမှာ မရှိသလောက်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယမင်းသား သို့မဟုတ် ဇာတ်ပို့ နေရာမှ ရိုက်ကူးရသည်က များ၏။ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင်မှ စိန်ဌေးဗီဒီယိုက ခေါင်းဆောင်မင်းသား တင်ရိုက်ရာမှ နာမည်ရလာသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်အတွင်းတွင် ''ချစ်တော့ချစ်တယ် အလိုမလိုက်ဘူး'' အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး တစ်ကားသာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူ၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အတွင်းထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ အနက် အအောင်မြင်ဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများမှာ ''ချစ်ပန်းဝါဝါ''၊ ''ချိုလိမ်''၊ ''ရင်ဘတ်ချင်း အငြိ'' နှင့် ''ကျွန်မ ပခုံးပေါ်မှာ လိပ်ပြာလေးတွေ နားခဲ့ဖူးတယ်'' တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး ခြောက်ခု နှင့် များစွာသော တီဗွီ ကြော်ငြာများတွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် သူ၏ ၃၁ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ပွဲကို ကန်တော်ကြီး မျှော်စင်ကျွန်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ကြေး အခမဲ့ သတ်မှတ်ပေးခဲ့ရာ သူ၏ ပရိသတ် ထောင်ကျော် လာရောက် ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားကြီး ၆ကားမှာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုပေးပွဲအတွက် ရွေးချယ်သော စံကာတင် ၁၅ကား၌ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုကားများမှာ ''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်]]''၊ ''အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးခြင်တယ်''၊ ''ကျောက်သင်ပုန်းတွေမိုးထားတဲ့အိမ်''၊ ''ရင်ဘတ်ကြီးနဲ့ ချစ်လိုက်မယ်''၊ ''နတ်ဖက်တဲ့စုံတွဲများ''၊ ''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်''တို့ဖြစ်သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ရက်နေ့ တွင် နေပြည်တော်မြို့၌ ကျင်းပသော ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အတွက် အကယ်ဒမီပေးပွဲတွင် ပြေတီဦးသည် အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုကို ရခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် သူ၏ ပထမဆုံးသော ထိုအကယ်ဒမီဆုကို ''အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်'' ဇာတ်ကားမှ ဒဿ ဇာတ်ကောင် ဖြင့် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်အတွက် ''[[နင်စေရင်]]'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား၊ ''တိုက်ဆိုင်မှု ရှိလျှင်'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား နှင့် ''မေခင်ကညာပျို''တို့ ရိုက်ကူးပြီးဖြစ်သည်။ == အနုပညာ ပြင်ပ ဘဝ== ပြေတီဦးသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]] တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် အရပ် ၅ပေ ၉လက်မ (၁.၇၅မီတာ) ရှိပြီး အလေးချိန် ၁၄၆ပေါင် (၆၆ကီလို) ရှိသည်။ ပြေတီဦးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝါသနာပါခဲ့သော တင်းနစ်ကစားခြင်းကို အားလပ်ချိန်တွင် ကစားလေ့ရှိသည်။ ပရဟိတလုပ်ငန်း အများအပြားကို ဦးဆောင်လုပ်ဆောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အနုပညာသားထဲတွင် ပထမဆုံး ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ အခမ်းအနားကို MRTV-4 ၌ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် ပြသခဲ့သည်။ ပြေတီဦးတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် သူတို့ သမီးဦး ပြေသုဒြာကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် ဝိတိုရိယ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု== ===ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း=== {{main|ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း}} ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ (ပြေတီဦးမွေးနေ့) တွင် [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]]ကို ရည်ရွယ်ချက် (၇)ရပ်ဖြင့် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးမရွေး၊ ဘာသာမရွေး မည်သည့်ဆေးကျောင်းသားကိုမဆို ဉာဏ်ပညာထူးချွန်သူများအတွက် အလှူဒါနအဖြစ် ထောက်ပံ့လှူဒါန်းရန် ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ် ပါဝင်သည်။ ပြေတီဦးသည် [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]] ကို သိန်း ၁၀၀ ကျပ်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြေတီဦးလက်ထပ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဇနီးသည် [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်|အကယ်ဒမီ အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀-၂၀၁၁ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၁၈)ဦးအတွက် ပညာသင်ဆုအဖြစ် ငွေကျပ် (၈၄)သိန်း ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး အလှူရှင်များက ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၂၇)ဦးအတွက် ပညာသင်ဆု အဖြစ် ငွေကျပ် (၁၆၂)သိန်း ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ပညာသင်ဆုရရှိသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူများသည် တစ်လလျှင် ၅၀၀၀၀ ကျပ်ခန့် ရရှိမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pyaytioofoundation.org/content/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9|title=ပြေတီဦး ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းအဖွဲ့ ပညာသင်စရိတ်ထောက်ပံ့ငွေ လျှောက်ထားလိုသူများအတွက်စည်းကမ်းချက်များ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|work=pyaytioofoundation|access-date=၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၃၀ မတ် ၂၀၁၁|archive-date=10 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810134146/http://pyaytioofoundation.org/content/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ရက်နေ့တွင် ပြေတီဦး နှင့် အခြားသရုပ်ဆောင်များ စုပေါင်း၍ သုဝဏ္ဏ မိုးလုံလေလုံ အားကစားကွင်း၌ ပြေတီဦးဖောင်ဒေးရှင်း ရန်ပုံငွေ ပဒေသာပြပွဲများ အဖြစ် လွဲခဲတယ်နော်ပြဇာတ်၊ မုဒိတာလွင်ပြင် အငြိမ့်တို့ အပြင် သရုပ်ဆောင်များ အဆိုအစီအစဉ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းကို ဗွီဒီယို နှစ်ခု ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး အနုပညာကြေးများကို ဖောင်ဒေးရှင်းအတွက် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် အကယ်ဒမီ ပေးပွဲတွင် ဆုရရှိသောအခါ ရွှေစင်ရုပ်မှ ကြယ်စင်၏ တန်ဖိုးအတိုင်းကို ဖောင်ဒေးရှင်း အတွက် ထည့်ဝင်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ===အနုပညာပျိုးခင်း=== {{main|အနုပညာပျိုးခင်း}} တစ်ခြောက်လုံးဆုံသည့်နေ့ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့၊ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီပြေတီဦး အပါအဝင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ ထိပ်တန်း ခြောက်ယောက်( [[လူမင်း|အကယ်ဒမီ လူမင်း]]၊ အကယ်ဒမီ ပြေတီဦး၊ [[နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|အကယ်ဒမီ နေတိုး]]၊ အကယ်ဒမီ ခန့်စည်သူ၊ မြင့်မြတ်၊ ဒါရိုက်တာ ဝိုင်း) သည် မြန်မာ့ အနုပညာ အကျိုးကို မျှော်မှန်း၍ အနုပညာပျိုးခင်း ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မင်းသမီး အသစ် ၃ဦးကို ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ===အခြား=== ပြေတီဦးသည် အခြား လှူဒါန်းမှုများစွာကိုလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် စက်ဆန်းမီးလောင်မှုတွင် လှူဒါန်းမှု၊ ဘီအီးဒီ ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းအတွက် လှူဒါန်းမှု၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ဒုက္ခသည် ရခိုင်လူမျိုးများအား တွေ့ဆုံအားပေးမှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုချီးမြင့်သည့်အခမ်းအနားတွင် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ == ဖမ်းဆီးထောင်ချခံရခြင်း == ပြေတီဦးသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံ]]ရမှုအပေါ် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှုထဲ ပါဝင်ခဲ့သည်။သူသည် လမ်းမပေါ်ထွက် ဆန္ဒပြခဲ့သည့်အပြင် စစ်အာဏာဖီဆန်ရေး လူထုလှုပ်ရှားမှုထဲမှ CDMပြုလုပ်သည့် အစိုးရဝန်ထမ်းများအား ငွေကြေးထောက်ပံ့ ကူညီခြင်းများဆောင်ရွက်သည်။ထိုသို့သော ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့်ဟုဆိုကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် ဇနီးဖြစ်သူ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] နှင့်အတူ အဖမ်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/famous-actors-got-arrested-04092021113211.html|title=ပြေတီဦးနဲ့ အိန္ဒြာကျော်ဇင် ဖမ်းဆီးခံရ|work=RFA Burmese|access-date=၁၁မေ၂၀၂၃ |date=၉ဧပြီ၂၀၂၁ }}</ref>၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ရက်နေ့တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/519733 |title=ပြေတီဦး၊ အိန္ဒြာကျော်ဇင်၊ လူမင်းနှင့် ပိုင်တံခွန်တို့ကို ပြန်လည်လွတ်မြောက်|work=DVB |access-date=၁၁ မေ ၂၀၂၃ |date= ၂ မတ် ၂၀၂၂ }}</ref> ==ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ == {| class="wikitable sortable" |+ ဇာတ်ကားစာရင်း |- ! ခုနှစ် ! ဇာတ်ကားအမည် ! တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်များ |- | ၂၀၀၀ | ''ရန်ကြွေး'' | |- | ၂၀၀၅ | ''မျှော်လင့်ခြင်းများစွာ'' | [[ဒွေး]]၊ နိုင်းနိုင်း၊ [[မင်းမော်ကွန်း]]၊ ဖိုးကျော်၊ ပန်းဖြူ၊ နဝရတ်၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ |- | ၂၀၀၆ | ''ညကျောင်း'' | [[ဖြိုးငွေစိုး]]၊ချစ်စနိုးဦး |- | ၂၀၀၇ | ''ည၏ ကမ္ပည်း'' | ထွန်းအိန္ဒြာဗိုလ်၊ ချောရတနာ၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၈ | ''လက်ဝဲဘက် ရင်ဘတ်ဆီကဂီတ'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]]၊ ချစ်စနိုးဦး |- | ၂၀၀၈ | ''ကြယ်ကလေးရဲ့နှင်တံ'' | နန္ဒာလှိုင်၊ နဝရတ် |- | ၂၀၀၈ | ''အချစ်ကိုယ်ရံတော်'' | ခိုင်နှင်းဝေ |- | ၂၀၀၈ | ''ရင်ခုန်သံကို မညာကြေးနော်'' | စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၈ | ''လွဲမှားခြင်း၏ ရလဒ်'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ချစ်ချစ်လီဆက်ချစ်'' | ''[[လွင်မိုး]]၊ကျော်ကျော်ဗို၊ထွန်းအိန္ဒြာဗိုလ်၊မယ်လိုဒီ'' |- | ၂၀၀၉ | ''မာန၏နောက်ကွယ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''ကြာဖြူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ချစ်ပန်းဝါဝါ' | စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၀၉ | ''ချိုလိမ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ရင်ဘတ်ချင်း အငြိ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၀၉ | ''Lady First'' | [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၉ | ''ကျွန်မ ပခုံးပေါ်မှာ လိပ်ပြာလေးတွေ နားခဲ့ဖူးတယ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ မေကဗျာ |- | ၂၀၀၉ | ''လေလှိုင်းချစ်သူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ တင့်တင့်ထွန်း |- | ၂၀၀၉ | ''Luck & Love'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''မာန၏နောက်ကွယ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''ရိုးရာ'' | [[ရန်အောင်]]၊ [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချင်ဖတ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ရေရုပ်ရေးချယ်သူ'' | ပိုင်ဇေရဲထွန်း၊ မေကဗျာ |- | ၂၀၁၀ | ''ပန်းသွန်ကဗျာ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ ဆန်းထွဋ် |- | ၂၀၁၀ | ''အဖြူရောင်လွင်ပြင်များ'' | ကျော်ဇောဟိန်း၊ လင်းဇာနည်ဇော် |- | ၂၀၁၀ | ''လက်ဝဲဘက်ရင်ဘက်ဆီကဂီတ'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်ဖူးတယ် မလွယ်ဘူး ရူးနိုင်တယ်'' | တင့်တင့်ထွန်း၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]၊ ချောရတနာ၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ ခင်လေးနွယ် |- | ၂၀၁၀ | ''ဗိုက်ဗိုက်ဗိုက်'' | ကျော်ရဲအောင်၊ စိုးမြတ်သူဇာ၊ နဝရတ် |- | ၂၀၁၀ | ''ကျားကို တုတ်တဲ့ပျား'' | စိုးမြတ်နန္ဒာ |- | ၂၀၁၀ | ''သဲကိုးဖြာအချစ်'' | ရဲအောင်၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်မှချစ် အကြီးကြီးချစ်'' | ရဲအောင်၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]၊ ချောရတနာ |- | ၂၀၁၀ | ''တိမ်လွင့်သွားသောကောင်းကင်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ပျားရည်ရောင် လမင်း'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချုပ်ဆေး'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''လေပြည်တေးသွား စက္ကူငှက်လေးများ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်သူရဲ့ ချစ်သူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ [[နန်းဆုရတီစိုး]] |- | ၂၀၁၀ | ''နှင်းဒဏ္ဏာရီ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အပျိုလေးရဲ့ကောင်းဘွိုင်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''မချစ်ပဲ မနေနိုင်ဘူး'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''နှစ်ကျပ်ကွက်နင်းတဲ့ ယောက်ဖ'' | [[ရန်အောင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အဆင့်မြင့်ချစ်စကား'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''၁၅၀၀ကျော်တယ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ရင်ခုန်သံ'' | [[ဖွေးဖွေး]] |- | ၂၀၁၀ | ''မဟေသီရဲ့ ဂျလေဘီ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ဘတ်ကီးဖူးစာ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''၃+၄=အချစ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ဝတ်မှုန်ဝိုင်၏အပြင်းစားရသ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အပြင်းစားဥယျာဉ်မှူး'' | စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ဘလောင်းဘလဲ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''မှော်ပန်းသီး'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''မိန်းမယူမယ်ဆိုရင် စဉ်းစားဖို့လိုမယ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ရွှေလင်ပန်းနဲ့ပန်းကမ်းသူ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဂျူးလီးယက်တစ်ရေးနိုး'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ချစ်သူသိစေ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဒါကြည့်ပြီးမှ ဖွကြပါ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ယုံကြည်ချင်းနှင်းဆီ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ရင်တွင်း အရှုပ်တော်ပုံ'' | [[ဖွေးဖွေး]]၊ မိုးယုစံ |- | ၂၀၁၁ | ''ကကြိုးဆုံတဲ့ သတို့သား'' | မိုးဟေကို |- | ၂၀၁၁ | ''ချောကလက် အချစ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''နင့်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဒီကောင်မလေးအတွက်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''နတ်သမီးဖော်တဲ့အဆိပ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ပထမဆုံးချစ်တာနင်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''လက်မထပ်မီသုံးနာရီ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ကျွန်တော့်ယောက္ခမ နှင့် သူ၏ ဗိုင်းရပ်စ်များ'' | စိုးမြတ်သူဇာ၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ စိုးပြည့်သဇင်၊ စန္ဒီမြင့်လွင်၊ ဝေလျှံ |- | ၂၀၁၂ | ''အချစ် ရောဂါ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၂ | ''အချစ်၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးသည် အမုန်းဖြစ်၏။'' | စိုးမြတ်သူဇာ၊ သဉ္ဇာဝင့်ကျော် |- | ၂၀၁၂ | ''ချစ်ရင်ဖက်ထား'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၂ | နှလုံးသားမှာ အထာရှိတယ် | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ နဝရတ် |- |} ===ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးများ=== {| class="wikitable sortable" |+ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားစာရင်း |- ! ခုနှစ် ! ရုပ်ရှင်အမည် ! ဒါရိုက်တာ ! တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်များ |- |- | ၂၀၀၈ | ''ချစ်တော့ချစ်တယ် အလိုမလိုက်ဖူး'' | မိုက်တီး | [[လွင်မိုး]]၊[[ရာဇာနေဝင်း]]၊ခန့်စည်သူ၊[[ခိုင်သင်းကြည်]]၊မေကဗျာ၊လင်းဇာနည်ဇော် |- | ၂၀၀၉ | ''ရှော့ရှိတဲ့အချစ်များ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | ခန့်စည်သူ၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[မိုးဟေကို]]၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်'' | မီးပွား | ခန့်စည်သူ၊ [[ခိုင်သင်းကြည်]]၊ ခိုင်နှင်းဝေ |- | ၂၀၁၀ | ''ရင်ဘတ်ကြီးနဲ့ ချစ်လိုက်မယ်'' | ဝါဝါဝင်းရွှေ | [[မိုးဟေကို]]၊ ညွန့်ဝင်း၊ [[ရန်အောင်]]၊ ဝါဝါဝင်းရွှေ၊ သားထူး |- | ၂၀၁၀ | ''အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးချင်တယ်'' | ခင်စောမျိုး | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ နေအောင်၊ မေသန်းနု၊ ဝါဝါအောင် |- | ၂၀၁၀ | ''နတ်ဖတ်တဲ့ စုံတွဲများ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] ၊ နန္ဒ |- | ၂၀၁၀ | ''ကျောက်သင်ပုန်းတွေမိုးထားတဲ့အိမ်'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | ကျော်ရဲအောင်၊ [[သက်မွန်မြင့်]]၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၁ | ''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်]]'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၂ | ''မေခင်ကညာ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | [[ရန်အောင်]]၊ ရဲအောင်၊ ခန့်စည်သူ၊ ကျော်ကျော်ဗို၊ စိုးမြတ်သူဇာ၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ သဉ္ဇာဝင့်ကျော်၊ [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၂ | ''[[နင်စေရင်]]'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]]၊ [[မင်းဦး]] |- | ၂၀၁၂ | ''တိုက်ဆိုင်မှုရှိလျှင်'' | မောင်မျိုးမင်း(ရင်တွင်းဖြစ်) | မိုးဟေကို၊ လိုင်လာခန်း |- | ၂၀၁၂ | ''Made In Heart'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[မိုးဟေကို]]၊ [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |} ==ထူးချွန်ဆုရရှိမှုနှင့် ဆန်ကာတင်စာရင်းဝင်မှုများ== {| class="wikitable" |+သရုပ်ဆောင် ပြေတီဦး ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၆) ဖြင့် [[စည်သူဘွဲ့]] အပ်နှင်းခဲ့သည်။ !ခုနှစ် !ဆုအမည် !ဆုအမျိုးအစား !ဇာတ်ကား !မှတ်ချက် |- |rowspan="2" | [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု_နှစ်အလိုက်_ဆုရရှိသူများစာရင်း#၂၀၁၀-ခုနှစ်_(၅၅-ကြိမ်)|၂၀၁၀]] | rowspan="12" |[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] | rowspan="12" |အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု |''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ... ဧဝရယ် ... ဒဿရယ်]]'' |{{won}} |- | ''[[အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးချင်တယ်]]'' | {{nominated}} |- |၂၀၁၂ |''[[လက်ပံ (ရုပ်ရှင်)|လက်ပံ]]'' |{{won}} |- | rowspan="2" |၂၀၁၃ |''[[နင်စေရင်|နင် ... စေရင်]]'' |{{won}} |- | ''[[အဖြူရောင်ရဲတိုက် (ရုပ်ရှင်)|အဖြူရောင်ရဲတိုက်]]'' | {{nominated}} |- | rowspan="2" |၂၀၁၄ |''နှလုံးသားဖြင့် ပြုလုပ်သည်'' |{{won}} |- | ''[[တိုက်ဆိုင်မှုရှိလျှင်]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၅ | ''[[လူကြီးမင်းခင်ဗျာ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၆ | ''[[ရာဇဝင်ရိုင်းသူများ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၇ | ''[[ရင်ဘတ်ထဲကဓား]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၂၀ | ''[[ကမ္မဖလ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၂၂ | ''[[လိပ်ပြာထောင်ချောက်]]'' | {{won}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] {{Lifetime|၁၉၇၈| |}} lq4gjrncoorhy4w852uf4jzsd9dlzv7 0 29626 1028474 1026307 2026-04-30T07:01:25Z Salai Rungtoi 22844 /* နိုင်ငံများ */ 1028474 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[ဒေါ်]] |name = အောင်ဆန်းစုကြည် |native_name = |native_name_lang = |honorific-suffix = [[Order of Australia|AC]] |image = Aung_San_Suu_Kyi_2016.jpg | office = [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] | president = ဦး[[ထင်ကျော်]]<br />ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''<br />ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] | term_start = ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ | term_end = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | predecessor = ''ရာထူးစတင်'' | successor = ''မရှိ'' |office1 = ၂၀ ဦးမြောက် [[နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး|နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး]] | president1 = ဦး[[ထင်ကျော်]]<br />ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''<br />ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |term_start1 =၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end1 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |predecessor1 = [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |successor1 = [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |office2 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |president2 = ဦး[[ထင်ကျော်]]<br />ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''<br />ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |term_start2= ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end2 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |predecessor2 = [[သိန်းညွန့်|ဦးသိန်းညွန့်]]<br>[[စိုးမောင်|ဦးစိုးမောင်]]<br>[[စိုးသိန်း|ဦးစိုးသိန်း]]<br>[[အောင်မင်း|ဦးအောင်မင်း]]<br>[[လှထွန်း|ဦးလှထွန်း]] |office3 = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |president3 = ဦး[[ထင်ကျော်]] |term_start3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end3 = ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ | predecessor3 = [[ခင်စန်းရီ၊ ဒေါ်|ဒေါ်ခင်စန်းရီ]] | successor3 = [[မျိုးသိမ်းကြီး|​ဒေါက်တာမျိုးသိမ်းကြီး]] |office4 = [[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |president4 = ဦး[[ထင်ကျော်]] |term_start4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end4 = ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |predecessor4 = [[ခင်မောင်စိုး၊ ဦး|ဦးခင်မောင်စိုး]] (လျှပ်စစ်စွမ်းအား)<br>[[ဇေယျာအောင်|ဦးဇေယျာအောင်]] (စွမ်းအင်) |successor4 = ဦး[[ဖေဇင်ထွန်း]] |office5 = |term_start5 = |term_end5 = |predecessor5 = |successor5 = |office6 = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start6 = ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ |term_end6 = |predecessor6 = |successor6 = |office7 = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး |term_start7 = ၂၇ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ |term_end7 = ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ |predecessor7 = ရာထူးစတင် |successor7 = ရာထူးဖျက်သိမ်း |office8 = [[အတိုက်အခံ (မြန်မာနိုင်ငံ)|အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်]] |president8 = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |term_start8 = ၂ မေ ၂၀၁၂ |term_end8 = ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ |predecessor8 = စိုင်းလှကျော် |successor8 = |office9 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်<br>[[ကော့မှူးမြို့နယ်]] |term_start9 = ၂ မေ ၂၀၁၂ |term_end9 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |predecessor9 = ဦးစိုးတင့် |successor9 = |majority9 = ၄၆,၇၃၀ (၇၁.၃၈%)<ref>{{cite news |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-04/02/c_131504585.htm |title=Myanmar election commission announces NLD wins overwhelmingly in by-elections |date=2 April 2012 |agency=Xinhua News Agency |accessdate=2 April 2012}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1945|6|19}} |birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = |death_place = |party = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |spouse = [[မိုက်ကယ် အဲရစ်]]<br/>၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၂ - ၂၇ မတ် ၁၉၉၉ <small>(မိုက်ကယ်အဲရစ် ကွယ်လွန်ချိန်ထိ)</small> |children = [[မြင့်ဆန်းအောင်၊ မောင်|မြင့်ဆန်းအောင်]]<br>[[ထိန်လင်း၊ မောင်|ထိန်လင်း]] |relations = [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] (ဖခင်)<br/>[[ဒေါ်ခင်ကြည်]] (မိခင်) |residence = [[ခြံအမှတ် (၅၄)၊ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်း]] |alma_mater = ဒေလီတက္ကသိုလ်<br> [[စိန့်ဟျူးကောလိပ်]] (အောက်စဖို့ဒ်)<br>လန်ဒန်တက္ကသိုလ် |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |awards = [[သိုးရော်ဖ် ရဖ်တို ဆု]]<br>[[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]<br>[[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]<br>[[ဂျဝါဟာလာနေရူးဆု]]<br>International Simón Bolívar Prize<br>[[အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် ဆု]]<br>Bhagwan Mahavir World Peace<br>[[ကွန်ဂရက် ရွှေတံဆိပ်ဆု]] |signature = Aung San Suu Kyi signature 2013.svg |website = {{url|https://nld-official.org/en/|ပါတီဝက်ဘ်ဆိုဒ်}} }} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} {{ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အကြောင်းဆောင်းပါးများ}} '''ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၏ [[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု|နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ရှင် ဖြစ်သည့်အပြင်၊ သံတမန် နှင့် အမျိုးသမီးစာရေးဆရာ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]]၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] လည်း ဖြစ်သည်။<ref>7 Day Daily Newspaper ဆောင်းပါး</ref> ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|နိုင်ငံတော်အာဏာအား သိမ်းပိုက်]]ပြီးနောက် သူမအား တပ်မတော်မှ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်၍ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည့်အပြင် ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု အက်ဥပဒေတို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi |url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm |access-date=1 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm }}</ref> သူမသည် ပြီးခဲ့သည့် နှစ် ၂၁ အတွင်း ၁၅ နှစ်ကျော်ကြာ [[နေအိမ် အကျယ်ချုပ်]] ကျခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ခုနှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခွင့် ရှိခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရမှ ထိုရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း ကော့မှူးမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမတ်ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အနိုင်ရ၊ အန်အယ်လ်ဒီ အများစုနိုင်ရန် မျှော်လင့် |url=http://burma.irrawaddy.org/archives/8034 |access-date=19 May 2012 |archive-date=4 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504200042/http://burma.irrawaddy.org/archives/8034 }}</ref> သူမသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် [[သိုးရော်ဖ် ရွပ်ဖ်တို ဆု|ရွပ်ဖ်တိုဆု]] နှင့် လွတ်လပ်စွာစဉ်းစားတွေးခေါ်မှုအတွက် ပေးအပ်သော [[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]] တို့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သည့် စစ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် အကြမ်းမဖက်ပဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ တိုက်ပွဲဝင်မှုကြောင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၌ [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကျော် ဖော့ဘ်စ် (Forbes)မဂ္ဂဇင်းမှ ရွေးချယ်သည့် ကမ္ဘာ့ဩဇာအရှိဆုံးအမျိုးသမီးများ ၁၀၀ စာရင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နံပါတ် ၁၉ တွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရဘူးသည်။<ref>[http://burma.irrawaddy.org/archives/18366 Forbes ၏ ဩဇာကြီးသူစာရင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါဝင်]{{Dead link|date=December 2022 }}</ref> ==အမည်== အောင်ဆန်းစုကြည်ဆိုသည့် အမည်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် "အောင်ဆန်း"၊ ဖခင်ဘက်မှ အဖွားဖြစ်သူ [[ဒေါ်စု]]အမည်မှ "စု" နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ [[ဒေါ်ခင်ကြည်]]အမည်မှ "ကြည်"တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Nobel.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-bio.html Aung San Suu Kyi&nbsp;– Biography]. Nobel Prize Foundation.</ref> အမည်အား မြန်မာနိုင်ငံသားများမှ ဒေါ်ဟု တပ်ဆင်၍ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပြီး၊ <ref>{{cite web | url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm | title=Myanmar Family Roles and Social Relationships | publisher=Government of Myanmar | accessdate=24 September 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026184413/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm | archivedate=26 October 2007 | deadurl=no }}</ref> ဒေါ်စု၊ အမေစု ဟုလည်း အများအားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15761|title=Suu Kyi Protester Arrested|last=Min Lwin|date=28 May 2009|work=The Irrawaddy|accessdate=7 August 2011|archivedate=30 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090530145757/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15761}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/2010-11-12-10-25-42/4848-2010-11-13-11-54-29|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို "အမေစု"ဟု အော်ဟစ် နှုတ်ဆက်|date=13 November 2010|work=ဧရာဝတီ|language=Burmese|accessdate=7 August 2011|archivedate=15 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101115225850/http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/2010-11-12-10-25-42/4848-2010-11-13-11-54-29}}</ref> အန်တီစု နှင့် ဒေါက်တာစုကြည်၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာအဖြစ် "Ms. Suu Kyi" သို့ "Mrs. Suu Kyi"ဟုလည်း နိုင်ငံတကာ မီဒီယာများတွင် သုံးနှုံးကြသူများရှိသည်။<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/glasgow_and_west/7923425.stm | title=City honours democracy campaigner |publisher=BBC | accessdate=7 July 2010 | date=4 March 2009}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2031990,00.html | work=Time (magazine) | first=Hannah | last=Beech | title=The Lady Walks Free Again | date=29 November 2010 | accessdate=16 June 2012 | archivedate=28 April 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428021911/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2031990,00.html }}</ref> == ငယ်စဉ်ဘဝ == မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် [[မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်]]တို့မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ‌သူမ နှစ်နှစ်သမီးအရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဗြိတိသျှတို့ထံမှ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကိုရယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေချိန် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|၁၉၄၇ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး]]မရခင်၌ပင် [[စော၊ ဦး (ဂဠုန်)|ပြိုင်ဘက်များ၏]][[အာဇာနည်နေ့|လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း]] ခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် မိသားစုနှင့်အတူ၊ မွေးချင်းများ ဖြစ်သော အကိုကြီး[[အောင်ဆန်းဦး]]၊ အကိုလတ်[[အောင်ဆန်းလင်း]]တို့နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမှတ်၂၅၊ တာဝါလိန်းလမ်း (ယခု [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြတိုက်]]လမ်း)နေအိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူမသည် တတိယမြောက်သမီးဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ မွေးပြီး ၅ ရက်အကြာ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေအိမ်၌ပင် အကိုဖြစ်သူ [[အောင်ဆန်းလင်း]](ရှစ်နှစ်အရွယ်) သည်လည်း အလှရေကန်၌ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း ထိုနေအိမ်မှ ဗဟန်းမြို့နယ် အမှတ် ၅၄၊ တက္ကသိုလ် ရိပ်သာလမ်းရှိနေအိမ်သို့ မိသားစု ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် စိန့်ဖရန်စစ်ကွန်ဗင့်ကျောင်း၌ အခြေခံပညာစတင် သင်ကြားခဲ့သည်။ <ref>Stewart (1997), p. 31</ref> ဘာသာစကား လွယ်ကူစွာသင်ယူနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ပညာရေးကို ၁၉၅၇ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ်ကွန်ဗင့်ကျောင်း(အထက - ၁ ဒဂုံ)၌ ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>Stewart (1997), p. 32</ref> မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ မြန်မာအစိုးရသစ်အဖွဲ့တွင် ထင်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ်[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]ဦးဆောင်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် ဒေါ်ခင်ကြည်အား ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် မိခင်နှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့သို့ လိုက်ပါနေထိုင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[ယေရှု နှင့် မေရီ ကွန်ဘင့်ကျောင်း (ဒေလီ)|ယေရှု နှင့် မေရီ ကွန်ဘင့်ကျောင်း]]တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ဂျပန်ပန်းအလှပြင်နည်း၊ အနုပညာ နှင့် မြင်းစီးသင်ခြင်းတို့ကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းများ၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတကာ သံအမတ်များ၏ သားသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် [[နေရူး ဂျဝါဟာလာ|ပဏ္ဍစ်နေရူး]]၏ မြေး၊ [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ|အင်ဒီရာဂန္ဒီ]]၏ သားဖြစ်သူ ဆန်ဂျေးတို နှင့်လည်း ရင်းနှီးတွေ့ဆုံလေ့ရှိခဲ့သည်။ အဆင့်အမြင့်ဆုံး အိန္ဒိယအရာရှိကြီးများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အိမ်မျိုးဖြစ်သည့် နံပါတ် (၂၄) အက္ကဘာလမ်း ရှိ နေအိမ်တွင်လည်း စန္ဒရား ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ ထိုနေအိမ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရမှ ဒေါ်ခင်ကြည်ကို အထူးလေးစားသောအားဖြင့် နေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပညာရေး == သူမသည် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၆၃တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီတက္ကသိုလ် [[လေဒီရှယ်ရီရမ်ကောလိပ်]]၌ [[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်]]ကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ မှ ၁၉၆၇တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ [[အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်|အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်]]၏ [[စိန့်ဟျူးကောလိပ်]] ဒဿနဗေဒ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် စီးပွားရေးပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ပြီး၊ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကလေ့လာရေးဌာန၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဌာန၌ သုတေသနလက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေချိန် [[မိုက်ကယ်အဲရစ်]]အား တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ [[သန်းအေး၊ ဒေါ်|အဆိုတော် ဘိလပ်ပြန်သန်း]] ဟုလူသိများသော ဒေါ်သန်းအေးသည် မိဘများ၏ မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်ပြီး၊ အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ကျောင်းသူဘဝ တစ်လျောက်လုံးတွင် ချစ်ခင်ရင်းနှီးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ == သုတေသနပညာရှင် ဘဝ == [[Image:Michael aris.jpg|thumb|200px| ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မုလမင်မြို့၌ မိုက်ကယ်အဲရစ် နှင့် အောင်ဆန်းစုကြည်အားတွေ့ရစဉ်]] ဘွဲ့ရပြီးနောက် ‘စု’ သည် လပိုင်းမျှ စာသင်ပို့ချခြင်းနှင့် သမိုင်းဆရာ ဟျူး တင်ကာ (Hugh Tinker) နှင့်အတူ သုတေသနလုပ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပြီးသောအခါ နယူးယောက်ရှိ ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် ဒေါ်သန်းအေးနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နယူးယောက်မြို့တွင် ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးရန်ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုလသမဂ္ဂ၌ ဘဏ္ဍာရပ်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းလုပ်ငန်းကို သုံးနှစ်ကြာအောင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ လက်မထပ်ခင် ၈ လအတွင်း နယူးယောက်မှ ချစ်သူရှိသည့်နေရာ တိဗက်သို့ ပေးစာပေါင်း ၁၈၇ ခုတွင်လည်း၊ အကယ်၍ မိုက်ကယ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့လျှင်၊ မိမိသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလေးထားမှု လျှော့နည်းသွားနိုင်သည်ဟု မိသားစု နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများမှ အထင်မှားခြင်းကို စိုးရိမ်မိကြောင်း အသိပေးခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သားများမှ သူ့ကိုလိုအပ်လာပါကလည်း၊ မိုက်ကယ်မှ သူ့အား အကူအညီဝိုင်းဝန်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံသားအား လက်ထပ်ထားခြင်းကြောင့်၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား လျှောက်ထားခွင့်ရှိသော်လည်း ဗြိတိန်နိုင်ငံသားခံယူခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သံအမတ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ သူမသည် သံတမန်အရာရှိများ ကိုင်ဆောင်သော နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ထိုအချိန်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဘူတန်နိုင်ငံတွင် မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယန၏ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာသမိုင်းအကြောင်း သုတေသီ [[Dr. Michael Viallancourt Aris|ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ်]] နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် သားဦးဖြစ်သူ [[မောင်မြင့်ဆန်းအောင်]]ကို လန်ဒန်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၇၂ မှ ၁၉၇၃ အထိ ဘူတန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရုံးနှင့် ကုလသမဂ္ဂများဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် [[ဘော့ဒလီယန် စာကြည့်တိုက်]]၌ မြန်မာစာနှင့် ပေပရပိုက် ကစ်တလောက် ပြုစုသူပညာရှင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင် ဒုတိယသားဖြစ်သူ [[မောင်ထိန်လင်း]]ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ မှ ၁၉၈၆၊ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုတက္ကသိုလ် အရှေ့တောင်အာရှဆိုင်ရာ လေ့လာရေးဌာနတွင် သုတေသနပညာရှင်အဖြစ် သွားရောက်သုတေသနပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၇ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလင်းမြို့ရှိ အထူးလေ့လာရေး အိန္ဒိယသိပ္ပံဌာနတွင် သုတေသီအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေး == [[File:Another-country-big2.jpg|thumb|150px|right|အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပထမဦးဆုံး ပြည်သူလူထုသို့ ရွှေတိဂုံရင်ပြင်ပေါ်တွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားနေစဉ်]] ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မိခင် ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ လေဖြတ်ရောဂါ ခံစားနေရသဖြင့်၊ မိခင်အားပြုစုရန်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကလေ့လာရေးဌာနတွင် ပါရဂူဘွဲ့အတွက် "၁၉၂၀-၁၉၄၅ အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သော စာနယ်ဇင်းများသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပုံ" အမည်ရှိ ဘွဲ့လွန်စာတမ်းကိုတင်သွင်းနိုင်ရန် ပြုစုနေချိန်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထိုပါရဂူဘွဲ့ယူရန်အတွက် ထိုက်တန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မိခင်အား ဆေးရုံတွင် ၃ လခန့်ကုသပြီးနောက်၊ ကျန်းမာရေးပိုမိုကောင်းမွန်လာပုံမရှိသည့်နောက်ဆုံး နေအိမ်တွင် ဆက်လက်ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်မှ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ခင်ပွန်း နှင့် ကလေးနှစ်ယောက်သည်လည်း မိခင်နှင့် တွေ့ဆုံရန် နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ရာထူးမှ အနားယူခဲ့ရာမှ လူထုအုံကြွမှုကြီးဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်း အရေးယူခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်အသစ် တစ်ဖွဲ့တက်လာသည်။ များမကြာမီ စု၏ နေအိမ်သည်လည်း နိုင်ငံရေးသမားများ ဝင်ထွက်သွားလာ စုဝေးရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၈၊ ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီးကို စစ်တပ်မှလက်နက်ဖြင့် အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းပစ်လိုက်ပြီးနောက် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ကာ နဝတခေါ် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဦးအောင်ကြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သူရဦးတင်ဦးတို့၏ ပြည်သူတရပ်လုံးသို့ ပန်ကြားချက်စာတစောင် ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။ ===အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် စတင်=== {{main|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်}} ၁၉၈၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို အခြားသော နိုင်ငံရေး ပုဂ္ဂိုလ်များ ၁၁ ဦးနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပါတီအား ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ တရားဝင်ဖြစ်စေရန် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ ကြေညာချက်အမှတ် (၃) ဖြင့် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိခင် [[မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်]]သည် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်း၍ ဦး[[အောင်ကြီး၊ ဦး|အောင်ကြီး]]နှင့်အတူ အခြားဗဟိုဦးစီး အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးနုတ်ထွက်ကြောင်း ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ တင်ပြခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား န၀တ အစိုးရက နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ နေအိမ်တွင် တားဆီးမိန့်ထုတ်ပြန်၍ တားဆီးလိုက်သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံနေစဉ် အတွင်း ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီအား ကိုယ်စားပြု၍ ရန်ကုန်တိုင်း ဗဟန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အဆိုပြုထားခြင်းခံရသူ ဦးလဘန်ဂရောင်မှ ကန့်ကွက်လွှာ တင်သွင်းခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲကျင်းပရေး ကော်မရှင်မှ လက်ခံစစ်ဆေး၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ (င) ဖြင့် ငြိစွန်းသည်ဟုဆိုကာ အမည်စာရင်း တင်သွင်းလွှာကို ပယ်ချခဲ့သဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရခဲ့ချေ။ ===ပထမဦးဆုံး လူထုအစည်းအဝေး မိန့်ခွန်း=== {{main|၁၉၈၈ ရွှေတိဂုံရင်ပြင် လူထုအစည်းအဝေးပွဲ}} ၂၆ ဩဂုတ်လ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ရွှေတီဂုံစေတီတော် အနောက်ဘက်မုဒ်တွင် လူပေါင်း တသိန်းကျော် တက်ရောက်သည့် လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီးတွင် ပထမဦးဆုံး ပြည်သူများသို့မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးပွဲတွင် စုသည် ပါတီစုံအထွေထွေဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲကြီကျင်းပပေးရန် နိုင်ငံအာဏာပိုင်များအား အဆိုပြုခဲ့ပြီး၊ ဖခင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဖြစ်သောကြောင့်၊ သမီးဖြစ်သူမှာ ယခုဖြစ်ပျက်နေသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို ခေါင်းရှောင်ရန် မသင့်တော်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ === နိုင်ငံရေးယုံကြည်မှု === မြတ်ဗုဒ္ဓတရားတော် အဆုံးအမများ၊ [[မဟတ္တမ ဂန္ဒီ|မဟတ္တမဂန္ဒီ]]၏ အကြမ်းမဖက် လှုပ်ရှားမှု အယူအဆများအတိုင်း အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ဒီမိုကရေစီရေး လှုပ်ရှားမှု ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နိုင်ငံရေး လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် ဒီမိုကရေစီကို တိုက်ပွဲဝင်သူအဖြစ် ကမ္ဘာတွင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို ထူထောင်ခဲ့ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ ရက်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချူပ် စတင်ကျခံခဲ့ရသည်။ သူ့အား တိုင်းပြည်ကို စွန့်ခွာ၍ မိသားစုရှိရာ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း သို့ပြန်ပါက၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် မရမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ နာမည်ကျော်မိန့်ခွန်းဖြစ်သည့် ''ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး'' ၏ အစတွင် "ကြောက်ရွံ့ခြင်းကသာလျှင် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးစေတတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်မဟုတ်၊ အာဏာကို လက်လွှတ်ရန်ကြောက်နေခြင်းက အာဏာရှိသူများကို ပျက်စီးစေသည်။ အာဏာစက်ဒဏ်၏ စက်ဆုတ်ရွံမုန်းဖွယ်က အုပ်ချုပ်ခြင်းခံရသူများကို ကြောက်ရွံ့စေသည်" [[File:Aung San Suu Kyi speaking to supporters at National League for Democracy (NLD) headquarter.jpg|thumb|175px|၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး အကြိမ် အဖြစ် ပြည်သူများအား အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ရုံးချုပ်တွင် တွေ့ဆုံဟောပြောစဉ်]] === အထိန်းသိမ်းခံရခြင်း နှင့် လွတ်မြောက်ခြင်း === ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့်၊ လွန်ခဲ့သည့် ၂၁ နှစ်အတွင်း၌ ၁၅ နှစ်အထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရသည်။ <ref name=sk>Moe, Wait (3 August 2009). [http://www.irrawaddy.org/highlight.php?art_id=16470 Suu Kyi Questions Burma’s Judiciary, Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118225753/http://www.irrawaddy.org/highlight.php?art_id=16470 |date=18 January 2012 }}. ''The Irrawaddy''.</ref> ထိုအချိန်အတွင်း သူမ၏ ပါတီအဖွဲ့ဝင်များ နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ အစည်းအဝေးတက်ရောက်ခြင်း၊ ပြင်ပနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းများ နှင့် နိုင်ငံတကာမှ လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်းများကို ပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကာလအတွင်း ခင်ပွန်းမှ ပေးပို့သည့် အတတ်ပညာ၊ ဗဟုသုတ စာပေများ၊ နိုင်ငံရေး နှင့် အထုပ္ပတ္တိစာပေများကို လေ့လာဖတ်ရှုခဲ့သည်။<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=sZFpURJGv00 &feature=related Aung San Suu Kyi interview (video)]. YouTube.</ref> ထို့နောက် စန္ဒရားတီးခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်းဖြင့် အကျယ်ချုပ်ကျချိန်ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ရံဖန်ရံခါ စစ်အစိုးရမှ နိုင်ငံတကာမှ သံအမတ်များကို တွေ့ဆုံခွင့်ပေးလေ့ရှိပြီး၊ သူမ၏ မိသားစု ဆရာဝန်နှင့်လည်း တွေ့ခွင့်ပြုသည်။ <ref>Buncombe, Andrew (5 July 2009). [http://www.independent.co.uk/news/world/asia/5000-days-in-captivity-the-worlds-most-famous-political-prisoner-and-a-dismal-landmark-1731998.html 5,000 days in captivity: The world's most famous political prisoner and a dismal landmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124094219/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/5000-days-in-captivity-the-worlds-most-famous-political-prisoner-and-a-dismal-landmark-1731998.html |date=24 January 2012 }}. ''The Independent''.</ref> နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကာလအတွင်း စစ်အစိုးရထံမှ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် အခြားထောက်ပံ့မှုများကို လုံးဝ လက်မခံခဲ့ပေ၊ သို့သော် ဒေါ်စုတွင် ပိုက်ဆံအနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ကိုယ်ပိုင် ပရိဘောဂများကို ရောင်းချ၍ ငွေကြေးအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အစားအသောက်မလုံလောက်သော အချိန်များလည်း ရှိခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်များကျွတ်၍ အိပ်ရာမှပင်မထနိုင်ဘဲ အင်အားချို့တဲ့ခဲ့သည့် အချိန်များလည်းရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် ထိုကိစ္စများကို အများသို့အရေးတယူ ပြောပြလေ့မရှိပေ။ ရေဒီယိုသည်လည်း အကျယ်ချုပ်ကျချိန်ကာလအတွင်း သူမအား ပြင်ပလောက နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်၊ "ဘီဘီစီ ကြောင့် ကမ္ဘာ နှင့် မြန်မာပြည်၏ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ကျွန်မ၏ မြန်မာနိုင်ငံပြည်သူများနှင့်လည်း လုံးဝထိတွေ့မှု မဆုံးရှုံးခဲ့ပါဘူး"ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-18493008 Aung San Suu Kyi pays tribute to BBC on tour of UK]</ref> ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာမည်ဆိုပါက အချုပ်အနှောင်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရမှ ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း ဒေါ်စုမှ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ====၁၉၈၉ မှ ၁၉၉၅ ပထမအကြိမ်==== ၁၉၈၉ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား န၀တ အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ နေအိမ်တွင် တားဆီးမိန့်ထုတ်ပြန်၍ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံနေစဉ် အတွင်း ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ရက်နေ့၌ [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီအား ကိုယ်စားပြု၍ ရန်ကုန်တိုင်း ဗဟန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အဆိုပြုထားခြင်းခံရသူ [[ဦးလဘန်ဂရောင်]]မှ ကန့်ကွက်လွှာ တင်သွင်းခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲကျင်းပရေး ကော်မရှင်မှ လက်ခံစစ်ဆေး၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ (င) ဖြင့် ငြိစွန်းသည်ဟုဆိုကာ အမည်စာရင်း တင်သွင်းလွှာကို ပယ်ချခဲ့သဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရခဲ့ချေ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကိုယ်တိုင်မပါဝင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၉၉၀ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် ပါတီစုံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ရာ၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် မဲဆန္ဒနယ် ၄၄၇ နယ်၌ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ၃၉၂ နယ်၌ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အဖွဲ့ချုပ်သည် တနိုင်ငံလုံးတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၄၈၅ နေရာ၌ ၃၉၂ နေရာ အနိုင်ရရှိသောကြောင့် ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ပုံမှန်အစဉ်အလာအရ သူမသည် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံရမည် ဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရသည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များအား အတည်မပြုဘဲ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ ရှုတ်ချခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေချိန်အတွင်း၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကော်မတီ နှင့် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကော်မတီမှ [[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]ကိုအပ်နှင်းခဲသည်။၊၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ကြီးကို ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေခြင်းကြောင့် လူကိုယ်တိုင် ရယူနိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ ခင်ပွန်းသည် နှင့် သားနှစ်ဦးဖြစ်သည့် အလက်ဇန္ဒားနှင့် ကင်မ်တို့က ကိုယ်စားတက်ရောက်ယူခဲ့ကြသည်။ [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]၏ ဆုငွေဒေါ်လာ ၁.၃ သန်း၏ ငွေကြေးအားလုံးကို မြန်မာပြည် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးများအတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ ရန်ပုံငွေအဖြစ်ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.prospectburma.org/ |title=A non-political educational charity dedicated to supporting the education of exiled Burmese students |publisher=Prospect Burma |date= |accessdate=2014-02-09}}</ref> ====ပထမ လွတ်မြောက်ချိန်==== ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး သူ၏မိသားစုရှိရာ အင်္ဂလန်သို့ပြန်ခဲ့ပါက နိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ရတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ [[ဆီးကြိတ်ကင်ဆာ]]ဖြင့် စတင်နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ကုသမရသည့် အဆင့်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည့် သူမ၏ ခင်ပွန်းသည် ဗြိတိသျှလူမျိုး [[မိုက်ကယ်အဲရစ်]]အား၊ လုံလောက်သည့် ဆေးကုသမှု မြန်မာနိုင်ငံမှ မထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဟုဆိုကာ မြန်မာစစ်အစိုးရမှ ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာ မပေးခဲ့ချေ။ နိုင်ငံတကာ အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် အဖွဲ့အစည်းများထဲမှ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အပါအဝင်၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူး ကိုဖီအာနန် နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျုန်ပေါလ် တို့မှ ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာချပေးရန် စစ်အစိုးရအားတောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း စစ်အစိုးရမှ လစ်လျူပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်နေသည့် အချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ခင်ပွန်းရှိရာ အင်္ဂလန်သို့ သွားရောက်တွေ့ဆုံနိုင်သော်လည်း၊ စစ်အစိုးရမှ သူ့အား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် မရရှိမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မသွားရောက်ခဲ့ချေ။<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/304497.stm Suu Kyi rejects UK visit offer]. BBC News. 26 March 1999.</ref> ခင်ပွန်းဖြစ်သူ မိုက်ကယ်အဲရစ်သည် သူ၏ ၅၃နှစ်မြောက်မွေးနေ့ဖြစ်သည့် ၁၉၉၉ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ် ပထမနေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံရချိန်မှစ၍ မိုက်ကယ်သည် ဒေါ်စု နှင့် ၅ ကြိမ်သာ တွေ့ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွေ့ခွင့်ရသည့်အချိန်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကုန် ခရစ္စမတ်ပွဲတော် ကာလတွင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/305487.stm|title=Obituary: A courageous and patient man |publisher=BBC News |date =27 March 1999 | accessdate =4 July 2006 | location=London}}</ref> အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ကလေးများနှင့်လည်း ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် သတင်းထောက် Maurizio Giuliano သည် အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးချိန်တွင်၊ အခွန်အကောက်ဌာနမှုများ၏ စစ်ဆေးခြင်းကို ခံရပြီးနောက် သူ၏ မှတ်တမ်းတင် ဗီဒီယို အခွေများ၊ အသံတိပ်ခွေများ နှင့် မှတ်သားထားသည့် စာတမ်းများအား သိမ်းဆည်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=BBAB&d_place=BBAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F98E4ECFAA2A5EF&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM Burma expels Italian reporter for "illegal reporting], TV Myanmar, Rangoon, 18 August 1998.</ref> ====၂၀၀၀ မှ ၂၀၀၂ ဒုတိယအကြိမ်==== သူ့အား သူမ၏ပါတီကို ထောက်ခံအားပေးသူများနှင့်လည်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ တွေ့ဆုံခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နောက်တစ်ကြိမ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ ၆ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လျှို့ဝှက် ယုံကြည်မှုညှိနှိုင်းခြင်းများ အရ၊ နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ သူမအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ခွင့်ပေးလိုက်ခြင်းမှာ "ကျွန်တော်တို့ တစ်ဦး နှင့် တစ်ဦး ယုံကြည်နိုင်လို့ပါ" ဟု အစိုးရ ပြောခွင့်ဆိုခွင့်ရှိသူမှ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ "နိုင်ငံအတွက် အရုဏ်ဦး အသစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပြီ”"ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ====၂၀၀၃ မှ ၂၀၁၀ တတိယအကြိမ်==== ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့်အတူ သူမ၏ အဖွဲ့ဝင်ယာဉ်တန်းများသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ်သို့ စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်မောင်းနှင်လာရာ ကျီရွာအနီးတွင် စစ်အစိုးရ၏ ကျောထောက်နောက်ခံ အဖွဲ့ဖြစ်သည့် ကြံ့ခိုင်ဖွံဖြိုးရေး နှင့် စွမ်းအားရှင်များက အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက်၊ သူမအားထောက်ခံသည့် အဖွဲ့ဝင်များ သေကြေပျောက်ဆုံးမှုစာရင်းမှာ တရားဝင်မရှိသော်လည်း ၈၀ ကျော်သည်ဟု ပြည်တွင်းနေထိုင်သူများမှ ခန့်မှန်းကြသည်။"အဲဒီ့အရေးအခင်းညက ကျွန်တော့်တပည့်တွေကို သူ့ကို ကယ်တင်ဖို့ လွှတ်လိုက်ပြီးတော့၊ အနီးမှာရှိတဲ့ စစ်တပ်ဌာနမှာ ကယ်တင်ထားခဲ့ရတယ်"ဟုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းခင်ညွန့်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်လွတ်မြောက်လာပြီးချိန် ၂၀၁၂ တွင် ထိုင်းအခြေစိုက် ဘန်ကောက်ပို့စ် သတင်းစာသို့လည်း ထွက်ဆိုခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် နာယက ဦး[[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|တင်ဦး]]မှ ယင်းပြောဆိုချက်ကို ပြန်လည်ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://www.irrawaddy.org/archives/2316 Despite the lack of an official death toll for the Depayin Massacre, Burmese dissidents claim around 70 people perished in the attack.]</ref> အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမစီးနင်းလာသည့် ကား၏ ကားမောင်းသူ ကိုကျော်စိုးလင်း အကူအညီဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ်နေရာမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ရေဦး သို့ အရောက်တွင် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ သူမကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်|အင်းစိန်ထောင်]]တွင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]] လုပ်ကြံမှု ဟူ၍ လူအသိအများသည်။ သူ ၂၀၀၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သားအိမ်ထုတ်ခြင်းခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်၌နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြန်လည်ချထားခြင်းခံရသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ရာဇာလီအီစမေးလ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် အီစမေးလ်သည် ရာထူးမှအနားယူခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အကြိမ်များစွာ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းခံရသည်မှာလည်း အနားယူရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မေ ၂၈ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြောင်းကျိုးမဲ့ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်းအဖွဲ့မှ သဘောထားမှတ်ချက် (၂၀၀၄ ခုနှစ် မှတ်ချက် အမှတ် ၉) ထုတ်ပြန်ရာ သူမ၏ လွတ်လပ်မှုဆုံးရှုံးခြင်းမှာ ကြောင်းကျိုးမဲ့အရေးယူခြင်း မြောက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်ရေးပဋိညာဉ်စာချုပ် ၁၉၄၈ နှင့် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိပြီး မြန်မာအာဏာပိုင်များမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားဆက်လက် ထိန်းသိမ်းခြင်း မပြုလုပ်ရန်ပန်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အာဏာပိုင်များက ဤပန်ကြားချက်ကို မသိကျိုးကျွန် ပြုခဲ့သည်။ ====သက်တမ်းတိုး ပထမအကြိမ်==== ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ထားခြင်းကို တစ်နှစ်ထပ်မံ တိုးမြှင့်ကြောင်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့မှ အဆိုပါ တိုးမြှင့်မှုကို သဘောမတူကြောင်းပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ကုလသမဂ္ဂ နိုင်ငံရေးရာဌာနမှ လက်ထောက်အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်သူ အီဗရာဟင် ဂန်ဘာရီသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ဆုံခဲ့လေသည်။ ၎င်းတွေ့ဆုံမှုသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နိုင်ငံခြားသား အရာရှိ တစ်ဦးနှင့် ပထမဆုံးသော တွေ့ဆုံမှုဖြစ်သည်။ ====သက်တမ်းတိုး ဒုတိယအကြိမ်==== ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အကျယ်ချုပ်ချထားခြင်းကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်တွင် အဆုံးသတ်စေမည် ဖြစ်သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ကိုဖီအန်နန်|ကိုဖီအာနန်]]မှ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ]]ထံသို့ တိုက်ရိုက်လျှောက်ထားချက်ကို ပယ်ချပြီး မြန်မာအစိုးရမှ နောက်ထပ်တစ်နှစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ ရုံးမတင်ပဲ လူတစ်ယောက်အား ငါးနှစ် အထိချုပ်နှောင်ထားနိုင်သည့် ပုဒ်မဖြင့် ဆက်လက်ထိမ်းသိမ်း ထားခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇွန် ၉ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ပြင်းထန်သည့် ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် အားလျော့ပြီး ဆေးရုံတင်ထားခြင်း ခံရကြောင်း အဝေးရောက် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်မှ သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။ ၎င်းကြေညာချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရဲချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ခင်ရီ]]မှ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်တွင် လက်ထောက်အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဂန်ဘာရီသည် လူ့အခွင့်အရေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ လိုက်နာစေလိုသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လေးရက်ကြာခရီးဆန့်ခဲ့ရာမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဂန်ဘာရီ၏ အဆိုအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရှိရပြီး သူမ၏ဆန္ဒမှာ မိသားစုဆရာဝန်နှင့် ပိုမို၍ ပုံမှန်ပြသလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ဘန်ကီမွန်း]]သည် မြန်မာနိုင်ငံခေါင်းဆောင်များသို့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ စစ်အစိုးရသည် ထောင်သား ၂၈၃၁ ယောက်ကို လွှတ်ပေးခဲ့ရာတွင်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၄၀ ပါဝင်သည်။၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမ၏ နိုဘဲလ်လ်ဆုကြေးငွေများကို အခွန်ပေးဆောင်ခြင်းမရှိဘဲ ပြည်ပတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူ၍ အစိုးရပိုင် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]မှ စွပ်စွဲလိုက်သည်။ ထိုစွပ်စွဲမှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ထောက်ပံ့ကျင်းပနေသည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာလုံခြုံရေးကို အန္တရာယ်ပေးနိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်နေသည် ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီးချိန်တွင်ဖြစ်သည်။ ====သက်တမ်းတိုး တတိယအကြိမ်==== {{Main|၂၀၀၇ စစ်အစိုးရအား ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှု}} ၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စုကြည်၏ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သက်တမ်းကို ၅ နှစ်ဆက်တိုက် ချုပ်နှောင်နိုင်ရန် ထပ်မံ၍ သက်တမ်း တစ်နှစ်တိုးခဲ့သည်။ ၁၉ ရက် ဩဂုတ်လ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လောင်စာဆီဈေးများတက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စစ်အစိုးရမှ ခြေမှုန်းမည်ဟု အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း ဘုန်းကြီးများမှ နေ့စဉ်ဆက်တိုက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Buddhist monk uprising ">[http://news.yahoo.com/s/ap/myanmar;_ylt=AnrDVYwp644QDxk6HyfqqdSaK8MA Yahoo News on Buddhist monk uprising]. Associated Press. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818225418/http://news.yahoo.com/s/ap/myanmar;_ylt=AnrDVYwp644QDxk6HyfqqdSaK8MA |date=18 August 2013 }}</ref> ၂၂ ရက် စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ အကျယ်ချုပ်ကျနေခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ နေအိမ်တံခါးဝမှ လူ့အခွင့်အရေးများအတွက် ဆန္ဒပြနေသည့် ဘုန်းကြီးများကို ဂါရဝပြုခဲ့သည်။<ref name="AFP">[http://news.yahoo.com/s/afp/20070922/wl_asia_afp/myanmarprotestmonks Democracy icon Aung San Suu Kyi greets Myanmar monks]. AFP. 22 September 2007 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201517/http://news.yahoo.com/s/afp/20070922/wl_asia_afp/myanmarprotestmonks |date=29 October 2013 }}</ref> ထိုရက်များနောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို [[အင်းစိန်ထောင်]] (၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ထိုထောင်တွင် ထိမ်းသိမ်းခံရသည်)သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့သည်ဟု သတင်းများထွက်ခဲ့သည်။<ref name="Buddhist monk uprising2 ">[http://groups.yahoo.com/group/golden_eagles/message/3522 Suu Kyi moved to Insein prison]{{Dead link|date=August 2021 }}. Reuters. 25 September 2007</ref><ref name="BBC News ">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3006922.stm Inside Burma's Insein jail]. BBC News Online. 14 May 2009</ref><ref name="The Australian">[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22494667-25837,00.html Security tight amid speculation Suu Kyi jailed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604053352/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22494667-25837,00.html |date=4 June 2009 }}. ''The Australian''. 28 September 2007</ref><ref name="Time.com">[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html Burmese Junta silences the monks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022850/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html |date=13 October 2007 }}. TIME. 28 September 2007</ref> ၃၀ ရက် စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်အနီးတွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ သတင်းအချက်အလက်များ ပေးပို့နိုင်သူနှင့် တစ်နာရီကြာ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ ၂ ရက် အောက်တိုဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂမှ [[အီဘရာဟင် ဂမ်ဘာရီ]] နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံမှုနောက်ပိုင်း နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7020465.stm UN envoy sees top Burma dissident], BBC News Online, 30 September 2007</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7023344.stm UN envoy holds key Burmese talks]. BBC News Online. 2 October 2007</ref>၎င်းခရီးစဉ်တွင် ဂန်ဘာရီသည် နေပြည်တော်ရှိ သန်းရွှေအပါအဝင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးများ နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် ရုပ်မြင်သံကြားဌာနမှ ဒေါ်စုသည် ဂန်ဘာရီနှင့် နှစ်ကြိမ်တိုင် တွေ့ဆုံခဲ့သည် ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ သူမအား ထပ်မံ အကျဉ်းချခံလိုက်ရသည့် အချိန်မှစ၍ ၄ နှစ်အတောအတွင်းတွင် ပထမဦးဆုံးသော နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံဌာနများတွင် တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်၊ ဒေါ်စုသည် အကျဉ်းထောင်တွင် နေရသော ကာလသည် ၁၂ နှစ်ပြည့်ပြီဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားကြသော အဖွဲ့အစည်းများမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် အခြားသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား လွှတ်မြောက်ပေးရန် မြို့ကြီး ၁၂ ခုတွင် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စု နှင့် စကားပြောဆိုနိုင်ရန် ကြားခံဆက်သွယ်ရေး ပုဂ္ဂိလ်အဖြစ် ဝန်ကြီး[[အောင်ကြည်]] ကိုခန့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာအုပ်စိုးထားသည့် လူကြီးပိုင်းများထဲမှဖြစ်ပြီး၊ စစ်အစိုးရ၏ ရာထူးနံပါတ်စဉ်တွင် အမည်လျာခံထားရသူလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စုကြည်သည် ၃ နှစ် အတွင်း ပထမဦးဆုံး သူမ၏ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းများ နှင့် အစိုးရ ဝန်ကြီးများအကြား တွေ့ဆုံခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အီဘရာဟင် ဂမ်ဘာရီ ဒုတိယအကြိမ် ခရီးအဆုံးနောက်၊ နာရီပိုင်းအကြာတွင် အာဏာပိုင်အစိုးရတို့သည် တီဗီ နှင့် ရေဒီယိုများတွင် ထိုတွေ့ဆုံခဲ့မှုကို တရားဝင် ထုတ်ဖော်ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရရန် ဖိတ်ကြားမှုများသည် မှန်ကန်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသည်။ ====သက်တမ်းတိုး စတုတ္ထအကြိမ်==== ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ တွင် နအဖက နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သက်တမ်းကို ၁ နှစ်ထပ်တိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဂန်ဘာရီသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၆ရက်ကြာခရီးသွားရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့အားလုံး နှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းမည်ဟု ဆိုသော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မရရှိခဲ့သလို၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့်လည်း တွေ့ဆုံနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၂ ရက်နေ့ ဆိုင်ကလုန်းနာဂစ်ကြောင့် ဒေါ်စု၏ နေအိမ်ခေါင်မိုးမှာ ပျက်ဆီးခဲ့ပြီး၊ လျှပ်စစ်မီးပျက်သွားခဲ့ပြီးနောက် လျှပ်စစ်မီးစက်မထောက်ပံ့ထားခြင်းကြောင့် အမှောင်ထဲတွင် ဖယောင်းတိုင်ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=2026&dat=20080508&id=z9syAAAAIBAJ&sjid=RvAFAAAAIBAJ&pg=3424,933927&hl=en UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone]</ref> ====မဖိတ်ခေါ်သော ဧည့်သည်ကြောင့် ၁၈ လ==== {{main|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အိမ် ဝင်ရောက်သူ ဖြစ်ရပ်များ}} [[File:Jim Webb with Aung San Suu Kyi.jpg|thumb|200px|၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အမေရီကန် အောက်လွှတ်တော်အမတ် [[ဂျင်မ်းဝဘ်]] (Jim Webb) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံ အလည်အပါတ်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ရက်တောအား လွတ်မြောက်စေရန် လာရောက်ဆွေးနွေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ အလုပ်ကြမ်းဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်ကျခံရခြင်းဖြစ်သည်။]] ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ ၃ရက်တွင် [[အင်းလျားကန်|အင်ယားကန်]]ကို ဖြတ်ကူးကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်သို့ မဖိတ်ခေါ်ဘဲ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးနောက်၊ ၃ ရက်မြောက်နေ့ နေအိမ်မှပြန်အထွက်တွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>McDonald, Mark (7 May 2009). [http://www.nytimes.com/2009/05/08/world/asia/08myanmar.html U.S. Man Held After Swim to Burmese Nobel Peace Laureate’s Home]. ''The New York Times''.</ref> ၂ ရက်ကြာနေထိုင်သည်ဟုဆိုသည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသား [[ဂျွန် ဝီလျံ ယက်ထော]] (မော်မန်(ခေါ်) လက်တာဒေးစိန့်ယေရှုခရစ်အသင်းတော်ဂိုဏ်းဝင်) <ref>{{cite web|url=http://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%8F%E1%80%BA%E1%80%B8 |title=မော်မန်ဂိုဏ်း - ဝိကိပိဒိယ |language={{my icon}} |publisher=My.wikipedia.org |date= |accessdate=2014-02-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/John_Yettaw |title=Suu Kyi trespasser incidents - Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date= |accessdate=2014-02-09}}</ref> အား ဖမ်းဆီးမိသည်ကို အကြောင်းပြကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကန့်သတ်ချက်များကို ချိုးဖောက်သည်ဟု စွပ်စွဲပြီး [[အင်းစိန်ထောင်]]သို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရက်ချိန်းထပ်ပြီး အင်းစိန်ထောင် အထူးသီးသန့်အိမ်၌ ထိန်းသိမ်းထားခြင်းခံရသည်။ ဂျွန် ဝီလျံ ယက်ထော ကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထပ်မံ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ဆယ့်ရှစ်လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်စဉ် နှစ်နှစ်မတိုင်မီတွင် ၎င်းကြိုးစားမှုမျိုး ရက်ထောမှ ပြုလုပ်ခဲ့ဘူးသော်လည်း၊ အကြောင်းမဲ့ ပြန်လှည့်လာခဲ့ရသည်။<ref name=time>James, Randy (20 May 2009). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1899769,00.html John Yettaw: Suu Kyi's Unwelcome Visitor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523130601/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1899769,00.html |date=23 May 2009 }}. ''TIME''.</ref> တရားရုံးစစ်ဆေးရာတွင် သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မသမာသူများ လုပ်ကြံမည်ကို အကြားအမြင်ရ၍ လာရောက်အသိပေးရန်ဖြစ်သည်ဟု ထွက်ဆိုခဲ့သည်။<ref>''The Times'', 28 May 2009, Richard Lloyd Parr, "God asked me to warn her, swimmer John Yettaw tells Suu Kyi trial"</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံထားရသည့် နေအိမ်ဝင်းအတွင်းသို့ မောပန်းစွာရောက်ရှိလာသည့် ဧည့်သည် ပြန်ထွက်မခွာမီ နှစ်ရက်တိုင်အောင် နေထိုင်ခွင့်ပြုထားခြင်းတို့ကြောင့် ဖမ်းဆီးခြင်းပြုသည်။ ဒေါ်စုအား [[အင်းစိန်]]ထောင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး၊ ထိုဝင်ရောက်မှုကြောင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ၅ နှစ်ကျခံရနိုင်ဖွယ်ရှိခဲ့သည်။<ref>Kennedy, Maev (14 May 2009). [http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/14/suu-kyi-lake-swim-yettaw Lake swimmer could cost Suu Kyi her freedom]. ''The Guardian''.</ref> ဒေါ်စုနှင့် ၎င်း၏အိမ်တွင် နေထိုင်သူ နှစ်ယောက်အား မေလ ၁၈ ရက်တွင် ခုံရုံးစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ဆန္ဒပြသူတချို့ ရုံးပြင်ပတွင်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/8e95cfc2-440c-11de-a9be-00144feabdc0.html Burma opposition leader on trial], Financial Times, 19 May 2009</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8054643.stm Burma's Aung San Suu Kyi on trial], BBC News Online, 18 May 2009</ref> တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးမှုကို သံအမတ်များနှင့် သတင်းထောက်များ တက်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ၊ သို့သော် တစ်ကြိမ်တွင် ရုရှား၊ ထိုင်း နှင့် စင်္ကာပူ သံအမတ်များ နှင့် သတင်းထောက်တချို့ကို ဒေါ်စုနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8058804.stm Suu Kyi 'composed' at Burma trial], BBC News Online, 20 May 2009</ref> တရားစွဲဆိုမှုတွင် မျက်မြင်သက်သေ ၂၂ ယောက် ခေါ်ယူ စစ်ဆေးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6312579.ece Lawyers for Aung San Suu Kyi protest innocence as trial begins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521131958/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6312579.ece |date=21 May 2009 }}, The Times, 18 May 2009</ref> နိုင်ငံတော်အား အသရေပျက်မှုနှင့်လည်း ဂျွန်ရက်တောအား အမှုတွင် တရားစွဲထားသည်။<ref name=wsj>[http://online.wsj.com/article/SB124297046869446591.html Myanmar Court Charges Suu Kyi], Wall Street Journal, 22 May 2009</ref> ပြန်လည်ခုခံတင်ပြရာတွင် အပြစ်ကင်းသူအဖြစ် ဒေါ်စုမှ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ တရားခံဘက်မှ တရားဝင်အရ သက်သေ ၁၄ ယောက်ခေါ်ယူခွင့်ရှိခဲ့သော်လည်း၊ သက်သေ ၄ ဦးအနက် ၁ ဦးသာ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တရားရုံးမှ NLD အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သည့် ဦးတင်ဦး နှင့် ဦးဝင်းတင်တို့ကို၊ တရားခံ၏ သက်သေများအဖြစ် အသုံးပြုခွင့်မပေးခဲ့ပေ။<ref>{{cite web |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15892 |title=Court Rejects Two Suu Kyi Defense Witnesses |publisher=Irrawaddy.org |date=9 June 2009 |accessdate=10 June 2009 |archivedate=10 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810221511/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15892 }}</ref> အတည်မဖြစ်သည့် သတင်းတစ်ခုတွင်၊ စစ်အစိုးရသည် ဒေါ်စုအား မြို့တော်၏ အပြင်ဘက် စစ်တပ်စခန်းတစ်ခုတွင် ဖမ်းဆီးထောင်ချရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=15461 |title=Myanmar Aung San Suu Kuy to be put under detention&nbsp;— Asia News |publisher=Asianews.it |date=14 February 2006 |accessdate=10 June 2009}}</ref> သီးခြား စစ်ဆေးမှုတစ်ခုတွင် ရက်ထောမှ ဒေါ်စုအိမ်သို့ ရေကူးသွားရခြင်းမှာ ဒေါ်စု၏ အသက်အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်ခြင်းကို သိရှိ‌သောကြောင့် သွားရောက်အသိပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထွက်ဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8069397.stm Suu Kyi's witnesses 'rejected'], BBC News Online, 28 May 2009</ref> The national police chief later confirmed that Yettaw was the "main culprit" in the case filed against Suu Kyi.<ref>[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gs16E0Y8T8w9Edy1yiDa2nXqxwkwD991MGGG0 Myanmar says American main culprit in Suu Kyi case]. AP. 25 June 2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703073909/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gs16E0Y8T8w9Edy1yiDa2nXqxwkwD991MGGG0 |date=3 July 2009 }}</ref> အိမ်တွင်အတူနေသူများ ပြောပြချက်အရ၊ ဒေါ်စုသည် သူမ၏ ၆၄ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ကို ထောင်ထဲတွင် ဒန်ပေါက် နှင့် ချောကလပ်ကိတ်ကို သူမ၏ အစောင့်များနှင့် ဝေမျှစားသုံးခဲ့သည်။<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jun/19/burma-aung-san-suu-kyi-birthday Aung San Suu Kyi celebrates 64th birthday with jail guards]. ''The Guardian''. 19 June 2009</ref> ဒေါ်စုအား ဖမ်းဆီးမှုနှင့် ဆက်တိုက်တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးမှုများကို ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဘန်ကီမွန်း၊ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]],<ref>[http://www.theage.com.au/world/un-calls-for-release-of-suu-kyi-20090523-bixx.html UN calls for release of Suu Kyi], ''The Age'', 24 May 2009</ref> အနောက်နိုင်ငံမှ အစိုးရများ၊<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8050545.stm Western outcry over Suu Kyi case], BBC News Online, 18 May 2009</ref> တောင်အဖရိက၊<ref>[http://www.africasia.com/services/news/newsitem.php?area=africa&item=090522090712.6nk01uii.php SAfrica urges immediate Aung San Suu Kyi release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001035621/http://www.africasia.com/services/news/newsitem.php?area=africa&item=090522090712.6nk01uii.php |date=1 October 2011 }}, AFP at IC Publications, 22 May 2009</ref> ဂျပန်<ref>[http://www.radioaustralia.net.au/asiapac/stories/200905/s2572205.htm Asian leaders call for release of Aung San Suu Kyi], Radio Australia, 15 May 2009</ref> နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအဖွဲ့ဝင်ထားသည့် [[အာဆီယံ|အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း]]တို့မှ ရှုံ့ချခဲ့ကြသည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8057865.stm Asian leaders condemn Burma trial], BBC News Online, 19 May 2009</ref> စစ်အစိုးရမှ ထိုထုတ်ပြန်ချက်ကို သဘာဝမကျဟုဆိုကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး <ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/24/content_11428592.htm Myanmar protests ASEAN alternate chairman statement on Aung San Suu Kyi], ''Xinhua'', 24 May 2009</ref>၊ ထိုင်းအစိုးရအား ပြည်တွင်းရေး စွက်ဖက်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဉာဏ်ဝင်းမှ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ထိုဖြစ်ရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းနှင့် ပြင်ပရှိ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေသည့် အဖွဲ့စည်းများမှ မြန်မာပြည်တွင် ကောင်းမွန်သော အပြောင်းအလဲများကို မလိုလားဘဲ၊ နိုင်ငံတကာ ဖိအားပေးရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းသက်သက်ဖြစ်သည် ဟုဆိုခဲ့သည်။<ref name=wsj/><ref>[http://www.bangkokpost.com/news/asia/144268/burma-lashes-out-at-thailand-over-suu-kyi Burma lashes out at Thailand over Suu Kyi], ''Bangkok Post'', 25 May 2009</ref> ဘန်ကီမွန်းသည်လည်း နိုင်ငံတကာ လှုပ်ရှားမှုများရောင်ပြန်ဟပ်စေရန်<ref>[http://www.fbppn.net/ Free Burma's Political Prisoners Now!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707140704/http://www.fbppn.net/ |date=7 July 2009 }} Campaign.</ref> မြန်မာပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ သန်းရွှေမှ သူ၏ တောင်းဆိုမှုအားလုံးကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။<ref>Horn, Robert (5 July 2009). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1908720,00.html Ban Ki-Moon Leaves Burma Disappointed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706090031/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1908720,00.html |date=6 July 2009 }}. ''TIME''.</ref> ၁၁ ရက် ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်စုအား တရားရုံးမှ အလုပ်ကြမ်းဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုချမှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ်သန်းရွှေမှ ၁၈ လအထိ လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ပြီး၊ အနေအထိုင်ကောင်းမွန်ပါက ပို၍ လျှော့ပေါ့မည်ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8194596.stm Burma court finds Suu Kyi guilty]. BBC News. 11 August 2009.</ref> ထိုလ ၁၄ ရက်တွင် အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျင်မ်းဝဘ်မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလည်အပါတ်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ်ကြီး သန်းရွှေ၊ ထို့နောက် ဒေါ်စုနှင့်လည်း တွေဆုံခဲ့သည်။ ထိုလည်ပါတ်မှုတွင် ဝဘ်မှ ရက်ထော လွတ်မြောက်ရန်နှင့် မြန်မာပြည်မှ ထွက်ခွာခွင့်ကို ညှိနှိုင်းနိုင်ခဲ့သည်။ တရားစီရင်ပြီးနောက်ပိုင်း ဒေါ်စု၏ ရှေ့နေများမှ ဆက်လက် အယူခံတင်သွင်းရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈ ရက် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမားမှ မြန်မာစစ်အစိုးရမှ အကျဉ်းကျခံနေရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများအပြင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုပါ လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/news/world/us/Obama-appeals-to-Myanmar-junta-to-release-Aung-San-Suu-Kyi/articleshow/4905706.cms Obama appeals to Myanmar junta to release Aung San Suu Kyi]. ''The Times of India''. 18 August 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_452398.html |title=Obama to appeal on Suu Kyi |work=The Straits Times |location=Singapore |date=10 November 2009 |accessdate=30 September 2010}}</ref> <blockquote>In her appeal, Aung San Suu Kyi had argued that the conviction was unwarranted. However, her appeal against the August sentence was rejected by a Burmese court on 2 October 2009. Although the court accepted the argument that the 1974 constitution, under which she had been charged, was null and void, it also said the provisions of the 1975 security law, under which she has been kept under house arrest, remained in force. The verdict effectively meant that she would be unable to participate in the elections scheduled to take place in 2010&nbsp;– the first in Burma in two decades. Her lawyer stated that her legal team would pursue a new appeal within 60 days.</blockquote><ref>{{cite news |author=Associated Press |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/02/aung-san-suu-kyi-appeal |title=Burmese court rejects appeal against Aung San Suu Kyi house arrest |work=The Guardian |location=UK |date=2 October 2009 |accessdate=30 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101013225949/http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/02/aung-san-suu-kyi-appeal |archivedate=13 October 2010 |deadurl=no }}</ref> ရက်တော၏အလည်အပတ်ခရီးနှင့်လုပ်ကြံချက်များသည် မြန်မာအစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်ဟု ပြည်သူများက သံသယရှိကြသည်။ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စာနာသနားကြပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် အမှုလုပ်ကြံ စွဲဆိုထားချက်သည် ၂၀၁၀ တွင် ပြုလုပ်မည့်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျော်လွန်ရန်အတွက် သူမအားထိန်းသိမ်းထားခြင်းကို ရှည်ကြာအောင် နည်းပရိယာယ် သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆို ကြသည်။ ၂၀၁၀ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နေအိမ် အကျယ်ချုပ်ကို ရုပ်သိမ်း လိုက်ကြောင်း ရဲအရာရှိ ၂ ဦးမှဖတ်ပြခဲ့ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချခံထားသည့် ဥပဒေဖြစ်သည့် နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးလိုသူများ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့်ဥပဒေအား ရဲမှူးချုပ် မြင့်သိန်းမှ ဖတ်ပြခဲ့ပြီး၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကာလသည် လေးနှစ်ခွဲသာ ရှိခဲ့သောကြောင့် ထပ်မံ ၆ လ သက်တမ်းတိုးနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ====အထိန်းသိမ်းခံရသည့် ကာလဇယား==== {| border="1" style="font-size:10px" |- |'''ထိန်းသိမ်းသည့်နေ့''' |'''လွတ်မြောက်ရမည့်နေ့''' |'''လွတ်မြောက်ခဲ့သည့်နေ့''' |'''ထိန်းသိမ်းသည့် ဥပဒေ ပုဒ်မ''' |'''ကာလချိန်''' |- | style="background:red; color:white" |၂၀ ဇူလိုင် ၁၉၈၉ | style="background:orange; color:black" |၂၀ ဇူလိုင် ၁၉၉၂ | style="background:green; color:white" |၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၉၅<ref name="Nobel.org" /> |လူတစ်ယောက်အား တရားရုံးသို့ ခေါ်ယူစစ်ဆေးရန်မလိုဘဲ [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် ဥပဒေ]]အရ ၃ နှစ်တိတိ ထိမ်းသိမ်းနိုင်သည့် အချက်အောက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား စတင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ ထပ်မံ၍ ၃ နှစ်သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။ | ၆ နှစ် |- | style="background:red; color:white" |၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၀<ref name=sk/> | style="background:orange; color:black" | | style="background:green; color:white" |၀၆ မေလ ၂၀၀၂<ref name=sk/> |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ခေါင်းဆောင်များ မန္တလေးသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချမှတ်ပြန်သည်။ | ၁ နှစ် နှင့် ၆လ |- | style="background:red; color:white" |၃၀ မေလ ၂၀၀၃<ref>Nakashima, Ellen (13 October 2003). [https://archive.today/20121216134759/www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A18107-2003Oct12&notFound=true Burma's Iron 'Aunty']. ''The Washington Post''.</ref> | style="background:orange; color:black" |၃၀ မေလ ၂၀၀၈ | style="background:green; color:white" | |ဒီပဲယင်း အရေးအခင်း ဖြစ်ပြီးနောက် အင်းစိန်ထောင်တွင် အချိန် ၃ လအထိ လျှို့ဝှက် ဖမ်းစီးချုပ်နှောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ | ၅ နှစ် |- | style="background:red; color:white" |၂၇ မေလ ၂၀၀၈ | style="background:orange; color:black" |၂၆ မေလ ၂၀၀၉ | style="background:green; color:white" | |နိုင်ငံတကာ ဥပေဒ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေ နှင့် မကိုက်ညီသည့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ထပ်မံ ၁ နှစ်တိုးချဲ့ခဲ့သည်<ref>[http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/05/2009515144939393754.html UN: Suu Kyi detention 'illegal']. Al Jazeera. 16 May 2009</ref> | ၁ နှစ် |- | style="background:red; color:white" |၁၈ မေလ ၂၀၀၉ | style="background:orange; color:black" | | style="background:green; color:white" |၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661 |title=Burma releases pro-democracy leader Aung San Suu Kyi |date=13 November 2010 |work=BBC News |accessdate=14 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114044557/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661 |archivedate=14 November 2010 |deadurl=no }}</ref> |မဖိတ်ဘဲ ရောက်ရှိလာသည့် ဂျွန်ယက်တောအား လက်ခံထားမှုကြောင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ၁ နှစ်ခွဲ ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ | ၆လ |- | style="background:red; color:white" |၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၂၁ | style="background:orange; color:black" | | style="background:green; color:white" | | ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံအာဏာသိမ်းခံရခြင်း |{{Age in days|2021|2|1|show unit=}}ရက် (လက်ရှိအချိန်ထိ) |}<ref>{{cite web |url=http://www.altsean.org/Research/DASSK/Detention.php |title=Daw Suu Watch - Detention - ALTSEAN Burma |publisher=Altsean.org |date=2009-11-27 |accessdate=2014-02-09 |archivedate=19 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719184502/http://www.altsean.org/Research/DASSK/Detention.php }}</ref> ===၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ နှင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခြင်း=== {{quote box|width=25em|align=right|quote=''အာဏာပိုင်တွေဟာ ကိုယ်အလိုမကျတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ဆိုရင် လျစ်လျူရှုလိုက်၊ လိုချင်တဲ့ ရလဒ် ဖြစ်လာနိုးနိုးနဲ့ အသစ်ပြန်လုပ်လိုက် လုပ်နေရင် တိုင်းပြည်အနာဂတ်ကို ကလေးကစားရာ ရောက်မယ်။'' — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၁၉၉၈ခုနှစ်က စကားတစ်ခွန်း<ref>{{cite web|author=ဘိုဘို|title=လွှတ်တော်မတက်ဘဲ ထောင်ထဲဝင်ရတဲ့အမတ်များနဲ့ စင်ပြိုင်အစိုးရ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55934565.amp |work=[[ဘီဘီစီ]]|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၁}}</ref>}} စစ်အစိုးရသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် နာဂစ်မုန်တိုင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများ အရေးပေါ်ကူညီမှု လိုအပ်နေချိန်အတွင်း စီစဉ်ထားခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲကို မရပ်ဆိုင်းပဲ၊ ၂၀၁၀ တွင် ဆက်လက်ကျင်းပခဲသည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံတကာ အဆင့် အတန်းနှင့် ကိုက်ညီခြင်းမရှိခြင်း၊ တရား မျှတမှုမရှိဟု ပြောဆိုခဲ့သူများတွင် ဥရောပ သမဂ္ဂ၊ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ကယ်ဗင်ရဒ် တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိနေသည့် အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားမှ အိန္ဒိယအစိုးရ အနေနှင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထုတ်ဖော် ပြောဆိုမှုမရှိခဲ့ခြင်းကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။ အာဆီယံနိုင်ငံများမှ ရွေးကောက်ပွဲ တရားမျှတမှု ရှိမရှိအပေါ် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံ သမ္မတ Benigno Aquino မှ ရွေးကောက်ပွဲသို့ မဲလာပေးသူ နည်းနေခြင်းသည် ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပါဝင်ခွင့် မပေးခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး သူ့ကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တရုတ် နိုင်ငံ မီဒီယာများတွင် ထိုရွေးကောက်ပွဲသတင်းကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ဝေဖန်မှုများမရှိခဲ့ချေ။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2010/11/101108_elections_response.shtml ရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံတကာက ဝေဖန်]</ref> ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေသစ်တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ချိတ်နွယ်ထားကာ ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရှိဟု ဆိုခဲ့ခြင်းကြောင့် [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား]]၂၀၀၀ ကျော်သည်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရမည်မဟုတ်ပေ၊ ဒေါ်စုသည်လည်း အကျဉ်းသားအဖြစ် ပါဝင်နိုင်သည် (နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ထောင်ဒဏ်ကျခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မသက်မှတ်ခြင်းအပေါ် မူတည်မည်)။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8559048.stm|title= Burma law formally bars Aung San Suu Kyi from election|date=March 10, 2010|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/6931974/Burma-announces-elections--but-not-for-Aung-San-Suu-Kyi.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=Burma announces elections ? but not for Aung San Suu Kyi | date=4 January 2010 | accessdate=25 April 2010 | archivedate=9 January 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109130810/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/6931974/Burma-announces-elections--but-not-for-Aung-San-Suu-Kyi.html }}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး ၁၀ ရက်မြောက်တွင် စစ်အစိုးရမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ===၂ဝ၁၂ ဧပြီ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ=== ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လစ်လပ်နေသော လွှတ်တော်အမတ်နေရာအသီးသီးအတွက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဝင်များ (စုစုပေါင်း ၄၃ ဦး) အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံကြရသည်။ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းဆုကြည်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေး ကော်မတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === ၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင်လည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကာက်ပွဲ]] ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ကော့မှူးမဲဆန္ဒနယ်တွင် ထပ်မံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ပါတီသည်လည်း ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ခုလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နိုင်ငံတော် သမ္မတ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]]ကို နိုင်ငံတော် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အစိုးရ အင်္ဂါစဉ်အရ နိုင်ငံတော် သမ္မတပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယအကြီးအကဲ နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ === ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ယခင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ကော့မှူးမဲဆန္ဒနယ်တွင် ထပ်မံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ(NLD)]] သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည့်သူ့လွှတ်တော်]]၌ ၂၅၈ နေရာ၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၌ ၁၃၈ နေရာ နှင့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်အသီးသီးတို့၏ လွတ်တော်များ၌ ၅၀၁ နေရာအထိ တောင်ပြိုကမ်းပြိုအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]](အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့်ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်း) တွင် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း၏ ၈၃.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိအနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် NLD ပါတီသည် အစိုးရဖွဲ့ခွင့်ရှိအမတ်ဦးရေ ၃၂၂ ဦးထက် သာလွန်သော အမတ်ဦးရေ ရရှိသည့်အတွက် ဒုတိယအကြိမ် အစိုးရဖွဲ့စည်းခွင့်ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ === ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း === {{Main|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} သို့သော် ရွေးကောက်ခံ အမတ် အသစ်များအတည်ပြမည့်နေ့ဖြစ်သည့် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[မင်းအောင်လှိုင်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် မင်းအောင်လှိုင်]] ဦးဆောင်သော စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော် အာဏာကို မတရားသိမ်းယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်နှင့် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် ရွေးကောက်ခံ အမတ်များ၊ ပါတီခေါင်းဆောင်များ ဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံခြားမှဆက်သွယ်ရေးကိရိယာများ (ICOM စကားပြောစက် ၁၀ လုံးနှင့် Jumber တစ်လုံး) ကို တရားမဝင်တင်သွင်းသည်ဟု တရားစွဲ၍ရမန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအမှု၏ပြစ်ဒဏ်သည် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အပြင် ဒဏ်ကြေးပါပေးဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။<ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-win-myint-to-face-charges-as-nld-calls-for-unconditional-release/ Aung San Suu Kyi, Win Myint to face charges as NLD calls for ‘unconditional’ release] (in en-US) (2021-02-03)။</ref> ထို့အပြင် ဦးဖြိုးမင်းသိန်းနှင့် ဦးမောင်ဝိတ်တို့ထံမှ လာဘ်ငွေရယူခဲ့သည်ဟူ၍လည်း ထပ်မံစွပ်စွဲခဲ့သည်။ တရားရုံးချိန်းများတွင် ရှေ့နေနှင့်လည်း ပေးမတွေ့ခဲ့ပေ။နောက်ပိုင်းမှ ရှေ့နေများနှင့်တွေ့ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဦးဖြိုးမင်းသိန်းထံမှ လာဘ်ငွေယူသည်ဆိုသော စစ်ကောင်စီ၏ စွပ်စွဲချက်နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  ဦးဖြိုးမင်းသိန်းက  စစ်ကောင်စီ၏ စွပ်စွဲချက်သည် ခိုင်မာကြောင်း တရားခွင်အတွင်းထွက်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/491530|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ်စွဲထားသည့် အဂတိမှု ခိုင်မာကြောင်း ဦးဖြိုးမင်းသိန်း တရားရုံးတွင် ထွက်ဆို|work=DVB|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date=၁အောက်တိုဘာ၂၀၂၁ }} </ref> <ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/499839|title=ဒေါ်လာနှင့် ရွှေချောင်းများ ပြင်ဆင်ပေးခဲ့ဟု ဦးဖြိုးမင်းသိန်း၏ ဇနီးဒေါ်ခင်မိမိကြွယ် သက်သေထွက်ဆို|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> <ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/492010|title=ရွှေနှင့်ဒေါ်လာ အဂတိလိုက်စားမှု စွပ်စွဲချက် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တုံ့ပြန်|work=DVB|access-date=၄ မတ်၂၀၂၃|date=၄ အောက်တိုဘာ၂၀၂၁}} </ref> စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဦးမောင်ဝိတ်ကမူ  လာဘ်ပေး လာဘ်ယူမှုမဟုတ်ဟု တရားခွင်တွင် ငြင်းဆိုသွားကာ  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပရဟိတ အတွက် အမှန်တကယ် လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထွက်ဆိုသွားသည်ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများက မီဒီယာများမှတဆင့်ပြောကြားထားကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/05/31/252236.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ပေးသည်မှာ အလှူငွေဟု ဦးမောင်ဝိတ် ထွက်ဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၃၁ မေ ၂၀၂၂}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/key-myanmar-junta-witness-denies-paying-suu-kyi-bribe-court-source.html|title=Key Myanmar Junta Witness Denies Paying Suu Kyi Bribe: Court Source|work=The Irrawaddy|access-date=4 March 2023 |date=1 June 2022 }} </ref> အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  တရားရုံးတွင်  စွပ်စွဲထားသောအမှုများဖြစ်သော အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၅၊သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှု ဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ အမှု၂ခု၊ပို့ကုန် သွင်းကုန် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၊ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၆၇၊ နိုင်ငံတော် အကြည်အညို ပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၃ (၁) (ဂ) စသည့် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57476019|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အမှု တရားလိုတွေ စတင်စစ်ဆေး|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၁ }} </ref>  ၁၀မှုကျော်ထဲမှ သူမ အထိန်းသိမ်းခံထားရချိန် NLD ပါတီက ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၇ရက်နေ့နှင့် ၁၃ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် စာနှစ်စောင်အတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟုဆိုပြီး ဆူပူအောင်လှုံ့ဆော်မှု ပုဒ်မ ၅၀၅(ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂နှစ်၊မဲဆွယ်ယာဉ်တန်းအား ထွက်ပြီးလက်ပြနှုတ်ဆက်ခြင်းက  ကိုဗစ်ကန့်သတ်စည်းမျဉ်းများ ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ သဘာဝဘေးဥပဒေပုဒ်မ ၂၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ်  ၂နှစ်  စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၄နှစ်အား ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၆)ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59565444|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အကျဉ်းချခြင်း- စစ်ဗိုလ်ချုပ်တို့ရဲ့ နည်းဟောင်း|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> ထိုသို့ ချမှတ်သည့်နေမှာပင် စစ်ကောင်စီက တရားရုံး၏ ချမှတ်ပြစ်ဒဏ် ထောင်ဒဏ်လေးနှစ်အနက် ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုကာ၊ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၄၁၊ ပုဒ်မခွဲ ၁ အရ ကျခံရန်ကျန်ရှိသည့် ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ကို လက်ရှိ ထိန်းသိမ်းထားသည့် နေရာမှာပင် ကျခံစေရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url= https://www.rfa.org/burmese/news/military-council-discount-dassk-winmyint-sentence-12062021084957.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ သမ္မတဦးဝင်းမြင့် ပြစ်ဒဏ်တွေ တစ်ဝက်လျှော့ဖို့ စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ အမိန့်ထုတ်|work=RFA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နှင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရုံးထုတ်ကြားနာစစ်ဆေးမှုများကစပြီး အာဏာပိုင်များက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို  ထောင်ဝတ်စုံဖြစ်သော အဖြူရောင်အင်္ကျီလက်စက၊ အညိုရောင်ထဘီကို ဝတ်ဆင်စေခဲ့သည်။စစ်အစိုးရခေတ်မှာတောင် ထောင်ဝတ်စုံမဝတ်ခဲ့ရဘဲ ယခုမှ ဝတ်ခဲ့ရသည်ဟု ဘီဘီစီသတင်းက ဖော်ပြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59700773|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဝတ်စုံနဲ့ တရားခွင်မှာ ရင်ဆိုင်ရ|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59700773|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဝတ်စုံနဲ့ တရားခွင်မှာ ရင်ဆိုင်ရ|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၆၇၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန် ဥပဒေပုဒ်မ ၈ တို့ဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထောင်ဒဏ် (၄)နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/223612|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဥပဒေနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေတို့ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုသုံးမှုအတွက် ထောင်ဒဏ်လေးနှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=Eleven Media Group|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ }} </ref> ထိုအမှုများမှာ  နေပြည်တော်ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်၊ ရွှေကြာပင်ရပ်ကွက်အတွင်း ပါတီစည်းရုံးရေးပြုလုပ်မှုက  လူစုလူဝေးဖြစ်စေသည်ဆိုပြီး ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးညီညီ(ခ) ဦးထွန်းမြင့်အောင်၏ တိုင်ကြားချက်အရ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာစီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေပုဒ်မ ၂၅ ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုအပေါ် ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်၊ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေပြည်တော်နေအိမ်အတွင်းရှိ အနီးကပ်လုံခြုံရေးအဖွဲ့ထံမှ Icom စကားပြောစက်ခြောက်လုံး၊ ဂိတ်ကင်းမှ Icom စကားပြောစက်သုံးလုံး၊ ကိုယ်ရေးအရာရှိအဆောင်မှ Icom စကားပြောစက်တစ်လုံးနှင့် Jumber တစ်စုံတို့အား တွေ့ရှိခဲ့သည့်အပေါ် ယင်းဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများအား ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တင်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်ဟုဆိုပြီး ပို့ကုန်သွင်းကုန် ဥပဒေပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်၊ ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၆၇ ဖြင့် ထောင်ဒဏ်တစ်နှစ်၊ ဆက်သွယ်ရေးအမှု၂ခုအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပြစ်ဒဏ်များအား တစ်ပေါင်းတည်းကျခံရန် တရားရုံးက အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည့်အတွက် ပေါင်းစည်းထောင်ဒဏ် (၂)နှစ်ဖြင့် အမှု (၃)မှုအတွက် စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ်(၄)နှစ် ဖြစ်သည်။ ဆက်၍ နေပြည်တော် အထူးတရားရုံးက ၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးဖြိုးမင်းသိန်းထံမှ ရွှေနှင့်ဒေါ်လာငွေများ ယူခဲ့သည်ဆိုပြီး  အဂတိမှု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/aungsansuukyi-myanmarmilitarycoup-voaburm-ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္-အဂတိမႈ-ၿဖိဳးမင္းသိန္း-ဗီြအိုေအ/6547004.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်ချမှတ်|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ }} </ref> ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဦးဖြိုးမင်းသိန်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး စွဲဆိုခံထားရသည့် အဂတိမှုနှင့်ပတ်သတ်ပြီး တရားခွင်တွင် ဦးဖြိုးမင်းသိန်း၏ ပြောဆိုချက်များအပေါ် “အားလုံးက အဓိပ္ပါယ်မရှိဘူး” ဟုလည်း  မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/10/04/246447.html|title=ဦးဖြိုးမင်းသိန်း ထွက်ဆိုချက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ငြင်းဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ }} </ref> အထက်ပါ ချမှတ်ပြစ်ဒဏ်အား မကျေနပ်၍ ရှေ့နေများက အယူခံတင်သွင်းသည်ကိုပင် တရားရုံးချုပ်က လက်မခံဘဲ ပယ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/daw-aunt-san-suu-kyi-trial/6557849.html|title=အဂတိမှုထောင်ဒဏ် အတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အယူခံ လျှောက်လဲခွင့်မပေးပဲ ပယ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၅ မေ ၂၀၂၂ }} </ref> လူ့အခွင့်အရေးလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ HRW ၏ အာရှရေးရာဒါရိုက်တာ Phil Robertson ကဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ဆေးသည့် တရားရုံးသည် လွတ်လပ်သည့် တရားရုံး မဟုတ်၊  ကြားနာစစ်ဆေးမှုများအား လျှို့ဝှက်ပြီး လုပ်ခဲ့သည့်အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများကိုလည်း ကြားနာစစ်ဆေးမှုများ ထုတ်မပြောရန် တားမြစ်ခဲ့ပြီး၊ တင်သွင်းခဲ့သည့် သက်သေအထောက်အထားများမှာလည်း ယုံကြည်လောက်စရာ မရှိဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-5years-jail-04272022171649.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အဂတိမှုနဲ့ ထောင်ချတဲ့ကိစ္စ တရားမမျှတလို့ ဝေဖန်နေကြ|work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃|date=၂၇ဧပြီ၂၀၂၂}} </ref> ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား စစ်ကောင်စီက နေပြည်တော်အချုပ်ထောင်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/232867|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော် အချုပ်ထောင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး သီးခြား ထားရှိကြောင်း နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|work=Eleven Media Group|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃|date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }}</ref>နေအိမ်အတူနေသူများမပါဘဲ သူမကို တစ်ဦးတည်းထားရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-61914752|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်တွင်းပြောင်းရွှေ့မှု - အရင်ဖမ်းဆီးခံရစဉ်တွေနဲ့ ကွာခြားချက်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }} </ref> နိုင်ငံတကာအပါအဝင် အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံခြား ရေးဝန်ကြီး Prak Sakhonnတို့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏  အသက်အရွယ်နှင့် ကျန်းမာရေးကိုထောက်ဆပြီး နေပြည်တော် အကျဉ်းထောင်ထဲမထားဖို့   တောင်းဆိုမှုကိုလည်း စစ်ကောင်စီက  လက်မခံပယ်ချခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/ဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္-ေနျပည္ေတာ္အက်ဥ္းေထာင္-ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေဇာ္မင္းထြန္း-ဗီြအိုေအ/6634673.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို မူလနေရာပြန်ပို့ရေး ကမ္ဘောဒီးယားတောင်းဆိုမှု စစ်ကောင်စီပယ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/media-61916770|title=နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံကို စစ်ကောင်စီ အချုပ်ထောင်ပို့|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/07/01/252874.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်မှပြန်ရွှေ့ပေးမည် မဟုတ်ဟု စစ်ကောင်စီဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ }}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ရက်နေ့တွင် [[ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်း|ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်း]]နှင့် ပတ်သက်ပြီး[[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းရုံးချုပ်နေရာငှားရမ်းမှု၊ နေပြည်တော်ရှိ လရောင်တော စီမံကိန်းမြေနေရာငှားရမ်းမှု၊ လက်တွေ့စိုက်ခင်းနေရာငှားရမ်းမှုနှင့် စီမံကိန်းအတွင်း “L” ပုံစံအဆောက်အအုံတို့နှင့် ပတ်သက်ပြီး အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် စွပ်စွဲကာ တရားစွဲဆိုမှု ၄ မှုအတွက် စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ချခံစေရန်  နေပြည်တော်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/08/15/253889.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင် ၆ နှစ်ထပ်ချ|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ်၂၀၂၂ }}</ref> ယင်းတရားစွဲဆိုမှု ၄ မှုတွင် အမှုတမှုလျှင် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီချမှတ်သော်လည်း နေပြည်တော်ရှိ လရောင်တောစီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက် သည့် အမှု ၃ မှုအတွက် ထောင်ဒဏ်အား တပေါင်းတည်းကျခံစေသည့်အတွက် စုစုပေါင်း ၃ နှစ်သာကျခံရမည်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖောင်ဒေးရှင်းရုံးချုပ်နှင့် ပတ်သက်သည့်တမှုအတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ဖြစ်သည်ဟု မီဒီယာများက ဖော်ပြကြသည်။<ref > {{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-62552182|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်အမှု ၄ မှုအတွက် ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ချမှတ်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }} </ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/6702200.html|title=အဂတိမှု ၄ မှုအတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }} </ref> သူမနှင့်အတူ လရောင်တောမြေနေရာကိစ္စတွင် ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံရသည့် NLD အစိုးရ လက်ထက် နေပြည်တော်မြို့တော်ဝန် ဒေါက်တာမျိုးအောင်၊ ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဦး[[ရဲမင်းဦး]]နှင့် နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာ ရေးကော်မတီဝင် ဦးမင်းသူတို့လည်း ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/548966|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815182812/http://burmese.dvb.no/archives/548966}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.mizzimaburmese.com/article/113460|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ်ခံရ၊ ထောင်ဒဏ် ၁၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၊ အမှု ၉ မှု ကျန်ရှိနေသေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}</ref> ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်အကျဉ်းထောင်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] အပေါ် မလျော်ဩဇာသုံးသည်ဆိုသောရာဇသတ်ကြီးဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၃၀ (က) စွပ်စွဲချက်ဖြင့် အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ်(၃) နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။သူမနှင့်အတူ အမှုတွဲထဲပါသည့်  သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] နှင့် ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ဦး[[မင်းသူ (ဝန်ကြီး)|မင်းသူ]] တို့လည်း အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ကျခံစေရန်   အမိန့်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud|title=Myanmar’s Aung San Suu Kyi gets 3 years’ jail for election fraud|work=Aljazeera|access-date=4 March 2023 |date=2 Sep 2022 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmars-suu-kyi-found-guilty-electoral-fraud-jailed-3-years-source-2022-09-02/|title=Myanmar's Suu Kyi gets jail with hard labour for election fraud|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=2 Sep 2022 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/eu-condemns-jail-hard-labor-sentence-for-myanmar-suu-kyi-/6730755.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်မှု EU ရှုတ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ်၂၀၂၃|date=၅ စက်တင်ဘာ၂၀၂၂ }} </ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/09/08/254386.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ထဲ အလုပ်လုပ်ရမှာလား|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက် တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် နောက်ထပ် ထောင်၃နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။အလုပ်ကြမ်းမပါ ထောင်ဒဏ်သက်သက်ဖြစ်ကာ သူမနှင့်အတူ ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံထားရသည့်  စီးပွားရေးအကြံပေး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရှောင်တာနယ် ၊ ဦး[[စိုးဝင်း (ဝန်ကြီး)|စိုးဝင်း]](စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီး)၊ ဦးဆက်အောင်(စီမံ/ဘဏ္ဍာ/စက်မှု ဒုဝန်ကြီး) နှင့်  ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]] (စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီးဟောင်း) တို့လည်း ထောင်ဒဏ် ၃နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအမှုကို မူလက ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင်တရားရုံးက စစ်ဆေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း နေပြည်တော်တရားရုံးသို့ ပြောင်းစစ်ရန် [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က]] ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော အမှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-court-sentences-suu-kyi-australian-economist-3-years-jail-source-2022-09-29/|title=Myanmar court jails Suu Kyi, Australian economist for 3 years - source|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=29 Sep 2022 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57587464|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ရှောင်တာနယ်နဲ့ အစိုးရ လျှို့ဝှက်ချက်အက်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၁ }}</ref> ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပေါ်  အဂတိစွပ်စွဲချက်ဖြင့် နောက်ထပ်ထောင် ၃နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-10122022003312.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်သုံးနှစ် ထပ်ချခံရ၊ စုစုပေါင်း ၂၆ နှစ်အထိ ရှိလာ|work=RFA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-court-sentences-suu-kyi-3-years-jail-graft-source-2022-10-12/|title=Myanmar court jails Suu Kyi for three years for graft - source|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=12 October 2022 }}</ref> ထိုအမှုက အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ မောင်ဝိတ်နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်တွင်  တရားလိုလုပ်တရားစွဲဆိုထားသော အမှုအမှတ် ၃/၂၀၂၂ နှင့် ၄/၂၀၂၂ အမှုများဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://thadinn.com/en_US/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE/ |access-date=12 October 2022 |archive-date=12 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012085007/https://thadinn.com/en_US/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE/ }}</ref> မောင်ဝိတ်က ၎င်းအနေဖြင့် ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ ငွေလှူခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း တရားခွင်တွင် ထွက်ဆိုခဲ့သည်။<ref> {{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/12/255220.html|title=မောင်ဝိတ်ထံမှ လာဘ်ယူသည်ဆိုကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင် ၃ နှစ် ထပ်ချ|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date=၁၂အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }} </ref> အလားတူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အနေဖြင့်လည်း ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ မောင်ဝိတ်၏ လှူဒါန်းငွေများ လွှဲပြောင်းခဲ့၍ အပြစ်မရှိကြောင်း သူမရှေ့နေများက လျှောက်လဲချက်ပေးခဲ့သည့် အမှုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/557421|title=ဦးမောင်ဝိတ်ငွေလှူမှုနှင့်ပတ်သက်သည့်အမှုများ အမိန့်ချမည်၊ အပြစ်မရှိကြောင်း အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထွက်ဆို|work=DVB Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၄ အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }} </ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ရက်တွင်  [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]က မဲခွဲဆုံးဖြတ်ပြီး  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံး လွှတ်ပေးဖို့ အချက်ပါသည့် မြန်မာ့အရေးဆုံးဖြတ်ချက်အား အတည်ပြုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/unsc-resolution-myanmar-12212022165450.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့အပါအဝင် မြန်မာ့အရေးဆုံးဖြတ်ချက် လုံခြုံရေးကောင်စီ အတည်ပြု|work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၂၁ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ရက်တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား  နောက်ထပ်ထောင် ၇နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။ ထို ထောင် ၇နှစ်က NLD အစိုးရလက်ထက် သဘာဝကပ်ဘေးတုံ့ပြန်ဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး အီတလီထုတ်ရဟတ်ယာဉ် တစ်စီး  ငှားရမ်း၊ ဝယ်ယူ၊ ပြင်ဆင်သုံးစွဲမှုတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်မညီဟု ဆိုပြီး  စွပ်စွဲအမှုဖွင့်ခဲ့သောအဂတိအမှု(၅)မှုအတွက်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ckk6y0k66wyo|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၇ နှစ်ထပ်ချ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ်အထိရှိလာ|work=BBC Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၃၀ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }} </ref>စစ်ကောင်စီ၏စွပ်စွဲချက်များအား ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဦး[[မင်းသူ (ဝန်ကြီး)|မင်းသူ]] တို့က  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်တို့]]မှနေ၍  သက်သေများအနေဖြင့် အပြစ်မရှိကြောင်း ထွက်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/henry-%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%B0-%E1%80%9B%E1%80%9F%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%A5%E1%80%B9%E1%80%9D%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99%E1%82%88-%E1%80%A1%E1%80%82%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%99%E1%82%88-%E1%80%B1%E1%80%92%E1%81%9A%E1%80%B1%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%8A%E1%80%B9-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%B9-henry-van-thio/6882511.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ သမ္မတဦးဝင်းမြင့်တို့ကို ရဟတ်ယာဉ်အမှုစွဲချက် မမှန်ကန်ကြောင်း ဒုသမ္မတဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ ထွက်ဆို |work=VOA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၁၉ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }}</ref> ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီက အမှု ၁၉ မှုဖြင့် တရားစွဲခဲ့ပြီး ကျခံထားရသည့်  ထောင်ဒဏ်အရေအတွက် စုစုပေါင်းမှာ ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-uwinmyint-7years-prison-12302022010843.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ခုနစ်နှစ် ထပ်ချခံရ၊ စုစုပေါင်း ၃၃ နှစ်ထိကျခံရဖို့ရှိ |work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၃၀ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }} </ref> ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၁ရက်တွင်  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၃ ဖြင့်  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် သက်ဆိုင်ရာ တရားရုံးများက ချမှတ်ခဲ့သည့် ပြစ်ဒဏ်များအနက် ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၃၅/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၃၇/၂၀၂၁ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၇၁/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီး အမှတ်၊ ၃၈/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၁ တို့၏ ပြစ်ဒဏ်များအား ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ(၁)အရ လွတ်ငြိမ်း သက်သာခွင့်ပြုသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42242|title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့်|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-01/myanmar-junta-pardons-aung-san-suu-kyi-in-state-amnesty#xj4y7vzkg|title=Myanmar Junta Pardons Aung San Suu Kyi in State Amnesty|work=bloomberg|access-date=1 August 2023|date=1 August 2023}}</ref>[[File:Secretary Clinton Meets Daw Aung San Suu Kyi for Dinner (6437451337).jpg|right|thumb|175px|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် ဟယ်လာရီကလင်တန်တို့ ညစာစားပွဲအပြီးတွင် တွေ့ရစဉ်၊ နှစ် ၅၀ အတွင်း ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်နိုင်ငံအကြီးအကဲတစ်ဦးမှ လည်ပါတ်ခြင်းဖြစ်သည်<ref>{{cite web|author=Kim Ghattas |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15997268 |title=BBC News - Hillary Clinton Burma visit: Suu Kyi hopeful on reforms |publisher=Bbc.co.uk |date=2011-12-02 |accessdate=2014-02-09}}</ref>]]၂၀၂၆ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] လွတ်မြောက်လာသည့်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် ပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်ကြောင့် <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ကျန်ရှိသည့်ထောင်ဒဏ်မှာ ၁၈ နှစ် ဖြစ်လာသည်။ ===နိုင်ငံများ === ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် အမေရိကန် အစိုးရသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ချုပ်ရက်သက်တမ်းတိုးတိုးခြင်း မြန်မာအစိုးရအား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးပါရန် ဖိအားပေးလေသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန် ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော သူ၏နှစ် ၆၀ ပြည့်မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် နိုင်ငံအချို့ရှိ မြန်မာသံရုံးများရှေ့တွင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာမှလည်း ဆန္ဒပြမှုများကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာနှောင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန်အစိုးရသည် သံတမန်နည်းလမ်းဖြင့် ထပ်မံ၍ ဖိအားပေးပြန်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယိုယွင်းလျက်ရှိသော အခြေအနေကို ကုလသမဂ္ဂ၏ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် နိုင်ငံစုံမှ အရေးယူခြင်းပြုလုပ်ရန်နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ တရားဝင်ဆွေးနွေးရန်ကဏ္ဍတွင် ထည့်သွင်းပေးပါရန် ပြင်းထန်စွာ တိုက်တွန်းလာသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားထပ်မံ၍ တစ်နှစ်တိတိ ချုပ်ရက်တိုးမြှင့်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆွေးနွေးရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအရေးကိစ္စကို ထည့်သွင်းရန်သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ === အဖွဲ့အစည်းများ === ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စတင်ထိန်းသိမ်းခံရစဉ်မှစ၍ International IDEA နှင့် Article 19 တို့၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းအဖွဲ့ကြီးများ၏ ကူညီထောက်ပံ့မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသော ကက်သလစ်တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ (Doctor Honoris Causa)ကို အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.vub.ac.be/home/DHC/overzicht.html |title=Overzicht Eredoctoraten Vrije Universiteit Brussel |accessdate=4 July 2006 |publisher=Vrije Universiteit Brussel |language=Dutch |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425033411/http://www.vub.ac.be/home/DHC/overzicht.html }}</ref> နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် အမေရိကမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ (US Campaign for Burma) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထောက်ခံအားပေး သည့်အနေနှင့် ‘ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖမ်းချုပ်ကြ’ ဟူသည့် ကြွေးကြော်သံဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့အိမ်များတွင် ၎င်းဧည့်ခံပွဲများ ပြုလုပ်ကျင်းပကြသည်။ ဤပါတီပွဲများတွင် စည်းရုံးလှုပ်ရှားသူများသည် တစ်ရက်တာ ၂၄ နာရီအတွင်း အိမ်တွင်း၌ နေကြပြီး မိတ်ဆွေများအား ဖိတ်ကြားပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အကြောင်းတို့ကို လေ့လာဆွေးနွေးကြသည်။<ref>{{cite news | url =http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060715081242/http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html | archivedate =15 July 2006 | title =Arrest Yourself | publisher=US Campaign for Burma | accessdate =4 July 2006 }}</ref> လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှု ဗဟိုဌာန Human Rights Action Center နှင့် အမေရိကမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ (US Campaign for Burma) တို့၏ ပူးပေါင်းလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော လွတ်မြောက်ရေးတိုက်ပွဲလှုပ်ရှားမှုမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများ၏ ကြိုးပမ်းတိုက်ပွဲဝင်မှုများကို ကမ္ဘာမှ မျက်ခြေမပြတ် သတိရနေစေရန် အားထုတ်ကြသည်။ သူမ ပညာသင်ခဲ့သော စိန့်ဟူးစ်ကောလိပ်၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ရှိသော ကပွဲအခမ်းအနားတွင် မြန်မာနိုင်ငံက ကဏ္ဍတစ်ခုကို ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite news | url =http://www.thefullmoonball.com/ie/ | title =St. Hugh's Full Moon Ball | publisher =The Burma Campaign UK | accessdate =4 July 2006 | archivedate =23 August 2006 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060823221010/http://www.thefullmoonball.com/ie/ }}</ref> ==၂၄ နှစ်အတွင်း ကနဦး ပြည်ပခရီးစဉ်များ== ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြသည် ၂၄နှစ်အတွင်း နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံခဲ့ရသည့် အချိန်များတွင်၊ သူ လွတ်မြောက်လာပါက ပထမဦးဆုံးသွားလိုသည့် ခရီးစဉ်သည် နော်ဝေနိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ===ထိုင်းနိုင်ငံ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ=== ၂၄ နှစ်အတွင်း ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးအစဉ်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ လာရောက်မည်ကို ထိုင်းအစိုးရ နှင့် နိုင်ငံခြာရေးဝန်ကြီးဌာနသို့သတင်းမပေးခဲ့ဘဲ စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ သာမန် တက်ရောက်လာသည့် ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်မှလည်း ထိုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တက်ရောက်မည်ဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည့်နောက်ပိုင်း၊ အကြောင်းပြချက် မရှိဘဲ မတက်ရောက်နိုင်ဟုဆိုကာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဦးသိန်းစိန်သည် သွားရောက်ရန် အချိန်မပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုကာ၊ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် [[ဦးနေဇင်လတ်]]မှ နယူးယောက်တိုင်းမ် သို့ အီးမေးလ်ဖြစ် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://www.nytimes.com/2012/05/30/world/asia/uncertainty-hangs-over-aung-san-suu-kyis-visit-to-thailand.html For example, no one from her office contacted the Thai Foreign Ministry, which normally coordinates such high-profile visits. “As far as I know, we have not been approached by her team,” Mr. Thani said a few hours before she was to land. U Nay Zin Latt, an adviser to Mr. Thein Sein, said the president could not make time to go.“He is extremely busy with his work, and taking great care of transitioning and transformation,” Mr. Nay Zin Latt said in an e-mail. Thai officials said the president’s visit had been rescheduled for next week. ]</ref> ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် မယ်လစခန်းသို့လည်း သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ၊ ဒုက္ခသည်များနှင့်လည်း တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ===ဥရောပ နှင့် နိုဘဲလ်ဆု=== ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်၊ ဥရောပ ၅ နိုင်ငံကို သွားရောက်လည်ပါတ်ရန် ခရီးစဉ်စတင်ခဲ့သည်။ ====ဆွစ်ဇာလန် ခရီးစဉ်==== [[File:E18969.jpg|thumb|200px|ဂျီနီဗာမြို့တွင်ကျင်းပခဲ့သည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့]] ညီလာခံတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ရစဉ်]] [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]] ဂျနီဗာမြို့သို့ ဥရောပ၏ ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် နိုင်ငံအဖြစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနက်ပိုင်းတွင်စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ နောက်တနေ့၌ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့]]ချုပ် ညီလာခံတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆွဇ်ဇာလန် နိုင်ငံမြို့တော် ဘာ့န်၌ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Didier Burkhalter နှင့်တွေဆုံခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/world/2012/06/120614_aung_san_suu_kyi_ilo.shtml ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဂျီနီဗာ ရောက်ပြီ]</ref> အချိန်ကွာခြားမှုများနှင့် ခရီးဝေးပျံသန်းမှုများကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသည့် ဒေါ်စုသည် ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အတူ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲပြုလုပ်နေစဉ် အော့အံခဲ့ပြီး၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ အစီအစဉ်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/9332707/Aung-San-Suu-Kyi-cuts-short-news-conference-after-vomiting.html# Aung San Suu Kyi cuts short news conference after vomiting]</ref> ဆွစ်သမ္မတ၏ ဖိတ်ကြားချက် တက်ရောက်သူများ ၈၀ နှင့်အတူ ဧည့်ကြိုပွဲသို့ ခဏတာ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ သူမအတွက် အထူးစီစဉ်ထားသည့် ညစာစားပွဲအား ခရီးပန်းမှုများကြောင့် ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ သောကြာနေ့တွင် ပါလီမန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီးနောက် နော်ဝေးသို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။ ====နော်ဝေ ခရီးစဉ်==== [[Image:Kyi diploma.jpg|left|thumb|၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပေးအပ်ခဲ့သည့် နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ဒီပလိုမာ လက်မှတ်အား တွေ့ရစဉ်<ref>MLA style: "Aung San Suu Kyi - Nobel Diploma". Nobelprize.org.13 Oct 2012 http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-diploma.html.</ref>]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုပေးအပ်ခဲ့ချိန်တွင် သားနှစ်ဦးနှင့် ခင်ပွန်းတို့မှ ဒေါ်စုကိုယ်စား လက်ခံရယူခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ ၂၁ နှစ်ကြာခဲ့သည့်အချိန်မှသာ ပထဦးဆုံး သူကိုယ်တိုင် တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဆုပေးပွဲတွင် နော်ဝေနိုဘဲလ်ကော်မတီမှ အော်စလိုမြို့တော်ခန်းမတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တိုက်ရိုက် လက်မှတ်ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇ရက်နေ့တွင် နော်ဝေနိုင်ငံရှိ ရဖ်တို လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့တည်ရှိသည့် ဘာဂန်မြို့တော်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ၁၈ရက်နေ့တွင် အော်စလိုဖိုရမ်၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ နော်ဝေ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Jonas Gahr Stoere နဲ့ U2 တေးဂီတအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဆိုတော် ဘိုနို တို့မှ အဓိက ဦးဆောင်ဆွေးနွေးကြသူများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ====အိုင်ယာလန် ခရီးစဉ်==== ၁၈ရက်နေ့တွင်ပင် အိုင်ယာလန်သို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့ကြီးမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် [[Ambassador of Conscience|ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ သံတမန်]] ဆိုသည့်ဆုကြီးကို ယူတူးတေးဂီတ အဖွဲ့မှအဆိုတော် ဘိုနိုမှ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထို့နေ့ ညနေတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။ ====ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း ခရီးစဉ်==== ၁၉ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်၌ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းဌာနနှင့် ဘီဘီစီ ကမ္ဘာတလွှား အသံလွှင့် ဌာန တည်ရှိရာ အသံလွှင့်ရုံးသစ် ကြီးဆီသို့ လည်ပါတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၆၇ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ဖြစ်သောကြောင့် ရောက်ရှိခဲ့သည့် နေရာတိုင်းတွင် သူမအတွက် မွေးနေ့ပွဲများ ကျင်းပပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့နေ့ ညနေပိုင်းတွင် သူမနေထိုင်ခဲ့ဘူးသည့် အောက်စ်ဖို့ဒ်၌ မိသားစုဝင်များနှင့်အတူ မွေးနေ့ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀ရက်နေ့တွင်၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ် St Hugh's College ၏ကျောင်းသူ ဟောင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အောက်စ်ဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၃ခုနှစ်၌ ပေးအပ်ခဲ့သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဒေါက်တာ ဘွဲ့အား ရှယ်လ်ဒိုးနီးယန်း ဇာတ်ရုံ ဘွဲ့နှင်းသဘင် ခန်းမ၌ တက်ရောက်လက်ခံရယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/06/120620_assk_oxford.shtml |title=BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - အောက်စဖို့ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့ ဒေါ်စု လက်ခံရယူ |publisher=Bbc.co.uk |date=1970-01-01 |accessdate=2014-02-09}}</ref> ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ်၏ အမှတ် ၁၀ [[ဒေါင်းနင်းလမ်း]] နေအိမ်၌ ဝန်ကြီးချုပ် ဒေးဗစ်ကင်မရွန်း နှင့် တွေ့ဆုံကာ ပူးတွဲသတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှပါလီမန် နှစ်ရပ်စလုံး၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် Westminster ပါလီမန် ခန်းမကြီးထဲ၌ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေကိုသာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ရှိသော်လည်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတ မဟုတ်သေးသည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ပထမဦးဆုံး အထူး ဂုဏ်ပြုသည့်အနေနှင့် ထိုခန်းမကြီး၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့် ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဂုဏ်ထူးဆောင်ခန်းမကြီးတွင် မိန့်ခွန်းပြောခွင့်ရသူများတွင် [[ချားလ်စ်ဒီဂေါ]]၊ [[နဲလ်ဆန်မန်ဒဲလား]]၊ [[၁၆ကြိမ်မြောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] နှင့် [[ဘာရက် အိုဘားမား]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေါ်စုသည် ပထမဦးဆုံး အာရှနိုင်ငံသား နှင့်၊ ပြည်ပမှ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး၊ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်မဟုတ်သေးသူတစ်ယောက်ကို ဤနေရာ၌ ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဂျွန်ဘာကောင်း မှ အဖွင့်အမှာစကားပြောကြာခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၂ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်ရောက် မြန်မာများနှင့်လည်း လန်ဒန်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ====ပြင်သစ် ခရီးစဉ်==== ပြင်သစ် သမ္မတ ဖိတ်ကြား ချက်အရ၊ ဗြိတိန်ခရီးစဉ်မှ ပြင်သစ် ပါရီမြို့သို့ ရထားဖြင့် ဇွန်လ်၂၆ရက် အင်္ဂါနေ့၌ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညနေပိုင်းတွင် ပြင်သစ်သမ္မတနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လယ်ပိုင်း၌ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပါရီမြို့မှ ပေးအပ်ခဲ့သည့် [[ပါရီ ဂုဏ်ထူးဆောင် မြို့သူဆု|ဂုဏ်ထူးဆောင် မြို့သူ]] ဆုကို မြို့တော်ဝန် ဆီမှ လက်ခံ ရယူခဲ့သည်။ ၂၇ရက် မနက်ပိုင်းတွင် ဥရောပရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့်လည်း တွေ့ဆုံပြီး မေးခွန်းများ အမေးအဖြေပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မိုနာလီဇာ ပန်းချီကား နှင့် အခြားအနုပညာလက်ရာများတည်ရှိရာ ပါရီပြတိုက်များသို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ၂၉ ရက်နေ့၌ ဥရောပခရီးစဉ် ပြီးဆုံးကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ခရီးထွက်ခွာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/world/2012/06/120626_dassk_paris.shtml |title=BBC Burmese - နိုင်ငံတကာ - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါရီမြို့ကို ရောက်ပြီ |publisher=Bbc.co.uk |date=1970-01-01 |accessdate=2014-02-09}}</ref> ===မြန်မာဟု အသုံးပြုရန်=== ၂၉ ရက် ဇွန်လ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ဘားမား ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးနှုန်းခဲ့သည့်အပေါ် မြန်မာလို့သာ သုံးနှုန်း ပြောဆိုရန် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ သတိပေးခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အင်္ဂလိပ်လို မြန်မာလို့ မခေါ်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စစ်အစိုးရမှ လူထု၏ဆန္ဒကို မရယူခဲ့ဘဲ ကိုယ့်သဘောနှင့်ကိုယ် အမည်ပြောင်းလည်းခဲ့ခြင်းကို မကြိုက်ခြင်းကြောင့် အသုံးမပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/06/120629_dassk_burma.shtml Myanmar လို့ မခေါ်လို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကို သတိပေး]</ref> ===အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်=== [[Image:Barack Obama meets with Aung San Suu Kyi Sept. 19, 2012.jpg|thumb|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်တွင် အိမ်ဖြူတော်၌ သမ္မတအိုဘားမားနှင့်တွေ့ဆုံစဉ်]]ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် သူမ၏အမေရိကန်နိုင်ငံခရီးစဉ်ကို စတင်လိုက်ပြီး [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]]၊ [[နယူးယောက်]]၊ [[ဖို့ဝိန်း]]၊ [[လူးဝစ်ဗီးလ်]]၊ [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့|ဆန်ဖရန်စစ္စကို]]နှင့် [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]ကြီးများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်၌ ချီးမြှင့်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သည့် [[ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်]] ဆု၊ Atlantic Council မှပေးအပ်သည့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံသားဆု၊ Asia Society မှပေးအပ်သည့် Global Vission ဆု၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို တက္ကသိုလ်ကပေးအပ်သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့နှင့် National Endowment For Democracy (NED) မှ ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကတည်းက ပေးအပ်ထားသည့် ၁၉၉ဝ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ ဆယ်နှစ်ပြည့် ဂုဏ်ပြုရုပ်တုကို ကိုယ်တိုင်လက်ခံရယူခဲ့သည်။<ref>ဒီလှိုင်းဂျာနယ်၊ အတွဲ(၁)၊ အမှတ်(၃၈)၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ် မှ</ref> ထိုခရီးစဉ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားနှင့် အိမ်ဖြူတော်တွင်တွေ့ဆုံခြင်း၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းကိုလည်း နယူးယောက်မြို့၌ တွေ့ဆုံခဲ့သည်<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120921_dassk_bankimoon.shtml အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို ရောက်ရှိနေတဲ့ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းနဲ့ နယူးယောက်မြို့မှာ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။]</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၏ ကုလသမဂ္ဂ နှစ်ပတ်လည် အထွေထွေညီလာခံခရီးစဉ်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေခြင်း၊ သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ ကုလသမဂ္ဂမိန့်ခွန်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုစကားပြောကြားခြင်း၊ သမ္မတဦးသိန်းစိန်တည်းခိုရာသို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟီလာရီကလင်တန် လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပိတ်ဆို့မှုများ ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်ဆု လက်ခံရယူပွဲတွင် မြန်မာအစိုးရဝန်ကြီး ဦးအောင်မင်းတက်ရောက်ခြင်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရောက် မြန်မာများ တွေ့ဆုံခြင်း၊ သမိုင်းဝင်မိန့်ခွန်းများပြောကြားခြင်း စသည့် အပြုသဘောဆောင်သော ဖြစ်ရပ်များနှင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120925_asskfortwayne.shtml ဖို့ဝိန်း မြန်မာတွေနဲ့ ဒေါ်စုတွေ့]</ref> ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမ၏ခရီးစဉ်တွင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးတွင် ကူညီခဲ့ကြသူများကို ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ကိုယ်တိုင်လာရောက်ပြောဆိုလိုခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့် တွေ့ဆုံလိုခြင်းတို့ကို ခရီးစဉ်၏ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် မိန့်ကြားပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုခရီးစဉ်သည် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်တွင် ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ပြန်ခဲ့ရာ၌ ည (၉:၅၅)နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဝင်များ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ပြည်သူလူထုကြီးက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ည ၁၁ နာရီခန့်တွင် နေအိမ်သို့ရောက်ရှိပြီး၊ အိမ်ရှေ့၌ စောင့်ဆိုင်းကြိုဆို၊ နှုတ်ဆက်နေကြသည့် ပြည်သူလူထုအား နှုတ်ဆက်စကား၊ ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားခဲ့သည်။ == ပေါ်ပြူလာ မီဒီယာ == [[File:Ms. magazine Cover - Winter 2012.jpg|thumbnail|upright|left|၂၀၁၂ ခုနှစ်ထုတ် ''[[:en:Ms. (magazine)|Ms.]]'' မဂ္ဂဇင်း မျက်နှာဖုံးတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] ===ရုပ်ရှင်=== *‘[[ရန်ကုန်အလွန်|ရန်ကုန်အလွန်’(Beyond Rangoon)]]- ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ဘော်မင်းရိုက်ကူးခဲ့သည့် ရုပ်ရှင်ကားတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား သိသာစွာ ဖော်ထုတ်ထားသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အဖြစ် တေးဂီတပညာရှင် ဒေးဗစ်ဘိုင်း၏ ယခင်အိမ်ထောင်ဘက်ဖြစ်သူ အေဒယ်လုဒ်မှ သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဆက်ဆိုဖုန်းပညာရှင် တေးရေးဆရာ ဝိန်းရှောတာသည် ၎င်း၏ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ‘အောင်ဆန်းစုကြည်’ ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ၎င်းနှင့် ဟာဘီဟင်ဘော့စ်တို့ နှစ်ဦး၏ ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထုတ် ပလပ်စ်ဝမ်းအယ်လ်ဘမ်တွင် အဆိုပါသီချင်း ပါဝင် လူသိများခဲ့သည်။ *‘[[ကြောက်ရွံ့မှုမရှိသော အမျိုးသမီး - အောင်ဆန်းစုကြည်|ကြောက်ရွံ့မှုမရှိသော အမျိုးသမီး - အောင်ဆန်းစုကြည်- (Aung San Suu Kyi - Lady of No Fear)]]’၅၈ မိနစ်ကြာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ဖြစ်ရပ်မှန်များကို ရိုက်ကူးထားသည့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ကား -Denmark 2010, 58 min.A Kamoli Films Production, by Anne Gyrithe Bonne *[[သည်အမျိုးသမီး|‘သည်အမျိုးသမီး’(The Lady)]]- ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သူ၏ခင်ပွန်းသည် မိုက်ကယ်အဲရစ်တို့၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို အခြေခံသည့် အချစ်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ခုကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1802197/|title=The Lady (2011)|publisher=IMDb.com|accessdate=2015-11-10}}</ref> ဤဇာတ်ကားတွင် မလေးရှားနိုင်ငံသူ ကမ္ဘာကျော် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မီရှဲလ်ယို့ဟ်|မီရှဲလ်ယို့ဟ် (Michelle Yeoh)]] မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသား ဒေးဗစ်သျူးလစ် (David Thewlis) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ခင်ပွန်းသည် [[မိုက်ကယ် အဲရစ်]] အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ <ref>[http://michelleyeoh.info/Movie/thelady.html http://michelleyeoh.info/Movie/thelady.html]</ref> ===ဂီတ=== *[[ဆက်လျှောက်၊ (သီချင်း)|ဆက်လျှောက်(Walk On)]]- ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အိုင်းရစ်ရော့ခ်တေးဂီတအဖွဲ့[[ယူတူး]]တွင် သီဆိုသူ [[ဘိုနို]]၏ လက်ရာဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရည်မှန်း၍ စပ်ဆိုထားသည့် အခွေလည်း ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ အနုပညာရှင်စုံတို့မှ ‘ဝေါ့ခ်အွန်’ သီချင်းကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ‘ဟေဒယ်လေဒီ’ ဟူသည့် အခွေမှာ စစ်အစိုးရ၏ ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဇွန် ၁၉ ရက်နှင့် ၂၁ ရက်တို့တွင် လန်ဒန်နှင့် ဂလပ်စ်ဂေါအသီးသီးတို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ဗာတီဂိုနယ်လှည့်ဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ယူတူးအဖွဲ့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရည်ညွှန်း၍ ‘ရမ်းနင်းတူစတန်းစတေးလ်’(Running to stand still) ဟူသော တင်ဆက်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အခြားအနုပညာ ရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဘလက်ဟိုင်းပီးစ်၊ ကိုးပလေး၊ ဒါမီးယမ်းရိုက်စ် နှင့် အားအီးအမ်တို့ကလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လူသိရှင်ကြား ထောက်ခံအားပေး ခဲ့ကြသည်။ *‘မတီးခက်ရသေးသည့် စန္ဒယား’(Unplayed piano)- အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နှစ် ၆၀ပြည့် မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရိုက်စ်၏ လီစာဟဲန်ဂန်းနှင့် ပူးတွဲထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် တေးသရုပ်ဖော် ဗီဒီယို ကို ယူကေ၌ ၂၀ ဇွန်လ ၂၀၀၅ နှင့် အိုင်ယာလန်၌ ၁၇ ဇွန်လ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ဒေမီယံ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အလည်အပါတ်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ရောင်းရသည့်အမြတ်စွန်းငွေကို မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=NgQUBecM7OM&feature=related |title=Damien Rice - Unplayed Piano (Official Video) |publisher=YouTube |date=2010-11-24 |accessdate=2014-02-09}}</ref> *၂၀၀၃ ခုနှစ်၏ ဥရောပ [[အမ်တီဗီ]] ဂီတဆု ချီးမြှင့်ပွဲတွင် သူ့အား ‘ဖရီးယော်မိုင်းဒ်’ ဟူသည့် ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ *၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် နယူးစတိတ်မင်း မဂ္ဂဇင်း၏ စုစည်းတင်ပြသည့် ‘ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်၏ သူရဲကောင်း’ စာရင်းတွင် သူ့အား ထိပ်ဆုံးအမှတ် ၁ နေရာအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ [[File:Aung San Suu Kyi greeting supporters from Bago State.jpg|thumb|175px|၂၀၁၁ ပဲခူးခရီးစဉ်တွင် ထောက်ခံအားပေးသူများကို နှုတ်ဆက်နေစဉ်။]] ==ကျန်းမာရေး== နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေစဉ်ကာလအတွင်း မီးယပ်ရောဂါကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် [[အာရှတော်ဝင်ဆေးရုံ]]တွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.voanews.com/content/a-13-a-2003-09-19-3-aung/290812.html |title=Aung San Suu Kyi Recovering from Surgery in Rangoon – 2003-09-19 |publisher=Voice of America |access-date=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000615/http://www.voanews.com/content/a-13-a-2003-09-19-3-aung/290812.html |archive-date=31 December 2013 |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ခြေထောက် ခွဲစိတ်မှုနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မျက်စိခွဲစိတ်မှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223220826/http://asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html |url-status=usurped |archive-date=23 December 2013 |title=Suu Kyi cancels trips after foot surgery – ANN |publisher=Asianewsnet.net |date=23 December 2013 |access-date=29 December 2013 }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် သူမ၏ ဆရာဝန်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာ တင်မျိုးဝင်းက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တွင် ကြီးမားသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများမရှိသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် {{convert|48|kg}} သာရှိခြင်း၊ သွေးပေါင်ကျခြင်းများကြောင့် အလွယ်တကူ ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းနိုင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Associated Press in Rangoon |url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/15/aung-san-suu-kyi-illness |title=Aung San Suu Kyi doctor fears for her health after illness on Europe tour |work=The Guardian |date=15 June 2012 |access-date=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000911/http://www.theguardian.com/world/2012/jun/15/aung-san-suu-kyi-illness |archive-date=31 December 2013 |url-status=live }}</ref> {{clearleft}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေး ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2022-09-05 |title=UN Myanmar envoy 'very concerned' about Aung San Suu Kyi's health |language=en |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/5/un-myanmar-envoy-very-concerned-about-aung-san-suu-kyis-health |access-date=2023-08-24}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-09-14 |title=Myanmar's Daw Aung San Suu Kyi Reportedly Suffering Health Problems in Prison |language=en |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-daw-aung-san-suu-kyi-reportedly-suffering-health-problems-in-prison.html |access-date=2023-08-24}}</ref> သို့သော်လည်း စစ်ကောင်စီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အထူးအလေးထားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2022-07-03 |title=Special attention given to Daw Aung San Suu Kyi's health and living situation: SAC spokesperson |language=en |work=Eleven Media |url=https://elevenmyanmar.com/news/special-attention-given-to-daw-aung-san-suu-kyis-health-and-living-situation-sac-spokesperson |access-date=2023-08-24}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[:en:Don Pramudwinai|ဒွန်ပရာမွတ်ဝီနိုင်း]]ကလည်း "ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာလျက်ရှိသည်" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Lamb |first=Kate |date=2023-07-12 |title=Thai foreign minister says he met with Aun San Suu Kyi |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-foreign-minister-says-he-met-with-myanmars-jailed-leader-suu-kyi-2023-07-12/ |access-date=2023-08-24}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားလာနေပြီး သွားကိုက်ခြင်းနှင့် အစာမစားနိုင်ခြင်းများ ခံစားရလျက်ရှိသည်။ သွားဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် တောင်းဆိုမှုမှာလည်း ငြင်းဆိုခြင်းခံရသည်။ သူမ၏ သားဖြစ်သူက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ဆေးကုသမှုပြုလုပ်ပေးရန် စစ်ကောင်စီအား တောင်းဆိုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi Unwell, Back in Prison |language=en |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-suu-kyi-unwell-back-in-prison-nld-members.html |access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ng |first=Kelly |date=2023-09-06 |title=Aung San Suu Kyi ill but denied urgent care, says son |language=en |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66725416 |access-date=2023-10-08}}</ref> == ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ == {{main|အောင်ဆန်းစုကြည် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ}} ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ် ဂုဏ်ပြုသည့် ဆုများရာကျော်ရှိသည်။ ရရှိသော ဆုများ၏ ငွေကြေးများကို မြန်မာပြည်သူများ၏ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေး(ကဏ္ဍ)အတွက် လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ နိုဘဲလ်ဆုကြေးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃သန်းကိုလည်း မြန်မာပြည်သူများ၏ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ရန်ပုံငွေမတည်နိုင်ရန် လှုဒါန်းခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ {| border="1" style="font-size:10px" |- |''စဉ်'' |''ခုနှစ်'' |''ရရှိခဲ့သည့် ဆု အမည်'' |''ပေးအပ်သည့် ဌာန'' |''နိုင်ငံ'' |''ဆုကြေး'' |- |၁ |၁၉၉၀ |[[သိုးရော်ဖ် ရွပ်ဖ်တို ဆု]] |ရဖ်တို လူ့အခွင့်အရေး ဖောင်ဒေးရှင်း |{{အလံ|နော်ဝေနိုင်ငံ}} | |- |၂ |၁၉၉၁ |[[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]] |ဥရောပ ပါလီမန် |{{အလံ|ပြင်သစ်}} |၅၀ ၀၀၀ ယူရို |- |၃ |၁၉၉၁ |[[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]] |နိုဘဲလ် ကော်မတီ |{{အလံ|နော်ဝေးနိုင်ငံ}} |၆ ၀၀၀ ၀၀၀ ဆွီဒင် ခရုံနာ |- |၃ |၁၉၉၆ |Companion of the Order of Australia | |{{အလံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ}} | |- |၄ |၂၀၀၀ |လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် သမ္မတ ဆု | | | |- |၅ |၂၀၀၂ |မဒန်ဂျိတ် ဆင့်ဂျ် ဆု (Madanjeet Singh Prize) |ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု (UNESCO) | | |- |၆ |၂၀၀၂ |A Doctor of Laws honoris causa |Memorial University of Newfoundland |{{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}} | |- |၇ |၂၀၀၄ |[[ဂွမ်ဂျူး လူ့အခွင့်အရေးဆု]] (Gwangju Prize for Human Rights) | |{{flag|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} | |- |၈ |၂၀၀၇ |Honorary Canadian citizenship | |{{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}} | |- |၉ |၂၀၀၇ |အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် ဆု (Olof Palme Prize) |အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် မိသားစု နှင့် ဆွီဒင်ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ထူထောင်မှု |{{flag|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} |၇၅ ၀၀၀ အမေရိကန် ဒေါ်လာ |- |၁၀ |၂၀၀၈ |ကွန်ဂရက် ရွှေတံဆိပ်ဆု Congressional Gold Medal) <ref>{{cite web|url=http://clerk.house.gov/art_history/house_history/goldMedal.html |title=Office of the Clerk of the U.S. House of Representatives - 404 |publisher=Clerk.house.gov |date= |accessdate=2014-02-09}}</ref> |United States Congress |{{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | |} ** ဆက်စပ်လေ့လာရန် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ]] ==ထူထောင်ခဲ့သည့် ရန်ပုံငွေများ== *'''အောင်ဆန်းစုကြည် ကမ္ဘာ့လွတ်မြောက်ရေး ရန်ပုံငွေ'''- အမည်ပေးထားသည့် ရန်ပုံငွေကို နော်ဝေအခြေစိုက် အစိုးရမဟုတ်သည့် Partnership For Change အဖွဲ့၊ နော်ဝေ မီဒီယာအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် HippieMedia၊ နော်ဝေဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း မစ္စတာ ဘိုနဗစ်နှင့် နော်ဝေရောက် မြန်မာအသိုင်းအဝိုင်းတို့ ပါဝင်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အဖြစ်ပေးအပ်ခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်စုမှ လက်မှတ်ထိုး အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့၌ အော်စလိုမြို့တွင် ရန်ပုံငွေအမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ သန်းနှင့် စတင် မတည်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/multimedia/2012/06/120625_mobigeno_asskworldfreedomfund.shtml ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နာမည်နှင့် ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့တစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့ (ဘီဘီစီ)]</ref> *'''Prospect Burma'''- မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့် ပြည်ပရောက် ဒုက္ခသည်များ ပညာရေးဆက်လက်သင်ယူနိုင်ရန် ပညာသင်ငွေကြေးများ ထောက်ပံ့ပေးသည့် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုရန်ပုံငွေတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ရရှိခဲ့သည့် ၁၉၉၁ နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု နှင့် အခြားဆုကြေးများမှ ငွေကြေးတချို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.prospectburma.org/about-prospect-burma/how-prospect-burma-began.html |title=How Prospect Burma Began |publisher=Prospect Burma |date= |accessdate=2014-02-09 |archivedate=9 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309003543/http://www.prospectburma.org/about-prospect-burma/how-prospect-burma-began.html }}</ref> == ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ == ===စာပေ=== ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါဝင် ရေးသားတည်းဖြတ်ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ- *''[[ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး၊ (စာအုပ်)|ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး]]'' *''မျှော်လင့်ခြင်း၏ အသံများ'' *''[[မြန်မာပြည်မှ ပေးစာများ]]'' *''ဗမာ့ အောင်ဆန်း'' *''အောင်ဆန်း/အာရှနိုင်ငံမှ ခေါင်းဆောင်များ'' *''ဘူတန်သို့ သွားလည်ကြစို့'' *''မြန်မာပြည်သို့ သွားလည်ကြစို့'' *''နီပေါသို့ သွားလည်ကြစို့'' *''မျက်နှာဖုံး နောက်ကွယ်ရှိ မြန်မာပြည်'' *''မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယ- ကိုလိုနီလက်အောက်ဘ၀များ၏ ရှုထောင့်များ'' *''စစ်မှန်သော ခိုကိုးရာ ဆီသို့'' ==မိန့်ခွန်းများ== {{main|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရွှေဂုံတိုင် မိန့်ခွန်း}} == ကိုးကား == {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Commons category-inline|Aung San Suu Kyi|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်}} *{{Wikiquote-inline|Aung San Suu Kyi|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်}} * {{Facebook|aungsan.suukyi.5661}} {{lifetime|၁၉၄၅| | }} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာ့ အထင်ကရ အမျိုးသမီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:အောင်ဆန်းစုကြည်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] 3jxx6slehpyzem5tfibauau8zdn5t35 0 30047 1028574 951145 2026-04-30T11:47:36Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028574 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = National League for Democracy |leader1_title = နာယက |leader1_name = ဦးတင်ဦး၊ ဦးဝင်းထိန် (ဗိုလ်ကြီးဟောင်း) |leader2_title = ဥက္ကဋ္ဌ |leader2_name = [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |founded = {{Start date|df=yes|1988|9|27}} |headquarters = ၉၇ ဘီ၊ အနောက် ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ [[ဗဟန်းမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<ref>{{cite news|url=http://professional.wsj.com/article/SB10001424052702304177104577311330962815886.html?lpe=WSJ_PRO&mg=com-wsj#articleTabs%3Darticle|title=Once-Shunned Quarters Becomes Tourist Mecca|last=Frangos|first=Alex|author2=Patrick Barta|date=30 March 2012|publisher=Wall Street Journal|accessdate=2 April 2012}}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> |website = {{url|www.nld-official.org/en/}} |membership_year = |membership = |ideology = လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ<br/>နှင့် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရေစီ <ref>{{Cite web |title=Leftist Parties of Myanmar<!-- Bot generated title --> |url=http://www.broadleft.org/mm.htm |accessdate=24 January 2016 |archivedate=7 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807044341/http://www.broadleft.org/mm.htm }}</ref> |position = အလယ်-လက်ဝဲ |international = {{nowrap|Socialist International}}<ref>[http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=282 Socialist International - Progressive Politics For A Fairer World<!-- Bot generated title -->]</ref> <br />Progressive Alliance<ref>{{Cite web |title=Participants {{!}} l’Alliance progressiste<!-- Bot generated title --> |url=http://progressive-alliance.info/participants/ |accessdate=24 January 2016 |archivedate=2 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150302142054/http://progressive-alliance.info/participants/ }}</ref><br/>Council of Asian Liberals and Democrats |colours = အနီ |seats1_title =[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|135|224|hex=#EC1B23}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|255|440|hex=#EC1B23}} |seats3_title =[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] အမတ်နေရာ |seats3 = {{Composition bar|476|860|hex=#EC1B23}} |seats4_title = [[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး]]များ |seats4 = {{Composition bar|21|29|hex=#EC1B23}} |symbol = |colorcode = #EC1B23 |flag = [[File:Flag of National League for Democracy.svg|220px]] |country = မြန်မာနိုင်ငံ |founder=အောင်ရွှေ<br> တင်ဦး<br> ချစ်ခိုင်<br> ကြည်မောင်<br> အောင်ဆန်းစုကြည်<br> အောင်ကြီး |leader3_title=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) |leader3_name=[[ဦးဝင်းမြင့်]] |leader4_title=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) |leader4_name=Dr.[[ဇော်မြင့်မောင်]]}} {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} '''အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်''' ('''ဒီချုပ်'''(ခ)'''NLD ပါတီ''')မှာ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ အင်အားကြီး နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ''' National League for Democracy - NLD'''ဟု လူသိများသည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရား (political ideology)မှာ [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ]] (သို့မဟုတ်) [[လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ]] ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်မှာ အလယ်-လက်ဝဲ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် [[ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု]]ရှင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]က ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူ ဦးဆောင်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[မဟာသရေစည်သူ]] [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဦးအောင်ကြီး]] (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း)၊ [[သီရိပျံချီ]] ဦးကြည်မောင် (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးကြီး)၊ သရေစည်သူ [[အောင်ရွှေ|ဦးအောင်ရွှေ]] (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးချုပ်)၊ သူရ [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးတင်ဦး]](အငြိမ်းစား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]) နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.thevoicejournal.com/archives/5526 |accessdate=22 July 2020 |archivedate=22 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722092958/https://www.thevoicejournal.com/archives/5526 }}</ref> ပါတီသည် [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါလီမန် မဲဆန္ဒနယ် နေရာများတွင် ရာခိုင်နှုန်းအမြောက်အမြား အနိုင်ရခဲ့သည်။ သို့သော် အုပ်ချုပ်နေသည့် နဝတ အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။ ၂၀၁၂ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ]] ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၄၅ နေရာတွင် ၄၃ နေရာဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]၌ သောင်ပြို ကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရအာဏာကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၃၈ နေရာ နှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ၃၄၈ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရဖွဲ့နိုင်ရန် လိုအပ်သော အမတ်အရေအတွက်ကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်​ကျော်]]ကိုတင်​မြှောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် နုတ်ထွက်ပြီးနောက် NLD ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သော [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]ကို [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲ၌ မဲအများဆုံးရရှိကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]အဖြစ် တင်​မြှောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ မတိုင်မီ NLD အစိုးရ၏ သက်တမ်းအတွင်း ရခိုင်အရေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နိုင်ငံတကာဖိအားသည် NLD အစိုးရအပေါ် ဝေဖန်မှုများကပို၍ ကျယ်လောင်လာခဲ့သည်။<ref>https://news-eleven.com/article/137493</ref> ထို့အပြင်၂၀၂၀ တွင်ရိုက်ခတ်သော ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါကာလ အစပိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းနိုင်သောကြောင့် WHOမှပင် ချီးကျူးခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလတွင် NLDအစိုးရ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအားနည်းချက်များနှင့် ၂၀၂၀မဲဆွဲကာလ လူစုလူဝေးဖြစ်ပေါ်မှုများကြောင့် ရောဂါကူးဆက်မှု ပိုမိုများပြားလာခဲ့ပြီး ဝေဖန်သံများကျယ်လောင်လာခဲ့သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/in-person/country-chief-urges-myanmar-sustain-amazing-covid-19-response.html</ref><ref>https://news-eleven.com/article/198379</ref><ref>https://burmese.voanews.com/a/rangoon-mandalay-election-commission-covid-19/5668751.html</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က NLD ပါတီအား ဖျက်သိမ်းမည့် အစီအစဉ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သော်လည်း<ref>{{Cite web|last=Reuters|first=Story by|title=Myanmar's junta-appointed electoral body to dissolve Suu Kyi's party, report says|url=https://www.cnn.com/2021/05/21/asia/suu-kyi-nld-party-dissolved-intl-hnk/index.html|access-date=2021-05-21|website=CNN|date=21 May 2021 }}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ဆုံးဖြတ်ချက် ပြောင်းလဲသွားကာ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၃|၂၀၂၃ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါဝင်ခြင်း မပါဝင်ခြင်းကို NLD က ဆုံးဖြတ်ရလိမ့်မည်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military won't dissolve Suu Kyi's NLD party: official |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Myanmar-military-won-t-dissolve-Suu-Kyi-s-NLD-party-official |access-date=1 August 2022 |work=Nikkei Asia |date=26 January 2022 |location=Yangon and Bangkok, Thailand}}</ref> NLD သည် NLD-LA (National League for Democracy-Liberated Areas) နှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ ၎င်း NLD-LA သည် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (လွတ်မြောက်နယ်မြေ)]] ဟု ခေါ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်နှင့် အခြား နိုင်ငံများတွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ==သမိုင်း== အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် '''၈၈၈၈''' အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်ပွားပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရေစီရရှိစေရန် ပြည်သူများ ဆန္ဒပြကြရာတွင် စစ်အစိုးရမှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြည်ကို အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မဟာသရေစည်သူ ဦးအောင်ကြီး (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း)၊ [[သီရိပျံချီ]] ဦးကြည်မောင် (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးကြီး)၊ သရေစည်သူ ဦးအောင်ရွှေ (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးချုပ်)၊ သူရ ဦးတင်ဦး(အငြိမ်းစား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်) နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":0">http://www.mizzimaburmese.com/article/30816</ref> ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို နဝတ မှ ထုတ်ပြန်သည်။ ဦးအောင်ကြီး၊ ဦးတင်ဦး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့အပါ တဖက် ၄ ဦးစီ ပေါင်း ၁၂ ဦးနှင့် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပါတီ မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဘက်က ၄ ဦးဆိုတာကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် သတင်းစာဆရာကြီး [[ဦးဝင်းတင်]](ဟံသာဝတီ)၊ ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်(ဘားကောင်စီရှေ့နေကြီး) နှင့် အကယ်ဒမီ ဦး[[အောင်လွင်]](ရုပ်ရှင်မင်းသား) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ * ဥက္ကဋ္ဌ - မဟာသရေစည်သူ ဦးအောင်ကြီး (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း နှင့် ဒု[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဟောင်း]] ) * ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ - သူရ ဦးတင်ဦး(အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နှင့် အငြိမ်းစား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်) * အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် * အတွင်းရေးမှူး (၁) - ဦးကြည်ဟန် * အတွင်းရေးမှူး (၂) - ဇေယျကျော်ထင် သီရိပျံချီ [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] ဦးချစ်ခိုင် (အငြိမ်းစား ဒုဗိုလ်မှူးကြီး) * အတွင်းရေးမှူး (၃) - ဦးဝင်းတင် (ဟံသာဝတီ) * စည်းရုံးရေးဌာနမှူး - သရေစည်သူ ဦးအောင်ရွှေ (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးချုပ်) * စည်းရုံးရေးဌာနမှူး - ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်(ဘားကောင်စီရှေ့နေကြီး) * ဘဏ္ဍာရေးမှူး - သီရိပျံချီ [[လွင်၊ ဦး|ဦးလွင်]] (အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးကြီး နှင့် အငြိမ်းစား နိုင်ငံတော် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်) * အုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှူး - ဦးဘရွှေ * ပြန်ကြားရေးမှူး - အကယ်ဒမီ ဦး[[အောင်လွင်]] တို့ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ဗဟိုကော်မတီ အစည်း အဝေးကို ဦးကြည်ဟန်အိမ်မှာ ကျင်းပပါသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.kumudranews.com/idea-impression/74363 |accessdate=9 September 2020 |archivedate=16 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916015539/http://www.kumudranews.com/idea-impression/74363/ }}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ် အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၁၂) ဦးနှင့် မလုံလောက်တော့သည့်အတွက် ဗဟိုဦးစီအဖွဲ့ဝင် (၃၀) ဦး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။{{Citation needed|date=April 2012}} ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဘက်မှ ဦးချမ်းအေး([[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)|စာရေးဆရာ မောင်စူးစမ်း]])၊ ဦးထွန်းတင်၊ ဦးကိုယု၊ ဦး[[တင်ရွှေ၊ ဦး (မုံရွာ)|တင်ရွှေ]](မုံရွာ)၊ [[မောင်မိုးသူ|ဦးမိုးသူ]]၊ ဦးဝင်းခက်၊ [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး|စာရေးဆရာ မောင်သော်က( ဗိုလ်မှူး ဘသော်]])၊ ဦးစိုးသိန်း([[ဝံသ၊ မောင်|မောင်ဝံသ]])၊ ဒေါက်တာငွေစိုး စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ကြီးက အဖွဲ့ချုပ်အတွင်းမှာ “ကွန်မြူနစ်တွေ ရောက်နေပါပြီ” “ကွန်မြူနစ်တွေကို ဖယ်ရှားပစ်ရမယ်”ဟုပြောရင်း ပြဿနာမီးပွား စတင်လိုက်ပါသည်။ ဦးအောင်ကြီး ဖယ်ရှားပစ်လိုသည့်သူများမှာ ဦးဝင်းတင် အပါအဝင် ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်၊ ဦးအောင်လွင်၊ ဦးချမ်းအေး၊ ဦးထွန်းတင်၊ ဦးကိုယု၊ ဦးတင်ရွှေ၊ ဦးမိုးသူ တို့ဖြစ်သည်။{{Citation needed|date=April 2012}} နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၁၂) ဦးနှင့် ဗဟိုဦးစီအဖွဲ့ဝင် (၃၀) စုစုပေါင်း (၄၂) ဦး၏ ရှေ့မှာ အစွပ်စွဲခံရသူများဘက်မှ ရှုံးလျှင် နုတ်ထွက်ပေးရေး၊ စွပ်စွဲသူဘက်မှ ရှုံးနိမ့်လျှင်လည်း နုတ်ထွက်ပေးရမည် သဘောတူညီချက်နှင့် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ကြသည်။ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ကြီး အပြတ်အသတ် ရှုံးနိမ့်သွားသည်။ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ကြီး နုတ်ထွက်ပေးရပြီး “ပြည်ထောင်စု အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီ”ဟူ၍ ပါတီတစ်ခု ထူထောင်သွားသည်။ ဦးအောင်ကြီး၏ ပါတီထဲသို့ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်ပေါင်းစုံမှ ဆရာ ဆရာမများ၊ ကျောင်းဆရာဟောင်းများ စသည့် ပညာရှင်၊ ပညာတတ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်သွားခြင်းဖြစ်သည်။{{Citation needed|date=April 2012}} ပါတီသည် [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မဲဆန္ဒနယ် နေရာများတွင် ရာခိုင်နှုန်းအမြောက်အမြား အနိုင်ရခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်အစိုးရ (ယခင်က [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] န.ဝ.တအစိုးရ)သည် အနိုင်ရပါတီအား နိုင်ငံအုပ်ချုပ်နိုင်ရန် အခွင့်မပေးခဲ့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လက်ခံနိုင်ရန်အကြောင်း မရှိခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပါတီစုံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ [[အမျိုးသားညီလာခံ]]အား ကျင်းပပြီး [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] အသစ်တစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ န.ဝ.တအစိုးရမှ ဦးဆောင်ကျင်းပသော အမျိုးသားညီလာခံအား အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကျောခိုင်းဆန့်ကျင်ပြီး၊ များမကြာမီတွင် တိမ်းရှောင် ထွက်ပြေးသွားကြသည့် ရွေးချယ်ခံ ကိုယ်စားပြု ကိုယ်စားလှယ်များသည်[[ကေအင်ယူ]]တို့၏ ဗဟိုဌာနချုပ်ဖြစ်သော မာနယ်ပလော လွတ်မြောက်နယ်မြေတွင် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ]]ဟုခေါ်သော စင်ပြိုင်အစိုးရအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ === ဆန္ဒပြမှုများ === ပါတီမှ မကြာခဏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဆန္ဒပြမှုများ ရှိသည်။ ဆန္ဒပြမှုများတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခြင်း၊ အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြခြင်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်အစိုးရ ရေးဆွဲသည့် လုပ်ငန်းများအား ထောက်ပြ ကန့်ကွက်ခဲ့မှုများလည်း ရှိသည်။ ====ခရီးသွားများ လာရောက်ရန် အချိန်မဟုတ်==== စစ်အစိုးရမှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာသို့ ပိုမို၍ ဆက်ဆံမှုများရှိလာသည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခရီးသွားလာရောက်ရေးနှစ် ၁၉၉၆ (Visit Myanmar Year 1996) အဖြစ် စီစဉ်မှုများ ပြုလုပ်ကာ နိုင်ငံတကာရှိ ခရီးသွားများကို အလည်အပါတ်လာကြရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခြင်း၊ ခရီးသွားများ အသုံးပြုရန် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးများ၊ ဝန်ဆောင်မှု အဆောက်အဦးများ ပြုလုပ်ရာတွင် အဓ္ဓမ ခိုင်းစေမှုများရှိခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် မှ “ခရီးသွားများလာရောက်ရန် အချိန်မဟုတ်သေး” ဟုဆိုကာ ဆန့်ကျင်ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို ၁၉၉၆ မြန်မာ့ခရီးသွားနှစ်တွင် စစ်အစိုးရမှ ခရီးသွား ၁ သန်းခွဲ ရောက်ရှိလည်ပတ်မည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ လာရောက်သူ အလွန်နည်းပါသောကြောင့် ခရီးသွား ၂ သိန်းသို့ လျှော့ချ မျှော်မှန်းခဲ့သော်လည်း၊ လာရောက်ခဲ့သူမှာ ၂ သိန်းအောက် လျှော့နည်းခဲ့သည်။ ==== ဒီပဲယင်း လုပ်ကြံမှု ==== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရမှ ပါတီရုံးခွဲများ ကို ဖွင့်ခွင့် ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဖမ်းဆီးထားသည့် အဖွဲ့ဝင် တချို့ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.aappb.org/report7_confidence_building_pp.pdf Burma's Confidence Building and Political Prisoners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528052015/http://www.aappb.org/report7_confidence_building_pp.pdf |date=28 May 2006 }}, Assistance Association for Political Prisoners</ref> ၂၀၀၂ မေလတွင်၊ ပါတီ၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာပြန်သည်။ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ပြည်သူ့ထောက်ခံမှုများ ဆက်လက်ရရှိစေရန်၊ သူမနှင့် ပါတီဝင်များ နိုင်ငံတဝှမ်း စည်းရုံးရေးဆင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၃ မေလ၊ ဒီပဲယင်း မြို့အနီးတွင် ပါတီဝင် အဖွဲ့တချို့ကို ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ပစ်သတ် ခံခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့ခြင်းသည် စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံ စီစဉ်ပေးနေမှုများကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို '''ဒီပဲယင်း လုပ်ကြံမှုကြီး''' ဟု အများသိကြပြီး ပါတီအတွင်းရေးမှူး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် လက်ထောက် ပါတီ အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်ဦး တို့ ထပ်မံ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံရပြန်သည်။<ref>{{cite web | url=http://www.aseanmp.org/resources/Depayin%20Massacre.pdf | title=The Depayin Massacre: Two years on, Justice denied | publisher=Asean Inter-parliamentary Myanmar caucus | date=30 MAY 2005 | accessdate=20 November 2011 | archivedate=14 June 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614185341/http://www.aseanmp.org/resources/Depayin%20Massacre.pdf }}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရမှ ပါတီလှုပ်ရှားမှုများကို ခွင့်မပြုပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် နှင့် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေး အသင်းတို့၏ ဖိအားပေးမှုများကြောင့်၊ ပါတီဝင်များ အဖွဲ့ချုပ်ဝင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ကြသည်။ ၂၀၁၀ မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပါတီသည် တရားဝင်ပါတီအဖြစ် လျှောက်ထားခြင်းမရှိသဖြင့် တရားမဝင်ပါတီဟု စစ်အစိုးရမှ ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="HT">{{cite web|title=National League for Democracy disbanded in Myanmar|url=http://www.haitinews.net/story/630891|publisher=Haiti News|date=4 May 2010|accessdate=11 November 2010|archivedate=27 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427155022/http://www.haitinews.net/story/630891}}</ref> ၂၀၁၁ နိုဝင်ဘာတွင် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပါတီမှ တရားဝင်ဖြစ်စေရန် လျှောက်ထားမည်ကာ၊ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မတီမှ ၎င်းလျှောက်ထားခြင်းကို လက်ခံခဲ့သည်။<ref>[http://ph.news.yahoo.com/suu-kyis-myanmar-opposition-wins-legal-recognition-034032823.html Suu Kyi's Myanmar opposition party wins legal status], ''The Associated Press'', 13 December 2011</ref> ====ခရီးသွားအဖွဲ့ကြီးများ မလာသင့်==== ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၅ လ ၁၉ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အစည်းအဝေးတွင်၊ မြန်မာပြည်အလှအပများအား ပျော်ရွင်စွာ ခံစားရင်း၊ မြန်မာ့ သာမန် ပြည်သူများ၏ စားဝတ်နေရေး၊ နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိမ်းသိန်းရေးများကို တိုးတက်အားပေးစေမည့် ခရီးသွားများအား ကြိုဆိုကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>The NLD would welcome visitors who are keen to promote the welfare of the common people and the conservation of the environment and to acquire an insight into the cultural, political and social life of the country while enjoying a happy and fulfilling holiday in Burma.http://www.tourismtransparency.org/news-and-reports/nld-statement-tourism</ref> သည်တိုင်မ်း သတင်းစာမှ ခရီးသွားများအား ပို၍လျော့ပေါ့သည့် ကြေညာချက် ထွက်လာပြီနောက်ပိုင်း ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်း ဦးဝင်းတင်အား မေးမြန်းရာတွင်“မြန်မာပြည်ကို ခရီးသွားတွေ လာစေချင်ပါတယ်၊ စစ်အစိုးရကို ကူညီစေဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ နိုငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး စသည့် အားလုံးပဲပေါ့ အဲဒီအခြေအနေတွေကို နားလည်ပြီး ပြည်သူတွေကို ကူညီမည့် ခရီးသွားများဟု” ဆိုခဲ့ပြီး၊ အပျော်စီးသင်္ဘောကြီးများဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် ခရီးသွားများသည် စစ်အစိုးရသို့ ဝင်ငွေထောက်ပံ့မှုကြီးဖြစ်စေပြီး၊ ထိုလို စီးပွားရေးအကြီးစားမျိုးကို မကြိုက်ဟုလည်း သတိပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.burmacampaign.org.uk/index.php/news-and-reports/news-stories-pf/burma-tourism-boycott-now-targeted-at-package-tours Burma Tourism Boycott Now Targeted At Package Tours | Burma Campaign UK<!-- Bot generated title -->]</ref> [[ဖိုင်:Aung San Suu Kyi speaking to supporters at National League for Democracy (NLD) headquarter.jpg|left|thumb|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ရုံးချုပ်ရှိ ထောက်ခံသူများနှင့်စကားပြောစဉ်]] ====ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်သင့် မဝင်သင့်==== ၂ဝ၁ဝ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရန်ကုန်တိုင်း လသာမြို့နယ်အနိုင်ရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် အမျိုးသား ဦးကြည်မြင့်(ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု)မှ ဒီချုပ် ပါတီသို့ ပြန်ဝင်ချင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2011/12/111208_kyimyint_nld.shtml NLD ပါတီထဲ ပြန်ပြောင်းဝင်ချင်။ - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> === ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၁၂ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ]] ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၄၅ နေရာတွင် ၄၃ နေရာဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါတီခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ကော့မှူးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မြေတွင် (မဲအရေ အတွက် ၅၆၀၀၀) ဖြင့်၊ ကြံ့ခိုင်ဖွံဖြိုးရေး ပါတီ ကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ စိုးမင်း(မဲအရေ အတွက် ၉၀၀၀) အား အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/04/120401_elex_breaking.shtml BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ နောက်ဆုံးသတင်းများ<!-- Bot generated title -->]</ref> === ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲကို မှတ်ပုံတင်ထားပြီးသော နိုင်ငံရေးပါတီ ၉၁ ပါတီ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြည်ထောင်စု အဆင့် အမျိုးသားနဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် နေရာတွေမှာ ၈၀% အနိုင်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ပြည်ထောင်စု အဆင့် လွှတ်တော် ၂ ရပ်ပေါင်းမှာ ၃၂၉ နေရာဖြစ်ပြီး အန်အယ်လ်ဒီက ၃၆၉ နေရာ ရရှိထားတဲ့အတွက် လွတ်လွတ်ကျွတ်ကျွတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/11/151117_nld_landslide_victory</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူလူထု အများစုသည် ပါတီကိုလည်းမကြည့်၊ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ကိုလည်း မကြည့်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကိုသာ ကြည့်၍ မဲပေးခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ NLD ကိုယ်စားလှယ် အများစု ပါဝင်သည့် လွှတ်တော်များက အတည်ပြုခဲ့သည့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့နှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန် သုံးသပ်သံ များ ကျယ်ကျယ် လောင်လောင် ထွက်ခဲ့သည်။ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ ကိစ္စသည် လူမှုကွန်ရက် စာမျက်နှာတွင် ခေါင်းစည်း သတင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/in-depth-41860443</ref> == ပါတီခေါင်းဆောင်များ == === ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ === # မဟာသရေစည်သူ [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဦးအောင်ကြီး]] (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း) ၂၇ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ - ၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ # သူရ [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးတင်ဦး]] (အငြိမ်းစား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်) ၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈- ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၉ # သရေစည်သူ [[အောင်ရွှေ|ဦးအောင်ရွှေ]] (အငြိမ်းစားဗိုလ်မှူးချုပ်) ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၉ – ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ #[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁- လက်ရှိ == ပါတီ ဖွဲ့စည်းပုံ == [[ဖိုင်:Tin Oo arrives to attend a ceremony.JPG|left|thumb|NLD ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း သူရ ဦး[[တင်ဦး]] |alt=]] === ပါတီ၏ မူဝါဒ === ဒီချုပ် ၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကြေညာချက်ပါတီသည် အကြမ်းမဖက်ရေး နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို မူတည်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်တွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းလာရေးကို ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news| url=http://www.cbc.ca/world/story/2010/11/13/suu-kyi-burma.html#ixzz15HYGPl00 | work=CBC News | title=Aung San Suu Kyi released | date=13 November 2010}}</ref> ပါတီသည် လူ့အခွင့်အရေး ရရှိစေရန် ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ပြီး (လူတိုင်း ရေးသားပြောဆိုခွင့်)၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားပြန်လည်စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို အဓိကပေး ဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite news| url=http://www.cbc.ca/world/story/2010/11/14/suu-kyi-burma.html#ixzz15IEwNbqH | work=CBC News | title=Suu Kyi calls for talks with junta leader | date=14 November 2010}}</ref> ၂၀၁၂ မတ်လ ၁၃ ရက် မိန့်ခွန်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အထက်ပါအချက်များအပြင်၊ တရားစီရင်ရာတွင် မျှတရေးနှင့် မီဒီယာများ လွတ်လပ်မှုအပြည့်ရရှိရေး၊ လူမှုဖူလုံရေးများ အထောက်အပံ့များ မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် တရားဝင်ထောက်ပံ့ပေးခွင့် ရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ပါတီမှ စစ်သားအမတ်များ ပါဝင်နေရန် ရေးဆွဲထားသည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ပါလီမန်တွင် စစ်တပ်မှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်နေခြင်းသည် “ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်းမကျ”ဟုဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.demdigest.net/blog/2012/03/burma-must-repeal-repressive-laws-suu-kyi-says-in-leaked-broadcast/ |accessdate=5 July 2012 |archivedate=10 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510030509/http://www.demdigest.net/blog/2012/03/burma-must-repeal-repressive-laws-suu-kyi-says-in-leaked-broadcast/ }}</ref> ==== ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ ကြေညာစာတမ်း ==== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြေညာစာတမ်းတွင် ပါတီက ဆောင်ရွက်မည့် မူဝါ ဒ လေးချက်နှင့်စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးအစရှိသည့်ကဏ္ဍ များပါဝင်သည့် ကဏ္ဍ ၁၃ ခုအ တွက် ဆောင်ရွက်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖော်ပြထားသည်။ NLD ပါတီ၏ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ ကြေညာစာတမ်းတွင် တိုင်းရင်းသားအရေး သည် နံပါတ် (၁)  ဦးစားပေးနေရာတွင် ပါဝင်သည်။ ပြည်သူများ ရသင့်ရထိုက် သော လွတ်လပ်မှုနှင့် လုံခြုံမှုကို ထိပါးစေမည့် ဥပဒေများ ဖျက် သိမ်းရေး၊ အခြေခံဥပဒေမှ ပြဋ္ဌာန်း ထားသည့်အခွင့်အရေးများကို ထိ ရောက်စွာကာကွယ်၍ ခေတ်နှင့် အညီမြှင့်တင်ရေး၊ တရားမျှတပြီး ဘက်လိုက်မှုကင်းသည့် တရားစီ ရင်ရေးစနစ်ထူထောင်ရေးစသည့် ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြပါရှိသည်။ တပ်မတော်နှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတွင် တပ်မတော်သည်မရှိမ ဖြစ်လိုအပ်သောအဖွဲ့အစည်းဖြစ် ကာ ဒီမိုကရေစီ ကျင့်စဉ်များကို ကာကွယ် ဖြည့်ဆည်းပေးသည့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အင်အားစု ဖြစ်ရေး၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်မြင့်မား ၍ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ တိုး တက်သော အဆင့်အတန်းမြင့် သည့် ခေတ်မီတပ်မတော်တည် ဆောက်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://7day.news/%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA-----46417 |accessdate=30 March 2021 |archivedate=19 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719174632/https://7day.news/%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA-----46417 }}</ref> ==== ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ ကြေညာစာတမ်း ==== ၂၀၂၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြေညာစာတမ်းပါ အဓိကရည်မှန်းချက် ၃ရပ်မှာ တိုင်းရင်းသားအရေးနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ စစ်မှန်သော ဒီမိုကရေစီဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်ထွန်းစေမည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပေါ်ပေါက်ရေး၊ နှင့် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမည့် လုံခြုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://thevoicejournal.com/news/6445 |accessdate=14 September 2020 |archivedate=6 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206080314/https://thevoicejournal.com/news/6445 }}</ref> === ပါတီ ဖွဲ့စည်းပုံ === ပါတီကို ပါတီဝင်များမှ စတင်၍ ရပ်ကွက်/ကျေးရွာအဆင့်၊ မြို့နယ်အဆင့်၊ ခရိုင်အဆင့်၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့များဖြင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဗဟိုအဆင့်တွင် ဗဟိုကော်မတီနှင့် အရန်ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်များ၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ တို့ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကာ ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့က ပါတီ၏ သဘာပတိအဖွဲ့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။ == ပါတီ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ (CEC) == === ၁၉၈၈ ခုနှစ် === ပထမအကြိမ် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို ပါတီစတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၊ (၂၇) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းကြေညာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" |+ပထမအကြိမ် ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဦးအောင်ကြီး |အငြိမ်းစား တပ်မတော် ဗိုလ်မှူးချုပ် |- |၂။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |သူရ ဦးတင်ဦး |အငြိမ်းစား တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |- |၃။ |အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၄။ | rowspan="3" |အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင် |ဦးကြည်ဟန် | |- |၅။ |ဦးချစ်ခိုင် |အငြိမ်းစား တပ်မတော် ဒုဗိုလ်မှူးကြီး |- |၆။ |ဦးဝင်းတင် |သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ |- |၇။ | rowspan="6" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးအောင်ရွှေ |အငြိမ်းစား တပ်မတော် ဗိုလ်မှူးချုပ် |- |၈။ |ဦးကြည်မောင် |အငြိမ်းစား တပ်မတော် ဗိုလ်မှူးကြီး |- |၉။ |ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် |ဘားကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ရှေ့နေကြီး |- |၁၀။ |ဦးလွင် |နိုင်ငံတော် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း၊ အငြိမ်းစား တပ်မတော်ဗိုလ်မှူးကြီး |- |၁၁။ |ဦးဘရွှေ | |- |၁၂။ |ဦးအောင်လွင် |ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဖလင်အယ်ဒီတာ |} ပါတီကို အထက်ပါ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က မှတ်ပုံတင်အမှတ် ( ) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပါတီတွင်း ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဦးအောင်ကြီး ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ကို အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable" !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |သူရ ဦးတင်ဦး | |- |၂။ |အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၃။ | rowspan="2" |အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင် |ဦးချစ်ခိုင် | |- |၄။ |ဦးဝင်းတင် | |- |၅။ |စည်းရုံးရေးမှူး |ဦးအောင်ရွှေ | |- |၆။ |သုတေသနမှူး |ဦးကြည်မောင် | |- |၇။ |လူထု လူတန်းစားရေးရာမှူး |ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် | |- |၈။ |ဘဏ္ဍာရေးမှူး |ဦးလွင် | |- |၉။ |ပြန်ကြားရေးမှူး |ဦးအောင်လွင် | |} === ၁၉၈၉ ခုနှစ် === {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ (ယာယီ) |ဦးကြည်မောင် | |- |၂။ |အတွင်းရေးမှူး |ဦးချစ်ခိုင် | |- |၃။ | rowspan="8" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးအောင်ရွှေ | |- |၄။ |ဦးစိုးသိမ်း |စာရေးဆရာ မောင်ဝံသ |- |၅။ |ဦးလွင် | |- |၆။ |ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် | |- |၇။ |ဦးခင်မောင်ဆွေ | |- |၈။ |ဦးရွှေ | |- |၉။ |ဦးကျော်မင်း | |- |၁၀။ |ဦးချမ်းအေး |စာရေးဆရာ မောင်စူးစမ်း |} === ၁၉၉၁ ခုနှစ် === {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဦးအောင်ရွှေ | |- |၂။ |အတွင်းရေးမှူး |ဦးလွင် | |- |၃။ |ဘဏ္ဍာရေးမှူး |ဦးညွန့်ဝေ | |- |၄။ | rowspan="7" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးသန်းထွန်း | |- |၅။ |ဦးလှဖေ | |- |၆။ |ဦးမြလေး | |- |၇။ |ဦးစိုးမြင့် |သခင် စိုးမြင့် |- |၈။ |ဦးရွှေ | |- |၉။ |ဦးလွန်းတင်<ref>ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း လွန်းတင် ကွယ်လွန် 21 Oct 2012 ဧရာဝတီသတင်း NLD ခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ယူခဲ့သူ ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ဦးလွန်းတင်သည် ယမန်နေ့က ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၁ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ဦးလွန်းတင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသော BIA ခေါ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ BIA တပ် ရန်ကုန်သို့ ချီတက်ရာတွင် ဦးလွန်းတင်က တပ်စုမှူးတဦးအဖြစ် တာဝန်ယူရသည်။ BIA တပ် ရန်ကုန်မှ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ချီတက်ရာတွင် ဦးလွန်းတင်က တပ်ရင်းမှူးတဦး ဖြစ်လာသည်။ BIA အရာရှိငယ်တဦးဖြစ်သူ ဦးလွန်းတင်က မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် တိုင်းမှူးအထိ တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တာဝန်ယူရစဉ် ၁၉၆၅ တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော သံဃာ့လှုပ်ရှားမှုတခုကို ငြင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရာ ရလဒ်အဖြစ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင် အထိန်းသိမ်းခံလိုက်ရသည်။ စစ်တပ်တာဝန်မှ ရပ်စဲခံရသည့် ဦးလွန်းတင်သည် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ လူထုအုံကြွမှုပေါ်ပေါက်သည့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော မျိုးချစ်ရဲဘော်ဟောင်းများအဖွဲ့တွင် ဦးလွန်းတင်သည် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တဦး ဖြစ်လာသည်။ ထိုအဖွဲ့က ပူးပေါင်းတည်ထောင်သော NLD တွင် ဦးလွန်းတင်က ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ရလဒ် ချောင်ထိုးခံရသော ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မော်လမြိုင်မဲဆန္ဒနယ် -၂ မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ အနိုင်ရရှိသည်။ ပြီးခဲ့သည့် ၁၀ နှစ်ကျော်အတွင်း NLD ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် ၁၀ ဦးတွင် ဦးလွန်းတင်လည်း တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းလာသဖြင့် ပါတီ၏လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ နေအိမ်တွင် အနားယူခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သည့် ၅ နှစ်ခန့်ကပင်ဖြစ်သည်။ မော်လမြိုင်၊ ကော့နှပ်ရွာဇာတိ ဦးလွန်းတင်သည် ၁၉၂၁ မတ်လတွင် မွေးဖွားသည်။ BIA သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုမီက မြောင်းမြအထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ကြောင်း၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၃ နှစ်အကြာတွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြောင်း၊ သားသမီး ၆ ဦး ထွန်းကားကြောင်း ဦးခင်ကျော်ဟန်ရေးသားပြုစုသော ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်းစာအုပ်တွင် ရေးသားထားသည်။ စစ်တိုင်းမှူးဘ၀ နာမည်ကျော် ရေကြည်အိုင် စစ်ကြောရေးစခန်း အကျဉ်းသားဘ၀သို့ ရောက်ရှိစဉ် သူ၏ ဘ၀အတွေ့အကြုံ အထူးသဖြင့် တပ်တွင်းအတွေ့အကြုံများကို မှတ်တမ်း ရေးသားခဲ့သည်။ တပ်မှ အနားပေးခံရပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း မှတ်တမ်းများ ဆက်လက် ရေးသားခဲ့ရာ ထိုမှတ်တမ်းများအနက်မှ တချို့ကို ဧရာ၀တီတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကလောင်အမည် ဗိုလ်ဟင်္သာမှာ BIA တွင် ယူခဲ့သောအမည်ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ https://burma.irrawaddy.com/news/2012/10/22/23467.html</ref> | |- |၁၀။ |ဦးမင်းဝေ | |} === ၁၉၉၅ ခုနှစ် === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဦးအောင်ရွှေ | |- |၂။ | rowspan="2" |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |သူရ ဦးတင်ဦး | |- |၃။ |ဦးကြည်မောင် | |- |၄။ |အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၅။ | rowspan="6" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးလွင် | |- |၆။ |ဦးသန်းထွန်း | |- |၇။ |ဦးညွန့်ဝေ | |- |၈။ |ဦးစိုးမြင့် | |- |၉။ |ဦးလွန်းတင် | |- |၁၀။ |ဦးလှဖေ | |} === ၂၀၁၀ ခုနှစ်စ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဦးအောင်ရွှေ | |- |၂။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |သူရ ဦးတင်ဦး | |- |၃။ |အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၄။ |အတွင်းရေးမှူး |ဦးလွင် | |- |၅။ | rowspan="16" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးဝင်းတင် | |- |၆။ |ဦးသန်းထွန်း | |- |၇။ |ဦးညွန့်ဝေ | |- |၈။ |ဦးစိုးမြင့် | |- |၉။ |ဦးလွန်းတင် | |- |၁၀။ |ဦးလှဖေ | |- |၁၁။ |ဦးခင်မောင်ဆွေ | |- |၁၂။ |ဒေါက်တာသန်းညိမ်း | |- |၁၃။ |ဦးအုန်းကြိုင် | |- |၁၄။ |ဦးဝင်းမြင့် | |- |၁၅။ |[[ထွန်းထွန်းဟိန်|ဦးထွန်းထွန်းဟိန်]] | |- |၁၆။ |‌ဒေါက်တာဝင်းနိုင် | |- |၁၇။ |ဦးဉာဏ်ဝင်း | |- |၁၈။ |ဦးဟံသာမြင့် | |- |၁၉။ |ဦးသိန်းညွန့် | |- |၂၀။ |‌ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့် | |} === ၂၀၁၃ ခုနှစ် === {| class="wikitable" |+သဘာပတိအဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |နာယက |သူရ ဦးတင်ဦး | |- |၂။ | rowspan="6" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးဝင်းတင် | |- |၃။ |ဦးသန်းထွန်း | |- |၄။ |ဦးလှဖေ | |- |၅။ |ဦး[[ကျော်ခိုင်]] | |- |၆။ |ဦးသိန်းတန် | |- |၇။ |နိုင်သောင်းညွန့် | |} {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၂။ | rowspan="14" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးဉာဏ်ဝင်း | |- |၃။ |ဦးဟံသာမြင့် | |- |၄။ |ဦးအုန်းကြိုင် | |- |၅။ |ဦးဝင်းမြင့် | rowspan="2" | |- |၆။ |ဦးဝင်းထိန် |- |၇။ |ဦးထွန်းထွန်းဟိန် | |- |၈။ |ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့် | |- |၉။ |ဒေါက်တာဇော်မြင့်မောင် | |- |၁၀။ |ဒေါက်တာအောင်မိုးညို | |- |၁၁။ |ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် | |- |၁၂။ |ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် | |- |၁၃။ |ဦးကျော်ခင် | |- |၁၄။ |ဦးညီပု | |- |၁၅။ |ဒေါက်တာမျိုးအောင် | |} === ၂၀၁၆ - ၂၀၁၇ ခုနှစ်များ === {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၂။ | rowspan="5" |အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင် |ဦးဉာဏ်ဝင်း | |- |၃။ |ဦးဟံသာမြင့် | |- |၄။ |ဦးဝင်းမြင့် | |- |၅။ |ဦးဝင်းထိန် | |- |၆။ |ဒေါက်တာဇော်မြင့်မောင် | |- |၇။ | rowspan="13" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးအုန်းကြိုင် | |- |၈။ |ဦးထွန်းထွန်းဟိန် | |- |၉။ |ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့် | |- |၁၀။ |ဒေါက်တာအောင်မိုးညို | |- |၁၁။ |ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် | |- |၁၂။ |ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် | |- |၁၃။ |ဦးကျော်ခင် | |- |၁၄။ |ဦးညီပု | |- |၁၅။ |ဒေါက်တာမျိုးအောင် | |- |၁၈။ |မန်းဂျော်နီ |၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်၍ |- |၁၆။ |ဦးဖြိုးမင်းသိန်း | rowspan="2" |၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ |- |၁၇။ |ဦးအောင်စိုး |- |၁၉။ |ဒေါက်တာမျိုးညွန့် |၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လမှစတင်၍ |} === ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ === {| class="wikitable" |+သဘာပတိအဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- | |နာယက |သူရ ဦးတင်ဦး |ပါတီဥက္ကဋ္ဌဟောင်း၊ အငြိမ်းစား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |- | | rowspan="4" |သဘာပတိအဖွဲ့ဝင် |ဦးဝင်းထိန် |တပ်မတော် ဗိုလ်ကြီးဟောင်း၊ ပါတီ အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်ဟောင်း |- | |ဦးအုန်းကြိုင် | |- | |ဦးကျော်ခင် | |- | |မန်းဂျော်နီ |ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း |} {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် | |- |၂။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) |ဦးဝင်းမြင့် | |- |၃။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) |ဒေါက်တာဇော်မြင့်မောင် | |- |၄။ | rowspan="2" |အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင် |ဦးဉာဏ်ဝင်း | |- |၅။ |ဦးဟံသာမြင့် | |- |၆။ | rowspan="10" |အဖွဲ့ဝင် |ဦးထွန်းထွန်းဟိန် | |- |၇။ |ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့် | |- |၈။ |ဒေါက်တာအောင်မိုးညို | |- |၉။ |ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် | |- |၁၀။ |ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် | |- |၁၁။ |ဦးညီပု | |- |၁၂။ |ဒေါက်တာမျိုးအောင် | |- |၁၃။ |ဦးဖြိုးမင်းသိန်း | |- |၁၄။ |ဦးအောင်စိုး | |- |၁၅။ |ဒေါက်တာမျိုးညွန့် | |} === ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လမှ ယနေ့အထိ === {| class="wikitable" |+သဘာပတိအဖွဲ့ !စဉ် !တာဝန် !အမည် !မှတ်ချက် |- | |နာယက |[[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|သူရ ဦးတင်ဦး]] |ပါတီဥက္ကဋ္ဌဟောင်း၊ အငြိမ်းစား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |- | | rowspan="4" |သဘာပတိအဖွဲ့ဝင် |ဦးဝင်းထိန် |တပ်မတော် ဗိုလ်ကြီးဟောင်း၊ ပါတီ အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်ဟောင်း |- | |ဦးအုန်းကြိုင် | |- | |ဦးကျော်ခင် | |- | |[[မန်းဂျော်နီ]] |ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း |} {| class="wikitable" |+ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ (Central Executive Committee - CEC) !စဉ် !တာဝန် !အမည် !ထမ်းဆောင်နေသော နိုင်ငံရေးရာထူး !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဥက္ကဋ္ဌ |[[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၊ သမ္မတရုံးဝန်ကြီး |ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိပါ။ |- |၂။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၁) |[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] |နိုင်ငံတော်သမ္မတ |ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိပါ။ |- |၃။ |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) |[[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာဇော်မြင့်မောင်]] |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၄။ | rowspan="2" |အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင် |[[ဉာဏ်ဝင်း၊ ဦး (NLD)|ဦးဉာဏ်ဝင်း]] |ပြည်ထောင်စုဥပဒေအထောက်အကူပေးရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံ တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေများကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် | |- |၅။ |ဦးဟံသာမြင့် | | |- |၆။ | rowspan="15" |အဖွဲ့ဝင် |[[ထွန်းထွန်းဟိန်|ဦးထွန်းထွန်းဟိန်]] |ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | |- |၇။ |[[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့်]] |ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် | |- |၈။ |[[နန်းခင်ထွေးမြင့်]] |ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၉။ |[[အောင်မိုးညို|ဒေါက်တာအောင်မိုးညို]] |မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၁၀။ |[[ခင်ဌေးကြွယ်|ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ်]] |ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေခုံရုံး အဖွဲ့ဝင် |ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိပါ။ |- |၁၁။ |ဒေါက်တာမျိုးအောင် |နေပြည်တော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ |ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိပါ။ |- |၁၂။ |[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးညီပု]] |ရခိုင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၁၃။ |ဦးအောင်ကြည်ညွန့် |အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် | |- |၁၄။ |ဦးသိန်းဦး | | |- |၁၅။ |[[ဖြိုးမင်းသိန်း|ဦးဖြိုးမင်းသိန်း]] |ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၁၆။ |ဒေါက်တာမျိုးညွန့် | | |- |၁၇။ |ဒေါက်တာတင်မျိုးဝင်း |ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ | |- |၁၈။ |[[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာမြင့်နိုင်]] |စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် | |- |၁၉။ |ဦးအင်ထုံးခါးနော်ဆမ် | | |- |၂၀။ |ဦးတင်ထွဋ်ဦး | | |- |''၂၁။'' |''အဖွဲ့ဝင်'' |''ဦးအောင်စိုး'' | |''၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပါတီမှ နုတ်ထွက်'' |} == ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရောက်ခြင်းများ == ===၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ=== {{main|ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀}} [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် NLD သည် စုစုပေါင်းမဲဆန္ဒရှင် ၁၃,၂၅၃,၆၀၆ ဦး မဲပေးခဲ့သည့်အနက် မဲပေါင်း ၇,၉၄၃,၆၂၂ မဲကို ရရှိပြီး မဲဆန္ဒရှင် စုစုပေါင်း၏ (၅၉.၉%)နှင့် မဲဆန္ဒနယ်မြေ ၄၉၂ နယ်အနက် ၃၉၂ နယ်၌ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ ထူထောင်ခဲ့သည့် [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]မှာ ၁၀ နေရာသာ အနိုင်ရခဲ့သည်။<ref>Houtman, Daigaku & Kenkyūjo, 1999, p. 1</ref> သို့သော် စစ်အစိုးရ (ယခင် ''ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး''မှ အမည်ပြောင်းသွားသည့် [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အတိုကောက် ''SPDC'') သည် ပါတီအား အစိုးရ အသစ်ဖွဲ့ခွင့် မပေးခဲ့ချေ၊<ref>[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25503318-16741,00.html Junta must free Burma's leading lady] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816235900/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25503318-16741,00.html |date=16 August 2009 }}, ''The Australian'', 19 May 2009</ref> ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ပါတီအား ဖိအားပေးမှုများရှိလာပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျစေခဲ့သည်။ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သည် လွန်ခဲ့သော ၂၁ နှစ်အတွင်း ၁၆ နှစ်တိုင်အောင် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ပါတီ၏ အဖွဲ့ဝင်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းတချို့သည် ဖမ်းချုပ်ခံရခြင်းမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ကြပြီး၊ ပြည်ပတွင် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ]]ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ===၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ=== ====ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရန် မဝင်ရန်==== နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲကို အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် NLD မှ သပိတ်မှောက်ခဲ့ခြင်းကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ လုံးဝသဘောတူကြောင်း ရှေ့နေကြီး ဦးဉာဏ်ဝင်းအား ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2010/08/100825_suunelection.shtml NLD မပါတော့ မဲမထည့်ဘဲ နေရုံပေါ့ - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref>အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ရွေးကောက်ပွဲ]]အား ဝင်ရောက်ဆင်နွှဲမည်မဟုတ်ဟု ထုတ်ပြန်ရခြင်းမှာ- အဖွဲ့ဝင်ခေါင်းဆောင်တချို့အား ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပြုလုပ်ခွင့် မပေးထားပေ။ ရေးဆွဲထားသော ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေအသစ်တွင် ပါတီမှ ဝင်ရောက်ဆင်နွှဲလိုပါက၊ ခေါင်းဆောင်ပိုင်းများကို ပါတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ပယ်ထုတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် ပါတီသည် မေလတွင် တရားမဝင်အသင်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="HT"/> ထို့နောက် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ချင်သော အသင်းဝင်တချို့ ခွဲထွက်သွားသည့်သူများမှ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]] ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်၊<ref name="ndf">{{Cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/may/07/new-democratic-party-burma-elections |title=New Burmese opposition party to contest election |publisher=''The Guardian'' |date=7 May 2010 |accessdate=7 May 2010 |location=London}}</ref> သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်ရာတွင် မဲ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံဖြစ်သည့် ကြံ့ခိုင်ဖွဲ့ဖြိုးရေးပါတီ မှ မဲအားလုံးနီးပါး အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမားမှ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ''“အခိုးခံလိုက်ရသည်”'' ဟု ဖော်ဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=15,000 flee Burma in post-election violence|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2010/11/08/burma-election.html|accessdate=19 November 2011|newspaper=CBC News|date=8 November 2010}}</ref> ===၂၀၁၂ ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ=== ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ၊ အဖွဲ့ချုပ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ “လွန်ခဲ့တဲ့ လအနည်းငယ်က အဖြစ်အပျက်တွေကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ဒီကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲဟာ တရားမျှတတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ လို့ ဆိုလို့မရပါဘူး”ဟု မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>http://www.burmacampaign.org.uk/images/uploads/Last-Month-March-2012.pdf</ref> အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာမူ ရန်ကုန်တိုင်း ကော့မှူးမြို့နယ် လစ်လပ်နယ်မြေမှ ပါဝင်ခဲ့ရာ မဲရနှုန်း ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16606608|title=Aung San Suu Kyi registers for Burma election run|date=18 January 2012|work=BBC News|accessdate=15 March 2012}}</ref>ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် အန်အယ်လ်ဒီ ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် ၄၄ နယ်မြေအနက် ရှမ်းပြည်နယ် လားရှိုးနယ်မြေ မှလွဲ၍ ၄၃ နေရာကို အနိုင်ရခဲ့သည်။<ref>[http://www.rfa.org/english/news/burma/elections-04022012160808.html NLD Sweeps Parliamentary By-Elections<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=May 2024 }}</ref><ref name="ndtvresult">{{cite news|title=Suu Kyi's party wins Myanmar by-election landslide|url=http://www.ndtv.com/article/world/suu-kyis-party-wins-myanmar-by-election-landslide-193001|accessdate=2 April 2012|newspaper=[[NDTV]]|date=2 April 2012|archivedate=29 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729191351/http://www.ndtv.com/article/world/suu-kyis-party-wins-myanmar-by-election-landslide-193001}}</ref><ref>[http://www.voanews.com/burmese/news/-04-03-12-by-election-result-nld----145939825.html ရွေးကောက်ပွဲမှာ အဖွဲ့ချုပ်က ၄၃ နေရာ အနိုင်ရ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407032406/http://www.voanews.com/burmese/news/-04-03-12-by-election-result-nld----145939825.html |date=7 April 2012 }} (ဗီအိုအေ)</ref>အန်အယ်လ်ဒီပါတီမှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ၄၄၀ နေရာအနက် ၃၇ နေရာ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် ၂၂၄ နေရာအနက် ၄ နေရာကို ရရှိခဲ့သည်။ ===၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ=== {{main|အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅}} ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၌ သောင်ပြို ကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရအာဏာကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>https://news-eleven.com/article/137493</ref> အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြည်ထောင်စု အဆင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်နဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် နေရာတွေမှာ ၈၀% အနိုင်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ==ပါတီ၏ လှုပ်ရှားမှုများ== အခမဲ့ ဆေးခန်းများ၊ အဖွဲ့ချုပ်သွေးလှူလူငယ်ကွန်ယက်လည်း ရှိသည်။ ပညာရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာများတွင်၊ ဒီချုပ်မှ စာကြည့်တိုက်များ၊ အခမဲ့ စာသင်ကျောင်းများ၊ နည်းပညာ သင်တန်းပို့ချချက်များကို ဆောက်တည် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အသက်မွေးဝမ်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျောင်းများ၊ ဘာသာစကားကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးမှုများ ရှိသည်။ ==ပြည်တွင်းဆက်ဆံရေး== ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင်၊ ခေါင်းဆောင်များ အကြား ဆွေးနွေးမှုများ ထပ်ရှိလာပြီးနောက်ပိုင်း၊ ပါတီမှ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ၄၈ နေရာကို ဝင်ရောက်ပြိုင်နိုင်ရန်၊ ပါတီအား တရားဝင်ဖြစ်စေရန် ပြန်လည် လျောက်ထားမည်ဟုဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Suu Kyi's NLD democracy party to rejoin Burma politics|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15787605|accessdate=19 November 2011|newspaper=BBC News|date=18 November 2011}}</ref> ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီးနောက်ပိုင်းတွင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]] နှင့် တယ်လီဖုန်းဖြင့် စကားပြောခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဟီလာရီ ရော်ဒမ် ကလင်တန်|ဟီလာရီ ကလင်တန်]] မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပါတ်မည်ဟုဆိုခဲ့ပြီး၊ <ref>{{cite news|title=U.S. sees Burma reforms as strategic opening to support democracy|url=http://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-sees-burma-reforms-as-strategic-opening-to-support-democracy/2011/11/18/gIQA22gwZN_story_1.html|accessdate=19 November 2011|newspaper=Washington Post|date=19 November 2011|first=Craig|last=Whitlock}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လည်ပါတ်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title='Hopeful' Hillary Clinton starts Burma visit|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15956664|publisher=BBC News|accessdate=1 December 2011|date=30 November 2011}}</ref> [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] လက်ထောက်သမ္မတ ကက်သရင်းအက်ရှ်တွန် Catherine Ashton မှလည်း လွတ်လပ်သည့် ရွေးကောက်ပွဲကြီး ဖြစ်လာနိုင်ခြင်းကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး၊ အီးယူမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ထားသည့် ပေါ်လစီများအား ပြန်လည်သုံးသပ်သွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=EU hails Myanmar moves, reviewing policy|url=http://www.reuters.com/article/2011/11/18/us-eu-myanmar-idUSTRE7AH1ER20111118|accessdate=19 November 2011|date=18 November 2011|work=Reuters|archivedate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126041714/http://www.reuters.com/article/2011/11/18/us-eu-myanmar-idUSTRE7AH1ER20111118}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် တက်ရောက်လာသည့် အစိုးရအကြား ဆွေးနွေးမှုများရှိခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အစိုးရမှ တောင်းဆိုမှုများကို လိုက်လျောလာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တချို့ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ကုန်သွယ်ရေး အသင်းများ ထူထောင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=Burma frees dozens of political prisoners|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15269259|accessdate=19 November 2011|newspaper=BBC News|date=12 October 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Burma law to allow labour unions and strikes|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15303968|accessdate=19 November 2011|newspaper=BBC News|date=14 October 2011}}</ref> ==နိုင်ငံတကာ နှင့် ဆက်ဆံရေး== ===ကုလသမဂ္ဂ=== {{main|ကုလသမဂ္ဂနှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်}} ၁၉၉၀ မှ စ၍ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ၈ ယောက်၏ တာဝန်မှာ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားသူများ နှင့် စစ်အစိုးရအကြား နိုင်ငံရေးပြဿနာများ ပြေလည်တိုးတက်မှုများရှိစေရန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဖြစ်အပျက်များကို လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်နှင့် သတင်းပို့သူများသည် ၄၇ ကြိမ်တိုင်အောင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရာထူး အကြီးဆုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးသည်လည်း နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.altsean.org/Research/UN%20Dossier/EnvoysandRapporteurs.htm |accessdate=5 July 2012 |archivedate=19 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719184616/http://www.altsean.org/Research/UN%20Dossier/EnvoysandRapporteurs.htm }}</ref> စစ်အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂမှ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့စုံခွင့်တောင်းခြင်းများကို ပယ်ချခဲ့ခြင်း မကြာခဏဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အဖွဲ့ချုပ် ခေါင်းဆောင်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့သည်။ အတွင်းရေးမှူးမှ ဒေါ်စုအား “သူဟာ ကျွန်တော်တို့ လူတွေအားလုံရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးမျှော်လင့်ချက် အမှတ်အသား တစ်ခုဟု” တင်စားပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17904240 UN chief Ban Ki-moon meets Aung San Suu Kyi in Burma - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ===အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု=== အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီစနစ် ထွန်းကားစေရန် အားပေးတိုက်တွန်းမှုများ အမြဲပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ငွေကြေးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သံတမန်ဆက်သွယ်ရေးဖြင့်ဖြစ်စေ နည်းမျိုးစုံနှင့် ဒီမိုကရေစီ လမ်းကြောင်း ပွင့်လင်းစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်အစိုးရသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အား အမြဲထောက်ခံပေးလျက်ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ===တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ=== ၁၉၉၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ထိုစဉ်က တရုတ်သံအမတ်ကြီး Cheng Ruisheng သည် NLD ရုံးချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည့် ပထမဆုံး သံတမန်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2020/09/09/229538.html</ref> တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်သူများသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် လှုပ်ရှားမှုများကို အားပေးခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ဘဲ၊ စစ်အစိုးရနှင့် ၂၀၁၁ အစိုးရသစ်နှင့်ဆက်ဆံမှုများသာ သမိုင်းတလျှောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟို ကော်မီတီ၏ နိုင်ငံရေးဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် ဝမ်ဂမ်း Wang Gang ခေါင်းဆောင်သည့်အဖွဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်ရှိလာခဲ့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းမရှိခဲ့ပေ။<ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/05/120514_china_wengang.shtml နယ်စပ် ငြိမ်းချမ်းရေး တရုတ် ကူညီဖို့ ဦးသိန်းစိန်ပြော - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ၂၀၁၄ ဧပြီလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်များသည် လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>https://7day.news/တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ-ကိုယ်စားလှယ်များ-ဒီချုပ်လူငယ်စွမ်းဆောင်ရည်ကို-လာရောက်လေ့လာမည်-----10370{{Dead link|date=March 2021 }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီ ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ်များ၊ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် များနှင့် လူငယ်အဖွဲ့ဝင် များ အပါအဝင် NLD အဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ကျော် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ ခရီးစဉ် တလျှောက်တွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များက [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] (CPC) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုပုံစံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လေ့လာကြသည်။ [[ရိုဟင်ဂျာ]]အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာအစိုးရနှင့် အနောက်နိုင်ငံများ ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုများ တိုးပွားလာနေချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံက NLD နှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ဆက်ဆံရေးတခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> == ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း == ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအား မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်း ၁၁၁၇ နယ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က မဲဆန္ဒနယ် ၉၂၀ (၈၂.၄%) တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မဲစာရင်းမှားယွင်းသည်ဟု အကြောင်းပြကာ [[တပ်မတော်]]က ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး]] ပါတီခေါင်းဆောင်များနဲ့ ပါတီဝင်အများအပြားကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုမှတ်တမ်းများကောက်ယူရေးအဖွဲ့၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ မှတ်တမ်းများအရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၉၀ အပါအဝင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသူ ပါတီဝင် ၁၁၆၉ ဦး ရှိခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးထားစဉ်ကာလအတွင် ကွယ်လွန်သူ ၆၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပါတီရုံးများအား ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှု ၁၂၀ ကြိမ်နှင့် ပါတီဝင် ၂၇၄ ဦးတို့၏ နေအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုများ ချိတ်ပိတ်သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည်။ ==ပါတီ၏ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ== ===အမျိုးသားလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် ! အနိုင်ရ နေရာ ! မဲ ! ရာခိုင်နှုန်း ! ရလဒ် ! မှတ်ချက် ! ခေါင်းဆောင် |- ![[၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၀]] | {{Composition bar|0|224|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | — | {{partial|သပိတ်မှောက်}} | rowspan=4|[[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |- ![[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂]] | {{Composition bar|4|224|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၄ | {{no2|အတိုက်အခံ}} |- ![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] | {{Composition bar|135|224|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၁၃၁ | {{yes2|အစိုးရဖွဲ့စည်း}} |- ![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]] | {{Composition bar|138|224|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၃ | {{no|အသိအမှတ်မပြု}} |- |} ===ပြည်သူ့လွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် ! အနိုင်ရ နေရာ ! မဲ ! ရာခိုင်နှုန်း ! ရလဒ် ! မှတ်ချက် ! ခေါင်းဆောင် |- ![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] | {{Composition bar|392|492|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | ၇၉၃၀၈၄၁ | ၇၉.၆၇% | {{increase}} ၃၉၂ | {{no|အသိအမှတ်မပြု}} | rowspan=5|[[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |- ![[၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၀]] | {{Composition bar|0|440|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | — | {{partial|သပိတ်မှောက်}} |- ![[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂]] | {{Composition bar|37|440|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၃၇ | {{no2|အတိုက်အခံ}} |- ![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] | {{Composition bar|255|440|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | ၁၂၇၉၄၅၆၁ | ၅၇.၁% | {{increase}} ၂၁၈ | {{yes2|အစိုးရဖွဲ့စည်း}} |- ![[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]] | {{Composition bar|258|440|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၃ | {{no|အသိအမှတ်မပြု}} |- |} ===ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ=== {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် ! အနိုင်ရ နေရာ ! မဲ ! ရာခိုင်နှုန်း ! ရလဒ် ! မှတ်ချက် ! ခေါင်းဆောင် |- ! [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] | {{Composition bar|476|850|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၄၇၄ | | rowspan=2|[[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |- ! [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]] | {{Composition bar|501|880|hex={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}}} | — | — | {{increase}} ၂၅ | |- |} == ဆက်လေ့လာရန် == * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] * [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] * [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] * [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] * [[အမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ==ပြင်ပကွန်ယက်များ== {{Sisterlinks|National League for Democracy|အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်}} *[http://www.nldofficial.org/ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ] *[http://www.nldla.net/ National League for Democracy (Liberated Area)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119101513/http://www.nldla.net/ |date=19 January 2012 }} *[http://www.nldchairperson.org/ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အင်တာနက်စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151108030445/http://www.nldchairperson.org/ |date=8 November 2015 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] 58gu0i5l1rcdy936pd64cbvf9bc2khe 0 47701 1028531 1024917 2026-04-30T11:18:06Z ~2026-26186-25 142167 1028531 wikitext text/x-wiki {{Infobox order | name = အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ<br>သင်္ဂဟဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ | title = ''ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ'' | image = Agga Maha Thray Sithu with neck ribbon.svg | caption = အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့တံဆိပ် လည်ဆွဲဖဲကြိုးဖြင့် နမူနာ ပုံ | image2 =Agga Maha Thray Sithu.svg{{!}}border | caption2 =ဆားဗစ်တန်းပုံ | awarded_by = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | type = [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]] | established = ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂ ရက် | country = {{flag|Myanmar}} | ribbon = | motto = | eligibility = | criteria = | status = | founder = | head_title = | head = | classes = | first_induction = | last_induction = | total = | related =[[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] | higher = ''မရှိပါ'' | lower = [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] |image_size2=107px}} ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် ပထမတန်းကို [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]]၊ ဒုတိယတန်းကို [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]၊ တတိယတန်းကို [[မဟာသရေစည်သူ]]၊ စတုတ္ထတန်းကို [[သရေစည်သူ]]၊ ပဉ္စမတန်းကို [[စည်သူ]] ဟူ၍ အဆင့်အတန်း (၅)မျိုးခွဲခြားထားသည်။ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်အတွင်း ရာထူးအလျောက် သုဓမ္မသင်္ဂဟနှင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟများ၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သည့်ပြင် သုဓမ္မသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ လည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် ယင်းသည် သုဓမ္မသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာ သရေစည်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ဆက်လက်တည်မြဲသည်။ == ချီးမြှင့်ခြင်း == {{main|သင်္ဂဟ၊ ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊}} အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူအတွက် ကြယ်ပွင့်နှင့် တံဆိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သတိုးမဟာသရေစည်သူအတွက် ကြယ်ပွင့်နှင့် တံဆိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ မဟာသရေစည်သူ၊ သရေစည်သူနှင့် စည်သူအတွက် တံဆိပ်များကိုလည်းကောင်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ဘွဲ့ရသူတို့အား ရွှေ ၃ကျပ်သားထက်မနည်း ပါဝင်သော ရွှေတံဆိပ်များ ချီးမြှင့်သည်။ အဆောင်အယောင်တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်နှင့်အညီ ဝတ်ဆင်ရပေသည်။ နိုင်ငံခြားအစိုးရများက ပေးသော ဘွဲ့၊ ဆု၊ တံဆိပ်များအတွက် ဖဲကြိုးများကို ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကပေးသော ဘွဲ့တံဆိပ်များအတွက် ဖဲကြိုးများနောက် ပြီးဆုံးမှ တပ်ဆင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၈|title=ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊ သင်္ဂဟ|pages=၃၉၅ - ၄၀၁}}</ref> == အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သူများ == * မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] * [[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဘဦး]] * [[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] * မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဝန်ကြီးချုပ် [[နု၊ ဦး|ဦးနု]]{{Efn|name=prime}} * [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်|ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်]] (ဗြိတိသျှဘုရင်ခံ) * [[:en:David Rees-Williams, 1st Baron Ogmore|လော့ဒ်အော့ဂ်မိုး]] (ဗြိတိသျှသံအမတ်ကြီး)<ref>https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46747952</ref> * ဖီးမာရှယ်ဆရစ် (ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်) * နိုင်ငံတော်သမ္မတဟောင်း [[သိန်းစိန်|ဦးသိန်းစိန်]] * [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘယ်လာရုစ်]]သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတ လူကာရှန်းကော့ * [[ဦးနေဝင်း|ဦးနေဝင်း]] (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး){{Efn|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်းအနေဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="SAC">{{Cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃ / ၂၀၂၂|author=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|authorlink=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|format=pdf|language=my|accessdate=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref>|name=prime}} * [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]]{{efn|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]ဟောင်းအနေဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="SAC" />}} * [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]{{Efn|name=prime}} * [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]{{Efn|name=prime}} နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး မင်းအောင်လှိုင် == အခြားကြည့်ရန် == * [[မဟာသရေစည်သူ]] * [[နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့]] * [[သီရိပျံချီ|သီရိပျံချီဘွဲ့]] == ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Orders, decorations, and medals of Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့များ]] 5xbple9nwakepmf6nrsl0szhcg1re4h 1028540 1028531 2026-04-30T11:27:43Z Salai Rungtoi 22844 [[Special:Contributions/~2026-26186-25|~2026-26186-25]] ([[User talk:~2026-26186-25|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028531|1028531]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028540 wikitext text/x-wiki {{Infobox order | name = အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ<br>သင်္ဂဟဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ | title = ''ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ'' | image = Agga Maha Thray Sithu with neck ribbon.svg | caption = အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့တံဆိပ် လည်ဆွဲဖဲကြိုးဖြင့် နမူနာ ပုံ | image2 =Agga Maha Thray Sithu.svg{{!}}border | caption2 =ဆားဗစ်တန်းပုံ | awarded_by = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | type = [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]] | established = ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂ ရက် | country = {{flag|Myanmar}} | ribbon = | motto = | eligibility = | criteria = | status = | founder = | head_title = | head = | classes = | first_induction = | last_induction = | total = | related =[[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] | higher = ''မရှိပါ'' | lower = [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] |image_size2=107px}} ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် ပထမတန်းကို [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]]၊ ဒုတိယတန်းကို [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]၊ တတိယတန်းကို [[မဟာသရေစည်သူ]]၊ စတုတ္ထတန်းကို [[သရေစည်သူ]]၊ ပဉ္စမတန်းကို [[စည်သူ]] ဟူ၍ အဆင့်အတန်း (၅)မျိုးခွဲခြားထားသည်။ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်အတွင်း ရာထူးအလျောက် သုဓမ္မသင်္ဂဟနှင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟများ၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သည့်ပြင် သုဓမ္မသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဖြစ်၍ ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ လည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် တာဝန်ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် ယင်းသည် သုဓမ္မသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟတွင် အဂ္ဂမဟာ သရေစည်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ဆက်လက်တည်မြဲသည်။ == ချီးမြှင့်ခြင်း == {{main|သင်္ဂဟ၊ ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊}} အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူအတွက် ကြယ်ပွင့်နှင့် တံဆိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သတိုးမဟာသရေစည်သူအတွက် ကြယ်ပွင့်နှင့် တံဆိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ မဟာသရေစည်သူ၊ သရေစည်သူနှင့် စည်သူအတွက် တံဆိပ်များကိုလည်းကောင်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ဘွဲ့ရသူတို့အား ရွှေ ၃ကျပ်သားထက်မနည်း ပါဝင်သော ရွှေတံဆိပ်များ ချီးမြှင့်သည်။ အဆောင်အယောင်တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်နှင့်အညီ ဝတ်ဆင်ရပေသည်။ နိုင်ငံခြားအစိုးရများက ပေးသော ဘွဲ့၊ ဆု၊ တံဆိပ်များအတွက် ဖဲကြိုးများကို ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကပေးသော ဘွဲ့တံဆိပ်များအတွက် ဖဲကြိုးများနောက် ပြီးဆုံးမှ တပ်ဆင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၈|title=ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊ သင်္ဂဟ|pages=၃၉၅ - ၄၀၁}}</ref> == အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သူများ == * မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] * [[ဘဦး၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဘဦး]] * [[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] * မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဝန်ကြီးချုပ် [[နု၊ ဦး|ဦးနု]]{{Efn|name=prime}} * [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်|ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်]] (ဗြိတိသျှဘုရင်ခံ) * [[:en:David Rees-Williams, 1st Baron Ogmore|လော့ဒ်အော့ဂ်မိုး]] (ဗြိတိသျှသံအမတ်ကြီး)<ref>https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46747952</ref> * ဖီးမာရှယ်ဆရစ် (ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်) * နိုင်ငံတော်သမ္မတဟောင်း [[သိန်းစိန်|ဦးသိန်းစိန်]] * [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘယ်လာရုစ်]]သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတ လူကာရှန်းကော့ * [[ဦးနေဝင်း|ဦးနေဝင်း]] (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး){{Efn|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်းအနေဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="SAC">{{Cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃ / ၂၀၂၂|author=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|authorlink=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|format=pdf|language=my|accessdate=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref>|name=prime}} * [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]]{{efn|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]ဟောင်းအနေဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="SAC" />}} * [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]{{Efn|name=prime}} * [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]{{Efn|name=prime}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မဟာသရေစည်သူ]] * [[နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့]] * [[သီရိပျံချီ|သီရိပျံချီဘွဲ့]] == ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Orders, decorations, and medals of Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့များ]] 5akml1b4xdgh34x0gucbk93x545jh0o 0 51097 1028348 1027683 2026-04-29T15:22:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028348 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း<small><br />Sony Corporation<br />ソニー株式会社</small> | native_name = ソニー株式会社 | native_name_lang = jp | romanized = Sonī Kabushiki Gaisha | logo = [[File:Sony logo.svg|frameless]] | caption = | image = Sonyheadquarters.jpg | image_size = | image_caption = တိုကျိုမြို့ မီနာတိုအရပ်ရှိ ဆိုနီ၏ ဌာနချုပ် အဆောက်အဦး | company_slogan = | type = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော | traded_as = | foundation = ၇ မေလ ၁၉၄၆ ခုနှစ်<ref name="sonycorpinfo">{{cite web |url=http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/ |title=Sony Global&nbsp;– Corporate Information |accessdate=27 March 2014}}</ref> | founder = အီဘူကာ မာဆာရု ([[:en:Masaru Ibuka|Masaru Ibuka]])<br />မိုရီတာ အာကီယို ([[:en:Akio Morita|Akio Morita]]) | location = မီနာတို၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ {{flagicon|JPN}}[[ဂျပန်နိုင်ငံ]] | locations = [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]<br>တိုယားမားမြို့<br>[[အိုဆာကာမြို့]]<br>[[နယူးယောက်မြို့]]<br>မောင့်လော်ရဲလ် ([[နယူးဂျာစီပြည်နယ်|နယူးဂျာစီ]])<br>တီးန်နက် (နယူးဂျာစီ)<br>ဟန်တင်တန် စတေးရှင်း (နယူးယောက်)<br>ခရန်စတန် ([[ရုဒ်အိုင်းလန်းပြည်နယ်|ရုဒ်အိုင်းလန်း]])<br>[[ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့]]<br>ကင်းအော့ဖ်ပရူးရှား ([[ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်|ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား]])<br>ပိုစ့်တောင်း (ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား)<br>အက်ဒီဆန် (နယူးဂျာစီ) | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝှန်း | key_people = Osamu Nagayama<br /><small>(ဘုတ်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ)</small><br />Kazuo Hirai<br /><small>(ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိ)<br /></small> | industry = စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများစွာ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ကော်ပိုရေးရှင်း | products = အိမ်သုံးအီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းများ<br />တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများ<br />ဗီဒီယိုဂိမ်းများ<br />ရုပ်သံဖျော်ဖြေရေး<br />[[ကွန်ပျူတာ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်]]<br />ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ | services = ဘဏ္ဍာငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု၊ အာမခံလုပ်ငန်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ကြော်ငြာအေဂျင်စီ | market_cap = | revenue = {{gain}} ¥ ၇.၇၆၇ တြီလီယံ (၂၀၁၄)<ref name="FY">{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf|title=Consolidated financial results for the fiscal year ended March 2014, Sony Corporation|format=PDF|access-date=16 November 2014|archive-date=28 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528011503/http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf}}</ref> | operating_income = {{loss}} ¥ ၂၆.၄၉ ဘီလီယံ (၂၀၁၄)<ref name="FY" /> | net_income = {{loss}} ¥ -၁၂၈.၃၆ ဘီလီယံ (၂၀၁၄)<ref name="FY" /> | assets = {{loss}} ¥ ၁၅.၃၃၃ တြီလီယံ (၂၀၁၄)<ref name="FY" /> | equity = {{loss}} ¥ ၂.၂၅၈ တြီလီယံ (၂၀၁၄)<ref name="FY" /> | num_employees = ၁၄၀,၉၀၀ (၃၁ မတ်လ ၂၀၁၄)<ref name="sonycorpinfo"/> | subsid = | parent = | homepage = {{url|http://www.sony.com/}} | footnotes = }} ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[တိုကျိုမြို့]]၊ မီနာတိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် နိုင်ငံတကာတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများစွာ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ဂျပန် ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>"[http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/index.html Access & Map]." Sony Global. Retrieved 6 December 2011. "1–7–1 Konan Minato-ku, Tokyo 108-0075, Japan" – [http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/map_head_office.pdf Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227050438/http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/map_head_office.pdf |date=27 February 2012 }} – [http://www.sony.jp/CorporateCruise/SMOJ-info/Profile.html Address in Japanese]: "〒108-0075 東京都港区港南1–7–1"</ref> အီလက်ထရွန်းနစ်ထုတ်ကုန်များ (တီဗီ၊ ဂိမ်းစက်များ၊ ရေခဲသေတ္တာ စသည်)၊ ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဘဏ္ဍာငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ကို ဆောင်ရွက်နေသော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ ထိပ်တန်း အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်လည်းဖြစ်သည်။ ==စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ== ===အီလက်ထရွန်းနစ်လုပ်ငန်းများ=== ====ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း==== ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်းသည် ဆိုနီ၏ အီလက်ထရွန်းနစ်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးယူနစ်နှင့် ဆိုနီအုပ်စု၏ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ =====အသံပိုင်းဆိုင်ရာ===== ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဝက်ခ်မန်း]] ဟုခေါ်သည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အလွယ်တကူ သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည့် တေးဂီတဖွင့်စက်ကို ဆိုနီမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ပေါ့ပါးသည့် နားကြပ်များနှင့် သွားလေရာတွင် ဂီတနားဆင်နိုင်ခဲ့မှုကြောင့် ယင်းထုတ်လုပ်မှုက လူများ၏ တေးဂီတ နားထောင်သည့် အလေ့အကျင့်ကို အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် ဝက်ခ်မန်းကို ကက်ဆက်ဖွင့်စက် အနေဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်သံဖွင့်စက်ငယ်များနှင့် ဆိုနီအယ်ရစ်ဆင် မိုဘိုင်းဖုန်းများတွင်ပါ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝက်ခ်မန်းတံဆိပ်ကို ဒစ်စ်မန်းဟုခေါ်သည့် စီဒီဖွင့်စက်ငယ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းစက်မှာ အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။ =====ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာ===== ဆိုနီမှ ကွန်ပျူတာပစ္စည်းများစွာကို [[ဗိုင်အို]] (VAIO) ဟူသည့် အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ရောင်းချလျက်ရှိသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဆိုနီမှ ကွန်ပျူတာ ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ပြီး အထူးသဖြင့် ဂျပန်ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွန်ပျူတာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းကို ရပ်နားခဲ့ကာ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မှ ဗိုင်အို တံဆိပ် (VAIO - Video Audio Integrated Operation)ကို အသုံးပြုကာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီ၏ လက်ပတော့ကွန်ပျူတာအချို့၏ ဘက်ထရီများ ပေါက်ကွဲမီးလောင်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခဲ့ရမှုက ထိုစဉ်က အများဆုံးပြန်လည်သိမ်းဆည်းရမှုအဖြစ် သမိုင်းတွင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Dell Details on Notebook Battery Recall |url=http://www.direct2dell.com/one2one/archive/2006/08/14/1803.aspx |publisher=Direct2Dell |date=14 August 2006 |accessdate=21 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820160832/http://www.direct2dell.com/one2one/archive/2006/08/14/1803.aspx |archivedate=20 August 2006 }}</ref><ref>{{cite news|title=Dell announces recall of 4.1&nbsp;million laptop batteries |url=http://www.cbc.ca/world/story/2006/08/14/dell-recall.html |publisher=CBC News |date=14 August 2006 |accessdate=28 September 2006}}</ref><ref>{{cite news|title=Sony, Dell battery issue heats up |url=http://www.cbc.ca/technology/story/2006/08/24/tech-battery.html |publisher=CBC News |date=24 August 2006 |accessdate=24 August 2006}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[အန်းဒရွိုက်]] အသုံးပြု ဆိုနီ တက်ဘလက် ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ကွန်ပျူတာတက်ဘလက်လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဆိုနီ၏ အန်းဒရွိုက်ထုတ်ကုန် စမတ်ဖုန်းများကို [[ဆိုနီ အိပ်စ်ပီးရီးယား|အိပ်စ်ပီးရီးယား]] (Xperia) အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sony.co.uk/hub/sony-tablet-smartphones |title=Tablet & Smartphones &#124; Xperia™ Tablet & Smartphones |publisher=Sony |date=2009-07-30 |accessdate=2013-07-10}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗိုင်အို ကွန်ပျူတာများ ရောင်းချရမှုနည်းပါးခြင်းကြောင့် ယင်းအမှတ်တံဆိပ်အား ဂျပန်ကုမ္ပဏီ Japan Industrial Partners (JIP) သို့ ရောင်းချမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုနီမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Sony To Exit PC Business By Selling VAIO|url=http://techcrunch.com/2014/02/06/sony-vaio-sale/?ncid=tcdaily|work=TechCrunch|publisher=AOL, Inc|accessdate=7 February 2014|author=Catherine Shu|date=6 February 2014}}</ref> သို့သော်လည်း ဆိုနီသည် ကွန်ပျူတာစီးပွားရေးကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်မည်ဖြစ်ပြီး နောက်ထပ် ထင်မြင်ချက် မပေးလိုကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆိုနီဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Sony Corporation Statement regarding Media Reports dated February 4-5, 2014|url=http://www.sony.net/SonyInfo/News/Press/201402/14-0205E/index.html|work=Sony Global|publisher=Sony Corp|accessdate=7 February 2014|format=News release|date=5 February 2014}}</ref> =====ဓာတ်ပုံပိုင်းဆိုင်ရာ===== ဆိုနီသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာများကို ရွေးချယ်စရာ စုံစုံလင်လင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေသည်။ ချိန်ပြီးရိုက်ကူနိုင်သော ကင်မရာအမျိုးအစားကို Cyber-shot အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အလိုအလျောက်တုံ့ပြန်နိုင်သည့် ဒီဂျစ်တယ်မှန်ဘီလူးတစ်ခုသုံး ကင်မရာများ (digital single-lens reflex cameras)ကို [[ဆိုနီ အယ်လ်ဖာ]] အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်လုပ်နေသည်။ ပထမဆုံး Cyber-shot ကင်မရာကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာများမှာ အသစ်အဆန်းကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာဈေးကွက် ဝေစုမှာ ၂၀% မှ ၉% အထိလျော့ကျခဲ့သည်။<ref name="Nakamoto">Nakamoto, Michiyo. "Screen Test: Stringers Strategy Will Signal to what Extent Sony can Stay in the Game CONSUMER ELECTRONICS: The Japanese Company that Once Brought the World Market-Defining Products is being Trounced by More Agile Competitors and must Decide which Activities no Longer Form Part of its Future, Writes Michiyo Nakamoto." Financial Times: 17. ABI/INFORM Global. 21 September 2005. Web. 27 May 2012.</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကိုနီကာ မီနော်တာ၏ ကင်မရာလုပ်ငန်းကို လက်ခံရယူပြီးနောက် digital single-lens reflex ကင်မရာများ ထုတ်လုပ်ကာ ဈေးကွက်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ဆိုနီသည် [[ကန်နွမ်]]နှင့် [[နီကွန်]] တို့ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ကင်မရာထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ =====ဗီဒီယိုရုပ်သံဆိုင်ရာ===== ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီသည် Trinitron အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားစက်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကွန်ပျူတာမော်နီတာများကိုပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းအမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုများကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ နွေရာသီမတိုင်မီအထိ အယ်လ်စီဒီတီဗီများကို LCD WEGA အမည်ဖြင့်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းနောက်တွင် ဘရားဗီးယား (BRAVIA) အမှတ်တံဆိပ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဘရားဗီးယား သည် အဆင့်မြင့် အယ်လ်စီဒီတီဗီများ၊ ပရိုဂျက်တာများ၊ အိမ်သုံးရုပ်ရှင်ရုံစနစ် စသည်တို့ကို ထုတ်လုပ်သည့် ဆိုနီပိုင် အိမ်သုံးပစ္စည်း အမှတ်တံဆိပ်ဖြစ်သည်။ ဆိုနီသည် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ရုပ်မြင်သံကြားစက်ထုတ်လုပ်သူလည်းဖြစ်သည်။<ref name="Discounts">{{cite news| url=http://www.bloomberg.com/news/2012-05-23/sony-samsung-ask-u-s-retailers-to-curb-discounts-on-tv-sets.html | work=Bloomberg | first1=Jun | last1=Yang | first2=Mariko | last2=Yasu | title=Sony, Samsung Ask U.S. Retailers to Curb Discounts on TV Sets | date=23 May 2012}}</ref> ထို့အပြင် ဒီဗီဒီစက်များကိုလည်း ထုတ်လုပ်ပြီး များမကြာမီကာလများက ဘလူးရေးစက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ====ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး==== ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း၏ လက်အောက်ခံ ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ (ယခင် ဆိုနီ အယ်ရစ်ဆင် မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့ အခြေစိုက် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများ ထုတ်လုပ်နေသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ အယ်ရစ်ဆင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ဆိုနီအယ်ရစ်ဆင် အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Sony Ericsson press release" >{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/News/Press_Archive/200108/01-0828/|title=Sony and Ericsson complete joint venture agreement |date=28 August 2001|publisher=Sony|accessdate=26 May 2012}}</ref> အစောပိုင်းတွင် အောင်မြင်မှုရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ဆိုနီသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် [[နိုကီယာ (ကုမ္ပဏီ)|နိုကီယာ]]၊ [[ဆမ်ဆောင်း အီလက်ထရွန်းနစ် ကုမ္ပဏီ|ဆမ်ဆောင်း]] နှင့် အယ်လ်ဂျီ တို့နောက် စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ တွင် ဆဋ္ဌမနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဆိုနီဒယ်ရစ်ဆင်တွင် ရင်းနှီးမြှပ်နှံငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄၇ ဘီလီယံ ကို ပြန်လည်ရယူခဲ့ပြီး ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး (Sony Mobile Communications) အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ====ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး==== {{main|ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး}} [[File:PS2-slim-console.png|thumb|right|upright|သမိုင်းတစ်လျောက် အရောင်းရဆုံးသော ဗီဒီယိုဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ၂]]]] ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး သည် နာမည်ကြီး [[ပလေးစတေရှင်]]ဂိမ်းစက်များ ထုတ်လုပ်ရောင်းချမှုကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ ပလေးစတေရှင်ဂိမ်းစက်သည် ဆိုနီနှင့် နစ်တန်းဒိုးကုမ္ပဏီတို့ လမ်းခွဲရာမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ ပထမဆုံးသော [[ပလေးစတေရှင် (ဂိမ်းစက်)|ပလေးစတေရှင်]] ဂိမ်းစက်သည် ကမ္ဘာ့ဂိမ်းစက်ဈေးကွက်၏ ၆၁% ကိုရရှိသွားကာ ဈေးကွက်မှာ ကြာရှည်စိုးမိုးထားတဲ့ နစ်တန်းဒိုး ကို ကျော်ဖြတ်သွားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Quest">"The PlayStation Quest." Macleans 6 November 2000: 81-. ABI/INFORM Global; ProQuest Research Library. Web. 27 May 2012.</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[ပလေးစတေရှင် ၂]] ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ပိုမိုအောင်မြင်မှုရရှိခဲ့လေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ဂိမ်းစက်အလုံးရေ သန်း ၁၅၀ ကျော် ရောင်းချနိုင်ခဲ့ကာ သမိုင်းတစ်လျောက် အရောင်းရဆုံးဂိမ်းစက်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးသော [[ဘလူးရေး]] အသုံးပြုဂိမ်းစက်ဖြစ်သော [[ပလေးစတေရှင် ၃]] ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် [[လက်ကိုင်ဂိမ်းစက်]] အမျိုးအစားဖြစ်သော [[ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ်]] ခေါ် ပီအက်စ်ပီ ကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ဒုတိယမြောက် လက်ကိုင်ဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ဗီတာ]]ကို ၂၀၁၁ နှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်များတွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စတုတ္ထမြောက် ဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ၄]] ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ===ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းများ=== ====ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး==== {{main|ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး}} ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး (Sony Pictures Entertainment, Inc. သို့ SPE) သည် ဆိုနီ၏ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်၊ ဖြန့်ချိရေးဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိပ်တန်းရုပ်ရှင်ဈေးကွက်၏ ၁၂.၅ % ကိုရရှိထားကာ ရုပ်ရှင်စတူဒီယိုများထဲတွင် တတိယနေရာ၌ ရပ်တည်နေသော ကုမ္ပဏီအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name="BOM">{{cite web |url=http://boxofficemojo.com/studio/?view=company&view2=yearly&yr=2011&p=.htm |title=2011 Market Share and Box Office Results by Movie Studio |publisher=Box Office Mojo |date=31 December 2011 |accessdate=9 November 2012 |archivedate=12 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112041842/http://www.boxofficemojo.com/studio/?view=company&view2=yearly&yr=2011&p=.htm }}</ref> ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ပင့်ကူလူသား (Spider-Man)၊ ကရာတေး လူငယ် (The Karate Kid)၊ ဝတ်စုံနက်နှင့်လူများ (Men in Black) အစရှိသည့် အောင်မြင်သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွဲများကို ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဆိုနီသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၄ ဘီလီယံ ဖြင့် ကိုလံဘီယာ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး ကုမ္ပဏီကို ရယူခဲ့ကာ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး၏ ရုပ်မြင်သံကြားဌာနခွဲမှာ Sony Pictures Television ဖြစ်သည်။ ====ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး==== {{main|ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး}} ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး Sony Music Entertainment (SME သို့ Sony Music) သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယ အကြီးဆုံးသော တေးသံသွင်းကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ဆိုနီ၏ အမေရိကဆိုင်ရာ ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း ၏ စီမံမှုအောက်တွင်ရှိသော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]]၊ [[ဘီးတဲလ်အဖွဲ့|ဘီးတဲလ်]]၊ [[အမ်မီနမ်]]၊ အေကွန် နှင့် အခြားသော တေးသံရှင်များ၏ မူပိုင်ခွင့် (အားလုံး သို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) ကို ရရှိထားသော ကုမ္ပဏီလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စီဘီအက်စ် တေးသံသွင်း အုပ်စု ကို ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ရာမှ [[ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်]] မှ ကမ္ဘာ့အအောင်မြင်ဆုံးသော ဖျော်ဖြေသူအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်၏ မူပိုင်ခွင့် ကို ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဝယ်ယူခြင်းသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်သည့် ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျောဖြေရေး ၏ အစလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် SME နှင့် ဘာတယ်စမန် တေးဂီတ အုပ်စု (Bertelsmann Music Group) တို့ပူးပေါင်းပြီး ဆိုနီ ဘီအမ်ဂျီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Famous Music ကိုဝယ်ယူခဲ့ကာ အမ်မီနမ်၊ အေကွန် နှင့် အခြားတေးသံရှင်များ၏ မူပိုင်ခွင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဘာတယ်စမန် မှ ရှယ်ယာများ ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ====ဆိုနီ အွန်လိုင်း ဖျော်ဖြေရေး==== ဆိုနီ အွန်လိုင်း ဖျော်ဖြေရေး (Sony Online Entertainment သို့ SOE) သည် ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း၏ ဗီဒီယိုဂိမ်းများ ဖန်တီးရေးဆွဲခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ ဌာန ဖြစ်သည်။ ===ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ=== ====ဆိုနီ ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု==== ဆိုနီ ဘဏ္ဍာရေး ဦးပိုင်လုပ်ငန်း (Sony Financial Holdings) သည် ဆိုနီ၏ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။ ဌာနချုပ်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ဆိုနီလိုက်ဖ် အာမခံကုမ္ပဏီ (ဂျပန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင်)၊ ဆိုနီဘဏ်၊ ဆိုနီ အာမခံ လုပ်ငန်းနှင့် ဆိုနီဘဏ်လုံခြုံရေးလုပ်ငန်း များကို ဆောင်ရွက်နေသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Sisterlinks|Sony|display=ဆိုနီ}} * [http://www.sony.net/ ဆိုနီ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] * [http://www.sony.ca/ ဆိုနီ ကနေဒါ] * [http://www.sony.ie/ ဆိုနီ အိုင်ယာလန်] * [http://www.sony.com.au/ ဆိုနီ နယူးဇီလန်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303183941/http://www.sony.com.au/ |date=3 March 2014 }} * [http://www.sony.co.uk/ ဆိုနီ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း] * [http://www.sony.com/ ဆိုနီ အမေရိကန်] * [http://www.sony.ru/ ဆိုနီ ရုရှား]{{Dead link|date=April 2026 }} * [http://www.sony-asia.com/ ဆိုနီ အာရှ-ပစိဖိတ်]{{Dead link|date=April 2026 }} * [http://www.sony.co.in/ ဆိုနီ အိန္ဒိယ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001223847/https://www.sony.co.in/ |date=1 October 2020 }} * [http://www.sony.com.my ဆိုနီ မလေးရှား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008035505/http://www.sony.com.my/ |date=8 October 2015 }} * [http://www.sony.co.za/ ဆိုနီ တောင်အာဖရိက] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625210449/http://sony.co.za/ |date=25 June 2016 }} * [http://www.sony.com.sg/ ဆိုနီ စင်္ကာပူ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004170207/http://www1.sony.com.sg/ |date=4 October 2008 }} * [http://www.sony.com.ph/ ဆိုနီ ဖိလစ်ပိုင်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019002428/http://www.sony.com.ph/ |date=19 October 2015 }} * [http://www.sony.co.id/ ဆိုနီ အင်ဒိုနီးရှား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329080027/http://www.sony.co.id/ |date=29 March 2012 }} [[Category:နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများ]] [[Category:ဂျပန် ကုမ္ပဏီများ]] sz7jos670w8bvadxqwiisr2ihj5wn7v 0 51510 1028403 1028120 2026-04-30T00:16:22Z Zawzawaungthwin 100038 မွေးဖွားခုနှစ် ထည့်သွင်း 1028403 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၈၂ - ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 7wwq9ow4cd4hz0isn661n7pvjsa8fll 0 52480 1028374 1027056 2026-04-29T16:56:37Z Mkant00 135890 1028374 wikitext text/x-wiki [[File:Trasformazione_naturale_kf.png|right|thumb|250px|အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုအတွက် ဖန်တာ <math>F</math> မှ <math>G</math> သို့သွားသော '''သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation)''' <math>\alpha</math> ၏ သဘာဝကျမှု အခြေအနေကို ဖော်ပြထားသော '''ဖလှယ်ရ ပုံကြမ်း (commutative diagram)''']] '''ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ''' (category theory) သည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခြုံငုံလေ့လာသည့် ယေဘုယျ သင်္ချာသီအိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို မြားပုံကြမ်းများ (diagrams of arrows) အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆအပေါ် အခြေခံသည်။ ဤသို့ အလွန်ယေဘုယျကျသော အခြေအနေတွင် လေ့လာခြင်းကြောင့် သင်္ချာပညာရပ်ရှိ ဘုံတူသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ပုံစံများကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေသည်။ သို့ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများအကြားရှိ ဆင်တူသော သဘောတရားများကို စုစည်းလေ့လာနိုင်စေသည်။ အစောပိုင်း ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ အုပ်စု ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology)၊ လီအက္ခရာသင်္ချာ ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (Lie algebra cohomology) နှင့် ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (associative algebra cohomology) တို့အား သင့်လျော်သော [[မော်ဂျူး]] ကတ်တဂိုရီ (suitable module category) တစ်ခုတွင် ဆင်းသက်ဖန်တာများ (derived functors) အဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Cartan|Eilenberg|1956}} [[File:Saunders MacLane.jpg|right|thumb|250px|'''ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း''' (Saunders Mac Lane) သည် အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (category theory) ကို ပူးတွဲတည်ဆောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု သီအိုရမ်များ (coherence theorems) နှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။]] [[File:Samuel Eilenberg MFO.jpeg|right|thumb|250px|'''ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်''' (Samuel Eilenberg) သည် ပိုလန်ဖွား အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်များသည် အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) နယ်ပယ်တွင် ဖြစ်သည်။ သူသည် နော်မန် စတင်းရော့ဒ် (Norman Steenrod) နှင့်အတူ ဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီ (homology theory) အား နဂိုမှန်အဆိုများဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းကို လည်းကောင်း ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) နှင့်အတူ ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို လည်းကောင်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။]] ကတ်တဂိုရီများကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့၏ စာတမ်းတစ်ခု၌ စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ {{sfn|Eilenberg|Mac Lane|1945}} အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိုခေတ်အခါက နယ်ပယ်အသီးသီးနှင့် အထူးသဖြင့် [[အက္ခရာသင်္ချာသုံးတိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (algebraic topology) ရှိ စာတမ်းများစွာတွင် အလွတ်သဘော အသုံးပြုနေကြသော "သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း" (natural transformation) ဟူသည့် သဘောတရားကို ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ မက်လိန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော <math>Ext(\mathbb{Z}[\frac{1}{p}]/\mathbb{Z},\mathbb{Z})\cong\mathbb{Z}_{p}</math> သည် တိကျသော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းတစ်ခု (topological space) ၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ (homology) နှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်းကို အိုင်လန်ဘာ့ဂ်က သတိပြုမိရာမှ ဤသီအိုရီ စတင်မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရပ်ဝန်းမှာ [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|<math>p</math>-အခြေခံကိန်း]] ဆော်လီနွိုက် (p-adic solenoid) ၏ <math>3</math>-စက်လုံးမျက်နှာပြင် (3-sphere) ဖြည့်စွက်စု (complement) ဖြစ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းသည် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများကို ဆက်စပ်ပေးသော စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ် (universal coefficient theorem) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိစေခဲ့သည်။ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များ (direct or inverse limits) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ဤသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ရန်အတွက် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် နှင့် မက်လိန်း တို့သည် စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း (exact sequence) ရှိ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (homomorphism) များ မှာ "သဘာဝကျကြောင်း" (natural) သက်သေပြရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သဘာဝကျခြင်း ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလို (arbitrary) ရွေးချယ်မှုများ မပါဝင်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခေါ်ဆိုသည့် အရပ်သုံးစကားတစ်ရပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) နှင့် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် (double dual) တို့ကြားရှိ ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) သည် မည်သည့် အခြေအစု (basis) ကိုမျှ ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရလဒ်များကို ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ရန်အတွက် ဤပင်ကိုယ်သိစိတ် (intuition) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည် (formalise) ။ ကိုဩဒိနိတ် ကင်းစင်သော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation) များကို ဦးစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည် ။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်(source) နှင့် ပစ်မှတ် (target) တို့ကို သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန် ဖန်တာ (functor) များ ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖန်တာများ အလုပ်လုပ်ဆောင်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီများ ကို နောက်ဆုံးတွင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသီအိုရီသည် သူ့သဘောသူဆောင်၍ တစတစ ကျယ်ပြန့်လာရာ ယခုအခါတွင် မျက်မှောက်ခေတ် သင်္ချာနှင့် [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]]တို့တွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒတွင်လည်း အသုံးပြုလာကြသည်။ သိပ္ပံဘာသာရပ် အသီးသီးရှိ တည်ဆောက်ပုံအမျိုးမျိုး၏ ဘုံတူညီမှုများကို ဖော်ပြသည့် ဘာသာစကားအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၎င်း ဘုံတည်ဆောက်မှုများကို ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုလာကြသည်။{{sfn|Spivak|2013}} '''ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ (Higher categories)''' ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည့် '''2-ကတ်တဂိုရီ (2-category)''' အကြောင်းကို [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (2-ကတ်တဂိုရီ)|2-ကတ်တဂိုရီ]] တွင် ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။ ==အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်== '''ကတ်တဂိုရီ (category)''' တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>X, Y, Z, \dots</math> စသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတစ်ခု။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>f, g, h, \dots</math> စသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုတစ်ခု။ မော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''အရင်းအမြစ် (domain)''' နှင့် '''ပစ်မှတ် (codomain)''' အရာဝတ္ထုများ သတ်သတ်မှတ်မှတ်ပါရှိသည်။ သင်္ကေတအရ <math>f:X\rightarrow Y</math> တွင် <math>f</math> သည် အရင်းအမြစ် <math>X</math> နှင့် ပစ်မှတ် <math>Y</math> တို့၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် ကိုယ်စားပြုသည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) '''<math>1_{X}:X\rightarrow X</math> တစ်ခုစီ အသီးသီး သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိသည်။ <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် <math>g</math> ၏ အရင်းအမြစ်တို့ ထပ်တူညီပြီး ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>gf</math> ဟုခေါ်သော '''ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism)''' တစ်ခု ရှိသည်။ ထို <math>gf</math> ၏ အရင်းအမြစ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီပြီး ၎င်း၏ ပစ်မှတ်သည် <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် တူညီသည်။ (မှတ်ချက်။ ဤတွင် "domain" နှင့် "codomain" တို့ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အရင်းအမြစ်စု" နှင့် "ပစ်မှတ်စု" အစား "စု" (set) နောက်ဆက်တွဲကို ချန်၍ "အရင်းအမြစ်" နှင့် "ပစ်မှတ်" ဟုသာ အသုံးပြုထားသည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီရှိ အရာဝတ္ထု (object) များသည် အစုများသာ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ အခြားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ "စု" ဟု ထည့်သွင်းခေါ်ဆိုခြင်းသည် အစုသီအိုရီ (set theory) ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို သွယ်ဝိုက်သက်ရောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ ချန်လှပ်အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။) === နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms) === အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ နဂိုမှန်အဆို နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- * မည်သည့် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက်မဆို ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>1_{Y}f</math> နှင့် <math>f1_{X}</math> တို့ နှစ်ခုလုံးသည် <math>f</math> နှင့် ညီမျှသည်။ * ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခု <math>f, g, h</math> တိုင်းအတွက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် <math>h(gf)</math> နှင့် <math>(hg)f</math> တို့သည် တူညီပြီး ၎င်းတို့ကို <math>hgf</math> ဟု တူတူသတ်မှတ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းနိယာမသည် '''ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity)''' နှင့် '''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unital)''' တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''ကွီဗာ''' (quiver) ခေါ် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည် ။ ၎င်းတွင် မျဉ်းပြိုင်မြားများ (parallel arrows) နှင့် ကွင်းပိတ်များ (loops) ပါဝင်နိုင်သည် ။ == ကတ်တဂိုရီ ဥပမာများ == *'''Quiver''': ကွီဗာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော ကွီဗာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (quiver homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ * '''Set''': အစုများ (sets) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ် သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင်များ (functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *'''Top''': [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများ(topological spaces) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (continuous functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *'''Man''': ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများကို (smooth manifolds) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Meas''': အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်းများကို (measurable spaces) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အတိုင်းအတာ ဖန်ရှင်များကို (measurable functions) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Poset''': တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစုများကို (partially-ordered sets) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ (order-preserving functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>\textbf{hTop}</math>''': [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများ(topological spaces) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် ဟွမ်း-အစုများ (Hom sets) အဖြစ် <math>\text{Hom}(X, Y) = [X, Y]</math> သတ်မှတ်သည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစား (homotopy class) များအားလုံး ပါဝင်သည့် မိသားစုကို <math>[X, Y]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ *'''<math>Set_{*}</math> နှင့် <math>Top_{*}</math>''': အခြေခံအမှတ် (basepoint) သတ်မှတ်ထားသော အစုများ သို့မဟုတ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခြေခံအမှတ်ကို မပြောင်းလဲစေသော (အဆက်မပြတ်) ဖန်ရှင်များ (basepoint-preserving (continuous) functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *'''Group''': အုပ်စုများ (groups) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (group homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။ *'''Ring''': ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိတို့ ပြည့်စုံသော ကွင်းများ (associative and unital rings) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (ring homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *'''Field''': ဖီးလ်ဒ်များ (fields) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို (field homomorphisms) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mod_{R}</math>''': ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘယ် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး]]များကို (left R-modules) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ <math>R</math>-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Ch_{R}</math>''': <math>R</math>-မော်ဂျူးများ၏ ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ (chain complexes) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချိတ်တန်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mat_{R}</math>''': ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>Mat_{R}</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည်။ <math>n</math> မှ <math>m</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>R</math> မှ တန်ဖိုးများပါရှိသော <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ (matrix) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မက်ထရစ်မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *'''BG''' (ကတ်တဂိုရီဖြစ် အုပ်စု): အုပ်စု <math>G</math> သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် မိုနွိုက် (monoid) တစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ '''BG''' အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်များသည် ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်းကို အစုဝင်များ မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ *'''Graph''': ရိုးရှင်းသော ဂရပ်များကို (simple graphs) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဂရပ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီ''' (Discrete category): အစုတစ်ခုကို ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည် ။ ၎င်းတွင် အစုဝင်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သည် ။ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည် ။ === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ နှင့် သရုပ်မဲ့ ကတ်တဂိုရီများ (Concrete and Abstract Categories) === အထက်ပါ ဥပမာအများစုသည်''' ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories)''' ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းကတ်တဂိုရီများရှိ အရာဝတ္ထုများတွင် အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိကြသည် ။ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည် ။ သို့သော် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် ဤကဲ့သို့ ဖန်ရှင်များကိုသာ အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ပေ ။ မော်ဖစ်ဇင်များသည် ဖန်ရှင်များ မဟုတ်သော '''သရုပ်မဲ့ ကတ်တဂိုရီများ (abstract categories)''' လည်း များစွာတည်ရှိသည် ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>Mat_{R}</math> ကတ်တဂိုရီတွင် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကိန်းအုံများကို (matrices) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ထို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက ထိုအုပ်စု၏ အစုဝင်များသည် မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်လာကြသည် ။ ဤသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ ဖန်ရှင်များသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော ကန့်သတ်ချက်မရှိကြောင်း ပြသနေသည် ။ == မော်ဖစ်ဇင် အမျိုးအစားများ (Types of Morphisms) == *'''မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (Monomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) <math>h,k: w\rightrightarrows x</math> အတွက်မဆို <math>fh=fk</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အပီမော်ဖစ်ဇင် (Epimorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>h,k: y\rightrightarrows z</math> အတွက်မဆို <math>hf=kf</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို အပီမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက် <math>gf=1_X</math> နှင့် <math>fg=1_Y</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g: Y\rightarrow X</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>f</math> ကို အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကြားတွင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို '''အိုင်ဆိုမောဖစ်ဖြစ်သော အရာဝတ္ထုများ (isomorphic objects)''' ဟု သတ်မှတ်ပြီး သင်္ကေတအားဖြင့် <math>X \cong Y</math> ဟု ရေးသားသည်။ *'''အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် (Endomorphism):''' အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် တူညီသော မော်ဖစ်ဇင်ကို အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် (Automorphism):''' အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''အပိုင်း နှင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း (Section and Retraction):''' <math> x\overset{s}{\longrightarrow} y \overset{r}{\longrightarrow} x</math> တို့သည် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပြီး <math>rs=1_{x}</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>s</math> ကို '''အပိုင်း (section)''' သို့မဟုတ် <math>r</math> ၏ ညာဘက်ပြောင်းပြန် (right inverse) ဟုခေါ်ပြီး <math>r</math> ကို '''ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction)''' သို့မဟုတ် <math>s</math> ၏ ဘယ်ဘက်ပြောင်းပြန် (left inverse) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>s</math> သည် အမြဲတမ်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>r</math> သည် အမြဲတမ်း အပီမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤ တစ်ဖက်သတ် ပြောင်းပြန်များ (one-sided inverses) ရှိနေခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် <math>s</math> ကို ခွဲထွက် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (split monomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>r</math> ကို ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ Set ကတ်တဂိုရီအတွင်း၌ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ''' (injective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့အတူပင် Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ''' (surjective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့ကြောင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များကို အင်ဂျက်တစ်နှင့် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင် သဘောတရားများ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။ လက်တွေ့တွင် <math>C</math> သည် အရာဝတ္ထုများ၌ အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကြားရှိ အင်ဂျက်တစ် သို့မဟုတ် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ကို သက်ရောက်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သော ကတ်တဂိုရီများ၌ပင်လျှင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင် သဘောတရားများသည် ပိုမို၍ ယေဘုယျကျနိုင်သည်။ အခြေခံဖန်ရှင်သည် အင်ဂျက်တစ် မဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) ရှိသည်။ ထို့အတူ ၎င်း၏ အခြေခံဖန်ရှင်သည် ဆာဂျက်တစ် မဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ လည်း ရှိသည်။ '''ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို''' (axiom of choice) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများဖြင့် တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ''Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် အပီမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ခွဲထွက် အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဖြစ်သည်'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် ဒွန်တွဲမှု (Properties and Duality) === *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်လျှင်နှင့်မှသာလျှင်(if and only if) ၎င်းသည် ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ <math>C^{op}</math> တွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (by duality) <math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf</math> အား မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်စေသော မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် monic) ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>gf</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>g</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် epic) ဖြစ်သည်။ *မည်သည့်ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>C</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C^{op}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည်လည်း ကတ်တဂိုရီပိုင်း တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *ဖီးလ်ဒ် (Field) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ *ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်းများ (unital rings) ၏ ကတ်တဂိုရီဖြစ်သော Ring တွင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>i: \mathbb{Z} \hookrightarrow \mathbb{Q}</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ရော အပီမော်ဖစ်ဇင်ပါ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) မဟုတ်ပေ။ === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ထပ်တူညီမှုများ (Isomorphism Equivalences) === အောက်ဖော်ပြပါ အဆိုများသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) *(i) <math>f:x\rightarrow y</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ *(ii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (postcomposition) ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (bijection) <math>f_{*}:C(c,x)\rightarrow C(c,y)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ *(iii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (precomposition) ဘိုင်ဂျက်ရှင်း <math>f^{*}:C(y,c)\rightarrow C(x,c)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ ဤအခြေအနေတွင် "ဘိုင်ဂျက်ရှင်း" နှင့် "အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်" ဟူသော ဝေါဟာရများသည် သင်္ချာသဘောတရားအရ အဓိပ္ပာယ်တူညီကြသည်။ Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများပင် ဖြစ်သည်။ <math>C(c,x)</math> နှင့် <math>C(c,y)</math> တို့သည် ဟွမ်း-အစုများ (hom-sets) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ ပါဝင်သည့် အစုများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် ပုံဖော်မှု <math>f_{*}</math> သည် အစုတစ်ခုမှ အခြားအစုတစ်ခုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အခြေခံ ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံများ (Basic Category Constructions) == === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small Category) နှင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally Small Category) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ မော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး စုစည်းမှုသည် အစု (set) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>x, y</math> တိုင်းအတွက်မဆို ၎င်းတို့ကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>C(X, Y)</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Hom}(X, Y)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ ဤစုစည်းမှုကို '''ဟွမ်း-အစု''' (hom-set) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မသေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအတွက်မဆို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည် ။ ကတ်တဂိုရီများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစု (set) ဟူသော စကားလုံးအစား စုစည်းမှု (collection) ဟူသော စကားလုံးကို သတိပြု၍ အသုံးပြုထားသည် ။ ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) အရ အစုများအားလုံး ပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ ။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အစုများအားလုံးပါဝင်သော Set ကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပေ ။ ဤကဲ့သို့ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကတ်တဂိုရီများ၏ အရွယ်အစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်လာသည် ။ === ဂရုပွိုက် (Groupoid) === '''ဂရုပွိုက် (groupoid)''' ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အုပ်စု (group) သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''အခြေခံ ဂရုပွိုက် (fundamental groupoid)''' <math> \Pi_{1}X</math> သည် <math>X</math> ၏ အမှတ်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''အစွန်းမှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော လမ်းကြောင်းများ၏ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစားများ (endpoint-preserving homotopy classes of paths)''' ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တွင်မဆို '''အကြီးဆုံး ဂရုပွိုက် (maximal groupoid)''' တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများအားလုံး ပါဝင်ပြီး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သော '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများ (finite sets) နှင့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin_{iso}</math> သည် အဆုံးရှိအစုများနှင့် ဖန်ရှင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin</math> ၏ '''အကြီးဆုံး ဂရုပွိုက်ပိုင်း (maximal subgroupoid)''' ဖြစ်သည်။ ဤဂရုပွိုက်ကို သဘာဝကိန်းများ၏ '''ကတ်တဂိုရီအသွင်ပြောင်းခြင်း (categorification)''' တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကတ်တဂိုရီပိုင်း (Subcategory) === ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' <math>D</math> တစ်ခုကို <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of morphisms) တို့ကို ကန့်သတ်ယူဆောင်၍ သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု၏ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ === ကတ်တဂိုရီ မြှောက်လဒ် (Product Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ '''မြှောက်လဒ် ကတ်တဂိုရီ (product category)''' <math>C \times D</math> တစ်ခု ရှိသည်။ *၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(c, d)</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>c</math> သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ကာ <math>d</math> သည် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ *မော်ဖစ်ဇင်များသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(f, g): (c, d) \rightarrow (c^{\prime}, d^{\prime})</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>f: c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> နှင့် <math>g: d \rightarrow d^{\prime} \in D</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အသီးသီး သတ်မှတ်သည်။ === ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ (Opposite Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>\text{C}</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''ပြောင်းပြန် ကတ်တဂိုရီ (opposite category)''' <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်- *'''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>\text{C}</math> တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုများအတိုင်း တူညီစွာ ပါဝင်သည်။ *'''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{\text{op}}</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ <math>f^{\text{op}}</math> ၏ အရင်းအမြစ် သည် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>f^{\text{op}}</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>f^{\text{op}}: X \rightarrow Y \in \text{C}^{\text{op}} \Leftrightarrow f: Y \rightarrow X \in \text{C}</math> <math>\text{C}^{\text{op}}</math> ၏ ကျန်ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်- *<math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>1_{X}^{\text{op}}</math> သည် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် <math>1_{X}^{\text{op}}:X\rightarrow X</math> ဖြစ်သည်။ *'''ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition)''' ကို သတ်မှတ်ရာတွင် <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ <math>g, f</math> တွဲ ပေါင်းစပ်နိုင်မှသာ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f^{\text{op}}, g^{\text{op}}</math> ကို ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီမှသာ ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို <math>g^{\text{op}} f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}</math> အဖြစ် ရေးသည်။ <math>f^{\text{op}}: X \rightarrow Y, g^{\text{op}}: Y \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} \quad \rightsquigarrow \quad g^{\text{op}}f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}: X \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}}</math> <math>\qquad \qquad \qquad \Updownarrow \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \Updownarrow</math> <math>g: Z \rightarrow Y, f: Y \rightarrow X \in \text{C} \qquad \quad \rightsquigarrow \qquad \quad fg: Z \rightarrow X \in \text{C}</math> ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း ရေးသားခဲ့ဖူးသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွက် မည်သည့် နဂိုမှန်အဆို၏ ဒွန်တွဲမှု (duality) မဆိုသည်လည်း နဂိုမှန်အဆိုတစ်ခု ဖြစ်သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုနှင့်ပတ်သက်သော မည်သည့်အဆိုကိုမဆို ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ နဂိုမှန်အဆိုများမှ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါက ၎င်း၏ ဒွန်တွဲအဆိုကိုလည်း ကောက်ချက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ === အလွှာလိုက် ကတ်တဂိုရီများ (Slice Categories) === အလွှာလိုက် ကတ်တဂိုရီများ (slice categories) ကို <math>c/C</math> နှင့် <math>C/c</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>c/C</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow x</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: c \rightarrow x</math> မှ <math>g: c \rightarrow y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>g = hf</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C/c</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x \rightarrow c</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: x \rightarrow c</math> မှ <math>g: y \rightarrow c</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>f = gh</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>c/C</math> သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှနေ၍ <math>C/c := (c/(C^{op}))^{op}</math> ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>C/c</math> သည်လည်း ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ == ဖန်တာ (Functor) == ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> ကြားရှိ ဖန်တာ (functor) <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်- *<math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>D</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>Fc \in D</math> *<math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>D</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>Ff:Fc \rightarrow Fc^{\prime} \in D</math> ဤတွင် <math>Ff</math> ၏ အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် တို့သည် <math>F</math> ကို <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ် သို့မဟုတ် ပစ်မှတ်အပေါ် အသီးသီး သက်ရောက်ထားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ ==== နဂိုမှန်အဆိုများ ==== အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု နဂိုမှန်အဆို (functoriality axioms) နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- *<math>C</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f, g</math> အတွက်မဆို <math>Fg \cdot Ff = F(g \cdot f)</math> ဖြစ်သည်။ *<math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>F(1_{c}) = 1_{Fc}</math> ဖြစ်သည်။ မှတ်ချက်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ ဖန်တာသည် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ လားရာကို မပြောင်းလဲစေသောကြောင့် ၎င်းကို '''လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor)''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ *'''ဖန်တာများသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည်''' (Functors preserve isomorphisms)။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သည် ပြောင်းပြန်မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> ရှိသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ မည်သည့် ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> မဆိုအတွက် ၎င်း၏ပုံရိပ် <math>Ff</math> သည် ကတ်တဂိုရီ <math>D</math> အတွင်း၌ ပြောင်းပြန်မော်ဖစ်ဇင် <math>Fg</math> ရှိသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဖန်တာအားလုံး၏ အလွန်အရေးပါသော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုဖြစ်သည်။ === ဖန်တာ အမျိုးအစားများ === *'''သစ္စာရှိဖန်တာ (Faithful functor):''' ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{D}</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထုတွဲ <math>x, y \in \mathsf{C}</math> တိုင်းအတွက်မဆို ပုံဖော်မှု <math>f \mapsto Ff \colon \mathsf{C}(x,y) \to \mathsf{D}(Fx, Fy)</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်| အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဖြစ်ပါက ထိုဖန်တာကို သစ္စာရှိဖန်တာဟု ခေါ်သည်။ *'''ပြည့်ဝဖန်တာ (Full functor):''' ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{D}</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထုတွဲ <math>x, y \in \mathsf{C}</math> တိုင်းအတွက်မဆို ပုံဖော်မှု <math>f \mapsto Ff \colon \mathsf{C}(x,y) \to \mathsf{D}(Fx, Fy)</math> သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်| ဆာဂျက်တစ်]] (surjective) ဖြစ်ပါက ထိုဖန်တာကို ပြည့်ဝဖန်တာဟု ခေါ်သည်။ *'''အရာဝတ္ထုများအပေါ် အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ (Essentially surjective functor on objects):''' ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{D}</math> တစ်ခုအတွက် <math>\mathsf{D}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>d \in \mathsf{D}</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>d</math> နှင့် <math>Fc</math> တို့ အိုင်ဆိုမောဖစ် (isomorphic) ဖြစ်စေမည့် အရာဝတ္ထု <math>c \in \mathsf{C}</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထိုဖန်တာကို အရာဝတ္ထုများအပေါ် အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာဟု ခေါ်သည်။ *'''ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding):''' အရာဝတ္ထုများအပေါ် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော သစ္စာရှိဖန်တာတစ်ခုကို ထည့်သွင်းခြင်း ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းသည် အရင်းအမြစ် ကတ်တဂိုရီအား ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ၏ ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *'''အပြည့်အဝ ထည့်သွင်းခြင်း (Full embedding):''' အရာဝတ္ထုများအပေါ် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (fully faithful functor) ကို အပြည့်အဝ ထည့်သွင်းခြင်း ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်း၏အရင်းအမြစ်သည် ပစ်မှတ်၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (Contravariant Functor) === <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့သွားသော ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor) <math>F</math> ဆိုသည်မှာ ဖန်တာ <math>F: C^{\text{op}} \rightarrow D</math> သာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အောက်ပါ အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်- *<math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>D</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>Fc \in D</math> *<math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>D</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>Ff:Fc^{\prime} \rightarrow Fc \in D</math> ဤတွင် <math>Ff</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တို့သည် <math>F</math> ကို <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ် သို့မဟုတ် အရင်းအမြစ်အပေါ် အသီးသီး သက်ရောက်ထားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ ==== နဂိုမှန်အဆိုများ ==== အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု နဂိုမှန်အဆို နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်- *<math>C</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>f, g</math> အတွက်မဆို <math>Ff \cdot Fg = F(g \cdot f)</math> ဖြစ်သည်။ *<math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>F(1_{c}) = 1_{Fc}</math> ဖြစ်သည်။ === ကိုယ်စားပြု ဖန်တာ (Represented Functor) === <math>C</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပါက မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> အတွက်မဆို <math>c</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ဖန်တာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ အတွဲကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်- <math>C(c, -): C \rightarrow Set</math> <math>C(-, c): C^{op} \rightarrow Set</math> *ဖန်တာ <math>C(c, -)</math> သည် <math>x \in C</math> ကို အစု <math>C(c, x)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ဖန်တာ <math>C(-, c)</math> သည် <math>x \in C</math> ကို အစု <math>C(x, c)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *ဖန်တာ <math>C(c, -)</math> သည် မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x \rightarrow y</math> ကို နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း ဖန်ရှင် (postcomposition function) <math>f_{*}: C(c, x) \rightarrow C(c, y)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် ဖန်တာ <math>C(-, c)</math> သည် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ကို ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း ဖန်ရှင် (precomposition function) <math>f^{*}: C(y, c) \rightarrow C(x, c)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ === နှစ်ဖက်ပါ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာ (Two-sided Represented Functor) === <math>C</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပါက '''နှစ်ဖက်ပါ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာ (two-sided represented functor)''' <math>C(-, -): C^{op} \times C \rightarrow Set</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *အရာဝတ္ထုစုံတွဲ <math>(x, y)</math> ကို ဟွမ်း-အစု (hom-set) <math>C(x, y)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>f: w \rightarrow x</math> နှင့် <math>h: y \rightarrow z</math> တို့ကို အောက်ပါ ဖန်ရှင်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်- <math>C(x, y) \xrightarrow{h \cdot - \cdot f} C(w, z)</math> <math>g \mapsto hgf</math> ၎င်းသည် <math>g: x \rightarrow y</math> ကို ယူ၍ <math>f</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် <math>h</math> ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်ကာ <math>hgf: w \rightarrow z</math> ကို ရရှိစေသည်။ ဤသတ်မှတ်ပေးမှုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်း၏ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ တို့ပြည့်စုံ၍ '''နှစ်ထပ်ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (bifunctorial)''' ဖြစ်သည်။ === ဖန်တာ ဥပမာများ === *'''အခြေခံအုပ်စု (Fundamental Group):''' အခြေခံအုပ်စုကို ဖန်တာ <math>\pi_{1}: Top_* \rightarrow Group</math> တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခြေခံအမှတ်ပါသော ရပ်ဝန်းများကြားရှိ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် <math>f:(X,x)\rightarrow(Y,y)</math> တစ်ခုသည် အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f_{*}:\pi_{1}(X,x)\rightarrow \pi_{1}(Y,y)</math> တစ်ခုကို သက်ရောက်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ *'''အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ''' (Group actions): အုပ်စု <math>G</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည် ။ ဖန်တာ <math>X: BG \rightarrow C</math> တစ်ခုသည် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>X</math> အပေါ် <math>G</math> ၏ ဘယ်သက်ရောက်ချက် (left action) ကို တိကျစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည် ။ ထို့အတူ ညာသက်ရောက်ချက် (right action) ကို ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ <math>X: BG^{op} \rightarrow C</math> အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည် ။ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု၏ ဂုဏ်သတ္တိများအရ ဤသက်ရောက်ချက်များရှိ အုပ်စုဝင်များသည် အရာဝတ္ထု <math>X</math>၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (automorphisms) အဖြစ် မဖြစ်မနေ သက်ရောက်ရမည် ဖြစ်သည် ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>C = Set</math> ဖြစ်လျှင် ၎င်းကို <math>G</math>-အစု (<math>G</math>-set) ဟုခေါ်ပြီး <math>C = Vect_{\mathbb{K}}</math> ဖြစ်လျှင် ၎င်းကို <math>G</math>-ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (<math>G</math>-representation) ဟုခေါ်သည် ။ *'''ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ (Chain Complexes):''' ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ <math>f_{\bullet}:C_{\bullet}\rightarrow C_{\bullet}^{\prime}</math> တွင် မည်သည့် <math>n\in\mathbb{Z}</math> အတွက်မဆို <math>df_{n}=f_{n-1}d</math> ဖြစ်စေမည့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f_{n}:C_{n}\rightarrow C_{n}^{\prime}</math> များ စုစည်းပါဝင်သည်။ ယင်းအပေါ်အခြေခံ၍ အောက်ပါ ဖန်တာများကို ထပ်မံသတ်မှတ်နိုင်သည်- ** '''စက်ဝိုင်းပုံများ (Cycles, <math>Z_n</math>):''' ဖန်တာ <math>Z_{n}</math> သည် <math>Z_{n}C_{\bullet}=\ker(d:C_{n}\rightarrow C_{n-1})</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော n-စက်ဝိုင်းပုံ (n-cycle) များကို တွက်ချက်ပေးသည်။ ** '''နယ်နိမိတ်များ (Boundaries, <math>B_n</math>):''' ဖန်တာ <math>B_{n}</math> သည် <math>B_{n}C_{\bullet}=\text{im}(d:C_{n+1}\rightarrow C_{n})</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော n-နယ်နိမိတ် (n-boundary) ကို တွက်ချက်ပေးသည်။ ** '''ဟိုမိုလော်ဂျီ (Homology, <math>H_n</math>):''' ဖန်တာ <math>H_{n}</math> သည် n ကြိမ်မြောက် ဟိုမိုလော်ဂျီ (nth homology) ကို <math>H_{n}C_{\bullet}:=Z_{n}C_{\bullet}/B_{n}C_{\bullet}</math> အဖြစ် တွက်ချက်ပေးသည်။ *'''ဒွန်တွဲ ဗက်တာရပ်ဝန်း (Dual Vector Space):''' ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ <math>(-)^{*}:Vect_{\mathbb{K}}^{\text{op}}\rightarrow Vect_{\mathbb{K}}</math> သည် ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ ဒွန်တွဲ ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>V^{*}=\text{Hom}(V,\mathbb{K})</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *'''Spec (ရောင်စဉ်):''' ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ <math>\text{Spec}: CRing^{\text{op}}\rightarrow Top</math> သည် ဖလှယ်ရ ကွင်း (commutative ring) <math>R</math> ကို ဇာရစ်စကီး တိုပေါ်လော်ဂျီ (Zariski topology) တပ်ဆင်ထားသော ၎င်း၏ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ (prime ideals) အစု <math>\text{Spec}(R)</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *'''ပါဝင်မှု နှင့် မေ့လျော့ ဖန်တာများ (Inclusion and Forgetful Functors):''' ဖွဲ့စည်းပုံများကို ထည့်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ချန်လှပ်ခြင်း ပြုလုပ်သော အောက်ပါ အခြေခံ ဖန်တာများလည်း ရှိသည်- ** <math>I: Ab \rightarrow Group</math> (ပါဝင်မှု ဖန်တာ - inclusion functor) ** <math>U: Ring \rightarrow Ab</math> (မြှောက်ခြင်းကို ချန်လှပ်ထားသော မေ့လျော့ ဖန်တာ - forgetful functor) ** <math>(-)^{\times}: Ring \rightarrow Group</math> (ယူနစ်များ၏ အုပ်စုထုတ်ယူသော ဖန်တာ) ** <math>I: Ring \rightarrow Rng</math> (ထည့်သွင်းမှု ဖန်တာ) ** <math>I: Field \rightarrow Ring</math> (ထည့်သွင်းမှု ဖန်တာ) *'''ကဲကုလပ်စ်မှ ဆင်းသက်ချက် (Derivative):''' ကိန်းရှင်တစ်ခုထက်ပိုသော ကဲကုလပ်စ် (multivariable calculus) မှ ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) သည် ဖန်တာဖြစ်တည်မှု၏ သရုပ်ပြချက်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ <math>D: Euclid_{*} \rightarrow Mat_{\mathbb{R}}</math> ဟူသော ဖန်တာတစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ ။ ဤဖန်တာသည် ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) တစ်ခုကို ၎င်း၏ အတိုင်းအတာ (dimension) ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်တစ်ခုကို ၎င်း၏ ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ (Jacobian matrix) ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည် ။ ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းအရ ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံသည် မူလဖန်ရှင်များ၏ ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံများကို မက်ထရစ်မြှောက်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားခြင်းသည် ဖန်တာ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိကို တိုက်ရိုက် ကိုယ်စားပြုနေခြင်း ဖြစ်သည် ။ *'''အစုအဖွဲ့ခွဲခြားခြင်း ဖန်တာ (Clustering functor):''' တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် (topological data analysis) အစုအဖွဲ့ခွဲခြားခြင်း အယ်လ်ဂိုရီသမ် (clustering algorithm) များကို ဖန်တာများအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည် ။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ (metric spaces) မှ အစုအဖွဲ့ ကတ်တဂိုရီ (cluster category) သို့သွားသော သင့်လျော်သည့် ဖန်တာများကို ရှာဖွေခြင်းဖြင့် ဒေတာများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီက ကူညီပေးသည် ။ === ဖန်တာဖြစ်တည်မှု၏ အသုံးချမှုများ (Applications of Functoriality) === ဖန်တာဖြစ်တည်မှု သဘောတရားသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းရခက်ခဲသော ပြဿနာများကို ရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာ ပြဿနာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။ ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ '''ဘရောင်းဝါး အထိုင်မှတ် သီအိုရမ်''' (Brouwer Fixed Point Theorem) ကို သက်သေပြခြင်းဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော အပိတ်ပြား (2-dimensional disk) <math>D^2</math> ၏ မည်သည့် အဆက်မပြတ် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]မဆိုတွင် အထိုင်မှတ်တစ်ခု အနည်းဆုံး ပါရှိရမည်ဟု အဆိုပါသီအိုရမ်က ဆိုသည်။ အခြေခံအုပ်စု (<math>\pi_1</math>) ဖန်တာကို အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction) မဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ချေပသက်သေပြခြင်းအားဖြင့် ဖန်တာများ မည်မျှစွမ်းအားကြီးကြောင်းကို ဤသီအိုရမ်က မီးမောင်းထိုးပြသည်။ == ဖန်တာကို အသုံးပြုသော တည်ဆောက်ပုံများ (Functor-based Constructions) == === ကော်မာ ကတ်တဂိုရီ (Comma category) === ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{D} \to \mathsf{C}</math> နှင့် <math>G \colon \mathsf{E} \to \mathsf{C}</math> တို့ ပေးထားသော '''ကော်မာ ကတ်တဂိုရီ''' <math>F \downarrow G</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်- *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>(d \in \mathsf{D}, e \in \mathsf{E}, f \colon Fd \to Ge \in \mathsf{C})</math> ဟူသော သုံးခုတွဲ (triples) များ။ *<math>(d, e, f)</math> မှ <math>(d', e', f')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်း ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် <math>f' \cdot Fh = Gk \cdot f</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲများ <math>(h \colon d \to d', k \colon e \to e')</math> === အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements) === လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor) <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်- *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x) = x'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤမေ့လျော့ဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\int F</math> မှ အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> ကို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathsf{C}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ကို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း တိုက်ရိုက် ပုံဖော်ပေးသည်။ === ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ၏ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements of a contravariant functor) === ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor) <math>F \colon \mathsf{C}^{\mathrm{op}} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်- *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x') = x</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင်လည်း ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းသည် အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> အား <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အား <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။ === ပုံကြမ်း (Diagram) === ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တစ်ခုရှိ ပုံကြမ်း (diagram) ဆိုသည်မှာ ဖန်တာ <math>F:J\rightarrow C</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရင်းအမြစ် (domain) ကို ပုံကြမ်း၏ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီ (indexing category of the diagram) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပုံကြမ်းတစ်ခုသည် ဖန်တာတစ်ခုသာ ဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီသည် ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီထက် ပိုမိုသေးငယ်သောအခါ ထိုဖန်တာကို ပုံကြမ်းအဖြစ် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ အညွှန်းတပ် ကတ်တဂိုရီသည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) ဖြစ်ပါက ထိုပုံကြမ်းကို သေးငယ်သော ပုံကြမ်းဟု သတ်မှတ်သည်။ == သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (Natural Transformation) == သဘာဝကျမှု (naturality) ကို ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုဖြင့် ရှင်းပြနိုင်သည်။ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>V</math> တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲ ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>V^*</math> နှင့် လည်းကောင်း ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် <math>V^{**}</math> နှင့် လည်းကောင်း အိုင်ဆိုမောဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>V \cong V^*</math> ဟူသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အတွက် အခြေအစု (basis) တစ်ခုကို အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ၎င်းသည် သဘာဝမကျပေ။ ယင်းနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် <math>V \cong V^{**}</math> ဟူသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် မည်သည့် အခြေအစုကိုမျှ ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ၎င်းကို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် ဖန်တာများ (parallel functors) <math>F,G: C \rightrightarrows D</math> တို့အတွက် '''သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း''' <math>\alpha: F \Rightarrow G</math> တွင် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်- *<math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>D</math> အတွင်းရှိ မြား (arrow) <math>\alpha_c: Fc \rightarrow Gc</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ ထိုမြားများ စုစည်းမှုသည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း၏ '''အစိတ်အပိုင်းများ (components)''' ဖြစ်သည်။ *<math>C</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow c'</math> အတွက်မဆို <math>D</math> အတွင်းတွင် မော်ဖစ်ဇင်များ၏ စတုရန်းကို အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသည် (commutes)။ [[File:Commutative diagram.png|Commutative diagram.png]] တစ်နည်းအားဖြင့် <math>D</math> အတွင်းတွင် <math>\alpha_{c'} \cdot Ff = Gf \cdot \alpha_c: Fc \rightarrow Gc'</math> ဟူသော ဘုံတူညီသည့် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (common composite) တစ်ခု ရှိသည်။ === သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Natural Isomorphism) === '''သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်''' ဆိုသည်မှာ အစိတ်အပိုင်း <math>\alpha_c</math> တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီဖြစ်နေသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha: F \Rightarrow G</math> ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ကို <math>\alpha: F \cong G</math> အဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။ === သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း ဥပမာများ === *'''အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ''' (Group actions): အုပ်စု <math>G</math> ၏ အုပ်စုသက်ရောက်ချက်နှစ်ခုကို ဖန်တာများဖြစ်သည့် <math>X, Y: BG \rightarrow C</math> တို့ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်ဆိုပါစို့။ ထိုဖန်တာနှစ်ခုကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည် <math>G</math>-အချိုးညီ ပုံဖော်မှု (<math>G</math>-equivariant map) တစ်ခု တိကျစွာဖြစ်သည်။ *'''ဂဏန်းသင်္ချာအား ကတ်တဂိုရီအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (Categorification of arithmetic): သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>a^{b+c} = a^b \times a^c</math> ကဲ့သို့သော ရင်းနှီးပြီးသား ဂဏန်းသင်္ချာ နိယာမများသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် အစုများကြားရှိ <math>A^{B+C} \cong A^B \times A^C</math> ကဲ့သို့သော သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် အခြေခံသင်္ချာအတွက် မည်သို့ အုတ်မြစ်ချပေးနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ *'''ကတ်တဂိုရီ၏ ဗဟို''' (Center of a category): မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တွင်မဆို ၎င်း၏ ထပ်တူရဖန်တာမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်သို့သွားသော သဘာဝအန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး (<math>1_C \Rightarrow 1_C</math>) ပါဝင်သည့် စုစည်းမှုသည် ဖလှယ်ရ မိုနွိုက် (commutative monoid) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို ကတ်တဂိုရီ၏ ဗဟိုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် အုပ်စု သို့မဟုတ် ကွင်းများ၏ ဗဟို (center of a group or ring) ဟူသော အက္ခရာသင်္ချာ အယူအဆကို ယေဘုယျပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့သွားသော ဖန်တာများအားလုံး ပါဝင်သည့် စုစည်းမှုကို '''ဖန်တာ ကတ်တဂိုရီ''' (functor category) အဖြစ် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>D^C</math> သို့မဟုတ် <math>[C, D]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ဤကတ်တဂိုရီတွင် ဖန်တာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းဖန်တာများကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism of Categories) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ်နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{Cat}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်ပေ။ ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများ (large categories) နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{CAT}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) အရ <math>\text{CAT}</math> သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်နေလောက်အောင် ကြီးမားနေခြင်းမျိုး မဖြစ်သင့်သဖြင့် <math>\text{CAT}</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\text{CAT}</math> ကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဤနည်းအားဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်မှုမှ ချန်လှပ်ထားခံရသည်။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>\text{Cat} \hookrightarrow \text{CAT}</math> တစ်ခု တစ်ဖက်တွင် ရှိသော်လည်း အခြားတစ်ဖက်သို့ ပြန်သွားသည့် ဖန်တာ မရှိပါ။ <math>\text{Cat}</math> သို့မဟုတ် <math>\text{CAT}</math> တွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism of categories)''' သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းကို ပြောင်းပြန် ဖန်တာ (inverse functors) အတွဲ <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းများဖြစ်သော <math>GF</math> နှင့် <math>FG</math> တို့သည် <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရဖန်တာများ နှင့် အသီးသီး ညီမျှရမည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများနှင့် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုများကြား ဘိုင်ဂျက်ချင်း (bijection) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ချင်း ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Categories) === လက်တွေ့တွင် ကတ်တဂိုရီနှစ်ခု အတိအကျ တူညီသည် (အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်သည်) ဟု ဆိုရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲတင်းကျပ်လွန်းသော သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီတွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု''' (equivalence of categories) ဟူသော သဘောတရားကို ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားတွင် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်ဆိုသည်မှာ ဖန်တာများဖြစ်သော <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့အပြင် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>\eta: 1_C \cong GF</math> နှင့် <math>\epsilon: FG \cong 1_D</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ကဲ့သို့ <math>GF = 1_C</math> ဟု တိကျစွာ ညီမျှရန် မလိုအပ်ဘဲ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ညီမျှနေခြင်းက လုံလောက်ပါသည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ထပ်တူညီမှု (equivalence) တစ်ခုဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကို ထပ်တူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (equivalent categories) ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>C \simeq D</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဖန်တာတစ်ခုသည် ကတ်တဂိုရီများကို ထပ်တူညီစေခြင်း ရှိ မရှိကို အောက်ပါ သီအိုရမ်ဖြင့် အလွယ်တကူ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (fully faithful functor) လည်းဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုများအပေါ် အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ (essentially surjective functor on objects) လည်းဖြစ်ပါက ၎င်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလားတူပင် ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မည်သည့် ဖန်တာမဆိုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိပြီး အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ် ဖြစ်ရမည်။ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုအရ ဤအချက်နှစ်ခုသည် အပြန်အလှန် မှန်ကန်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများသည် အချင်းချင်း အိုင်ဆိုမောဖစ် မဖြစ်ပါက ထိုအရာဝတ္ထုများသာ ပါဝင်သော ပြည့်ဝသည့် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ကို မူလကတ်တဂိုရီ၏ '''အရိုးစု''' (skeleton) ဟု ခေါ်သည်။ အရိုးစု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့သည် အတိအကျ တူညီသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ရမည်။ အရေးပါသော သီအိုရမ်တစ်ခုမှာ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီမဆိုသည် ၎င်း၏ အရိုးစုနှင့် အမြဲတမ်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>FinSet</math> သည် ၎င်း၏ အရိုးစုဖြစ်သော <math>\{1, 2, \dots, n\}</math> ပုံစံရှိ အစုများသာ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (Representable Functors) == သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ၎င်းပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အကောင်းဆုံး နားလည်နိုင်သည်။ ဤသို့သော ဆက်သွယ်မှုများကို ဖန်တာများ အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဖော်ပြနိုင်သည်။ === အစနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုများ၏ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Universal properties of Initial and Terminal objects) === အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုတို့၏ သဘောတရားကို ဟွမ်း ဖန်တာများ (hom functors) အသုံးပြု၍ ပိုမိုတိကျစွာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် '''အစ အရာဝတ္ထု''' (initial object) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ လားရာတူ ဖန်တာ <math>C(c,-): C \rightarrow Set</math> သည် ကိန်းသေ ဖန်တာ (constant functor) နှင့် သဘာဝ အိုင်ဆိုမောဖစ် (naturally isomorphic) ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကိန်းသေ ဖန်တာသည် အရာဝတ္ထုတိုင်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် '''အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု''' (terminal object) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ <math>C(-,c): C^{op} \rightarrow Set</math> သည် အရာဝတ္ထုတိုင်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ကိန်းသေ ဖန်တာနှင့် သဘာဝ အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်=== <math>F</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>Set</math> သို့သွားသော လားရာတူ သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *ဖန်တာ <math>F</math> အတွက် '''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက်''' (representation) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> နှင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (natural isomorphism) တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ <math>F</math> သည် လားရာတူ ဖန်တာဖြစ်ပါက ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက်သည် <math>c \in C</math> နှင့် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(c,-) \cong F</math> ဖြစ်ပြီး <math>F</math> သည် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာဖြစ်ပါက သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(-,c) \cong F</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုပြီး ဖန်တာ <math>F</math> ကို '''ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ''' (representable functor) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လားရာတူ ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် <math>c</math> မှနေ၍ အခြားအရာဝတ္ထုများဆီသို့ သွားသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အပြင်သို့ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ပုံဖော်ခြင်း (mapping out universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် အခြားအရာဝတ္ထုများမှနေ၍ <math>c</math> ဆီသို့ လာသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အတွင်းသို့ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ ပုံဖော်ခြင်း (mapping in universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ ဥပမာများ (Examples of Representable Functors) === *'''သဘာဝကိန်းများ၏ စကြဝဠာ ဂုဏ်သတ္တိ''' (Universal property of the natural numbers) တွင်အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် (endomorphism) <math>f: X \rightarrow X</math> နှင့် ထူးခြားသော အစုဝင် <math>x_0</math> တစ်ခု ပါဝင်သည့် အစု <math>X</math> ကို '''တစ်ပိုင်းတစ်စ ဒိုင်းနမစ်စနစ်''' (discrete dynamical system) ဟု ခေါ်သည်။ သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math>၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖန်ရှင် (successor function) <math>s: \mathbb{N} \rightarrow \mathbb{N}</math> နှင့် အစုဝင် <math>0 \in \mathbb{N}</math> တို့သည် စကြဝဠာ တစ်ပိုင်းတစ်စ ဒိုင်းနမစ်စနစ် အဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းအချက်မှာ <math>r(0) = x_0</math> နှင့် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>r \circ s = f \circ r</math> ဟူသည့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>r: \mathbb{N} \rightarrow X</math> တစ်ခု အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *'''ထပ်တူရ ဖန်တာ''' (Identity functor) တွင် <math>I_{Set}: Set \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) <math></math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အစု <math>X</math> အတွက်မဆို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\text{Set}(*, X) \cong X</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ယင်းက အစုဝင် <math>x \in X</math> များနှင့် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုမှ အစုဝင်ကို <math>x</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖန်ရှင် <math>x: * \rightarrow X</math> များကြားရှိ ဘိုင်ဂျက်တစ် ကိုက်ညီမှု (bijective correspondence) ကို သတ်မှတ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ ဖန်တာ''' (Forgetful functor) တွင် <math>U: Group \rightarrow Set</math> ကို အုပ်စု <math>\mathbb{Z}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အုပ်စု <math>G</math> အတွက်မဆို သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Group(\mathbb{Z},G) \cong UG</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ထိုအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် အစုဝင် <math>g \in UG</math> တိုင်းအတွက် ကိန်းပြည့် <math>1</math> ကို <math>g</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (group homomorphism) <math>g: \mathbb{Z} \rightarrow G</math> ကို ဆက်စပ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ ဖန်တာ''' <math>U: Ring \rightarrow Set</math> ကို ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း (unital ring) <math>\mathbb{Z}[x]</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ၎င်းကွင်းသည် ကိန်းရှင်တစ်ခုနှင့် ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များ ပါဝင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (polynomial ring) ဖြစ်သည် ။ ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (unital ring homomorphism) <math>\phi: \mathbb{Z}[x] \rightarrow R</math> တစ်ခုကို <math>x</math> ၏ ပုံရိပ်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်အောင် သတ်မှတ်နိုင်သည် ။ *'''ဆန့်ကျင်ဘက် ပါဝါအစု ဖန်တာ''' (Contravariant power set functor) တွင် <math>P: Set^{op} \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစု <math>\Omega = \{\top, \bot\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Set(A,\Omega) \cong PA</math> သည် အစုပိုင်း (subset) <math>A^{\prime} \subset A</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ ခွဲခြားခြင်း ဖန်ရှင် (classifying function) <math>\chi_{A^{\prime}}: A \rightarrow \Omega</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးသည် ။ ဤဖန်ရှင်သည် <math>A^{\prime}</math> ၏ အစုဝင်များကိုသာ <math>\top</math> ဆီသို့ တိကျစွာ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ အဖွင့်စုများ (open subsets) ပါဝင်သော အစုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် ဖန်တာ <math>O: Top^{op} \rightarrow Set</math> ကို ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း (Sierpinski space) <math>S</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ အပိတ်မှတ်တစ်ခုနှင့် အဖွင့်မှတ်တစ်ခု ပါဝင်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space) ဖြစ်သည် ။ သဘာဝ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (natural bijection) <math>Top(X,S) \cong O(X)</math> သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (continuous function) <math>f: X \rightarrow S</math> တစ်ခုကို အဖွင့်မှတ်၏ မူလပုံရိပ် (preimage) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည် ။ == ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (The Yoneda Lemma) == ကိုယ်စားပြု ဖန်တာ (represented functor) <math>C(c,-)</math> မှနေ၍ အခြား ဖန်တာ <math>F</math> ဆီသို့ သွားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန် မည်သည့် အချက်အလက်များ လိုအပ်မည်မေးခွန်းကို ဖြေဆိုရာတွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သီအိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Yoneda lemma) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ မည်သည့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> အတွက်မဆို အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> နှင့် ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow Set</math> တို့ ရှိသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်အရ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ အားလုံးပါဝင်သော အစု <math>Hom(C(c,-), F)</math> နှင့် အစု <math>Fc</math> တို့ကြားတွင် သဘာဝ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (natural bijection) တစ်ခု အမြဲတမ်း တည်ရှိသည်။ ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်းကို သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းအား ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) <math>1_c</math> နေရာတွင် တန်ဖိုးရှာ တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (The Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်၏ အလွန်အရေးပါသော အကျိုးဆက်တစ်ခုမှာ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) ပင်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>c</math> ကို ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများဖြစ်သော <math>C(c,-)</math> သို့မဟုတ် <math>C(-,c)</math> ဆီသို့ အသီးသီး ပုံဖော်ပေးခြင်းသည် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မှ ဖန်တာ ကတ်တဂိုရီများ (functor categories) ဖြစ်သော <math>Set^{C^{op}}</math> သို့မဟုတ် <math>Set^C</math> ဆီသို့ သွားသည့် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (full and faithful functor) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤအချက်၏ အလွန်စွမ်းအားကြီးမားသော သက်ရောက်မှုမှာ ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော အရာဝတ္ထုများကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) များနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ကိုယ်စားပြု ဖန်တာများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မူလ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို အပြည့်အဝ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုများ (Applications of the Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ကို သက်သေပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရမ်အရ မည်သည့် သရုပ်မဲ့ အုပ်စု (abstract group) မဆိုသည် ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု (permutation group) တစ်ခု၏ အုပ်စုပိုင်း (subgroup) တစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမောဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုအခါ လားရာတူ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းက ၎င်းကို ညာ <math>G</math>-အစု (right G-set) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်အရ ဤအစု၏ <math>G</math>-အချိုးညီ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ (G-equivariant endomorphisms) အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြင့်သာ သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (automorphisms) သာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အုပ်စု <math>G</math> သည် အစု <math>G</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမောဖစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== *{{citation |last = Riehl |first = Emily |title = Category Theory in Context |date = 2016 |publisher = Dover |url = https://books.google.com/books?id=6B9MDgAAQBAJ |isbn = 9780486809038 }} * {{citation | last1 = Eilenberg | first1 = S. | last2 = Mac Lane | first2 = S. | title = General theory of natural equivalences | journal = Transactions of the American Mathematical Society | volume = 58 | pages = 231–294 | year = 1945 }} * {{citation | last1 = Cartan | first1 = H. | last2 = Eilenberg | first2 = S. | title = Homological Algebra | publisher = Princeton University Press | place = Princeton | year = 1956 }} * {{Citation | last = Spivak | first = David | title = 18.S996 Category Theory for Scientists, Spring 2013 | date = 2013 | work = MIT OpenCourseWare | access-date = February 2, 2015 | url = http://ocw.mit.edu/courses/mathematics/18-s996-category-theory-for-scientists-spring-2013/# }} {{refend}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 6pr8ohexrzny6mxyu92vpuo0zoqy1jd 0 52588 1028488 855630 2026-04-30T07:52:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028488 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} '''ဝင်းဖောင့်''' (also known as Win Myanmar Fonts) သည် ၁၃-၃-၁၉၉၂ ရက်နေ့တွင် Windows သုံး IBM pc များအတွက် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် မြန်မာစာလုံး စနစ် ([[စာလုံးပုံစံ|ဖောင့်]]) ဖြစ်သည်။<ref>[[ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစနစ်]]</ref> ASCII စနစ်တွင် Myanmar Character များ ထည့်ထားသော မြန်မာဘာသာ တစ်မျိုးတည်း ရိုက်နိုင်သည့် ဖောင့် စနစ် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်း ရှမ်း၊ မွန်၊ ကရင် စသည့် အခြား တိုင်းရင်းသား ဘာသာစာဖောင့်များလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ယူနီကုဒ်]] မြန်မာစာစနစ် မပေါ်ခင်က အသုံးပြုခဲ့ကြသည့် လူသုံးအများဆုံး မြန်မာစာ စနစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်း Win Myanmar Font character set ကို အခြေခံထားသည့် Matrix, U4, Masterpiece, ArtHouse စသည့် အခြား မြန်မာဖောင့် အမျိုးမျိုးလည်း သီးခြား ဒီဇိုင်းနာများထံမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယခင်က မြန်မာ့ကွန်ပျူတာ ကုမ္ပဏီ လိမိတက် (MCC) မှ တစ်ဦးတည်း ဖြန့်ဖြူခဲ့ပြီး၊ ဆော့ဝဲမူပိုင်မှာ Win Myanmar Systems ဆိုသည့် အဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>[https://winmyanmar.myanmars.net/ Win Myanmar System official web page] and [https://facebook.com/WinMyanmarSystems Facebook page]</ref> ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ''ပထမ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော standalone program များကို IBC PC များပေါ်တွင် စတင် တီထွင်၍ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ [[ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် စက်မှု တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကွန်ပျူတာဌာန]]တို့တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ် မြန်မာစာ စတင် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုဌာနများမှ ပညာရှင်များ စမ်းသပ် တီထွင်ထုတ်လုပ်သည့် ဆော့ဝဲများသည် သီးသန့်ရပ်တည်နေသည့်အတွက် အဆိုပါ ပရိုဂရမ်တစ်ခုတည်းတွင်သာ စာရိုက်ရုံ သက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ တွက်ချက်ခြင်း၊ ပုံဆွဲခြင်းကဲ့သို့ အခြား မည်သည့် application အတွင်းမှာမှ အသုံးပြု၍ မရနိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၈၈ တွင် ''ဒုတိယ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော ပန်းသီးကွန်ပျူတာသုံး ပထမဆုံး မြန်မာစာ ဖောင့်အဖြစ် School of Oriental and African Studies, University of London မှ ပါမောက္ခ [[ဂျွန် အိုကဲလ်]] မှ ဖောင့်ရေးဆွဲတတ်သူများကို ငှားရမ်း၍ တီထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ Ava Burmese font (Ava Laser) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ပန်းသီးကွန်ပျူတာများသည် PC များထက် ၅ ဆခန့် ဈေးကြီးသည်သာမက၊ ဈေးကွက်တွင် ၉၀% ခန့်မှာ PC များကိုသာ အသုံးပြုနေကြသေးသည့် ခေတ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် တွင် IBM pc သုံး ပထမဆုံး မြန်မာစာ ဖောင့်အဖြစ်၊ ယခင် MCC မှ ပရိုဂရမ်မာများ ဖြစ်ကြသည့် ဦးဇော်ထွဋ် (ယခု [[မြန်မာနက်]]) နှင့် ဦးသက်ကိုကို (ယခု [[ရိုက်တာ|Reuters]]) တို့က တီထွင်ထုတ်လုပ် ခဲ့သည်။ ပန်းသီး ကွန်ပျူတာများတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် Ava Laser font များကို အတုယူ၍၊ Microsoft Windows version 1.1 နှင့် version 2.0 တို့တွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုပုံကို သရုပ်ပြသွားခဲ့သည်။ မူလက Pioneer Myanmar Font ဟု အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ နောင်တွင် Win Myanmar Font အမည်ဖြင့် ဈေးကွက်တင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် လူမှုရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘာသာရေးကဏ္ဍများမှ ပရဟိတ အသင်းများနှင့် အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ အားလုံးသို့ မြန်မာဖောင့် ၁၀ ခုပါသည့် စုစုပေါင်း ကျပ်ငွေ သိန်း ၈၀ ဘိုးခန့် တန်ဘိုးရှိသော Win Myanmar Office font pack ကို အစုံပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name=":0">၁၉-၄-၁၉၉၄ ရက်နေ့ထုတ် [https://www.facebook.com/photo?fbid=955911859654051&set=pcb.955912416320662 ဝင်းဖောင့် လှူဒါန်းကြောင်း ပါရှိသည့် မြန်မာ့အလင်း နှင့် ကြေးမုံ သတင်းစာ]</ref> ဗားရှင်းအလိုက် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ဖောင့် အရေအတွက်နှင့် ရက်စွဲ များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * Version 1: ၁၃-၃-၁၉၉၂ (ဖောင့် ၁ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522505257857941&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၁]</ref> * Version 2: ၁၂-၈-၁၉၉၂ (ဖောင့် ၂ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522575517850915&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၂]</ref> * Version 3: ၃၁-၁၂-၁၉၉၃ (ဖောင့် ၃၆ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522578067850660&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၃]</ref> * Version 4: ၂၁-၁-၂၀၀၅ (ဖောင့် ၁၂၀ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522579294517204&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၄]</ref> * Version 5: ၁-၁-၂၀၁၁ (ယူနီကုဒ်ဖောင့် ၁၀ ခု)<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.522581104517023&type=3 ဝင်းဖောင့် - ဗားရှင်း ၅] နှင့် [https://web.archive.org/web/20140714053007/http://www.myanmars.net/winmyanmar/ ‌မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ] 14 July 2014 တွင် [http://www.myanmars.net/winmyanmar/ မူရင်း] အား ‌မော်ကွန်းတင်ပြီး။ </ref> ==== Version 4 (ASCII ဗားရှင်း) ==== [[File:Win Myanmar Font Version 4.jpg|thumb|Win Myanmar Font Version 4]] ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော WinMyanmar4 ကို စီဒီအချပ်ပုံစံဖြင့် ပထမဆုံး ထုတ်လုပ်သော ဗားရှင်း ဖြစ်သည်။ ဤဗားရှင်းတွင် အသစ် ထူးထူးခြားခြား ပါဝင်လာသည်များမှာ မြေပုံဖောင့်များနှင့် ကာတွန်းဖောင့်များ ပါဝင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ Windows XP, Office 2003 သုံး ကွန်ပျူတာများအထိ အသုံးပြုနိုင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း installer package ၂ မျိုးစီ ကွဲပြားသည်။<ref>[https://winmyanmar.tripod.com/gallery.htm Win Font Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240405081302/https://winmyanmar.tripod.com/gallery.htm |date=5 April 2024 }} old web site on Tripod</ref> * '''WinMyanmar4''': ASCII စနစ်သုံး မြန်မာစာဖောင့် ၁၂၀ ကျော် ပါဝင်သည်။ * '''WinInnwa4''': ASCII စနစ်သုံး မြန်မာစာစနစ် ဖြစ်ပြီး Win Innwa font တစ်ခုတည်းသာပါရှိသည့် အခမဲ့ ဖြန့်ဝေသော freeware ဖြစ်သည်။ မည်သူမဆို အခမဲ့ တရားဝင် အသုံးပြုနိုင်၊ ထပ်ဆင့်ဖြန့်ဝေနိုင်သည့် freeware ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။<ref>Free [https://download.cnet.com/win-myanmar-fontssystems/3000-2190_4-10557558.html?ex=RAMP-2012.2 WinInnwa4 from CNet] and [https://win-myanmar-fonts.soft32.com/ Free Win Innwa 4 from Soft32] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240405094112/https://win-myanmar-fonts.soft32.com/ |date=5 April 2024 }} (only 1 ASCII font)</ref> ==== Version 5 (ယူနီကုဒ် ဗားရှင်း) ==== ယူနီကုဒ် ကမ္ဘာသုံး စံစနစ်နှင့် ကိုက်ညီသော မြန်မာစာဖောင့်များကို WinUni ဖောင့်အုပ်စုအဖြစ် ဗားရှင်း ၅ တွင် သီးခြား ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ယခင်က လူသုံးများခဲ့သည့် Win Innwa ဖောင့်ကို ယူနီကုဒ် သုံး Win Myanmar Version 5 တွင် WinUni Innwa အဖြစ် အသုံးပြုသူများ ရောထွေးခြင်း မဖြစ်စေရန် အမည်သစ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း installer package ၂ မျိုးစီ ကွဲပြားသည်။ * '''WinMyanmar5''': ယူနီကုဒ်စနစ်သုံး မြန်မာဖောင့် ၁၀ ခု ပါဝင်သည်။ DVD ပုံစံ ဗူးအကြီးဖြင့် ရောင်းချနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ * '''WinInnwa5''': ယူနီကုဒ်စနစ်သုံး မြန်မာစာစနစ်သုံး [[ဝင်းယူနီအင်းဝဖောင့်]] (WinUni Innwa) တစ်ခုတည်းသာပါရှိပြီး၊ တရားဝင် အခမဲ့ ဖြန့်ဝေသော freeware ဖြစ်သည်။ === လက်ရှိအခြေအနေ === ''ဒုတိယ မျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသော ဝင်းဖောင့်များမှ တစ်ဆင့်၊ data-processing ပြုလုပ်နိုင်သော ''တတိယမျိုးဆက်'' မြန်မာစာစနစ် ဖြစ်သည့် [[မြန်မာ ယူနီကုဒ်]] ပေါ်ပေါက်လာစေရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့သူများတွင်လည်း ဦးဇော်ထွဋ် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း Unicode Consortium မှ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။<ref>၂၉-၇-၁၉၉၈ ရက်စွဲပါ [https://www.unicode.org/L2/L1998/98281r.pdf Unicode Consortium အစည်းအဝေး မှတ်တမ်း - L2/98-281R] (စာမျက်နှာ ၁၅)</ref> ၁၉၉၇ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက မြန်မာ ယူနီကုဒ် ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် သုတေသန မျိုးစုံ လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ MCPA အသင်း၏ အလုပ်အမှုဆောင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါတွင် [[မြန်မာနက်]] ဆိုသည့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းကို ဦးဆောင်နေပြီး၊ MCIA ခေါ် မြန်မာ ကွန်ပျူတာ လုပ်ငန်းရှင်များ အသင်း၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ MCF ခေါ် မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာ အသင်းချုပ်တွင်လည်း အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁-၁၀-၂၀၁၉ ရက်နေ့တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး ဒစ်ဂျစ်တယ် မြန်မာစာအသုံးပြုသူအားလုံး မြန်မာယူနီကုဒ် စံနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုကြမည့်အကြောင်းကို ၆ လ ကြိုတင်၍ အများပြည်သူများကို အသိပေးကြေညာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနေ့တွင် မြန်မာယူနီကုဒ် ကူးပြောင်းခြင်း အခမ်းအနားကို နေပြည်တော် MICC1 ခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/@unicodetoday6641/videos မြန်မာယူနီကုဒ် စနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် အကူအညီပေးသည့် ဗီဒီယိုများ]</ref> === လှူဒါန်းမှုများ === * ၁၃-၂-၁၉၉၂ ရက်နေ့တွင် ပြပွဲပြုလုပ်၍ ဌာဆိုင်ရာ အချို့ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်ကို သတင်းစာ၊ MRTV တို့တွင် ပါရှိခဲ့သည်။ * ၁၈-၄-၁၉၉၄ တွင် အကျိုးအမြတ် မယူသော လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ ကျန်းမာရေး အသင်းအဖွဲ့များနှင့် အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာများအနက် ကွန်ပျူတာ ကိုယ်ပိုင် အသုံးပြုလျက် ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ၂၀၀ ကျော်တို့အား ဖောင့် ၁၀ ခုပါသော Win Myanmar Office font pack ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name=":0" /> * ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများဖြင့် ကွန်ပျူတာ အသုံးပြုနိုင်ရန် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရှမ်း ဘာသာစကား ဝင်းဖောင့်များကို နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနတွင် လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်ရန် လှူဒါန်းခဲ့ပြန်သည်။ * ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ယူနီကုဒ်စနစ်ကို အခြေခံထားသည့် အများပြည်သူပိုင် ဘုံသုံး [[ပြည်ထောင်စုဖောင့်]] ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ် စာလုံးဒီဇိုင်းများကို ရေးဆွဲ ပေးပြီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်|မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာ အသင်းချုပ်]] ထံသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ {{မြန်မာဖောင့်}} {{Myanmar-stub}} == '''ကိုးကား''' == [[Category:ဖောင့်များ]] i4zr2923pv8edidgx8qn3z9u4lwv1xt 0 58208 1028469 1025330 2026-04-30T06:37:29Z Salai Rungtoi 22844 added new website 1028469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး | nativename = | nativename_a = | nativename_r = |seal = President-office.png |seal_width = |seal_caption = |formed = <!--{{start date and years ago|}}--> |picture= |picture_caption = |preceding1 = |agency_type = ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်ရုံး |jurisdiction = {{flagicon|မြန်မာနိုင်ငံ}} ပြည်ထောင်စု |headquarters = [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]]၊ [[နေပြည်တော်]] |coordinates = |employees = |budget = |parent_agency = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] |minister1_name = [[ခင်မောင်ရီ]] |minister1_title = |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |website = {{url|https://myanmar-president-office.gov.mm/my}} |minister1_pfo=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး|minister2_name=ခင်လတ်|minister2_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး}}'''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး''' သည် ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်ရှိ ရုံးလုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးနှင့် "[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]" ဆိုပြီး နှစ်ခု ထားရှိသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ဦးဆောင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်ရန်၊ [[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်နှင့် ၂၀၁၄ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးဌာန၆ခုအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |last=Nyein Nyein |date=4 September 2012 |title=Four New Ministries Created in President’s Office |url=http://www.irrawaddy.org/burma/four-new-ministries-created-in-presidents-office.html |accessdate= |work=The Irrawaddy}}</ref>၂၀၁၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ၉ရက်နေ့တွင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်က ထိုစဉ်က ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဒုတိယဝန်ကြီး [[ရဲထွဋ် (ပြန်ကြားရေး)|ဦးရဲထွဋ်]]ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ပထမဆုံးသော ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=9 January 2013 |title=Burma President’s Office Appoints First Spokesperson |url=http://www.irrawaddy.org/latest-news/burma-presidents-office-appoints-first-spokesperson.html |accessdate= |work=The Irrawaddy}}</ref>ထို့နောက်တွင် သမ္မတရုံးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးဇော်ဌေးက ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သမ္မတဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုတည်းအဖြစ်လျှော့ချခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == အကြီးအမှူးများ == === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === {| class="wikitable" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !သမ္မတ |- |၁။ |ဦး[[ခင်မောင်ရီ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81583 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} === ဒုတိယဝန်ကြီး === {| class="wikitable" style="border:0;" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !ဝန်ကြီး |- |၁။ |ဦးခင်လတ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦး[[ခင်မောင်ရီ]] |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] ky4xsnwfajnrvuxk5rpecrxpg1z5sdm 1028470 1028469 2026-04-30T06:42:07Z Salai Rungtoi 22844 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028470 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး | nativename = | nativename_a = | nativename_r = |seal = President-office.png |seal_width = |seal_caption = |formed = <!--{{start date and years ago|}}--> |picture= |picture_caption = |preceding1 = |agency_type = ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်ရုံး |jurisdiction = {{flagicon|မြန်မာနိုင်ငံ}} ပြည်ထောင်စု |headquarters = [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]]၊ [[နေပြည်တော်]] |coordinates = |employees = |budget = |parent_agency = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] |minister1_name = [[ခင်မောင်ရီ]] |minister1_title = |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |website = {{url|https://myanmar-president-office.gov.mm/my}} |minister1_pfo=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး|minister2_name=ခင်လတ်|minister2_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး}}'''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး''' သည် ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်ရှိ ရုံးလုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးနှင့် "[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]" ဆိုပြီး နှစ်ခု ထားရှိသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ဦးဆောင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်ရန်၊ [[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်နှင့် ၂၀၁၄ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးဌာန ၆ခုအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |last=Nyein Nyein |date=4 September 2012 |title=Four New Ministries Created in President’s Office |url=http://www.irrawaddy.org/burma/four-new-ministries-created-in-presidents-office.html |accessdate= |work=The Irrawaddy}}</ref>၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ရက်နေ့တွင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်က ထိုစဉ်က ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး [[ရဲထွဋ် (ပြန်ကြားရေး)|ဦးရဲထွဋ်]]ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ပထမဆုံးသော ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=9 January 2013 |title=Burma President’s Office Appoints First Spokesperson |url=http://www.irrawaddy.org/latest-news/burma-presidents-office-appoints-first-spokesperson.html |accessdate= |work=The Irrawaddy}}</ref>ထို့နောက်တွင် သမ္မတရုံးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သမ္မတဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုတည်းအဖြစ် လျှော့ချခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးနှင့် "[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]" ဆိုပြီး နှစ်ခု ထားရှိသည်။ == အကြီးအမှူးများ == === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === {| class="wikitable" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !သမ္မတ |- |၁။ |ဦး[[ခင်မောင်ရီ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81583 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} === ဒုတိယဝန်ကြီး === {| class="wikitable" style="border:0;" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !ဝန်ကြီး |- |၁။ |ဦးခင်လတ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦး[[ခင်မောင်ရီ]] |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] 46ius4e7x048cqiut9hgseaosl521d5 0 58857 1028441 1021391 2026-04-30T03:46:26Z Salai Rungtoi 22844 /* ၂၀၂၅ ခုနှစ် */ 1028441 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = တတိယအကြိမ် ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော် | coa_pic = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | coa_res = | coa_alt = | foundation = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | house_type = [[လွှတ်တော်တစ်ရပ်စနစ်]] | leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | leader1 = ဦးမော်ရယ် | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = ဒုဥက္ကဋ္ဌ | leader2 = ဦးစိုးရယ် | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | members = '''၂၀'''<br/>ရွေးကောက်ခံ ၁၅ ဦး<br/>[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] ၅ ဦး | structure1 = Kayah State Hluttaw (2015).svg | structure1_res = 250px | structure1_alt = ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော် (၂၀၁၅) | political_groups1 = {{colorbox|#006B31}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၉) {{colorbox|#BA0C0D}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KySPP]] (၂)<br /> {{colorbox|#2E3492}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br/> {{colorbox|#FFFFFF}} ''လစ်လပ်'' (၆) <br/> {{colorbox|#000000}} [[တပ်မတော်]] (၅)<br /> | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 = [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်]] <br> [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] | previous_election1 = မရှိ | session_room = Kayah State Hluttaw.jpg | session_res = | session_alt = | meeting_place = ပြည်နယ် လွှတ်တော် ခန်းမ<br/>[[လွိုင်ကော်မြို့]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | motto = }} '''ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်''' ({{lang-en|Kayah State Hluttaw}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကယားပြည်နယ်]]၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[လွှတ်တော်တစ်ရပ်စနစ်|လွှတ်တော်တစ်ရပ်]]တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၂၀ ဦး (ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၅ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦး) ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Nixon|first=Hamish|title=State and Region Governments in Myanmar|date=September 2013|series=Myanmar Development Resource Institute|pages=92|url=https://asiafoundation.org/resources/pdfs/StateandRegionGovernmentsinMyanmarCESDTAF.PDF|access-date=28 November 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084337/https://asiafoundation.org/resources/pdfs/StateandRegionGovernmentsinMyanmarCESDTAF.PDF|url-status=dead}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]အရ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များတွင် မြို့နယ်တစ်မြို့နယ်လျှင် နှစ်ဦးကျစီရွေးကောက် တင်မြှောက်ပြီး၊ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံနှင့်ညီမျှသော [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]က ဥပဒေနှင့်အညီ အမည်စာရင်းတင်သွင်းသည့် တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။   ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကယားပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် (၇) ခုဖြင့် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းထားသဖြင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးရှိပြီး၊ ရွေးကောက်ခံ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]][[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး]] (၁) ဦးနှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံနှင့်ညီမျှသော ခန့်အပ်ခံ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦးလည်း ပါဝင်သည်။ == ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" ! !လွှတ်တော်သက်တမ်း !သဘာပတိ !ဥက္ကဋ္ဌ !ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- |၁။ |ပထမအကြိမ် <ref>{{Cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၁-၂-၂၀၁၁ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-02-01.pdf |accessdate=13 August 2025 |publisher=Online Burma Library}}</ref> |ဦး[[ခင်မောင်ဦး]] |ဦးကျော်ဆွေ |ဦးအေးမောင် |- |၂။ |ဒုတိယအကြိမ် <ref>{{Cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၉-၂-၂၀၁၆ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/km%2011.2.16.pdf |accessdate=16 August 2025 |publisher=Online Burma Library}}</ref> |ဦး[[အယ်လ်ဖောင်းရှို|အာယ်ဖောင်း]] |ဦးလှထွေး |ဦးတင်မြင့် |- |၃။ |တတိယအကြိမ်<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ |url=http://mdn.gov.mm/my/ttttiyakim-kyaapnnynyltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-cttngkngp |access-date=2026-03-21 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> | ဦး[[ပိုးရယ်အောင်သိန်း]] | ဦးမော်ရယ် |ဦးစိုးရယ် |} == ဒုတိယအကြိမ် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် == {| class="wikitable" ! colspan="7" |ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော် အမတ်နေရာများ ([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅]]) |- !ပါတီ !အမတ်နေရာ !အသားတင် အနိုင်/အရှုံး !နေရာ% !မဲ% !မဲအရေအတွက် !+/- |- |[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|NLD]] |၁၁ |{{Increase}}၁၁ |၅၅ | | | |- |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] |၄ |{{decrease}}၁၁ |၂၀ | | | |- |[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |၅ | |၂၅ | | | |- |စုစုပေါင်း |၂၀ | |၁၀၀ | | | |} == တတိယအကြိမ် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လပိုင်းတွင် ဆဋ္ဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရာတွင် မြို့နယ်တစ်မြို့နယ်လျှင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကျစီကို FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်ရန် သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ရှိသောကိုယ်စားလှယ်များအတွက် မြို့နယ်များကို စုစည်း၍ PR စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်ရန် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ ရွေးကောက်ခံ မဲဆန္ဒနယ် ၁၄ နေရာတွင် ၇ နေရာကို [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးအနိုင်ရသူယူစနစ်]]ဖြင့် ရွေးကောက်ခံရပြီး၊ ကျန် ၇ နေရာကို [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]]ဖြင့် သတ်မှတ်ရွေးကောက်ခံရသည်။ သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်၏ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် မဲဆန္ဒနယ် (၃) နယ် ဖြစ်သော [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]နှင့် [[ရှားတောမြို့နယ်]]တို့တွင် ရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပမည်မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=လာမည့်​ရွေး​ကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် ၅၆ နယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် FPTP စနစ် မဲဆန္ဒနယ် ကိုးနယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် FPTP စနစ် မဲဆန္ဒနယ် ၅၆ နယ်၌ ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပမည်မဟုတ်ကြောင်း UEC ​ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/306089 |access-date=2026-03-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=NPMNews |title=ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခြင်းမပြုမည့် မဲဆန္ဒနယ်စာရင်းကို UEC ကြေညာ |url=https://www.npnewsmm.com/news/68c6d1a86fc4080ed81fbef8 |access-date=2026-03-21 |website=www.npnewsmm.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပခြင်းမပြုမည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ်များစာရင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/74927 |access-date=2026-03-21 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |ကိုယ်စားပြုပါတီ ! colspan="4" |အမတ်နေရာ ! rowspan="2" |% ! rowspan="2" |+/- |- !FPTP !PR ![[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး|EM]] !Σ |- |၁။ | align="left" |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၄ |၄ |၁ |၉ |45% |{{Increase}} 5 |- |၂။ | align="left" |[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |၀ |၂ |၀ |၂ |10% |{{Increase}} 2 |- |၃။ | align="left" |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] |၀ |၁ |၀ |၁ |5% |{{Increase}} 1 |- |၄။ | align="left" |[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] |၀ |၀ |၀ |၅ |25% |{{Steady}} |- |၅။ | align="left" |''လစ်လပ်'' |၃ |၀ |၀ |၃ |15% | - |- ! colspan="5" |ပေါင်း !၂၀ !100% | |} === အဓိကဖြစ်ရပ်များ === * ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} [[Category:ကယားပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ]] dycurd142fb73hhahpukvzrj3a916bv 0 58860 1028442 1023976 2026-04-30T03:47:33Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိကဖြစ်ရပ်များ */ 1028442 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = တတိယအကြိမ် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် | coa_pic = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | coa_res = | coa_alt = | foundation = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | house_type = [[လွှတ်တော်တစ်ရပ်စနစ်]] | leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | leader1 = ဦးစန်းကို | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = ဒုဥက္ကဋ္ဌ | leader2 = ဦးအေးမင်းထွေး | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | members ='''၂၃'''<br/>ရွေးကောက်ခံ ၁၇ ဦး<br/>[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] ၆ ဦး | structure1 = Kayin State Hluttaw (2015).svg | structure1_res = 250px | structure1_alt = ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် (၂၀၁၅) | political_groups1 = {{colorbox|#006B31}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၁)<br /> {{colorbox|#4b83b2}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၃)<br /> {{colorbox|#006836}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|PNUP]] (၂)<br /> {{colorbox|Blue}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁) {{colorbox|#000000}} [[တပ်မတော်]] (၆)<br /> | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 = [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်]] <br> [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] | previous_election1 = မရှိ | session_room = Kayin State Hluttaw Building.jpg | session_res = | session_alt = | meeting_place = ပြည်နယ်လွှတ်တော် ခန်းမ<br/>[[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] | website = {{URL|https://kayinstate.hluttaw.mm/}} | footnotes = | motto = }} '''ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်''' ({{lang-en|Kayin State Hluttaw}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကရင်ပြည်နယ်]]၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၂၃ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၁၇ ဦးနှင့် ခန့်အပ်ခံ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၆ ဦး) ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Nixon|first=Hamish|title=State and Region Governments in Myanmar|date=September 2013|series=Myanmar Development Resource Institute|pages=92|url=https://asiafoundation.org/resources/pdfs/StateandRegionGovernmentsinMyanmarCESDTAF.PDF|access-date=28 November 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084337/https://asiafoundation.org/resources/pdfs/StateandRegionGovernmentsinMyanmarCESDTAF.PDF|url-status=dead}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]အရ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များတွင် မြို့နယ်တစ်မြို့နယ်လျှင် နှစ်ဦးကျစီရွေးကောက် တင်မြှောက်ပြီး၊ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံနှင့်ညီမျှသော [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]က ဥပဒေနှင့်အညီ အမည်စာရင်းတင်သွင်းသည့် တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။   ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကရင်ပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် (၇) ခုဖြင့် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းထားသဖြင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦးရှိပြီး၊ ရွေးကောက်ခံ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်|မွန်]][[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး]]များ (၃) ဦးနှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံနှင့်ညီမျှသော ခန့်အပ်ခံ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦးလည်း ပါဝင်သည်။ == ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" ! !လွှတ်တော်သက်တမ်း !သဘာပတိ !ဥက္ကဋ္ဌ !ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- |၁။ |<small>ပထမအကြိမ်</small> <small><ref>{{Cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၁-၂-၂၀၁၁ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-02-01.pdf |accessdate=13 August 2025 |publisher=Online Burma Library}}</ref></small> |ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်း |ဦးစောအောင်ကျော်မင်း |ဦးမန်းလှမြိုင် |- |၂။ |<small>ဒုတိယအကြိမ်</small> <small><ref>{{Cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၉-၂-၂၀၁၆ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/mal%209.2.16.pdf |accessdate=16 August 2025 |publisher=Online Burma Library}}</ref></small> | |ဦးစောချစ်ခင် |ဒေါ်နန်းသူဇာဝင်း |- |၃။ |<small>တတိယအကြိမ်</small> <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakim-krngpnnynyltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-kngp |access-date=2026-03-22 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> |ဦး[[စောမြင့်ဦး]] |ဦးစန်းကို |ဦးအေးမင်းထွေး |} ==ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ== ===၂၀၁၅ ခုနှစ်=== {| class=wikitable style=text-align:right !ပါတီ !အမတ်နေရာ !+/– !နေရာ% |- |align=left|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (NLD)||၁၃||{{increase}}၁၃||၅၆.၅၂ |- |align=left|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP)||၃||{{decrease}}၄||၁၃.၀၄ |- |align=left|[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] (KPP)||၁||{{decrease}}၁||၄.၃၅ |- |align=left|[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (PSPD)||၀||{{decrease}}၄||၀.၀၀ |- |align=left|[[မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ]] (AMRDP)||၀||{{decrease}}၂||၀.၀၀ |- |align=left|[[ကရင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KSDDP)||၀||{{decrease}}၁||၀.၀၀ |- |align=left|[[တစ်သီးပုဂ္ဂလ]]||၀||{{decrease}}၁||၀.၀၀ |- |align=left|[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]]||၆|| ||၂၆.၀၉ |- |align=left|'''စုစုပေါင်း'''||'''၂၃'''|| ||'''၁၀၀''' |} === ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် === {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လပိုင်းတွင် ဆဋ္ဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရာတွင် မြို့နယ်တစ်မြို့နယ်လျှင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကျစီကို FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်ရန် သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ရှိသောကိုယ်စားလှယ်များအတွက် မြို့နယ်များကို စုစည်း၍ PR စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်ရန် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ ရွေးကောက်ခံ မဲဆန္ဒနယ် ၁၄ နေရာတွင် ၇ နေရာကို [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးအနိုင်ရသူယူစနစ်]]ဖြင့် ရွေးကောက်ခံရပြီး၊ ကျန် ၇ နေရာကို [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]]ဖြင့် သတ်မှတ်ရွေးကောက်ခံရသည်။ ကျန်နေသော တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးများ (၃) နေရာကို မဲအများဆုံးအနိုင်ရသူယူစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ခံရသည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |ကိုယ်စားပြုပါတီ ! colspan="4" |အမတ်နေရာ ! rowspan="2" |% ! rowspan="2" |+/- |- !FPTP !PR ![[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး|EM]] !Σ |- |၁။ | align="left" |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၆ |၃ |၂ |၁၁ |45.83% |{{Increase}} ၈ |- |၂။ | align="left" |[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၁ |၂ |၀ |၃ |12.50% |{{Increase}} ၃ |- |၃။ | align="left" |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၀ |၁ |၁ |၂ |8.33% |{{Increase}} ၂ |- |၄။ | align="left" |[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ဖလုံစဝေါ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၀ |၁ |၀ |၁ |4.17% |{{Increase}} ၁ |- |၅။ | align="left" |[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] | - | - | - |၆ |25.00% |{{Steady}} |- | ! align="left" |ပေါင်း ! ! ! !၂၃ |ဦး | |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၆ === * ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakim-krngpnnynyltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-kngp |access-date=2026-03-22 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ - [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)၊ ဖားအံမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဒေါ်[[နန်းနီနီအေး]]က ထောက်ခံမဲ ၂၉ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၂ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ လွှတ်တော်နေရာသည် လစ်လပ်လျက်ရှိသည်။ * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်(အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) အမှတ်(၁)​မှ ဒေါ်နန်းနီနီအေး ဘားအံမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂) (ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ)အစား ဦးအောင်မြင့်သိန်း ဘားအံမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂)(ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ)ဖြင့် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC က ​ကြေညာချက်အမှတ် ( ၃၉ / ၂၀၂၆ )ဖြင့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82261 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} [[Category:ကရင်ပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ]] 18olo40zlp3zpspy6bsntudo3ard7mz 0 58876 1028440 1023996 2026-04-30T03:44:35Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိကဖြစ်ရပ်များ */ 1028440 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | coa_pic = | coa_res = | coa_alt = | foundation = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | house_type = [[လွှတ်တော်တစ်ရပ်စနစ်|လွှတ်တော်တစ်ရပ်]] | leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | leader1 = ဦးဌေးအောင် | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = ဒုဥက္ကဋ္ဌ | leader2 = [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | members = '''၁၂၂'''<br/>ရွေးကောက်ခံ ၉၂ ဦး<br/>[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] ၃၁ ဦး ၊ လစ်လပ် ၁ ဦး | structure1 = Yangon Region Hluttaw (2015).svg | structure1_res = 250px | structure1_alt = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် (၂၀၁၅) | political_groups1 = {{colorbox|#BA0C0D}} [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (၈၈)<br /> {{colorbox|#000000}} [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] (၃၁)<br /> {{colorbox|#006B31}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၃)<br /> {{colorbox|#FFA500}} [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] (၁) | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 = | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] | previous_election1 = မရှိ | session_room = | session_res = | session_alt = | meeting_place = [[File:Yangon Region Parliament and Government Office.jpg|180px]]<br/>တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်ခန်းမ<br/>[[ပြည်လမ်း]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] မှ '''တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီး (ကရင်)''' နှင့် '''တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီး (ရခိုင်)'''တို့ တစ်ဦးစီ အပါအဝင် | motto = }} '''ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၁၂၃ ဦး (ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၉၂ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၃၁ ဦး) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ <ref name="undp">{{cite book|year=2015|title=The State of Local Governance: Trends in Yangon|publisher=United Nations Development Programme|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNDP_MM_%20State_of_Local_Governance_Yangon_0.pdf}}</ref> တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၀) ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးဌေးအောင် ဖြစ်၍၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦး[[ကျော်ကျော်စိုး]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt |access-date=2026-03-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ == {| class="wikitable" !စဉ် !လွှတ်တော်သက်တမ်း !သဘာပတိ !ဥက္ကဋ္ဌ !ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- |၁။ |ပထမအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | | | |- |၂။ |ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | |ဦးတင်မောင်ထွန်း |ဦးလင်းနိုင်မြင့် |- |၃။ |တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် |ဦးမင်းသိန်းထွန်း |ဦးဌေးအောင် |[[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] |} == တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် == === ရွေးကောက်ခံပါတီအလိုက် နေရာရှိမှု === {| class="wikitable" style="text-align:right" ! rowspan="2" |ပါတီ ! colspan="4" |အမတ်နေရာ ! rowspan="2" |+/– |- !FPTP !PR !EM !ပေါင်း |- | align="left" |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP) |၄၄ |၂၂ |၂ |၆၈ |{{increase}} ၆၅ |- | align="left" |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (NUP) |၁ |၅ |၀ |၆ |{{increase}} ၆ |- | align="left" |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (PP) |၀ |၇ |၀ |၇ |{{increase}} ၇ |- | align="left" |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (PPP) |၀ |၅ |၀ |၅ |{{increase}} ၅ |- | align="left" |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (SNDP) |၀ |၃ |၀ |၃ |{{increase}} ၃ |- | align="left" |[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များပါတီ]] |၀ |၂ |၀ |၂ |{{increase}} ၂ |- | align="left" |[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၀ |၁ |၀ |၁ |{{increase}} ၁ |- ! align="left" | !၄၅ !၄၅ !၂ !၉၂ ! |- | colspan="6" align="left" |ရင်းမြစ် '''-''' [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် |url=https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%20%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%20%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105051115/https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%20%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%20%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2 |archive-date=5 January 2026 |access-date=2026-03-20 |website=Union Election Commission |language=en |url-status=live }}</ref> |} === အဓိကဖြစ်ရပ်များ === * ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၏ ဒုတိယနေ့၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက ရွေးချယ်တင်သွင်းလာသည့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် တိုင်းလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ရဲမှူးချုပ်ဟောင်း ဦး[[အောင်နိုင်သူ]]အား အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်သူ တစ်စုံတစ်ရာမရှိသဖြင့် ဦးအောင်နိုင်သူအား ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-06 |title=ရဲမှူးချုပ်ဟောင်း ဦးအောင်နိုင်သူ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC/ |access-date=2026-04-06 |website=Popular |language=en-US}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်(အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁)မှ ဦး[[ထင်ကျော်သူ]] မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂)(ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) အစား ဦးအောင်ပြည့်ဖြိုး မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂)(ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) ဖြင့်လည်း​ကောင်း အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC က ​ကြေညာချက်အမှတ် ( ၃၉ / ၂၀၂၆ )ဖြင့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82261 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် == {| class=wikitable style=text-align:right !ပါတီ !အမတ်နေရာ !+/– |- |align=left|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (NLD)||၈၈||{{increase}}၈၈ |- |align=left|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP)||၃||{{decrease}}၇၂ |- |align=left|[[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] (ANP)||၁||{{increase}}၁ |- |align=left|[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (NUP)||၀||{{decrease}}၈ |- |align=left|[[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ)|ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (DPM)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]] (NDF)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီသစ်]] (NNDP)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)]] (88GSY)||၀||{{decrease}}၁ |- |align=left|[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] (KPP)||၀||{{decrease}}၁ |- |align=left|[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ]] (RNPP)||၀||{{decrease}}၁ |- |} ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ]] ibwjn0w894pk2amf8uj3zyarpn3sk2j 0 60571 1028341 961846 2026-04-29T14:08:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028341 wikitext text/x-wiki [[File:Military_by_Lev_Kiel_31.jpg|thumb|428x428px|လီယိုကီးလ် (နပိုလီယန်ခေတ် အင်ဂျင်နီယာတပ်မှ ရုရှားအရာရှိများ)]] [[File:USSR_Building_troops_emblem.jpg|thumb|269x269px| [[ဆိုဗီယက်|ဆိုဗီယက်ခေတ်]]တွင် အသုံးပြုသော အင်ဂျင်နီယာ လက်ရုံးတံဆိပ်]] '''စစ်မြေပြင် အင်ဂျင်နီယာတပ် (Инженерные войска (ИВ)''' — စစ်မြေပြင်ဆိုင်ရာ ကင်းထောက်ခြင်း၊ တိုက်စစ်တွင် ရန်သူတပ်များအား တားဆီးခြင်း၊ မိမိ နယ်မြေအား ပတ်လည်ခံစစ်ဆင်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ အထောက်အပံပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ရန် အတွက် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။  ထိုစစ်မြေပြင် အင်ဂျင်နီယာတပ်တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊ မိုင်းရှာဖွေရေးတပ်၊ လမ်းတံတားဆောက်လုပ်ရေးတပ်နှင့် အခြားအင်ဂျင်နီယာတပ်များ ပါဝင်သည်။ ယခင် နိုင်ငံအများစုတွင် အင်ဂျင်နီယာတပ်များကို အင်ဂျင်နီယာတပ်တော်၊ ဘုရင့်အင်ဂျင်နီယာတပ်၊ စစ်မြေပြင် အင်ဂျင်နီယာ၊ လမ်းတံတား အင်ဂျင်နီယာ အစရှိသဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ ရုရှားနိုင်ငံ အင်ဂျင်နီယာတပ်၏ မွေးနေ့ကို ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်။ ရှေးယခင် [[အေဒီ]] ၂ ရာစုခန့်တွင် '''[[အင်ဂျင်နီယာ]]'''   (итал. ingegni, исп. engeños (သို့)  ingenios) ၏အဓိပ္ပာယ်မှာ—စစ်သုံးယန္တယားများကို မောင်းနှင်သူ (သို့) တီထွင်သူ<ref name="autogenerated1">ЭСБЕ</ref>၊  နောင်တွင် '''ပိုင်အိုနီယား''' (ရှေးဦးလုပ်သား) ({{Lang-fr|pionier}} ({{Lang-en|pioneer}})—အဓိပ္ပာယ်မှာ  pion—ခြေလျင် ဟုအဓိပ္ပာယ်ရပြီး {{lang-la| pes, pedis}}— ခြေထောက်မှ ဆင်းသက်လာသည်—လမ်းပြင်၊ တံတားခင်း၊ ကတုတ်ကျင်းတူးခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သော  စစ်သား ဟု ဆိုလိုခဲ့ကြသည်။ == ရှေးယခင် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ == စစ်မှုရေးရာများတွင် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ အရေးပါလာသည်နှင့်ဆက်စပ်၍ လိုအပ်ချက်နှင့်အညီ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်မားသည့် အင်ဂျင်နီယာတပ်များ ဖွဲ့စည်း ခဲ့လာသည်။   [[ဂရိပြည်ဟောင်း]]၊ [[ရောမမြို့|ရောမ]]၊ ကာသေ့ချ်ပြည် တို့၏ စစ်တပ်များတွင် အစပထမတွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် ကျွန်များ၊ တပ်သားများ ခိုင်းစေခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အထူးဖွဲ့စည်းထားသော တပ်စုများဖြင့် လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ထိုတပ်စုများကို ရှေးဦးလုပ်သားတပ်စုဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုရှေးဦးတပ်သားများသည် စစ်မြေပြင်တွင် ရှေ့မှ ကနဦးသွား၍ လိုအပ်သော ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ လမ်းရှင်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပေးရသည်။ Assyria စစ်တပ်([[ဘီစီ]] ၁၀ ရာစုခန့်က)တွင်  မြို့များ၏ နံရံပေါ်တွင် ပြအိုး၊ပစ္စင် များတည်ဆောက်ခြင်း၊ တံတားများဆောက်ခြင်း၊ လမ်းများခင်းခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သော မြေတူးတပ်စု ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြစ်ကိုဖြတ်ကူးသော အချိန်များတွင် အားဆီးရီးယား လူမျိုးများသည် ဖောင် သို့မဟုတ် သားရေဖြင့် ချုပ်ထားသော လေမှုတ်အိတ်များ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခြေလျင်၊ ခြေမြန်တပ်များ စစ်ချီထွက်စဉ် စခန်းချရပ်နားရန် ရွက်ဖျင်တဲများ၊ ခံစစ်ကျင်းများကို ကျွန်များ၏ အကူအညီဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကား == <div class="references-small " style=""> <references></references> </div> == စာတမ်း == * <span class="citation">''Никифоров Н. И.'' Штурмовые бригады Красной Армии в бою.&nbsp;— Эксмо Яуза, 2008.&nbsp;— 416&nbsp;с.&nbsp;</span><span class="citation">— (Великая Отечественная: Цена Победы).&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/9785699256280|ISBN 978-5-699-25628-0]].</span> * [http://runivers.ru/lib/book4720/ Инженерные и Железнодорожные войска: В 2 т. — СПб.: Тип. В. Д. Смирнова, 1909—1911.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508151140/http://www.runivers.ru/lib/book4720/ |date=8 May 2015 }} на сайте Руниверс * [http://runivers.ru/lib/book6209/ Инженерные войска по 15 июля 1901 г. — СПб.: Тип. П. П. Сойкина— 48 с.]{{Dead link|date=January 2026 }} на сайте Руниверс == ပြင်ပလင့်များ == * <span class="citation">[//ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Инженерные войска Инженерные войска] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).&nbsp;— СПб., 1890—1907.</span> * [http://army.armor.kiev.ua/engenear/index.shtml Инженерные войска: История, штаты, техника, боеприпасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701064142/http://army.armor.kiev.ua/engenear/index.shtml |date=1 July 2014 }} * [http://Sapper-Museum.narod.ru Sapper Museum] — Инженерные войска: Эмблемы, знаки, униформа, фото персональных памятников военным инженерам * [http://sapper-museum.narod.ru/engineering-history-2011.html Статья 310 лет ИВ России] Памятники военно-инженерного искусства: историческая память и новые объекты культурного наследия России [[Category:ရုရှားနိုင်ငံ]] eaqvrx4d0hu7ocs9ui630khpg3gsml2 0 63943 1028347 1022413 2026-04-29T15:11:55Z Chenzeyan29 141880 1028347 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Handel2008" /><ref name="Matisoff2003" /> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== နောက်ဆုံးသုတေသနများ (2020–2024) ကိုအခြေခံထား ===တရုတ်နွယ်အုပ်စု=== * မန်ဒရင်း/ဖုထုံးဟွာ (စံတရုတ်ဘာသာစကား) * ကွမ်တုံ ( ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်) * ဟက်ကာ ( ကွမ်တုန်းပြည်နယ်နှင့်ဖူကျန့်ပြည်နယ်) * ဝူ ( ရှန့်ဟိုင်ဒေသ) * မင် (ဖူကျန့်) * ရှန်း , ဂျင်, ပင်ဟွာ, ဟွေ့ကျိုး ===တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု=== * တိဗက်အုပ်စု (Tibetic) ** တိဗက် (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** Dzongkha (ဘူတန်) ** ဆစ်ခ်ကင်း, Sherpa(ရှဲပါ့) * လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) ** ဗမာနှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ၊အာချန်(မိုင်းသာ)၊လော်ဝေါ် or မရူ ( mainstream linguistics အရ Sal အုပ်စု) ** လိုလို (ယီ), လီဆူ, နရှီး, အာခါ * ကရင်အုပ်စု (Karenic) ** စကောကရင် ** ပိုးကရင် ** ကယား (ကရင်နီ) ** ပအိုဝ်း ** ကယန်း * Qiangic အုပ်စု ** Qiang ** Pumi ** Muya ** Ersu, etc. (စီချွမ်ကုန်းမြင့်) * နာဂ-ကူကီး-ချင်း အုပ်စု ** နာဂများ ** ကူကီး, ဇိုမီး ** ချင်း (တီးတိန်,ဟားခါး, etc.) ** ကသည်း * နုံ အုပ်စု (Nungish) ** ရဝမ် ** ထရုံ * Sal အုပ်စု ** ဂျိန်းဖော (ကချင်) ** ဇိုင်ဝါး (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** လာချိဒ် (historical classification အရ လိုလို-ဗမာအုပ်စု) ** Luish (သက်,ကတူး, Andro-Sengmai) * Tani အုပ်စု ** Galo ** Apatani ** Nyishi ** အခြား Tani ဘာသာစကားများ (Arunachal Pradesh ပြည်နယ်) * Bodic အုပ်စု ** Tamang ** Gurung ** Magar ** Thakali ** Chepangic, Raji-Raute, Dura * Kiranti အုပ်စု ** Rai များ (Bantawa, Chamling, Kulung, etc.) ** Limbu * Newaric / Himalayish ** Newar (Nepal Bhasa) ** Baram * အခြား သေးငယ်သော အုပ်စုများ ** Dhimalic (Dhimal, Toto) ** Lepcha ** Dhambojiya တရုတ်-တိဗက်နွယ် [[ဘာသာစကား]]များတွင် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော်ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]]ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အသုံးပြုသူ အများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံးသော ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး(သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ ဘာသာစကား]](သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်-တိဘက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်ရှိသော လူမျိုးစုလေးများက ပြောဆိုလျက် ရှိကြပြီး ယင်းတို့နှင့်ပက်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးသည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာသတ်မှတ်ခွဲခြားထားပြီး ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးပါ။ ဤ[[ဘာသာစကား မိသားစု]]ကြီးကို တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများအုပ်စု(Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု(Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ် ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း တရုတ်နွယ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း လုံးဝမရှိသေးသလို ဤသို့ခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် [[လိုလို-ဗမာ]] ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။ ===လီ (၁၉၃၇)=== ===ဘန်နီဒစ် (၁၉၄၂)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်-ကရင် :** ကရင် :** တိဗက်-ဗမာ ===ရှာဖာ(၁၉၅၅)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* စီနီတစ် :* ဒိုင်ရစ် :* ဘိုဒစ် :*ဘားမစ် :*ဘာရစ် :*ကရန်နစ် ===မာတီဆော့ဖ်(၁၉၇၈)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===စတာရိုစတင်း(၁၉၉၆)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၁) :* စီနို-ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၂) :* တရုတ် :* ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ်=== ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] j6q4szth37etwc1q8kymebe8imyu62b 1028349 1028347 2026-04-29T15:23:21Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း */ 1028349 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Handel2008" /><ref name="Matisoff2003" /> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /><ref name="Post2021" /> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Sagart2019" /> ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် [[လိုလို-ဗမာ]] ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။ ===လီ (၁၉၃၇)=== ===ဘန်နီဒစ် (၁၉၄၂)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်-ကရင် :** ကရင် :** တိဗက်-ဗမာ ===ရှာဖာ(၁၉၅၅)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* စီနီတစ် :* ဒိုင်ရစ် :* ဘိုဒစ် :*ဘားမစ် :*ဘာရစ် :*ကရန်နစ် ===မာတီဆော့ဖ်(၁၉၇၈)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===စတာရိုစတင်း(၁၉၉၆)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၁) :* စီနို-ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၂) :* တရုတ် :* ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ်=== ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] 93cuaosw1jjkiw8psot0ov5yz4bm0id 1028350 1028349 2026-04-29T15:25:27Z Chenzeyan29 141880 1028350 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /><ref name="Post2021" /> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Sagart2019" /> ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် [[လိုလို-ဗမာ]] ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။ ===လီ (၁၉၃၇)=== ===ဘန်နီဒစ် (၁၉၄၂)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်-ကရင် :** ကရင် :** တိဗက်-ဗမာ ===ရှာဖာ(၁၉၅၅)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* စီနီတစ် :* ဒိုင်ရစ် :* ဘိုဒစ် :*ဘားမစ် :*ဘာရစ် :*ကရန်နစ် ===မာတီဆော့ဖ်(၁၉၇၈)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===စတာရိုစတင်း(၁၉၉၆)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၁) :* စီနို-ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၂) :* တရုတ် :* ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ်=== ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] s5p7bapuaubglls3hjwwkc2i64wf8jv 1028351 1028350 2026-04-29T15:27:20Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း */ 1028351 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Sagart2019" /> ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် [[လိုလို-ဗမာ]] ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။ ===လီ (၁၉၃၇)=== ===ဘန်နီဒစ် (၁၉၄၂)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်-ကရင် :** ကရင် :** တိဗက်-ဗမာ ===ရှာဖာ(၁၉၅၅)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* စီနီတစ် :* ဒိုင်ရစ် :* ဘိုဒစ် :*ဘားမစ် :*ဘာရစ် :*ကရန်နစ် ===မာတီဆော့ဖ်(၁၉၇၈)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===စတာရိုစတင်း(၁၉၉၆)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၁) :* စီနို-ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၂) :* တရုတ် :* ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ်=== ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] pgkifvgz5l3dmzi865j43caeccmeg3r 1028352 1028351 2026-04-29T15:28:26Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း */ 1028352 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် [[လိုလို-ဗမာ]] ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။ ===လီ (၁၉၃၇)=== ===ဘန်နီဒစ် (၁၉၄၂)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်-ကရင် :** ကရင် :** တိဗက်-ဗမာ ===ရှာဖာ(၁၉၅၅)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* စီနီတစ် :* ဒိုင်ရစ် :* ဘိုဒစ် :*ဘားမစ် :*ဘာရစ် :*ကရန်နစ် ===မာတီဆော့ဖ်(၁၉၇၈)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ် :* တရုတ် :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===စတာရိုစတင်း(၁၉၉၆)=== :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၁) :* စီနို-ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း :တရုတ်-တိဗက်နွယ်(အဆို-၂) :* တရုတ် :* ကီရန်တီ :* တိဗက်တို-ဘားမန်း ===ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ်=== ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] kc7v9ydns0gefxytpmhtrzqidkkdiat 1028357 1028352 2026-04-29T15:31:25Z Chenzeyan29 141880 /* အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း */ 1028357 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== ==စကားလုံးအသုံးအနှုန်း== ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] 3dw25z297mxyfrguoau8vw80f5mnf3r 1028358 1028357 2026-04-29T15:33:24Z Chenzeyan29 141880 /* စကားလုံးအသုံးအနှုန်း */ 1028358 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် '''ကံ-ကြိယာ''' အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည် မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် '''ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ''' ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] e3e86fdy65kfpk7hi8ufaarqssl4hde 1028359 1028358 2026-04-29T15:37:03Z Chenzeyan29 141880 /* အမျိုးအစားဗေဒ */ 1028359 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} ==လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] p31efvtavw3cjg5d1k6zigfjkxclcmd 1028360 1028359 2026-04-29T15:37:40Z Chenzeyan29 141880 1028360 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=Sino-Tibetan |region=[[အရှေ့အာရှ]], [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ဘာသာစကား မိသားစုများ၏ ပင်မဘာသာစကားတစ်ခု |child1=Some 40 well-established low-level groups (see [[#Van Driem (2011)|Van Driem (2011)]], some of which may not belong to Sino-Tibetan at all |child2=Many proposed higher-level groupings |child3=Traditional division: |child4=[[Sinitic languages|Sinitic]] vs. the rest ([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]) |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=The extension of various branches of Sino-Tibetan }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} g0wfb8pgkjvlfso4nflx3n1gnxkrwmb 1028361 1028360 2026-04-29T15:41:28Z Chenzeyan29 141880 1028361 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} qrqqfok8dclkdcpvp3gkwyet1nep6uj 1028411 1028361 2026-04-30T01:25:53Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028411 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Wang2021" /> == မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု == [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == စီနီတစ်လမ်းကြောင်းနှင့် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း == မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ယနေ့ခေတ် == ယနေ့ခေတ်တွင် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ]] သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကား|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} m3n5pe7xzgquda9x4yvyor0y67qnpji 1028412 1028411 2026-04-30T01:27:07Z Chenzeyan29 141880 /* တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း */ 1028412 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Wang2021" /> == မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု == [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ယနေ့ခေတ် == ယနေ့ခေတ်တွင် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ]] သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကား|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 4r7fi2tlplegh5gbrpbfj2ueiafueif 1028413 1028412 2026-04-30T01:27:20Z Chenzeyan29 141880 /* ယနေ့ခေတ် */ 1028413 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Wang2021" /> == မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု == [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ]] သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကား|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} i9owvelzm8yd1lv37brvg7imvy8jm8e 1028414 1028413 2026-04-30T01:27:38Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု */ 1028414 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Wang2021" /> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ]] သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကား|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} rx816um5oh0i41viysde030whpruuoy 1028415 1028414 2026-04-30T01:29:25Z Chenzeyan29 141880 /* ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု */ 1028415 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ]] သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကား|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} em49f8ypcjqg2qb27qqgoc5skaniy5k 1028418 1028415 2026-04-30T01:32:14Z Chenzeyan29 141880 1028418 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 785y7lkk4k11t7w33snkx3mey9mxmld 1028419 1028418 2026-04-30T01:33:30Z Chenzeyan29 141880 1028419 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} n3nzddnuencb89r489zwvc53znpmhi5 1028420 1028419 2026-04-30T01:38:51Z Chenzeyan29 141880 1028420 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Post2021" /> === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} lm05ao87u3nbobnuenbetynt9bwd3fl 1028421 1028420 2026-04-30T01:39:11Z Chenzeyan29 141880 1028421 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Post2021" /> === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 05zbrh26hjfou8m70if3cal5iut0nys 1028423 1028421 2026-04-30T01:53:17Z Chenzeyan29 141880 /* ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု */ 1028423 wikitext text/x-wiki '''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Handel2008">Handel, Z. (2008). "What is Sino-Tibetan?". Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.</ref> {{Infobox language family |name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု |altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan) |region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] |familycolor=Sino-Tibetan |family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု |child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော် |child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ |child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:''' |child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] |iso2=sit |iso5=sit |glotto=sino1245 |glottofoot=no |glottorefname=Sino-Tibetan |map=Sino-Tibetan Languages Map.png |mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ }} သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ==ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲခြားခြင်း== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဘာသာဗေဒ သုတေသနအသစ်များအရ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". Nature.</ref> <ref name="Post2021">Post, M. W. (2021). "The Trans-Himalayan languages of Northeast India". Journal of South Asian Languages and Linguistics.</ref> တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic Branch) တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်သည်။ ဤအုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြားတွင် အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။ အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု (Tibeto-Burman Branch) သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း (Arunachal Pradesh) ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". PNAS.</ref>ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[တောင်အာရှ]]ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ ဒုတိယအများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကား အုပ်စုကြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမှာ ယနေ့တိုင် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2020" /> ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို ကောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ကိုင်းခွဲနှစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ သုတေသနများအရ ဤသို့ ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာသည်။<ref name="Post2021" /> ==သမိုင်းကြောင်း== တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။ ===ကနဦးလေ့လာမှု=== ၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်=== ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း=== ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။ တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု== === ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု === တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။<ref name="Zhang2020" /> ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ [[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> === မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။<ref name="Sagart2019" /> အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Zhang2020" />ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု === လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Zhang2020" /> === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Post2021" /> === တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း === မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Zhang2020" /> တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Thurgood2003" /> === ယနေ့ခေတ် === ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။<ref name="Post2021" /> သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#f2f2f2;" ! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ |- | ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) |- | ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် └ တရုတ် └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်) |- | ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။ |- | ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် ├ တရုတ် (Sinitic) └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman) |- | ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။ |- | ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench & Post)''' || "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။ |} ==အမျိုးအစားဗေဒ== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ===စကားလုံးအစီအစဉ်=== တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ "ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။ ===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ=== တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ "ပုဒ်ထီးဘာသာစကား" (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ • '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။ • '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စကားလုံးအသုံးအနှုန်း == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Matisoff2003" /> === အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် === အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#f2f2f2;" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese) |- | ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga) |- | သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum) |- | ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga) |- | နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na) |- | နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni) |- | သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se) |} === အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ === ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း "င" (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} mednhlz9ohzvpwhvqeaik409qjnfte4 0 65406 1028436 1028069 2026-04-30T03:41:39Z Chenzeyan29 141880 1028436 wikitext text/x-wiki == လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု == '''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' (Lolo-Burmese languages) သို့မဟုတ် '''လီဆူ-ဗမာဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လီဆူနွယ်ဘာသာစကားများ]] ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] ဤအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ဘာသာဗေဒအရ အသံနေအသံထား စနစ်များပြားခြင်းနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] lfq07v8wwufz5ylk35s58lj88u8pkyt 1028437 1028436 2026-04-30T03:42:09Z Chenzeyan29 141880 1028437 wikitext text/x-wiki '''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' (Lolo-Burmese languages) သို့မဟုတ် '''လီဆူ-ဗမာဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လီဆူနွယ်ဘာသာစကားများ]] ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] ဤအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ဘာသာဗေဒအရ အသံနေအသံထား စနစ်များပြားခြင်းနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] 0qcjchttgvwfyizlly3far44v3ihwzv 1028439 1028437 2026-04-30T03:42:53Z Chenzeyan29 141880 1028439 wikitext text/x-wiki '''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' (Lolo-Burmese languages) သို့မဟုတ် '''လီဆူ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လီဆူနွယ်ဘာသာစကားများ]] ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] ဤအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ဘာသာဗေဒအရ အသံနေအသံထား စနစ်များပြားခြင်းနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Matisoff2003">Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] lm0uoqwmj90ds20nqjru41z7u7scozb 0 65683 1028485 881366 2026-04-30T07:44:43Z Chenzeyan29 141880 1028485 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ဗမာနွယ် |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |familycolor = Sino-Tibetan |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] |fam3 = [[:en:Burmo-Qiangic languages|Burmo-Qiangic]]? |fam4 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |child1 = မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ် |child2 = တောင်ပိုင်း ဗမာနွယ် |glotto = burm1266 |glottorefname = ဗမာနွယ် }} [[File:Langues Birmanes.png |thumb| ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများအား]] ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများသည် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]နှင့်ဆက်စပ်ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကား၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]နှင့် အခြားဗမာဒေသိယစကားများဖြစ်သော [[ထားဝယ်စကား]] စသည်တို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပြောဆိုသုံးနှုန်းပြီး စာအရေးအသားစနစ်မရှိသေးသည့် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများဖြစ်သော [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] တို့ပါဝင်သည်။ == ဘာသာစကားအမည်များ == ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စုဝင်တို့ကို ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးမှ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။ (ဘရက်ဒလေ ၁၉၉၇) {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ အမည်များ ! ကိုယ်တိုင်သတ်မှတ်သော လူမျိုးစုအမည် ! ကချင်ဘာသာအမည် ! ဗမာအမည် ! တရုတ်ဘာသာအမည် |- |လော်ဝေါ် | မရူ |မရူ | Làngsù 浪速 |- |ဇိုင်ဝါး |အဇီး |ဇီး | Zǎiwǎ 载瓦 |- |လချိတ် |လရှီ |လရှီ | Lāqí 喇期, Lèqí 勒期 |- | ငေါ့ချမ်း | - | မိုင်းသာ | Āchāng 阿昌 |- | ပေါ်လာ | - | - | Bōlā 波拉 |} ဇိုင်ဝါး(တရုတ်အခေါ် Xiaoshan 小山)၊ လော်ဝေါ်(တရုတ်အခေါ် Lang'e 浪峨)၊ လချိတ်(တရုတ်အခေါ် Chashan 茶山) နှင့် Pela လူမျိုးစုတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုမျိုးနွယ်များအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]စုအတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။ တရုတ်တို့က ဂျိန်းဖောမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုပေါင်း၍ Dashan 大山 ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဂျိန်ဖော့၊ ဇိုင်ဝါ၊ လော်ဝေါ်၊ လချိတ်စသည့် မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကချင်တိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ကာ မိုင်းသာလူမျိုးမှာ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးတွင်အပါအဝင်ဖြစ်ကြသည်။ <nowiki>:</nowiki><ref name="Dai2005">Dai Qingxia (2005). </ref> == ပါဝင်သည့်ဘာသာစကားများ == === လာမာ (၂၀၁၂) === ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ * '''ဗမာနွယ်''' **[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု]] (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်) ** မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်) *** မိုင်းသာအုပ်စု **** [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] *** ဇိုင်ဝါးအုပ်စု<br> **** ပေါ်လာ (ပေါ်လာ) **** လရှီ-ဇိုင်ဝါး ***** လရှီ (လချိတ်) ***** မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး) === နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) === နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်။ ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ''ရ'' နှင့် ''ယ ''တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ''ယ'' ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်မူ ''ကျောင်း'' ကို ''က္လောင်း၊ မြေ ''ကို '' မ္လေ ''စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ။ [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]မှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] * ရှန်းတောင်စကား * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်းစကား]] * [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနုစကား]] ; မရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများ * [[Zaiwa language|ဇိုင်ဝါး(အဇီး)]] * ပေါ်လာစကား [[Lashi language|လရှီစကား]] * မရူ(လော်ဝေါ် === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) === ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ * ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> ** ဥဂွန်နွယ် ** ဗမာနွယ်<br> *** ဗမာဘာသာစကား *** အခြားဗမာအုပ်စု<br> **** ဖွန်း **** ဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> ***** မရူ၊ အဇီး ***** လရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင် ==ပြောဆိုသူဦးရေ== ဗမာဘာသာစကား၏ [[ပထမဘာသာစကား| မိခင်ဘာသာစကား]] ပြောသူအရေအတွက်သည် ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၃,၉၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂) {| class="wikitable sortable" ! မျိုးနွယ် !! ပြောဆိုသူဦးရေ !ရာခိုင်နှုန်း |- | [[ဗမာ |မြန်မာ ဗမာ]] || align="center" | 38,800,290 |88.34% |- | [[Rakhine|ရခိုင် ဗမာ]] || align="center" |3,500,570 |7.9% |- | [[ထားဝယ်|ထားဝယ် ဗမာ]] || align="center" |590,790 |1.34% |- | [[မာရမာကြီး |မာရမာ ဗမာ]]|| align="center" |249,000 |0.56% |- | [[ဓနု |ဓနု ဗမာ]]|| align="center" |224,560 |0.51% |- | [[အင်းသား|အင်းသား ဗမာ]]|| align="center" |250,000 |0.56% |- | [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး ဗမာ]] || align="center" |120,610 |0.27% |- | [[လော်ဝေါ်|လော်ဝေါ် ဗမာ]]|| align="center" |108,236 |0.24% |- | [[လချိဒ်|လချိဒ် ဗမာ]] || align="center" |40,050 |0.09.% |- | [[အာချန်|အာချန် ဗမာ]]|| align="center" |30,000 |0.06% |- | [[ဖွန်း|ဖွန်း ဗမာ]]|| align="center" |1500 |0.003% |- | [[ပေလာ|ပေလာ ဗမာ]]|| align="center" |1000 |0.002% |- | [[ချာရှန်|ငေါချင် ဗမာ]]|| align="center" | 600 |>0.001% |- | [[ရှန်းတောက်|ရှန်းတောက် ဗမာ]]|| align="center" |100 |>0.0002% |- !စုစုပေါင်း !43,917,306 !100% |} == မှတ်စု == {{Reflist}} == ကိုးကား == * Bernot, D. (1958). "rapports phonetiques entre le dialecte marma et le birman." ''Bulletin de la Société de Linguistique de Paris'' 53: 273-294. * Bernot, D. (1965). "The vowel systems of Arakanese and ." ''Lingua'' 15: 463-474. * Burling, Robbins (1967). ''Proto Lolo–Burmese.'' Bloomington: Indiana University. * Clerk, F. V. (1911). ''A manual of the Lawngwaw or Măru language, containing: the grammatical principles of the language, glossaries of special terms, colloquial exercises, and Maru-English and English-Maru vocabularies.'' Rangoon: American Baptist mission press. * Dai, Qing-xia (1981). "Zai-wa-yu shi-dong fan-chou di xing-tai bian-hua" (Morphological changes in the Zaiwa causative-verb category), in Min-zu yu-wen 1981.4:36-41. * Dai, Qing-xia (1986). Zaiwa-yu (the Atsi language). 中國大百科全書: 民族 Zhong-guo da-bai-ke quan-shu: Min-zu. (Magna Encyclopedia Sinica: Ethnology Volume). Beijing : 中國大百科全書出版社 : 新華書店經銷 Zhongguo da bai ke quan shu chu ban she : Xin hua shu dian jing xiao * Edmondson, Jerold A. (1992) Trip Notebook and Tapes on Bela Language. Unpublished, cited by Mann 1998. * Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. ''Contributions to Sino-Tibetan Studies'': 101-134. * Huang Bufan 黃布凡, ed. (1992). 藏緬語族語言詞匯 ''Zangmianyuzu yuyan cihui / A Tibeto-Burman Lexicon''. Beijing: 中央民族大學出版社 Zhongyang minzu daxue chubanshe, 1992. * Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagán Burma: Languages and History.'' Oxford: Oxford University Press. * Mann, Noel Walter. 1998. [http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/23/90/132390921332299549002345810814448043482/Proto_Northern_Burmic.pdf A phonological reconstruction of Proto Northern Burmic]. Unpublished thesis. Arlington: The University of Texas. * Maran, L. R. (1971a). "A note on the development of tonal systems in Tibeto-Burman." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 2. * Maran, L. R. (1971b). "Burmese and Jingpho: a study of tonal linguistic processes." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 4. * Pe Maung Tin (1933). "The dialect of Tavoy." ''Journal of the Burma Research Society'' 23.1: 31-46. * [[ဂျွန် အိုကဲလ်|Okell, John]] (1988). "Notes on Tone Alternation in Maru Verbs". David Bradley, et al. eds. ''Prosodic Analysis and Asian Linguistics: to honour R.K. Sprigg.'' (Pacific Linguistics C-104). Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University:109-114. * Okell, John (1989). "Yaw: a dialect of Burmese". ''South East Asian linguistics: essays in honour of Eugénie J A Henderson.'' Ed. J H C S Davidson. London, SOAS:199-219. * Sawada Hideo (1999). "Outline of Phonology of Lhaovo (Maru) of Kachin State/". ''Linguistic & Anthropological Study of the Shan Culture Area, report of research project, Grant-in-Aid for International Scientific Research (Field Research):97-147.'' * Sprigg, R. K. (1963). "A comparison of Arakanese and Burmese based on phonological formulae." Shorto, H.L. (ed.) ''Linguistic Comparison in South East Asia and the Pacific'': 109-132. * Taylor, L. F. (1922). "The dialects of Burmese." ''Journal of the Burma Research Society'' 11: 89-97. * Wannemacher, Mark W. (1995-7). Notes on Achang, Atsi, Jinghpaw, Lashi, and Maru. (unpublished manuscript cited by Mann 1998). * Wannemacher, Mark W. (1998) ''Aspects of Zaiwa Prosody: an Autosegmental Account.'' Summer Institute of Linguistics/University of Texas at Arlington. * Xu Xijian 徐悉艱 and Xu Guizhen 徐桂珍 (1984). 景頗族語言簡誌(載瓦語) / ''Jingpozu yuyan jianzhi (Zaiwa yu).'' Beijing: 民族出版社Minzu chubanshe, 1984. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1980). "ビルマ語ヨー方言の資料 Birumago Yō hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Yaw Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 19: 164-182. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981a). "ビルマ語タウンヨウ方言の資料 Birumago Taunyou hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Taung'yo Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 21: 154-187. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981b). "ビルマ語ダヌ方言の会話テキスト Birumago Danu hōgen no kaiwa tekisuto / Conversational Texts of the Danu Dialect of Burmese." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 22: 124-138. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1982). アツィ語基礎語彙集 / ''Atsigo kiso goishū / Classified dictionary of the Atsi or Zaiwa language (Sadon dialect) with Atsi, Japanese and English indexes.'' Tokyo: 東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所 Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1988). A preliminary report on the study of the Maru, Lashi and Atsi languages of Burma. In Yoshiaki Ishizawa (ed.), Historical and cultural studies in Burma, 65-132. Tokyo: Institute of Asian Studies, Sophia University. [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] tendo5op94l82is35p9e4jsruyugpgt 1028487 1028485 2026-04-30T07:50:37Z Chenzeyan29 141880 1028487 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ဗမာနွယ် |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |familycolor = Sino-Tibetan |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] |fam3 = [[:en: ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ |ဗမာ-ချိအန်]]? |fam4 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |child1 = မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ် |child2 = တောင်ပိုင်း ဗမာနွယ် |glotto = burm1266 |glottorefname = ဗမာနွယ် }} [[File:Langues Birmanes.png |thumb| ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများအား]] ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများသည် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]နှင့်ဆက်စပ်ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကား၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]နှင့် အခြားဗမာဒေသိယစကားများဖြစ်သော [[ထားဝယ်စကား]] စသည်တို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပြောဆိုသုံးနှုန်းပြီး စာအရေးအသားစနစ်မရှိသေးသည့် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများဖြစ်သော [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] တို့ပါဝင်သည်။ == ဘာသာစကားအမည်များ == ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စုဝင်တို့ကို ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးမှ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။ (ဘရက်ဒလေ ၁၉၉၇) {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ အမည်များ ! ကိုယ်တိုင်သတ်မှတ်သော လူမျိုးစုအမည် ! ကချင်ဘာသာအမည် ! ဗမာအမည် ! တရုတ်ဘာသာအမည် |- |လော်ဝေါ် | မရူ |မရူ | Làngsù 浪速 |- |ဇိုင်ဝါး |အဇီး |ဇီး | Zǎiwǎ 载瓦 |- |လချိတ် |လရှီ |လရှီ | Lāqí 喇期, Lèqí 勒期 |- | ငေါ့ချမ်း | - | မိုင်းသာ | Āchāng 阿昌 |- | ပေါ်လာ | - | - | Bōlā 波拉 |} ဇိုင်ဝါး(တရုတ်အခေါ် Xiaoshan 小山)၊ လော်ဝေါ်(တရုတ်အခေါ် Lang'e 浪峨)၊ လချိတ်(တရုတ်အခေါ် Chashan 茶山) နှင့် Pela လူမျိုးစုတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုမျိုးနွယ်များအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]စုအတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။ တရုတ်တို့က ဂျိန်းဖောမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုပေါင်း၍ Dashan 大山 ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဂျိန်ဖော့၊ ဇိုင်ဝါ၊ လော်ဝေါ်၊ လချိတ်စသည့် မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကချင်တိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ကာ မိုင်းသာလူမျိုးမှာ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးတွင်အပါအဝင်ဖြစ်ကြသည်။ <nowiki>:</nowiki><ref name="Dai2005">Dai Qingxia (2005). </ref> == ပါဝင်သည့်ဘာသာစကားများ == === လာမာ (၂၀၁၂) === ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ * '''ဗမာနွယ်''' **[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု]] (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်) ** မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်) *** မိုင်းသာအုပ်စု **** [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] *** ဇိုင်ဝါးအုပ်စု<br> **** ပေါ်လာ (ပေါ်လာ) **** လရှီ-ဇိုင်ဝါး ***** လရှီ (လချိတ်) ***** မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး) === နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) === နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်။ ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ''ရ'' နှင့် ''ယ ''တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ''ယ'' ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်မူ ''ကျောင်း'' ကို ''က္လောင်း၊ မြေ ''ကို '' မ္လေ ''စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ။ [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]မှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] * ရှန်းတောင်စကား * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်းစကား]] * [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနုစကား]] ; မရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများ * [[Zaiwa language|ဇိုင်ဝါး(အဇီး)]] * ပေါ်လာစကား [[Lashi language|လရှီစကား]] * မရူ(လော်ဝေါ် === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) === ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ * ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> ** ဥဂွန်နွယ် ** ဗမာနွယ်<br> *** ဗမာဘာသာစကား *** အခြားဗမာအုပ်စု<br> **** ဖွန်း **** ဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> ***** မရူ၊ အဇီး ***** လရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင် ==ပြောဆိုသူဦးရေ== ဗမာဘာသာစကား၏ [[ပထမဘာသာစကား| မိခင်ဘာသာစကား]] ပြောသူအရေအတွက်သည် ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၃,၉၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂) {| class="wikitable sortable" ! မျိုးနွယ် !! ပြောဆိုသူဦးရေ !ရာခိုင်နှုန်း |- | [[ဗမာ |မြန်မာ ဗမာ]] || align="center" | 38,800,290 |88.34% |- | [[Rakhine|ရခိုင် ဗမာ]] || align="center" |3,500,570 |7.9% |- | [[ထားဝယ်|ထားဝယ် ဗမာ]] || align="center" |590,790 |1.34% |- | [[မာရမာကြီး |မာရမာ ဗမာ]]|| align="center" |249,000 |0.56% |- | [[ဓနု |ဓနု ဗမာ]]|| align="center" |224,560 |0.51% |- | [[အင်းသား|အင်းသား ဗမာ]]|| align="center" |250,000 |0.56% |- | [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး ဗမာ]] || align="center" |120,610 |0.27% |- | [[လော်ဝေါ်|လော်ဝေါ် ဗမာ]]|| align="center" |108,236 |0.24% |- | [[လချိဒ်|လချိဒ် ဗမာ]] || align="center" |40,050 |0.09.% |- | [[အာချန်|အာချန် ဗမာ]]|| align="center" |30,000 |0.06% |- | [[ဖွန်း|ဖွန်း ဗမာ]]|| align="center" |1500 |0.003% |- | [[ပေလာ|ပေလာ ဗမာ]]|| align="center" |1000 |0.002% |- | [[ချာရှန်|ငေါချင် ဗမာ]]|| align="center" | 600 |>0.001% |- | [[ရှန်းတောက်|ရှန်းတောက် ဗမာ]]|| align="center" |100 |>0.0002% |- !စုစုပေါင်း !43,917,306 !100% |} == မှတ်စု == {{Reflist}} == ကိုးကား == * Bernot, D. (1958). "rapports phonetiques entre le dialecte marma et le birman." ''Bulletin de la Société de Linguistique de Paris'' 53: 273-294. * Bernot, D. (1965). "The vowel systems of Arakanese and ." ''Lingua'' 15: 463-474. * Burling, Robbins (1967). ''Proto Lolo–Burmese.'' Bloomington: Indiana University. * Clerk, F. V. (1911). ''A manual of the Lawngwaw or Măru language, containing: the grammatical principles of the language, glossaries of special terms, colloquial exercises, and Maru-English and English-Maru vocabularies.'' Rangoon: American Baptist mission press. * Dai, Qing-xia (1981). "Zai-wa-yu shi-dong fan-chou di xing-tai bian-hua" (Morphological changes in the Zaiwa causative-verb category), in Min-zu yu-wen 1981.4:36-41. * Dai, Qing-xia (1986). Zaiwa-yu (the Atsi language). 中國大百科全書: 民族 Zhong-guo da-bai-ke quan-shu: Min-zu. (Magna Encyclopedia Sinica: Ethnology Volume). Beijing : 中國大百科全書出版社 : 新華書店經銷 Zhongguo da bai ke quan shu chu ban she : Xin hua shu dian jing xiao * Edmondson, Jerold A. (1992) Trip Notebook and Tapes on Bela Language. Unpublished, cited by Mann 1998. * Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. ''Contributions to Sino-Tibetan Studies'': 101-134. * Huang Bufan 黃布凡, ed. (1992). 藏緬語族語言詞匯 ''Zangmianyuzu yuyan cihui / A Tibeto-Burman Lexicon''. Beijing: 中央民族大學出版社 Zhongyang minzu daxue chubanshe, 1992. * Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagán Burma: Languages and History.'' Oxford: Oxford University Press. * Mann, Noel Walter. 1998. [http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/23/90/132390921332299549002345810814448043482/Proto_Northern_Burmic.pdf A phonological reconstruction of Proto Northern Burmic]. Unpublished thesis. Arlington: The University of Texas. * Maran, L. R. (1971a). "A note on the development of tonal systems in Tibeto-Burman." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 2. * Maran, L. R. (1971b). "Burmese and Jingpho: a study of tonal linguistic processes." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 4. * Pe Maung Tin (1933). "The dialect of Tavoy." ''Journal of the Burma Research Society'' 23.1: 31-46. * [[ဂျွန် အိုကဲလ်|Okell, John]] (1988). "Notes on Tone Alternation in Maru Verbs". David Bradley, et al. eds. ''Prosodic Analysis and Asian Linguistics: to honour R.K. Sprigg.'' (Pacific Linguistics C-104). Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University:109-114. * Okell, John (1989). "Yaw: a dialect of Burmese". ''South East Asian linguistics: essays in honour of Eugénie J A Henderson.'' Ed. J H C S Davidson. London, SOAS:199-219. * Sawada Hideo (1999). "Outline of Phonology of Lhaovo (Maru) of Kachin State/". ''Linguistic & Anthropological Study of the Shan Culture Area, report of research project, Grant-in-Aid for International Scientific Research (Field Research):97-147.'' * Sprigg, R. K. (1963). "A comparison of Arakanese and Burmese based on phonological formulae." Shorto, H.L. (ed.) ''Linguistic Comparison in South East Asia and the Pacific'': 109-132. * Taylor, L. F. (1922). "The dialects of Burmese." ''Journal of the Burma Research Society'' 11: 89-97. * Wannemacher, Mark W. (1995-7). Notes on Achang, Atsi, Jinghpaw, Lashi, and Maru. (unpublished manuscript cited by Mann 1998). * Wannemacher, Mark W. (1998) ''Aspects of Zaiwa Prosody: an Autosegmental Account.'' Summer Institute of Linguistics/University of Texas at Arlington. * Xu Xijian 徐悉艱 and Xu Guizhen 徐桂珍 (1984). 景頗族語言簡誌(載瓦語) / ''Jingpozu yuyan jianzhi (Zaiwa yu).'' Beijing: 民族出版社Minzu chubanshe, 1984. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1980). "ビルマ語ヨー方言の資料 Birumago Yō hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Yaw Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 19: 164-182. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981a). "ビルマ語タウンヨウ方言の資料 Birumago Taunyou hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Taung'yo Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 21: 154-187. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981b). "ビルマ語ダヌ方言の会話テキスト Birumago Danu hōgen no kaiwa tekisuto / Conversational Texts of the Danu Dialect of Burmese." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 22: 124-138. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1982). アツィ語基礎語彙集 / ''Atsigo kiso goishū / Classified dictionary of the Atsi or Zaiwa language (Sadon dialect) with Atsi, Japanese and English indexes.'' Tokyo: 東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所 Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1988). A preliminary report on the study of the Maru, Lashi and Atsi languages of Burma. In Yoshiaki Ishizawa (ed.), Historical and cultural studies in Burma, 65-132. Tokyo: Institute of Asian Studies, Sophia University. [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] m2vs26m7upye62iyvp3hrm75scuvmtw 0 72618 1028422 734480 2026-04-30T01:43:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028422 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Milla Jovovich Cannes 2016.jpg | caption = Jovovich at the 2016 Cannes Film Festival. | birth_name = Milica Bogdanovna Jovovich | birth_date = {{birth date and age|1975|12|17}} | birth_place = Kiev, Ukrainian SSR, Soviet Union | occupation = {{flatlist| *ရုပ်ရှင်မင်းသမီး *ဖက်ရှင် ဒီဇိုင်နာ *မော်ဒယ် *အဆိုတော် }} | years_active = ၁၉၈၅–လက်ရှိ | spouse = {{marriage|Shawn Andrews<br>|1992|1992|reason=annulled}}<br />{{marriage|Luc Besson<br>|1997|1999|end=div}}<br />{{marriage|Paul W. S. Anderson<br>|2009}} | children = {{Plainlist| * Ever Gabo * Dashiel Edan }} | parents = ဂါလီနာ ဂျိုးဗစ်<br />ဘိုဂီ ဂျိုဗိုဗီ | website = {{URL|millaj.com}} }} '''မီလာ ဂျိုဗိုဗစ်'''{{#tag:ref|Milla Jovovich has no second name "Nataša"; that is a journalist's mistake. Nataša is her cousin's name.<ref>{{cite interview |subject=Milla Jovovich's mother |title=Галина Логінова: Сьогодні Київ, наче весела дівчина, гарно вбрана i нафарбована |publisher=Україна Молода |date=August 23, 2005 |url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/495/164/17925/ |accessdate=May 15, 2013 |language=Ukrainian}}</ref>|group=nb}}<ref group="nb">Serbian Cyrillic: Милица Јововић; {{lang-ru|Милица Йовович}}; {{lang-uk|Милиця Йовович}}</ref> ({{lang-en|Milla Jovovich}}) ({{IPAc-en|ˈ|j|oʊ|v|ə|v|ɪ|tʃ}}) (၁၉၇၅ ဒီဇင်ဘာလဖွား) သည် အမေရိကန် တေးသံရှင်၊ ဖက်ရှင် ဒီဇိုင်နာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးနှင့် အဆိုတော် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံရုပ်ရှင် ဇာတ်လမ်းများစွာတွင် မြင်တွေ့ရပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် သီချင်းလိုင်း VH1 တွင်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တွေ့ရသည်။<ref name="VH1">C. Bottomley, [http://www.vh1.com/news/articles/1525247/20060302/index.jhtml Milla Jovovich: Building a Perfect Action Star] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140906211359/http://www.vh1.com/news/articles/1525247/20060302/index.jhtml |date=September 6, 2014 }}, March 2, 2006, VH1. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140906211359/http://www.vh1.com/news/articles/1525247/20060302/index.jhtml |date=September 6, 2014 }}</ref> သူမကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၊ Kiev အရပ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မိဘများက ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ အရွယ်တွင် မော်ဒယ်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ''Lei'' ဟူသော အီတလီ မဂ္ဂဇင်းတွင် မျက်နှာဖုံးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="PurpleLove">{{cite web |title=Millaj:Purple Love |publisher=MillaJ.com |work=Purple magazine |year=1990 |url=http://www.millaj.com/archive/archive09.shtml |accessdate=May 15, 2013 |archive-date=7 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807133606/http://www.millaj.com/archive/archive09.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2011/10/19/milla-jovovich-magazine-cover_n_1018495.html |title=Milla Jovovich Magazine Cover, 1987: A Look Back |last1=Leon |first1=Sarah |date=October 19, 2011 |work=The Huffington Post |publisher= |accessdate=May 15, 2013}}</ref> ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အချစ်ဇာတ်လမ်း ''Return to the Blue Lagoon'' ဖြင့် သူမသည် လူသိများလာခဲ့သည်။ ယင်းအချိန် သူမသည် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.millaj.com/film/ |title=Milla Jovovich Filmography |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=MillaJ.com |accessdate=28 November 2013 |archive-date=4 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204073319/http://www.millaj.com/film/ |url-status=dead }}</ref> ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သိပ္ပံဇာတ်လမ်း ''The Fifth Element'' ဖြင့် တဟုန်ထိုး နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်တွင် Besson ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း မကြာခင် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ဂျိုးဗစ်သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နာမည်ကြီးသိပ္ပံရုပ်ရှင် ''Resident Evil'' အား စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ယင်းဇာတ်ကားအား မနှစ်သက်သူများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Resident Evil (2002) |url=http://www.rottentomatoes.com/m/resident_evil/ |accessdate=May 15, 2013}}</ref><ref>{{cite news |date=2005-08-11 |author=Roger Ebert |title=Ebert's Most Hated |work=Chicago Sun-Times |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20050811/COMMENTARY/50808002 |accessdate=May 15, 2013 |archivedate=28 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090628183709/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20050811%2FCOMMENTARY%2F50808002 }}</ref> သို့သော် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Resident Evil |publisher=Amazon.com |work=Box Office Mojo |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=residentevil.htm |accessdate=May 15, 2013}}</ref> ထိပ်သည်းရင်ဖို Resident Evil သိပ္ပံရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းအဆက်အား သူမသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။<ref name="new release date">{{cite news |url=http://www.shocktillyoudrop.com/news/topnews.php?id=13587 |title=Resident Evil: Afterlife Back to 2010 |publisher=ShockTilYouDrop.com |work=CraveOnline Media, LLC |date=January 11, 2010 |accessdate=May 15, 2013}}</ref> ==မှတ်စု== {{Reflist|group=nb}} ==ကိုးကား== {{reflist |colwidth=30em |refs = }} {{Lifetime|၁၉၇၅| |}} {{Bio-stub}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] q3bq17hpd5h1bmrx27nrfl2pwgj26x1 0 72628 1028363 1027613 2026-04-29T16:05:49Z Mkant00 135890 1028363 wikitext text/x-wiki [[File:Mug and Torus morph.gif|thumb|ခွက် နှင့် မုန့်လက်ကောက်အခဲ (solid torus) တို့သည် အချင်းချင်း ဟိုမီယိုမောဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်ကြသည်။ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် ဆိုသည်မှာ ခွက်နှင့် မုန့်လက်ကောက်အခဲတို့၏ အမှတ်များကြားရှိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှု (bijective mapping) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံတွင် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားသော ကြားခံပုံပန်းသဏ္ဌာန်များသည် ထိုပုံဖော်မှု၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' သည် ရပ်ဝန်း(space) အတွင်းရှိ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ တည်နေရာနှင့် အစီအစဉ်ကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်ပြီး သင်္ချာဘာသာရပ်၏ အခြေခံကျသော အဓိကနယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဆက်မပြတ် ပုံပျက်သွားခြင်းများ (continuous deformations) အောက်တွင် မပြောင်းမလဲဘဲ ကျန်ရှိနေသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ဂျီဩမေတြီ (geometry) နှင့် အစုသီအိုရီ (set theory) တို့၏ သဘောတရားများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ၎င်းသည် သီးခြားဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''geometria situs'' (တည်နေရာ ဂျီဩမေတြီ) သို့မဟုတ် ''analysis situs'' (ဂရိလက်တင်ဘာသာဖြင့် နေရာအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အခြေခံကျသော ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) နည်းတူ အခြားသော သင်္ချာနယ်ပယ်များစွာအတွက် ဒုတိယမြောက် မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ဂျီဩမေတြီ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (analysis)၊ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နှင့် လီအုပ်စု သီအိုရီ (Lie group theory) တို့အတွက် အထူးပင် အရေးပါလှသည်။ ၎င်းသည် အစုသီအိုရီနှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့ကိုလည်း များစွာ အထောက်အကူပြု တိုးတက်စေခဲ့သည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သဘောတရားမှာ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နီးစပ်မှု (nearness) ဟူသော အယူအဆကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalised) ဖြစ်ပြီး ထိုမှတဆင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် စုဆုံမှတ် (limit) ကဲ့သို့သော သင်္ချာအယူအဆများကို ယေဘုယျပြုသည်။ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ အများအပြားကို တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း၏ တည်ဆောက်ပုံပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် "ပုံပျက်သွားခြင်းများ (deformations)" သို့မဟုတ် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homeomorphisms) ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာများအနေဖြင့် ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ဆွဲဆန့်ခြင်း၊ ဖိခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ လိမ်ခြင်း နှင့် ဖိလိမ်ခြင်းတို့ ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်သည်။ စက်လုံး (sphere) တစ်ခုနှင့် ကုဗတုံး (cube) တစ်ခုကို တိုပေါ်လော်ဂျီ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ခွဲခြား၍မရနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့သည် ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အတူ မုန့်လက်ကောက်အခဲ (solid torus) နှင့် လက်ကိုင်ကွင်းတစ်ခုပါသော ခွက်တို့သည်လည်း ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့အနက်မှ တစ်ခုကို အခြားတစ်ခုအဖြစ်သို့ ဖြတ်တောက်ခြင်းမရှိဘဲ အသွင်ပြောင်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် (ပုံတွင် ကြည့်ပါ)။ သို့သော်လည်း မုန့်လက်ကောက် (torus) ၏ မျက်နှာပြင်သည် စက်လုံး၏ မျက်နှာပြင်နှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီသဘောအရ ကွဲပြားခြားနားသည်။ စက်လုံးပေါ်ရှိ မည်သည့် မျဉ်းကွေးပိတ် (closed curve) ကိုမဆို အမှတ်တစ်ခုတည်းဖြစ်သွားရန် အဆက်မပြတ် ကျုံ့ယူသွားနိုင်သော်လည်း မုန့်လက်ကောက် ပေါ်တွင်မူ မျဉ်းကွေးတိုင်းကို ထိုသို့ပြုလုပ်၍ မရနိုင်ပေ။ တိုပေါ်လော်ဂျီကို နယ်ပယ်ခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းနယ်ပယ်ခွဲတို့တွင် အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology)၊ ဂျီဩမေတြီသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (geometric topology) အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂရပ်သီအိုရီ (topological graph theory) နှင့် အထုံးသီအိုရီ (knot theory) တို့ ပါဝင်သည်။ အစုသီအိုရီအခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (point-set topology သို့မဟုတ် set-theoretic topology) ကို ဤနယ်ပယ်ခွဲများအားလုံး၏ အခြေခံအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်းတွင် ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် အလွန်ကွဲပြားခြားနားသော ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကိုပါ အထူးတလည် လေ့လာသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ အရေးပါသော သဘောတရားတစ်ခုမှာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) ဖြစ်သည်။ အခြားသော သင်္ချာကတ်တဂိုရီများတွင် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homomorphisms) ဟု အများအားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့်အရာများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီရှိ အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ (continuous mappings) သည် သဘောတရာကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကြားတွင် မိမိကိုယ်တိုင်သာမက မိမိ၏ ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင် (inverse function) ပါ အဆက်မပြတ်ဖြစ်နေသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]]ကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းသည် အခြားသော ကတ်တဂိုရီများရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) နှင့် သဘောတရား တူညီသည်။ ဟိုမီယိုမောဖစ်ဖြစ်သော ရပ်ဝန်းများကို တိုပေါ်လော်ဂျီ နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲခြားမရနိုင်ပါ။ ဤဘာသာရပ်၏ အခြေခံကျသော ပြဿနာတစ်ခုမှာ ရပ်ဝန်းနှစ်ခုသည် ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ခြင်း ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ပို၍ ယေဘုယျကျကျဆိုရလျှင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ တည်ရှိခြင်း ရှိမရှိ ဖြစ်သည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == ''တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space)'' <math>(X, \mathcal{T})</math> တစ်ခုတွင် အစု (set) <math>X</math> တစ်ခုနှင့် အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ ပြည့်စုံသော <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ (subsets) စုစည်းမှု <math>\mathcal{T}</math> တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *(၁) ဗလာအစု (empty set) <math>\emptyset</math> နှင့် <math>X</math> တို့သည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ *(၂) <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ (အရေအတွက် အကန့်အသတ်မရှိသော) အစုဝင်များ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) မဆိုသည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ *(၃) <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အစုဝင်များ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (finite intersection) မဆိုသည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ စုစည်းမှု <math>\mathcal{T}</math> ကို <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီးဖြစ်ပါက <math>(X,\mathcal{T})</math> အစား <math>X</math> ဟုသာ ရေးသားသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ၏ အစုဝင်များကို '''အဖွင့်စုများ (open sets)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အစုတစ်ခု၏ ဖြည့်စွက်စု (complement) သည် အဖွင့်စု ဖြစ်မှသာလျှင် ထိုအစုကို '''အပိတ်စု (closed set)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology) နှင့် တစ်ပိုင်းတစ်စမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (indiscrete topology)=== <math>X</math> သည် မည်သည့် အစုမဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *<math>X</math> ၏ အစုပိုင်းအားလုံးပါဝင်သော စုစည်းမှု <math>2^X</math> သည် <math>X</math> အပေါ် '''တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ *အစု {<math>{\emptyset, X}</math>} သည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''တစ်ပိုင်းတစ်စမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (indiscrete topology)''' သို့မဟုတ် '''အသေးအဖွဲ တိုပေါ်လော်ဂျီ (trivial topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === အကြမ်းတိုပေါ်လော်ဂျီ (coarse topology) နှင့် အသေးစိတ်တိုပေါ်လော်ဂျီ (fine topology) === တခါတရံတွင် အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီ နှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ <math>\mathcal{T} \subseteq \mathcal{T}'</math> ဖြစ်သောအခါ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ကို <math>\mathcal{T}'</math> ထက် '''ပို၍ ကြမ်းသည် (coarser)''' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}'</math> ကို <math>\mathcal{T}</math> ထက် '''ပို၍ အသေးစိတ်သည် (finer)''' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ကြမ်းသည် နှင့် အသေးစိတ်သည် တို့အစား အချို့က '''ပိုငယ်သည် (smaller)''' နှင့် '''ပိုကြီးသည် (larger)''' သို့မဟုတ် '''ပိုအားနည်းသည် (weaker)''' နှင့် '''ပိုအားကောင်းသည် (stronger)" ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ အခြေအစု (Basis for a topology) == လက်တွေ့တွင် တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြမည့်အစား ၎င်းကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည့် အရေအတွက်ပိုနည်းသော အဖွင့်စုများကိုသာ အသုံးပြု၍ ပို၍ လွယ်ကူစေသည်။ အစု <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ ပါဝင်သော စုစည်းမှု <math>\mathcal{B}</math> သည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုအတွက် '''အခြေအစု (basis)''' ဖြစ်ရန် အောက်ပါ အခြေအနေများနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ #<math>X</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အစုဝင် <math>x</math> အတွက်မဆို <math>x \in B</math> ဖြစ်စေမည့် အစု <math>B \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု အနည်းဆုံး ရှိရမည်။ #အကယ်၍ <math>A, B \in \mathcal{B}</math> ဖြစ်ပြီး <math>x \in A \cap B</math> ဖြစ်ပါက <math>x \in C \subseteq A \cap B</math> ဖြစ်စေမည့် အစု <math>C \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု အနည်းဆုံး ရှိရမည်။ အခြေအစု <math>\mathcal{B}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော တိုပေါ်လော်ဂျီ <math> \mathcal{T}</math> ဆိုသည်မှာ<math> \mathcal{B}</math> ကို ငုံထားသည့် တိုပေါ်လော်ဂျီများအနက် အကြမ်းဆုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းဆိုရသော် <math> U \subset X</math> သည် အခြေအစု <math>\mathcal{B}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော တိုပေါ်လော်ဂျီတွင် အဖွင့်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>U </math>အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>x </math> အတွက်မဆို <math>x \in B \subseteq U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>B \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ <math>x \in B</math> ဖြစ်စေသော <math>\mathcal{B}</math> အတွင်းရှိ အစုများကို <math>x </math>၏ '''အခြေခံ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (basic open neighborhoods)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ <math>x </math> ပါဝင်သော အစုများကို <math>x </math>၏ '''အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (open neighborhoods)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့အားလုံး၏ စုစည်းမှုကို <math>\mathcal{T}_x</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ (Metric spaces) === <math>X</math> သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math>d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \chi\in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d(\varphi,\psi)\ge0</math> (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) *(M2) <math>d(\varphi,\psi)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\varphi=\psi</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) *(M3) <math>d(\varphi,\psi)=d(\psi,\varphi)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) *(M4) <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\chi)+d(\chi,\psi)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ အဆိုပါ စက်လုံးများဖြစ်သော <math>\{B(\varphi;r)}\</math> အားလုံး၏ စုစည်းမှုသည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုအတွက် အခြေအစုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုတိုပေါ်လော်ဂျီကို '''အတိုင်းဆ တိုပေါ်လော်ဂျီ (metric topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အတိုင်းဆတစ်ခု ပါဝင်သော မည်သည့်အစုမဆိုသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ရှိသော ရပ်ဝန်း <math>Y</math> အပေါ်တွင် အတိုင်းဆ တိုပေါ်လော်ဂျီနှင့် <math>\mathcal{T}</math> တို့ ထပ်တူကျစေမည့် အတိုင်းဆ <math>d</math> တစ်ခု ရှိနေပါက ထိုရပ်ဝန်း <math>Y</math> ကို '''အတိုင်းဆအသွင်ပြောင်းနိုင်သည်(metrizable)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ မည်သည့် အစုပိုင်း (subset) မဆိုသည်လည်း အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သာမန် '''ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Euclidean distance function) '''ပါဝင်သော <math> \mathbb{R}^n</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ အစုပိုင်းများသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် ဥပမာကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် '''ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line)''' <math>\mathbb{R}</math> ၊ '''ယူနစ် အပိုင်းအခြား (unit interval)''' I := [0,1] ၊ '''အပိတ် ယူနစ်စက်လုံး (closed unit ball)''' <math> \mathcal{D}^n := \{(x_1, \ldots, x_n) \in \mathbb{R}^n | x_1^2 + \ldots + x_n^2 \le 1\}</math> နှင့် ''' အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော စက်လုံးမျက်နှာပြင် (n sphere)''' <math>S^n := \{(x_1, \ldots, x_{n+1}) \in \mathbb{R}^{n+1} | x_1^2 + \ldots + x_{n+1}^2 = 1\}</math> တို့သည် အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း ဥပမာများ (Examples of topological spaces) == *မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို '''အဆုံးရှိဖြည့်စွက်စု တိုပေါ်လော်ဂျီ (cofinite topology)''' ဖြင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ၎င်းတွင် အစုပိုင်း <math>U</math> သည် အဖွင့်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်း၏ ဖြည့်စွက်စု (complement) <math>X \setminus U</math> သည် အဆုံးရှိအစု (finite set) ဖြစ်နေခြင်း သို့မဟုတ် <math>U = \emptyset </math> ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည် ။ အလားတူပင် မည်သည့်အစုကိုမဆို ဖြည့်စွက်စုသည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (countable set) ဖြစ်နေသော အဖွင့်စုများပါဝင်သည့် '''ရေတွက်နိုင်သောဖြည့်စွက်စု တိုပေါ်လော်ဂျီ (cocountable topology)''' ဖြင့်လည်း ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ *ဗလာအစု (empty set) <math>\emptyset</math> နှင့် အမှတ်တစ်မှတ်တည်းပါသော အစု (one-point set) <math>* </math> တို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ တိုပေါ်လော်ဂျီများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) တိုပေါ်လော်ဂျီများ ဖြစ်ကြသည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X </math>အတွက်မဆို <math>\emptyset \to X</math> နှင့် <math>X \to *</math> ဟူသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင်များသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ကြသည်။ <math>Set </math> ကတ်တဂိုရီတွင်ကဲ့သို့ပင် <math>Top </math> ကတ်တဂိုရီတွင် ဗလာအစုသည် အစ အရာဝတ္ထု (initial object) ဖြစ်ပြီး အမှတ်တစ်မှတ်တည်းပါသော အစုသည် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု (terminal object) ဖြစ်သည်။ *ကိန်းစစ်မျဉ်း <math>\mathbb{R}</math> သည် သာမန်အတိုင်းဆ တိုပေါ်လော်ဂျီအပြင် အခြားသော တိုပေါ်လော်ဂျီများကိုလည်း လက်ခံနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် <math>a < b</math> ဖြစ်သော <math>[a, b)</math> ပုံစံရှိ အပိုင်းအခြားများကို အခြေအစု (basis) အဖြစ် အသုံးပြုထားသော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းကို '''စုဆုံမှတ်အောက်ခြေ တိုပေါ်လော်ဂျီ (lower limit topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစု (totally ordered set) <math>X </math> တစ်ခုအတွက် <math>(a, b) = \{x \in X | a < x < b\}</math> ပုံစံရှိ အပိုင်းအခြားများနှင့်အတူ <math>(a, \infty)</math> နှင့် <math>(-\infty, b)</math> တို့သည် '''အစဉ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (order topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကိန်းစစ်အစု <math>\mathbb{R}</math> သည် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစုဖြစ်ပြီး ၎င်းအပေါ်ရှိ အစဉ် တိုပေါ်လော်ဂျီသည် သာမန် တိုပေါ်လော်ဂျီနှင့် ထပ်တူကျသည်။ *သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math> နှင့် ကိန်းပြည့်များ (integers) <math>\mathbb{Z}</math> အစုတို့ကို အများအားဖြင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီများ (discrete topologies) အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း အခြားသော တိုပေါ်လော်ဂျီများလည်း တည်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် <math>a \in \mathbb{Z} \setminus {0}</math> နှင့် <math>b \in \mathbb{Z}</math> တို့အတွက် <math>S(a,b) = \{an+b | n \in \mathbb{N}\}</math> ပုံစံရှိ အစုများနှင့် ဗလာအစု <math>\emptyset</math> တို့ကို အဖွင့်စုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခု <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤတိုပေါ်လော်ဂျီကို အသုံးပြု၍ သုဒ္ဓကိန်းများ (prime numbers) အနန္တတိုင် တည်ရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။ *<math>R </math> သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်း (commutative ring with unit) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\text{spec } R</math> သည် <math>R </math> ၏ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ (prime ideals) အစုဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\text{spec } R</math> အပေါ်ရှိ '''ဇာရစ်စကီး တိုပေါ်လော်ဂျီ (Zariski topology)''' ကို <math>V(E) = \{p \in \text{spec } R | E \subseteq p\}</math> ပုံစံရှိ အစုများကို အပိတ်စုများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>E</math> သည် <math>R </math> ၏ မည်သည့် အစုပိုင်းမဆို ဖြစ်သည်။ *ကိန်းစစ် သို့မဟုတ် ကိန်းထွေး ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) <math>V </math>တစ်ခုပေါ်ရှိ စံနှုန်း (norm) ဆိုသည်မှာ<math> || \cdot ||: V \to \mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C} </math> သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းစံနှုန်းသည် <math>||v|| \ge 0</math> နှင့် <math>||v||=0 </math> <math>\iff</math> <math>v =0 </math> ဖြစ်ခြင်း၊ <math>||v+w|| \le ||v|| + ||w||</math> ဖြစ်ခြင်း နှင့်<math> ||\alpha v|| = |\alpha| ||v||</math> ဖြစ်ခြင်း စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ စံနှုန်းရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတိုင်းသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>d(\varphi,\psi) = ||\varphi-\psi||</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အတိုင်းဆ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော (finite dimensional) ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုပေါ်တွင် မည်သည့် စံနှုန်းကို ရွေးချယ်သည်ဖြစ်စေ သက်ဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများသည် အချင်းချင်း ဟိုမီယိုမောဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်ရုံသာမက လုံးဝတူညီသော ရပ်ဝန်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။ == အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (Continuous function) == တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းနှစ်ခုကြားရှိ ဖန်ရှင်<math> f: X \to Y</math> တစ်ခုသည် '''အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (continuous function)''' ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>Y </math> အတွင်းရှိ <math>U </math> သည် အဖွင့်စုဖြစ်တိုင်း ၎င်း၏ '''မူလပုံရိပ် (preimage)''' ဖြစ်သော <math>f^{-1}U</math> သည် <math>X</math> အတွင်း၌ အဖွင့်စု ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ မည်သည့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း <math>X </math> အတွက်မဆို ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (identity function) <math>id_X: X \to X</math> သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးရန် လွယ်ကူသည်။ ထို့အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများဖြစ်သော <math>X </math> ၊ <math>Y</math> ၊ <math>Z </math> တို့နှင့် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>f: X \to Y</math> နှင့် <math>g: Y \to Z</math> တို့အတွက် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ဖြစ်သော <math>gf := g \circ f: X \to Z</math> သည်လည်း အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုဖန်ရှင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity) နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ဤအချက်များကို စုစည်းကြည့်ပါက တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများသည် ၎င်းတို့၏ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များနှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုကတ်တဂိုရီကို သင်္ချာနယ်ပယ်တွင် '''Top''' ဟု အများအားဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Topological properties) == သင်္ချာဘာသာရပ်သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအောက်တွင် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများကို အဓိကထားလေ့လာလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ဆိုသည်မှာ '''ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homeomorphisms)''' ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို '''တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (topological properties)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ရပ်ဝန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကို ခွဲခြားရာတွင် အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ <math>X </math>နှင့် <math>Y </math>တို့သည် ဟိုမီယိုမောဖစ်ဖြစ်ပြီး <math>X </math>တွင် တိကျသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိနေပါက <math>Y </math>တွင်လည်း ထိုဂုဏ်သတ္တိ ရှိရမည် (သို့မဟုတ် မရှိနိုင်ပါ)။ သို့မဟုတ် <math>X </math>တွင် တိကျသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု မရှိပါက <math>Y </math>တွင်လည်း ထိုဂုဏ်သတ္တိ မရှိနိုင်ပါ။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ မည်သည့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် f: X \to Y မဆိုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သောကြောင့် X နှင့် Y တို့ကို အစုများအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် အရွယ်အစား တူညီရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အတိုင်းဆအသွင်ပြောင်းနိုင်ခြင်း (metrizability) သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဆက်စပ်နေမှု (connectedness) ၊ ကျစ်လျစ်မှု (compactness) ၊ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်မှု (Hausdorff) ၊ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်မှု (first countability) စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများသည်လည်း အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ မည်သည့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f: X \to Y</math> မဆိုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သောကြောင့် <math>X </math> နှင့် <math>Y </math> တို့ကို အစုများအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် အရွယ်အစား တူညီရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အတိုင်းဆအသွင်ပြောင်းနိုင်ခြင်း (metrizability) သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဆက်စပ်နေမှု (connectedness) ၊ ကျစ်လျစ်မှု (compactness) ၊ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်မှု (Hausdorff) ၊ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်မှု (first countability) စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများသည်လည်း အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ ဖြစ်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် '''ကော်ချီ ကိန်းစဉ် (Cauchy sequence)''' တိုင်း စုဆုံသည်ဆိုပါက ထိုအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို '''ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း (complete metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သို့သော် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းဖြစ်ခြင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ မဟုတ်ပါ။ သက်သေပြရမည်ဆိုလျှင် <math>(-1, 1) \to \mathbb{R}</math> သို့ ပုံဖော်ထားသော <math>x \mapsto \frac{x}{(1-x^2)}</math> သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း <math>\mathbb{R}</math> သည် ပြည့်စုံသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး <math>(-1, 1)</math> သည် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဥပမာအရ '''အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (boundedness)''' သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ မဟုတ်ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အတိုင်းဆသည် အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပါက ထိုရပ်ဝန်းကို အကန့်အသတ်ရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သိသာထင်ရှားစွာပင် <math>(-1, 1)</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း <math>\mathbb{R}</math> သည် အကန့်အသတ်မရှိပါ။ == ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ နှင့် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ == === ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ (Hausdorff spaces) === ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ၏ အရေးပါသော အတန်းအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းရပ်ဝန်းများတွင် အမှတ်များကို ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods) ဖြင့် ခွဲခြားထားနိုင်သည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများကို ခွဲခြားနိုင်သော ရပ်ဝန်းများ (separated spaces) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ *တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုရှိ မတူညီသော အမှတ်အတွဲ <math>x, y \in X</math> တိုင်းအတွက် <math>x \in U</math> နှင့် <math>y \in V</math> ဖြစ်စေမည့် ဘုံမပါသော အဖွင့်စုများ (disjoint open sets) <math>U, V \subset X</math> တည်ရှိနေခြင်းသည် ထိုရပ်ဝန်း <math>X</math> '''ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်''' ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်သည်။ *'''ထောင့်ဖြတ် (diagonal)''' <math>\Delta(X) \subset X \times X</math> သည် အပိတ်စုပိုင်း တစ်ခုဖြစ်နေခြင်းသည် ရပ်ဝန်း <math>X</math> ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> သည် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>Y</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက <math>f</math> ၏ ဂရပ် (graph) သည် <math>X \times Y</math> အတွင်း အပိတ် ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> နှင့် <math>s : Y \to X</math> တို့သည် <math>f \circ s = \text{id}_Y</math> ဖြစ်သော အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ပြီး <math>X</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက ပုံရိပ် (image) <math>s(Y)</math> သည် အပိတ် ဖြစ်သည်။ *အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများဖြစ်သော <math>X \to Z</math> နှင့် <math>Y \to Z</math> တို့အတွက် အကယ်၍ <math>Z</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက ဖိုက်ဘာ မြှောက်လဒ် (fibre product) <math>X \times_Z Y</math> သည် <math>X \times Y</math> အတွင်း အပိတ် ဖြစ်သည်။ === ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ (Separated maps) === ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ၏ သဘောတရားကို အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (continuous functions) ဆီသို့ ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ ထောင့်ဖြတ် <math>\Delta : X \to X \times_Y X</math> သည် အပိတ် ပုံဖော်မှု (closed map) တစ်ခုဖြစ်ပါက အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> ကို '''ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ *ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုသည် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\Delta(X) \subset X \times_Y X</math> သည် အပိတ်စုပိုင်း ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချက်သည် <math>Y</math> အတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုတည်းသို့ ပုံဖော်ထားသော <math>X</math> အတွင်းမှ မည်သည့် မတူညီသော အမှတ်များ <math>x, x' \in X</math> မဆိုတွင် ဘုံမပါသော အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (disjoint open neighbourhoods) ရှိရမည်ဟု ဆိုခြင်းနှင့်လည်း ထပ်တူညီသည်။ *အကယ်၍ အရင်းအမြစ် (domain) <math>X</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက မည်သည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> မဆိုသည် အလိုအလျောက် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်သွားသည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> သည် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်ပါက မည်သည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>Y' \to Y</math> တစ်လျှောက်မဆိုရှိ ၎င်း၏ '''အခြေပြောင်းလဲခြင်း (base change)''' <math>Y' \times_Y X \to Y'</math> သည်လည်း ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။ [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category: သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} t4dikbm52o74n27efgoved41qbm1cdf 1028377 1028363 2026-04-29T17:03:24Z Mkant00 135890 1028377 wikitext text/x-wiki [[File:Mug and Torus morph.gif|thumb|ခွက် နှင့် မုန့်လက်ကောက်အခဲ (solid torus) တို့သည် အချင်းချင်း ဟိုမီယိုမောဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်ကြသည်။ ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် ဆိုသည်မှာ ခွက်နှင့် မုန့်လက်ကောက်အခဲတို့၏ အမှတ်များကြားရှိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှု (bijective mapping) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံတွင် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားသော ကြားခံပုံပန်းသဏ္ဌာန်များသည် ထိုပုံဖော်မှု၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' သည် ရပ်ဝန်း(space) အတွင်းရှိ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ တည်နေရာနှင့် အစီအစဉ်ကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်ပြီး သင်္ချာဘာသာရပ်၏ အခြေခံကျသော အဓိကနယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဆက်မပြတ် ပုံပျက်သွားခြင်းများ (continuous deformations) အောက်တွင် မပြောင်းမလဲဘဲ ကျန်ရှိနေသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ဂျီဩမေတြီ (geometry) နှင့် အစုသီအိုရီ (set theory) တို့၏ သဘောတရားများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ၎င်းသည် သီးခြားဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''geometria situs'' (တည်နေရာ ဂျီဩမေတြီ) သို့မဟုတ် ''analysis situs'' (ဂရိလက်တင်ဘာသာဖြင့် နေရာအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အခြေခံကျသော ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) နည်းတူ အခြားသော သင်္ချာနယ်ပယ်များစွာအတွက် ဒုတိယမြောက် မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ဂျီဩမေတြီ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (analysis)၊ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နှင့် လီအုပ်စု သီအိုရီ (Lie group theory) တို့အတွက် အထူးပင် အရေးပါလှသည်။ ၎င်းသည် အစုသီအိုရီနှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့ကိုလည်း များစွာ အထောက်အကူပြု တိုးတက်စေခဲ့သည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သဘောတရားမှာ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နီးစပ်မှု (nearness) ဟူသော အယူအဆကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalised) ဖြစ်ပြီး ထိုမှတဆင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် စုဆုံမှတ် (limit) ကဲ့သို့သော သင်္ချာအယူအဆများကို ယေဘုယျပြုသည်။ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ အများအပြားကို တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း၏ တည်ဆောက်ပုံပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် "ပုံပျက်သွားခြင်းများ (deformations)" သို့မဟုတ် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homeomorphisms) ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာများအနေဖြင့် ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ဆွဲဆန့်ခြင်း၊ ဖိခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ လိမ်ခြင်း နှင့် ဖိလိမ်ခြင်းတို့ ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်သည်။ စက်လုံး (sphere) တစ်ခုနှင့် ကုဗတုံး (cube) တစ်ခုကို တိုပေါ်လော်ဂျီ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ခွဲခြား၍မရနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့သည် ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အတူ မုန့်လက်ကောက်အခဲ (solid torus) နှင့် လက်ကိုင်ကွင်းတစ်ခုပါသော ခွက်တို့သည်လည်း ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့အနက်မှ တစ်ခုကို အခြားတစ်ခုအဖြစ်သို့ ဖြတ်တောက်ခြင်းမရှိဘဲ အသွင်ပြောင်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် (ပုံတွင် ကြည့်ပါ)။ သို့သော်လည်း မုန့်လက်ကောက် (torus) ၏ မျက်နှာပြင်သည် စက်လုံး၏ မျက်နှာပြင်နှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီသဘောအရ ကွဲပြားခြားနားသည်။ စက်လုံးပေါ်ရှိ မည်သည့် မျဉ်းကွေးပိတ် (closed curve) ကိုမဆို အမှတ်တစ်ခုတည်းဖြစ်သွားရန် အဆက်မပြတ် ကျုံ့ယူသွားနိုင်သော်လည်း မုန့်လက်ကောက် ပေါ်တွင်မူ မျဉ်းကွေးတိုင်းကို ထိုသို့ပြုလုပ်၍ မရနိုင်ပေ။ တိုပေါ်လော်ဂျီကို နယ်ပယ်ခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းနယ်ပယ်ခွဲတို့တွင် အက္ခရာသင်္ချာသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology)၊ ဂျီဩမေတြီသုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ (geometric topology) အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂရပ်သီအိုရီ (topological graph theory) နှင့် အထုံးသီအိုရီ (knot theory) တို့ ပါဝင်သည်။ အစုသီအိုရီအခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (point-set topology သို့မဟုတ် set-theoretic topology) ကို ဤနယ်ပယ်ခွဲများအားလုံး၏ အခြေခံအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်းတွင် ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် အလွန်ကွဲပြားခြားနားသော ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကိုပါ အထူးတလည် လေ့လာသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ အရေးပါသော သဘောတရားတစ်ခုမှာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) ဖြစ်သည်။ အခြားသော သင်္ချာကတ်တဂိုရီများတွင် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homomorphisms) ဟု အများအားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့်အရာများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီရှိ အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ (continuous mappings) သည် သဘောတရာကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကြားတွင် မိမိကိုယ်တိုင်သာမက မိမိ၏ ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင် (inverse function) ပါ အဆက်မပြတ်ဖြစ်နေသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]]ကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းသည် အခြားသော ကတ်တဂိုရီများရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) နှင့် သဘောတရား တူညီသည်။ ဟိုမီယိုမောဖစ်ဖြစ်သော ရပ်ဝန်းများကို တိုပေါ်လော်ဂျီ နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲခြားမရနိုင်ပါ။ ဤဘာသာရပ်၏ အခြေခံကျသော ပြဿနာတစ်ခုမှာ ရပ်ဝန်းနှစ်ခုသည် ဟိုမီယိုမောဖစ် ဖြစ်ခြင်း ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ပို၍ ယေဘုယျကျကျဆိုရလျှင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ တည်ရှိခြင်း ရှိမရှိ ဖြစ်သည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == ''တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological space)'' <math>(X, \mathcal{T})</math> တစ်ခုတွင် အစု (set) <math>X</math> တစ်ခုနှင့် အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ ပြည့်စုံသော <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ (subsets) စုစည်းမှု <math>\mathcal{T}</math> တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *(၁) ဗလာအစု (empty set) <math>\emptyset</math> နှင့် <math>X</math> တို့သည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ *(၂) <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ (အရေအတွက် အကန့်အသတ်မရှိသော) အစုဝင်များ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) မဆိုသည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ *(၃) <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အစုဝင်များ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (finite intersection) မဆိုသည် <math>\mathcal{T}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ စုစည်းမှု <math>\mathcal{T}</math> ကို <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီးဖြစ်ပါက <math>(X,\mathcal{T})</math> အစား <math>X</math> ဟုသာ ရေးသားသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ၏ အစုဝင်များကို '''အဖွင့်စုများ (open sets)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အစုတစ်ခု၏ ဖြည့်စွက်စု (complement) သည် အဖွင့်စု ဖြစ်မှသာလျှင် ထိုအစုကို '''အပိတ်စု (closed set)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology) နှင့် တစ်ပိုင်းတစ်စမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (indiscrete topology)=== <math>X</math> သည် မည်သည့် အစုမဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *<math>X</math> ၏ အစုပိုင်းအားလုံးပါဝင်သော စုစည်းမှု <math>2^X</math> သည် <math>X</math> အပေါ် '''တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ *အစု {<math>{\emptyset, X}</math>} သည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''တစ်ပိုင်းတစ်စမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (indiscrete topology)''' သို့မဟုတ် '''အသေးအဖွဲ တိုပေါ်လော်ဂျီ (trivial topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === အကြမ်းတိုပေါ်လော်ဂျီ (coarse topology) နှင့် အသေးစိတ်တိုပေါ်လော်ဂျီ (fine topology) === တခါတရံတွင် အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီ နှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ <math>\mathcal{T} \subseteq \mathcal{T}'</math> ဖြစ်သောအခါ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ကို <math>\mathcal{T}'</math> ထက် '''ပို၍ ကြမ်းသည် (coarser)''' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}'</math> ကို <math>\mathcal{T}</math> ထက် '''ပို၍ အသေးစိတ်သည် (finer)''' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ကြမ်းသည် နှင့် အသေးစိတ်သည် တို့အစား အချို့က '''ပိုငယ်သည် (smaller)''' နှင့် '''ပိုကြီးသည် (larger)''' သို့မဟုတ် '''ပိုအားနည်းသည် (weaker)''' နှင့် '''ပိုအားကောင်းသည် (stronger)" ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ အခြေအစု (Basis for a topology) == လက်တွေ့တွင် တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြမည့်အစား ၎င်းကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည့် အရေအတွက်ပိုနည်းသော အဖွင့်စုများကိုသာ အသုံးပြု၍ ပို၍ လွယ်ကူစေသည်။ အစု <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ ပါဝင်သော စုစည်းမှု <math>\mathcal{B}</math> သည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုအတွက် '''အခြေအစု (basis)''' ဖြစ်ရန် အောက်ပါ အခြေအနေများနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ #<math>X</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အစုဝင် <math>x</math> အတွက်မဆို <math>x \in B</math> ဖြစ်စေမည့် အစု <math>B \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု အနည်းဆုံး ရှိရမည်။ #အကယ်၍ <math>A, B \in \mathcal{B}</math> ဖြစ်ပြီး <math>x \in A \cap B</math> ဖြစ်ပါက <math>x \in C \subseteq A \cap B</math> ဖြစ်စေမည့် အစု <math>C \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု အနည်းဆုံး ရှိရမည်။ အခြေအစု <math>\mathcal{B}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော တိုပေါ်လော်ဂျီ <math> \mathcal{T}</math> ဆိုသည်မှာ<math> \mathcal{B}</math> ကို ငုံထားသည့် တိုပေါ်လော်ဂျီများအနက် အကြမ်းဆုံး တိုပေါ်လော်ဂျီ ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းဆိုရသော် <math> U \subset X</math> သည် အခြေအစု <math>\mathcal{B}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော တိုပေါ်လော်ဂျီတွင် အဖွင့်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>U </math>အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>x </math> အတွက်မဆို <math>x \in B \subseteq U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>B \in \mathcal{B}</math> တစ်ခု ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ <math>x \in B</math> ဖြစ်စေသော <math>\mathcal{B}</math> အတွင်းရှိ အစုများကို <math>x </math>၏ '''အခြေခံ အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (basic open neighborhoods)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> အတွင်းရှိ <math>x </math> ပါဝင်သော အစုများကို <math>x </math>၏ '''အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (open neighborhoods)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့အားလုံး၏ စုစည်းမှုကို <math>\mathcal{T}_x</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ === အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ (Metric spaces) === <math>X</math> သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math>d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X</math> အပေါ်ရှိ '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင်(metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \chi\in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d(\varphi,\psi)\ge0</math> (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) *(M2) <math>d(\varphi,\psi)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\varphi=\psi</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) *(M3) <math>d(\varphi,\psi)=d(\psi,\varphi)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) *(M4) <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\chi)+d(\chi,\psi)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ဤကဲ့သို့ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ အဆိုပါ စက်လုံးများဖြစ်သော <math>\{B(\varphi;r)}\</math> အားလုံး၏ စုစည်းမှုသည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုအတွက် အခြေအစုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုတိုပေါ်လော်ဂျီကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တိုပေါ်လော်ဂျီ (metric topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်တစ်ခု ပါဝင်သော မည်သည့်အစုမဆိုသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>\mathcal{T}</math> ရှိသော ရပ်ဝန်း <math>Y</math> အပေါ်တွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တိုပေါ်လော်ဂျီနှင့် <math>\mathcal{T}</math> တို့ ထပ်တူကျစေမည့် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d</math> တစ်ခု ရှိနေပါက ထိုရပ်ဝန်း <math>Y</math> ကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင်အသွင်ပြောင်းနိုင်သည်(metrizable)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ မည်သည့် အစုပိုင်း (subset) မဆိုသည်လည်း အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သာမန် '''ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Euclidean distance function) '''ပါဝင်သော <math> \mathbb{R}^n</math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ အစုပိုင်းများသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် ဥပမာကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် '''ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line)''' <math>\mathbb{R}</math> ၊ '''ယူနစ် အပိုင်းအခြား (unit interval)''' I := [0,1] ၊ '''အပိတ် ယူနစ်စက်လုံး (closed unit ball)''' <math> \mathcal{D}^n := \{(x_1, \ldots, x_n) \in \mathbb{R}^n | x_1^2 + \ldots + x_n^2 \le 1\}</math> နှင့် ''' အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော စက်လုံးမျက်နှာပြင် (n sphere)''' <math>S^n := \{(x_1, \ldots, x_{n+1}) \in \mathbb{R}^{n+1} | x_1^2 + \ldots + x_{n+1}^2 = 1\}</math> တို့သည် အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း ဥပမာများ (Examples of topological spaces) == *မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို '''အဆုံးရှိဖြည့်စွက်စု တိုပေါ်လော်ဂျီ (cofinite topology)''' ဖြင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ၎င်းတွင် အစုပိုင်း <math>U</math> သည် အဖွင့်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်း၏ ဖြည့်စွက်စု (complement) <math>X \setminus U</math> သည် အဆုံးရှိအစု (finite set) ဖြစ်နေခြင်း သို့မဟုတ် <math>U = \emptyset </math> ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည် ။ အလားတူပင် မည်သည့်အစုကိုမဆို ဖြည့်စွက်စုသည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (countable set) ဖြစ်နေသော အဖွင့်စုများပါဝင်သည့် '''ရေတွက်နိုင်သောဖြည့်စွက်စု တိုပေါ်လော်ဂျီ (cocountable topology)''' ဖြင့်လည်း ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ *ဗလာအစု (empty set) <math>\emptyset</math> နှင့် အမှတ်တစ်မှတ်တည်းပါသော အစု (one-point set) <math>* </math> တို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ တိုပေါ်လော်ဂျီများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) တိုပေါ်လော်ဂျီများ ဖြစ်ကြသည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X </math>အတွက်မဆို <math>\emptyset \to X</math> နှင့် <math>X \to *</math> ဟူသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင်များသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ကြသည်။ <math>Set </math> ကတ်တဂိုရီတွင်ကဲ့သို့ပင် <math>Top </math> ကတ်တဂိုရီတွင် ဗလာအစုသည် အစ အရာဝတ္ထု (initial object) ဖြစ်ပြီး အမှတ်တစ်မှတ်တည်းပါသော အစုသည် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု (terminal object) ဖြစ်သည်။ *ကိန်းစစ်မျဉ်း <math>\mathbb{R}</math> သည် သာမန်အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တိုပေါ်လော်ဂျီအပြင် အခြားသော တိုပေါ်လော်ဂျီများကိုလည်း လက်ခံနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် <math>a < b</math> ဖြစ်သော <math>[a, b)</math> ပုံစံရှိ အပိုင်းအခြားများကို အခြေအစု (basis) အဖြစ် အသုံးပြုထားသော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းကို '''စုဆုံမှတ်အောက်ခြေ တိုပေါ်လော်ဂျီ (lower limit topology)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစု (totally ordered set) <math>X </math> တစ်ခုအတွက် <math>(a, b) = \{x \in X | a < x < b\}</math> ပုံစံရှိ အပိုင်းအခြားများနှင့်အတူ <math>(a, \infty)</math> နှင့် <math>(-\infty, b)</math> တို့သည် '''အစဉ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (order topology)''' ဟုခေါ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကိန်းစစ်အစု <math>\mathbb{R}</math> သည် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစုဖြစ်ပြီး ၎င်းအပေါ်ရှိ အစဉ် တိုပေါ်လော်ဂျီသည် သာမန် တိုပေါ်လော်ဂျီနှင့် ထပ်တူကျသည်။ *သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math> နှင့် ကိန်းပြည့်များ (integers) <math>\mathbb{Z}</math> အစုတို့ကို အများအားဖြင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီများ (discrete topologies) အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း အခြားသော တိုပေါ်လော်ဂျီများလည်း တည်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် <math>a \in \mathbb{Z} \setminus {0}</math> နှင့် <math>b \in \mathbb{Z}</math> တို့အတွက် <math>S(a,b) = \{an+b | n \in \mathbb{N}\}</math> ပုံစံရှိ အစုများနှင့် ဗလာအစု <math>\emptyset</math> တို့ကို အဖွင့်စုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခု <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤတိုပေါ်လော်ဂျီကို အသုံးပြု၍ သုဒ္ဓကိန်းများ (prime numbers) အနန္တတိုင် တည်ရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။ *<math>R </math> သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ ဖလှယ်ရ ကွင်း (commutative ring with unit) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\text{spec } R</math> သည် <math>R </math> ၏ သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်များ (prime ideals) အစုဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\text{spec } R</math> အပေါ်ရှိ '''ဇာရစ်စကီး တိုပေါ်လော်ဂျီ (Zariski topology)''' ကို <math>V(E) = \{p \in \text{spec } R | E \subseteq p\}</math> ပုံစံရှိ အစုများကို အပိတ်စုများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>E</math> သည် <math>R </math> ၏ မည်သည့် အစုပိုင်းမဆို ဖြစ်သည်။ *ကိန်းစစ် သို့မဟုတ် ကိန်းထွေး ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) <math>V </math>တစ်ခုပေါ်ရှိ စံနှုန်း (norm) ဆိုသည်မှာ<math> || \cdot ||: V \to \mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C} </math> သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းစံနှုန်းသည် <math>||v|| \ge 0</math> နှင့် <math>||v||=0 </math> <math>\iff</math> <math>v =0 </math> ဖြစ်ခြင်း၊ <math>||v+w|| \le ||v|| + ||w||</math> ဖြစ်ခြင်း နှင့်<math> ||\alpha v|| = |\alpha| ||v||</math> ဖြစ်ခြင်း စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ စံနှုန်းရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတိုင်းသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>d(\varphi,\psi) = ||\varphi-\psi||</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အတိုင်းအတာအကန့်အသတ်ရှိသော (finite dimensional) ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုပေါ်တွင် မည်သည့် စံနှုန်းကို ရွေးချယ်သည်ဖြစ်စေ သက်ဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများသည် အချင်းချင်း ဟိုမီယိုမောဖစ် (homeomorphic) ဖြစ်ရုံသာမက လုံးဝတူညီသော ရပ်ဝန်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။ == အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (Continuous function) == တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းနှစ်ခုကြားရှိ ဖန်ရှင်<math> f: X \to Y</math> တစ်ခုသည် '''အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင် (continuous function)''' ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>Y </math> အတွင်းရှိ <math>U </math> သည် အဖွင့်စုဖြစ်တိုင်း ၎င်း၏ '''မူလပုံရိပ် (preimage)''' ဖြစ်သော <math>f^{-1}U</math> သည် <math>X</math> အတွင်း၌ အဖွင့်စု ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ မည်သည့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း <math>X </math> အတွက်မဆို ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (identity function) <math>id_X: X \to X</math> သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးရန် လွယ်ကူသည်။ ထို့အပြင် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများဖြစ်သော <math>X </math> ၊ <math>Y</math> ၊ <math>Z </math> တို့နှင့် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>f: X \to Y</math> နှင့် <math>g: Y \to Z</math> တို့အတွက် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ဖြစ်သော <math>gf := g \circ f: X \to Z</math> သည်လည်း အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုဖန်ရှင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity) နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ဤအချက်များကို စုစည်းကြည့်ပါက တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများသည် ၎င်းတို့၏ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များနှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုကတ်တဂိုရီကို သင်္ချာနယ်ပယ်တွင် '''Top''' ဟု အများအားဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ == တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Topological properties) == သင်္ချာဘာသာရပ်သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအောက်တွင် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများကို အဓိကထားလေ့လာလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ဆိုသည်မှာ '''ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homeomorphisms)''' ကြောင့် ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိသော ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို '''တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (topological properties)''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ရပ်ဝန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကို ခွဲခြားရာတွင် အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ <math>X </math>နှင့် <math>Y </math>တို့သည် ဟိုမီယိုမောဖစ်ဖြစ်ပြီး <math>X </math>တွင် တိကျသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိနေပါက <math>Y </math>တွင်လည်း ထိုဂုဏ်သတ္တိ ရှိရမည် (သို့မဟုတ် မရှိနိုင်ပါ)။ သို့မဟုတ် <math>X </math>တွင် တိကျသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု မရှိပါက <math>Y </math>တွင်လည်း ထိုဂုဏ်သတ္တိ မရှိနိုင်ပါ။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ မည်သည့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် f: X \to Y မဆိုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သောကြောင့် X နှင့် Y တို့ကို အစုများအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် အရွယ်အစား တူညီရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်အသွင်ပြောင်းနိုင်ခြင်း (metrizability) သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဆက်စပ်နေမှု (connectedness) ၊ ကျစ်လျစ်မှု (compactness) ၊ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်မှု (Hausdorff) ၊ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်မှု (first countability) စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများသည်လည်း အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ မည်သည့် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် <math>f: X \to Y</math> မဆိုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သောကြောင့် <math>X </math> နှင့် <math>Y </math> တို့ကို အစုများအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် အရွယ်အစား တူညီရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်အသွင်ပြောင်းနိုင်ခြင်း (metrizability) သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဆက်စပ်နေမှု (connectedness) ၊ ကျစ်လျစ်မှု (compactness) ၊ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်မှု (Hausdorff) ၊ ပထမအကြိမ် ရေတွက်နိုင်မှု (first countability) စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများသည်လည်း အရေးပါသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ ဖြစ်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် '''ကော်ချီ ကိန်းစဉ် (Cauchy sequence)''' တိုင်း စုဆုံသည်ဆိုပါက ထိုအကွာအဝေး ရပ်ဝန်းကို '''ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း (complete metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သို့သော် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းဖြစ်ခြင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ မဟုတ်ပါ။ သက်သေပြရမည်ဆိုလျှင် <math>(-1, 1) \to \mathbb{R}</math> သို့ ပုံဖော်ထားသော <math>x \mapsto \frac{x}{(1-x^2)}</math> သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း <math>\mathbb{R}</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး <math>(-1, 1)</math> သည် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဥပမာအရ '''အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (boundedness)''' သည်လည်း တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ မဟုတ်ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်သည် အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပါက ထိုရပ်ဝန်းကို အကန့်အသတ်ရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သိသာထင်ရှားစွာပင် <math>(-1, 1)</math> သည် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း <math>\mathbb{R}</math> သည် အကန့်အသတ်မရှိပါ။ == ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ နှင့် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ == === ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ (Hausdorff spaces) === ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ၏ အရေးပါသော အတန်းအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းရပ်ဝန်းများတွင် အမှတ်များကို ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods) ဖြင့် ခွဲခြားထားနိုင်သည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများကို ခွဲခြားနိုင်သော ရပ်ဝန်းများ (separated spaces) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ *တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုရှိ မတူညီသော အမှတ်အတွဲ <math>x, y \in X</math> တိုင်းအတွက် <math>x \in U</math> နှင့် <math>y \in V</math> ဖြစ်စေမည့် ဘုံမပါသော အဖွင့်စုများ (disjoint open sets) <math>U, V \subset X</math> တည်ရှိနေခြင်းသည် ထိုရပ်ဝန်း <math>X</math> '''ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်''' ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်သည်။ *'''ထောင့်ဖြတ် (diagonal)''' <math>\Delta(X) \subset X \times X</math> သည် အပိတ်စုပိုင်း တစ်ခုဖြစ်နေခြင်းသည် ရပ်ဝန်း <math>X</math> ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> သည် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>Y</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက <math>f</math> ၏ ဂရပ် (graph) သည် <math>X \times Y</math> အတွင်း အပိတ် ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> နှင့် <math>s : Y \to X</math> တို့သည် <math>f \circ s = \text{id}_Y</math> ဖြစ်သော အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ပြီး <math>X</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက ပုံရိပ် (image) <math>s(Y)</math> သည် အပိတ် ဖြစ်သည်။ *အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများဖြစ်သော <math>X \to Z</math> နှင့် <math>Y \to Z</math> တို့အတွက် အကယ်၍ <math>Z</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ဖြစ်ပါက ဖိုက်ဘာ မြှောက်လဒ် (fibre product) <math>X \times_Z Y</math> သည် <math>X \times Y</math> အတွင်း အပိတ် ဖြစ်သည်။ === ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ (Separated maps) === ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှုများ သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ၏ သဘောတရားကို အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (continuous functions) ဆီသို့ ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ ထောင့်ဖြတ် <math>\Delta : X \to X \times_Y X</math> သည် အပိတ် ပုံဖော်မှု (closed map) တစ်ခုဖြစ်ပါက အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> ကို '''ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ *ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုသည် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\Delta(X) \subset X \times_Y X</math> သည် အပိတ်စုပိုင်း ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချက်သည် <math>Y</math> အတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခုတည်းသို့ ပုံဖော်ထားသော <math>X</math> အတွင်းမှ မည်သည့် မတူညီသော အမှတ်များ <math>x, x' \in X</math> မဆိုတွင် ဘုံမပါသော အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များ (disjoint open neighbourhoods) ရှိရမည်ဟု ဆိုခြင်းနှင့်လည်း ထပ်တူညီသည်။ *အကယ်၍ အရင်းအမြစ် (domain) <math>X</math> သည် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက မည်သည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> မဆိုသည် အလိုအလျောက် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်သွားသည်။ *အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> သည် ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်ပါက မည်သည့် အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှု <math>Y' \to Y</math> တစ်လျှောက်မဆိုရှိ ၎င်း၏ '''အခြေပြောင်းလဲခြင်း (base change)''' <math>Y' \times_Y X \to Y'</math> သည်လည်း ခွဲခြားနိုင်သော ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။ [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category: သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} ewf35kr0l85rcs6m0ylcwd2gtcrxfdl 0 79176 1028335 951815 2026-04-29T13:19:29Z Chenzeyan29 141880 1028335 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = right |caption = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ([[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]])<ref name="TUR">{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ (ဂ) | publisher=ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာန၊ အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန| author=အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန | year=ဇူလိုင် ၂၀၁၆ | pages=၁၂–၁၅}}</ref><ref group=မှတ်စု>Based on the estimated overall population, including both the enumerated and non-enumerated population (51,486,253), and on the assumption that the non-enumerated population in [[ရခိုင်ပြည်နယ်|Rakhine State]] affiliate with the Islamic faith.</ref> |label1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value1 = 87.9 |color1 = Yellow |label2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |value2 = 6.2 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |value3 = 4.3 |color3 = Green |label4 = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] |value4 = 0.5 |color4 = Orange |label5 = မျိုးနွယ်စုဘာသာများ |value5 = 0.8 |color5 = Chartreuse |label6 = အခြား |value6 = 0.2 |color6 = Crimson |label7 = ဘာသာမရှိ |value7 = 0.1 |color7 = Black }} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] သည် ကိုးကွယ်မှုပေါင်းစုံရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိသော်လည်း အစိုးရသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမိုအလေးပေးသည်။<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eap/119035.htm |title=2008 Human Rights Report: Burma |publisher=State.gov |date=25 February 2009 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိက ဘာသာရေးဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၈၈% ကိုးကွယ်ကြသည်။ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအောက်တွင် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ အခြေခံဥပဒေသစ်တွင် လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း ယင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စေရန် ခြွင်းချက်များ ရှိနေသည်။<ref name="state.gov" /> လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများသည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (၆.၂%၊ အထူးသဖြင့် ချင်းလူမျိုးချင်း၊ ကချင်လူမျိုးကချင်၊နှင့် ကရင်လူမျိုးကရင်)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၄.၃%၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကမန် ၊ ရိုဟင်ဂျာ ၊ဘင်္ဂလီ ၊ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]နှင့် လူနည်းစု)၊ နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၅%၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ) တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR"/> [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နေကျ ဖြစ်သည်။ နတ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် သီးသန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းကန်များနှင့် တွဲလျက် တွေ့ရသည်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာများအကြား ဆက်နွယ်နေပြီး အသိအမှတ်ပြုထားသော [[၃၇ မင်း|နတ် ၃၇ ပါး]] ရှိသည်။ ==သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များ== {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="text-align: center;" ! ဘာသာအုပ်စုများ ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၇၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၈၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၂၀၁၄'''<ref name="TUR"/> |- ! style="background:Yellow;"| ဗုဒ္ဓဘာသာ | ၈၈.၈% || ၈၉.၄% || ၈၇.၉% |- ! style="background:DodgerBlue;"| ခရစ်ယာန်ဘာသာ | ၄.၆% || ၄.၉% || ၆.၂% |- ! style="background:Green;"| အစ္စလာမ်ဘာသာ | ၃.၉% || ၃.၉% || ၄.၃% |- ! style="background:Orange;"| ဟိန္ဒူဘာသာ | ၀.၄% || ၀.၅% || ၀.၅% |- ! style="background:Chartreuse;"| မျိုးနွယ်စုဘာသာများ | ၂.၂% || ၁.၂% || ၀.၈% |- ! style="background:Crimson;"| အခြား | ၀.၁% || ၀.၁% || ၀.၂% |- ! style="background:Black; color:white;"| ဘာသာမရှိ | n/a || n/a || ၀.၁% |} {{clear}} *မှတ်ချက်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ နှစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားမဟုတ်သူများဟု ယုံကြည်ထားပြီး ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းနှင့် နိုင်ငံသားအဖြစ် ယူဆတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ မပါဝင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၂.၃% မျှသာ ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} [[Image:Shwedagon-Pano.jpg|thumb|left|မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးကြည်ညိုကြသော ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] [[Image:Bagan, Hpaya-thon-zu-Group.JPG|thumb|[[ဘုရားသုံးဆူ]]သည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]လက်ရာပုံစံဖြင့် တည်ထားသည်။]] မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၈၈% မှ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> လူဦးရေနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးအချိုးနှင့် ဘာသာတရားပေါ်တွင် သုံးစွဲသည့် ဝင်ငွေများဖြင့် ကြည့်ပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုအရှိဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>Cone & Gombrich, ''Perfect Generosity of Prince Vessantara'', Oxford University Press, 1977, page xxii</ref> အဓိက ကိုးကွယ်ကြသူများမှာ မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြသည်။ [[သံဃာ]]အဖြစ် သိကြသော [[ရဟန်း]]များသည် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အမွန်အမြတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစု အများစုသည် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့်အတူ ပြုလုပ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အများစုဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များတွင် ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ချက်များ ရှိနေသည်။ [[မာနယ်ပလော]]ရှိ စေတီပုထိုးများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်နှင့် ပြင်ဆင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သော [[ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်]] သည် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]မှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ၆၅% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သော်လည်း KNU ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်နေရာများကို ကြီးစိုးနေသူများမှာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရဟန်းအများစုသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရလုံခြုံရေးတပ်များ၏ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref name="U.S. Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=2009-10-26 |accessdate=2009-11-11}}</ref> ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ}} [[File:Yangon St Marys Cathedral 2017.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[စိန့်မေရီကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]]] လူဦးရေ၏ ၆.၂% သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး<ref name="TUR" /><ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People }}</ref> အများစုမှာ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ နှင့် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး သက်ဆိုင်ရာဒေသအသီးသီးတွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေသော ဥရောပအာရှနွယ်ဖွားများလည်း ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ငါးပုံလေးပုံခန့်သည် [[ပရိုစတက်တင့်]]များ အထူးသဖြင့် [[နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန်တစ်ပုံခန့်မှာ [[ရိုမန်ကတ်သလစ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဦးရေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအတွင်း အလျင်အမြန် တိုးပွားလာနေသော ဘာသာရေးဖြစ်လာသော်လည်း ယေဘုယျလူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုးပွားမှုနှုန်းမှာ ကွာခြားချက် ရှိနေသည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ}} [[File:Hindu temple procession cart, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဟိန္ဒူရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု]] [[File:Hindutempleyangon.jpg|thumb|left|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကာလီဘုရားကျောင်း]] လူဦးရေ၏ ၀.၅%သည် ဟိန္ဒူဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers &#124; Pew Research Center |publisher=Pewforum.org |date=18 December 2012 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများစုမှာ မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ဟိန္ဒူဘာသာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အမည်သည် ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ဆက်စပ်ပါဝင်နေသည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခတ် တရားဝင် သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတ Burma သည် ရှေးအမည်ဖြစ်သော ''ဗြဟ္မာ့ဒေသ'' (Brahma Desha) ၏ ရှေ့စာလုံးနှင့် တူညီသည်။<ref name=tck>Toʻ Cinʻ Khu, {{Google books|tEI6AQAAMAAJ|Elementary Hand-book of the Burmese Language|page=4}}, pp. iv-v</ref> [[ဗြဟ္မာ]] သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းလေးလုံးရှိသော နတ်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်အမည်ဖြစ်သော ''မြန်မာ'' (Myanmar) သည် ''Brahma'' ကို အက္ခရာဖလှယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tck/> [[ရခိုင်ရိုးမ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအကြားတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်တည်နေသော အတားအဆီးတစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]နှင့် တောင်အာရှ သင်္ဘာကုန်သည်များမှ တဆင့် တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာဘုရင်ခေတ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လွှမ်းမိုးခဲ့ခြင်းကို ပုဂံကဲ့သို့သော မြို့များ၏ ဗိသုကာလက်ရာများမှ တဆင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အလားတူ မြန်မာဘသာစကားသည်လည်း ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသာ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ|သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပါဠိဘာသာစကား]]တို့မှ စကားလုံးများကို ရယူထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတို့တွင် စိုက်ခင်းများနှင့် မိုင်းတွင်းများ၌ လုပ်ကိုင်ရန် ဟိန္ဒူအလုပ်သမား တစ်သန်းကျော်ခန့်တို့ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဥရောပသားများအား အိန္ဒိယသားများ ဝန်းရံထားခြင်းဖြင့် ဒေသခံများနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်နိုင်ရေးအတွက်သာမက လုံခြုံရေးအနေဖြင့် ထားရှိခြင်းကို ဗြိတိသျှတို့ ခံစားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ၅၅% သည် အိန္ဒိယရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။<ref name=dms>Donald M. Seekins (2006), Historical Dictionary of Burma, {{ISBN|978-0810854765}}, pp. 216-220</ref> ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အကြား [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]] ခေါင်းဆောင်သော [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]သည် အိန္ဒိယလူမျိုး ၃၀၀,၀၀၀ (ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ)၊ တရုတ်လူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ တို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများကို ထောက်ခံအားပေးသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏မူဝါဒသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို ပိုမို နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သလို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် လက်ဝဲယိမ်းသော သူပုန်အုပ်စုများကို ထောက်ခံမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name=dms/> ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တံခါးဖွင့်ဝါဒနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အခြား ဘာသာများကို လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများအပါအဝင်တွင် ဆက်လက်ပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ ဥပမာ [[သိကြားမင်း]]ကိုးကွယ်မှုသည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား [[ဣန္ဒာ]]မှ စတင်ခဲ့သည်။ [[ရာမဇာတ်တော်]]သည် [[ရာမာယဏ]]ကို မှီငြမ်းထားခြင်းအပါအဝင် မြန်မာ့စာပေတွင်လည်း ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုသည် များစွာပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ စာမေးပွဲမဖြေမီ ဆည်းကပ်လေ့ရှိကြသော ဗဟုသုတနတ်သမီး [[သူရဿတီ]] အပါအဝင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများစွာတို့ကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001), The Making of Modern Burma, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521799140}}, pp. 27-47</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|ဟိန္ဒူဘာသာဝင်]] အများစုကို [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]တို့၏ မြို့တွင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ရှေးဟောင်းဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နေရာအချို့တွင် တွေ့နိုင်ပြီး [[ပုဂံ]]ရှိ ၁၁ ရာစု [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] သည် [[ဗိဿနိုးနတ်]]ကို ရည်ညွှန်းတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ}} တချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဦးရေသည် နှစ်ထောင်ကျော်ရှိခဲ့သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ဝတ်ပြုဘုရားကျောင်းရှိရာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဂျူး နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်ခန့်သာ ရှိသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] စတင်ချိန်နှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဂျူးလူမျိုးအများစု ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ == {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ}} [[File:Bengali Sunni Jameh Mosque, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဘန်ဂါလီစူနီဈာမေဗလီ]] အစိုးရ၏ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၄.၃% သည် [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး [[ဆွန်နီမူဆလင်]] အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="TUR" /> === မြန်မာမွတ်ဆလင်အုပ်စုများ === * နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် မွတ်ဆလင်များသည် အစုငယ်များအနေဖြင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော မွတ်ဆလင်များသည် ရန်ကုန်တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ#မွတ်ဆလင်များ|မြန်မာအိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်များ]] ကို ကြည့်ပါ။ * [[ရိုဟင်ဂျာ]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်ငါးခုဖြစ်သော [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] နှင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]]မြို့နယ်များတွင် အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ * [[ပန်းသေး]]၊ မြန်မာတရုတ် မွတ်ဆလင်များ။ * မလေးနွယ်ဖွား မွတ်ဆလင်များသည် [[ကော့သောင်းမြို့]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ မလေးနွယ်ဖွားများကို ''ပသျှုး'' ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ * Zerbadi မွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံခြား [[မွတ်ဆလင်]] (တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း) နွယ်ဖွား အမျိုးသားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ပေါင်းသင်းရာမှ ဆင်းသက်လာသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wNYUAAAAIAAJ&pg=PA168 |title=Islam in South-East Asia |via=[[Google Books]]|date= |accessdate=29 May 2015}}</ref> * [[ကမန်လူမျိုး]] === ရိုဟင်ဂျာ ပဋိပက္ခ === မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၈၀၀,၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြပြီး ၈၀% မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် အစ္စလာမ်ပြည်နယ် ရရှိရေးအတွက် ရိုဟင်ဂျာစစ်သွေးကြွအချို့သည် ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်မှ စတင်ကာ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya'|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j7a3oPcHSvWSpkXzzSruvNZfdPMA?docId=CNG.8d52d8a6dba835c4ac54aab3f3c8031b.571|agency=Agence France-Presse|date=29 June 2012}}</ref> မူဂျာဟစ် လှုပ်ရှားမှုကာလ (၁၉၄၇-၁၉၆၁) အတွင်း သူတို့၏ ကနဦး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ဒေသရှိ ရိုဟင်ဂျာ အများစုနေထိုင်ကြသော [[မယူမြစ်]]နယ်ခြားဒေသကို ခွဲထုတ်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အိမ်နီးချင်း [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]] (လက်ရှိ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]) သို့ သိမ်းသွင်းရန် ဖြစ်သည်။<ref name="yegar-1">{{cite book|last=Yegar|first=Moshe|title=Muslims of Burma|year=1972|publisher=Verlag Otto Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=|page=96}}</ref> လှုပ်ရှားမှုများသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ထပ်မံထကြွလာခဲ့သည်။ မကြာမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ|ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ]]တွင် မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွအုပ်စုများ၏ ရည်မှန်းချက်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအား လွတ်လပ်ရေး သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်အဖြစ် ဖန်တီးရန် ဖြစ်သည်။<ref name="BD-1">{{cite web| url=http://www.dainikpurbokone.net/index.php?option=com_content&view=article&id=47174:2012-09-07-21-41-19&catid=6:2011-05-26-03-32-28&Itemid=1| title=টার্গেট আরাকান ও বাংলাদেশের কয়েকটি জেলা স্বাধীন রাষ্ট্রের স্বপ্ন জঙ্গিদের (Some Arakan and Bangladeshi militants target of Independent State)|publisher=Dainik Purbokone Bangladesh|accessdate=22 October 2012 }}</ref><ref name="BD-2">{{cite web| url=http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10| title=নতুন রাষ্ট্র গঠনে মিয়ানমারের ১১ টি বিচ্ছিন্নতাবাদী গ্রুপ সংগঠিত হচ্ছে (11 secessionist group is organizing to create a new state in Burma)| publisher=The Editor, Bangladesh| accessdate=22 October 2012| archivedate=8 May 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508190113/http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10}}</ref> အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်သူများ၏ လူဦးရေကို သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လျော့ပေါ့တွက်ချက်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ အစ္စလာမ်ပညာရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံ၏ မွတ်ဆလင်လူဦးရေသည် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆% မှ ၁၀% ခန့်အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="US Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> မွတ်ဆလင်များကို [[အိန္ဒိယမွတ်ဆလင်များ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]၊ အင်ဒို-ဗမာများ၊ ပါရှားများ၊ [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်များ]]၊ [[ပန်းသေး]]များနှင့် တရုတ်ဟိုင်လူမျိုးများ အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ === နှိပ်ကွပ်မှုများ === မွတ်ဆလင်လူဦးရေများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှိပ်ကွပ်မှုများ ကြုံနေရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အစိုးရ (တပ်မတော်အစိုးရနှင့် ဒီမိုကရေစီအစိုးရ နှစ်ရပ်စလုံး) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်များအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အခြား အစ္စလာမ်နိုင်ငံများသို့ ထွက်ခွာသွားရန် တွန်းအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာသာဝင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများက ကန့်ကွက်ထားကြသည်။ ဤသည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ရိုဟင်ဂျာများသည် ဂျပန်တပ်များကို ခုခံရမည့်အစား ရခိုင်ကျေးရွာများအား ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဟု ကန်ဒါတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် ဦးအေးချမ်းက ရေးသားထားသည်။<ref name="aye-chan">{{cite web | url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf | title=The Development of a Muslim Enclave in Arakan (Rakhine) State of Burma (Myanmar) | publisher=SOAS | year=2005 | accessdate=1 November 2011 | author=Aye Chan | ref=harv | archive-date=12 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130712065830/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf }}</ref> ၂၈ မတ် ၁၉၄၂ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနေ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် ရခိုင်လူမျိုး ၂၀,၀၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အပြန်အလှန်အဖြစ် [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]]နှင့် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]များရှိ မွတ်ဆလင် ၅,၀၀၀ ခန့်ကို ရခိုင်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများနှင့် [[ကရင်နီ]]များက သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=kzt>{{cite journal | title=Background of Rohingya Problem | author=Kyaw Zan Tha, MA |date=July 2008 | page=1}}</ref> ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=မှတ်စု}} ==ကိုးကား== {{Reflist|colwidth=30em}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ| ]] 23k5siffb5agi7yt3w8bcwla0mbwcex 0 83517 1028484 1016988 2026-04-30T07:43:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028484 wikitext text/x-wiki [[File:Browser usage share, 2009–2016, StatCounter.svg|thumb|StatCounter အရ ဝဘ်ဘရောက်ဆာများ အသုံးပြုသည့်ဝေစု]] '''ဝဘ်ဘရောက်ဆာ''' (များသောအားဖြင့် ဘရောက်ဆာဟု ခေါ်သည်။) သည် ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[World Wide Web]] တွင် ရင်းမြစ်အချက်အလက်များကို ရယူခြင်း၊ ပြသခြင်း၊ ဖြတ်သန်းပို့ဆောင်သည့် အလုပ်များ လုပ်ဆောင်သည်။ ရင်းမြစ်အချက်အလက်တစ်ခုကို Uniform Resource Identifier (URI/URL) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ထိုရင်းမြစ်အချက်အလက်တွင် ဝဘ်စာမျက်နှာ၊ ရုပ်ပုံ၊ ဗီဒီယို သို့မဟုတ် အခြားအရာများ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.w3.org/TR/webarch/#id-resources |title=URI/Resource Relationships |work=Architecture of the World Wide Web, Volume One |last1=Jacobs |first1=Ian |last2=Walsh |first2=Norman |publisher=[[World Wide Web Consortium]] |date=15 December 2004 |accessdate=30 June 2009 }}</ref> လင့်များသည် အသုံးပြုသူများအား ရင်းမြစ်များရှိရာသို့ လမ်းညွှန်ရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဘရောက်တာများသည် World Wide Web တွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း web servers မှ ဖိုင်များကို ကိုယ်ပိုင်ကွန်ရက်ဖြင့် ရယူအသုံးပြုခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လူသုံးအများဆုံး ဝဘ်ဘရောက်ဆာများမှာ [[ဂူဂယ် ခရုမ်း]]၊ Edge ( InternetExplorer ထက် အရင်ကျသည်။) <ref>{{cite web|last1=Fitzpatrick|first1=Jason|title=Five Best Web Browsers|url=http://lifehacker.com/5178564/five-best-web-browsers|website=[[Lifehacker]]|publisher=[[Gawker Media]]|date=22 March 2009|access-date=22 November 2017|archive-date=24 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824074144/http://lifehacker.com/5178564/five-best-web-browsers}}</ref><ref>{{cite web|last1=Wayner|first1=Peter|title=Battle of the Web browsers|url=http://www.infoworld.com/article/2623985/applications/battle-of-the-web-browsers.html|website=[[Infoworld]]|publisher=[[International Data Group|IDG]]|date=27 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|last1=Tibken|first1=Shara|title=Aereo TV streaming expands to major Web browsers|url=http://www.cnet.com/news/aereo-tv-streaming-expands-to-major-web-browsers/|website=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|date=17 October 2012}}</ref>၊ ဆာဖာရီ (Safari)၊ အော်ပရာ (Opera)၊ [[Firefox]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==သမိုင်း== ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် Sir Tim Berners-Lee ပထမဆုံးသော ဝဘ်ဘရောက်ဆာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ Berners-Lee သည် World Wide Web Consortium(W3C) ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်သည်။ World Wide Web Foundation ကို တည်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ W3C သည် ဝဘ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ကွပ်ကဲသည်။ Berners-Lee တီထွင်ခဲ့သော ဘရောက်ဆာကို WorldWideWeb ဟုခေါ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Nexus ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဘရောက်ဆာသည် NeXT ကွန်ပျူတာများတွင် အလုပ်လုပ်နိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/WorldWideWeb.html |title=Tim Berners-Lee: WorldWideWeb, the first Web client |publisher=W3.org |accessdate=2011-12-07}}</ref> Berners-Lee သည် [[နီကိုလာ ပဲလိုး]] နှင့်အတူ Line Mode Browser တစ်ခုရေးခဲ့သည်။ Nicola Pellow သည် CERN တွင် အလုပ်သင်လုပ်နေသည့် သင်္ချာကျောင်းသား ဖြစ်သည်။ ထိုဝဘ်ဘရောက်ဆာသည် dumb terminals ပေါ်တွင် ဝဘ်စာမျက်နှာကို ပြသသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|title=How the Web was Born: The Story of the World Wide Web|url=https://archive.org/details/howwebwasbornsto00gill|last=Gillies, James; Cailliau, R.|first=|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=0192862073|location=|pages=[https://archive.org/details/howwebwasbornsto00gill/page/6 6]}}</ref> ဂရပ်ဖစ်အသွင်အပြင်များဖြင့် ပထမဆုံးသော ဘရောက်ဆာသည် Erwise ဖြစ်သည်။ Erwise ဖန်တီးထုတ်လုပ်မှုကို Robert Cailliau က စတင်ခဲ့သည်။ [[File:Marc Andreessen.jpg|thumb|upright|left|, Netscape Navigator ကို တီထွင်သူ Marc Andreessen ]] ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် Marc Andreessen က Mosaic ကို တီထွင်ခဲ့သည်။ Mosaic သည် ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံး ဘရောက်ဆာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="bloomberg">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/video/67758394 |title=Bloomberg Game Changers: Marc Andreessen |publisher=Bloomberg |date=17 March 2011 |accessdate=2011-12-07}}</ref> World Wide Web ၏ စနစ်ကို လွယ်ကူစွာအသုံးပြုနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားသည်။ သာမန်လူပင် အသုံးပြုနိုင်စေရန် ပြုလုပ်ထားသည်။ Andreesen ၏ ဘရောက်ဆာသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် အင်တာနက်ကြီးထွားမှုကို မြင့်တက်စေခဲ့သည်။ <ref name="bloomberg" /> ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် Mosaic ကို မိတ်ဆက်လိုက်ခြင်းနှင့်အတူ ဝဘ်အသုံးပြုမှုသည်လည်း ကြီးထွားမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ Mosaic သည် ဂရပ်ဖစ်အသွင်အပြင်များပါဝင်သည့် ပထမဆုံး ဘရောက်လည်း ဖြစ်သည်။ Andreessen သည် National Center for Supercomputing Applications (NCSA) ၌ Mosaic အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ သူသည် မကြာမီပင် ကိုယ်ပိုင်ကုမ္ပဏီ Netscape ကို စတင်ခဲ့သည်။ Netscape Navigator ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့လူသုံးအများဆုံးဘရောက်ဆာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တွက်ချက်လေ့လာမှုများအရ ဝဘ်အသုံးပြုမှု၏ ၉၀% ရှိခဲ့သည်။ Netscape Navigator တွင် Mosaic ၏ နည်းပညာများ လွှမ်းမိုးလျက် ရှိသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်က Internet Explorer ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအခါမှစကာ [[ဘရောက်ဆာ စစ်ပွဲများ|ဘရောက်ဆာစစ်ပွဲများ]] စတင်ရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဝင်းဒိုးတွင် တစ်ပါတည်းထည့်သွင်းပေးလိုက်ခြင်းဖြင့် Internet Explorer သည် ဈေးကွက်ကို ကြီးစိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် Internet Explorer အသုံးပြုမှုဝေစုသည် ၉၅% ကျော် ရှိခဲ့သည်။ <ref name="searchenginejournal.com">{{cite web|url=http://www.searchenginejournal.com/mozilla-firefox-internet-browser-market-share-gains-to-74/1082/ |title=Mozilla Firefox Internet Browser Market Share Gains to 7.4% |publisher=Search Engine Journal |date=24 November 2004 |accessdate=2011-12-07}}</ref> အော်ပရာ (Opera) သည် မည်သည့်အခါမှ ကျယ်ပြန့်သော အသုံးပြုခြင်း မရရှိခဲ့ချေ။ Net Applications ၏ အချက်အလက်များအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အသုံးပြသည့် ဝေစု၏ ၂% အောက်သာ ရှိခဲ့သည်။<ref name="browsershare" /> ၎င်း၏ အသေးစားဗားရှင်းမှာမူ ဘရောက်ဆာအားလုံးအသုံးပြုမှု၏ ၁.၁% ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဗားရှင်းသည် မိုဘိုင်းဖုန်းများဘရောက်ဆာဈေးကွက်ကို ဦးတည်ခဲ့သည်။ ထိုဘရောက်ဆာကို ဖုန်းအတွင်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုမှုသည် သန်း ၄၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အခြားသော Nintendo's W ii video game console အပါအဝင် embedded စနစ်များတွင် လည်း အသုံးပြု၍ ရနိုင်သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် မော်ဇီလာဖောင်ဒေးရှင်းသည် Netscape ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ open source ဆော့ဖ်ဝဲများတွင် ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မည့် ဘရောက်တစ်ခုအဖြစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း Firefox 1.0 ကို ထုတ်ဝေပြီး မကြာလိုက်သည့် အချိန်တွင် Firefox ၏ ဗားရှင်းအားလုံးသည် ဘရောက်ဆာအသုံးပြုမှု၏ ၇% ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="searchenginejournal.com" /> ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ တွင် ၂၈% ရှိခဲ့သည်။<ref name="browsershare">{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/#browser-ww-monthly-201108-201108-bar|title=StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share|publisher=|accessdate=2 May 2015}}</ref> ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အက်ပဲ၏ ဆာဖာရီဘရောက်စာ အစမ်းထုတ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် အက်ပဲအခြေပြုအသုံးပြုမှုများတွင် ကြီးစိုးထားနိုင်သည့် ဘရောက်ဆာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချက်အလက်များအရ ဘရောက်ဆာဝေစု၏ ၇% ကျော် ရှိခဲ့သည်။<ref name="browsershare" /> ဘရောက်ဆာဈေးကွက်သို့ အဓိကပြိုင်ဘက်အဖြစ် မကြာခင် ဝင်ရောက်လာသည့် ဘရောက်ဆာသည် ခရုမ်း (Chrome) ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ခရုမ်းသည် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အသုံးပြုမှုဝေစုသည် ၈% မှ ၁၆% သို့ နှစ်ဆမြင့်တက်ခဲ့သည်။ ခရုမ်း၏ မြင့်တက်မှုသည် Internet Explorer ၏ ကုန်ကျစရိတ်ကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ Internet Explorer ဈေးကွက်ဝေစုသည်လည်း တစ်လထက်တစ်လ နိမ့်ကျလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.digitaltrends.com/web/internet-explorer-usage-to-plummet-below-50-percent-by-mid-2012/attachment/net-applications-browser-market/ |title=Internet Explorer usage to plummet below 50 percent by mid-2012 |date=3 September 2011 |accessdate=4 September 2011}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ခရုမ်းသည် Internet Explorer 8 ကို ကျော်တက်ကာ ကမ္ဘာ့လူသုံးအများဆုံးဘရောက်ဆာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Internet Explorer ဗားရှင်းအားလုံး၏ ဝေစုအောက် နည်းလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/2011/12/16/technology/chrome_internet_explorer/?source=cnn_bin |title=CNN Money claims that Chrome is more popular than IE8 |publisher=CNN |accessdate=19 December 2011 |date=16 December 2011 }}</ref> ခရုမ်းကို အသုံးပြုမှုသည် ကြီးထွားမြင့်တက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ခရုမ်းအသုံးပြုမှုသည် Internet Explorer ဗားရှင်းအားလုံးအသုံးပြုမှုကို ကျော်ဖြတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="ChromePassesIE">{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/#browser-ww-monthly-201204-201205|title=StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share|publisher=|accessdate=2 May 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရုမ်းအသုံးပြုမှုသည် ၄၅% သို့ ရောက်ခဲ့သည်။<ref name="browserShare2014">{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/#browser-ww-monthly-201404-201404-bar|title=StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share|publisher=|accessdate=2 May 2015}}</ref> ဝင်းဒိုး ၁၀ တွင် Internet Explorer နေရာတွင် Microsoft Edge ကို ပုံသေ (default) ဘရောက်ဆာအဖြစ် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.theverge.com/2015/3/24/8284781/internet-explorer-is-slowly-dying | title=Microsoft relegates Internet Explorer to a 'legacy engine' to make way for new browser | publisher=[[Vox Media]] | date=March 24, 2015 | website=[[The Verge]] | first1=Tom | last1=Warren}}</ref> ==စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပုံစံများ== အချိန်နှင့်အမျှပင် ဘရောက်ဆာပြုလုပ်သူတို့သည် ၎င်းတို့၏ ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ်အတွက် ရန်ပုံငွေ ရှာခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံးဘရောက်ဆာဖြစ်သည့် WorldWideWeb သည် သုတေသနစီမံကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Netscape Navigator နှင့် Opera ကို စီးပွားရေးအရ ရောင်းချခဲ့သည်။ Internet Explorer သည် ဝင်းဒိုးစက်လည်ပတ်မှုစနစ်တွင် အခမဲ့ တစ်ပါတည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အခမဲ့ ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်ကာ ရယူနိုင်သေးသည်။ Internet Explorer ကို ကွန်ပျူတာထုတ်လုပ်သူများသို့ ဝင်းဒိုးနှင့်အတူ ရောင်းချခြင်း၊ အသုံးပြုသူများသို့ တိုက်ရိုက်ရောင်းချခြင်း တို့ဖြင့် ရန်ပုံငွေ ရှာခဲ့သည်။ Internet Explorer သည် Mac ကွန်ပျူတာများတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ IE ကို Mac အတွက် ထုတ်ဝေခြင်းသည် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ တိုက်ခိုက်ခြိမ်းခြောက်မှုထဲမှ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပလက်ဖောင်းသည် ဝဘ်စံနှုန်းများ၊ ဂျာဗား (Java) စသည်တို့အပေါ် ကြီးစိုးရန် ဖြစ်သည်။ IE သည် ဝင်းဒိုး နှင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများတွင် ထည့်သွင်းရောင်းချသည့်နည်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ==လုပ်ဆောင်ချက်များ== [[File:Worldmap browsers.svg|thumb|၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မေလ နိုင်ငံအလိုက်လူသုံးအများဆုံး ဘရောက်ဆာများ {{legend|#0066FF|[[Internet Explorer]]}} {{legend|#FF6600|[[Firefox]]}} {{legend|#37C837|[[Google Chrome]]}} {{legend|#FF2A2A|[[Opera (web browser)|Opera]]}}]] ဝဘ်ဘရောက်ဆာများ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်သည် အသုံးပြုသူများသို့ သတင်းအချက်အလက်များ ယူဆောင်ပေးရန် ဖြစ်၏။ အသုံးပြုသူသည် အချက်အလက်များကို ကြည့်ရှုနိုင်ခြင်း၊ အခြားသောအချက်အလက်များကို ရယူအသုံးပြုခြင်း (လင့်များ) စသည်တို့လည်း ဝဘ်ဘရောက်ဆာတွင် လုပ်ဆောင်နိုင်၏။ Uniform Resource Locator (URL) တွင် အချက်အလက်များ (ဥပမာ - http://en.wikipedia.org/) ထည့်သွင်းပြီး ဘရောက်ဆာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို စတင်နိုင်သည်။ URL ၏ ရှေ့ဆက်ပုဒ်(prefix) ဖြစ်သည့် Uniform Resource Identifier or URI သည် URL က မည်ကဲ့သို့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ရမည့်အလုပ် (interpret)ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ http: နှင့်စသည့် URI ကို အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။ Hypertext Transfer Protocol (HTTP) ပေါ်မှ resource tobe ရယူသည့်အလုပ်ကို သတ်မှတ်သည်။ <ref>{{cite web | title = Browser Information | publisher = DBF | url = http://downloadbrowserfree.com/ | accessdate = 2012-06-07 | archivedate = 15 June 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120615004248/http://downloadbrowserfree.com/ }}</ref> ဘရောက်ဆာအများအပြားသည် အခြားသောရှေ့ဆက်ပုဒ်အများအပြားကို အထောက်အပံ့ ပေးထား၏။ ဥပမာ - https: for HTTPS, ftp: for the FileTransfer Protocol, and file: for local files တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေ့ဆက်ပုဒ်များကို ဝဘ်ဘရောက်ဆာများသည် တိုက်ရိုက်ကိုင်တွယ်ထိန်းချုပ်၍ မရပေ။ ဥပမာ - mailto: URIs အသုံးပြုသူ၏ ပုံသေအီးမေးလ်အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲကို ဖြတ်ကျော်သည်။ news:URIs သည် အသုံးပြုသူ၏ ပုံသေ newsgroup reader ကို ဖြတ်ကျော်သည်။ http, https, file နှင့် အခြားသောအရာများစသည်တို့ကို တစ်ကြိမ်ရယူပြီးပါက ဘရောက်ဆာသည် ပြသလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ HTML နှင့် ဆက်စပ်သည့်အရာများ (image files, formatting information such as CSS, etc.) စသည်တို့သည် ဘရောက်ဆာ၏ layout အင်ဂျင်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ markup မှ interactive document သို့ ကူးပြောင်းပေးသည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို rendering ဟုခေါ်သည်။ HTML မှလွဲ၍ ဝဘ်ဘရောက်ဆာများသည် ဝဘ်စာမျက်နှာတစ်ခုတွင်ပါဝင်သည့် မည်သည့်အရာကိုမဆို ပြသနိုင်သည်။ ဘရောက်ဆာအများစုသည် ရုပ်ပုံ၊ အသံ၊ ဗီဒီယို၊ XML ဖိုင် များကိုပြသနိုင်ပြီး Flash applications နှင့် Java applets များကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည့် plug-ins လည်း ပါရှိကြသည်။ အထောက်အပံ့ပေးထားခြင်း မရှိသည့် အမျိုးအစားများ၊ ဖိုင်များကိုမူ ပြသခြင်းထက် ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်စေသည်။ ဘရောက်ဆာသည် အသုံးပြုသူကို ဖိုင်ကို ဟာ့ဒစ် (disk) အတွင်းသိမ်းရန် ပြောဆိုလုပ်ဆောင်သည်။ သတင်းအချက်အလက်ရင်းမြစ်များတွင် ဟိုက်ပါလင့်ခ်များ (hyperlinks) များ ပါဝင်ကြသည်။ hyperlinks များသည် အခြားအချက်အလက်ရင်းမြစ်များကိုလည်း ချိတ်ဆက်ပေးကြသည်။ လင့်ခ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သွားရောက်ရမည့် ရင်းမြစ်၏ URI ပါဝင်သည်။ လင့်တစ်ခုကို ကလစ်နှိပ်လိုက်သောအခါ ဘရောက်ဆာသည် ရည်ရွယ်သောလင့်၏ URI ရင်းမြစ်ဆီကို သွားသည့်အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်သည်။ ထို့နောက် အချက်အလက်များကို အသုံးပြုသူဆီသို့ တစ်ဖန်ပြန်၍ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ==ဈေးကွက်ဝေစု== <center> {{bar box |title=Desktop/laptop browser statistics |titlebar=#DDD |width=430px |barwidth=250px |bars= {{bar percent|[[Google Chrome]]|#A3D3FF|62.95|62.09%}} {{bar percent|[[Firefox|Mozilla Firefox]]|#A3D3FF|14.81|14.81%}} {{bar percent|[[Internet Explorer]]|#A3D3FF|9.62|9.62%}} {{bar percent|[[Safari (web browser)|Safari]]|#A3D3FF|5.34|5.34%}} {{bar percent|[[Microsoft Edge]]|#A3D3FF|3.68|3.68%}} {{bar percent|[[Opera (web browser)|Opera]]|#A3D3FF|1.6|1.6%}} {{bar percent|[[Yandex Browser]]|#A3D3FF|0.5|0.5%}} {{bar percent|[[Coc Coc]]|#A3D3FF|0.29|0.29%}} {{bar percent|[[UC Browser]]|#A3D3FF|0.24|0.24%}} {{bar percent|[[Chromium (web browser)|Chromium]]|#A3D3FF|0.18|0.18%}} {{bar percent|[[Sogou|Sogou Explorer]]|#A3D3FF|0.16|0.16%}} {{bar percent|[[Maxthon]]|#A3D3FF|0.16|0.16%}} {{bar percent|[[360 Secure Browser]]|#A3D3FF|0.16|0.16%}} {{bar percent|QQ Browser|#A3D3FF|0.11|0.11%}} {{bar percent|[[Mozilla Application Suite|Mozilla Suite]]|#A3D3FF|0.04|0.04%}} {{bar percent|Phantom|#A3D3FF|0.03|0.03%}} {{bar percent|[[Vivaldi (web browser)|Vivaldi]]|#A3D3FF|0.03|0.03%}} {{bar percent|[[Pale Moon (web browser)|Pale Moon]]|#A3D3FF|0.02|0.02%}} {{bar percent|Amigo|#A3D3FF|0.02|0.02%}} {{bar percent|[[SeaMonkey]]|#A3D3FF|0.02|0.02%}} {{bar percent|Other|#A3A3A3|0.06|0.06%}} {{bar gap|height=11}} |caption= ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ StatCounter အရ စားပွဲတင်ကွန်ပျူတာတွင်အသုံးပြုသည့် ဝဘ်ဘရောက်ဆာများ၏ ဈေးကွက်ဝေစု<ref name="StatCounter">{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/browser-market-share/desktop/worldwide/#monthly-201702-201702-bar|title=Top 5 Desktop browsers on Feb 2017 |publisher=StatCounter}}</ref>}} </center> ==အင်္ဂါရပ်များ== ဝဘ်ဘရောက်ဆာများသည် minimal, HTML အတွက် text-based user interfaces with bare-bones အစရှိသည့် အင်္ဂါရပ်များမှ ဖိုင်ပုံစံ (file format)၊ ပရိုတိုကော (protocol) အများအပြားတွက် ထောက်ပံ့သည့် rich userinterfaces စသည်တို့အထိ ပါဝင်၏။ ဘရောက်ဆာများသည် e-mail,Usenet news, and Internet Relay Chat (IRC) အစရှိသည့် "Internet suites" များကို ထောက်ပံ့ပေးသည့် အရာများ ပါဝင်ကြသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.seamonkey-project.org/ |title=The SeaMonkey Project |publisher=[[Mozilla Foundation]] |date=7 November 2008 |accessdate=30 June 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cyberdog.org/ |title=Cyberdog: Welcome to the 'doghouse! |date=5 July 2009 |accessdate=30 June 2009 |archivedate=12 December 1998 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19981212024155/http://www.cyberdog.org/ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.opus.co.tt/dave/internet.htm |title=Interesting DOS programs |author=Teelucksingh, Dev Anand |publisher=Opus Networkx |accessdate=30 June 2009 }}</ref> အဓိကအသုံးပြုကြသည့် ဘရောက်ဆာအားလုံးတွင် တစ်ချိန်တည်းတွင် တစ်ခုထက်မကသော အချက်အလက်ရင်းမြစ်များကို ဖွင့်ကြည့်နိုင်သည်။ မတူညီသည့်ဘောက်ဆာဖြစ်သည့် windowsor တွင် တူညီသော window တစ်ခုတည်းတွင် tab များဖွင့်ကာ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ အဓိကဘရောက်ဆာများတွင် အသုံးပြုသူ၏ သဘောတူညီမှုမပါသည့် မလိုလားအပ်သော "poppingup" များကို ကာကွယ်ပေးသည့် pop-up blockers များပါဝင်ကြသည်။ <ref>{{cite web |url=https://technet.microsoft.com/en-us/library/bb457150.aspx#EEAA |title=Part 5: Enhanced Browsing Security |work=Changes to Functionality in Microsoft Windows XP Service Pack 2 |last=Andersen |first=Starr |author2=Abella, Vincent |publisher=[[Microsoft]] |date=15 September 2004 |accessdate=30 June 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://support.mozilla.com/en-US/kb/Pop-up+blocker |title=Pop-up blocker |publisher=[[Mozilla Foundation]] |accessdate=30 June 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mactipsandtricks.com/tips/display.lasso?mactip=137 |title=Safari: Using The Pop-Up Blocker |work=Mac Tips and Tricks |publisher=WeHostMacs |year=2004 |accessdate=30 June 2009 |archivedate=13 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413194757/http://www.mactipsandtricks.com/tips/display.lasso?mactip=137 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.opera.com/browser/tutorials/settings/#tabs |title=Simple settings |work=Opera Tutorials |publisher=[[Opera Software]] |accessdate=30 June 2009 }}</ref> ဘရောက်ဆာအများစုသည် အသုံးပြုသူက Bookmark လုပ်ထားသော ဝဘ်ဘရောက်ဆာများကို ပြသပေးနိုင်သည်။ အသုံးပြသူသည် လိုအပ်ပါက လျင်မြန်စွာ ရရှိနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ Internet Explorer တွင် Bookmarks ကို "Favorites" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် အဓိကဘရောက်ဆာအားလုံးသည် web feedaggregator တစ်ပါတည်း ပါဝင်ကြသည်။ [[Firefox]] တွင် web feeds များကို "live bookmarks" အဖြစ် ပုံစံပြောင်း၏။ ထို့နောက် Bookmark folder တွင် recententries အဖြစ် ရှိနေသည်။ အော်ပရာတွင် traditional feed reader ပါဝင်ပြီး feed များကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပြသခြင်းများကို လုပ်ဆောင်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://johnbokma.com/firefox/rss-and-live-bookmarks.html |title=Mozilla Firefox: RSS and Live Bookmarks |last=Bokma |first=John |accessdate=30 June 2009 }}</ref> In [[Opera (web browser)|Opera]], a more traditional feed reader is included which stores and displays the contents of the feed.<ref>{{cite web |url=http://www.opera.com/mail/rss/ |title=RSS newsfeeds in Opera Mail |publisher=[[Opera Software]] |accessdate=30 June 2009 |archivedate=19 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119111128/http://www.opera.com/mail/rss/ }}</ref> ဘရောက်ဆာအများစုတွင် အခြားသော အင်္ဂါရပ်များဖြင့် အသုံးပြုသူများသည် plug-ins များကို ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်ကာ အသုံးပြုနိုင်ကြသည်။ ===အသွင်အပြင်=== [[File:LG Smart TV web browser.jpg|thumb|right|အချို့အိမ်သုံးဖျော်ဖြေရေးပစ္စည်းများသည် LG Smart TV ကဲ့သို့ ဝဘ်ဘရောက်ဆာများ ပါဝင်လာကြသည်။ ဘရောက်ဆာကို LG's "Magic Motion" remote နှင့် on-screen keyboard များ အသုံးပြုကာ ထိန်းချုပ်သည်။]] အဓိကအသုံးပြုကြသည့် ဝဘ်ဘရောက်ဆာများ၏ အသွင်အပြင်တွင် အောက်ပါအရာများသည် အများအားဖြင့် ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.about-the-web.com/shtml/browsers.shtml |title=About Browsers and their Features |publisher=SpiritWorks Software Development |accessdate=5 May 2009 |archivedate=10 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710054155/http://www.about-the-web.com/shtml/browsers.shtml }}</ref> * Back နှင့် forward ခလုတ်များ ပါဝင်ကြသည်။ အရင်ကြည့်ပြီးသားအရာကို ကြည့်ရန်နှင့် ရှေ့ဆက်ကြည့်မည့်အရာများကို ကြည့်ရန် သုံးသည်။ * refresh သို့မဟုတ် reload ခလုတ် ပါဝင်သည်။ လက်ရှိကြည့်နေသည့်ရင်းမြစ်ကို ပြန်လည်ရယူရန် သုံးသည်။ * stop ခလုတ် - ရင်းမြစ်ရယူနေမှုကို ပယ်ဖျက်ရန် သုံးသည်။ stop ခလုတ်ကို reload ခလုတ်နှင့် တွဲထားသည်။ * home ခလုတ် - အသုံးပြုသူ၏ မူလစာမျက်နှာသို့ ကြည့်ရှုရန် သုံးသည်။ * address bar - Uniform Resource Identifier (URI) များ ထည့်သွင်းရန် ဖြစ်သည်။ * search bar - ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်တွင် အချက်အလက်များ ရိုက်ထည့်ကာ ရှာဖွေခြင်းအတွက် သုံးသည်။ search bar နှင့် address bar ကို တွဲထားကြသည်။ * status bar ရင်းမြစ်များ ရယူသည့်အလုပ်၏ ဖြစ်စဉ်များကို ပြသရန် ဖြစ်သည်။ ဝလ်စာမျက်နှာကို ချုံ့/ချဲ့လုပ်သည့်အခါနှင့် လင့်များအပေါ် cursor ရောက်ရှိသည့်အခါများတွင် URI ကို ပြသပေးသည်။ * viewport - ဘရောက်ဆာဝင်းဒိုးနှင့်အတူ ဝဘ်စာမျက်နှာ၏ မြင်နိုင်သည့် ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ * ဝဘ်စာမျက်နှာ၏ HTML ရင်းမြစ်များကို ပြသနိုင်သည့်စွမ်းရည်။ အဓိကအသုံးပြုသည့် ဘရောက်ဆာများသည် ဝဘ်စာမျက်နှာအတွင်းရှိအရာများကို ရှာဖွေနိုင်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ပိုင်ဆိုင်သည်။ ===ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် လုံခြုံမှု=== ဘရောက်ဆာအများစုသည် HTTP လုံခြုံရေးအတွက် ထောက်ပံ့ထား၏။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်များဖြစ်သည့် web cache, download history, formand search history, cookies, and browsing history တို့ကို လျင်မြန်လွယ်ကူစွာ ဖျက်ပစ်နိုင်သည်။ ===စံနှုန်းများ ထောက်ပံ့မှု=== အစောပိုင်းကလ ဘရောက်ဆာတို့သည် ရိုးရှင်းသည့် HTML ဗားရှင်းကိုသာ အထောက်အပံ့ပေး၏။ နောက်ပိုင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့်အခါ ဝဘ်ဘရောက်ဆာများသည် HTML စံနှုန်းနှင့် မကိုက်ညီသည့်ဘက်သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ဘရောက်ဆာတို့သည် standards-based and de facto HTML and XHTML စသည်တို့ကို ထောက်ပံ့နိုင်၏။ ===တိုးချဲ့နိုင်စွမ်း=== ဘရောက်ဆာ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို တိုးချဲ့ခြင်းကို browser extension ဟု ခေါ်၏။ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်တစ်ခု ဖြစ်၏။ browser extensions ကို ထုတ်လုပ်ရန် အဓိကအသုံးပြုသည့် ဘရောက်ဆာအားလုံးတိုင်း ထောက်ပံ့ပေးထားကြသည်။ ==ပါဝင်သည့်အရာများ== ဝဘ်ဘရောက်ဆာများတွင် user interface, layout engine, rendering engine, JavaScript interpreter, UI backend, networking componentand data persistence component များ ပါဝင်၏။ ထိုပါဝင်သည့် အရာများဖြင့် ဘရောက်ဆာတစ်ခုသည် လုပ်ဆောင်ချက်များကို လုပ်ဆောင်သည်။ ထို့အပြင် လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးကိုလည်း အတူတကွ လုပ်ဆောင်ပေး၏။<ref>{{cite web |url=http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm |title=Behind the scenes of modern web browsers |publisher=Tali Garsiel |accessdate=12 October 2013 |archive-date=18 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418175529/http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm |url-status=dead }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဝဘ် ဘရောက်ဆာများ| ]] dx2stepgu4ceszki2qf0pd735cnym6v 0 87960 1028510 1022947 2026-04-30T09:34:04Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028510 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = အရှင် သေဋ္ဌိလာဘိဝံသ |image = U Thittila.jpg |caption = ဆရာတော်ပုံ |religion= [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |school = [[ထေရဝါဒ]] |birth name = မောင်ခင် |parents= ဦးအေးနှင့် ဒေါ်ထွေး |alias = ဦးသေဋ္ဌိလ |pali name = သေဋ္ဌိလ |birth_place = ပုတီးကုန်းကျေးရွာ၊ [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |birth_date = {{birth date|1896|7|10}} |death_date = {{death year and age|1997|1896}} |order = *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့]] (၁၉၅၆) *[[အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့]] (၁၉၉၀) *[[အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဘိဓဇ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့]] (၁၉၉၃) |known_for= ကမ္ဘာ့သာသနာပြုခြင်း၊ အနောက်နိုင်ငံများတွင် အဘိဓမ္မာမျိုးစေ့ချခြင်း။ |works = The Book of Analysis (Vibhanga) |teacher=[[အာဒိစ္စဝံသ|အရှင်အာဒိစ္စဝံသ]] }} '''အရှင် သေဋ္ဌိလ({{lang-en|The Ven. U Thittila}}; အသံထွက်/သစ်ထိလ/ )''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု အကျော်အမော်ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတိုးတက်ပြန့်ပွားရေးအတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းခဲ့သောဆရာတော်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားသို့ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ သွားရောက်၍ အပင်ပန်းခံကာ သာသနာပြုခဲ့သည်။ စာကြည့်တိုက်မှူးတာဝန်များ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဘိဓမ္မာကထိကတာဝန်၊ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းသင်တန်းများ၊ ကျမ်းစာများပြုစုခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ပြုစုရေး၌လည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ပနိုင်ငံသို့ သာသနာပြုရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ထဲထဲဝင်ဝင်လုပ်ဆောင်သော မြန်မာနိုင်ငံမှ ပထမဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ အရှင်သေဋ္ဌိလ၏ ဦးဆောင်ခေါ်ယူလမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာ့အကျော်အမော်များဖြစ်သည့် ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ(ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ)များကို အလွန်နှံ့စပ်တော်သူ [[ဉာနိက|မြောင်းမြဆရာတော် အရှင် ဉာနိက]]၊ နိုင်ငံတွင်းသာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ ထင်ရှားသော [[သီတဂူဆရာတော်|သီတဂူဆရာ တော်]]တို့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ == ဘွဲ့တော်အနက်== '''သေဋ္ဌာ ပသတ္တတရာ ဂုဏာ အဿ အတ္ထိ''' ချီးကျူး၍ မကုန်နိုင်သည့်ဂုဏ်ထူးများကိုဆောင်မည့်သူဟူသော (ဗျုပ္ပတ်) အနက်သဘောကို ညွှန်း၍ '''သေဋ္ဌိလ''' ဟူသော ဘွဲ့တော်ရရှိသည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.10</ref> == ထေရုပ္ပတ္ထိအကျဉ်း == === ငယ်စဉ်ဘဝ === '''အရှင်သေဋ္ဌိလ'''လောင်းလျာကို မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]]၊ ပုတီးကုန်းကျေးရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၈ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း (၁)ရက် (ခရစ် ၁၈၉၆ ခု၊ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်) သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မောင်ခင်ဖြစ်သည်။<ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.19</ref> မိဘနှစ်ပါးမှာ ရိုးရာတောင်သူများဖြစ်ကြသော ဦးအေးနှင့် ဒေါ်ထွေးတို့ဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဘုရားသွားကျောင်းတက် ဥပုတ်သီတင်းတည်သော သူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.9</ref> သုံးနှစ်သားလောက်တွင်ပင် ဖခင်အနိစ္စရောက်သည်။ ကိုးနှစ်အရွယ်၌ အကိုဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့၍ ဆယ့်လေးနှစ်သားတွင် အမသေဆုံး၏။ မိခင်မှာ သမားတော်တစ်ယောက်နှင့် အိမ်ထောင် ထပ်ပြုသော်လည်း ထိုသူသည် မကြာမီ ဆုံးပါးသွားခဲ့၏။ ခုနစ်နှစ်ရှစ်နှစ်သားအရွယ်လောက်ရောက်သောအခါ ရွာဦးကျောင်းဖြစ်သည့် ပုတီးကုန်းကျောင်းတိုက်သို့ နေ့စဉ်နီးပါးသွားလာခဲ့ကာ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ဦးကဝိန္ဒက မောင်ခင်နှင့် သူငယ်ချင်းတစ်ဦးအား ကျမ်းစာတချို့သင်ကြားပေးခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 2nd-para</ref> ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် ပုတီးကုန်းဆရာတော် အရှင်ကဝိန္ဒကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေဖြစ်သည်။<ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.19</ref> ထိုပဗ္ဗဇ္ဇရှင်သာမဏေဖြစ်သောအခါတွင် ရှင်သေဋ္ဌိလသည် အသက် (၁၃)နှစ်သို့ ရောက်ရှိပြီဖြစ်သည်။ သာမဏေဘဝ၌ ဦးကဝိန္ဒ ထံတွင် သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်အနက်နှင့် အခြေခံသဒ္ဒါများသင်ကြားပြီးနောက် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်ကို သင်အံ့ခဲ့သည်။ အသက် (၁၄)နှစ်ခန့်တွင် ပုတီးကုန်းရွာ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းအနီး တောနက်တစ်ခုသို့ အရှင်ကဝိန္ဒက ရှင်သေဋ္ဌိလအပါအဝင် သာမဏေငါး ပါးအား ခေါ်ဆောင်၍ တောထွက်ခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.10</ref> ထိုတောသည် ခွေးအများ၊မြွေများပေါသည်။ ထိုတောထဲ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းလေး (၅)ကျောင်းရှိ၏။ ငယ်ရွယ်သူ သာမဏေ​လေးများမှာ ကြောက်ကြောက်လန့်လန့်ဖြင့် အိပ်စက်ကြရသည်။ ဆရာတော် သင်ကြားသည့်အတိုင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်ကြရသည်။ ကာလတစ်ခု၌ ရေကြီးသဖြင့် သစ်ပင်များပေါ်သို့ ခေတ္တခဏမျှလည်း တက်နေခဲ့ကြရရှာသည်။ ဆရာတော်ကဝိန္ဒသည် သာမဏေများ ကြောက်ရွံ့စိတ်များ ပြေလျော့စေရန် ရံခါ၌ ထေရဂါထာလာ စာသားတချို့ကို ပြန်လည်မိန့်ကြားပြောပြခဲ့၏။ {{quote|"မောင်ရှင်တို့၊ ရှေးအခါကသစ်ပင်တောတောင်၊ လျှိုမြောင်ချပ်ကြားမှာနေကြတဲ့ ဘုရားသားတော်တွေဟာ ခြင်္သေ့ဟောက်သံ၊ ကျားဟိန်းသံ၊ ငှက်တွန်သံ၊ မိုးချုန်းသံစတဲ့အသံတွေနဲ့ ယဉ်ပါးနေတဲ့အတွက် အဲဒီအသံတွေကင်းဆိတ်တဲ့ရွာမှာ အနည်းငယ်ကလေးမှမပျော်ပိုက်ကြဘူးတဲ့၊ ဗီဇာပွင့်(နှင်းကြပ်)ပွင့်တွေ ဖုံးထားသလို တိပ်တိုက်တွေဖုံးထားတဲ့ကောင်းကင်ပြင်ရယ်၊ အဲဒါတွေဟာငါ့ကိုချမ်းမြေ့ရွှင်လန်းစေတယ်လို့ ရှင်[[မဟာကဿပ]]ဥဒါန်းကျူးတော်မူသတဲ့”။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.12</ref>}} ထိုမြွေများကင်းများပေါသည့် တောထဲ၌ပင် ရှစ်လကြာညောင်းခဲ့သည်။ အသက်ဆယ့်နှစ်နှစ်အရွယ်၌ကား ဆရာတော်ဦးကဝိန္ဒက သူ့အား အဘိဓမ္မာတရားတော်များ နာယူသင်ကြားနိုင်စေရန် မန္တလေးသို့ ခေါ်သွားရာ ကိုရင်ဘဝမှ ရဟန်းခံရန်အထိပါ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 2nd-para</ref> === စာပေသင်ကြားခြင်း === အရှင်ကဝိန္ဒသည် ထိုသာမဏေများကို ယခုထက်ပို၍ စာပေသင်အံစေချင်သည်။ ရှင်သေဋ္ဌိလသည် [[တောင်ငူမြို့]] ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် အရှင်သုန္ဒရထံသို့ ရောက်ရှိကာ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂဟ၊ ဘေဒစိန္ဒာ၊ ဆန်းကျမ်းများ၊ ပုဒ်စစ်နှင့် မာတိကာ၊ ဓာတုကထာကျမ်းများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်တွင် အရှင်သုန္ဒရ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် မန္တလေး မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က "ရဟန်းမှန်လျှင် မန်းပြန်မှ"ဟူသော စကားစုတစ်ခုရှိလေ သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ မန္တလေးမြို့၌ စာပေမသင်ဖူးလျှင် စာမတတ်သေးပါဟု အထင်အမြင်မျိုးလည်း ရှိခဲ့ဖူး၏။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.15</ref> ထိုစဉ်အချိန် ဆရာတော် [[အာဒိစ္စဝံသ၊ ရှင်|အာဒိစ္စဝံသ]]မှာ မစိုးရိမ်ကျောင်း၌ စာပေပို့ချနေပြီး ပို့ချရာ၌ လိုရင်းဖြင့် ပြတ်သားပေသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အရှင်အာဒိစ္စဝံသထံ တပည့်ခံကာ စာပေများကို ကြိုးပမ်း အားထုတ်ခဲ့သည်။ အရှင်အာဒိစ္စဝံသထံ၌ ရူပသိဒ္ဓိ၊ ဘေဒစိန္တာ၊ ကစ္စယနသာရ၊ သဒ္ဒဝုတ္တိ၊ ဘဒ္ဒဗိန္ဓု၊ ဆန်း အလင်္ကာနှင့် ဒွေမာတိကာ၊ ယမိုက်(၁၀)ကျမ်း၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းစသည်တို့ကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးကြောင့် ပထမပြန်စာမေးပွဲများဖြစ်သော ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးစာမေးပွဲများကို လွယ်ကူစွာ အောင်မြင်ခဲ့၏။ ပထမကြီး မဖြေမီ ဆရာတော်အာဒိစ္စဝံသနှင့်အတူ အောက်မြန်မာပြည် [[မော်လမြိုင်]]သို့ သွားရောက်ခဲ့၏။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.17&18</ref> ၁၉၁၆ မော်လမြိုင်တွင် ကြံခင်းကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ဦးဥက္ကံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ထား၍ ရဟန်းပြုခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 2nd-para</ref> ၁၂၅၉တွင် အရှင်အာဒိစ္စဝံသနှင့်အတူပင် မြို့တော် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်၌ ရှိစဉ် ရန်ကုန်မြို့က စေတီယင်္ဂဏစာမေးပွဲနှင့် မန္တလေးမြို့က သကျသီဟ ပရိယတ္တိသာသနဟိတစာမေးပွဲများ ဖြေဆိုရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ခုနှစ်တွင် အစိုးရပထမကျော်အောင်မြင်ခဲ့၏။ ဤအောင်မြင်မှုသည် အရှင်သေဋ္ဌိလအတွက် နောက်ထပ် အဆင့်မြင့် စာမေးပွဲများအောင်မြင်စေရန် စာပေလေ့လာမှုအဟုန်ကို တိုးမြှင့်လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၃ရောက်သောအခါ အခက်ခဲဆုံးစာပြန်ပွဲ ဖြစ်သည့် မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတစာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုသူ တစ်ရာ့ငါးဆယ်၌ အောင်မြင်သူလေးပါးထဲပါဝင်နိုင်ခဲ့ကာ ပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတ ဓမ္မာစရိယာဘွဲ့တံဆိပ် အပ်နှင်းခံရသဖြင့် သေဋ္ဌိလာဘိဝံသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref> biography sketch။ 3rd-para</ref><ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.22</ref> <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.30</ref> ဤသို့ဖြင့် အရှင်သေဋ္ဌိလသည် အရှင်အာဒိစ္စဝံသတည်ထောင်သော ကျောင်း၌ ဒုတိယနာယကစာချဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူရင်း စာပေလိုက်စားသည်။ ဗဟန်းကျောင်းဆရာတော် ရွှေကျင်တိုက်၏ မှန်ကျောင်းဆရာတော် အရှင်ဉာနိန္ဒာသဘ ထံပါးတွင်လည်း စာပေများလေ့လာသင်ယူခဲ့၏။ ထို့နောက်မန္တလေးသို့ သွားရောက်ပြီး ခေမာသီဝံဆရာတော်၊ ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော် ဦးဉာဏတို့၏ သင်ကြားပို့ချမှု ခံယူသည်။ မန္တလေးတွင် တစ်နှစ်ခြောက်လခန့် ကြာမြင့်ပြီးနောက် ရန်ကုန် အရှင်အာဒိစ္စဝံသထံမှောက်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့လေသည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.23&24</ref><ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.30</ref> အင်္ဂလိပ်စာကို စတင်သင်ကြားသည်။ ထိုခေတ်ကာလများ၌ ရှေးဆန်သူအသိုင်းအဝိုင်းများက ရဟန်းများ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားခြင်းကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချသော အချိန်လည်းဖြစ်၏။ သို့သော် ဇွဲမလျှော့ဘဲ ရသမျှကို သင်ယူရင်း အင်္ဂလိပ်စာအတော်အတန် နားလည်တတ်ကျွမ်းလာသည်။ === ပြည်ပ၌ သင်ယူလေ့လာခြင်း === ၁၂၈၆၌ အိန္ဒိယသို့ သွားရောက်ကာ ဒေါက်တာတဂိုး၏ သန္တိနိကေတံရှိ တက္ကသိုလ်တွင် အင်္ဂလိပ်စာနှင့် သက္ကဋစာပေကို တစ်နှစ်ကြာ လေ့လာသင်ကြား ခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 4th-para</ref> <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.30</ref> တစ်နှစ်ခန့် အိန္ဒိယတွင်နေထိုင်ပြီးနောက် ကျန်းမာရေးကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ရသည်။ အရှင်အာဒိစ္စဝံသပြည်ပ ကြွသွားသော ကြောင့် ကျောင်းတိုက်ကို အခြားဆရာတော်တစ်ပါးနှင့်အတူ တာဝန်ယူအုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ငါးနှစ်ခန့်အကြာတွင် သီဟိုဠ်သို့သွားရောက်ကာ အင်္ဂလိပ်စာ၊စကားကို သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။ ကျန်းမာရေးချူချာသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ မပြန် ဇွဲကောင်းကောင်းဖြင့် လေ့လာနေထိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မဒရပ်မြို့]]သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ရိုမန်ကက်သလစ် အမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦးအိမ်တွင် ငှားရမ်းနေထိုင်ခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းများရှိသောအရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ဆွေးနွေးရန်ကိစ္စများရှိခဲ့လျှင် လိုအပ်မည်ထင်သောကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.36&37</ref> ထိုမဒရပ်မြို့၌ သီယိုဆိုဖီအသင်းစာကြည့်တိုက်တစ်ခုရှိ၏။ အသင်းဝင်ဖြစ်ရန် ခွင့်တောင်းခံပြီး အစပိုင်း၌ ဝင်ခွင့်မပေးခဲ့ချေ။ ရန်ကုန်မြို့၏ သီယိုဆိုဖီ အသင်းခွဲမှ အကြောင်းကြားကူညီသောကြောင့် အသင်းဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အသင်း၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သီဟိုဠ်နိုင်ငံသား Mr. C. A. Jinaraj အကူအညီဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှူးဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောဆိုခွင့်ရရန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း အခွင့်ရလျှင် ပြောဆိုရန်၊ ပိဋကတိုက်မှူး(စာကြည့်တိုက်မှူး) ပညာရယူရန်တို့ဖြစ်ပေသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာပြည်စာသင်တိုက်ကြီးများတွင် ကျမ်းစာအုပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းများကို အစီအစဉ်မကျဘဲ ထားရှိသဖြင့် လိုအပ်သောအခါ ရှာဖွေရခက်ခဲခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.37&38</ref> အိန္ဒိယ၌နေထိုင်စဉ် တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ နောက် ပရမ်ဘာ၌ အခမဲ့ဗုဒ္ဓဘာသာသင်ကျောင်း ကိုလည်း စီမံဆောင်ရွက်မှုလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၈ခု မေလ (၇)ရက်၌ မဒရပ်မြို့တွင် တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းဝင်များ၏ ကျေးဇူးတင် အသိမှတ်ပြုသိအနေဖြင့် ဤသို့မှတ်တမ်းတင်ခဲ့လေသည်။ {{quote|" ၁၉၀၃ခုနှစ် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင် ဤအသင်းကြီးစတင်တည်ထောင်ပြီးသည်မှစ၍ ရဟန်းတော်များ၊ သာသနာပြုသူများ မြောက်မြားစွာလာရောက်လည်ပတ်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုပြန်လည်နိုးကြားစေရန်အတွက် မည်သူမျှ ဤသို့ကိုယ်ကျိုးစွန့် အပင်ပန်းခံသည့် သဘောထားလုပ်ဆောင်ချက်များမရှိခဲ့ပါ။ ဆရာတော်သည်ကား လေးနှစ်တာ နေထိုင်စဉ် ခဏတာအတွင်း အကျိုးများစေခဲ့သည်။"}}<ref> biography sketch။ 5th-para</ref> ဆရာတော်သည် ဘဝတလျှောက်လုံး အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ ၎င်းတို့တိုင်းပြည်တွင် မည်သို့မည်ပုံ နေထိုင်ပြုမူသည်၊ ၎င်းတို့၏ ကလေးများအပေါ် ပညာရေးနည်းစနစ်နှင့် ထိန်းကျောင်းလေ့ကျင့်မှုများသည် မြန်မာပြည်ရှိ ကလေးများအား အကျိုးသက် ရောက်မှုရှိနိုင် မရှိနိုင် စသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်တွေ့ လေ့လာရန်စိတ်အားထက်သန်ပေသည်။ <ref> biography sketch။ 6th-para</ref> ၁၉၃၈ ဇွန်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့သို့ ကြွခဲ့သည်။ ကျောင်းတိုက်မရှိသဖြင့် မြန်မာအမျိုးသားတစ်ဦး၏ နေအိမ်၌ လအတော်ကြာသည်အထိ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၏ အခွဲဖြစ်သော စွယ်စုံအတတ်ပညာကျောင်း(Polytechnic)၌ အင်္ဂလိပ်စာ၊ စကားသင်ကြားခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.44</ref> === ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် ဆရာတော် === အနောက်နိုင်ငံများတွင် ရဟန်းသံဃာတပါးအဖို့ နေထိုင်ရန် အလွန်ခက်ခဲလှပေသည်။ ရဟန်းသံဃာ၏ ဘဝသည်မည်သို့မည်ပုံဆိုသည်ကို ထိုအရပ်က ထိုသူများအဖို့ မသိရှိ မကြားဖူးကြချေ။ ထိုနှစ်တွင် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားမှုနှင့်အတူ မဒရပ်၌ စတင်သိကျွမ်းခဲ့သည့် မိတ်ဆွေနှစ်ယောက်ဦးအပြင် ဆရာတော်ဦးသေဋ္ဌိ လမှာလည်း အထောက်အပံ့မရ သုံးစွဲရန်ပိုက်ဆံတစ်ပြားမှ မရှိဘဲဖြစ်ခဲ့လေရာ ရဟန်းတပါးအဖို့ တခါမှ မကြားဖူးလောက်သည့် အနေအထားသို့ ရောက်တော်မူခဲ့ရသေးသည်။ <ref> biography sketch။ 7th-para</ref> လန်ဒန်မြို့သည် ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ် ခံစားရ၏။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာနိုင်ငံက ပညာသင်သူများ နေရပ်သို့ ပြန်ကြသော်လည်း အရှင်သေဋ္ဌိလကား မပြန်ခဲ့ပေ။ အရှင်အာဒိစ္စဝံသကလည်း ပြန်ရန်စီစဉ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ရည်ရွယ်ချက် မပြီးမြောက်သေး သဖြင့် လန်ဒန်၌ ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကြီးသည် ဆိုးရွားသထက်ဆိုးရွာလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံနှင့်လည်း အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.21</ref> ဤသို့ခေါင်းမာစွာ ဆက်လက်နေခဲ့သော်လည်း အရှင်သေဋ္ဌိလထံတွင် နေစားစရိတ်မရှိ ပြတ်လတ်သွား၏။ အိမ်လခနောက်တစ်ပတ်စာ ပေးစရာမရှိ၊ ထိုနေ့ ဆွမ်းအတွက်ငွေသုံးပြီး နောက်တစ်နေ့အတွက် ဘာမျှမရှိတော့သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာနှင့် သစ္စာတရားတို့ကို အာရုံပြု၍ သစ္စာဆိုခဲ့ သည်။ {{quote| "ငါသည် မှန်ကန်သော ရည်ရွယ်ချက်၊ ခိုင်မာသောလုံ့လဖြင့် မဖောက်မပြန်လမ်းမှန် လျောက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဤမှန်ကန်သောသစ္စာကြောင့် ဤအခြေအနေဆိုးမှလွတ်မြောက်ပါစေသား”<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.46</ref>}} သိကျွမ်းမိခဲ့သော ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ကုတ်သည် နေ့လယ်မတိုင်မီ (၁၁)နာရီ၌ ရုတ်တရက် ရောက်ရှိလာပြီး အကျိုးအကြောင်းမေးလေရာ အခက်ခဲရှိမှန်းသိသဖြင့် စားသောက်ဆိုင်တစ်ခု၌ နေ့ဆွမ်းလိုက်ကြွေးသည်။ ထို့နောက် ၎င်းနေထိုင်ရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့လေသည်။ လန်ဒန်၌ ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်မှုများ ခံရသောအခါ ထိုခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးကပင် ဆမ်းမားဆက်(Somerset) ကျေးလက်သို့ ခေါ်ဆောင်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ခိုင်းရန် အစေခံ တစ်ဦး၊ အခန်းတစ်ခန်းပေး၏။ စစ်မပြီးမချင်းနေနိုင်သည်ဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများကို အလွန်နှံ့စပ်တော်မူသော မြောင်းမြဆရာတော်၊ ယခု အရှင်သေဋ္ဌိလ၏ ဖြစ်တော်စဉ်မှတ်တမ်းရေးသူ အရှင်ဉာနိကမှ ယခုလို သုံးသပ်၏။ {{quote box|width=45em|align=center|quote= ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သောလူ့စိတ်ဓာတ်၊ စာနာတတ်သောသဘောသည် လူတို့အား သဘာဝက ပေးသောဆုလာဘ်ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဝန်ထမ်းအဖြစ်ဖြင့် လူအများနှင့်ဆက်ဆံ၍ အလုပ်လုပ်ရသောအခါ ထိုသဘာဝစိတ်ဓာတ်သည် မြင့်မား ရင့်ကျက်လာလေသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် Monk ရဟန်းဟူသောအဆင့်ချင်းတူညီချက်က ကူစွက်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရဟန်းနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ရဟန်းတို့သည် ညီအစ်ကိုပမာခင်မင်ကြင်နာစိတ် ရှိလာကြသည်။ ဘာသာရေးအယူအဆကွဲပြားခြားနားခြင်းသည် အရေးကြီးသောအခါမျိုး၌အတားအဆီးမဖြစ်နိုင်တော့ပေ။</br> — မြောင်းမြဆရာတော် အရှင်ဉာနိက <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.47</ref>}} ထိုအိမ်သည် အိမ်ကြီးရခိုင်မျိုးဖြစ်၏။ ယင်း၌ အလကားနေရသည်ကို အရှင်သေဋ္ဌိလကား စိတ်မသန့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝိနည်းလည်း မဖောက် သင့်တော် သည့်ဘက်၌ ဝင်ရောက်ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ဥပမာ။ ။ စစ်လေယာဉ်များလာသောအခါ လျှပ်စစ်မီးများပိတ်ပေးခြင်း၊ ခြံကြီးအတွင်း အမှိုက်ကောက် သန့်ရှင်းစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းစသဖြင့် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ထို၌ နေစဉ် စစ်၏ အကျိုးဆက် ဒဏ်ရာရလူနာများကို သူနာပြုစုပေးခြင်းများလည်း ပြုလုပ် ခဲ့ပေသည်။ ဤအလုပ်ကား မြတ်ဗုဒ္ဓအဆူဆူ ချီးမွန်းသော အလုပ်၊ မေတ္တာကရုဏာကို လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ရသော အလုပ်မျိုးဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သေဋ္ဌိ လမှာ စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ကုတ်၏ ထိုအိမ်ကြီး၌ ငါးလကြာမြင့်စွာနေထိုင်ခဲ့ပေသည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.49</ref> <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.22</ref> === အကျိုးပြုလုပ်ငန်းများ === နောက်ဆုံး ကိုယ်တိုင်အတွက်အထောက်အပံ့ကို နည်းမျိုးစုံဖြင့် ရှာခဲ့ရာ ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း ရေဒီယိုအစီအစဉ်တွင် ကြေညာသူအဖြစ်သော်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ သည်။ <ref> biography sketch။ 7th-para</ref> အကြောင်းအရင်းမှာ ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းအစီအစဉ်တစ်ခုအား ပြန်လည်စတင်ရန် သက်ဆိုင်ရာက အရှင်သေဋ္ဌိလကို အကူအညီတောင်းခံလာခဲ့ သည်။ <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.22</ref> သာသနာပြုအလုပ်ပင် မဟုတ်သော်လည်း အေးချမ်းသော အချိန်ကာလ မဟုတ်သည့်အတွက် တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက်ဆိုသည့် စိတ်ဓာတ် ဖြင့်ပင် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ သတင်းများကို စုဆောင်းရေးသား၍ အသံလွှင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ဒေါက်တာ စတူးဝပ် (Dr. Stewart ) တည်ထောင်သူအဖြစ် လုပ်ဆောင်သော မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်အဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 7th-para</ref> ဒေါက်တာ လှဖေနှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.22</ref> === အနောက်အရပ်၌ သာသနာရေးဆောင်ရွက်ချက်များ === စစ်ပွဲကြီးပြီးဆုံးသောအခါ ဆရာတော်မှာ တဖြည်းဖြည်းချင်း အကူညီအထောက်အပံ့များဖြင့် တရားဟောပြောမှုများ ပြန်လည်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ရာ အလုပ် သမားများ ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း(the Workers' Educational Association)၏ အဖွဲ့ဝင်များတစ်ဦးခြင်းဆီသို့ တရားဟောပြောမှု (၁၇)ခုကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ အတွဲလိုက် ဟောပြောမှုများလည်း ပါခဲ့လေသည်။ ဆေးရုံမှ လူနာများဆီသို့၎င်း အကျဉ်းထောင်မှ အကျဉ်းကျသူများဆီသို့၎င်း သွားရောက်ခဲ့သည်။ အကူညီအချိတ်အဆက်တချို့မှနေ၍ စာသင်ကျောင်းတချို့သို့လည်း လေ့လာသွားရောက်ကာ တရားဟောပြောမှုများရှိခဲ့၏။ <ref> biography sketch။ 8th-para</ref> ဟောပြောရသည်မှာ ဗြိတိသျှ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းဥက္ကဋ္ဌ ဟန်းဖရေး၏ စီစဉ်မှုဖြင့် ဖြစ်လေသည်။ အစီအစဉ်အတိုင်း ဟောပြောရသည်။ ကြာလာသောအခါ ဟန်းဖရေး၏ စီစဉ်မှုအောက်မှ ဟောပြောရသည် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာဒကာ ဒကာမများက မနှစ်သက်ဘဲ ရှိလာ၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်သေဋ္ဌိလအတွက် နေထိုင်မှု၊ ဆွမ်းစသည်များ ပြေလည်နိုင်စေရန် မြန်မာသံရုံးမှ လူများသည် မြန်မာကျောင်းတိုက်တစ်ခုဖြစ်မြောက်စေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြ၏။ သို့သော် အထမမြောက်ခံ့ပါ။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.57</ref> အင်္ဂလန်ရှိမိဘများက ၎င်းတို့သားသမီးများအား ပြုစုပျိုးထောင်ပုံကို အနည်းငယ်သော မိသားစုများ၏ လိုလိုလားလားရှိမှုဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုမိသားစုများကပင် ဆရာတော်၏ ရည်ရွယ်ချက်အတွက် ၎င်းတို့အိမ်သို့ ဖိတ်ကြားနေခွင့်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဆက်နွယ်တွေ့ကြုံခဲ့ရသော ကလေးများနှင့် ပတ်သတ်၍ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားဘဝနှင့် ၎င်းတို့အပေါ်အိမ်မှ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်ကိုလည်း လေးလေးနက်နက် လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ မတူညီသော ဘာသာရေးနောက်ခံရှိသည့် မိသားစုများနှင့် အတူနေထိုင်စဉ် အနောက်တိုင်းလူနေထိုင်မှုဘဝပုံစံသာမက လူငယ်အတော်များများအား ၎င်းတို့၏ ငယ်စဉ်ဘဝက အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်ဆိုသည့် အခြေအနေတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် အသိပညာအား မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 8th-para</ref> ဓမ္မတရားနှင့် ပတ်သတ်၍ ဆရာတော်၏ အထူးချွန်ဆုံးအချက်မှာ အဘိဓမ္မာအကျဉ်းဖြစ်သည့် အဘိဓမ္မသင်္ဂ္ ဟအား ဗုဒ္ဓအဆုံးမကို စိတ်ဝင်စားသူများနှင့် အဘိဓမ္မာပိုင်းကို ကိုင်တွယ်သင်ကြားပေးရန် အထူးတောင်းဆိုသူများသို့ စတင်သင်ကြားပို့ချ၍ အနောက်တိုင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးလိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ <ref> biography sketch။ 9th-para</ref> ပါဠိသင်တန်းများ၊ နိကာယ်သင်တန်းများ၊ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အနေဖြင့် အခြေခံမှစ၍ နောက်ဆုံးပိဋကတ်ထိတိုင် အဆက်မပြတ် အနေအထားဖြင့် လေးနှစ်ကျော် အချိန်ယူ၍ စနစ်တကျ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ဤပို့ချချက်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံနှင့် ပတ်သတ်၍ သိလိုသင်လိုသောသူများအဖို့ ခိုင်ခန့်သော အခြေခံစံတခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်၏ စိတ်ရှည်သည်းခံမှု၊ ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်မှုနှင့်တကွ အနောက်တိုင်းသားတို့၏ အကြောင်းရာကိစ္စများအပေါ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ၊ အတွေးခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စဉ်းစားသုံးသပ်မှုနည်းလမ်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ၎င်းတို့အခက်အခဲကို ကျော်လွှားတတ်စေရန် ဗုဒ္ဓဘာသာဖက်က ရှုမြင်တင်ပြပုံနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ကူညီခဲ့ခြင်းသည်လည်း ဆရာတော်၏ တပည့်များအပေါ် ကြီးစွာသော ဂရုစိုက်ပေးမှုပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်များမှာ လက်တွေ့ပိုင်းဆရာနှင့် စာပေပိုင်းဆရာသမား ကွာခြားချက်၏ ထင်ရှားမှုပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ဘဝ၏ မည်သည့်အပိုင်းအတွက်မဆို ဆုံးမဩဝါဒပေးရန် တောင်းဆိုလာသည့် အခါ၌လည်း မပျက်မကွက် အကူညီပေးခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 9th-para</ref> ၁၉၄၉ခု မတ်လတွင် ဆရာတော် အရှင်သေဋ္ဌိလ၏ ဆောင်ရွက်မှုများအား ကူညီရန်အလို့ငှာ မြန်မာကပ္ပိယကိုးဦးပါဝင်သောအဖွဲ့က လန်ဒန်တွင် သာသနကာ ရီဝိဟာရကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဆရာတော်အတွက် အနောက်အရပ်သို့ ရောက်ရှိကတည်းက သံဃာကို ထောက်ပံ့တတ်သော အရှေ့အရပ်၏ အစဉ်အလာနှင့် နီးစပ်မှုကို ပထမဆုံးအနေဖြင့် ခံစားတွေ့ကြုံနိုင်ခဲ့ရာ အသက်ရှင်ရပ်တည်မှုအတွက် မိမိကိုယ်ကို မှီခိုခြင်းမှ လွတ်ကင်းခဲ့လေသည်။ သင်တန်းများပို့ချသင်ကြားပေးရာတွင် အောင်မြင်သည့်ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ ကျဆင်းသွားခြင်းမရှိပေ။ ၁၉၄၉ မှ ၁၉၅၁ ခုထိ နှစ်နှစ်တာကာလအတွင်း မှတ်တမ်းများအရ ဆရာတော်သည် သံဃာတစ်ပါး၏ ပုံမှန်လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် တခြားတာဝန်များအပြင် သင်ကြားမှုဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုပေါင်း နှစ်ရာ့ငါးဆယ် ထက် ပိုမိုလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်နေထိုင်သော တစ်ပါးတည်းသောရဟန်းဖြစ်၍ ထိုထိုထွေထွေတာဝန်များက ဆရာတော်၏ အရေးပါသော အချိန်အများစုကို ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ <ref> biography sketch။ 10th-para</ref> ကံမကောင်းစွာဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ မြန်မာအဖွဲ့၏ မရှောင်လွှဲနိုင်သော မတည်မြဲနိုင်သည့် အခြေအနေများကြောင့် သာသနကာရီဝိဟာရအတွက် အဆက်မပြတ် ထောက်ပံ့မှုမှာ မရေရာဖြစ်လာကာ ရဟန်းတစ်ပါးအတွက်ပင် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန် လုံးဝမလုံလောက်လာသည့်အချိန် ၁၉၅၂ ခုတွင် ဆရာတော်အား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှနေ၍ ဘီအေ၊ အမ်အေကျောင်းသားများအား အဘိဓမ္မာတရားသင်ကြားပို့ချပေးပါရန် ဖိတ်ကြားလာသဖြင့် လက်ခံခဲ့လေသည်။ <ref> biography sketch။ 11th-para</ref><ref name="Humphreys2005">{{cite book|author=Christmas Humphreys|title=A Popular Dictionary of Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=aNOPAgAAQBAJ&pg=PA233|date=21 November 2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79746-1|pages=233–}}</ref> === ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဘိဓမ္မာကထိက === ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် တက္ကသိုလ်အဓိပတိ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနုနှင့် တရားသူကြီးချုပ် ဦးသိမ်းမောင်၊ ဆာ ဦးသွင် စသည့် လူကြီးများ ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ် မှုအရ အဘိဓမ္မာသင်တန်းကို တက္ကသိုလ်တွင် ပို့ချမည်။ သို့ရာတွင် ပို့ချနိုင်သော ဆရာမရှိဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပို့ချရမည်ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဗေဒ ဌာနမှူး ဦးလှဘူးက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်တက္ကသိုလ်တွင်မျှ အဘိဓမ္မာမသင်ကြားကြဟူ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုကန့်ကွက်မှုမှာ အရာမထင်ခဲ့ပေ။ ဆက်စပ်ရာဖြင့် အရှင်သေဋ္ဌိလကို သတိပြုမိ၍ ပင့်လျှောက်ကြသည်။ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာ[[ထင်အောင်]]က တရားဝင်ပင့်စာပို့ခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.57</ref> မကြာခဏဆိုသလိုဒုက္ခပင်လယ်ဝေခဲ့ရသည့် ဆယ်လေးနှစ်တာအချိန်ကာလ ပြီးနောက် ဆရာတော်၏ ရန်ကုန်သို့ ထွက်ခွာသွားခြင်းကား အင်္ဂလိပ်တပည့်ကျောင်းသားများဘဝထဲ၌ အစားထိုးမရသော ကွက်လပ်တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဆရာတော် အစမှစ၍ သင်ကြားပေးခဲ့သည့် အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ပြန်လှန်လေ့လာမှုများပြုလုပ်ရင်း သင်တန်းကို ဆက်လက်ဖွင့်ခဲ့လေသည်။ <ref> biography sketch။ 11th-para</ref> တက္ကသိုလ်မှ စာသင်ကြားပေးပါရန် အလုပ်ပန်ကြားချက်ကို မူလက ခြောက်လ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.163</ref> (သို့) တစ်နှစ်<ref> biography sketch။ 12th-para</ref> သာ လက်ခံခဲ့သော်လည်း ရှစ်နှစ်ဆက်တိုက် စာသင်ကြားခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးအခက်ခဲမှာ နေထိုင်ရေးပင်ဖြစ်သော်လည်း တက္ကသိုလ်ဓမ္မာရုံ၌ ခေတ္တနေခဲ့ရပြီး မကြာမီ ဆရာများ အဆောင်ကဲ့သို့ ကျောင်းဆောင်အသေးတစ်ခုတွင် ပြောင်း၍ နေခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးလည်းဖြစ် တက္ကသိုလ်ဆရာ လည်းဖြစ်သော အရှင်သေဋ္ဌိလကို လခပေးသင့် မပေးသင့် ပြဿနာပင် ဖြစ်လေသည်။ ဆရာတော်ကို လျှောက်တင် အကြံဉာဏ်တောင်းခံပြီး လခမဟုတ်ဘဲ ဆရာတော်၏အမည်ဖြင့် ဘဏ်အကောင့်ဖွင့်ကာ ယခင်ရှိခဲ့ဖူးသော ပါဠိတက္ကသိုလ်က ဆရာတော်များကို ဆပ်ကပ်သည့်မူအတိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဆွမ်းဆန်တော် ဆပ်ကပ်ငွေ (၈၀၀)ကျပ်ကို လစဉ်လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.167</ref> တက္ကသိုလ်တွင် ကထိကရာထူးဖြင့် အဘိဓမ္မာသင်ရိုးများအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် စတင်ပို့ချရာတွင် ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်း၊ ပုဂ္ဂလပညတ်တို့ကို ၄နှစ်သင်တန်း ဘီအေ၊ အမ်အေအတွက် လျှော်ကန်သလို ပိုင်းခြားကန့်သတ်သည်။ ဘီအေအတွက် အထက်အောက် အတန်းနှစ်တန်းနှင့် အမ်အေအတွက်လည်း ထိုအတိုင်း ပင် ခွဲဝေပြဋ္ဌာန်းသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.163</ref> ဤသို့ စာသင်ကြားနေစဉ်တွင်ပင် မောရစ် (ဓမ္မရောင်ခြည် အယ်ဒီတာ)နုတ်ထွက်သွား၍ ထိုအယ်ဒီတာရာထူးဖြင့် နှစ်နှစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ သုတေသနဌာနမှူးအဖြစ်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြန်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဘိဓမ္မာကထိကရာထူးအား လေးနှစ်သက်တမ်းကုန်ဆုံးသောအခါ တက္ကသိုလ်ရှိလူကြီးများ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် နောက်ထပ်လေးနှစ် စုစုပေါင်းရှစ်နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။ ===ဥရောပသို့ သာသနာပြု === ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ရှိ တပည့်များ၏ ပင့်ဖိတ်မှုကြောင့် ကြွရောက်ပြီး နှစ်နှစ်တာ နေထိုင်သာသနာပြုခဲ့သည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.207</ref> ၁၉၈၂ခုနှစ် သက်တော် ၈၆-၈၇ ခန့်တွင် [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]သို့ ထိုနိုင်ငံရှိ အင်္ဂလိပ်ဒကာ/မ များ၏ ပင့်ဖိတ်လျက်အရ သဲကုန်း [[သီတဂူဆရာတော်]]နှင့် အတူကြွရောက်ခဲ့သေးသည်။ လန်ဒန်[[ပါဠိစာပေအသင်း]]ကြီး၏ အတွင်းရေးမှူး(ကွယ်လွန်)၏ ဇနီး မစ္စစ်ကလောဒင်း အစ် ဂဲလ်ဒန် (Mrs. Claudine W. Iggleden)နှင့် မစ္စတာ ဒေးဗစ်ဆန်တို့က လာရောက်ကြိုဆိုကာ မစ္စစ် ကလောဒင်း အစ် ဂဲလ်ဒန်၏ နေအိမ်ကိုသာ ကျောင်းအဖြစ် သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့ရသည်။ သီတဂူဆရာတော်နှင့် မြောင်းမြ ဆရာတော်တို့သည် ယူကေသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် လိုက်ပါလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မစ္စစ် ကလောဒင်း အစ် ဂဲလ်ဒန်သည် ဆရာတော်ကြီးကြောင့် သက်ဝင်ယုံကြည် လာသော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်လာခဲ့ကာ ယခုတစ်ခေါက် ဆရာတော်ကြီးနှင့်တကွ သီတဂူဆရာတော်၊ မြောင်းမြဆရာတော်တို့ ဝိနည်းနှင့်အညီ သီတင်းသုံး နိုင်စေရန် ဆွမ်းကပ်သည့် အချိန်မှလွဲ၍ တစ်ခြားဆွေမျိုးတစ်ဦး၏ အိမ်တွင်သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.22</ref> ထို၌ သီတင်းသုံးစဉ် အခြားဒေသများဖြစ်သော အောက်စဖို့ဒ်၊ မန်ချက်စတာ စသည်တို့မှ ပင့်ဖိတ်သောအခါ လေယာဉ် (သို့) ကားဖြင့် ကြွရောက်ဟောပြောပေးခဲ့သည်။ === ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခြင်း === ဤသို့ဖြင့် အရှင်သေဋ္ဌိလ ဆရာတော်ကြီးသည် ပြည်တွင်းပြည်ပ နှစ်ဌာနအတွက် ဗုဒ္ဓသာသနာစည်ပင်ပြန့်ပွားရေးအတွက် သက်တော်ကြီးရင့်သည့်တိုင် အောင် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည် အသွယ်သွယ်သို့ တရားပြခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ သင်တန်းများ ပို့ချခြင်း၊ ကျမ်းစာများ ပြုစုခြင်းစသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၃၅၈ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် (၉) ရက် (ခရစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်) သောကြာနေ့ နံနက် (၀၆:ဝဝ)နာရီအချိန် သက်တော်(၁၀၁)နှစ်အရ တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။<ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.19</ref> == သင်တန်းများပို့ချခြင်း == အနောက်အရပ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ်တွင် စိတ်ဝင်စားသူကို နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ *ပထမတစ်မျိုးမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာအုပ်စာတမ်း တစ်ခုခုအား ဖတ်ရှုရင်းဖြင့် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော အချက်အလက်များများကို တွေ့ရှိပြီး နောက်ထပ်စာအုပ်များ ရှာဖွေလေ့လာသူ။ *ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ ဘာသာစကားများကို လေ့လာရင်းဖြင့် အရှေ့တိုင်းမှ ရှေးကျသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် ပါဠိနှင့် သက္ကတကို တွေ့ရှိ သတိပြုမိပြီး တောင်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာတွင်သုံးသော ပါဠိစာပေကို နှစ်သက်၍ လေ့လာလိုက်စားသူ။ ===ပါဠိသင်တန်း=== ပါဠိဘာသာစကားကို လေ့လာပါက ပါဠိဖြင့် ရေးသားထားသော ဗုဒ္ဓစာပေကို မလေ့လာခြင်းငှာ မဖြစ်ပါ။ ဤသို့ ပါဠိဓမ္မစာပေများကို ထိတွေ့လာရသောအခါ ဘာသာပြန်များကို အားမရဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ထိုသို့နည်းအားဖြင့် ဘာသာစကားလေ့လာမှုမှ ဓမ္မတရားလေ့လာမှုကို ပြောင်းလဲလာကြသည်။ နောက်ဆုံး ဗုဒ္ဓ ဓမ္မကို လက်တွေ့ကျကျလေ့လာချင်လာသော သူများ အနောက်ဥရောပနှင့် အမေရိကတို့တွင် တိုးပွားလာကြသည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုအား ဖြည့်ဆည်းရန် လန်ဒန်၌ ပါဠိစာပေသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.58</ref> စစ်ကာလအတွင်းမှစတင်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စိတ်ဝင်စားသောသူများကို တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း အစုအဖွဲ့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပို့ချပေးခဲ့ရသည်။ အရှင်သေဋ္ဌိလ၏ ရှင်းလင်းကျွမ်းကျင်စွာ သင်ကြားပေးမှု၊ ဟောပြောမှုတို့ကြောင့် နားထောင်သူများသည် တစ်ခေါက်နား​ထောင်ပြီးလျှင် နောက်တစ်ခါ လာချင်နေတော့သည်။ သင်ကြားရာ၌ ချားလ်စ် ဒူရိုင်ဆဲလ် (Charles Duroiselle)၏ ''ပါဠိ လက်တွေ့သဒ္ဒါကျမ်း'' (A Practical Grammar of the Pali Language)<ref name="Duroiselle2010">{{cite book|author=Charles Duroiselle|title=A Practical Grammar of the Pali Language|url=https://books.google.com/books?id=8O8jYgEACAAJ|date=September 2010|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-165-98652-1}}</ref> နှင့် သီဟိုဠ်ဆရာတော် ဗုဒ္ဓဒတ္တရေးသော ''ပါဠိသင်ရိုးသစ်''<ref name="Buddhadatta1956">{{cite book|author=Ambalaṅgoḍa Polvattē Buddhadatta|title=The new Pali course|url=https://books.google.com/books?id=qC9LAAAAMAAJ|year=1956|publisher=Colombo Apothecaries' co.}}</ref> စသည်များကို အခြေခံသင်ကြားပေးသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တွဲဖက်၍ ဖတ်စေသည်။ ပါဠိဝါကျရှည်များကို ခွဲခြားပြသ၍ ဝါကျတိုများ လုပ်ပြခြင်း၊ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ပုဒ်များကို ရှင်းလင်းပြသခြင်းစသဖြင့် ထိုသို့သောနည်းစနစ် များဖြင့် သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မဇ္ဈိမနိကယ်မှ စာပေများ၏ သဒ္ဒါများ၊ အဓိပ္ပာယ်များရှင်းပြခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်စာအုပ်တချို့ကို ဖတ်ခိုင်း၍ ထိုဘာသာပြန်တွင် လိုနေသည့်နေရာများ၊ ပိုနေသည့်နေရာများကို ထောက်ပြခြင်း၊ တိကျသောဘာသာပြန်မှုလိုချင်လျှင် ဤသို့ပြန်နိုင်ကြောင်း၊ ဤသို့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရမည်ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြသခဲ့သည်။ သင်တန်းသား/သူများသည် ပါဠိစာပေလောက်သင်ကြားရခြင်းကို အားမရဖြစ်ကြ၏။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.99</ref> ===နိကာယ်သင်တန်း=== ပါဠိသင်တန်းမှ အဆင့်မြင့်လာသူများအတွက် နိကာယ်သင်တန်းလည်းပို့ချပေးရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ပထမတွင် မရှည်မတိုရှိသော မဇ္ဈိမနိကယ်မှစတင်၍ သင်ကြား၏။ အဆင်မြင့်လာသောအခါ ဒီဃနိကာယ်ကို သင်ပေး၏။ နိကာယ်သင်တန်းသို့ လာရောက်နားထောင်သောသူ များပြားလာသကဲ့သို့ ပါဠိစာပေသင်တန်းသားများလည်း တိုးတက်များပြားလာသည်။ ထိုသင်ကြားပေးသော နိကာယ်မှ သုတ္တံများမှတဆင့် ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်ကာလ၏ လူတန်းစားများ၊ နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ၊ ထိုခေတ်ကာလ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံတို့ကို သိရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ သင်တန်းတက်သူများမှာ စုံလင်သည်။ ပို့ချသင်ကြားရာတွင် အနတ္တသဘောကို လက်မခံသူများလည်းရှိ၏။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များလည်း စိတ်ဝင်စားသဖြင့် လာရောက်ဆွေးနွေးခြင်း၊ သင်တန်းတက်ခြင်းများလည်းရှိ၏။ နိကာယ်ကို သင်ကြားရာ၌ ရံခါတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းမြင်သာစေရန် အဘိဓမ္မာသဘောများကိုဆက်စပ်ရှင်းပြခဲ့ရသည်။ ဤသို့ဖြင့် သင်တန်းတက်သူများမှပင် အဘိဓမ္မာကို သင်ကြားခဲ့ချင်လာသည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.99-102</ref> ===အဘိဓမ္မာသင်တန်း=== အရှင်သေဋ္ဌိလသည် အဘိဓမ္မာသင်တန်းများကိုလည်း ပို့ချသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ အဘိဓမ္မာသင်ကြားရာတွင် သီဟိုဠ်ဆရာတော် အရှင် ဂျာဂဒီသျှကဆိယပ ရေးသော သင်္ဂြိုဟ်နှင့် [[ရွှေဇံအောင်|ဦးရွှေဇံအောင်]] Abhidhamma Compendium စာအုပ်များကို အခြေခံ၍ သင်ကြားကာ သီဟိုဠ်ရဟန်းတော် [[နာရဒ မဟာထေရ်|အရှင် နာရဒ]]၏ A Manual of Abhidhamma စာအုပ်များ<ref name="Anuruddha1975">{{cite book|author=Anuruddha|title=A Manual of Abhidhamma: Being Abhidhammattha Sangaha of Bhadanta Anuruddhācariya|url=https://books.google.com/books?id=xcQKAAAAYAAJ|year=1975|publisher=Buddhist Publication Society}}</ref>ကိုလည်းဖတ်စေသည်။ ကျမ်းတစ်ခုအားစတင်သင်မည်ဆိုပါက နောက်ခံသမိုင်း၊ အဖြစ်အပျက်၊ ဆက်နွယ်ပတ်သက်မှုများ စသည်တို့ကို ပြောပြသည်။ သင်ကြားပြီး စာမေးပွဲများလည်းစစ်သည်။ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သူ၊ ရိုးရိုးအောင်မြင်သူ၊ ကျရှုံးသူများလည်းရှိခဲ့သည်။ <ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.103-111</ref> ===ကမ္မဋ္ဌာန်းသင်တန်း=== ပါဠိသင်တန်းများ၊ နိကာယ်သင်တန်းများ၊ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများအားတက်ရောက်သူများသည် စာပေသဘောဖြင့် မလုံလောက်သဖြင့် လက်တွေ့သဘောကို လေ့လာချင်သူများလည်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းသင်တန်းကိုလည်းပို့ချရပြန်သည်။ သတိပဋ္ဌာန်ဒေသနာမှ ကာယာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာများကို အလေးထားပြသသည်။ ကာယနုပဿနာမှ အာနာပါနာသတိပိုင်းကို လက်တွေ့ကျင့်စေသည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းသဘောတရားတွင် သမာဓိနှင့် ပညာ၊ သမ္မထကမ္မဋ္ဌာန်း နှင့် ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းနှစ်မျိုးတို့ကိုလည်း ရှင်းလင်းပြသခဲ့သည်။<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p. 171-180</ref> ==နိုင်ငံတကာတက္ကသိုလ်များနှင့် အခြားနိုင်ငံများ၌ ဟောပြောခြင်း == ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် မစ်ချီကန်တက္ကသိုလ်(the University of Michigan, U.S.A)မှ အာရှလေ့လာမှုအဖွဲ့၏ အမေရိကတခွင်တွင် စာသင်ကြားပေးပါရန် ဖိတ်ကြားချက်ကို လက်ခံခဲ့လေသည်။ တပည့်ဒါယကာ လိုက်ပါခြင်းမခဲ့ပေ။ ဆရာတော်၏ ယင်းတက္ကသိုလ်၌ ''The Practice and Meaning of Buddhism'' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဟောပြောပို့ချခဲ့သည်ကို သတင်းစာကြီးတစ်စောင်က ဆရာတော်ဟောပြောချက်ကို ဆောင်းပါးရေးသားခဲ့၏။ ထိုစာသားအချို့ကို အရှင်ဉာနိက၏ မြန်မာဘာသာပြန်တချို့မှာ : {{quote|"ဗုဒ္ဓဝါဒသည် အမှန်တရားရှာဖွေခြင်း မှအစပြုသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်ပိုင်အတွေအကြုံပေါ်မှီ၍ မှန်သောတရားကို ယုံကြည်ရမည်။ ကြောင်းကျိုးဆင်ခြင်မှုနှင့်ကိုက်ညီသောတရားကိုရှာဖွေရမည်။ အကောင်းမြတ်ဆုံးဖြစ်သောတရား၊ သတ္တဝါအများအတွက် အကျိုးစီးပွားဖြစ်ထွန်းမည့်တရားများကိုသာ ယုံကြည်ရမည်ဟု ဗုဒ္ဓကသင်ကြားတော်မူသည်။ လူသည်ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးရမည်။ သရဏဂုံသီလခံယူရာ၌ဆိုမြဲဖြစ်သည့် “ ဗုဒ္ဓကိုကိုးကွယ်ပါ၏” ဟုဆိုသော်လည်း ဗုဒ္ဓက သူ့ကိုကယ်တင်နိုင်သည်ဟူသော အကန်းယုံခြင်းမျိုးကို မယုံကြည်ရ။ ဗုဒ္ဓသည်လမ်းကိုပြညွှန်သူဖြစ်သော်လည်းကျွန်ုပ်တို့အတွက်ထိုလမ်းကို‌လျှောက်ပေးမည်မဟုတ်ပေ။ ဓမ္မဟူသည်မှာအမှန်တရား၊ အမှန်တရားဟူသည် တကယ်ရှိသည်။ လူ၏နှလုံးအတွင်းမှာရှိသောဥပဒေ, အမှန်တရား၏ထုံးနည်းလည်း ဓမ္မပင်ဖြစ်သည်။ အမှန်တရား၏ဥပဒေသဖြစ်သောဓမ္မသည် လူသား၏နှလုံးသားအတွင်း၌သာ ရှိသည်မဟုတ်၊ စကြဝဠာကမ္ဘာလောက၌လည်းရှိသည်။ စကြဝဠာ ကမ္ဘာအနန္တသည် ဓမ္မကိုအကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ သရုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ လသည်ထွက်သည်။ ဝင်သည်။ မိုးရွာသည်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများသီးကြသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲနေသည်။ ယင်းတို့ကား ဓမ္မကြောင့်ဖြစ်နေကြသည်။ အကြောင်းမူကား ဓမ္မဟူသည် စကြဝဠာကမ္ဘာ၏ ဥပဒေပင်ဖြစ်၍ ယင်းဥပဒေကကျွန်ုပ်တို့ သဘာဝသိပ္ပံလေ့လာ သင်ကြားရာ၌ ဖော်ပြထားသောနည်းလမ်းအတိုင်းဒြပ်ဝတ္ထုများကို အလုပ်လုပ်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။"<ref> ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း။ p.-155-158</ref>}} နှင်းများကျ၍ အလွန်အေးသောရာသီဥတုမှသည် အလွန်တရာပူသောရာသီဥတု စသည့်တို့ကိုကြုံတွေ့ရင်ဆိုင်ရင်း တက္ကသိုလ်များ၌ စာသင်ကြားမှုပေါင်းတစ်ရာ့ခြောက်ဆယ်ကျော်နှင့် အစည်းဝေးများစီစဉ်ခဲ့ရင်း အချိန်ခြောက်လနီးပါးကြာမြင့်ခဲ့သည်။ဤသည်မှာ စီစဉ်မှုဖြစ်သော်လည်း ဆရာတော်သည် ၎င်း၏ဟောပြောမှုများကြောင့် ဟောပြောမှုကိုကြားနာဖူးကြသဖြင့် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်သော အမေရိကန်မိသားစုအတော်များများ၏ အစဉ်အဆက်ဆိုသလို ဖိတ်ကြားခံရသော ဧည့်သည်တစ်ဦးလည်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်၏ခရီးသွားအစီအစဉ်ထဲတွင် လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မှ ဟာဝါရီအထိဖြစ်လေရာ ဟာဝါရီ ဟိုနိုလူလူတက္ကသိုလ်တွင် အဘိဓမ္မတရားအကြောင်းဆယ်ပွဲအပါအဝင် ဟောပြောပို့ချမှုပေါင်းနှစ်ဆယ်ပြုလုပ်ပေးပါရန်လည်း တောင်းဆိုကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ အမေရိကတိုက်တွင်ရှိစဉ်၌ပင် ကနေဒါနိင်ငံ တိုရွန်တိုမြို့သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။<ref> biography sketch။ 13th-para</ref> ထိုနှစ်များအတောအတွင်း ဩစတြေးလျသို့ ကြွရောက်ပါရန် ဖိတ်ကြားမှုသုံးခုကိုလည်းလက်ခံခဲ့သည်။ တရားထိုင်ခြင်းအကျင့်နှင့် ဓမ္မပဒလေ့လာမှုကိုလည်း ဆရာတော်သည် စိတ်အားထက်သန်စွာရှိခဲ့၏။ ဂျပန်သို့သွားရောက်ကာ ဇင်ကျင့်စဉ်တရားထိုင်သူများကို လေ့ကျင့်ပေးပုံ နည်းလမ်းများနှင့်ပတ်သက်၍ လေ့လာနိုင်ခဲ့ခြင်း၊ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ဆွေးနွေးနိုင်ခဲ့ခြင်းစသည့် အခွင့်အရေးတို့ရရှိခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် စင်္ကာပူ နှင့် ဟောင်ကောင် နှစ်နိုင်ငံသို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။ သီးသန့်ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အင်ဒိုနီးရှား၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ နီပေါလ်၊ ထိုင်းသို့လည်းကြွတော်မူခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 14th-para</ref> ဥရောပ၌ ၁၉၆၀မတိုင်ခင် ဘယ်လ်ဂျီယန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ဟော်လန်၊ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံများသို့ တရားဟောရန်ဖိတ်ကြားမှုများရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တွင် ၁၉၃၈စစ်ကြိုခေတ်က ပထမဆုံးတရားဟောကြားမှုပြီးနောက်နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာ ပြင်သစ်တွင်လည်းထပ်မံဟောကြားပေးပါရန်တောင်းဆိုမှုရှိခဲ့သည်။ <ref> biography sketch။ 15th-para</ref> ၁၉၆၄၌ ဆရာတော်၏ အဘိဓမ္မာကျောင်းသားနှစ်ဦး၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် အဘိဓမ္မာတရားတော်ဆက်လက်သင်ကြားပေးရန် အင်္ဂလန်သို့ကြွချီတော်မူခဲ့၏။ ဤသို့ကြွရောက်သင်ကြားပေးခြင်းပုံစံသည် ရည်ရွယ်ချက်နှစ်ခုကို အခြေခံပါသည်။ ပါဠိမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဆရာတော်ကိုယ်တိုင်ပြန်ဆိုသည့် [[ဝိဘင်း]] (ပါဠိ-ဝိဘင်္ဂ)ကျမ်း<ref>tr U Thittila, 1969/1988, [[Pali Text Society]][http://www.palitext.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921151757/http://www.palitext.com/ |date=21 September 2015 }}, Bristol</ref>ကို ပထမဆုံးအနေဖြင့် သင်ကြားပေးခြင်းဖြစ်၏။ ၁၉၆၉တွင် [[ပါဠိစာပေအသင်း]]ကြီးက ''အကျယ်သုံးသပ်ဝေဖန်နည်း စာအုပ်'' (The Book of Analysis) အမည်ဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref> biography sketch။ 16th-para</ref> == သင်ကြားနည်းစနစ် == ပရိယတ္တိ၊ ပရိပတ္တိ၊ ပရိဝေဒများနှင့်အညီ ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးအဖြစ် အနစ်နာခံကာ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်၍ တစ်ခုချင်းဆီကို ကိုင်တွယ်ရှင်းလင်းပြောပြပေးခဲ့သည်။ မတူညီသောဘာသာရေးနောက်ခံမှ အနောက်နိုင်ငံသားများအတွက် ဗုဒ္ဓအဆုံးအမများအား ဘာမှန်းလုံးဝမသိရှိကြသည်ကို နားလည်သဘောပေါက်သည်။ ဆရာတော်၏ နည်းလမ်းမှာ ဗုဒ္ဓဆိုသည်မှာမည်သို့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ရိုးရှင်းစွာဖြင့် ပထမရှင်းပြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မှ တဖြည်းဖြည်းခြင်း တိတိကျကျရှင်းလင်းပေးသည်။ လူအများက ဗုဒ္ဓဆိုသည်မှာမည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသောဆိုသည်နှင့်ပတ်သက်ပြီး မှန်ကန်သော ဗဟုသုတ၊ စိတ်ကူးရလာသောအခါ ရိုးရှင်းသည့်ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများဖြင့် တစ်စုံတစ်ဦးသည် ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ဉာဏ၊ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖို့လိုမည်ဆိုလျှင် ဗုဒ္ဓအဆုံးအမနှင့် အညီလိုအပ်မှု၊ သာမန်နေ့စဉ်ကိစ္စ၏ သမာအာဇီဝကျစွာလုပ်ကိုင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ယုတ္တိသဘော၊ ကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှုသဘောတရားများကို နားထောင်သူများစိတ်ဝင်စားစေရန် ရှင်းလင်းပြသပေးသည်။ နားထောင်သူပရိသတ်၏ စိတ်ပါဝင်စားမှု၊ အဆင့်အတန်း၊ နားလည်လက်ခံခြင်းတို့ကိုဆန်းစစ်၍ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုများအခြေခိုင်စေရန် ဖြည်းဖြည်းချင်း အကြောင်းရာများကိုပြောပြသည်။ ဉာဏ်ရှိသောလယ်သမားကဲ့သို့ မစိုက်ခင် ထွန်ယက်သည်။ မြေပြင်ကို ပြင်ဆင်သည်။ အမျိုးမျိုးသော မြေဆီလွှာတွင် သင့်တင့်သော မျိုးစေ့ကို ရွေးချယ်ကာ သင့်လျှော်သော ဥတု၌ စိုက်ပျိုးတတ်သည်။ မတူသောမြေဆီဩဇာ၌ တူညီသောမျိုးစေ့ကျဲမိပါက မလျှော်ကန်၊ အကျိုးမဖြစ်ထွန်းသည်ကိုလည်းနားလည်သည်။<ref> biography sketch။ 22th-para</ref> လူတချို့သည် ဓမ္မဆိုသည်နှင့်ပတ်သက်ပြီး လုံးဝမသိရှိကြခြင်းကို နားလည်လက်ခံပြီး ဤကိစ္စအတွက်မည်သည့်အခါမျှ စိတ်မပျက်ခဲ့ပါ။ ထိုသူများ၏ နားမလည်၊ လက်မခံခြင်းများရှိသည်ကို ကြုံတွေ့ပါကလည်း ရည်ရွယ်ချက်ကိုမစွန့်လွှတ် ပို၍သာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ခြင်းသည် နားလည်ခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်း၏ အခြေခံမြေဆီလွှာပင်ဖြစ်ကြောင်းသိရှိ၍ ၎င်းတို့၏ ဘဝတွင် အနည်းဆုံး ငါးပါးသီလမြဲစေရန် ၎င်းတို့ဗဟုသုတနယ်ပယ်ကို အစပျိုး၊ ထိန်းသိမ်း၊ ချဲ့ထွင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ <ref> biography sketch။ 23th-para</ref> ဆရာတော်သည် အရေးပါသောပြဿနာများကို ကိုင်တွင်ရင်း နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်နေသောဘဝထဲက သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တတို့ကို လူအများ၏ မသိနားမလည်ခြင်းများအကြောင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုပေလိမ့်မည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းရိပ်သာများမှ အိမ်သို့ပြန်ရောက်သောအခါ ဆရာတော်သင်ပေးသည့်အတိုင်း "တို့တတွေ ဘယ်လိုတွေးမလဲ၊ ဘယ်လိုပြောဆိုမလဲ၊ ဘယ်လို ပြုမူတုံ့ပြန်ကြမလဲ" ဆိုတာများသည် ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်း၊ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းများဘယ်ရွေ့ဘယ်မျှတိုးတက်လာသလဲဆိုသည်နှင့် ပတ်သက်ပြီး သဲလွန်စသက်သေများပင်ဖြစ်သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်ပြီး စိတ်တိုမှု ဒေါသတရားများနည်းပါးလာပါသလား၊ သူတစ်ပါးအပေါ် ပို၍ ကြင်ကြင်နာနာရှိလာပါသလား၊ နေ့စဉ်လောက၌ လိုချင်လောဘများ နည်းပါးလာပါသလား စသည့်မေးခွန်းများသည် မိမိကိုယ်ကိုပြန်လည်ဆန်းစစ်ရမည့် အကြောင်းအရာများဖြစ်သည်ဟု ဆရာတော်က သင်ပေးခဲ့ပေသည်။<ref> biography sketch။ 24th-para</ref> == ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ == *''The Path of the Buddha'' စာအုပ်မှ ဒုတိယအခန်း<ref name="Morgan1956">{{cite book|author=Kenneth W. Morgan|title=The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists|url=https://books.google.com/books?id=g6OHBCgmmGAC&pg=PA67|year=1956|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0030-4|pages=67–}}</ref> *''The Book of Analysis (Vibhanga)''<ref>{{cite book|title=The Book of Analysis (Vibhanga): The Second Book of the Abhidhamma Pitaka|url=https://books.google.com/books?id=qeG5bwAACAAJ|year=1995|publisher=Pali Text Society}}</ref> *''A Buddhist's Companion: An Exposition and Selected Quotations of Ashin Thittila''<ref name="Thittila1996">{{cite book|author=Ashin Thittila|title=A Buddhist's Companion: An Exposition and Selected Quotations of Ashin Thittila|url=https://books.google.com/books?id=NTqFAQAACAAJ|year=1996|publisher=Sukhi Hotu}}</ref> *''Essential Themes of Buddhist Lectures Given by Ashin Thittila''<ref name="Thittila">{{cite book|author=Ashin Thittila|title=Essential Themes of Buddhist Lectures Given by Ashin Thittila|url=https://books.google.com/books?id=opR6PgAACAAJ|year=1996|publisher=Department of Religious Affairs}}</ref> *''ဓမ္မပဒ Dhammapada (အင်္ဂလိပ် + မြန်မာ)'' မှ မြန်မာဘာသာပြန် <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmarbookshop.com/MyanmarBooks/BookDetails/6309 |access-date=25 February 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814202112/http://www.myanmarbookshop.com/MyanmarBooks/BookDetails/6309 }}</ref> == ဘွဲ့တံဆိပ် နှင့် ဂုဏ်ထူးဝိသေသများ == နိုင်ငံတော်က ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့]]၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်]]၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ် [[အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်]] တို့ကို ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။ <ref>ဆရာတော်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း -နေဝင်း(လန်ဒန်)။ p.19</ref> ၁၉၆၆-၁၉၈၂ မြန်မာပြည်၌ နေထိုင်သီတင်းသုံးစဉ် နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယက၏ ဩဝါဒစရိယဆရာတော်၊ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]၊ [[ဆူးလေစေတီတော်]]၊ [[ ကမ္ဘာအေးစေတီ]]တော် နှင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အခြားထင်ရှားသော စေတီတော်များ၏ ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒစရိယဆရာတော်အဖြစ်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ အဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေးအသင်းကြီး၏ စာစစ်သူလည်းဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == === ယေဘုယျကိုးကားချက်များ === *{{cite book |title=ကမ္ဘာ့သာသနာပြု ပထမကျော် - အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော်အရှင် သေဋ္ဌိလ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း |last=အရှင် ဉာနိက |first= |location = ရန်ကုန်|year=၁၉၉၀ |publisher=ပျော်ဘွယ်ဦးတင်အောင် (ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်အသင်း -ရန်ကုန်) |isbn=|ref=harv}} (Cited as ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်း) *{{cite web |url= http://www.myanmarnet.net/nibbana/thitila2.htm |title= ESSENTIAL THEMES OF BUDDHIST LECTURES> A BRIEF BIOGRAPHICAL SKETCH OF THE AUTHOR |last= Mrs. Claudine W. Iggleden |first= |date= |website= myanmarnet.net |publisher= |access-date= 20-Feb-2020 |quote= |archive-date= 20 February 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200220174435/http://www.myanmarnet.net/nibbana/thitila2.htm |url-status= dead }} (Cited as ''biography sketch'') === ကိုးကား အညွှန်းများ === {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * http://www.dhammaweb.net/thittila.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180217070825/http://www.dhammaweb.net/thittila.html |date=17 February 2018 }} * [https://www.theatlantic.com/author/bhikkhu-u-thittila/ ထေရဝါဒ အကြောင်း အကျဉ်းချုပ် ] * [https://www.amazon.co.uk/Books-U-Thittila/s?ie=UTF8&page=1&rh=n%3A266239%2Cp_27%3AU.%20Thittila အမေဇုံတွင် ဝယ်ယူရနိုင်သော စာအုပ်များ ] * [http://store.pariyatti.org/Book-of-Analysis_p_1905.html Vibhanga အင်္ဂလိပ်စာအုပ် ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819074831/https://store.pariyatti.org/Book-of-Analysis_p_1905.html |date=19 August 2019 }} {{Lifetime|၁၈၉၆|၁၉၉၇}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အဘိဓာန်ပြုစုသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] b6i8974kqazgv0ue3l5ypdv5u53n1tm 0 88937 1028416 883246 2026-04-30T01:31:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028416 wikitext text/x-wiki '''မီချေးလင်း လမ်းညွှန်'''မှာ ပြင်သစ်တာယာကုမ္ပဏီ [[မီချေးလင်း|မီ​ချေးလင်း]]မှရာစုနှစ်တစ်ခုကြာ​အောင်ထွက်ရှိ​ထားသော လမ်းညွှန်စာအုပ်များဖြစ်သည်။ဥ​ရောပ၏သက်တမ်းအကြာဆုံး ဟိုတယ်နှင့်စား​သောက်ဆိုင်များပါဝင်​သော အနီ​ရောင်လမ်းညွှန်မှာ ထို​နေရာများ၏​ကောင်းမွန်​သောအစားအ​သောက်များအတွက်ကြယ် ၁ပွင့်မှ ၃ပွင့်အထိ​ပေးသည်။ အခြားနိုင်ငံများအတ့က်အစိမ်း​ရောင်လမ်းညွှန်ရှိသည်။ == ကြယ်များ == မီ​ချေးလင်းမှသုံးသပ်သူများသည် မိမိကိုယ်ကို မည်သူမည်ဝါမှန်းမ​ဖော်ပြဘဲသာမန်လူအ​နေဖြင့် စား​သောက်ဆိုင်များသို့သွား​ရောက်ကာအမှတ်​ပေးကြသည်။{{Quote|Michelin has gone to extraordinary lengths to maintain the anonymity of its inspectors. Many of the company's top executives have never met an inspector; inspectors themselves are advised not to disclose their line of work, even to their parents (who might be tempted to boast about it); and, in all the years that it has been putting out the guide, Michelin has refused to allow its inspectors to speak to journalists. The inspectors write reports that are distilled, in annual "stars meetings" at the guide's various national offices, into the ranking of three stars, two stars, or one star—or no stars. (Establishments that Michelin deems unworthy of a visit are not included in the guide.)<ref name=lunch>Colapinta, John. [http://www.newyorker.com/reporting/2009/11/23/091123fa_fact_colapinto#ixzz29X2IhNIo "Lunch with M – Undercover with a Michelin inspector"], ''[[The New Yorker]]'', 23 November 2009</ref>|text=Michelin has gone to extraordinary lengths to maintain the anonymity of its inspectors. Many of the company's top executives have never met an inspector; inspectors themselves are advised not to disclose their line of work, even to their parents (who might be tempted to boast about it); and, in all the years that it has been putting out the guide, Michelin has refused to allow its inspectors to speak to journalists. The inspectors write reports that are distilled, in annual "stars meetings" at the guide's various national offices, into the ranking of three stars, two stars, or one star—or no stars. (Establishments that Michelin deems unworthy of a visit are not included in the guide.)<ref name=lunch/>}} [[File:A_culinary_journey_to_the_Finnish_archipelago.jpg|thumb|မီ​ချေးလင်းအသိအမှတ်ပြုခံရ​သော ဖင်လန်နိုင်ငံစား​သောက်ဆိုင်တစ်ခုမှ မီနူးများ]] [[File:Carte_Printemps_Spring_menu_Switzerland_Michelin_starred_restaurant.jpg|thumb|မီ​ချေးလင်းအသိအမှတ်ပြုခံရ​သော ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံစား​သောက်ဆိုင်တစ်ခုမှ မီနူးများ]] [[File:Italian_Restaurant_Antica_Osteria_Del_Ponte_2_Michelin_Star.jpg|thumb|မီ​ချေးလင်းအသိအမှတ်ပြုခံရ​သော ဂျပန်နိုင်ငံစား​သောက်ဆိုင်တစ်ခုမှ မီနူးများ]] == ဥ​ရောပမှမီ​ချေးလင်းအသိအမှတ်ပြုဆိုင်များ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Country<ref name="France">{{fr icon}} "[http://www.michelin-boutique.com/guides-cartes/guides-dhebergements-restauration/europe-c-33_54_57.html Achetez en ligne votre Guide Michelin Europe] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160207190957/http://www.michelin-boutique.com/guides-cartes/guides-dhebergements-restauration/europe-c-33_54_57.html |date=7 February 2016 }}", Michelin.</ref> ! Release date ! {{Michelin stars|3}} ! {{Michelin stars|2}} ! {{Michelin stars|1}} ! {{lang|fr|Bib Gourmand}} ! Establishments |- ! France | 2017 Edition<ref>{{cite web|url=https://www.michelin.com/eng/media-room/press-and-news/press-releases/Products-Services/MICHELIN-guide-Yannick-Alleno-s-1947-restaurant-Courchevel-awarded-3-stars-in-the-2017-MICHELIN-guide-France/|title=Michelin Guide - Yannic Alleno's 1947 restaurant (Courchevel) awarded 3 stars in the 2017 Michelin Guide France|last=|first=|date=9 February 2017|work=www.michelin.com|format=|access-date=|accessdate=23 May 2018|archivedate=27 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171027074744/https://www.michelin.com/eng/media-room/press-and-news/press-releases/Products-Services/MICHELIN-guide-Yannick-Alleno-s-1947-restaurant-Courchevel-awarded-3-stars-in-the-2017-MICHELIN-guide-France/}}</ref> | 27 | 86 | 503 | 645<br/>(€32, €36 in Paris area)<ref>{{Cite news|url=https://www.eater.com/2017/1/5/14179656/michelin-france-bib-gourmand|title=Michelin Unveils France’s Bib Gourmands for 2017|work=Eater|access-date=2017-10-27}}</ref> | over 3,222 hotels and guest houses,<br/>4,362 restaurants |- ! Belgium and Luxembourg | 2012 Edition<ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NMICHELIN-Guide-Belgium-Luxembourg-2012 |title=Michelin Group: news from the tyre and mobility leader |work=michelin.com |accessdate=23 May 2018 |archivedate=27 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111127182226/http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NMICHELIN-Guide-Belgium-Luxembourg-2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com/corporate/EN/content/newsAndPress/products_and_services/Travel%2520Services//MICHELIN-Guide-Belgium-Luxembourg-2012.pdf |title=Les publications Michelin pour les investisseurs institutionnels |format=PDF |work=michelin.com }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> | 3 | 16 | 99 | 140 (€35 or less) | over 700 hotels and guest houses,<br/>1,100 restaurants |- ! Germany |2016 Edition<ref>"[http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NMICHELIN-guide-Germany-2016 Deutschland 2016 Michelin Guide]{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> | 10 | 39 | 241 | 471<br/>(€35 or less) | over 4,200 hotels and guest houses,<br/>2,100 restaurants, 4,287 hotels |- ! Great Britain and Ireland | 2018 Edition<ref>{{cite web |url=https://www.leadingrestaurants.co.uk/data/full-lists/michelin-guide/ |title=All Current UK and Ireland Michelin Star Restaurants |date=2 October 2017 |accessdate=2 October 2017}}</ref> | 5 | 20 | 150 | 145<br/>([[Pound sterling|£]]28 or €40) | over 1,100 hotels, [[guest house]]s,<br/>2,100 restaurants, [[pub]]s |- ! Italy |2012 Edition<ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com/corporate/EN/content/newsAndPress/products_and_services/Travel%2520Services/MICHELIN-Guide-Italy-2012.pdf |title=Les publications Michelin pour les investisseurs institutionnels |format=PDF |work=michelin.com }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> | 7 | 38 | 250 | 260 (€35) | over 3,700 hotels and guest houses,<br/>2,700 restaurants |- ! Netherlands | 2012 Edition<ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=Nguide_netherlands_2012 |title=Michelin Group: news from the tyre and mobility leader - Michelin |work=michelin.com |accessdate=23 May 2018 |archivedate=3 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083333/http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=Nguide_netherlands_2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://en.dinnersite.nl/toprestaurants/michelin |title=Michelin Star Restaurants 2014 / 2015 - dinnersite.nl restaurant guide |work=dinnersite.nl |accessdate=23 May 2018 |archivedate=27 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627044637/http://en.dinnersite.nl/toprestaurants/michelin }}</ref> | 2 | 16 | 84 | 102<br/>(€35)<ref>"[http://www.michelin.com/corporate/news/products/article?articleID=CP_GM_Pays_Bas_2011 Michelin Guide Netherlands 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204232436/http://www.michelin.com/corporate/news/products/article?articleID=CP_GM_Pays_Bas_2011 |date=4 December 2010 }}", Michelin, 26 November 2010.</ref> | over 600 hotels and guest houses,<br/>700 restaurants |- ! Spain and Portugal |2018 Edition<ref>{{es icon}} {{cite web|url=http://www.expansion.com/fueradeserie/gastro/2017/11/23/5a168708e5fdea611f8b463b.html|title=Guía Michelin 2018|last=|first=|date=|website=|accessdate=December 7, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bonviveur.es/noticias/lista-de-restaurantes-bib-gourmand-2018-las-promesas-de-la-guia-michelin|title=Lista Bib Gourmand 2018|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref> | 11 | 25 | 177 | 253<br/>(€35 or less) | over 1,775 hotels and guest houses,<br/>1,549 restaurants, 130 [[tapas]] bars |- ! Switzerland |2012 Edition<ref>{{cite web|url=http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NMICHELIN-Guide-Switzerland-2012|title=Michelin Group: news from the tyre and mobility leader - Michelin|work=michelin.com|accessdate=23 May 2018|archivedate=3 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083743/http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NMICHELIN-Guide-Switzerland-2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com.au/content/download/4487/204986/file/MICHELIN%2520Guide%2520Switzerland%25202012%2520Summary.pdf |title=Michelin news: all recent news from the Group |format=PDF |publisher=Michelin Australia |accessdate=2 February 2016 |archivedate=23 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323192811/http://www.michelin.com.au/content/download/4487/204986/file/MICHELIN%20Guide%20Switzerland%202012%20Summary.pdf }}</ref> | 2 | 18 | 76 | 87<br/>(€35)<ref>"[http://www.michelin.com/corporate/news/products/article?articleID=CP_GM_Suisse_2011 Michelin Stars Rain Down on Switzerland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204232200/http://www.michelin.com/corporate/news/products/article?articleID=CP_GM_Suisse_2011 |date=4 December 2010 }}", Michelin, 16 November 2010.</ref> | over 800 hotels and guest houses,<br/>800 restaurants |} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! City<ref name="France"/> ! Release date ! {{Michelin stars|3}} ! {{Michelin stars|2}} ! {{Michelin stars|1}} ! {{lang|fr|Bib Gourmand}} ! Establishments |- ! Paris |2012 Edition<ref>{{cite web|url=http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NThe-2012-MICHELIN-guide-France|title=Michelin Group: news from the tyre and mobility leader - Michelin|work=michelin.com|accessdate=23 May 2018|archivedate=24 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324065928/http://www.michelin.com/corporate/EN/news/products/article?articleID=NThe-2012-MICHELIN-guide-France}}</ref> | 10 | 17 | 50 | 70 (€35) | 60 hotels, 453 restaurants<ref name="michelinus20100301">"{{cite web|url=http://vocuspr.vocus.com/vocuspr30/Newsroom/MultiQuery.aspx?SiteName=Michelin&Entity=PRAsset&SF_PRAsset_PRAssetID_EQ=535757&XSL=Release&IncludeChildren=True|title=The Michelin Guide France 2010 Selection|date=1 March 2010|publisher=Michelin North America|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031014837/http://vocuspr.vocus.com/vocuspr30/Newsroom/MultiQuery.aspx?SiteName=michelin&Entity=PRAsset&SF_PRAsset_PRAssetID_EQ=535757&XSL=Release&IncludeChildren=True|archive-date=31 October 2010|dead-url=yes}}</ref> |- ! Chicago |2017 Edition<ref>{{cite web |url=http://www.chicagotribune.com/dining/restaurants/ct-michelin-stars-chicago-restaurants--2016-20161102-story.html |title=Michelin awards Chicago restaurants record number of stars |work=chicagotribune.com |accessdate=23 May 2018 |archivedate=22 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522204132/http://www.chicagotribune.com/dining/restaurants/ct-michelin-stars-chicago-restaurants--2016-20161102-story.html }}</ref> | 2 | 5 | 19 | 52 ([[United States dollar|$]]40)<ref>{{cite web|last1=Vettel|first1=Phil|title=Bib Gourmand Awards recognize 52 Chicago restaurants|url=http://www.chicagotribune.com/dining/restaurants/ct-bib-gourmand-awards-recognize-53-chicago-restaurants-20161026-story.html|website=Chicagotribune.com|accessdate=11 June 2017|archivedate=27 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027113549/http://www.chicagotribune.com/dining/restaurants/ct-bib-gourmand-awards-recognize-53-chicago-restaurants-20161026-story.html}}</ref> | 400 restaurants<ref>{{cite web |url=http://www.michelintravel.com/shop/michelin-guide-chicago-2015/ |title=Michelin Guide Chicago 2015 - Michelin Travel & Lifestyle |work=michelintravel.com }}</ref> |- ! Hong Kong and Macau | 2012 Edition<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:rOYqjmPnq0IJ:www.michelin.com/corporate/FR/content/newsAndPress/ProductsAndServices/Travel%2520Services/Le-Guide-MICHELIN-Hong-Kong-Macau-2012.pdf|title=Redirecting...|work=google.com}}</ref> | 5 | 13 | 51 | 64 ([[Hong Kong Dollar|HK$]]300 or [[Macanese pataca|MOP$]]300) | 272 restaurants, 60 hotels<ref name=michelin20101203>{{ja icon}} "[http://www.michelin.co.jp/Home/News-Promotions/News/20101203 「ミシュランガイド香港・マカオ2011」を発行] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403114108/http://www.michelin.co.jp/Home/News-Promotions/News/20101203 |date=3 April 2016 }}", Michelin Japan, 12 March 2010.</ref> |- ! Kyoto, Osaka, Kobe, Nara | 2012 Edition<ref>{{cite web|url=http://www.michelin.com.au/content/download/4430/204405/file/MICHELIN%2520Guide%2520Kyoto,%2520Osaka,%2520Kobe%2520and%2520Nara%25202012%2520Summary.pdf|title=Michelin news: all recent news from the Group - Michelin|author=|date=|work=michelin.com.au|accessdate=2 February 2016|archivedate=23 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323191118/http://www.michelin.com.au/content/download/4430/204405/file/MICHELIN%20Guide%20Kyoto,%20Osaka,%20Kobe%20and%20Nara%202012%20Summary.pdf}}</ref> | 15 | 61 | 224 | 40<br/>(coins, [[Japanese yen|¥]]5000)<ref name="michelin20101019">{{ja icon}} [http://web-cache.stream.ne.jp/www09/michelin/guide/kyoto/ ”「ミシュランガイド京都・大阪・神戸2011」12 軒のレストランが三つ星 44軒のレストランと2軒の旅館 が二つ星 183軒のレストランと2軒の旅館が一つ星”], Michelin Japan, 19 October 2010.</ref> |296 restaurants, 48 hotels, 41 [[Ryokan (Japanese inn)|ryokans]] |- ! Las Vegas (suspended) | 21 October 2008<ref>Jinae West "[http://www.lasvegassun.com/blogs/culture/2009/jun/26/michelin-bad-economy-means-no-2010-guide-las-vegas/ Michelin: Bad economy means no 2010 guide in Las Vegas], Las Vegas Sun, 26 June 2009.</ref> | 1 | 3 | 13 | | 127 restaurants, 30 hotels (2007) |- ! London | 2012 Edition<ref>{{cite web|url=http://www.londonandpartners.com/media-centre/press-releases/2011/111007-restaurants-go-for-gold-as-2012-michelin-stars-are-announced|title=Restaurants go for Gold as 2012 Michelin Stars are announced|work=londonandpartners.com|accessdate=23 May 2018|archivedate=3 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203004028/https://www.londonandpartners.com/media-centre/press-releases/2011/111007-restaurants-go-for-gold-as-2012-michelin-stars-are-announced}}</ref> | 2 | 7 | 46 | 45 (£28) | 450 restaurants, 50 hotels |- ! Los Angeles (suspended) | 21 October 2008<ref>Phil Vettel "[http://articles.chicagotribune.com/2010-11-16/entertainment/ct-live-1116-michelin-predictions-20101116_1_michelin-guide-michelin-stars-three-star/2 And the crystal ball says …] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806200534/http://articles.chicagotribune.com/2010-11-16/entertainment/ct-live-1116-michelin-predictions-20101116_1_michelin-guide-michelin-stars-three-star/2 |date=6 August 2011 }}", Michelin North America, 16 November 2010.</ref> | 0 | 4 | 16 | | 263 restaurants, 27 hotels (2007) |- ! Main Cities of Europe | 17 March 2010<ref>"[http://www.michelin.com/corporate/content/newsAndPress/9943-MICHCORP-NEWS2010.pdf Michelin Guide Main Cities of Europe 2010 to go on sale on March 17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629175217/http://www.michelin.com/corporate/content/newsAndPress/9943-MICHCORP-NEWS2010.pdf |date=29 June 2011 }}", Michelin, 16 March 2010. covering Austria (Vienna, Salzburg) – Belgium (Brussels, Antwerp) – Czech Republic (Prague) – Denmark (Copenhagen) – Finland (Helsinki) – France (Paris, Lyons, Strasbourg, Toulouse) – Germany (Berlin, Cologne, Frankfurt, Hamburg, Munich, Stuttgart) – Greece (Athens) – Hungary (Budapest) – Ireland (Dublin) – Italy (Rome, Milan, Turin, Florence) – Luxembourg (Luxembourg) – Netherlands (Amsterdam, Rotterdam, The Hague) – Norway (Oslo) – Poland (Warsaw, Cracow) – Portugal (Lisbon) – Spain (Madrid, Barcelona, Valencia) – Sweden (Stockholm, Gothenburg) – Switzerland (Bern, Geneva, Zurich) – United Kingdom (London, Birmingham, Edinburgh, Glasgow)</ref> | 15 | 55 | 271 | 231 | 1,715 restaurants, 1,542 hotels |- ! New York City | 2017 Edition<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/michelin-releases-2017-edition-of-its-famed-guide-to-new-yorks-best-restaurants-300363599.html|title=Michelin Releases 2017 Edition of Its Famed Guide to New York's Best Restaurants|last=|first=|date=|publisher=|access-date=|work=}}</ref> | 6 | 10 | 61 | 132 ($40) |857<ref name=":1" /> |- ! Rio de Janeiro and São Paulo |2017 edition <ref>{{cite web|url=https://www.finedininglovers.com/blog/news-trends/michelin-guide-brazil-2017/|title= Michelin Guide to Brazil 2017- The Full list|author=Cole, Holly|website= Fine Dining Lovers|date=2017-05-09|access-date=2018-03-01}}</ref> |0 |1 |18 |33 ([[Brazilian real|R$]] 90) <ref> {{cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2017/05/1882293-8-casas-boas-e-baratas-do-rio-e-de-sp-ganham-mencao-no-guia-michelin.shtml|title= 8 casas boas e baratas do Rio e de SP ganham menção no Guia Michelin|author=Flores, Magê|publisher= Folha de S. Paulo|date=2017-05-18|access-date= 2018-03-01}}</ref> | |- ! San Francisco and Bay Area |2017 Edition<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/michelin-awards-coveted-three-stars-to-quince-in-2017-edition-of-famed-san-francisco-restaurant-guide-300351068.html|title=Michelin Awards Coveted Three Stars to Quince in 2017 Edition of Famed San Francisco Restaurant Guide|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> |6 | 7 | 41 | 75 ($40)<ref name=":0" /> | 513 restaurants<ref name=":0" /> |- ! Seoul |2018 Edition<ref>{{Cite web |title=Michelin Guide Seoul |url=http://guide.michelin.co.kr/en/restaurant/ |accessdate=23 May 2018 |archivedate=8 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108052152/http://guide.michelin.co.kr/en/restaurant/ }}</ref> | 2 | 4 | 18 | 48 ([[South Korean won|₩]]35,000 or less)<ref>{{Cite web |title=Bib Gourmand Seoul 2017 |url=https://guide.michelin.co.kr/en/restaurant/?aw%5B%5D=23 |accessdate=23 May 2018 |archivedate=7 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207140418/https://guide.michelin.co.kr/en/restaurant/?aw%5B%5D=23 }}</ref> | 174 restaurants, 36 hotels |- ! Shanghai |2017 Edition<ref name="shanghaidaily.com">"[http://www.shanghaidaily.com/metro/entertainment-and-culture/Tang-Court-is-Shanghais-first-3star-Michelin-restaurant/shdaily.shtml T'ang Court is Shanghai's first 3-star Michelin restaurant]", Shanghai Daily, September 21, 2016.</ref> | 1 | 7 | 18 | 25 ([[Renminbi|￥]]200 or less)<ref name="shanghaidaily.com"/> | TBC |- !Singapore |2017 Edition<ref>"[https://guide.michelin.sg/en/2017-MICHELIN-guide-Singapore-full-results-restaurants Singapore restaurant stalwarts, Australian and Italian cuisine celebrated in the 2017 MICHELIN guide Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716221859/https://guide.michelin.sg/en/2017-MICHELIN-guide-Singapore-full-results-restaurants |date=16 July 2017 }}", Michelin Guide Singapore, 29 June 2017.</ref><ref>"[https://guide.michelin.sg/en/singapore-bib-gourmand-2017 The Results: Bib Gourmand Awards For The 2017 MICHELIN guide Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711143953/https://guide.michelin.sg/en/singapore-bib-gourmand-2017 |date=11 July 2017 }}", Michelin Guide Singapore, 22 June 2017.</ref> |1 |7 |30 |38 (S$45) |TBC |- ! Tokyo, Yokohama<br/>and Shonan |2012 Edition<ref>{{cite web |url=http://www.michelin.com/corporate/EN/content/newsAndPress/products_and_services/Travel%2520Services/MICHELIN-Guide-Tokyo-Yokohama-Shonan%25202012.pdf |title=Les publications Michelin pour les investisseurs institutionnels |format=PDF |work=michelin.com |accessdate=23 May 2018 |archivedate=18 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218132739/http://www.michelin.com/corporate/EN/content/newsAndPress/products_and_services/Travel%20Services/MICHELIN-Guide-Tokyo-Yokohama-Shonan%202012.pdf }}</ref> | 17 | 57 | 219 | 95<br/>(coins, ¥5000)<ref name="michelin20101124">{{ja icon}} [http://web-cache.stream.ne.jp/www09/michelin/guide/tokyo/ "「ミシュランガイド東京・横浜・鎌倉2011」を発行　三つ星が14軒、二つ星が54軒、一つ星が198軒に"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129012353/http://web-cache.stream.ne.jp/www09/michelin/guide/tokyo/ |date=29 November 2010 }}, Michelin Japan, 24 November 2010.</ref> | 292 restaurants, 54 hotels and 10 [[Ryokan (Japanese inn)|ryokans]] |- !Washington, DC |2018 Edition<ref>"[https://www.washingtonian.com/2017/10/17/here-are-the-2018-michelin-star-restaurant-rankings-for-dc/ Here Are the 2018 Michelin Star Restaurant Rankings for DC]", Washingtonian, 17 October 2017</ref> | 0 | 3 | 11 | 19<br/>($40)<ref name="michelinbibdc20170925"> [https://www.washingtonian.com/2016/10/06/michelin-releases-bib-gourmand-list-dc/ "Michelin Releases Its Bib Gourmand List for DC"], Washingtonian, 16 October 2016.</ref> | 102 restaurants, 440 hotels and inns |- !Bangkok |2018 Edition<ref>"[http://thebangkokfaq.com/index.php/2017/12/07/michelin-stars-restaurants-bangkok/ Michelin stars restaurants in Bangkok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180519060745/http://thebangkokfaq.com/index.php/2017/12/07/michelin-stars-restaurants-bangkok/ |date=19 May 2018 }}", The Bangkok FAQ, 7 December 2017</ref> | 0 | 3 | 14 | 35 <br> ([[฿]]1,000) | |- !Taipei |2018 Edition<ref>{{Cite web|url=https://guide.michelin.com/tw/en/taipei/restaurants|title=Bib Gourmand Michelin Restaurants in Taipei – the Michelin Guide|last=|first=|date=|website=guide.michelin.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404174046/https://guide.michelin.com/tw/en/taipei/restaurants|archive-date=4 April 2019|dead-url=|access-date=2018-03-18}}</ref> |1 |2 |17 |36 (TWD1,500 or less) |126 restaurants, 25 hotels (2018) |} == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} [[Category:ဟိုတယ်လမ်းညွှန် စာအုပ်များ]] ja0jr0vvsqu521qsgi2zifnaqabxln9 0 103509 1028596 446944 2026-04-30T11:58:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028596 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Higashi-Mukō Station | native_name = 東向日駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Higashi-Muko stn.jpg | alt = | caption = Station building behind bus terminal | other_name = | address = Kotsukuda Teradochō, Mukō-shi Kyoto-fu 617-0002 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|57|11.62|N|135|42|16.64|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|35.0|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | accessible = yes | code = HK-79 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = Higashi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 16,128 (daily) | pass_year = 2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Higashi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} ''' ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ ''' (東向日駅'' ဟိဂရှိ − မုခိုး - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=HKweb>{{Cite web|url=http://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html|title=東向日駅|author=Hankyu Corporation|accessdate=January 1, 2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] lses30s04fbnav39amxvhlj9vei1mlr 1028597 1028596 2026-04-30T11:58:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028597 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Higashi-Mukō Station | native_name = 東向日駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Higashi-Muko stn.jpg | alt = | caption = Station building behind bus terminal | other_name = | address = Kotsukuda Teradochō, Mukō-shi Kyoto-fu 617-0002 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|57|11.62|N|135|42|16.64|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|35.0|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | accessible = yes | code = HK-79 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = Higashi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 16,128 (daily) | pass_year = 2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Higashi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} ''' ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ ''' (東向日駅'' ဟိဂရှိ − မုခိုး - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=HKweb>{{Cite web|url=http://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html|title=東向日駅|author=Hankyu Corporation|accessdate=January 1, 2016}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html Higashi-Mukō Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 2jwodvvi2z3rhjjnup045bd1qntxdua 1028598 1028597 2026-04-30T11:58:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028598 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Higashi-Mukō Station | native_name = 東向日駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Higashi-Muko stn.jpg | alt = | caption = Station building behind bus terminal | other_name = | address = Kotsukuda Teradochō, Mukō-shi Kyoto-fu 617-0002 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|57|11.62|N|135|42|16.64|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|35.0|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | accessible = yes | code = HK-79 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = Higashi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 16,128 (daily) | pass_year = 2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Higashi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} ''' ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ ''' (東向日駅'' ဟိဂရှိ − မုခိုး - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=HKweb>{{Cite web|url=http://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html|title=東向日駅|author=Hankyu Corporation|accessdate=January 1, 2016}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.hankyu.co.jp/station/higashimuko.html Higashi-Mukō Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] fz4bxr0ejkg2yd8dg4h1mksxskdz00q 0 104419 1028456 1025677 2026-04-30T05:01:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028456 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = Seal of Yangon Region Government.png | logo =Flag of Yangon Region.svg | logo_caption = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အလံ | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flagicon|Yangon}} [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]] ၊[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.yangon.gov.mm}} ||preceding1=ရန်ကုန်တိုင်းအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|native_name=Yangon Region Government}} '''ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦး[[အောင်နိုင်သူ]] ဖြစ်သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းထားရှိပြီး ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ အုပ်ချုပ်မှုအခွင့်အာဏာ၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ === ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု === တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ အုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအမှူးကို တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကိုမူ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများဟု သတ်မှတ်သည်။ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ကို အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်- # တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် # တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ # တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ဝန်ကြီးဦးရေကို လိုအပ်သလို သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ဖြည့်စွက်ခြင်း သို့မဟုတ် တိုးခြင်း၊ လျှော့ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ === အုပ်ချုပ်မှုအခွင့်အာဏာနှင့် တာဝန်များ === တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်က ဥပဒေပြုနိုင်သော ကိစ္စရပ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရ ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုသည့် ကိစ္စရပ်များသို့ သက်ရောက်သည်။ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရများသည် အောက်ပါတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရမည်- * နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရကို ကူညီရန် တာဝန်ရှိသည်။ * ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ချမှတ်ထားသည့် မူဝါဒများနှင့် ပြည်ထောင်စုဥပဒေများနှင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ ဒေသအတွင်း အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မည့် လုပ်ငန်းများနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် စီမံကိန်းများကို သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။ * ပြည်ထောင်စု၏ နှစ်စဉ်အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းအပေါ် အခြေပြုလျက် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ ဘဏ္ဍာငွေအရအသုံးဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်းကို ပြဋ္ဌာန်းပေးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရမည်။ အကယ်၍ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် မကုန်ဆုံးမီ ဥပဒေကြမ်းကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းမပြုနိုင်လျှင် နောက်ဆုံးပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဥပဒေပါ သာမန်အသုံးစရိတ် ခွင့်ပြုချက်ဘောင်အတွင်း သုံးစွဲခွင့်ရှိသည်။ * ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ဇယား ၂ ပါ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လိုအပ်သည့် ဥပဒေကြမ်းကို သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းနိုင်သည်။ * တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ၎င်းတို့၏ လက်အောက်အစိုးရဌာနများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ လမ်းညွှန်ခြင်း၊ ကြီးကြပ်ခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း ပြုရမည်။ * မိမိတိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသော နယ်ဘက်ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများကို ဥပဒေနှင့်အညီ ကြီးကြပ်ခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း၊ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းပေးခြင်း ပြုနိုင်သည်။ * နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုဥပဒေနှင့်အညီ၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ကြိုတင်ညှိနှိုင်း၍ မိမိတာဝန်ယူ အကောင်အထည်ဖော်ရသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ နယ်ဘက်ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး လိုအပ်သော နယ်ဘက်ဝန်ထမ်းများကို ခန့်အပ်နိုင်သည်။ * သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်က ချမှတ်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာဆုံးဖြတ်ချက်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိ၏အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်များကို လွှတ်တော်သို့ ပြန်လည်အစီရင်ခံရမည်။ * မိမိနယ်မြေဒေသ၏ အခြေအနေအရပ်ရပ်နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အစီရင်ခံစာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရမည်။ * ပြည်ထောင်စုအစိုးရက အခါအားလျော်စွာ ပေးအပ်လာသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရမည်။ === အခွန်အခ ကောက်ခံခွင့်နှင့် ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေ သုံးစွဲခွင့် === တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များသည် ဇယား ၅ ပါ အခွန်အခများကို ဥပဒေနှင့်အညီ ကောက်ခံ၍ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေသို့ ပေးသွင်းရမည်။ ၎င်းဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများကို ဥပဒေနှင့်အညီ သုံးစွဲခွင့်ရှိသည်။ === အစိုးရအဖွဲ့ရုံး === တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန အကြီးအမှူးသည် ရာထူးအလျောက် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးလည်း ဖြစ်သည်။ == အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |ပုံ ! rowspan="2" |အမည် ! colspan="3" |တာဝန်သက်တမ်း ! rowspan="2" |ပါတီ |- ! စတင်ရက် ! ပြီးဆုံးရက် ! ရက်ပေါင်း |- | ၁ | [[ဖိုင်:Myint Swe in 2020.jpg|100px]] | [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | {{Age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] |- | ၂ | [[ဖိုင်:Phyo Min Thein.jpg|100px]] | [[ဖြိုးမင်းသိန်း|ဦးဖြိုးမင်းသိန်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | {{Age in years and days|2016|3|30|2021|1|31}} | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|NLD]] |- | ၃ | | ဦးလှစိုး | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | {{Age in years and days|2021|8|1|2022|2|1}} | [[တစ်သီးပုဂ္ဂလ]] |- | ၄ | | [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2022|2|1|2026|4|6}} | [[တစ်သီးပုဂ္ဂလ]] |- | ၅ | [[ဖိုင်:Aung Naing Thu.jpg|100px]] | [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ''လက်ရှိ'' | {{Age in years and days|2026|4|10}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] |} '''မှတ်ချက်:''' ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းချိန်မှ ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ အထိ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲတာဝန်ကို တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက အစားထိုးတာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:Yangon Region Parliament and Government Office.jpg|thumb|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံးနှင့်လွှတ်​တော်]] == ဦးအောင်နိုင်သူအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81604|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81626|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81627|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81629|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81633|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |ဦး[[အောင်နိုင်သူ]] |ဝန်ကြီးချုပ် | rowspan="12" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="12" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="12" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |ဒေါက်တာမေသန်းနွယ် |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၄။ |ဦးဗိုလ်ဌေး |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၅။ |ဦးနေလင်ထွန်း |ပြန်ကြားရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီး |- |၆။ |ဒေါက်တာမျိုးသော် |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၇။ |ဦးစိုးဦး |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |ဦး[[မျိုးမြင့်အောင်]] |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၉။ |စောဂျက်ကော့ထူး |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးနေမင်းထွန်း |ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၁။ |ဒေါ်ဖြူမာဝေ |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |၁၂။ |ဒေါ်ခင်မာချို |တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |- |၁၃။ |ဦးနေဝင်းအောင် |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' |} {{Multiple image|width=150|align=|direction=vertical|image1=MDYRG Office 1.jpg|atl1=|caption1=|image2=MDYRG Office 2.jpg|alt2=|caption2=အစိုးရအဖွဲ့ရုံး}} == ဦးစိုးသိန်းအစိုးရအဖွဲ့ (ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂-၂၀၂၆) == [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/514577|title=စစ်ကောင်စီက ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်၌ ဝန်ကြီးချုပ်သစ် အစားထိုးခန့်အပ်|work=DVB|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> သည် တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။သူသည် ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့က စပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်ခင်က ဦးလှစိုးအား ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဦးလှစိုးသည်<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/224933|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌတို့ကို တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြု|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref>၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ၃၁ရက်တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ကာလ |- |rowspan=2|၁ |ဦးလှစိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|2|1}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2022|2|1|2026|4|10}} |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|၃ |ဦးအောင်သန်းဦး <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/03/23/250799.html|title=ရန်ကုန်တိုင်း စီးပွားရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်သန်းဦးကို စစ်ကောင်စီဖမ်းပြီ |work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၂ မတ် ၂၀၂၂}}</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဇွန် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|6|10}} |rowspan=2|စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးမျိုးမြင့်အောင် <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/236692|title=အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသည့် ဦးအောင်သန်းဦး၏ နေရာတွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစီးပွားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးမျိုးမြင့်အောင်အား ခန့်အပ်|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}</ref> |၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2022|9|1|2026|4|10}} |- |၄ |ဦးဇော်ဝင်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=3|၅ |ဦးအောင်ဝင်းသိန်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/175037|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာဝဘေးအန္တရာယ်ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေလျှော့ချရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Information and Public Relations Department|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃}}</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|11|1}} |rowspan=3|လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးမောင်မောင်သန်း <ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/...|title=...|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|11|1|2024|2|10}} |- |ဦးဌေးအောင် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/51948|title=...|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |rowspan=2|၆ |ရဲမှူးချုပ် မျိုးမင်းထိုက် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2021|8|1|2024|2|10}} |rowspan=2|လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးကျော်ကျော်စိုး <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/288271|title=...|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |၇ |ဦးစောဂျက်ကော့ထူး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |ဦးဗိုလ်ဌေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|၉ |ဦးဌေးအောင် <ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/content/...|title=...|work=MWD Webportal|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၁}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2021|3|4|2024|2|10}} |rowspan=2|ဥပဒေချုပ် |- |ဒေါ်ဖြူမာဝေ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/51950|title=...|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |၁၀ |ဦးခင်မောင်ဆန်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး |} == ဦးလှစိုးအစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ -ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ ) == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ကာလ |- |၁ |ဦးလှစိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|2|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၃ |ဦးအောင်သန်းဦး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဇွန် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|6|10}} |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၄ |ဦးဇော်ဝင်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၅ |ဦးအောင်ဝင်းသိန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|11|1}} |လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၆ |ရဲမှူးချုပ် မျိုးမင်းထိုက် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2021|8|1|2024|2|10}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦးစောဂျက်ကော့ထူး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |ဦးဗိုလ်ဌေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၉ |ဦးဌေးအောင် <ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၁}}</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2021|3|4|2024|2|10}} |ဥပဒေချုပ် |} ==ဦးဖြိုးမင်းသိန်းအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁)== {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''အမည်''' |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- |(၁) |ဦးဖြိုးမင်းသိန်း |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်စိုးမိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |[[ရဲမင်းဦး (ဝန်ကြီး)|ဦးရဲမင်းဦး]] |စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးဟံထွန်း |စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ သစ်တောနှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါ်နီလာကျော် |လျှပ်စစ်၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးမောင်မောင်စိုး |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦးနိုင်ငံလင်း |လူမှုရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဒေါ်ပန်းသဉ္ဇာမျိုး |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦးဇော်အေးမောင် |ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဒေါ်ခင်မျိုးကြည် |တိုင်းဥပဒေချုပ် |- |(၁၁) |ဒေါ်ခင်သန်းလှ |တိုင်းစာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10180|title=ရန်ကုန်တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=21 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921194556/http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10180}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] rt49qzhc5238mv5nesy81zue430ghvi 0 104420 1028454 1027370 2026-04-30T04:51:42Z Salai Rungtoi 22844 1028454 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = File:Seal of TNI Region Government.png |seal_caption=အစိုးရအဖွဲ့၏ အမှတ်တံဆိပ် | logo =File:Seal of TNI Region Government Office.gif | logo_caption =အစိုးရအဖွဲ့ရုံး၏ အမှတ်တံဆိပ် | image =Dawei 03.jpg | image_caption =တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Tanintharyi Region}}တိုင်းဒေသကြီး | headquarters = [[ထားဝယ်မြို့]] ၊[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.tniregion.gov.mm}} |}} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးဇော်နိုင်ဦးဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" width="100%" |+ |- ! colspan="1" width="1%" |{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ ! width="20%" | မှတ်ချက် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align="center" | '''ဦးခင်ဇော်''' | align="center" | | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align="center" | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | {{age in years and days|2011|3|30|2012|1|6}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | {{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''​[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ လဲ့လဲ့မော်]]''' | align="center" | [[File:Lei Lei Maw (cropped).jpg|100px]] | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | ၁၁ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | {{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးမြင့်မောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂၂ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | {{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးဝင်းမြင့် |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#FFFFFF; color:black" | '''၅''' | align="center" | '''ဦးတင်အောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | ၁ သြဂုတ် ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} | align="center" | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီး​စီမံအုပ်ချုပ်ရေး​ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်​ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၇''' | align="center" | '''[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၁-၂၀၁၆)== ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ စတင် ဖွဲ့စည်းသော အစိုးရဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးခင်ဇော် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လယ်ယာ၊သစ်တောဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |သားငါး၊စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးသန်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စက်မှု၊သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဆောက်လုပ်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးဝင်းဆွေ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ပညာရေးနှင့်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​သိန်းလွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လူမှု/ပြန်ကြားဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဥပဒေချုပ် |} ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ကို တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဝန်ကြီးများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များဖြင့် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan="2"|(၁) |ဦးခင်ဇော် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|6}} |rowspan="2"|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|27}} |rowspan="2"|ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (ယခင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန) |- |ဦးသန်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စိုက်ပျိုးရေးနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၅) |ဦး​သိန်းလွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|သစ်တောနှင့်သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးတင်စိုး |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |rowspan="2"|(၆) |ဦးသန်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသိန်းလွင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၈) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၉) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၁၀) |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁)== ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ ဝန်ကြီးဌာနအသစ် တစ်ခု တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းသည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan=2|(၁) |[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ​လဲ့လဲ့​မော်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁၁ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |ဦးမြင့်​မောင် |၂၂ မတ် ၂၀၁၉<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2019/03/25/id-15189|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁/၂၀၁၉|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082315/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2019%2F03%2F25%2Fid-15189}}</ref> |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} |- |rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၇ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ​၂၀၁၇ | {{age in years and days|2016|4|5|2017|2|17}} |rowspan="2"|လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |[[ကျော်ဇေယျ|ဗိုလ်မှူးကြီး ​ကျော်​​ဇေယျ]] |၁၇ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2017|2|17|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၃) |ဦးဖြိုးဝင်းထွန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |​ဒေါ်ရီရီချို |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၄) |ဦးဟိုပင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |လူမှု​ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|(၅) |ဦးမြင့်​မောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၁ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|22}} |rowspan=2|သယံဇာတနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးလှ​​ထွေး |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၆) |ဦးကြည်လှိုင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦး​အောင်သူရ |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၇) |ဦးမြင့်စန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုး​ရေး၊မွေးမြူ​ရေးနှင့်ဆည်​မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးကျော်မင်း (ခ) ဦးဖိုးမင်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|7|1|2021|2|1}} |လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​စောလုကာ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး​ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦး​စိုးမြင့် |၁၁ ​မေ ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|5|11|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10187|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201062410/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10187}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10104 |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |last= |first= |author2= |date= |publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |accessdate= |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082212/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10104 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/05/12/id-10287|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121044/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F05%2F12%2Fid-10287}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2017/02/20/id-11779|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201120959/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2017%2F02%2F20%2Fid-11779}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6176|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151805/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6176}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref> ==တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (၂၀၂၁)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ရာထူးတာဝန်''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးတင်အောင် |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} |စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဇေယျ |၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|12|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန ဦးစီးမှူး |- |(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး ရဲတပ်ဖွဲ့မှူး |- |(၇) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|3|4|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် ဥပဒေချုပ် |- |(၈) |ဦးခင်မောင်ချို |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီအတွင်းရေးမှူး တိုင်းဒေသကြီး အုပ်ချုပ်ရေးမှူး |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၁-၂၀၂၆)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၃/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |rowspan="4"|(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး သက်စိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|8|1|2021|11|6}} |rowspan="4"|လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းလင်း |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |၁၅ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|11|6|2023|8|15}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းမင်းလတ် |၁၅ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|15|2025|10|29}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2025|10|29|2026|4|10}} |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စီးပွားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |သယံဇာတရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="3"|(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|4|1}} |rowspan="3"|လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသန့်ဇင် |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|4|1|2024|2|10}} |- |ဦးသက်နိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |rowspan="3"|(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|11|1}} |rowspan="3"|လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ရဲမှူးကြီး မြင့်ထွေး |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|11|1|2024|2|10}} |- |ဦးအောင်ဇော်လှိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |(၇) |ဦး​စောမာတင်လူသာ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆-လက်ရှိ)== ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81629 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] | rowspan="12" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="12" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="12" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |<s>ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့်</s> | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် |- |(၃) |ဦးမောင်ကြီး |စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးသက်နိုင် |လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦးသိန်းလွင် |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးမင်းမင်းလတ် |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |စောမာတင်လူသာ |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦးထိန်လင်းကျော် |ဥပဒေချုပ် |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] ttr8kfg29c7leqlzl8wl76m6hnjmkdc 1028455 1028454 2026-04-30T04:56:41Z Salai Rungtoi 22844 1028455 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = File:Seal of TNI Region Government.png |seal_caption=အစိုးရအဖွဲ့၏ အမှတ်တံဆိပ် | logo =File:Seal of TNI Region Government Office.gif | logo_caption =အစိုးရအဖွဲ့ရုံး၏ အမှတ်တံဆိပ် | image =Dawei 03.jpg | image_caption =တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Tanintharyi Region}}တိုင်းဒေသကြီး | headquarters = [[ထားဝယ်မြို့]] ၊[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.tniregion.gov.mm}} |}} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးဇော်နိုင်ဦးဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" width="100%" |+ |- ! colspan="1" width="1%" |{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ ! width="20%" | မှတ်ချက် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align="center" | '''ဦးခင်ဇော်''' | align="center" | | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align="center" | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | {{age in years and days|2011|3|30|2012|1|6}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | {{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''​[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ လဲ့လဲ့မော်]]''' | align="center" | [[File:Lei Lei Maw (cropped).jpg|100px]] | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | ၁၁ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | {{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးမြင့်မောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂၂ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | {{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးဝင်းမြင့် |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#FFFFFF; color:black" | '''၅''' | align="center" | '''ဦးတင်အောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | ၁ သြဂုတ် ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} | align="center" | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီး​စီမံအုပ်ချုပ်ရေး​ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်​ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၇''' | align="center" | '''[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၁-၂၀၁၆)== ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ စတင် ဖွဲ့စည်းသော အစိုးရဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးခင်ဇော် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လယ်ယာ၊သစ်တောဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |သားငါး၊စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးသန်းအောင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |စက်မှု၊သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဆောက်လုပ်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးဝင်းဆွေ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ပညာရေးနှင့်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​သိန်းလွင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |လူမှု/ပြန်ကြားဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |{{age in years and days|2011|3|30|2011|7|1}} |ဥပဒေချုပ် |} ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ကို တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ဝန်ကြီးများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များဖြင့် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan="2"|(၁) |ဦးခင်ဇော် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|6}} |rowspan="2"|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၃) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|1|27}} |rowspan="2"|ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (ယခင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန) |- |ဦးသန်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၄) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စိုက်ပျိုးရေးနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၅) |ဦး​သိန်းလွင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|သစ်တောနှင့်သတ္တုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးတင်စိုး |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |rowspan="2"|(၆) |ဦးသန်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသိန်းလွင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၇) |ဒေါက်တာ ကျော်ဆန်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၈) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၉) |​ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="2"|(၁၀) |ဦးဝင်းဆွေ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{age in years and days|2011|7|1|2012|12|1}} |rowspan="2"|လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2012|12|1|2016|3|30}} |- |(၁၁) |​ဦးစောဟာဗီ |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၂) |​ဦးစိုးမြင့် |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |{{age in years and days|2011|7|1|2016|3|30}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁)== ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့၌ ဝန်ကြီးဌာနအသစ် တစ်ခု တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းသည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |rowspan=2|(၁) |[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ​လဲ့လဲ့​မော်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁၁ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |ဦးမြင့်​မောင် |၂၂ မတ် ၂၀၁၉<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2019/03/25/id-15189|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁/၂၀၁၉|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082315/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2019%2F03%2F25%2Fid-15189}}</ref> |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} |- |rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး​ ဇော်လွင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၇ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ​၂၀၁၇ | {{age in years and days|2016|4|5|2017|2|17}} |rowspan="2"|လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |[[ကျော်ဇေယျ|ဗိုလ်မှူးကြီး ​ကျော်​​ဇေယျ]] |၁၇ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2017|2|17|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၃) |ဦးဖြိုးဝင်းထွန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |​ဒေါ်ရီရီချို |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၄) |ဦးဟိုပင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |လူမှု​ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|(၅) |ဦးမြင့်​မောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၁ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|22}} |rowspan=2|သယံဇာတနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးလှ​​ထွေး |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |rowspan=2|(၆) |ဦးကြည်လှိုင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁၉ မတ် ၂၀၁၉ |{{age in years and days|2016|4|5|2019|3|19}} |rowspan=2|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦး​အောင်သူရ |၂၆ မတ် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|3|26|2021|2|1}} |- |(၇) |ဦးမြင့်စန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုး​ရေး၊မွေးမြူ​ရေးနှင့်ဆည်​မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးကျော်မင်း (ခ) ဦးဖိုးမင်း |၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2019|7|1|2021|2|1}} |လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦး​စောလုကာ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး​ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦး​စိုးမြင့် |၁၁ ​မေ ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2016|5|11|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10187|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201062410/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10187}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10104 |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |last= |first= |author2= |date= |publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |accessdate= |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082212/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10104 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/05/12/id-10287|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121044/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F05%2F12%2Fid-10287}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2017/02/20/id-11779|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201120959/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2017%2F02%2F20%2Fid-11779}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6176|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151805/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6176}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref> ==တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (၂၀၂၁)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ရာထူးတာဝန်''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဦးတင်အောင် |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|2|2021|8|1}} |စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဇေယျ |၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|12|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|11|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် |- |(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန ဦးစီးမှူး |- |(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် တိုင်းဒေသကြီး ရဲတပ်ဖွဲ့မှူး |- |(၇) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|3|4|2021|8|1}} |ကောင်စီဝင် ဥပဒေချုပ် |- |(၈) |ဦးခင်မောင်ချို |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|3|2021|8|1}} |ကောင်စီအတွင်းရေးမှူး တိုင်းဒေသကြီး အုပ်ချုပ်ရေးမှူး |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၁-၂၀၂၆)== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၃/၂၀၂၁ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |rowspan="4"|(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး သက်စိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|8|1|2021|11|6}} |rowspan="4"|လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းလင်း |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |၁၅ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|11|6|2023|8|15}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းမင်းလတ် |၁၅ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|15|2025|10|29}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် |၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2025|10|29|2026|4|10}} |- |(၃) |ဦး​မောင်ကြီး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စီးပွားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးခင်​မောင်မြင့် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |သယံဇာတရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan="3"|(၅) |ဦးယဉ်ထွေး |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|4|1}} |rowspan="3"|လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးသန့်ဇင် |၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|4|1|2024|2|10}} |- |ဦးသက်နိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |rowspan="3"|(၆) |ရဲမှူးကြီး ခင်ကျော် |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|11|1}} |rowspan="3"|လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |ရဲမှူးကြီး မြင့်ထွေး |၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|11|1|2024|2|10}} |- |ဦးအောင်ဇော်လှိုင် |၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2024|2|10|2026|4|10}} |- |(၇) |ဦး​စောမာတင်လူသာ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးအုန်းသန်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} ==တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆-လက်ရှိ)== ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81629 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="2" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |(၁) |[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] |ဝန်ကြီးချုပ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- | rowspan="2" |(၂) |<s>ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့်</s> | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|4|29}} |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင်<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82263 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|29}} |- |(၃) |ဦးမောင်ကြီး |စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၄) |ဦးသက်နိုင် |လူမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၅) |ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် |လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၆) |ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး |စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၇) |ဦးသိန်းလွင် |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၈) |ဦးမင်းမင်းလတ် |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၉) |စောမာတင်လူသာ |ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |(၁၀) |ဦးထိန်လင်းကျော် |ဥပဒေချုပ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] nkuan9wqvi96njhnn4or13kjabkxhc0 0 106531 1028548 836849 2026-04-30T11:33:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028548 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခရဆုမဘူတာ | native_name = 烏丸駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Karasuma Station West Gates.JPG | alt = | caption = West ticket gate | other_name = | address = Shijō-dōri Karasuma Higashi-iru Naginatabokochō, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市下京区四条通烏丸東入ル長刀鉾町<ref name=HS>{{cite book |author= Hankyu Corporation |script-title=ja:阪急ステーション |trans-title=Hankyu Stations |date=April 2001 |publisher= Hankyu Corporation |location= Osaka |language= Japanese |isbn= 4-89485-051-6 |page= 112 }}</ref>）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.2|N|135|45|32.79|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 1 island platform | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * [[Shijō Station]] ([[Kyoto Municipal Subway]]) * Bus stop }} | structure = | code = HK-85 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html|Official}} | opened = 17 June 1963 | closed = | former = | passengers = 33.9 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခရဆုမဘူတာ ''' (烏丸駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]၊ [[နဂိနတဘခိုချော]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=to {{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Osaka-umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် [[ရှိဂျောဘူတာ]]သည် ခရဆုမဘူတာနှင့် မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (ဧပြီ၊ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ၊ ၂၀၁၆ အထိ) ကာလအချက်အလက်များအရ ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်ပေါင်း ၃၃,၉၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|Year!!colspan=2|Number (in thousands) |- !Boarding!!Total |- |2001||align=right|14,862||align=right|30,878 |- |2002||align=right|14,562||align=right|30,457 |- |2003||align=right|14,442||align=right|29,972 |- |2004||align=right|14,133||align=right|29,496 |- |2005||align=right|15,338||align=right|31,240 |- |2006||align=right|15,045||align=right|30,943 |- |2007||align=right|15,667||align=right|31,916 |- |2008||align=right|15,753||align=right|32,630 |- |2009||align=right|14,219||align=right|30,217 |- |2010||align=right|14,758||align=right|30,472 |- |2011||align=right|14,881||align=right|31,126 |- |2012||align=right|15,241||align=right|31,600 |- |2015||align=right|16,391||align=right|33,933 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခရဆုမဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-85 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line (HK-85)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Ōmiya|Kyoto}}|next={{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=green}} {{j-rserv|service=Expless |f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Katsura|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html Karasuma Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] 2dbq0qca4ni0t2jpmlhs19la4fbm06y 1028549 1028548 2026-04-30T11:33:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028549 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခရဆုမဘူတာ | native_name = 烏丸駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Karasuma Station West Gates.JPG | alt = | caption = West ticket gate | other_name = | address = Shijō-dōri Karasuma Higashi-iru Naginatabokochō, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市下京区四条通烏丸東入ル長刀鉾町<ref name=HS>{{cite book |author= Hankyu Corporation |script-title=ja:阪急ステーション |trans-title=Hankyu Stations |date=April 2001 |publisher= Hankyu Corporation |location= Osaka |language= Japanese |isbn= 4-89485-051-6 |page= 112 }}</ref>）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.2|N|135|45|32.79|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 1 island platform | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * [[Shijō Station]] ([[Kyoto Municipal Subway]]) * Bus stop }} | structure = | code = HK-85 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html|Official}} | opened = 17 June 1963 | closed = | former = | passengers = 33.9 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခရဆုမဘူတာ ''' (烏丸駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]၊ [[နဂိနတဘခိုချော]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=to {{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Osaka-umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် [[ရှိဂျောဘူတာ]]သည် ခရဆုမဘူတာနှင့် မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (ဧပြီ၊ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ၊ ၂၀၁၆ အထိ) ကာလအချက်အလက်များအရ ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်ပေါင်း ၃၃,၉၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|Year!!colspan=2|Number (in thousands) |- !Boarding!!Total |- |2001||align=right|14,862||align=right|30,878 |- |2002||align=right|14,562||align=right|30,457 |- |2003||align=right|14,442||align=right|29,972 |- |2004||align=right|14,133||align=right|29,496 |- |2005||align=right|15,338||align=right|31,240 |- |2006||align=right|15,045||align=right|30,943 |- |2007||align=right|15,667||align=right|31,916 |- |2008||align=right|15,753||align=right|32,630 |- |2009||align=right|14,219||align=right|30,217 |- |2010||align=right|14,758||align=right|30,472 |- |2011||align=right|14,881||align=right|31,126 |- |2012||align=right|15,241||align=right|31,600 |- |2015||align=right|16,391||align=right|33,933 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခရဆုမဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-85 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line (HK-85)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Ōmiya|Kyoto}}|next={{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=green}} {{j-rserv|service=Expless |f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Katsura|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html Karasuma Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] n6nqcmf5kjsdl9u8ruwawoxcf3443u1 1028550 1028549 2026-04-30T11:33:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028550 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခရဆုမဘူတာ | native_name = 烏丸駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Karasuma Station West Gates.JPG | alt = | caption = West ticket gate | other_name = | address = Shijō-dōri Karasuma Higashi-iru Naginatabokochō, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市下京区四条通烏丸東入ル長刀鉾町<ref name=HS>{{cite book |author= Hankyu Corporation |script-title=ja:阪急ステーション |trans-title=Hankyu Stations |date=April 2001 |publisher= Hankyu Corporation |location= Osaka |language= Japanese |isbn= 4-89485-051-6 |page= 112 }}</ref>）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.2|N|135|45|32.79|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 1 island platform | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * [[Shijō Station]] ([[Kyoto Municipal Subway]]) * Bus stop }} | structure = | code = HK-85 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html|Official}} | opened = 17 June 1963 | closed = | former = | passengers = 33.9 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခရဆုမဘူတာ ''' (烏丸駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]၊ [[နဂိနတဘခိုချော]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=to {{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Osaka-umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် [[ရှိဂျောဘူတာ]]သည် ခရဆုမဘူတာနှင့် မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (ဧပြီ၊ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ၊ ၂၀၁၆ အထိ) ကာလအချက်အလက်များအရ ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်ပေါင်း ၃၃,၉၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|Year!!colspan=2|Number (in thousands) |- !Boarding!!Total |- |2001||align=right|14,862||align=right|30,878 |- |2002||align=right|14,562||align=right|30,457 |- |2003||align=right|14,442||align=right|29,972 |- |2004||align=right|14,133||align=right|29,496 |- |2005||align=right|15,338||align=right|31,240 |- |2006||align=right|15,045||align=right|30,943 |- |2007||align=right|15,667||align=right|31,916 |- |2008||align=right|15,753||align=right|32,630 |- |2009||align=right|14,219||align=right|30,217 |- |2010||align=right|14,758||align=right|30,472 |- |2011||align=right|14,881||align=right|31,126 |- |2012||align=right|15,241||align=right|31,600 |- |2015||align=right|16,391||align=right|33,933 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခရဆုမဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-85 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line (HK-85)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Ōmiya|Kyoto}}|next={{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=green}} {{j-rserv|service=Expless |f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Katsura|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html Karasuma Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] ck8qveac9907f6y3zvufevbai8n0qmd 1028551 1028550 2026-04-30T11:34:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028551 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခရဆုမဘူတာ | native_name = 烏丸駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Karasuma Station West Gates.JPG | alt = | caption = West ticket gate | other_name = | address = Shijō-dōri Karasuma Higashi-iru Naginatabokochō, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市下京区四条通烏丸東入ル長刀鉾町<ref name=HS>{{cite book |author= Hankyu Corporation |script-title=ja:阪急ステーション |trans-title=Hankyu Stations |date=April 2001 |publisher= Hankyu Corporation |location= Osaka |language= Japanese |isbn= 4-89485-051-6 |page= 112 }}</ref>）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.2|N|135|45|32.79|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 1 island platform | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * [[Shijō Station]] ([[Kyoto Municipal Subway]]) * Bus stop }} | structure = | code = HK-85 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html|Official}} | opened = 17 June 1963 | closed = | former = | passengers = 33.9 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခရဆုမဘူတာ ''' (烏丸駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]၊ [[နဂိနတဘခိုချော]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=to {{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Osaka-umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် [[ရှိဂျောဘူတာ]]သည် ခရဆုမဘူတာနှင့် မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (ဧပြီ၊ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ၊ ၂၀၁၆ အထိ) ကာလအချက်အလက်များအရ ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်ပေါင်း ၃၃,၉၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|Year!!colspan=2|Number (in thousands) |- !Boarding!!Total |- |2001||align=right|14,862||align=right|30,878 |- |2002||align=right|14,562||align=right|30,457 |- |2003||align=right|14,442||align=right|29,972 |- |2004||align=right|14,133||align=right|29,496 |- |2005||align=right|15,338||align=right|31,240 |- |2006||align=right|15,045||align=right|30,943 |- |2007||align=right|15,667||align=right|31,916 |- |2008||align=right|15,753||align=right|32,630 |- |2009||align=right|14,219||align=right|30,217 |- |2010||align=right|14,758||align=right|30,472 |- |2011||align=right|14,881||align=right|31,126 |- |2012||align=right|15,241||align=right|31,600 |- |2015||align=right|16,391||align=right|33,933 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခရဆုမဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-85 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line (HK-85)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Ōmiya|Kyoto}}|next={{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=green}} {{j-rserv|service=Expless |f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Katsura|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html Karasuma Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] g66yjcziwt1dk1ezdn8tz4hil77a96s 1028555 1028551 2026-04-30T11:35:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028555 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခရဆုမဘူတာ | native_name = 烏丸駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Karasuma station West gate 20210606 1.jpg | alt = | caption = West ticket gate | other_name = | address = Shijō-dōri Karasuma Higashi-iru Naginatabokochō, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市下京区四条通烏丸東入ル長刀鉾町<ref name=HS>{{cite book |author= Hankyu Corporation |script-title=ja:阪急ステーション |trans-title=Hankyu Stations |date=April 2001 |publisher= Hankyu Corporation |location= Osaka |language= Japanese |isbn= 4-89485-051-6 |page= 112 }}</ref>）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13|N|135|45|37|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 1 island platform | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * [[Shijō Station]] ([[Kyoto Municipal Subway]]) * Bus stop }} | structure = | code = HK-85 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html|Official}} | opened = 17 June 1963 | closed = | former = | passengers = 76,881 daily<ref name="Hankyu passenger">{{cite web |title=駅別乗降人員 |url=https://www.hankyu.co.jp/station/passenger/index.html |language=ja |publisher=Hankyu |accessdate=13 July 2025}}</ref> | pass_year = 2024 | services = | mapframe = yes | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=320|frame-coordinates={{coord|35|0|13|N|135|45|37|E}}|zoom=16 |id1=Q3969852|type1=point|marker1=rail|marker-color1=#993333|marker-size=large|title1=Karasuma Station |id2=Q2328455|type2=point|marker2=rail-metro|marker-color2=#3cb371|title2=Subway Shijō Station |id3=Q2053737|type3=line|stroke-color3=#993333|stroke-width3=3|title3=Hankyu Kyoto Main Line |id4=Q762347|type4=line|stroke-color4=#3cb371|stroke-width4=3|title4=Karasuma Line}} }} ''' ခရဆုမဘူတာ ''' (烏丸駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]၊ [[နဂိနတဘခိုချော]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=to {{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Hankyu Kyoto Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Osaka-umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် [[ရှိဂျောဘူတာ]]သည် ခရဆုမဘူတာနှင့် မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (ဧပြီ၊ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ၊ ၂၀၁၆ အထိ) ကာလအချက်အလက်များအရ ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်ပေါင်း ၃၃,၉၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|Year!!colspan=2|Number (in thousands) |- !Boarding!!Total |- |2001||align=right|14,862||align=right|30,878 |- |2002||align=right|14,562||align=right|30,457 |- |2003||align=right|14,442||align=right|29,972 |- |2004||align=right|14,133||align=right|29,496 |- |2005||align=right|15,338||align=right|31,240 |- |2006||align=right|15,045||align=right|30,943 |- |2007||align=right|15,667||align=right|31,916 |- |2008||align=right|15,753||align=right|32,630 |- |2009||align=right|14,219||align=right|30,217 |- |2010||align=right|14,758||align=right|30,472 |- |2011||align=right|14,881||align=right|31,126 |- |2012||align=right|15,241||align=right|31,600 |- |2015||align=right|16,391||align=right|33,933 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခရဆုမဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-85 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line (HK-85)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Ōmiya|Kyoto}}|next={{STN|Kyoto-kawaramachi}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=green}} {{j-rserv|service=Expless |f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Ōmiya|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Katsura|next=Kyoto-kawaramachi|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/karasuma/index.html Karasuma Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] hdnktlw10xyfw8iexyp7x5fuamc50uk 0 107311 1028587 836909 2026-04-30T11:53:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028587 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name =ခဆွတ်ရဘူတာ | native_name = 桂駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Katsura-Station.JPG | alt = | caption = | other_name = | address = Kawashima Kitaura-chō 97-2, [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市西京区川島北裏町97-2）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|34|58|46|N|135|42|12|E|display=inline,title|region:JP_type:railwaystation}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = {{Plainlist| * [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] * [[Hankyū Arashiyama Line|Arashiyama Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-81 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html|Official}} | opened = 1928 | closed = | former = | passengers = 20.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဆွတ်ရဘူတာ ''' (桂駅'' ခဆွတ်ရ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]လယ်မှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဆွတ်ရမြစ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ ခဆွတ်ရအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် ဟန်ခယူးအရရှိယာမလိုင်းကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ အချက်အချာဘူတာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်း (၆) ခုနှင့် ပလက်ဖောင်း (၃) ခု ပါဝင်သည်။ လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ်များသည် ပလက်ဖောင်းနှင့် ရထားလမ်းကြောင်းများအပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် Hankyu Mew, အဝတ်အစားများရောင်းသည့် အလွှာငါးလွှာ၊ ယန်း ၁၀၀ တန်ဆိုင်နှင့် KFC နှင့် Mos Burger ကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ) ကာလတွင် နှစ်ပတ်လည် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၂၀,၅၉၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် တွေ့နိုင်သည်။ {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|11,936||align=right|23,901 |- |2002||align=right|11,640||align=right|23,431 |- |2003||align=right|11,540||align=right|23,148 |- |2004||align=right|11,289||align=right|22,775 |- |2005||align=right|10,983||align=right|22,370 |- |2006||align=right|10,919||align=right|21,817 |- |2007||align=right|11,139||align=right|22,069 |- |2008||align=right|11,241||align=right|22,321 |- |2009||align=right|10,202||align=right|20,859 |- |2010||align=right|9,962||align=right|20,072 |- |2011||align=right|10,154||align=right|20,338 |- |2012||align=right|10,234||align=right|20,351 |- |2015||align=right|10,372||align=right|20,595 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခဆွတ်ရဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ ဘူတာအမှတ်သည် HK-81 ဖြစ်သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ== Mister Donut, FamilyMart, 7-11 နှင့် Lawson စသည့်ဆိုင်များသည် လမ်းလျှောက်သွားနိုင်သည့် အကွာအဝေးအတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် နိုရှိခယောရပ်ကွက်ရုံးနှင့် ဆဲအိယုစူပါမားကတ်များနှင့် နီးသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Rakusaiguchi}} (HK-80)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-82)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Rakusaiguchi (HK-80)|next=Nishi-Kyōgoku (HK-82)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous={{STN|Nagaoka-Tenjin}} (HK-77)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-83)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next={{STN|Karasuma}} (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-route|route=Arashiyama Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|next={{STN|Kami-Katsura}} (HK-96)|col=black}} {{j-rserv|service=Limited Express "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|b=d|previous=Awaji (HK-63)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express "Ogura"|previous=Karasuma (HK-85)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html Katsura Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] gn9dtx49tqovhju4fsin773vr94qbc6 1028588 1028587 2026-04-30T11:54:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028588 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name =ခဆွတ်ရဘူတာ | native_name = 桂駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Katsura-Station.JPG | alt = | caption = | other_name = | address = Kawashima Kitaura-chō 97-2, [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市西京区川島北裏町97-2）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|34|58|46|N|135|42|12|E|display=inline,title|region:JP_type:railwaystation}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = {{Plainlist| * [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] * [[Hankyū Arashiyama Line|Arashiyama Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-81 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html|Official}} | opened = 1928 | closed = | former = | passengers = 20.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဆွတ်ရဘူတာ ''' (桂駅'' ခဆွတ်ရ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]လယ်မှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဆွတ်ရမြစ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ ခဆွတ်ရအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် ဟန်ခယူးအရရှိယာမလိုင်းကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ အချက်အချာဘူတာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်း (၆) ခုနှင့် ပလက်ဖောင်း (၃) ခု ပါဝင်သည်။ လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ်များသည် ပလက်ဖောင်းနှင့် ရထားလမ်းကြောင်းများအပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် Hankyu Mew, အဝတ်အစားများရောင်းသည့် အလွှာငါးလွှာ၊ ယန်း ၁၀၀ တန်ဆိုင်နှင့် KFC နှင့် Mos Burger ကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ) ကာလတွင် နှစ်ပတ်လည် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၂၀,၅၉၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် တွေ့နိုင်သည်။ {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|11,936||align=right|23,901 |- |2002||align=right|11,640||align=right|23,431 |- |2003||align=right|11,540||align=right|23,148 |- |2004||align=right|11,289||align=right|22,775 |- |2005||align=right|10,983||align=right|22,370 |- |2006||align=right|10,919||align=right|21,817 |- |2007||align=right|11,139||align=right|22,069 |- |2008||align=right|11,241||align=right|22,321 |- |2009||align=right|10,202||align=right|20,859 |- |2010||align=right|9,962||align=right|20,072 |- |2011||align=right|10,154||align=right|20,338 |- |2012||align=right|10,234||align=right|20,351 |- |2015||align=right|10,372||align=right|20,595 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခဆွတ်ရဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ ဘူတာအမှတ်သည် HK-81 ဖြစ်သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ== Mister Donut, FamilyMart, 7-11 နှင့် Lawson စသည့်ဆိုင်များသည် လမ်းလျှောက်သွားနိုင်သည့် အကွာအဝေးအတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် နိုရှိခယောရပ်ကွက်ရုံးနှင့် ဆဲအိယုစူပါမားကတ်များနှင့် နီးသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Rakusaiguchi}} (HK-80)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-82)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Rakusaiguchi (HK-80)|next=Nishi-Kyōgoku (HK-82)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous={{STN|Nagaoka-Tenjin}} (HK-77)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-83)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next={{STN|Karasuma}} (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-route|route=Arashiyama Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|next={{STN|Kami-Katsura}} (HK-96)|col=black}} {{j-rserv|service=Limited Express "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|b=d|previous=Awaji (HK-63)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express "Ogura"|previous=Karasuma (HK-85)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html Katsura Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 7ebyt3p0ntw6ly3gkhy3s4w09cmdb6i 1028589 1028588 2026-04-30T11:54:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028589 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name =ခဆွတ်ရဘူတာ | native_name = 桂駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Katsura-Station.JPG | alt = | caption = | other_name = | address = Kawashima Kitaura-chō 97-2, [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市西京区川島北裏町97-2）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|34|58|46|N|135|42|12|E|display=inline,title|region:JP_type:railwaystation}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = {{Plainlist| * [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] * [[Hankyū Arashiyama Line|Arashiyama Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-81 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html|Official}} | opened = 1928 | closed = | former = | passengers = 20.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဆွတ်ရဘူတာ ''' (桂駅'' ခဆွတ်ရ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]လယ်မှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဆွတ်ရမြစ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ ခဆွတ်ရအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် ဟန်ခယူးအရရှိယာမလိုင်းကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ အချက်အချာဘူတာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်း (၆) ခုနှင့် ပလက်ဖောင်း (၃) ခု ပါဝင်သည်။ လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ်များသည် ပလက်ဖောင်းနှင့် ရထားလမ်းကြောင်းများအပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် Hankyu Mew, အဝတ်အစားများရောင်းသည့် အလွှာငါးလွှာ၊ ယန်း ၁၀၀ တန်ဆိုင်နှင့် KFC နှင့် Mos Burger ကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ) ကာလတွင် နှစ်ပတ်လည် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၂၀,၅၉၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် တွေ့နိုင်သည်။ {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|11,936||align=right|23,901 |- |2002||align=right|11,640||align=right|23,431 |- |2003||align=right|11,540||align=right|23,148 |- |2004||align=right|11,289||align=right|22,775 |- |2005||align=right|10,983||align=right|22,370 |- |2006||align=right|10,919||align=right|21,817 |- |2007||align=right|11,139||align=right|22,069 |- |2008||align=right|11,241||align=right|22,321 |- |2009||align=right|10,202||align=right|20,859 |- |2010||align=right|9,962||align=right|20,072 |- |2011||align=right|10,154||align=right|20,338 |- |2012||align=right|10,234||align=right|20,351 |- |2015||align=right|10,372||align=right|20,595 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခဆွတ်ရဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ ဘူတာအမှတ်သည် HK-81 ဖြစ်သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ== Mister Donut, FamilyMart, 7-11 နှင့် Lawson စသည့်ဆိုင်များသည် လမ်းလျှောက်သွားနိုင်သည့် အကွာအဝေးအတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် နိုရှိခယောရပ်ကွက်ရုံးနှင့် ဆဲအိယုစူပါမားကတ်များနှင့် နီးသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Rakusaiguchi}} (HK-80)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-82)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Rakusaiguchi (HK-80)|next=Nishi-Kyōgoku (HK-82)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous={{STN|Nagaoka-Tenjin}} (HK-77)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-83)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next={{STN|Karasuma}} (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-route|route=Arashiyama Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|next={{STN|Kami-Katsura}} (HK-96)|col=black}} {{j-rserv|service=Limited Express "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|b=d|previous=Awaji (HK-63)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express "Ogura"|previous=Karasuma (HK-85)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html Katsura Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] my62y35l8cpd43pxn57bu60ahe27c7t 1028590 1028589 2026-04-30T11:54:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028590 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name =ခဆွတ်ရဘူတာ | native_name = 桂駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Katsura-Station.JPG | alt = | caption = | other_name = | address = Kawashima Kitaura-chō 97-2, [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />{{Nihongo2|（京都市西京区川島北裏町97-2）}} | country = Japan | coordinates = {{coord|34|58|46|N|135|42|12|E|display=inline,title|region:JP_type:railwaystation}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = {{Plainlist| * [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] * [[Hankyū Arashiyama Line|Arashiyama Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-81 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html|Official}} | opened = 1928 | closed = | former = | passengers = 20.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဆွတ်ရဘူတာ ''' (桂駅'' ခဆွတ်ရ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]လယ်မှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဆွတ်ရမြစ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ ခဆွတ်ရအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် ဟန်ခယူးအရရှိယာမလိုင်းကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ အချက်အချာဘူတာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်း (၆) ခုနှင့် ပလက်ဖောင်း (၃) ခု ပါဝင်သည်။ လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ်များသည် ပလက်ဖောင်းနှင့် ရထားလမ်းကြောင်းများအပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် Hankyu Mew, အဝတ်အစားများရောင်းသည့် အလွှာငါးလွှာ၊ ယန်း ၁၀၀ တန်ဆိုင်နှင့် KFC နှင့် Mos Burger ကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ) ကာလတွင် နှစ်ပတ်လည် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၂၀,၅၉၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် တွေ့နိုင်သည်။ {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|11,936||align=right|23,901 |- |2002||align=right|11,640||align=right|23,431 |- |2003||align=right|11,540||align=right|23,148 |- |2004||align=right|11,289||align=right|22,775 |- |2005||align=right|10,983||align=right|22,370 |- |2006||align=right|10,919||align=right|21,817 |- |2007||align=right|11,139||align=right|22,069 |- |2008||align=right|11,241||align=right|22,321 |- |2009||align=right|10,202||align=right|20,859 |- |2010||align=right|9,962||align=right|20,072 |- |2011||align=right|10,154||align=right|20,338 |- |2012||align=right|10,234||align=right|20,351 |- |2015||align=right|10,372||align=right|20,595 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ခဆွတ်ရဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ ဘူတာအမှတ်သည် HK-81 ဖြစ်သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ== Mister Donut, FamilyMart, 7-11 နှင့် Lawson စသည့်ဆိုင်များသည် လမ်းလျှောက်သွားနိုင်သည့် အကွာအဝေးအတွင်း တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် နိုရှိခယောရပ်ကွက်ရုံးနှင့် ဆဲအိယုစူပါမားကတ်များနှင့် နီးသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Rakusaiguchi}} (HK-80)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-82)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Rakusaiguchi (HK-80)|next=Nishi-Kyōgoku (HK-82)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous={{STN|Nagaoka-Tenjin}} (HK-77)|next={{STN|Nishi-Kyōgoku}} (HK-83)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next={{STN|Karasuma}} (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Nagaoka-Tenjin (HK-77)|next=Saiin (HK-83)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train" (weekends, holidays)|previous={{STN|Awaji}} (HK-63)|next=Karasuma (HK-85)|col=red}} {{j-route|route=Arashiyama Line (HK-81)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|next={{STN|Kami-Katsura}} (HK-96)|col=black}} {{j-rserv|service=Limited Express "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|b=d|previous=Awaji (HK-63)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express "Ogura"|previous=Karasuma (HK-85)|next=Kami-Katsura (HK-96)|col=red}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/katsura/index.html Katsura Station] from Hankyu Railway website ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 9y1li9neix1ir8t827jyi1ykw1lne3u 0 113904 1028532 837047 2026-04-30T11:19:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028532 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခဝရမချိဘူတာ | native_name = 河原町 | native_name_lang = ja | type = | image = Kyoto Marui.JPG | alt = | caption = Former [[Hankyu Department Store]] building above the underground terminal, now occupied by Kyoto [[Marui]] | other_name = | address = Shijō-dōri Kawaramachi, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />（京都市下京区四条通河原町） | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.55|N|135|46|10.06|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] | platforms = | connections = [[Gion-Shijō Station]] ([[Keihan Main Line]]) | structure = | code = HK-86 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html|Official}} | opened = 1963 | closed = | former = | passengers = 27.3 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဝရမချိဘူတာ ''' (川原町駅'' ခဝရမချိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် မြေအောက်ထပ်တွင် ရထားလမ်းကြောင်းသုံးခုနှင့် အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Katsura}}, {{STN|Takatsuki-shi}}, {{STN|Umeda||Osaka (Umeda)}}, {{STN|Arashiyama|Hankyu}}, {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Tengachaya}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, and Osaka (Umeda)<br />(One local train departs for Osaka (Umeda) every morning, and one local train for Nagaoka-Tenjin on weekdays)<br />sightseeing limited express trains for Osaka (Umeda)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, Osaka (Umeda), Arashiyama, Kita-Senri, Tengachaya, Kobe, and Takarazuka|col=limegreen}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|previous={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|previous=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|previous=Karasuma|col=#36c}} {{j-rserv|service=Semi Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|previous=Karasuma|col=red}} {{end box}} ==သမိုင်းကြောင်း== ဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ခဝရမချိဘူတာ ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာဟူသည့်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="2019-renaming">{{cite news |date=2019-10-01 |script-title=ja:阪急「河原町」→「京都河原町」に駅名変更 深夜に看板付け替え |language=Japanese |work=The Kyoto Shimbun |publisher=The Kyoto Shimbun |url=https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002191353/https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-date=2019-10-02}}</ref> ခဝရမချိဘူတာနှင့် ခရဆုမဘူတာများ မဖွင့်လှစ်မီအချိန်အထိ ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မလိုင်းသည် အိုးမိယဘူတာတွင် ခရီးအဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်ခယူးရထားလိုင်းပေါ်ရှိဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-86 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja }}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်အထိ) တွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၇,၃၂၀,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|14,773,000||align=right|28,665,000 |- |2002||align=right|14,027,000||align=right|27,717,000 |- |2003||align=right|13,930,000||align=right|26,861,000 |- |2004||align=right|13,641,000||align=right|26,433,000 |- |2005||align=right|14,116,000||align=right|26,863,000 |- |2006||align=right|13,830,000||align=right|26,586,000 |- |2007||align=right|14,471,000||align=right|27,479,000 |- |2008||align=right|15,816,000||align=right|29,763,000 |- |2009||align=right|13,121,000||align=right|26,406,000 |- |2010||align=right|12,925,000||align=right|24,882,000 |- |2011||align=right|12,819,000||align=right|24,508,000 |- |2012||align=right|13,454,000||align=right|25,522,000 |- |2015||align=right|14,460,000||align=right|27,320,000 |} ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ဘူတာပတ်ဝန်းကျင် (ရှိဂျောခဝရမချိ) နေရာသည် ကျိုတိုမြို့၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အိမ်ခြံမြေများသည် ကျိုတိုမြို့၏ တန်ဖိုးအရှိဆုံးနေရာများ ဖြစ်သည်။{{citation needed|date=June 2015}} ခဝရမချိနှင့် ရှိဂျောလမ်းများသည် မြေအောက်ဘူတာကို ဖြတ်သန်းကာတည်ရှိသည်။ ဂိအွန်း - ရှိဂျောဘူတာ သည် ခမိုမြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာသည် တခရှိမယ ကဲ့သို့သော ကုန်တိုက်များနှင့် မြေအောက်မှတဆင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေအောက်ထပ်တွင် စားစရာများရောင်းချသည့် ဈေးတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် မြေအောက်မှတဆင့် ခရဆုမဘူတာနှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Hankyu website: [http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html Guide] and [https://www.hankyu.co.jp/global/en/characteristic/kawaramachi/index.html features] of Kyoto-kawaramachi Station. ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] f9at8nglbyfkorrwtw3iloycshxezah 1028533 1028532 2026-04-30T11:20:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028533 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခဝရမချိဘူတာ | native_name = 河原町 | native_name_lang = ja | type = | image = Kyoto Marui.JPG | alt = | caption = Former [[Hankyu Department Store]] building above the underground terminal, now occupied by Kyoto [[Marui]] | other_name = | address = Shijō-dōri Kawaramachi, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />（京都市下京区四条通河原町） | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.55|N|135|46|10.06|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] | platforms = | connections = [[Gion-Shijō Station]] ([[Keihan Main Line]]) | structure = | code = HK-86 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html|Official}} | opened = 1963 | closed = | former = | passengers = 27.3 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဝရမချိဘူတာ ''' (川原町駅'' ခဝရမချိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် မြေအောက်ထပ်တွင် ရထားလမ်းကြောင်းသုံးခုနှင့် အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Katsura}}, {{STN|Takatsuki-shi}}, {{STN|Umeda||Osaka (Umeda)}}, {{STN|Arashiyama|Hankyu}}, {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Tengachaya}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, and Osaka (Umeda)<br />(One local train departs for Osaka (Umeda) every morning, and one local train for Nagaoka-Tenjin on weekdays)<br />sightseeing limited express trains for Osaka (Umeda)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, Osaka (Umeda), Arashiyama, Kita-Senri, Tengachaya, Kobe, and Takarazuka|col=limegreen}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|previous={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|previous=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|previous=Karasuma|col=#36c}} {{j-rserv|service=Semi Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|previous=Karasuma|col=red}} {{end box}} ==သမိုင်းကြောင်း== ဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ခဝရမချိဘူတာ ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာဟူသည့်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="2019-renaming">{{cite news |date=2019-10-01 |script-title=ja:阪急「河原町」→「京都河原町」に駅名変更 深夜に看板付け替え |language=Japanese |work=The Kyoto Shimbun |publisher=The Kyoto Shimbun |url=https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002191353/https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-date=2019-10-02}}</ref> ခဝရမချိဘူတာနှင့် ခရဆုမဘူတာများ မဖွင့်လှစ်မီအချိန်အထိ ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မလိုင်းသည် အိုးမိယဘူတာတွင် ခရီးအဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်ခယူးရထားလိုင်းပေါ်ရှိဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-86 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja }}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်အထိ) တွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၇,၃၂၀,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|14,773,000||align=right|28,665,000 |- |2002||align=right|14,027,000||align=right|27,717,000 |- |2003||align=right|13,930,000||align=right|26,861,000 |- |2004||align=right|13,641,000||align=right|26,433,000 |- |2005||align=right|14,116,000||align=right|26,863,000 |- |2006||align=right|13,830,000||align=right|26,586,000 |- |2007||align=right|14,471,000||align=right|27,479,000 |- |2008||align=right|15,816,000||align=right|29,763,000 |- |2009||align=right|13,121,000||align=right|26,406,000 |- |2010||align=right|12,925,000||align=right|24,882,000 |- |2011||align=right|12,819,000||align=right|24,508,000 |- |2012||align=right|13,454,000||align=right|25,522,000 |- |2015||align=right|14,460,000||align=right|27,320,000 |} ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ဘူတာပတ်ဝန်းကျင် (ရှိဂျောခဝရမချိ) နေရာသည် ကျိုတိုမြို့၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အိမ်ခြံမြေများသည် ကျိုတိုမြို့၏ တန်ဖိုးအရှိဆုံးနေရာများ ဖြစ်သည်။{{citation needed|date=June 2015}} ခဝရမချိနှင့် ရှိဂျောလမ်းများသည် မြေအောက်ဘူတာကို ဖြတ်သန်းကာတည်ရှိသည်။ ဂိအွန်း - ရှိဂျောဘူတာ သည် ခမိုမြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာသည် တခရှိမယ ကဲ့သို့သော ကုန်တိုက်များနှင့် မြေအောက်မှတဆင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေအောက်ထပ်တွင် စားစရာများရောင်းချသည့် ဈေးတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် မြေအောက်မှတဆင့် ခရဆုမဘူတာနှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Hankyu website: [http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html Guide] and [https://www.hankyu.co.jp/global/en/characteristic/kawaramachi/index.html features] of Kyoto-kawaramachi Station. ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] rnftddq32wby254cnrqb19ewhfvmovk 1028534 1028533 2026-04-30T11:20:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028534 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ခဝရမချိဘူတာ | native_name = 河原町 | native_name_lang = ja | type = | image = Kyoto Marui.JPG | alt = | caption = Former [[Hankyu Department Store]] building above the underground terminal, now occupied by Kyoto [[Marui]] | other_name = | address = Shijō-dōri Kawaramachi, [[Shimogyō-ku, Kyoto|Shimogyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]<br />（京都市下京区四条通河原町） | country = Japan | coordinates = {{coord|35|0|13.55|N|135|46|10.06|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyū Kyoto Main Line|Kyoto Main Line]] | platforms = | connections = [[Gion-Shijō Station]] ([[Keihan Main Line]]) | structure = | code = HK-86 | website = {{URL|http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html|Official}} | opened = 1963 | closed = | former = | passengers = 27.3 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} ''' ခဝရမချိဘူတာ ''' (川原町駅'' ခဝရမချိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် မြေအောက်ထပ်တွင် ရထားလမ်းကြောင်းသုံးခုနှင့် အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Katsura}}, {{STN|Takatsuki-shi}}, {{STN|Umeda||Osaka (Umeda)}}, {{STN|Arashiyama|Hankyu}}, {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Tengachaya}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, and Osaka (Umeda)<br />(One local train departs for Osaka (Umeda) every morning, and one local train for Nagaoka-Tenjin on weekdays)<br />sightseeing limited express trains for Osaka (Umeda)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for Katsura, Takatsuki-shi, Osaka (Umeda), Arashiyama, Kita-Senri, Tengachaya, Kobe, and Takarazuka|col=limegreen}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|previous={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|previous=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|previous=Karasuma|col=#36c}} {{j-rserv|service=Semi Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|previous=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|previous=Karasuma|col=red}} {{end box}} ==သမိုင်းကြောင်း== ဘူတာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ခဝရမချိဘူတာ ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာဟူသည့်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="2019-renaming">{{cite news |date=2019-10-01 |script-title=ja:阪急「河原町」→「京都河原町」に駅名変更 深夜に看板付け替え |language=Japanese |work=The Kyoto Shimbun |publisher=The Kyoto Shimbun |url=https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002191353/https://this.kiji.is/551592768546489441 |archive-date=2019-10-02}}</ref> ခဝရမချိဘူတာနှင့် ခရဆုမဘူတာများ မဖွင့်လှစ်မီအချိန်အထိ ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မလိုင်းသည် အိုးမိယဘူတာတွင် ခရီးအဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်ခယူးရထားလိုင်းပေါ်ရှိဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-86 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja }}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်အထိ) တွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၇,၃၂၀,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက် အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|14,773,000||align=right|28,665,000 |- |2002||align=right|14,027,000||align=right|27,717,000 |- |2003||align=right|13,930,000||align=right|26,861,000 |- |2004||align=right|13,641,000||align=right|26,433,000 |- |2005||align=right|14,116,000||align=right|26,863,000 |- |2006||align=right|13,830,000||align=right|26,586,000 |- |2007||align=right|14,471,000||align=right|27,479,000 |- |2008||align=right|15,816,000||align=right|29,763,000 |- |2009||align=right|13,121,000||align=right|26,406,000 |- |2010||align=right|12,925,000||align=right|24,882,000 |- |2011||align=right|12,819,000||align=right|24,508,000 |- |2012||align=right|13,454,000||align=right|25,522,000 |- |2015||align=right|14,460,000||align=right|27,320,000 |} ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ဘူတာပတ်ဝန်းကျင် (ရှိဂျောခဝရမချိ) နေရာသည် ကျိုတိုမြို့၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအချက်အချာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အိမ်ခြံမြေများသည် ကျိုတိုမြို့၏ တန်ဖိုးအရှိဆုံးနေရာများ ဖြစ်သည်။{{citation needed|date=June 2015}} ခဝရမချိနှင့် ရှိဂျောလမ်းများသည် မြေအောက်ဘူတာကို ဖြတ်သန်းကာတည်ရှိသည်။ ဂိအွန်း - ရှိဂျောဘူတာ သည် ခမိုမြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာသည် တခရှိမယ ကဲ့သို့သော ကုန်တိုက်များနှင့် မြေအောက်မှတဆင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေအောက်ထပ်တွင် စားစရာများရောင်းချသည့် ဈေးတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤဘူတာသည် မြေအောက်မှတဆင့် ခရဆုမဘူတာနှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Hankyu website: [http://www.hankyu.co.jp/global/en/station_guide/kawaramachi/index.html Guide] and [https://www.hankyu.co.jp/global/en/characteristic/kawaramachi/index.html features] of Kyoto-kawaramachi Station. ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] j493bh3a8cnh4v6f4g9urc90lb3ns9c 0 113908 1028538 475339 2026-04-30T11:27:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ခဝရမချိဘူတာ (ခါဂါဝါ)]] စာမျက်နှာကို [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 475339 wikitext text/x-wiki {{coord|34|20|21|N|134|3|9.5|E|source:jawiki_region:JP|display=title}} {{Infobox station | name = Kawaramachi Station | native_name = 瓦町駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Kotoden Kawaramachi Building.jpg | alt = | caption = Kawaramachi Station exterior, March 2010 | other_name = | address = [[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]], [[Kagawa Prefecture|Kagawa]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Takamatsu-Kotohira Electric Railroad]] | line = {{Plainlist| * [[Kotoden Kotohira Line]] * [[Kotoden Nagao Line]] * [[Kotoden Shido Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = | code = | opened = 1927 | closed = | former = | passengers = | pass_year = | services = }} ''' ခဝရမချိဘူတာ ''' (川原町駅'' ခဝရမချိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခါဂါဝါခရိုင်]]၊ [[တခမဆွတ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] pof0r1sk2gr8au82yr84ohs1zxgkafw 1028541 1028538 2026-04-30T11:27:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028541 wikitext text/x-wiki {{coord|34|20|21|N|134|3|9.5|E|source:jawiki_region:JP|display=title}} {{Infobox station | name = ခဝရမချိဘူတာ | native_name = 瓦町駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Kotoden Kawaramachi Building.jpg | alt = | caption = Kawaramachi Station exterior, March 2010 | other_name = | address = [[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]], [[Kagawa Prefecture|Kagawa]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Takamatsu-Kotohira Electric Railroad]] | line = {{Plainlist| * [[Kotoden Kotohira Line]] * [[Kotoden Nagao Line]] * [[Kotoden Shido Line]] }} | platforms = | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = | code = | opened = 1927 | closed = | former = | passengers = | pass_year = | services = }} ''' ခဝရမချိဘူတာ ''' (川原町駅'' ခဝရမချိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[တခမဆွတ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 1iqwupxetgk72c79sipwjfluwcas8vr 3 118212 1028339 482205 2026-04-29T13:35:38Z Ninjastrikers 22896 /* ဧပြီ ၂၀၂၆ */ အပိုင်းသစ် 1028339 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chit Ye Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[User:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[User talk:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၃၊ ၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) == ဧပြီ ၂၀၂၆ == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] ဝီကီပီးဒီးယားမှ ကြိုဆိုပါတယ်။ မကြာမီက သင်ဖန်တီးလိုက်သော စာမျက်နှာ ဟာ စာမျက်နှာသစ်များအတွက် ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ [[WP:LOP|လမ်းညွှန်ချက်]]အချို့နဲ့ ကိုက်ညီမှုမရှိတဲ့အတွက် (မဖယ်ရှားရသေးပါက) မကြာမီအတွင်း [[WP:DP|ဖယ်ရှားခြင်း]] ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ စမ်းသပ်မှုများကို [[Wikipedia:Sandbox|sandbox]] မှာ ပြုလုပ်ပေးပါ။ ဆောင်းပါးများ ဖန်တီးခြင်းနဲ့ပတ်သက်တဲ့ နောက်ထပ် အချက်အလက်များအတွက် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံး ဆောင်းပါး]]ကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ တည်းဖြတ်ရေးသားခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လေ့လာနိုင်ဖို့ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ [[Wikipedia:Introduction|မိတ်ဆက် စာမျက်နှာ]]ကိုလည်း ဖတ်ရှုပေးပါ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။<!-- Template:uw-create1 --> [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၃၅၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 9qyj9kzbvc3umzln59zi57p31wtaw17 0 132260 1028398 867680 2026-04-29T23:36:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028398 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Berber|child5=? ''[[Numidian language|East Numidian]]'' †|map=Map_of_Berber_Languages_2018.png|glottorefname=Berber|glotto=berb1260|iso5=ber|iso2=ber|child6=? ''[[Guanche language|Guanche]]'' †|child4=[[Eastern Berber languages|Eastern]]|altname=ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ⵜⵎⵣⵗⵜ, Tamaziɣt|child3=[[Tuareg languages|Tuareg]]|child2=[[Western Berber languages|Western]]|child1=[[Northern Berber languages|Northern]]|protoname=[[Proto-Berber language|Proto-Berber]]|familycolor=Afro-asiatic|region=[[North Africa]], mainly [[Morocco]], [[Tunisia]], [[Algeria]], [[Libya]], northern [[Mali]] and northern [[Niger]]; smaller Berber-speaking populations in [[Burkina Faso]], [[Egypt]], [[Mauritania]] and the Spanish city of [[Melilla]].<br/><br/>Berber-speaking Moroccan and Algerian immigrants of about 2 million in: France, Netherlands, Belgium, Spain, Germany, Italy, Canada and the United States|ethnicity=[[Berbers]] (''Imaziɣen'')|mapcaption=Berber-speaking populations are dominant in the coloured areas of modern-day North Africa. The other areas of North Africa contain minority Berber-speaking populations.<br/>{{col-begin}}{{col-break}} '''Northern Berber''' ''Kabyle'' {{legend|#BA68C8| [[Kabyle language|Kabyle]] (Taqbaylit)}} ''Atlas'' {{legend|#E53935|[[Central Atlas Tamazight]] (Tamaziɣt)}} {{legend|#F06292|[[Shilha language|Shilha]] (Tacelḥit) }} {{legend|#AD1457|[[Sanhaja de Srair language|Senhaja de Srair]] & [[Ghomara language|Ghomara]]}} ''Zenati'' {{legend|#F57F17|[[Riffian language|Riffian]] (Tmaziɣt)}} {{legend|#FBC02D|[[Ait Seghrouchen Berber|Ayt Seghrouchen]] & [[Eastern Middle Atlas Berber|Ayt Warayn]]}} {{legend|#E65100|[[Shenwa language|Shenwa]]}} {{legend|#FF5722|[[Shawiya language|Shawiya]]}} {{legend|#FFFF00|Other Zenati ([[Mzab–Wargla languages|Mzab-Wargla]], [[East Zenati languages|East Zenati]])}} {{col-break}} '''Western Berber''' {{legend|#034665|[[Zenaga language|Zenaga]] (Tuḍḍungiyya)}} '''Eastern Berber''' {{legend|#00E676|[[Eastern Berber languages|Eastern Berber]] (Siwi, Nafusi, Sokna, Ghadamès, Awjila)}} '''Tuareg''' {{legend|#6495ED|[[Tuareg languages|Tuareg]] (Tamasheq)}} {{col-end}}}} '''ဘာရ်ဘာရ်ဘာသာစကား'''များကို ဘာရ်ဘာရ်စကား သို့ အမာဇစ်ဘာသာဟူ၍လည်း သိပါသေးသည်။ (ဘာဘာအမည်: {{Template:Lang|ber-Latn|Tamaziɣt}} ၊ တာမာဇစ်ဟုဖတ်ပါ) {{Template:Lang|ber-Latn|Tamazight}}နီယို တီဖီနာဂ် : ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, Tuareg Tifinagh : ⵜⵎⵣⵗⵜ, (အသံထွက်, ထွါးရေဂ် တီဖီနာဂ် ), သည် အာရှအာဖရိသွေးနှောဘာသာစကားမိသားစုမှ ခွဲထွက်သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဤစကားတို့တွင် မြောက်အမေရိကမှ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သည့် ဘာရ်ဘာရ် များပြောဆိုသောနီးစပ်ဆက်နွယ်သည့် ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်စုပါဝင်သည်။ <ref name=":0">Hayward, Richard J., chapter ''Afroasiatic'' in Heine, Bernd & Nurse, Derek, editors, ''African Languages: An Introduction'' Cambridge 2000. {{Template:ISBN|0-521-66629-5}}.</ref> ဘာသာစကားများကိုရှေးဟောင်း Libyco-Berber စာဖြင့်ရေးသားခဲ့ပြီးယခု တီဖီနာဂ်ပုံစံဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ == သမားရိုးကျစာလုံးပေါင်းစနစ် == [[ဖိုင်:Prehistory-draa16.jpg|thumb| မော်ရိုကို၊ ဇာဂိုရာ ရှိရှေး လီဘယ်ကို-ဘာရ်ဘာရ် ကျောက်စာများ ]] == Phonology == {| class="wikitable" ! ! ရှေ့ ! ဗဟို ! နောက်သို့ |- style="text-align:center;" ! ပိတ် | {{Template:IPA|i}} | | {{Template:IPA|ʊ}} |- style="text-align:center;" ! နှစ်လယ် | | {{Template:IPA|ə}} | |- style="text-align:center;" ! ဖွင့် | {{Template:IPA|æ}} | | |} === ဗျည်း === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="2" | Labial ! colspan="2" | သွားဘက်ဆိုင်ရာ ! colspan="3" | Alveolar ! rowspan="2" | Palatal ! rowspan="2" | Velar ! colspan="2" | Uvular ! rowspan="2" | Pharyngeal ! rowspan="2" | ရေပန်းစား |- ! <small>လွင်ပြင်</small> ! <small>ဓာတ်ခွဲခန်း</small> ! <small>လွင်ပြင်</small> ! <small>emph ။</small> ! <small>လွင်ပြင်</small> ! <small>velar ။</small> ! <small>emph ။</small> ! <small>လွင်ပြင်</small> ! <small>ဓာတ်ခွဲခန်း။</small> |- style="text-align:center;" ! colspan="2" | နှာခေါင်း | {{Template:IPA|m}} | | | | {{Template:IPA|n}} | | | | | | | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" | ရပ် ! <small>အသံ</small> | | | | | {{Template:IPA|t}} | | {{Template:IPA|tˤ}} | {{Template:IPA|t͡ʃ}} | {{Template:IPA|k}} | {{Template:IPA|q}} | {{Template:IPA|qʷ}} | | |- style="text-align:center;" ! <small>ထုတ်ဖော်ပြောဆို</small> | {{Template:IPA|b}} | {{Template:IPA|bʷ}} | | | {{Template:IPA|d}} | | | {{Template:IPA|d͡ʒ}} | {{Template:IPA|ɡ}} | | | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" | မင်္ဂလာပါ ! <small>အသံ</small> | {{Template:IPA|f}} | | {{Template:IPA|θ}} | | {{Template:IPA|s}} | | {{Template:IPA|sˤ}} | {{Template:IPA|ʃ}} | | {{Template:IPA|χ}} | | {{Template:IPA|ħ}} | {{Template:IPA|h}} |- style="text-align:center;" ! <small>ထုတ်ဖော်ပြောဆို</small> | {{Template:IPA|β}} | | {{Template:IPA|ð}} | {{Template:IPA|ðˤ}} | {{Template:IPA|z}} | | {{Template:IPA|zˤ}} | {{Template:IPA|ʒ}} | {{Template:IPA|ɣ}} | | | {{Template:IPA|ʕ}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" | အနီးစပ်ဆုံး | | | | | {{Template:IPA|l}} | {{Template:IPA|ɫ}} | | {{Template:IPA|j}} | {{Template:IPA|w}} | | | | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" | ခွန် | | | | | {{Template:IPA|r}} | | {{Template:IPA|rˤ}} | | | | | | |} [[ဖိုင်:Percent_of_Berber_speakers_in_Morocco_by_census_2004.png|thumb| ၂၀၀၄ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုတွင်မော်ရိုကိုရှိဘာဘာစကားပြောသူများ၏ရာခိုင်နှုန်း <ref>{{Template:Cite web|url=http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html|title=Recensement général de la population et de l'habitat 2004|publisher=Hcp.ma|date=|accessdate=2015-07-14}}</ref> ]] * '''မော်ရိုကို''' - ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင်အန်ဒရေဘာစက်သည် (''La langue berbère; ဘာရ်ဘာရ်ဘာသာစကား'' ၊ ''အာဖရိကဘာသာစကားများ၏လက်စွဲစာအုပ်'' ၊ အပိုင်း ၁၊ အောက်စ်ဖို့ဒ်) စာအုပ်တွင် ပမော်ရိုကိုရှိ မျိုးနွယ်စုငယ်များအနေဖြင့် ဘာရ်ဘာရ်စကားအား ပြောဆိုကြသည်ဟု ခန့်မှန်း၍ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုအရ မော်ရိုကိုလူမျိုး ၃၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဘာဘာစကားပြောကြသည်၊ သုံးဘာသာနှင့်ဘာသာသုံးဘာသာစကားရှိသူများအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ {{Template:Citation needed|date=March 2013}} 2000 ကားလ် Prasse Tawalt.com မှာ Brahim Karada အားဖြင့် ကောက်ယူအင်တာဗျူးတွင် "ထက်ပိုမိုတဲ့တတိယ" ထောက်ပြသည်။ {{Template:Citation needed|date=May 2017}} တစ်ဦးက 2007 ခုနှစ်ခန့်မှန်းချက် 7.5 သန်းမှာမော်ရိုကိုအတွက် Amazigh စပီကာများ၏အရေအတွက်ထားတော်မူ၏။ Ethnologue ၏အဆိုအရ (၎င်း၏ Moroccan Arabic ၏ကိန်းဂဏန်းများမှကောက်နုတ်ချက်အားဖြင့်), ဘာဘာစကားပြောလူ ဦး ရေခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၃၅.၅. သို့မဟုတ်ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၀.၅. သန်းရှိသည်။ သို့သော်တစ်ဦးချင်းဘာသာစကားအတွက် ပေးသောကိန်းဂဏန်းများသည် ၇.၅ သန်းအထိသာသုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။ ** ရိုင်ဖယ် - ၃ သန်း ** ရှိတ် - ၈ သန်း ** ဗဟို Atlas Tamazight : 4-5 သန်း * '''အယ်လ်ဂျီးရီးယား''' - ၁၉၀၆ တွင် (လူ ဦး ရေနည်းပါးသောဆာဟာရဒေသမှဖယ်ထုတ်ပြီး) အယ်လ်ဂျီးရီးယားရှိဘာဘာဘာသာစကားများကိုပြောဆိုသောလူဦးရေသည် ၄,၄၄၇,၁၄၉ အနက် ၁,၃၀၅,၇၃၀ အနက် ၂၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ဟုခန့်မှန်းရသည်။ [[ဖိုင်:Aires_linguistiques_du_nord-est_algérien.svg|thumb|180x180px| Kabyle အဘိဓာန် များနှင့် Shawiya အယ်လ်ဂျီးရီးယား၏ဗဟို-အရှေ့ပိုင်းအစိတ်အပိုင်းအတွက်ဘာသာစကားများ ]] (Doutté & Gautier, ''Enquête sur la dispersion de la langue berbère en algérie, faite par l'ordre de M. le Gouverneur Général'', Alger 1913) ။ ) ၁၉၁၁ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုမှာ ၄၇၇၀၅၂၆ အနက် ၁.၀၈၄,၇၀၂ စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ Doutté & Gautier ကဤသည်ကျယ်ပြန့်သော ဘာသာစကားနှစ်မျိုး ကွဲပြား သောဒေသများတွင် Shawiya ကိုအလေးအနက်ရေတွက်ခြင်း၏ရလဒ်ဖြစ်သည်ဟုအကြံပြုသည်။ အာရဗီ ( Blida မြို့ကဲ့သို့) ဝန်းရံထားသောဘာဘာအုပ်စုများသည်ဘာဘီကိုဝိုင်းရံထားကြပြီး Berber ဝန်းကျင်တွင်အာရဗစ်စကားပြောသူများက Tizi Ouzou မြို့အနီးရှိ Sikh ou Meddour ကဲ့သို့ဘာဘာကိုလက်ခံသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင်အန်ဒရေဘာစေးကအယ်လ်ဂျီးရီးယားလူ ဦး ရေ၏သုံးပုံတစ်ပုံသည်ဘာဘာအားပြောဆိုကြသည်ဟုခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၁၈၈၆ တွင်သမိုင်းပညာရှင်ချားလ်စ် - ရောဘတ်အေဂျွန်၏အဆိုအရအယ်လ်ဂျီးရီးယားတွင်ဘာဘာစကားပြောသူ ၁.၂ သန်းနှင့်အာရပ်စကားပြောသူ ၁.၁ သန်းရှိသည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အယ်လ်ဂျီးရီးယားသန်းခေါင်စာရင်းအရဘာဘာစကားပြောဆိုရန်အယ်လ်ဂျီးရီးယား ၁၂,၀၉၆,၃၄၇ အနက် ၂,၂၉၇,၉၉၇ သို့မဟုတ် ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းကတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် Salem Chaker သည်အယ်လ်ဂျီးရီးယားတွင် ၃,၆၅၀,၀၀၀ (သို့) အယ်လ်ဂျီးရီးယားငါး ဦး တွင်တစ် ဦး သည်ဘာဘာဘာသာစကားကိုပြောဆိုသည်ဟုခန့်မှန်းခဲ့သည် (Chaker 1984, pp ။ &nbsp; 8-9) ။ Ethnologue ၏အဆိုအရ၊ <ref>{{Template:Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=DZ|title=Algeria|publisher=Ethnologue|date=|accessdate=2013-04-30}}</ref> လတ်တလောခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုတွင် ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်ပြီး (ဘာဘာဘာသာစကားတစ်ခုစီအတွက်ပေါင်းစပ်ထားသည့်စုစုပေါင်းကိန်းဂဏန်းများနှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၄ သန်း) နှင့် (၄ င်း၏အယ်လ်ဂျီးရီးယားအာရ်ကိန်းဂဏန်းများမှနှုတ်ယူပြီး) ၂၉ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သည် (Hunter 1996) ။ ယင်းတို့အနက်အများစုကိုဘာသာစကားသုံးမျိုးဖြင့်တွက်ချက်သည် (သင့်လျော်သောရက်စွဲမှသမိုင်းဝင်လူ ဦး ရေအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ရာခိုင်နှုန်းများ) - <ref>{{Template:Cite web|url=http://www.populstat.info/Africa/algeriac.htm|title=ALGERIA: population growth of the whole country|publisher=Populstat.info|date=|accessdate=2013-04-30}}</ref> === နာမ် === ဘာရ်ဘာရ်ဘာသာစကားများရှိ [[နာမ် (သဒ္ဒါ)|နာမ်များသည်]] ကျား၊ မ (ပုဆိန်နှင့်ဣတ္ထိ)၊ နံပါတ် (အများကိန်းနှင့်အများကိန်း) နှင့် ပြည်နယ် (လွတ်လပ်သောပြည်နယ်နှင့် တည်ဆောက်မှုပြည်နယ် ) တွင်ကွဲပြားသည်။ အဆိုပါပုလ်၏ဖြစ်ရပ်မှာတော့နာမ်ယေဘုယျအားဖြင့်ဘာဘာ၏သုံးအက္ခရာများ၏တဦးတည်း, ''တစ်ဦးနဲ့စတင်,'' ''u'' ''သို့မဟုတ်ဈ'' (စံ orthography ''အတွက်အီးတစ်ဦးကိုကိုယ်စားပြုတယ်'' schwa အသံထွက်၏အကြောင်းပြချက်များအတွက်ဖြည့်စွက် {{Template:IPA|[ə]}} :: afus "လက်" :: argaz "လူ" :: udem "မျက်နှာ" :: ul "နှလုံးသား" :: ixef "ဦးခေါင်း" :: iles "လျှာ" :: afus → tafust :: udem → tudemt :: ixef → tixeft :: ifassen → tifassin :: afus →ifassen "လက်တွေ" :: argaz → irgazen "ယောက်ျား" :: ixef → ixfawen "အကြီးအကဲများ" :: ul → ulawen "နှလုံးသား" :: adrar → idurar "တောင်" :: agadir → igudar "နံရံ / ရဲတိုက်" :: abaghus → ibughas "မျောက်" :: izi → izan "(အဆိုပါ) ပျံသည်" :: azur → izuran "ခေါင်မိုး" :: iziker → izakaren "ကြိုး" :: argaz → urgaz :: amghar → umghar :: adrar → udrar :: tamghart → temghart "မိန်းမ / ရင့်ကျက်သောမိန်းမ" :: tamdint → temdint "မြို့" :: tarbat → terbat "မိန်းကလေး" တတိယအချက်မှာ က ဦး တွင် သရဝက်အက္ခရာ ( ''w'' သို့မဟုတ် ''y'' ) ထည့်သွင်းခြင်းဖြစ်သည်။ :: asif → '''w'''asif "မြစ်" :: auu → '''w'''aḍu "လေ" :: iles → '''y'''iles "လျှာ" :: uccen → '''w'''uccen "ဝံပုလွေ" နောက်ဆုံးတွင်အချို့သောနာမ်များသည်လွတ်လပ်သောအခြေအနေအတွက်မပြောင်းလဲပါ။ :: taddart → taddart "အိမ် / ရွာ" :: tuccent → tuccent "အမျိုးသမီး ၀ ံပုလွေ" အောက်ပါဇယားသည်နာမ် ''amghar ၏'' "လူဟောင်း / ခေါင်းဆောင်" အတွက်ပုံစံများကိုဖော်ပြသည်။ {| class="wikitable" | | colspan="2" | ပုလ် | colspan="2" | .တ္ |- | | ပုံမှန် | အေးဂျင့် | ပုံမှန် | အေးဂျင့် |- | နာမ် | ''amghar'' | ''အွမ်'' | ''တကယ'' | ''မိုးမခ'' |- | အများကိန်း | ''imgharen'' | ''yimgharen'' | ''သီရိ'' | ''temgharin'' |} == ကြည့်ရှုပါ == * အမေရိကရှိ အမာဇစ်ယဉ်ကျေးမှုအသင်း == မှတ်စုတို == * အလယ်ခေတ်ဘာဘာအရိုးစု, Boogert, Leiden တက္ကသိုလ် [http://www.islamicmanuscripts.info/reference/articles/Boogert-2000-corrected-version_Medieval%20berber%20orthography.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112100910/http://www.islamicmanuscripts.info/reference/articles/Boogert-2000-corrected-version_Medieval%20berber%20orthography.pdf |date=12 January 2015 }} * Brett မိုက်ကယ်; & Fentress, အဲလစ်ဇဘက် (1997) ။ ''ဘာရ်ဘာရ်များ (အာဖရိကပြည်သူ့)'' ။ {{Template:ISBN|0-631-16852-4}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-631-16852-4|0-631-16852-4]] ။ {{Template:ISBN|0-631-20767-8}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-631-20767-8|0-631-20767-8]] (Pbk) ။ * Abdel-Masish, Ernest တီ 1971 ။ ''Tamazight ၏အကိုးအကား Grammar (Middle Atlas Berber)'' ။ အရှေ့တောင်နှင့်မြောက်အာဖရိကလေ့လာရေးစင်တာ၊ မီချီဂန်တက္ကသိုလ် * Basset, André။ ၁၉၅၂ ။ ''La langue berbère'' အာဖရိကဘာသာစကားများလက်စွဲစာအုပ် ၁၊ ed ။ Daryll Forde ။ London: Oxford University Press * Chaker, လမ်။ 1995 ။ ''Linguistique berbère: Études de syntaxe et deachronie'' ။ MS — Ussun amaziɣ 8, ser ။ ed ။ လမ် Chaker ။ ပဲရစ်နှင့် Leuven: Uitgeverij Peeters * Dallet, Jean-Marie ။ ၁၉၈၂ ။ ''Mangellet, Algérie, parler des At at dellnaire kabyle – français'' ။ Études etholinguistiques Maghreb – Sahara 1, ser ။ eds ။ လမ် Chaker နှင့် Marceau Gast ။ ပဲရစ် - ပြင်သစ်နိုင်ငံSociétéd'études linguistiques et anthropologiques * က de Foucauld, ချားလ်စ်ယူဂျင်း ။ ၁၉၅၁ ။ ''dictionnaire touareg – français, dialecte de l'Ahaggar'' ။ 4 အုပျတှဲ။ [ပဲရစ်] Imprimerie nationale de France * Delheure ဂျင်း။ ၁၉၈၄ ။ ''Aǧraw n yiwalen: tumẓabt t-tfransist, Dictionnaire mozabite-français, langue berbèreparlée du Mzab, Sahara septentrional, Algérie'' ။ Études etholinguistiques Maghreb – Sahara 2, ser ။ eds ။ လမ် Chaker နှင့် Marceau Gast ။ ပဲရစ် - ပြင်သစ်နိုင်ငံSociétéd'études linguistiques et anthropologiques * ——— ။ 1987 ။ ''Agerraw n မှတ်ပုံတင်: teggargrent – taṛumit, Dictionnaire ouargli – français, langue parléeà Oaurgla et Ngoussa, oasis du Sahara septentrinal, Algérie'' ။ Études etholinguistiques Maghreb-Sahara 5, ser ။ eds ။ လမ် Chaker နှင့် Marceau Gast ။ ပဲရစ် - ပြင်သစ်နိုင်ငံSociétéd'études linguistiques et anthropologiques * Kossmann, Maarten G. အ 1999 ။ ''Essai sur la phonologie du proto-berbère'' Grammatische Analysen afrikanischer Sprachen 12, ser ။ eds ။ Wilhelm JG Möhligနှင့် Bernd Heine ။ Köln: RüdigerKöppe Verlag * Kossmann, Maarten G. အနှင့် Hendrikus ယောသပ်သည် Stroomer ။ 1997 ။ "ဘာဘာ Phonology" ။ Alan S. Kaye တည်းဖြတ်သော ''အာရှနှင့်အာဖရိက (ကော့ကေးဆပ်အပါအ ၀ င်) Phonologies တွင်'' ။ 2 အုပျတှဲ။ Vol ။ ၁ ။ Winona ရေကန်: Eisenbrauns ။ 461-475 * Na-Zerrad, Kamal ။ 1998 ။ ''Dictionarrie des racines berbères (formes attestées)'' Paris နှင့် Leuven: Center de Recherche Berbère နှင့် Uitgeverij Peeters * ကားလ် -Gottfried Prasse, Ghubăyd gggg-Ălăwžəliနှင့်Ghăbdəwanəg-Muxămmăd။ 1998 ။ ''Asăggălalaf: Tămaẓəq – Tăfrăsist - Lexique touareg – français'' ။ 2nd ed ။ Carsten Niebuhr Institute မှပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း 24, ser ။ eds ။ Paul John Frandsen၊ Daniel T. Potts နှင့် Aage Westenholz တို့ဖြစ်သည်။ København: ပြတိုက် Tusculanum စာနယ်ဇင်း * Quitout, Michel ။ 1997 ။ ''Grammaire berbère (rifain, tamazight, chleuh, kabyle)'' ပဲရစ်နှင့်မွန်ထရီယမ်Éditions l'Harmattan * Rössler, Otto ။ ၁၉၅၈ ။ "Die Sprache Numidiens" ။ ''Sybaris တွင် - Festschrift Hans Krahe မှအသက် ၆၀ ရှိသည်။'' ''Geburtstag နံနက် 7 ။'' ''၁၉၅၈ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ dargebracht von Freunden, Schülern und Kollegen'' ။ Wiesbaden: Otto Harrassowitz * Sadiqi, Fatima ။ 1997 ။ ''Grammaire du berbère'' ပဲရစ်နှင့်မွန်ထရီယမ်Éditions l'Harmattan ။ {{Template:ISBN|2-7384-5919-6}} [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/2-7384-5919-6|2-7384-5919-6]] == ကိုးကား== {{Template:Reflist|30em}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm "ဘာရ်ဘာရ်အသံဘယ်လို] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309184722/http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm |date=9 March 2014 }}မြ * မြည်တာလဲ[http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309184722/http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm |date=9 March 2014 }} [http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm (Thamazight ကဗျာများသည်စာသားနှင့် MP3 ကဲ့သို့)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309184722/http://lotexx.de/Berberisch/index_en.htm |date=9 March 2014 }} * [https://web.archive.org/web/20110624061513/http://www.llmap.org/languages/tzm.html LL-Map စီမံကိန်းမှ Tamazight ဘာသာစကား၏မြေပုံ] * [https://web.archive.org/web/20101102041258/http://sites.google.com/site/tamazight/the-tamazight-berber-language-profile Tamazight ဘာသာစကားကိုယ်ရေးအချက်အလက်] * [https://www.scribd.com/doc/13240446/The-Etymology-of-Berber "ဘာဘာ" ၏ဝေါဟာရများ] * [https://www.scribd.com/doc/15056143/The-Etymology-of-the-Word-Amazigh "Amazigh" ၏ဝေါဟာရများ] * [http://www.tachelhit.info/ ဘာဘာ၏အစောပိုင်းခရစ်ယာန်သမိုင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200519162934/http://www.tachelhit.info/ |date=19 May 2020 }} * [http://www.tifinagh.freeservers.com/custom.html Tifinagh] * [https://web.archive.org/web/20170826045645/http://www.ancientscripts.com/berber.html ရှေးဟောင်း အရေးအသား များ] * [https://web.archive.org/web/20130812220445/http://www.imyura.net/ Imyura Kabyle စာပေနှင့်ပတ်သက်သော site] * [http://www.amawal.net/ Amawal - ဘာရ်ဘာရ်အဘိဓာန်အွန်လိုင်းပေါ်ရှိအရင်းအမြစ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111122023702/http://www.amawal.net/ |date=22 November 2011 }} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 6boxfjvp0besr4kyquhb0exe9somzt8 0 204717 1028486 1023470 2026-04-30T07:48:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028486 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး | image = BrightVC.jpg | alt = | caption = <!-- [[MOS:CAPTION]]: In a biography article no caption is necessary for a portrait of the subject pictured alone. --> | birth_name = ကုနဠတိုရဏ ဆီဝါရီ<ref name="born">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qmYyHDxehO0|title=50 Facts About Bright ล้วงลับเรื่องสุดส่วนตัวของ "ไบร์ท วชิรวิชญ์"|date=4 May 2020|website=GMMTV|access-date=13 May 2020|language=th}}</ref> | native_name = {{Lang|th|วชิรวิชญ์ ชีวอารี}} | native_name_lang = th | birth_date = {{Birth date and age|1997|12|27|df=yes}} | birth_place = [[:en:Nakhon Pathom, Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ဖထုံမ်]] | nationality = {{flag|Thailand}} | education = [[:en:Suankularb Wittayalai School|သွန်ကုလာဘ ဝိတ္တယလေ]]ကျောင်း <br/> [[:en:Triam Udom Suksa School|တြိအမ္မ ဥဒေါမ သုက္ကဿ]]ကျောင်း | alma_mater = [[:en:Bangkok University|ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]] | height = 183 cm<ref>{{Cite web |url=https://www.gmm-tv.com/artists/view/122/ |title=BRIGHT : Vachirawit Chivaaree ไบร์ท : วชิรวิชญ์ ชีวอารี |access-date=25 February 2021}}</ref> | other_names = Bright | occupation = {{Hlist| သရုပ်ဆောင်|အဆိုတော်|မော်ဒယ်|အစီအစဉ်မှူး}} | years_active = 2013–present | known_for = {{plainlist| * Sarawat in ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''၊ ''[[Still 2gether]]'' }} | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source. --> | website = {{URL|gmm-tv.com/artists/view/122/}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | years_active = 2018–present | genre = ထိုင်းပေါ့ပ် (T-pop) | label = [[ဂျီအမ်အမ် ဂရမ်မီ]] | instrument = {{Hlist|ပင်တိုင်အဆိုတော်|ဂစ်တာသမား}} | associated_acts = F.HERO }} |signature=File: Signature of Bright Vachirawit Chivaaree.svg }} '''Bright (ဘရိုက်)''' ခေါ် '''ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး'''{{Efn|ထိုင်း: วชิรวิชญ์ ชีวอารี, အင်္ဂလိပ်: Vachirawit Chivaaree}}(၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၇ မွေး) သည် ထိုင်းနိုင်ငံသား သည် အမေရိကန်-တရုတ်နွယ်ဖွား သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်, မော်ဒယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ BL (ဘီအာလ်) ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' နှင့် ''[[Still 2gether]]'' တို့မှ ခေါင်းဆောင်မင်းသား ဆာရာဝပ်အဖြစ် သိကြသည်။ ၂၀၂၁ အတွင်း ထွက်ရှိလာမည့် ''[[:en:F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4Thailand]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် F4 ခေါင်းဆောင် Thyme (ဒိုးမျောဂျိ စုကာ့ဆ) အဖြစ် အဓိကနေရာက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-21 |title=ปังแบบฉุดไม่อยู่! "ไบร์ท วชิรวิชญ์" มีผู้ติดตามในไอจีทะลุ 18 ล้าน สูงเป็นอันดับ 1 ในไทย |url=https://www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |access-date=2023-05-31 |website=www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bright Vachirawit Reflects On His Meteoric Rise|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/video/bright-vachirawit-meteoric-rise-what-makes-him-happy/ |access-date=2023-02-10 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}</ref> ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဘရိုက်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ထိုင်း-အမေရိကန်နွယ်ဖွား ဖခင်နှင့် ထိုင်း-တရုတ်နွယ်ဖွား မိခင်တို့က [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[နဂရပဌမခရိုင်|နခွန်ပထုမ်ခရိုင်]]၊ နခွန်ချိုင်စီမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်နာမည်မှာ ကွန်လာသွန် ( Kunlatorn) ဖြစ်သည်။ ကလေးဘဝတွင် မိဘများ ကွာရှင်းခဲ့ကြသဖြင့် မိခင်ဘက်က ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ဝမ်းကွဲမောင်နှမများနှင့် အတူကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ ဂီတမျိုးရိုးရှိသူဖြစ်ပြီး၊ ဦးလေးသည် ဂီတသင်တန်း တစ်ကျောင်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်မှာပင် ဂစ်တာ၊ ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဒရမ်စသည့် တေးဂီတတူရိယာအမျိုးမျိုးကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=HOTTIE ALERT: Thai-American heartthrob Bright Vachirawit|url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/150551/bright-vachirawit-a721-20200402|access-date=13 September 2020|website=PEP.ph|language=en}}</ref> Suankularb Wittayalai ကျောင်းမှ အလယ်တန်း အောင်ပြီး၊ [[:en:Triam Udom Suksa School|Triam Udom Suksa]] ကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်မြင်သည်။ မူလက [[ဓမ္မသတ်တက္ကသိုလ်|သမ္မာဆတ်တက္ကသိုလ်]]၊ အင်ဂျင်နီယာမဟာဌာန လက်အောက်ရှိ ''Thammasat English Programme of Engineering'' (TEPE) ကို တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ [[ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]]မှ နိုင်ငံတကာ မားကတ်တင်းဘွဲ့ ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=วชิรวิชญ์ ชีวอารี (ไบรท์) |url=https://www.nangdee.com/name/f/14724/ไบรท์-วชิรวิชญ์-ชีวอารี.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title=9 Things You Need To Know About Bright Vachirawit |url=https://www.thaiupdate.info/bright-vachirawit-profile/ |website=thaiupdate.info |publisher=Thai Update |access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=เลิฟเซเฮ.. อยากเซว่ารักเธอ (2016) |url=https://www.nangdee.com/title/html/4430/เลิฟเซเฮ..-อยากเซว่ารักเธอ.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title=แซ่บฉุดหัวใจ! "ไบร์ท-วชิรวิชญ์ ชีวอารี" หนุ่มหล่อลูกครึ่งไทย-อเมริกัน |url=https://praew.com/people/274469.html |website=praew.com |publisher=Praew |access-date=15 March 2020 |language=th |date=16 September 2019}}</ref> ==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ== နောက် ၂၀၂၀ မေလ နှောင်းပိုင်းတွင် "Astro" အမည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite news |title="ไบร์ท วชิรวิชญ์"เปิดขายของ หาเงินช่วยสิ่งแวดล้อม |url=https://www.nationtv.tv/main/content/378778814/ |access-date=5 October 2020 |work=The Nation |date=30 May 2020 |language=th}}</ref> ရရှိလာသော အကျိုးအမြတ်ကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်တော ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် [[:en:Seub Nakhasathien#Seub Nakhasathien Foundation|ဆွပ် နခါသထီယန် ဖောင်ဒေးရှင်း]]အား ထောက်ပံ့သည်။<ref>{{cite web |title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย |url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en |website=astro-stuffs.com |publisher=Astro |access-date=5 October 2020 |language=th |accessdate=8 April 2021 |archivedate=18 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en }}</ref><ref>{{cite web|title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย|url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|access-date=5 October 2020|website=astro-stuffs.com|publisher=Astro|language=th|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-08-06 |title=ช่วยเหลือพี่น้องชาวไทย "ไบร์ท วชิรวิชญ์" ร่วมแฟนคลับระดมเงินส่งให้ผู้ประสบภัย "ชินลากู" |url=https://www.newtv.co.th/news/61938 |access-date=2022-02-22 |website=www.newtv.co.th |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=ทำดีต่อเนื่อง! ไบร์ท วชิรวิชญ์ และแฟนคลับ ส่งอาหาร-น้ำดื่ม ช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบ โควิด-19 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/9avelE93Nd84 |access-date=2022-02-22 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref> LGBT အဖွဲ့အစည်းကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင်သတ်မှတ်ပေးရန် ထောက်ခံသူဖြစ်သည်<ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit shows support for the LGBTQIA+ Community |url=https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ |website=Popular Bio |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704151926/https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ }}</ref><ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit supports the LGBT Community and speaks up for legalising same-sex marriage |url=https://www.discoverwalks.com/blog/bangkok/top-five-most-popular-thai-actors/ |website=Discover Walks Blog |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်ရှင်=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | ခေါင်းစဉ် ! scope="col" | ကဏ္ဍ ! scope="col" class="unsortable" | မှတ်စု ! scope="col" class="unsortable" | ကိုးကား |- ! scope="row" | 2016 | ''Love Say Hey'' | Tae | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=เลิฟ เซ เฮ ตัวอย่าง Love Say Hey Trailer |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8E257G1Aos |via=YouTube |publisher=Movietronic |access-date=17 March 2020 |language=th |date=2 March 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Love Say Hey |url=https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ |website=benetonefilms.com |publisher=Benetone Films |access-date=31 May 2020 |accessdate=8 April 2021 |archivedate=8 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072947/https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ }}</ref> |- !2021 | ''2gether: The Movie'' | Sarawat | Lead Role | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=2gether: The movie release |url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-06-20 |website=DARADAILY.COM |language=en}}</ref> |- !2023 |''[[:en:Congrats My Ex! | Congrats My Ex!]]'' |Tim | Pelakon Utama |style="text-align: center;" |<ref>{{웹 인용|title=เบลล่า-ไบร์ท เจอกันในภาพแรกหนังรอมคอม “Congrats My Ex! ลุ้นรักป่วน ก๊วนแฟนเก่า” |url=https://entertainment.trueid.net/detail/43GpY0ZegeBL |access-date=2023-09-27 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{웹 인용|date=2023-09-27 |title=Open the first picture! 'Bright-Vachirawit' stars opposite 'Bella-Ranee' in "Congrats My Ex! Exciting love story with ex-girlfriends"|url=https://www.mintmagth.com/story/congrats-my-ex-first-look/|access-date=2023-09-28 |website=HITC |language=en-GB}}</ref> |- ! 2024 |''Love You To Debt'' (ผ่อนรักนอกระบบ) |Bo | Lead Role |style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Swami |first=Shriya |date=2022-11-22 |title=Bright Vachirawit and Yaya Urassaya set to star in spicy new movie The Interest |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ |access-date=2022-11-28 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122202221/https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ }}</ref> |} ===ရုပ်သံ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2013 | ''The Beginning: Story 2:<br/>Ep 3: Run Lovers Run '' | Bright | Main role | <ref>{{Cite web |title=เปิดประวัติ ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากดาวรุ่งสุดโด่งดังจากซีรีย์วาย สู่พระเอกซุปตาร์แห่งเอเชีย สยามนิวส์ |url=https://today.line.me/th/v2/article/vXyDzG8 |access-date=2023-05-02 |website=LINE TODAY |language=th}}</ref> |- | 2014 | ''[[:th:บันทึกกรรม|Karma]]'' | Tao | Bit Part | <ref> *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากตัวประกอบส่งตัวเองเรียน สู่นักแสดงดาวรุ่งดังไกลทั่วเอเชีย |url=https://sudsapda5.rssing.com/chan-64110475/article3834.html |website=sudsapda5.rssing.com |access-date=30 May 2023}}</ref> |- |2017 | ''Roop Thong<br/>Ep:6'' | Ekkarat | Bit Part | <ref>{{Cite web |title=Bright Vachirawit: Conoce todo sobre el actor Tailandés |url=https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ |access-date=2023-04-24 |website=El Vortex |date=18 May 2022 |language=es-MX |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429074329/https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ }}</ref> |- | rowspan="6" | 2018 | ''I Sea U'' | Peter/Peyton | Main role | <ref> *{{cite AV media |date=26 February 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |title=I.Sea.U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ [ Full Episode EP. 01 Official by True4U ] |publisher=[[True4U]] |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929142645/https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |archive-date=29 September 2022 |url-status=live}} *{{cite web |title=เรื่องย่อ I SEA U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ |url=https://entertainment.trueid.net/synopsis/arYv22kzDJl9 |website=entertainment.trueid.net |access-date=30 May 2023 |language=th}}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Rao Lae Nai]]'' | Bright | Main role | <ref>{{cite news |title=Bright talks about Love and friendship |url=https://www.bangkokpost.com/learning/entertainment/1437146/love-and-friendship |website=Bangkok Post |date=31 March 2018 |access-date=19 May 2023 |language=en |last1=Chaiyong |first1=Suwitcha }}</ref> |- | ''[[:it:Social Death Vote|Social Death Vote]]<br/>Ep:4-6'' | Day | Supporting role | <ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit portrays a playboy in Social Death Vote |url=https://mobile.daradaily.com/news/72145 |website=DARADAILY.COM |access-date=30 May 2023 |language=en}}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Ja Ruk Reu Ja Rai]]'' | Ter | Main role |<ref>{{Cite web |date=2022-11-15 |title=Top 5 Bright Vachirawit Chivaaree Dramas List and TV Shows |url=https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ |access-date=2023-04-13 |website=Sarankita.com |language=en-US |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530081539/https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ }}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Gor Koey Sunya]]'' | Ken | Supporting role |<ref>{{cite web |title=เรื่องย่อ Love Songs Love Series ตอน ก็เคยสัญญา ซีรีส์ช่อง GMM25 |url=https://www.online-idol.com/2018/10/13/lsls-12103/ |website=idol |access-date=30 May 2023 |language=th |date=13 October 2018}}</ref> |- | ''[[:th:ยุทธการปราบนางมาร|Yuttakarn Prab Nang Marne]]<br/>Ep:8'' | Tuanote | Bit Part | <ref>{{cite web |title=10 ปี ในวงการ ของ "ไบร์ท วชิรวิชญ์" ศิลปิน ระดับ โกอินเตอร์ |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/531200 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |access-date=30 May 2023 |language=th |date=27 September 2022}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ''Heha Mia Navy'' | Seaman Bright | Bit Part | <ref>{{cite web |title='เพ็ชร-ฐกฤต'ประกบ'ฝ้าย-นันทนัช'ครั้งแรก!!ในละคร'เฮฮา(เมีย)นาวี' |url=https://www.naewna.com/entertain/444331 |website=naewna.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=1 October 2019}}</ref> |- | ''Korn Aroon Ja Roong: Ep.14 Onwards'' | Anotai (Adult) | Supporting role | <ref>{{cite web |title=เรื่องย่อ "ก่อนอรุณจะรุ่ง" |url=https://mgronline.com/drama/detail/9620000004658 |website=mgronline.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=14 January 2019}}</ref> |- | ''My Ambulance<br/>Ep:1,3'' | Peng (Young) | Guest role | <ref> *{{cite web |title=รวมหนังซีรีส์ ไบร์ท วชิรวิชญ์ สามีแห่งชาติ 2020 - Sale Here |url=https://salehere.co.th/articles/bright-vachirawit-actor-series |website=Salehere |access-date=30 May 2023 |language=th |date=8 May 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''2gether: The Series'' |rowspan="2" | Sarawat Guntithanon | Lead role | <ref>*{{cite web|date=7 February 2020|title=#คั่นกู "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" เป็นกระแส ตั้งแต่ทีเซอร์ล่าสุด คั่นกู EP1 รอดู ไบร์ทวิน #สารวัตร #ไทน์คนชิค|url=https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html|access-date=15 March 2020|website=medhubnews.com|publisher=Med Hub News|language=th|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627093530/https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html}} *{{Cite web |date=2020-12-27 |title=23 things about Bright Chiva-aree |url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/342987/23-things-about-bright-chiva-aree.html |access-date=2023-04-13 |website=Manila Standard |language=en-US }}</ref> |- | ''[[Still 2gether]]'' | Lead role | <ref>{{cite web |title=ตัวอย่างแรกของ เพราะเรา(ยัง)คู่กัน สานต่อปรากฏการณ์ |url=https://thestandard.co/still-2gether-the-series/ |website=THE STANDARD |access-date=5 August 2023 |language=th |date=31 July 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''In Time with You: Thueng Ham Jai Kor Ja Rak'' | Nick | Supporting role | <ref>{{Cite web |title=In Time With You ～君の隣に～｜ドラマ｜テレ朝チャンネル |url=https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ |access-date=2023-04-11 |website=tv-asahi.co.jp |language=ja |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415214757/https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ }}</ref> |- |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' | "Thyme" Akira Paramaanantra | Lead role | <ref>{{Cite web |title=Thai actor-singer Bright Vachirawit Chivaaree on his fave things to do in Bangkok and fashion essentials |url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/style-beauty/bright-vachirawit-chivaaree-thai-actor-singer-2gether-f4-thailand-boys-over-flowers-353036 |access-date=2023-04-13 |website=CNA Lifestyle |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 |''Astrophile'' | Kimhan | Lead role |<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Thai drama Astrophile episode 1 release time, cast ft Bright & where to watch |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206002643/https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ }}</ref> |- |''Good Old Days:<br/>Story 4: Our Soundtrack<br/>Ep:8,9'' | Tong | Lead role | <ref>{{cite web |title=ไบร์ท-ต้าเหนิง จับมือส่งเพลง ระหว่างทาง Ost. Good Old Days |url=https://thestandard.co/good-old-days-ost/ |website=THE STANDARD |access-date=21 May 2023 |language=th |date=13 September 2022 }} *{{cite web |title=อินเนอร์มาเต็ม 'ไบร์ท – ต้าเหนิง' เดินทางตามฝัน ในซีรีส์ 'Good Old Days ร้านซื้อขายความทรงทำ' ตอน 'Our Soundtrack' |url=https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ |website=Madan |access-date=21 May 2023 |language=th |date=26 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521185301/https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ }}</ref> |- |rowspan=2|2023 |''Midnight Museum: Ep.3'' | Moth | Guest role | <ref>{{Cite web |last1=Times |first1=I. D. N. |last2=Shabira |first2=Rafifa |title=10 Potret Bright Vachirawit di Midnight Museum, Lakuin Adegan Panas! |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-di-midnight-museum-lakuin-adegan-panas |access-date=2024-07-21 |website=IDN Times |language=id-Id}}</ref> |- | ''Enigma: Ep.4/4'' | Tul | Guest role | <ref>{{cite web |title=เซอร์ไพรส์! 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ปรากฏตัวในซีรีส์ 'Enigma คน มนตร์ เวท' ที่หนุ่ม 'วิน เมธวิน' แสดง |url=https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-winmetawin-enigma-final-ep/ |website=Mint Magazine Thailand |access-date=2023-08-05 |language=th}}</ref> |} ==တေးသရုပ်ဖော်== ===Singles=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2021 |"Unmovable" (Move ไปไหน) |Rowspan=2|GMMTV Records |<ref>References: *{{cite AV media |date=22 June 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |title=Move ไปไหน (Unmovable) - BRIGHT VACHIRAWIT BOYS DON'T CRY |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027011208/https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |archive-date=27 October 2022 |url-status=live}} *{{cite web |title=ขึ้นชื่อว่าไบร์ทปังทุกผลงาน! MV MOVEไปไหน ไบร์ท วชิรวิชญ์ มาแรงสุดวันเดียวครึ่งล้าน พร้อมเทรนด์Youtube (มีคลิป) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/PWYl2erR1wb9 |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}} *{{cite web |title=มูฟออนไม่ได้เลย! ไบร์ท วชิรวิชญ์ ทีเซอร์แรก MV #Moveไปไหน (Unmovable) โปรเจกต์ BOYS DON’T CRY |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/3Oza8jzqXnNo |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}} *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ คว้า Rookie Of The Week 2 สัปดาห์ติด จากเพลง Move ไปไหน (Unmovable) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/6YK6LLKQlMAO |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}}</ref> |- |2022 |"Lost and Found" |<ref>References : *{{cite AV media |date=15 August 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |title=Lost&Found - Bright [Official Music Video] |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205181309/https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |archive-date=5 February 2023 |url-status=live }} *{{Cite web |title=YESASIA: Bright Vachirawit - Lost & Found Memories Photo Set MALE STARS,Celebrity Gifts,PHOTO/POSTER - Bright Vachirawit Chivaaree, GMMTV - Other Asia Movies & Videos - Free Shipping |url=https://www.yesasia.com/global/bright-vachirawit-lost-found-memories-photo-set/1116113229-0-0-0-en/info.html |access-date=2023-04-13 |website=www.yesasia.com }} *{{Cite web |last=Idol |first=Overseas |date=2022-08-14 |title=Bright Vachirawit Siap Rilis Single Baru 'Lost and Found' |url=https://overseasidol.com/bright-vachirawit-siap-rilis-single-baru-lost-and-found/ |access-date=2023-04-27 |language=id-ID }} *{{cite web |title=Fakta dan Terjemahan Lirik Lagu Lost and Found - Bright Vachirawit |url=https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 |website=www.zigi.id |access-date=21 May 2023 |language=id |date=15 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521173606/https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2023 |"My Ecstasy"<br/>{{small|ft. D. Gerrard}} | rowspan="3"|RISER Music |<ref>References : *{{cite AV media |date=25 January 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |title=Bright - My Ecstasy ft. D GERRARD [ OFFICIAL MV ] |publisher=RISER MUSIC |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201004146/https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |archive-date=1 February 2023 |url-status=live }} *{{Cite web |last=Adhya |first=Arpita |date=2023-01-25 |title=Bright Vachirawit track My Ecstasy ft Gerrard brings out his bad boy charm |url=https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417202829/https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ }} *{{Cite web |date=2023-02-01 |title="ไบร์ท" ส่งเพลงคลั่งรัก "My Ecstasy" คว้า "โบว์" แซ่บขยี้ใจ ได้ "D GERRARD" โปรดิวซ์ร่วมFeat. |url=https://www.thairath.co.th/entertain/news/2617296 |access-date=2023-04-27 |website=www.thairath.co.th |language=th }}</ref> |- |"Saturday Night" (มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย) |<ref>References : *{{Citation |title=Bright - มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย (Saturday Night) [ OFFICIAL MV ] |url=https://www.youtube.com/watch?v=X9iZUtns50c |language=en |access-date=2023-03-02}} *{{Cite web |date=2023-02-28 |title=Bright Vachirawit releases Saturday Night and fans dub him 'boyfriend material' |url=https://www.forevergeek.com/bright-vachirawit-releases-saturday-night-and-fans-dub-him-boyfriend-material/ |access-date=2023-04-13 |website=ForeverGeek |language=en}} *{{Cite web |title=Potret Bright Vachirawit Ngedate Bareng Cewek di MV |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-ngedate-bareng-cewek-di-mv-saturday-night |access-date=2023-04-27 |website=www.idntimes.com |language=id}}</ref> |- |"I Think of You" |<ref>References : *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ถ่ายทอดอารมณ์เศร้าสะเทือนอารมณ์ผ่านซิงเกิลใหม่ I THINK OF YOU |url=https://thestandard.co/bright-i-think-of-you-new-single/ |website=THE STANDARD |access-date=2 June 2023 |language=th |date=2 June 2023 }} *{{cite web |title="BRIGHT" บอกเล่าความคิดถึงสุดเศร้า!! ผ่านเพลง "I THINK OF YOU" ดึง "สกาย-มิ้ลค์" ตอกย้ำความเสียใจใน MV |url=https://brickinfotv.com/entertainment/186741 |website=BrickinfoTV.com |access-date=1 June 2023 |language=th |date=1 June 2023 }} *{{cite web |title='I THINK OF YOU' ซิงเกิลล่าสุดจาก 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' |url=https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |website=workpointTODAY |access-date=1 June 2023 |language=th |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601142828/https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |url-status=dead }}</ref> |} ===OST=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" | Artist(s) ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2013 | "กอดไม่ได้" (Kot Mai Dai) | Bedroom Audio | Love interest | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Bedroom Audio - กอดไม่ได้ (Official MV) |url=https://www.youtube.com/watch?v=6bn533w3-M0 |website=youtube.com |publisher=CRISPY SOUND OFFICIAL |access-date=31 March 2020 |date=3 December 2013}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2018 | "ปีศาจ" (Pi Sat) | Natthawut Jenmana (Max) | Day | OST. ''Social Death Vote'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ปีศาจ OST. Social Death Vote l Max Jenmana |url=https://www.youtube.com/watch?v=MSm64HxyQ3s |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=4 May 2018}}</ref> |- | "เอามั้ย" (Ao Mai) | Numchok Tanud-rum (Singto)<br/>Popetorn Soonthornyanakij (Two) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=สิงโต นำโชค & ตู่ ภพธร - เอามั้ย [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=vBgUFUt9X2o |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=17 August 2018}}</ref> |- | "ร้องไห้คนเดียว"<br/>(Raung Hai Kon Diow) | Muzu | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ร้องไห้คนเดียว - Muzu [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=nrDi6mP4uZg |website=youtube.com |publisher=OfficialWhiteMusic |access-date=2 April 2020 |date=20 August 2018}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2019 | "คนเดิม" (Kon Derm) | Napassorn Phuthornjai (New) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=คนเดิม - นิว นภัสสร 【OFFICIAL MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-CJ591j403s |website=youtube.com |publisher=musiccreamgmm |access-date=2 April 2020 |date=15 February 2019}}</ref> |- | "Your Story" | PAAM | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=PAAM - แค่หน้าจอ (Your Story) 【Official Music Video】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OGWU9ewxriI |website=youtube.com |publisher=Wayfer Records |access-date=2 April 2020 |date=29 November 2019}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8" | 2020 | "ติดกับ" (Tit Kap) | Natthawut Jenmana (Max) | Sarawat | ''2gether: The Series'' Opening theme | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ติดกับ Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - แม็กซ์ เจนมานะ |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQaI3VkSCi0 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=18 February 2020}}</ref> |- | "คั่นกู" (Kan Goo) | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | ''2gether: The Series'' Ending theme | style="text-align: center;" | <ref name="kangoo">{{cite web |title=คั่นกู Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=leevExpA8ec |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=10 March 2020}}</ref> |- | "ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม"<br/>(Tok Long Chan Kid Pai Eng Chai Mai) | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | OST. ''2gether: The Series'' | style="text-align: center;" | <ref name="toklong">{{cite web |title=ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=av2N1O0J39w |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=16 May 2020 |date=16 May 2020}}</ref> |- | "Thank You To My Silent Heroes" | Ada Chunhavajira<br/>Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Himself | Special Olympics Thailand | style="text-align: center;" | <ref name="thankyou">{{cite web |title=Thank you my Silent Heroes #Bright #Win #Ada #TogetherSpecial |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |website=youtube.com |publisher=Special Olympics Thailand |access-date=31 May 2020 |date=24 May 2020}}</ref> |- | "ตามตะวัน"<br/>Tam Ta Wan | NUM Kala (ณพสิน แสงสุวรรณ)<br/>Add Carabao (ยืนยง โอภากุล) | Nont | Official music video | style="text-align: center;" | <ref name="Tam Ta Wan">{{cite web |title=ตามตะวัน - NUM KALA x แอ๊ด คาราบาว (#MYHERO)「Official MV」 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yklzF1PBC2U |website=youtube.com |publisher=Genierock |access-date=4 December 2020 |date=1 July 2020}}</ref> |- | "With A Smile" | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' (Philippine version) | style="text-align: center;" | |- | "ยังคู่กัน" (Yang Khu Kan) | Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref name="still2getherost">{{cite news |title=วิเคราะห์เพลง 'ยังคู่กัน' ไบร์ท-วิน เพราะเรายังคู่กัน |url=https://thethaiger.com/thai/entertainment-th/songs-th/thai-songs-th/วิเคราะห์เพลง-ยังคู่กั |access-date=4 August 2020 |work=The Thaiger |date=4 August 2020 |language=th }}{{Dead link|date=April 2023 }}</ref> |- | "คนนั้นต้องเป็นเธอ" (Kon Nan Taung Pen Tur) | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=คนนั้นต้องเป็นเธอ Ost.เพราะเรา(ยัง)คู่กัน Still 2gether - วิน เมธวิน |url=https://www.youtube.com/watch?v=v5gMMsjox6E |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=18 September 2020 |date=18 September 2020}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2021 | "Sad Movie" | Nattawut Srimhok (F.HERO)<br/>Vachirawit Chiva-aree (Bright) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=F.HERO Ft. BRIGHT VACHIRAWIT (Prod. By NINO) - Sad Movie [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=E_wWsU3mxRI |website=youtube.com |publisher=High Cloud Entertainment |access-date=21 February 2021 |date=13 February 2021}}</ref> |- | "Ten Years Later" | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''2gether: The Movie'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Ten Years Later Ost. ภาพยนตร์ เพราะเราคู่กัน The Movie - WIN METAWIN |url=https://www.youtube.com/watch?v=V-yWp2nm-n8 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=30 March 2021 |date=30 March 2021}}</ref> |} ==တေးသံသွင်း== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="5" | 2020 | "คั่นกู" (Kan Goo) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="kangoo"/> |- | "ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม"<br/>(Tok Long Chan Khit Pai Eng Chai Mai) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="toklong"/> |- | "Thank You To My Silent Heroes"<br/>{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn & Ada Chunhavajira}} | Special Olympics Thailand | style="text-align: center;" | <ref name="thankyou"/> |- | "With A Smile"<br/>{{small|original by Eraserheads}} | Star Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=2gether: The Series actor Bright to release first Filipino single this July |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bright-vachirawit-chivaaree-2gether-the-series-first-filipino-single-dreamscape-entertainment-scrubb-star-music-2020 |website=bandwagon.asia |publisher=Bandwagon |access-date=31 July 2020 |date=28 July 2020}}</ref> |- | "ยังคู่กัน" (Yang Khu Kan)<br/>{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn}} | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="still2getherost"/> |} ===အထူးအနုပညာရှင်အဖြစ်=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2021 | "Sad Movie" {{small|by F.HERO }} | High Cloud Entertainment | style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{cite web |title=Sad Movie บทบันทึกของเหล่าคนแซดผ่านหนังเศร้า งานใหม่ของ F.HERO และ ไบร์ท วชิรวิชญ์ ที่น่าลองฟัง |url=https://thestandard.co/sad-movie-song-f-hero/ |website=thestandard.co |publisher=THE STANDARD |access-date=21 February 2021 |date=15 February 2021}}</ref> |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== ===ဆုများ=== {| class="wikitable" |{{Won}} |style="text-align: center;" |35 |- |{{Nom}} |style="text-align: center;" |46 |} {{small|*သီးသန့်မဲပေးခြင်းကိုအခြေခံသည့်အသိအမှတ်ပြုမှုအနည်းငယ်ကို ဤနေရာတွင်ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါ။}} {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;"| Year ! scope="col" style="width:25em;"| Award ! scope="col" style="width:40em;"| Category ! scope="col" style="width:35em;"| Nominated work ! scope="col" style="width:5em;"| Result ! scope="col" style="width:1em;"class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|References}} |- | rowspan="4" |2020 | Maya Awards |Best Couple | rowspan="4" |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|date=30 April 2020|title=กลับมาอีกครั้ง !! MAYA AWARDS 2020 [17 รางวัลมหาชน]|url=http://www.maya-channel.com/news/detail/3924|access-date=20 June 2020|website=maya-channel.com|publisher=Maya Channel|language=th|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211145353/http://www.maya-channel.com/news/detail/3924}}</ref><ref>{{cite web |title=Here is a list of winners from 'Maya Awards 2020' |url=https://www.thaiupdate.info/maya-awards-2020/ |website=Thai Update |access-date=17 May 2023 |date=21 October 2020}}</ref> |- |Kazz Awards |Kazz Magazine's Favorite | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|date=24 August 2020|title=สุดปัง! ฉลองครบรอบ 14 ปี KAZZ MAGAZINE ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นตบเท้ารับรางวัลในงาน 'KAZZ Awards 2020'|url=https://kazz-magazine.com/8585588-2/|access-date=24 August 2020|website=kazz-magazine.com|language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2020-08-25 |title=Here is the list of winners from Kazz Awards 2020 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-kazz-awards-2020/ |access-date=2023-06-03 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> |- | Line Thailand People's Choice Awards | Best Couple | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|date=23 September 2020|title=ควงคู่ขึ้นรับรางวัล Line Thailand "ไบร์ท" ขอบคุณแฟนๆ ที่รักกันเสมอมา|language=th|work=NEW18|url=https://www.newtv.co.th/news/65471|access-date=23 September 2020}}</ref> |- |Thairath|Thairath Best of 2020 |Best Couple | {{won}} | |- | rowspan="29" |2021 |Fever Awards 2020 |Best Drama-Series Song Fever Award |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=definir |first=por |title=Fever Awards 2020: ‘2gether: The series’ ganó como Mejor serie y OST |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2021/03/09/fever-awards-2020-2gether-the-series-gano-como-mejor-serie-y-ost |access-date=2023-03-29 |website=larepublica.pe |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=มิน-เข้ม-หนิง” ฟีเวอร์ที่สุดแห่งปี นำทีมคนดังรวมตัวใน “FEVER Awards 2020” WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=26360 |access-date=2023-04-01 |language=th}}</ref> |- |Thailand Zocial Awards 2021 |Person of The Year - Couple of The Year | rowspan="2" |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=pum|date=2021-04-08|title=ไวซ์ไซท์ ประกาศรางวัล Thailand Zocial Awards 2021|url=https://www.prachachat.net/ict/news-645525|access-date=2021-10-14|website=ประชาชาติธุรกิจ|language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=“จีเอ็มเอ็มทีวี” คว้า 3 รางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2021” |url=http://www.woopmag.com/?p=26977 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195902/http://www.woopmag.com/?p=26977 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |Sanook Awards 2020 |Best Couple | {{won}} | |- | Thai Song Of The Year | "Yang Khu Kan" (ยังคู่กัน) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title= เพลงสุดฮิตแห่งปี 2020 |url=https://www.sanook.com/music/2426633/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=21 December 2020}}</ref> |- | rowspan="3" |JOOX Thailand Music Awards 2021 |Song of The Year |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{nom}} | rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=JTMA 2021 มาแน่! JOOX เปิดโผผู้เข้าชิง 5 สาขาสุดเดือดประจำปีนี้ |url=https://www.sanook.com/music/2430873/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=23 April 2021}}</ref> |- |New Artist of The Year | | {{nom}} |- |Top Social Artist of The Year | | {{nom}} |- | rowspan="2" |Line TV Awards 2021 |LINETV Best Thai Song |"Kan Goo (คั่นกู)" | {{nom}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{Cite web|last=sawinee22|title=สรุปผล LINE TV AWARDS 2021 'ไบร์ท' และ 'บิวกิ้น-พีพี' คว้ารางวัลมากที่สุด - The Bangkok Insight|url=https://www.thebangkokinsight.com/news/lifestyle/entertainment/683795/|access-date=2021-10-14|website=www.thebangkokinsight.com|language=th}}</ref> |- |LINETV Best Kiss Scene |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |- |rowspan="2" |12th Nataraja Awards |Best Drama Song Award |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ภูมิใจที่สุด! ไบร์ท วชิรวิชญ์ รับมอบรางวัล เพลงละครยอดเยี่ยม นาฏราชครั้งที่ 12 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/6wXEqVqJxQqr |access-date=2023-04-26 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title='ไบร์ท'ปลื้ม'เพลงคั่นกู'คว้ารางวัลนาฏราช |url=https://www.thaipost.net/main/detail/116402 |website=Thai Post |access-date=4 June 2023 |language=en}}</ref> |- |Best Cast Ensemble |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=รอลุ้นกัน! เปิดโผ รายชื่อผู้ผ่านเข้ารอบตัดสิน รางวัลนาฏราชครั้งที่ 12 ประจำปี 2563 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/oJgoXv1lX57J |website=entertainment.trueid.net |access-date=8 June 2023 |language=th}}</ref> |- | rowspan="4" |Kazz Awards 2021 |Attractive Young Man Of The Year | rowspan="4" |''[[Still 2gether]]'' | {{won}} |rowspan="4"; align="center" |<ref>{{Cite web |title=จัดเต็ม! ฉลองครบรอบ 15 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นร่วมรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2021" |url=https://kazz-magazine.com/142728-2/ |access-date=2023-04-30 |website=KAZZ Magazine |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kazz Award Winners|url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-04-30 |website=DARADAILY.COM |language=en}}</ref> |- |Imaginary Couple of the Year | {{won}} |- |Best Actor| Best Actor | {{won}} |- |Best Scene| Best Scene | {{won}} |- |Asia Artist Awards 2021 |Asia Celebrity Award for Actor | | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=AAA특별취재단|title=와치라윗 치와아리 AAA 아시아 셀러브리티상 수상[2021 AAA]|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003009699|access-date=2021-12-02|website=n.news.naver.com|language=ko}}</ref><ref>{{cite web |title=AAA 2021: Award winners revealed, Thai actors Bright invited to K-pop show |url=https://meaww.com/aaa-2021-popularity-award-winners-thai-actors-bright-win-2-gether-k-pop-exo-bts-blackpink-twice |website=MEAWW |access-date=11 May 2023 |date=16 November 2021}}</ref> |- |True ID Music Awards 2021 |Best Singer of the Year || | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=ประกาศผลรางวัล นักร้องแห่งปี TrueID Music Award ครั้งที่ 2 ประจำปี 2021 สาขาเพลงไทย |url=https://music.trueid.net/th-th/detail/Qr2eeONVxBe4 |website=music.trueid.net |access-date=31 May 2023 |language=th}}</ref> |- |T-POP Stage Awards |Music of the week |"Sad Movie"<br />{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=แฟนๆร่วมยินดีเพลง Sad Movie คว้าถ้วยในรายการ T-POP STAGE ดันแฮชแท็กขึ้นอันดับ 1 |url=https://www.thaipost.net/main/detail/96196 |website=Thai Post อิสรภาพแห่งความคิด |access-date=31 May 2023 |language=en}}</ref> |- | rowspan="4" |Maya Awards 2021 |Charming Boy || | {{nom}} | |- |Best Couple || | {{nom}} | |- |Popular Drama Soundtrack |"Yang Khu Kan" (ยังคู่กัน) | {{nom}} | |- |Male Rising Star || | {{nom}} | |- |Thairath Best of 2021 |Couple of the Year |''[[Still 2gether]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Thairath ที่สุดแห่งปี 2021|url=https://www.thairath.co.th/campaign/vote|access-date=2022-02-04|website=www.thairath.co.th|language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=ฮอตเกินต้าน! "ไบร์ท - วิน" ติด TOP10 ผู้ชายหน้าหล่อที่สุดในโลก 2022 {{pipe}} ข่าวใส่ไข่ |url=https://www.thairath.co.th/tv/program/khao_sai_khai/690070 |access-date=2023-04-01 |website=www.thairath.co.th |language=th}}</ref> |- |Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico |Best Couple |rowspan=3|''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' |{{Won}} |Rowspan = "3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 #gmmtvUpdatesPh By GMMTV Updates PH Facebook |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> |- |Mister BL |{{Won}} |- |Best Seme |{{Won}} |- | rowspan="2" |Thailand Actors Award 2021: Japan |Best Couple |rowspan="2" |2gether: The Movie | {{won}} |rowspan="2" ; style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|url=https://www.asiadramatictv.com/award/|access-date=2022-01-12|website=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|language=ja}}</ref> |- |Best Actor | {{won}} |- |T-POP of the Year Awards 2021 |Best Rookie |"Unmovable" (Move ไปไหน) | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=เปิดโหวตแล้ว 'TOTY AWARDS 2021' 8 รางวัลในหมวด เพลงยอดนิยม|url=https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|access-date=2022-02-04|website=workpointTODAY|language=th|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201091217/https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="18" |2022 |rowspan="2" | JOOX Thailand Music Awards 2022 |Top Social Thai Artist of the year | | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=เปิดลิสต์เข้าชิง”JOOX Thailand Music Awards 2022” ชวนแฟนเพลงทั่วประเทศ ร่วมโหวตพร้อมกัน 10 - 23 มีนาคมนี้ |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9650000022765 |website=mgronline.com |access-date=25 May 2023 |language=th |date=8 March 2022}}</ref> |- |Collaboration Song of the Year |"Sad Movie"<br />{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}} | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=JTMA 2022 เผยรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัลทั้ง 12 สาขา พร้อมเปิดให้แฟนๆ ได้ร่วมโหวตตั้งแต่วันที่ 10-23 มี.ค. นี้ |url=https://thestandard.co/jtma-2022-unveiled-12-awards-nominee/ |website=THE STANDARD |access-date=25 May 2023 |language=th |date=9 March 2022}}</ref> |- |Thailand Zocial Award 2022 |Best Entertainment Performance on Social Media: Actor Category |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' ''Astrophile'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Thailand Zocial Awards 2022|url=https://thailand.zocialawards.com/2022/|access-date=2022-02-22|website=thailand.zocialawards.com|archive-date=30 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330223026/https://thailand.zocialawards.com/2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=สุดปัง!!! “ไบร์ท” คว้ารางวัลผู้ทรงอิทธิพลสาขา “Actor” บนโซเชียล จากงานประกาศรางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2022” WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=31149 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195638/http://www.woopmag.com/?p=31149 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |Maya Entertain Awards |Charming Boy |rowspan="3" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |title="Maya Entertain Awards 2022" |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 |access-date=2022-05-26 |website=Maya Channel |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226084944/http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 }}</ref> |- |Best Couple | {{nom}} |- |Popular Male Star | {{nom}} |- |SiamRath Awards 2022 |Popular Male Star |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Citation |title=งานประกาศรางวัล Siamrath Online Award 2022 |url=https://www.facebook.com/SiamrathOnline/videos/5417081431637971/ |language=en |access-date=2022-05-06}}</ref> |- | rowspan="2" |Kazz Awards 2022 |Popular Male Teenager |rowspan="2" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ไบร์ท-โอม-นนน นำทีมนักแสดง GMMTV กวาด 14 รางวัล "Kazz Awards 2022" |url=https://entertainment.trueid.net/detail/POjL04yGJnKW |access-date=2022-07-21 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref> |- |Best Scene {{small|(bersama dengan Tontawan Tantivejakul)}} | {{nom}} | |- | rowspan="2" |The 3rd Mani Mekhala Awards (2022) |ดาราชายมหานิยมมหาชน (The Most Public Popular Male Celebrity Award) |rowspan="2"|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ และทีมนักแสดง F4 Thailand คว้ารางวัลจากเวทีมณีเมขลา 2565 ผลโหวตจากมหาชน 29 ประเทศ |url=https://m.pantip.com/topic/41596817? |website=Pantip |access-date=26 May 2023 |language=th}}</ref> |- |ซุปเปอร์สตาร์เจ้าเสน่ห์ (Charismatic Superstar Award) | {{won}} |- | rowspan="3" |Content Asia Awards | rowspan="3" |Best Original Song: For Movie or An Asian TV Program |"Night Time" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-08-19 |title=Nine Naphat, Baifern Pimchanok, Bright Vachirawit, and more nominated for Content Asia Awards 2022 |url=https://www.thaiupdate.info/baifern-content-asia-awards-2022/ |access-date=2023-05-02 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> |- |"One Hug" Ost. ''2gether: The Movie'' | {{nom}} |- |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |- |The 27th Asian Television Awards (ATA) |Best Theme Song |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1/|title=Asian Television Award|access-date=2022-11-28|website=www.asiantelevisionawards.net|archive-date=26 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085035/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1}}</ref> |- | rowspan="2" | Asian Academy Creative Awards (AAA) 2022 |Best Theme Song or Title Theme: National Winners |rowspan="2" |''"Who Am I" (Ost. [[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]])'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=2022 AAA National Winners |url=https://aaca.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2022/11/Full-List-of-NW22_-Categories-20.11.22.pdf |access-date=September 30, 2022 |website=Asian Academy Creative Awards}}</ref> |- |Best Theme Song or Title Theme: Grand Final Winners | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite tweet |author=ภาพดีทวีสุข |user=parbdee |number=1600831657723904001 |date=8 December 2022 |title=ซีรีส์ F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS จาก GMMTV ได้รับรางวัล สาขา BEST THEME SONG OR TITLE THEME รางวัลระดับเอเชีย ในงาน Asian Academy Creative Awards 2022 🏆ณ ประเทศสิงคโปร์ #F4Thailand #GMMTV #ภาพดีทวีสุข https://t.co/vBaTkPca3o |access-date=14 February 2023}}</ref> |- |GQ Men of the Year Awards 2022: MOTY |Actor of the Year |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title="ไบร์ท-ตู" คว้ารางวัลแห่งปี จากงาน GQ Men of the Year Awards 2022 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/Nw6GgEYJxn8q |website=entertainment.trueid.net |access-date=16 May 2023 |language=th}}</ref><ref>{{cite tweet |author=GQ Thailand |user=GQThailand |number=1597154813468626944 |date=28 November 2022 |title=GQ Men of the Year Awards 2022 : ACTOR OF THE YEAR |language=th |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128151409/https://twitter.com/GQThailand/status/1597154813468626944 |archive-date=28 November 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="21"|2023 | Sanook Awards 2022 | Actor of the Year |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' ''Astrophile'' | {{Nom}} | |- | Daradaily Awards 2022 | Star of the Year | | {{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=DARADAILY ที่สุดแห่งปี 2022-ดารา – นักร้องชายสุดปังขวัญใจมหาชนที่สุดแห่งปี |url=https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear |access-date=2023-04-09 |website=daradaily |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409143918/https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear }}</ref> |- | Komchadluek Awards 2022 | Most Popular Actor | ''Astrophile'' | {{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ปังมาก "ไบร์ท" ดีใจคว้ารางวัล "นักแสดงชายยอดนิยม"จากเวที "คมชัดลึก AWARDS ครั้งที่ 19" |url=http://www.starupdate.com/?p=681432 |access-date=2023-04-01 |website=StarUpdate |language=en-US |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401201135/http://www.starupdate.com/?p=681432 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-28 |title=เส้นทางความสำเร็จ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ดังระดับโลก สร้างมูลค่าหลักล้าน |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/547804 |access-date=2023-04-28 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |language=th}}</ref> |- |Guitar Mag Awards 2023 |Star Single Hit of the Year |"Lost & Found" | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2019-02-21 |title=Home - The Guitar Mag |url=https://www.theguitarmag.com/ |access-date=2023-04-09 |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2"|KAZZ Awards 2023 | Men's Superstar Award | rowspan="2"|''Astrophile'' |{{Won}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “ไบร์ท-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” คว้ารางวัลที่สุดแห่งปี!!! - NEWSPLUS : สำนักข่าวนิวส์พลัส ออนไลน์ เที่ยงตรง ทุกมุมมองข่าว กระชับ ฉับไว |url=https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ |access-date=17 May 2023 |date=17 May 2023 |archive-date=17 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517064315/https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ }}</ref><ref>{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “Bright-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” best award of the year!!! |url=https://thestarsociety.com/49795 |access-date=17 May 2023 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608150015/https://thestarsociety.com/49795 }}</ref> |- | Best Actor Award |{{Nom}} |- |rowspan="3"|Maya TV Awards 2023 | Best Male Star of the Year | rowspan="2"| ''Astrophile'' |{{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=MAYA TV AWARDS 2023 : Nominees |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 |website=Maya Channel |access-date=21 June 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528135757/http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 }}</ref> |- | Charming Young Man of the Year |{{nom}} |- | String Artist of the Year |"Lost & Found" |{{nom}} |- |Thai Update 2023 |Certificate of Appreciation:<br>Most Popular Thai Actor | |{{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&s=19 |access-date=2023-05-21 |website=Twitter |language=en}}</ref> |- |Nine Entertainment Award 2023 |Special Award: Most Engagement on Instagram | |{{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Here are the winners of the Nine Entertain Awards 2023 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-nine-entertain-awards-2023/ |website=Thai Update |access-date=26 May 2023 |date=26 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=NineEntertain ผู้เข้าชิง NINEENTERTAIN AWARDS |url=https://9entertainawards.mcot.net/awards |access-date=2023-05-25 |website=9entertainawards.mcot.net |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203310/https://9entertainawards.mcot.net/awards }}</ref> |- |Seoul International Drama Awards |Outstanding Asian Star |''[[:en:Astrophile (TV series)|Astrophile]]'' |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=Seoul International Drama Awards Nominees |url=http://www.seouldrama.org/eng/entry/awards.php?nationalCode=TH&entryDataYear=2023 |website=www.seouldrama.org |access-date=11 July 2023 |language=ko}}</ref> |- |HOWE Awards 2023 |Popular Vote | |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=HOWE Popular Vote Award 2023 : Nominees |url=https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |website=HOWE Shop |access-date=1 August 2023 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190149/https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |url-status=dead }}</ref> |- |14th Nataraja Awards |Best Cast Ensemble |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |website=Pantip |access-date=1 September 2023 |language=th}}</ref> |- |MTV EMA Paris 2023 |Best Asian Act | |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=2023 MTV EMAs |url=https://www.mtvema.com/ |access-date=2023-10-04 |website=www.mtvema.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ejaz |first=Shumaila |date=2023-10-04 |title=Bright Vachirawit Earns a Nomination at the MTV EMAs 2023 |url=https://kpopnewswire.com/bright-vachirawit-earns-a-nomination-at-the-mtv-emas-2023/ |access-date=2023-10-04 |website=K-POP NEWSWIRE |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sending encouragement!'Bright Vachirawit' is nominated for the BEST ASIA ACT award at the MTV EMAs awards ceremony|url= https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-best-asia-act-mtv-emas/|access-date=2023-10-04 |website=www.mintmagth.com |language=en}}</ref> |- |MTV Video Music Awards Japan 2023 |Best Asian Celebrity | |{{Won}} |<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก MTV VMAJ 2023|url=https://www.springnews.co.th/news/entertainment/844666|website=springnews|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|last=เพ้นท์|date=2023-10-28|title='ไบร์ท วชิรวิชญ์' ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก|url=https://www.thaipost.net/entertainment-news/474646/|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|title=ตำนานบทใหม่ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' คนไทยคนแรก ที่คว้ารางวัล Best Asia Celebrity จากงาน MTV VMAJ 2023 {{!}} HITZ THAILAND|url=https://hitz.teroradio.com/news/66156|website=hitz.teroradio.com|language=en|access-date=4 December 2023|archive-date=24 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124190607/https://hitz.teroradio.com/news/66156}}</ref> |- |GQ Men of the Year Awards 2023 |Thailand's Global Star | | {{won}} |<ref>{{Cite web|last=Nast|first=Condé|date=2023-11-27|title=「GQ MEN OF THE YEAR 2023」発表！ これが今年の受賞者だ！|url=https://www.gqjapan.jp/article/20231127-moty2023-all|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}</ref> |- |33rd Seoul Music Awards |Popular Thai Star Award | |{{Nom}} | |- |Tatler Ball Awards 2023 |The Golden Cane Awardee | |{{Won}} |<ref>{{Cite web|last=東網|first=on cc|title=碧咸壓軸登場 木村光希低胸露腰搶Fo {{!}} on.cc 東網|url=https://today.line.me/hk/v2/article/nXmgyjg|website=LINE TODAY|language=zh-Hant}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-26|title="ไบร์ท วชิรวิชญ์" กระทบไหล่ "เบ็คแฮม" คว้ารางวัลระดับตำนานในงาน Tatler Ball|url=https://www.nationtv.tv/news/entertainment/378936478|website=เนชั่นทีวี|language=th-TH}}</ref><ref>{{Cite web|last=Brickinfo|date=2023-11-26|title=ครั้งแรกกับงาน “Tatler Ball” ระดับภูมิภาค เฉลิมฉลองความเป็นที่สุดแห่งเอเชีย โดย “ไบร์ท วชิรวิชญ์” นักแสดง และศิลปินชาวไทยคว้ารางวัลระดับตำนาน “The Golden Cane Awards” ณ โรงแรม The Londoner Macao|url=https://brickinfotv.com/entertainment/211806|website=BrickinfoTV.com|language=th}}</ref> |- |GQ Japan: Men of the Year Awards 2023 |Best Asian Entertainer | | {{won}} |<ref>{{Cite web|date=2023-11-28|title=山田裕貴、“友人”Mrs. GREEN APPLEに多忙ぶり心配され「あなたたちの曲に元気をもらっている」|url=https://news.mynavi.jp/article/20231128-2828438/|website=マイナビニュース|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nast|first=Condé|title=GQ MEN OF THE YEAR 2023|url=https://www.gqjapan.jp/moty|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}</ref> |- |Central World Music Community Award 2023 |Artist Of The Year | |{{Nom}} | |- | rowspan="9" |2024 | rowspan="2" |The Guitar Mag Awards 2024 |Popular Vote 2024 | |{{Nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=2024-02-10 |title=Nominees Artist : The Guitar Mag Awards 2024 |url=https://www.theguitarmag.com/?p=56194 |access-date=2024-03-14 |website=The Guitar Mag |language=en-US}}</ref> |- |Star's Single Hits of The Year 2024 | |{{Draw|2nd Place}} |- |rowspan="2" |Kazz Awards 2024 |Popular Male Artist Award | |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=Petshoo |first=Purichaya |date=2024-05-16 |title=จัดเต็ม!! บรรยากาศฉลองครบรอบ 18 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่น หลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2024" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/161964-2/ |access-date=2024-06-08 |language=th}}</ref> |- |Popular Vote | |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=VOTE KM Popular Vote 2024 |url=https://kazzmarket.com/product/store/kazz-magazine/vote-km-popular-vote-2024/ |access-date=2024-06-28 |website=KAZZ MARKET |language=th}}</ref> |- | rowspan="3" |Komchadluek Awards 2023 |Popular Male Actor | |{{Nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Komchadluek |url=https://awards.komchadluek.net/}}</ref> |- |Thai International Singer | |{{Nom}} |- |Popular Couple{{small|(shared with Ranee Campen)}} |''Congrats My Ex!'' |{{Nom}} |- |Maya TV Awards |Popular Vote | |{{nom}} | |- |Asian Academy Creative Awards 2024 <br/>{{small|National Winner Thailand}} |Best Leading Actor |''Congrats My Ex!'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=2024 Award Ceremonies |url=https://www.asianacademycreativeawards.com/award-ceremony/2024-award-ceremonies/ |access-date=2024-09-29 |website=Asian Academy Creative Awards |language=en-US}}</ref> |- |rowspan="6" |2025 |Komchadluek Awards |Popular Male Actor |''Love You To Debt'' |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=ร่วมเสนอชื่อ ศิลปิน คนดังที่คุณชื่นชอบใน คมชัดลึก อวอร์ด 2025 (ครั้งที่ 21) |url=https://awards.komchadluek.net/ |access-date=2025-01-13 |website=awards.komchadluek.net |language=th}}</ref> |- |Thailand BOX Office Awards | Actor of the Year: Movie |''Love You To Debt'' | {{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ขอเป็นส่วนหนึ่ง สานสิ่งที่ดี พร้อมส่งต่อเสื้อแบรนด์ ช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง |url=https://www.news.in.th/view-21445.html |access-date=2025-01-13 |website=ข่าวไทย |language=th}}</ref> |- |StarFocus Awards | Top Artist | | {{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=Star Focus Top Artist 2025 |url=https://www.starfocus.online/main/?sid=d6h5cg58 |access-date=2025-01-13 |website=Star Focus}}</ref> |} ===အခြားအသိအမှတ်ပြုမှုများ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;" | Year ! scope="col" style="width:35em;" | Award ! scope="col" style="width:40em;" | Category ! scope="col" style="width:25em;" | Work ! scope="col" style="width:5em;" | Result ! scope="col" style="width:1em;" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | rowspan="3" |2020 |Korean Updates Awards |Asian Artist of the Year | | {{won}} |<ref>{{Cite web |date=2020-11-03 |title=KoreanUpdates Awards 2020 |url=https://koreanupdates.com/kuawards2020/ |access-date=2023-10-04 |website=KoreanUpdates.com |language=en}}</ref> |- |Asian Culture Awards <br />{{small |(The Republic of Peru)}} |Best Thai Artist | |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Premios Cultura Asiática 2020: conoce la lista completa de nominados a los PCA |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2020/12/30/pca-2020-como-votar-y-lista-oficial-de-nominados-de-los-premios-cultura-asiatica |access-date=2023-10-04 |website=larepublica.pe |language=es}}</ref> |- |VoicePoints Social Media Awards |Phenomenal Foreign BL Couple of the Year | rowspan="4"|''2gether: The Series'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2020-12-21 |title=VoicePoints Social Media Awards 2020 goes international |url=https://voicepoints.org/vp-sma-2020/ |access-date=2023-10-04 |website=VoicePoints |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 |Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico |Best Couple |{{Won}} |Rowspan=3|<ref>{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 By GMMTV Updates PH |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |via=Facebook |language=en}}</ref> |- |Mister BL |{{Won}} |- |Best Seme/ Actor |{{Won}} |- |2023 |Thai Update 2023 |Certificate of Appreciation:<br>Most Popular Thai Actor | |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&s=19 |access-date=2023-05-21 |language=en}}</ref> |- |2024 |Halo Ocean Awards 2024 |Most Popular Asian Artist | |{{Draw|Top Male}} |<ref>{{Cite web |title=2024 The Most Popular Asian Artist (S4) |url=https://www.haloocean.com/vote |access-date=2024-07-21 |website=Halo}}</ref> |} == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Instagram|bbrightvc}} * {{Twitter|bbrightvc}} * {{IMDb name|11456308}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] 8attw1j58lre5s2mjguc798w93oe7e3 0 206240 1028332 1027286 2026-04-29T12:36:55Z Salai Rungtoi 22844 1028332 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] <br>[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] <br>[[သရေစည်သူ]] | name = ကျော်စွာလင်း | image =IMG4467kyawswarlin.jpg | caption = | office1 = {{Armed forces|Myanmar}} | title1 = {{flagicon image|Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg}} [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |leader1= သမ္မတ [[ မင်းအောင်လှိုင်]] | term_start1 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end1 = | predecessor1 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှုးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | successor1 = | office2 = {{Army|Myanmar}} | title2 = {{flagicon image|Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg}} [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] | termstart2 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | termend2 = | predecessor2 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ|work=ဘီဘီစီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၆|date=၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> | successor2 = | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]]<br>အဖွဲ့ဝင် | leader3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင်ဖျက်သိမ်း'' | office4 = [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] | term_start4 = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | predecessor4 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] | successor4 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] | office5 = တပ်မတော်စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) | predecessor5 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ထွန်း|မိုးမြင့်ထွန်း]] | successor5 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] | term_start5 = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end5 = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ | office6 = စစ်ထောက်ချုပ် | term_start6 = ၂၀၂၀ | term_end6 = ၂၀၂၃ | predecessor6 = [[ညိုစော]] | successor6 = [[ဇော်ဟိန်း]] {{small|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး}} | birth_date = {{birth year and age|1971}} | nationality = မြန်မာ | spouse = ဒေါက်တာ နန်းကူးကူ | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | rank = [[File:Tatmadaw_General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | awards = *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) | military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ် |military_data1=ကြည်း ၂၅၀၇၄}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီး '''ကျော်စွာလင်း''' (၁၉၇၁ ခုနှစ်ဖွား) သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ထိပ်သီးအရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] နှင့် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c89x0414ge0o|title=ညှိကွပ်အပါအဝင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref> ၎င်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းမတိုင်မီက သူသည် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|တပ်မတော်ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]၊ တပ်မတော်စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် (ကြည်း) နှင့် [[စစ်ထောက်ချုပ်]] တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-30 |title=မှန်းဆထားကြသည့်အတိုင်း အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတလောင်း ဖြစ်လာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73680/ |access-date=2026-03-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဗိုလိချုပ်ကြီးကျော်စွာလင်းကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၅) ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းဘဝ == ကျော်စွာလင်းသည် အရာရှိငယ်ဘဝတွင် နဝတခေတ် ဒု စစ်ခေါင်းဆောင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း၊ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ထွန်း]] ၏ လက်အောက်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် စစ်ရုံးချုပ်တွင် ဗိုလ်ကြီးတာဝန်၊နေပြည်တော် ပျဉ်းမနားအနီးရှိ ခမရ (၄၁၁)၏ တပ်ရင်းမှူး၊ တြိဂံတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ရှိ တာချီလိတ်မြို့နယ်တွင် ဗျူဟာမှူး၊ အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၏ ဌာနချုပ်မှူး (တပ်မမှူး)၊ နေပြည်တော် စစ်ရုံးချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးချုပ် စသည့်တာဝန်များ အသီးသီးထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၁၈ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလများတွင် သူသည် မိုးမြင့်ထွန်း နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် အတူတကွ အလုပ်လုပ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="auto1">https://www.cpg-online.de/asia-in-review-sea-myanmar-2019-2020/</ref> ကျော်စွာလင်းသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဘဝဖြင့် မန္တလေးမြို့တွင် အခြေစိုက်သော [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသောအခါတွင် လူသိများ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/min-aung-hlaing-reshuffles-senior-military-ranks-ahead-of-election/|title=Min Aung Hlaing reshuffles senior military ranks ahead of election|date=19 May 2020}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် မေလတွင် တပ်မတော်၌ အသက်အငယ်ဆုံးသော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အနားယူခဲ့သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော]]၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် [[စစ်ထောက်ချုပ်]]တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>https://www.researchgate.net/publication/341601125_INFAMOUS_MYANMAR_MILITARY_SKIP_GENERATION_MONOPOLY_MAY2020</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/younger-myanmar-military-officers-promoted-key-roles-reshuffle.html|title=Younger Myanmar Military Officers Promoted to Key Roles in Reshuffle|date=11 May 2020|website=The Irrawaddy}}</ref> ကျော်စွာလင်းသည် [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း|မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] အား ဦးဆောင်သူဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]]အား ကူညီထောက်ပံ့ပေးသည်။<ref>{{Cite web|url=https://progressivevoicemyanmar.org/2020/06/17/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption/|title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption|date=17 June 2020|website=Progressive Voice}}</ref> ထို့ပြင် သူသည် တပ်မတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေ များကို စီမံခန့်ခွဲရသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထိုဘဏ္ဍာငွေသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာငွေအားလုံး၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအကြားရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-corporate-conflicts-of-interest-inflame-myanmars-civil-wars-rights-group-says|title=Military-Corporate conflicts of interest ‘inflame’ Myanmar’s civil wars, rights group says|website=Myanmar NOW}}</ref> တပ်မတော် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ထွန်း]] အရေးယူခံရပြီးနောက် ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံရသည်။ဒုဗိုလ်ဘဝမှ ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်သည်အထိ စစ်တပ်ထဲတွင် ရုပ်ရှင်မင်းသားကဲ့သို့ နေထိုင်ခဲ့ရသူအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားသကဲ့သို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် နီးကပ်သည့် ဆက်ဆံရေးရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2023/11/06/376091.html|title=မင်းအောင်လှိုင် အလိုကျ ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း|work=The Irrawaddy|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် သူ့ကို မြန်မာ့တပ်မတော်မှ နံပါတ်(၃) အဆင့်ရှိ အရာရှိကြီးတစ်ဦးအဖြစ်ရာထူးတိုးကာ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာသည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ပါ တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] ထံမှ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်၏ အဆောင်အယောင်ဓားနှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၏ အလံတို့ကို လွှဲပြောင်းရယူ လက်ခံခဲ့ပြီး၊ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ရာထူးကိုလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81254 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂/၂၀၂၁) ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဝင်းမြင့်က ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်းကို စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကဏ္ဍ:ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] {{lifetime|၁၉၇၁|}} mktlws4lm58d99gj0vqd1c5yxf7a51e 0 207194 1028346 866915 2026-04-29T15:02:44Z Hiyuune 116985 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီဝင်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028346 wikitext text/x-wiki {{Infobox fault |name=စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော |country=မြန်မာ |length=၁,၄၀၀ ကီလိုမီတာ |status=အသက်ဝင်လျက်ရှိ |movement=ညာဘက်သို့ |displacement=၁၈-၂၀ မီလီမီတာ/နှစ် (၀.၇၁-၀.၇၉ လက်မ/နှစ်) |cities=[[ရန်ကုန်]], [[နေပြည်တော်]], [[မိတ္ထီလာ]], [[မန္တလေး]], [[မြစ်ကြီးနား]] |coordinates=21°55'06.8"N 95°59'01.6"E |type= ဘေးတိုက်ပြတ်ရွေ့ (ရေပြင်ညီ) |age=[[Miocene|15-22 MYA]] |segments=တောင်ပိုင်း: [[ပဲခူး]]၊ [[ဖြူး]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊ [[မိတ္ထီလာ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]]။ မြောက်ပိုင်း: [[တောမ]]၊ [[ဗန်းမောက်]]၊ [[အင်းတော်]]၊ [[မော်လူး]]၊ [[ရှဒူးဇွပ်]]၊ [[ကာမိုင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] |image=SagaingFaultSegments.jpg |image_caption=မြန်မာပြည်အတွင်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော }} '''စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသည့် အဓိကပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆွန်းဒါး(ဆွန်ဒါ) ကျောက်ထုလွှာနှင့် အိန္ဒိယကျောက်ထုလွှာအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေး၊ ရမည်းသင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ နေပြည်တော်၊ တောင်ငူနှင့် ပဲခူးတို့ကို ဖြတ်သန်းလျှက် တည်ရှိကာ အရှည်အားဖြင့် ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိ၏ ။<ref name="MMTimes">{{Cite web |last=Win |first=Nilar |date=August 25–31, 2008 |title=Sagaing Fault surveyed to prepare for future quakes |url=http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |archive-date=2012-06-07 |access-date=2011-04-04 |website=The Myanmar Times |accessdate=29 June 2021 |archivedate=7 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm }}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x | volume=185 | title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar) | journal=Geophysical Journal International | pages=49–64 | last1 = Wang | first1 = Yu| year=2011 | url=http://authors.library.caltech.edu/23464/1/Wang2011p13370Geophys_J_Int.pdf | doi-access=free }}</ref> [[ဖိုင်:Sagaing Fault outside Mandalay.jpg|thumb|ငလျင်ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကုန်းတန်း၊ သီးနှံပင်များ စိုက်ပျိုးထားသဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည်။]] ==ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ== [[File:TibetanPlateauTectonics.png|250px|thumb|left|(ပုံတွင် '''Sagaing Fault''' ဟုပြထားသော) စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် (ပုံအလယ်အောက်ခြေတွင် '''the Burma Microplate''' ဟုပြထားသော) မြန်မာကျောက်ထုလွှာငယ် ၏ နယ်နမိတ်အစပ်ဖြစ်သည်။]] [[File:Text6986-6.png|right|thumb|390x390px|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသတွင်း ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအား ရိုးရှင်းနားလည်လွယ်အောင်ပြထားသောပုံတစ်ခု]] စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် ကပ္ပလီကမ်းလွန်မှ စတင်ခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသအထိ ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် အရှေ့ဘက်ကပ်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြတ်ရွေ့ငယ်နှင့် နှိုင်းစာသော် ၎င်း၏အလျှားတစ်လျှောက်တွင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ တောင်ကုန်း/တောင်တန်း ထူထပ်မှုနည်းသည်။<ref>{{Cite journal|last=SOE THURA TUN, WATKINSON|title=The Sagaing Fault|url=https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/files/29857365/Soe_Thura_Tun_and_Watkinson_accepted.pdf|journal=Myanmar: Geology, Resources and Tectonics|volume=Geological Society, London, Memoir}}</ref> ==ရွေ့လျားနှုန်းနှင့် အရွေ့== အိန္ဒိယ-ဆွန်းဒါး ကျောက်ချပ်လွှာကြီးနှစ်ခု၏ အကြားရှိ စုစုပေါင်းရွေ့လျားနှုန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၅ မီလီမီတာ ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ၁၈ မီလီမီတာသည် ဂြိုဟ်တုမှ ရရှိသည့်အချက်အလက်များအရ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Tsutsumi_&_Sato_2009">{{Cite journal |last1=Tsutsumi |first1=H. |last2=Sato |first2=T. |date=2009 |title=Tectonic geomorphology of the southernmost Sagaing fault and surface rupture associated with the May 1930 Pegu (Bago) earthquake, Myanmar |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=99 |issue=4 |pages=2155–2168 |doi=10.1785/0120080113}}</ref> ရေးသားသူအများစုက ပြတ်ရွေ့ကြော၏ အရွေ့သည် ၃၆၀ ကီလိုမီတာမှ ၄၀၀ ကီလိုမီတာအကြား ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အများဆုံးအရွေ့သည် ၁၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။<ref name=":1">{{Cite journal|last=Yu|first=Wang|title=Active tectonics and earthquake potential of the Myanmar region|url=https://authors.library.caltech.edu/47518/1/jgrb50602.pdf|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|year=2014|volume=119|issue=4|page=3767|doi=10.1002/2013JB010762|bibcode=2014JGRB..119.3767W|via=Caltech|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yu Wang, Kerry Sieh, Thura Aung, Soe Min, Saw Ngwe Khaing|title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar)|journal=Geophysical Journal International|year=2011|volume=185|issue=1|page=49|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x|bibcode=2011GeoJI.185...49W|doi-access=free}}</ref> ==ဆက်စပ်ငလျင်များ== ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ အလျားတစ်ဝက်ကျော်သည် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ===၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်=== ပထမဆုံးလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ နေပြည်တော်နှင့် ပဲခူးရိုးမရှိ သရက်မြို့ အရှေ့ဘက်ကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=M 6.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem908257/executive|website=USGS}}</ref>ရေရာမှုမရှိသည့် ပြောဆိုချက်များအရ ငလျင်ကြောင့် ငလျင်ဗဟိုချက်၏ မြောက်ဘက် ၁၃၃.၆ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည့် ရမည်းသင်းမြို့တွင် အဆောက်အဦများ ယိမ်းယိုင်မှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ စသည်တို့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref name=":2">{{Cite journal|last=Hla Hla Aung|title=Reinterpretation of historical earthquakes during 1929 to 1931, Myanmar|url=https://www.researchgate.net/publication/275354874|journal=Solid Earth Science|year=2012|volume=31|page=43|doi=10.1142/9789814405775_0005|bibcode=2012aogs...31...43A|isbn=978-981-4405-76-8|via=Researchgate|doi-access=free}}</ref> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်=== ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်ပြီး လူငါးဆယ်ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို မှတ်သားထားသည့် ငလျင်ပမာဏသည် မရှိပေ။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည့် ဂျာနယ်များသည် အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Significant Earthquake: MYANMAR (BURMA): THARRAWADDY|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3416&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|website=NOAA}}</ref> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်=== {{main|၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်}} မေလ ငါးရက်နေ့ညတွင် ပဲခူးမြို့အနောက်ဘက်တွင် အင်းအား Mw7.5 ပြင်းထန်သည့် လှုပ်ခတ်မှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ပဲခူးတစ်ဝိုက် သေဆုံးမှုများနှင့် ပျက်စီးမှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွက် အကြိုငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ <ref>{{Cite web|title=M 7.5 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem907352/executive|website=USGS}}</ref> Rossi-Forel စကေးတိုင်းတာချက်အရ ဤငလျင်၏ အမြင့်ဆုံးပြင်းအားသည် ၉ မှ ၁၀ အထိ ရှိသည်။ ပဲခူးမြို့၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အခြားမြို့များလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့တွင် မီးများသည် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကာ အခြားအရည်များလည်း ပျက်စီးမှုများကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့တွင် လူပေါင်း ၅၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် လူ ၅၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားသော ကျေးရွာများတွင်လည်း လူများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။ ၎င်းငလျင် လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ကမ်းခြေအနားရှိ ကျေးရွာများတွင် ဆူနာမီအသေးစားများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤငလျင်သည် ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ အထိ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ငလျင်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်=== {{main|၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်}} ဤငလျင်သည် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အလယ်အလတ် အဆင့်ရှိ ငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ပထမတစ်ခုသည် ငါးစက္ကန့် ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ပျဉ်းမနားနှင့် ရန်ကုန်မြို့များကပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ်တစ်ခုသည် ပထမတစ်ခုထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော်လည်း ပထမတစ်ခုကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref name=":3">{{Cite journal|last=J. COGGIN BROWN AND P. LEICESTER|title=THE PYU EARTHQUAKES of 3RD AND 4TH DECEMBER 1930 AND SUBSEQUENT BURMA EARTHQUAKES UP TO JANUARY 1932|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxpbmRpYXF1YWtlMnxneDo1MjA4MWMzY2NhNjgyYTRi|journal=Memoirs of the Geological Survey of India |volume=LXII}}</ref><ref>{{Cite web|title=Event 907776 Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907776&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Event 907775 Near south coast of Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907775&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre}}</ref> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်=== {{main|၁၉၃၁ မြစ်ကြီးနားငလျင်}} ဆက်တိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ အပြင်းဆုံးငလျင်သည် Mw 7.6 ရှိပြီး အင်းတော်ကြီးအနီးသို့ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် မြေပြိုမှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤငလျင်ကြောင့် လူသေဆုံးထိခိုက်မှုများ မရှိခဲ့ပေ။<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=M 7.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem906595/executive|website=USGS}}</ref> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ - ၁၉ ရက်=== ဖြူးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၄၆.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်သည်။ ပြင်းအားကိုမူ မသိရှိရပေ။ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို မန္တလေးနှင့် သနပ်ပင် မြို့များပါ ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> အုတ်ဖြင့် ဆောက်ထားသည့် အဆောက်အဦ ခြောက်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ထပ်ငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ မန္တလေးရှိ အဆောက်အဦများကို ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့ကာ ကလေမြို့တွင် အနည်းငယ် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":3" /> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်=== ဤငလျင်ကို ဖြူးမြို့တွင် ခံစားခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကြောင့် တောင်ငူရှိ ရွှေဆံတော်စေတီတော်သည် ပြိုကျခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> ===၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ - ၁၃ ရက်=== ငလျင်ငယ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ တောင်ငူ၊ ပြွန်တန်ဆာနှင့် နန်းယွန်းမြို့များရှိ လူအများသည် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":3" /> ===၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်=== {{main|၁၉၄၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}} မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်နှစ်ခု ဖြစ်ကာ တိုင်းတာမှုအရာ ပမာဏ ၈.၀ နှင့် ၇.၈ စီ ရှိကြသည်။ ဤငလျင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အကြီးဆုံးငလျင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းအားနည်းသဖြင့် ငလျင်နှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို များစွာမသိရပေ။ ===၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၆=== {{main|၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}} ပြင်းအား ၇.၁ ရှိကာ မန္တလေးမြို့အနီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူအနည်းဆုံး ၃၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ===၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈=== {{main|၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်}} ၂၀၂၅ မြန်မာ (စစ်ကိုင်းငလျင်) ငလျင် သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့ မြန်မာ စံတော်ချိန် မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ အနီး၌ ဗဟိုပြု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ပြင်းအား ၇.၇ ရှိငလျင်ဖြစ်သည်။<ref name="mainshock">{{Cite anss|M 7.7 – 16 km NNW of Sagaing, Myanmar|2025|us7000pn9s}}</ref> ===ဖြစ်ရပ်များ=== သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပြန်ကြည့်ပါက စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ၁၉၀၆ နှင့် ၁၉၀၈ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များသည် အဓိကငလျင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard">{{cite journal |last1=Xiong, X., B. Shan, Y. M. Zhou, S. J. Wei, Y. D. Li, R. J. Wang, and Y. Zheng |title=Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard |journal=Geophysical Research Letters |date=2017 |volume=44 |issue=10 |page=4781–4789 |doi=10.1002/2017GL072770 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 |access-date=29 June 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082847/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }}</ref> ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပူတာအိုငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကာ ပြင်းအား ၇.၀ ရှိသည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် Mw  7.5 ရှိသည်။ <ref name="Event 914281 Myanmar-India border region">{{cite web |title=Event 914281 Myanmar-India border region |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=914281&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Center |access-date=3 March 2021}}</ref><ref name="Event 16958007 Myanmar (1908)">{{cite web |title=Event 16958007 Myanmar |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=16958007&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Centre |access-date=3 March 2021}}</ref>၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် တောင်ဘက်အပိုင်းတွင်ပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းနေရာတွင်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်ငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်င ငလျင်ကြောင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အဓိကလှုပ်ခါမှုသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နှစ်ကြိမ်ဆက်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ နောက်ထပ် အဓိကလှုပ်ခတ်မှုသည် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ တင်းအားအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၀ နှစ်ကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင် မန္တလေးမြို့အနီးတွင် Mw  7.1 ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ လူအနည်းဆုံး ၄၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးခဲ့သည့် တောင်ဘက်ပိုင်းကို ကျိုးပျက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၄၆ Mw  7.0 ငလျင်နှစ်ခုအကြား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ငလျင်အသေးစားတစ်ခုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="M 7.0 - Myanmar">{{cite web |title=M 7.0 - Myanmar |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004k8g/executive |website=USGS-ANSS |publisher=USGS |access-date=3 March 2021}}</ref> ၁၉၃၀ ခုနှစ် မေလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းငလျင်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မှု မရှိဘဲ မြောက်ပိုင်းတွင် သီးခြားဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်များဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ငလျင်သည် မေလတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်၏ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard" /> ===အခြားငလျင်များ=== *[[အင်းဝငလျင် (၁၈၃၉ ခုနှစ်)]] - အင်းအားပြင်းထန်သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်းဝမြို့ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ *[[၂၀၁၂ ရွှေဘို ငလျင်]] - ပြင်းအား ၆.၈ ရှိသည်။ လူ ၂၆ ဦးသေဆုံးကာ ၁၂ ဦး ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://web.archive.org/web/20121223073524/http://www.earthobservatory.sg/media/news-and-features/295-myanmar-earthquake-of-march-24th-magnitude-68.html Earth Observatory of Singapore: Myanmar earthquake of March 24th - Magnitude 6.8 (Regional Tectonics Explained)] * [http://sagaingfault.info In-depth Sagaing Fault Study of 2012 quake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231025101954/http://www.sagaingfault.info/ |date=25 October 2023 }} {{Earthquakes in Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] ckfotgd5anyjh088hqe8x1tu6otf0p2 0 209338 1028483 787499 2026-04-30T07:43:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028483 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = Wat Chayamangkalaram<br />วัดไชยมังคลาราม | image = Penang Malaysia Wat-Chaiya-Mangkalaram-Temple-01.jpg | caption = Front view of the temple | map_type = Malaysia Penang George Town streets | map_size = 275px | location = Pulau Tikus | coordinates = {{coord|5|25|54.479|N|100|18|48.276|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | district = Northeast Penang Island District | state = Penang | country = [[မလေးရှားနိုင်ငံ]] | founded_by = Phra Phorthan Kuad<ref name="Siamese Heritage in Penang">{{cite journal|url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/2011/JSS_100_0s_Khoo_ExploringSharedHistoryPreservingSharedHeritagePenangsLinksToASiamesePast.pdf|title=Exploring Shared History, Preserving Shared Heritage: Penang's Links to a Siamese Past The Siamese community and Buddhism in Penang|author=Khoo Salma Nasution|journal=Journal of the Siam Society|publisher=Siamese Heritage|year=2012|access-date=23 March 2019|page=313 [10/15]|volume=100|quote=The site of the Pulau Tikus Siamese Temple, the oldest Siamese temple in Penang, was cleared in 1795 and a Burmese temple was established there since the early nineteenth century. Around 1830, the [[:en:Malaysian Siamese|Siamese]] and [[:en:Burmese in Malaysia|Burmese]] community totalled 648 out of a population of about forty thousand. In 1845, during the term of [[:en;William John Butterworth|W. J. Butterworth]] as [[:en:List of governors of the Straits Settlements|governor]] of the [[Straits Settlements]], the [[East India Company]] made a grant of land to the Burmese and Siamese inhabitants to be jointly held by Nongmay and Boonkhan as representatives of the Burmese community, and Nankayo and Boonsoon as representatives of the Siamese community. The first head priest was Phra Kuad. Inscriptions showed that the building of the temple had been largely due to the [[philanthropic]] efforts of Chinese Buddhists. This temple was renamed Wat Chaiya Mangkalaram in 1948, and its famous [[Reclining Buddha]] statue was unveiled by the Thai king and queen before a crowd of 5,000 during their official trip to Malaya in 1962.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323065241/http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/2011/JSS_100_0s_Khoo_ExploringSharedHistoryPreservingSharedHeritagePenangsLinksToASiamesePast.pdf|archive-date=23 March 2019|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323065241/http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/2011/JSS_100_0s_Khoo_ExploringSharedHistoryPreservingSharedHeritagePenangsLinksToASiamesePast.pdf |date=23 March 2019 }}</ref><ref name="Wat Chayamangkalaram temple background">{{cite web|url=https://penangfreesheet.my/to-do-to-visit/a-tale-of-three-temples-the-temples-of-pulau-tikus/|title=A Tale of Three Temples – The Temples of Pulau Tikus|publisher=Penang Free Sheet|access-date=23 March 2019|quote=Across the street, closer than a stone's throw away, is the Wat Chayamangkalaram. Much like its Burmese neighbour, the temple is a feast of colours – particularly gold. Queen Victoria first granted the land to the Buddhist community in 1845 to promote trade between the British Empire and [[:en:Rattanakosin Kingdom (1782–1932)|Siam]]. A thing of beauty, if not dominance, the reclining Buddha is the temple's centrepiece and main place of worship. However, as well as serving as a stunning backdrop for people praying and burning [[incense]], it also serves as [[columbarium]]. A visitor can walk completely around the statue and, at the back of the statue, can view where the [[urn]]s of the cremated are housed. One thing to notice when visiting the temple is the offerings made at different shrines. Of note, you can sometimes find a bowl of ''[[laksa]]'' sitting at the base of a shrine. It is not unusual for offerings of food to appear at Buddhist places of worship, but laksa supposedly has a specific relevance. The first monk in Wat Chaiyamangkalaram was Phorthan Kuat, a [[:en:Theravāda Buddhism|Theravada Buddhist]] monk from Siam also known as the 'Powerful Monk'. It is said that he was very fond of ''asam laksa'' and, to this day, the famous local dish is still offered to his shrine by devotees.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323061150/https://penangfreesheet.my/to-do-to-visit/a-tale-of-three-temples-the-temples-of-pulau-tikus/|archive-date=23 March 2019|url-status=dead}}</ref> | established = 1845<ref name="Siamese Heritage in Penang"/><ref name="Wat Chayamangkalaram temple background"/><ref name="Wat Chayamangkalaram temple further additional information">{{cite web|url=https://www.pressreader.com/malaysia/new-straits-times/20180524/282819306875449|title=Buddhist temples in Penang|publisher=New Straits Times|via=PressReader|date=24 May 2018|access-date=24 March 2019}}</ref> | architecture_type = [[:en:Thai architecture|Thai temple]] }} '''ဝက်ချရယန့်ကလာရမ်''' ({{lang-th|วัดไชยมังคลาราม}}; {{RTGS|''Wat Chaiyamangkhalaram''}}) သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ပီနန်မြို့နယ်၊ ဂျော့မြို့၏  Pulau Tikus ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ထိုင်းကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Kelawei လမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတော်နှင့် နီးသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတွင် သက်တမ်းအကြာဆုံး ထိုင်းမလေးရှား ကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သည့် ကဆုန်လပြည့်နေ့နှင့် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ထိုင်းတို့၏  Songkran နှင့် Loi Krathong စသည့်ပွဲတော်များကျင်းပရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="EliotBickersteth2002">{{cite book|author1=Joshua Eliot|author2=Jane Bickersteth|title=Malaysia Handbook: The Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=NhyvoLCMxiQC&q=queen+victoria+wat+chayamangkalaram|year=2002|publisher=Footprint Handbooks|isbn=978-1-903471-27-2|page=160}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2015/04/14/making-a-splash-for-the-new-year-water-festival-celebrations-off-to-a-soaking-start-at-burmese-buddh/|title=Water Festival celebrations off to a soaking start at Burmese Buddhist temples|author=Arnold Loh|work=The Star|date=14 April 2015|access-date=23 March 2019|quote=Revellers at the Water Festival "fired" at visitors with their water guns at the Wat Chayamangkalaram and Dhammakirama Burmese Buddhist temples in Burma Lane, where the three day celebrations began yesterday.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thesundaily.my/archive/five-million-malaysians-celebrate-songkran-and-good-friday-ATARCH439080|title=Five million Malaysians celebrate Songkran and Good Friday|work=The Sun|date=13 April 2017|access-date=23 March 2019|quote=Hundreds of revellers thronged Wat Chayamangkalaram in Pulau Tikus here to usher in the Thai New Year or more popularly known as [[:en:Songkran (Thailand)|Songkran]].|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011070928/https://www.thesundaily.my/archive/five-million-malaysians-celebrate-songkran-and-good-friday-ATARCH439080|url-status=dead}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ရုပ်ပုံ== <gallery mode="packed"> ဖိုင်:Wat Chayamangkalaram in the 1900s.jpg|The temple ''[[stupa]]'' structure, {{circa|1900}} ဖိုင်:Bouddha couché du temple Thai de Penang.jpg|[[Reclining Buddha]] statue inside the temple which is considered as one of the world's longest. ဖိုင်:Penang Malaysia Wat-Chaiya-Mangkalaram-Temple-02.jpg|Statue of [[Deva (Buddhism)|Deva]]s guarding the temple. ဖိုင်:Penang Malaysia Wat-Chaiya-Mangkalaram-Temple-04.jpg|[[Urn]]s where the cremated are being housed. </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] axdwhq66yjcj96ajqx1qxecd7jcf51p 0 210189 1028333 958107 2026-04-29T13:00:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028333 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = The Guardian | logo = The Guardian 2018.svg | image = The Guardian 28 May 2021.jpg | caption = ''The Guardian'' front page on 28 May 2021 | type = နေ့စဉ်သတင်းစာ | format = ဆိုက်ကြီး (၁၈၂၁–၂၀၀၅)<br>ဘာလင်နာဆိုက် (၂၀၀၅–၂၀၁၈)<br>ဆိုက်သေး (compact)( ၂၀၁၈ မှစ၍) | owners = Guardian Media Group | founder = John Edward Taylor | publisher = Guardian Media Group | editor = | chiefeditor = Katharine Viner | assoceditor = | maneditor = | newseditor = | managingeditordesign = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = {{start date and age|1821|5|5|df=yes}} (မန်ချက်စတာ ဂါးဒီးယန်းအဖြစ် စတင်, ၁၉၅၉ တွင် လက်ရှိအမည်ပြောင်းလဲ) | political =Centre-left<ref name="left-wing">* {{cite web |last=Tsang |first=Amie |title=The Guardian, Britain's Left-Wing News Power, Goes Tabloid |url=https://www.nytimes.com/2018/01/15/business/media/guardian-tabloid-uk.html |work=[[The New York Times]] |date=15 January 2018 |access-date=24 January 2019 }} * {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8282189.stm |title=The politics of UK newspapers |publisher=[[BBC News]] |date=30 September 2009 |access-date=24 January 2019 }} * [https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers "How left or right-wing are the UK’s newspapers?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190711060555/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers |date=11 July 2019 }}, MediaPolitics & current affairs, YouGov, 7 March 2017.</ref><ref name="centre-left">* {{cite journal |last=Payling |first=Daisy |date=20 April 2017 |title=City limits: sexual politics and the new urban left in 1980s Sheffield |journal=Contemporary British Society |volume=31 |issue=2 |pages=256–273 |doi=10.1080/13619462.2017.1306194 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Villeneuve |first1=Jean-Patrick |date=9 August 2015 |title=Who's fault is it? An analysis of the press coverage of football betting scandals in France and the United Kingdom |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |volume=19 |issue=2 |pages=191 |doi=10.1080/17430437.2015.1067772|s2cid=146330318}} * {{cite book |last=Russell |first=Adrienne |title=Journalism and the Nsa Revelations: Privacy, Security and the Press |year=2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |location=London |page=53}} * {{cite journal |last=Copsy |first=Nathaniel |date=21 February 2017 |title=Rethinking Britain and the European Union: Politicians, the Media and Public Opinion Reconsidered |journal=Journal of Common Market Studies |volume=55 |issue=4 |pages=716 |doi=10.1111/jcms.12527 |s2cid=151394355 |url=https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |access-date=22 July 2019 |archive-date=26 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190726141742/https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |url-status=live }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726141742/https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |date=26 July 2019 }} * {{cite journal |last1=Harbisher |first1=Ben |date=6 February 2016 |title=The Million Mask March: Language, legitimacy, and dissent |journal=Critical Discourse Studies |volume=13 |issue=3 |pages=297 |doi=10.1080/17405904.2016.1141696|s2cid=147508807 }} * {{cite journal |last1=Yuval-Davis |first1=Nira |last2=Varju |first2=Viktor |date=6 January 2017 |title=Press discourses on Roma in the UK, Finland and Hungary |journal=European Roma |volume=40 |issue=7 |pages=1153 |doi=10.1080/01419870.2017.1267379 |s2cid=151843450 |url=http://eprints.bournemouth.ac.uk/28046/3/Roma%20paper%20draft%20for%20BURO.pdf }} * {{cite journal |last1=Flew |first1=Terry |date=11 January 2019 |title=Digital communication, the crisis of trust, and the post-global |journal=Communication Research and Practice |volume=5 |issue=1 |pages=11 |doi=10.1080/22041451.2019.1561394 |s2cid=159032311 |url=https://eprints.qut.edu.au/127256/2/Flew%20paper%20for%20CRP.pdf |archive-date=22 August 2021 |access-date=22 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822141441/https://eprints.qut.edu.au/127256/2/Flew%20paper%20for%20CRP.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Helton |first1=Levy |date=17 March 2016 |title=Reporting the 2014 World Cup: football first and social issues last |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |volume=20 |issue=5–6 |pages=574 |doi=10.1080/17430437.2016.1158477|s2cid=147644706 }} * {{cite journal |last1=Gill |first1=Alisha K |last2=Harrison |first2=Karen |date=2015 |title=Child Grooming and Sexual Exploitation: Are South Asian Men the UK Media's New Folk Devils? |url=https://www.crimejusticejournal.com/article/view/756/511 |journal=Crime Justice Journal |volume=4 |issue=2 |pages=38 |access-date=2 July 2019 |archive-date=22 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822141440/https://www.crimejusticejournal.com/article/view/756/511 |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Painter |first1=James |last2=Neil T |first2=Gavin |date=27 January 2015 |title=Climate Skepticism in British Newspapers, 2007–2011 |journal=Environmental Communication |volume=10 |issue=4 |pages=436 |doi=10.1080/17524032.2014.995193|s2cid=143214856 }} <!-- repeated above* https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/22041451.2019.1561394--> * https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-00822-2_7 * https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-04981-2_12 * https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-93314-6_1 * Sancho Guinda, Carmen (ed.), [https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=jz2SDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA67&dq=guardian+centre+left&ots=TcrKGXRyol&sig=fC9cI8CibLW--V5JK2hoCuzkOpk#v=onepage&q=guardian%20centre%20left&f=false ''Engagement in Professional Genres''], John Benjamins Publishing Company, 2019.</ref><ref name="Guardian2003158" /> | language = အင်္ဂလိပ် | ceased publication = | headquarters = လန်ဒန်၊ ကင်းစ်ပဲလေ့စ် | circulation = ၁၁၀,၄၃၈ | sister newspapers = ''The Observer''<br />''The Guardian Weekly'' | ISSN = 0261-3077 | eISSN = 1756-3224 | oclc = 60623878 | website = {{url|https://www.theguardian.com/|theguardian.com}} | circulation_ref = <ref name="circlead">{{cite web |title=The Guardian - Data - ABC {{!}} Audit Bureau of Circulations |url=https://www.abc.org.uk/product/2451 |website=www.abc.org.uk}}</ref> | circulation_date = ၂၀၂၀ ဇူလိုင် | image_border = yes | publishing_country = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] }} '''''ဂါးဒီးယန်း''''' ({{lang-en|the Guardian}}) သည် ဗြိတိသျှနေ့စဉ်သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၁ တွင် "မန်ချက်စတာ ဂါးဒီးယန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့၍ ၁၉၅၉ တွင် လက်ရှိအမည်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=collection (The University of Manchester Library)|url=https://www.library.manchester.ac.uk/rylands/special-collections/exploring/a-to-z/collection/?match=Guardian+(formerly+Manchester+Guardian)+Archive|access-date=12 March 2021|website=www.library.manchester.ac.uk|accessdate=22 August 2021|archivedate=22 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210822141437/https://www.library.manchester.ac.uk/rylands/special-collections/exploring/a-to-z/collection/?match=Guardian+(formerly+Manchester+Guardian)+Archive}}</ref> ညီအမသတင်းစာများဖြစ်သော "အော့ဆာဗာ" (The Observer) နှင့် ဂါးဒီးယန်း အပတ်စဉ်" (The Guardian Weekly) များနှင့်အတူ ဂါးဒီးယန်းနေ့စဉ်သတင်းစာသည် "စကော့ ထရပ်စ်တ် လီမိတက်"က ပိုင်ဆိုင်သော "ဂါးဒီးယန်း မီဒီယာ အုပ်စု" ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title='Guardian' newspaper trust keeps journalism at top of its agenda|url=https://www.irishtimes.com/opinion/guardian-newspaper-trust-keeps-journalism-at-top-of-its-agenda-1.339116|access-date=12 March 2021|website=The Irish Times|language=en}}</ref> အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ကို ၁၉၃၆ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ သတင်းစာ၏ ဘဏ္ဍာရေး၊ လွတ်လပ်သော တည်းဖြတ်ခြင်း စသည်များကို အာမခံနိုင်ရန်နှင့် ဂါးဒီးယန်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး ဩဇာခံနိုင်ရမှုမှ ကင်းရှင်း၍ လွတ်လပ်အမှီခိုကင်းစွာ ရပ်တည်သည့်တန်ဖိုး၊ လွတ်လပ်သော သတင်းပညာရပ်တို့ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။<ref name="GST1" /> ထိုအဖွဲ့ကို လီမိတက်ကုမ္ပဏီအဖြစ် ၂၀၀၈ တွင် ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=GST1>{{cite news|title=The Scott Trust: values and history|url=https://www.theguardian.com/the-scott-trust/2015/jul/26/the-scott-trust|access-date=5 May 2019|newspaper=The Guardian|date=26 July 2015}}</ref> ၂၀၁၈ မှစ၍သတင်းစာ၏ အဓိက ပုံနှိပ်သတင်းအပိုင်းများကို ဆိုက်သေး (tabloid) ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ အထိ ပုံနှိပ်မူသည် နေ့စဉ်စောင်ရေ ၁၂၆,၈၇၉ ရှိခဲ့၏ ။<ref name="circlead"/> သတင်းစာ၏ အွန်လိုင်းလိပ်စာမှာ "TheGuardian.com" ဖြစ်ပြီး အခြားနိုင်ငံတကာ ဝဘ်ဆိုက်နှစ်ခုလည်း တည်ရှိရာ<!-- Are they really separate websites? They're just /au and /us, respectively... --> ဂါးဒီးယန်း ဩစတေးလျနှင့် ဂါးဒီးယန်း ယူအက်စ်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသတင်းစာ၏ စာဖတ်ပရိသတ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးတွင် လက်ဝဲယိမ်းသူများဖြစ်ကြကာ<ref name="International Socialism 2003">''[[International Socialism (magazine)|International Socialism]]'', Spring 2003, {{ISBN|1-898876-97-5}}.</ref><ref name="Ipsos MORI">{{cite web |url=http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/voting-intention-by-newspaper-readership-quarter-1.ashx |title=Ipsos MORI |publisher=Ipsos MORI |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523104959/http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/voting-intention-by-newspaper-readership-quarter-1.ashx |archive-date=23 May 2009 |url-status=dead |access-date=6 March 2016}}</ref> ဆိုရှယ်လစ်ဘရယ်ဝါဒအတွက် စင်မြင့်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်သော နာမည်ဂုဏ်သတင်းနှင့် လက်ဝဲယိမ်းတည်းဖြတ်ရေးသားမှုများသည် ထိုသတင်းစာဖတ်သူများကို ဂါးဒီးယန်းဖတ်ရှုသူများ၊ ဂါးဒီးယန်းသမားများ (Guardianista) ဟူ၍ လက်ဝဲယိမ်းသည့်အတွက် ချိုးနှိမ်သော ဂုဏ်ထူးဝိသေသများ တပ်ခံရခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{cite web |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200102/cmhansrd/vo011119/debtext/11119-08.htm#11119-08_spnew3 |title=Hansard 374:54 19 November 2001 |author=Department of the Official Report (Hansard), House of Commons, Westminster |date=19 November 2001 |publisher=Publications.parliament.uk |access-date=28 July 2009}}</ref><ref name="What the papers say">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4348620.stm |title=What the papers say |date=17 October 2005 |publisher=BBC News |access-date=18 February 2009 |archive-date=8 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608030009/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/4348620.stm |url-status=live}}</ref><ref name="Guardian2003158">{{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/guardian-reader |title=Definition of Guardian Reader |website=Collins English Dictionary |access-date=10 January 2018}}</ref> ယူကေတွင် အရည်အသွေးရှိသော အခြားသတင်းစာများဖြစ်သည့် [[တိုင်းစ်]]၊ [[ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ်]]၊ [[အင်ဒီပန်းဒန့်]]၊ အိုင် တို့အပါအဝင် ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာသည်လည်း ဖတ်ရှုမှုများသော သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ပုံနှိပ်မူ စောင်ရေအား ကျဆင်းသော်လည်း အွန်လိုင်းမူသည် ယူကေ၌ လစဉ် ဖတ်ရှုသူ ၂၃ သန်းကျော်ရှိသည်ဟု သိရှိရသည်။<ref>{{cite news|title=Guardian most trusted newspaper in Britain, says industry report |url=https://www.theguardian.com/media/2018/dec/17/guardian-most-trusted-newspaper-in-britain-says-industry-report|first=Jim|last=Waterson|work=The Guardian|date=17 December 2018|access-date=17 December 2018 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန် သတင်းစာများ]] nea79ze5c4tsyvbzehdze72bgy1pwts 0 213713 1028384 1027269 2026-04-29T18:52:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028384 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person | honorific_prefix = ဆာ | name = ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ် | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OM|GCMG|CH|CVO|CBE|FRS|FSA|FRSA|FLS|FZS|FRSGS|FRSB|HonFLI}} | native_name = David Attenborough | native_name_lang = en | caption = ၂၀၁၅ မတ်လတွင် [[:en:Weston Library|ဝပ်စတန် စာကြည့်တိုက်]] ဖွင့်ပွဲ၌တွေ့ရသော အက်တန်ဘရော့ချ် | image = | birth_name = ဒေးဗစ် ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ် <br> ({{Lang-en|David Frederick Attenborough}}) | birth_date = {{birth date and age|df=y|1926|5|8}} | birth_place = [[:en:Isleworth|အစ္စလီဝေါ့တ်]]၊ [[:en:Middlesex|မစ်ဒယ်ဆာ့ခ်]]၊ [[အင်္ဂလန်]] | alma_mater = [[:en:University of Cambridge|ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်]] (ဝိဇ္ဇာဘွဲ့)၊ [[:en:London School of Economics|လန်ဒန် စီးပွားရေးပညာကျောင်း]] | title = ဘီဘီစီ-၂ ၏ ကြီးကြပ်ရေးမှူး (၁၉၆၅–၁၉၆၉)<br />[[:en:The Wildlife Trusts|တော်ဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၉၁-၁၉၉၆) | occupation = {{flatlist | * ရုပ်သံထုတ်လွှင့်သူ * [[သဘာဝ|သဘာဝသမိုင်း ပညာရှင်]] * အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ }} | years_active = ၁၉၅၁ – ယနေ့ထိ | awards = {{Plainlist | * [[:en:Cherry Kearton Medal and Award|ချယ်ရီကီရာတွန် အနိုင်ရဆု နှင့် ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၁၉၇၂) * [[:en:BAFTA Fellowship|ဘီအေအက်ဖ်တီအေ မိတ္တဗလဘွဲ့]] (၁၉၈၀) * [[:en:Kalinga Prize|ကလင်ဂါ့ ဆု]] (၁၉၈၁) * [[:en:Kew International Medal|ခူးရ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၁၉၉၆)<ref name=seb>{{cite web|url=https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded|title=Ethiopia's Prof. Sebsebe Demissew awarded prestigious Kew International Medal|website=Kew.org|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517100234/https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded|archive-date=17 May 2018|url-status=dead|accessdate=11 September 2021|archivedate=17 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517100234/https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded}}</ref> * [[:en:International Comos Prize|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မဟာစကြဝဠာ ဆု]] (၂၀၀၀ ခုနှစ်) * [[:en:RSPB Medals|အာရ်အက်စ်ပီဘီ ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၂၀၀၀ ခုနှစ်) * [[:en:Michael Faraday Prize|မိုက်ကယ် ဖရာဒေး ဆု]] (၂၀၀၃) * [[:en:José Vasconcelos World Award of Education|José Vasconcelos World Award of Education]] (၂၀၀၄) * [[:en:Descartes Prize|ဓတ်စကာ့ဒ် ဆု]] (၂၀၀၄) * [[:en:Nierenberg Prize|နိုင်ရန်ဘာ့ခ် ဆု]] (၂၀၀၅) * [[:en:Princess of Asturias Award|Princess of Asturias Award]] (၂၀၀၉) * [[:en:Fonseca Prize|ဖွန်စက္က ဆု]] (၂၀၁၀)}} | relatives = {{ubl|[[:en:Richard Attenborough|ရစ်ချက် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (အစ်ကို)|[[:en:John Attenborough|ဂျွန် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (ညီ)|[[:en:Michael Attenborough|မိုက်ကယ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူ)|[[:en:Jane Attenborough|ဂျိန်း အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူမ)|[[:en:Charlotte Attenborough|သျှားလျွစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူမ)|[[:en:Tom Attenborough|တွမ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (မြေး)|[[:en:Will Attenborough|ဝီလ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (မြေး)}} | parents = {{ubl|[[:en:Frederick Attenborough|ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]]|မေရီ ခလက်}} | children = ၂ ဦး | spouse(s) = {{marriage|Jane Elizabeth Ebsworth Oriel|1950|1997|end=died}} | module = <center>{{Listen|embed=yes|filename=Sir David Attenborough BBC Radio4 Desert Island Discs 29 Jan 2012 b01b8yy0.flac|title=<center>ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အသံ</center>|type=မိန့်ခွန်း|description=<center>[[:en:File:Sir David Attenborough BBC Radio4 Desert Island Discs 29 Jan 2012 b01b8yy0.flac|ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ ၌ အသံသွင်းယူခဲ့သည့်]] ဘီဘီစီ ရေဒီယို-၄၏ ''[[:en:Desert Island Discs|သဲကန္တာရကျွန်းစုများ]]'' ရေဒီယိုအစီအစဉ်</center>}}</center> | footnotes = | signature = [[File:David Attenborough's signature.svg|200px]] }} '''ဆာ ဒေးဗစ် ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ်''' '''('''{{Lang-en|'''Sir David Frederick Attenborough'''}}''')''' ({{IPAc-en|ˈ|æ|t|ən|b|ə|r|ə}}၊၊ ၁၉၂၆ ခု မေ ၈ ရက်နေ့ ဖွား) ဆိုသူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရုပ်/သံ တင်ဆက်သူ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ [[ဘီဘီစီ]] သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သမိုင်းဌာန နှင့်ပူးပေါင်း ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်တို့၏ စစ်တမ်းများ အပြည့်အစုံဖြင့် စုစည်းထားသည့် “''သက်ရှိ'' များအကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ဇာတ်လမ်းတွဲ (၉)ခု” ဖြင့် သူ့အား လူသိများလေသည်။ သူသည် [[ဘီဘီစီ]]၏ အကြီးတန်း မန်နေဂျာဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် ဘီဘီစီ-၂ ၏ ကြီးကြပ်ရေးမှူး နှင့် [[ဘီဘီစီသတင်း|ဘီဘီစီရုပ်မြင်သံကြား]] အစီအစဉ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တို့အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များသည် ဆယ်စုနှစ် ၈ခုမျှကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ ''[[:en:Zoo Quest|Zoo Quest]]''၊ [[:en:Planet Earth (franchise)|''Planet Earth'' franchise]]၊ ''[[:en:Natural World|Natural World]]''၊ ''[[:en:The Blue Planet|The Blue Planet]]'' နှင့် [[:en:Blue Planet II|၎င်း၏နောက်ဆက်တွဲ]] တို့ပါဝင်သည်။ သူသည် ရုပ်မြင်သံကြား၏ အဖြူအမည်းခေတ်၊ ဆေးရောင်စုံခေတ်၊ အကြည်(HD)ခေတ်၊ သရီးဒီ(3D)ခေတ် နှင့် ဖိုးကေ(4K)ခေတ်အားလုံးကို မှီသည့်၊ ခေတ်အဆက်ဆက် ရုပ်/သံအစီအစဉ်များအတွက် ''ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား အနုပညာအကယ်ဒမီကျောင်း''မှပေးအပ်သော [[:en:BAFTA|BAFTAs]] ဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်သည့် တစ်ဦးတည်းသောသူ ဖြစ်သည်။ အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အစောပိုင်းအလုပ်သည် သဘာဝလောက၏ ရင်သပ်ရှု့မောဖွယ် အရာများကို ပိုမိုအလေးထားခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလ အလုပ်တွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အား အကျိုးပြုစေသော အကြောင်းအရာများကို ပို၍ ပြောဆိုလာခဲ့သည်။ သူသည် ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ တစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ]] ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ [[လူဦးရေ ထိန်းချုပ်ရေး|လူဦးရေတိုးပွားမှု]] ထိန်းချုပ်ရေး၊ [[ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်]]၊ အသားစားသုံးမှု လျှော့ချရေး နှင့် [[ဘေးမဲ့သစ်တော|သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် နယ်မြေဧရိယာများ ပိုမိုသတ်မှတ်ပေးရေး]] စတဲ့ ကိစ္စရပ်များကို ထောက်ခံခဲ့လေသည်။ သူသည် လူဦးရေ အဆမတန် များပြားနေမှုအပေါ် အငြင်းပွားဖွယ် အမြင်များ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သောကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web|last=Manavis|first=Sarah|date=3 November 2020|title=David Attenborough's claim that humans have overrun the planet is his most popular comment|url=https://www.newstatesman.com/politics/environment/2020/11/david-attenborough-s-claim-humans-have-overrun-planet-his-most-popular}}</ref> ၎င်း၏ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဖြစ်သော ''[[:en:David Attenborough: A Life on Our Planet|ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်: ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ရှိတစ်ခု]]'' ရုပ်ရှင်သည် သူ့ဘ၀နှင့် အနာဂတ်ရပ်တည်မှု ကိုယ်ပိုင်သက်သေခံချက်အဖြစ် တွေးမြင်ထားလေသည်။ သူ၏ ရုပ်/သံလွှင့်ခြင်းနှင့် သဘာဝကိုနှစ်သက်ခြင်းတို့ကြောင့် [[:en:NPR|အန်ပီအာ(NPR)]]က သူသည် "ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ လှည့်လည်ခဲ့သူ၊ ဇာတ်လမ်းနောက်ခံစကားပြောရာ၌ သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်တဲ့ တပိုင်းတစ တီးတိုးပြောဆိုမှုနည်းလမ်းသုံးပြီး သူရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတွေ နဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှုတွေကို မျှဝေပေးခဲ့သူ" ဟူ၍ ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref name="NPR review">{{Cite news|title=Attenborough's Journey' Salutes The Broadcaster With A Passion For Nature|url=https://www.npr.org/2021/05/07/994596345/attenboroughs-journey-salutes-the-broadcaster-with-a-passion-for-nature}}</ref> ၂၀၁၈ နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တို့၌ အက်တန်ဘရော့ချ်သည် ဇာတ်လမ်းနောက်ခံစကားပြော ထူးချွန်မှုအတွက် ‘ပရိုင်းတိုင်းမ်အမ္မီ ဆု’ကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။<ref name="2018 Emmys">{{Cite web|url=http://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2018/outstanding-narrator|title=Nominees/Winners}}</ref><ref name="2019 Emmys">{{Cite web|url=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-narrator|title=Nominees/Winners &#124; Television Academy}}</ref> ယူကေ၌ လူအတော်များများမှ သူ့အား နိုင်ငံ့အဖိုးတန်ရတနာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသော်လည်း<ref>{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2009/01/eye-burrowing-worms-national-t.html|title=Short Sharp Science: Eye-burrowing worms, national treasures... and creationism|accessdate=11 September 2021|archivedate=3 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303002041/https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2009/01/eye-burrowing-worms-national-t.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/4413130/Sir-David-Attenborough-Man-was-given-permission-to-exploit-the-natural-world-by-the-Bible.html|title=Sir David Attenborough: 'Man was given permission to exploit the natural world by the Bible'}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2982907/Margaret-Thatcher-Richard-Branson-and-Judi-Dench-picked-as-National-Treasures.html|title=Margaret Thatcher, Richard Branson and Judi Dench picked as National Treasures}}</ref> သူ့အနေဖြင့် ထိုကဲ့သို့ သုံးနှုန်းခံရသည်ကို မနှစ်သက်ပေ။ သူသည် နောင်တွင် ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ နှင့် သရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သူ ရစ်ချတ် အက်တန်ဘရော့ချ်<ref>{{Cite web|url=http://www.richardattenborough.com/Biography/|title=Richard Attenborough's official website: Biography}}</ref>၏ ညီဖြစ်ပြီး၊ မော်တော်ယာဉ် အလုပ်အမှုဆောင် နောင်တွင် ဖြစ်လာခဲ့သူ ဂျွန် အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့များ/တံဆိပ်များနှင့် ဆုတံဆိပ်များ == {| class="sortable wikitable" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Award ! class="unsortable" scope="col" |{{Hover title|References|Refs.}} |- |၁၉၇၂ |တော်ဝင်ပထဝီဝင်အဖွဲ့အစည်း၏ ချယ်ရီကီရာတွန် ချီးမြှင့်တံဆိပ်နှင့် ဆု |<ref name="RGS">{{Cite web|url=http://www.rgs.org/NR/rdonlyres/5733E422-4831-4451-B7D8-052E80E8CD75/0/MedalWinners19702012.pdf|title=Medals and Awards|publisher=[[Royal Geographical Society]]|accessdate=11 September 2021|archivedate=2 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002055718/http://www.rgs.org/NR/rdonlyres/5733E422-4831-4451-B7D8-052E80E8CD75/0/MedalWinners19702012.pdf}}</ref> |- |၁၉၇၄ |Appointed Commander of the Order of the British Empire (CBE) for services to nature conservation in the 1974 Birthday Honours | |- |၁၉၈၀ |BAFTA Fellowship | |- |၁၉၈၁ |Kalinga Prize for the Popularization of Science from [[ယူနက်စကို|UNESCO]] |<ref>{{Cite web|title=UNESCO Kalinga Prize for the Popularization of Science|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/sti-policy/global-focus/science-popularization/prizes/kalinga-prize/kalinga-winners/laureates-89-70/|publisher=UNESCO}}</ref> |- |၁၉၈၃ |Elected a Fellow of the Royal Society (FRS) |<ref name="frs">{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/david-attenborough-11015/|title=Sir David Attenborough OM CH CVO CBE FRS Statute 12|publisher=[[Royal Society]]}}</ref> |- |၁၉၈၅ |Knight Bachelor in the 1985 Birthday Honours | |- |၁၉၉၁ |Commander of the Royal Victorian Order (CVO) for producing Queen [[ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်|Elizabeth II]]'s Christmas broadcast for a number of years from 1986 in the 1991 Birthday Honours | |- |၁၉၉၁ |Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences |<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter A|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences}}</ref> |- |၁၉၉၆ |Kew International Medal |<ref name="seb"></ref> |- |၁၉၉၆ |Companion of Honour (CH) for services to nature broadcasting in the 1996 New Year Honours | |- |၁၉၉၈ |International Cosmos Prize |<ref>{{Cite news|title=Conservation and biodiversity research wins international prize for British scientist|url=https://www.imperial.ac.uk/news/14094/conservation-biodiversity-research-wins-international-prize/}}</ref> |- |၂၀၀၀ |RSPB Medal |<ref>{{Cite web|url=http://www.rspb.org.uk/our-work/rspb-news/news/408162-stanley-johnson-awarded-rspb-medal|title=Gifted naturalist is awarded prestigious RSPB medal|publisher=[[RSPB]]}}</ref> |- |၂၀၀၃ |Michael Faraday Prize awarded by the Royal Society |<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/research/rtdinfo/44/article_2024_en.html|title=Research - RTD info -N° 44 - February 2005 - European science – from Nobel to Descartes}}</ref> |- |၂၀၀၄ |Descartes Prize for Outstanding Science Communication Actions |<ref>{{Cite journal|title=Descartes' Europe: one good revolution deserves another}}</ref> |- |၂၀၀၄ |Caird Medal of the National Maritime Museum |<ref>{{Cite web|url=http://www.captaincooksociety.com/vol27no4.pdf|title=Cook's Log v27 no. 4|access-date=11 September 2021|archive-date=30 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830225748/https://www.captaincooksociety.com/vol27no4.pdf}}</ref> |- |၂၀၀၄ |José Vasconcelos World Award of Education awarded by the World Cultural Council |<ref>{{Cite web|url=http://www.consejoculturalmundial.org/winners-education-davidattenborough.php|title=World Cultural Council / Winners - Education - Sir David Attenborough|accessdate=11 September 2021|archivedate=29 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029202032/http://www.consejoculturalmundial.org/winners-education-davidattenborough.php}}</ref> |- |၂၀၀၅ |Order of Merit (OM) | |- |၂၀၀၅ |Nierenberg Prize for Science in the Public Interest |<ref>{{Cite web|title=Nierenberg Prize for Science in the Public Interest|url=https://scripps.ucsd.edu/about/awards/nierenberg|access-date=11 September 2021|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414085833/https://scripps.ucsd.edu/about/awards/nierenberg|url-status=dead}}</ref> |- |၂၀၀၆ |National Television Awards Special Recognition Award |<ref>{{Cite web|title=Winners {{!}} National Television Awards|url=https://www.nationaltvawards.com/winners}}</ref> |- |၂၀၀၆ |Institute of Ecology and Environmental Management |<ref>{{Cite web|url=http://www.ieem.net/|title=Welcome to IEEM|publisher=IEEM|access-date=11 September 2021|archive-date=5 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105172744/http://www.ieem.net/}}</ref> |- |၂၀၀၆ |''The Culture Show'' British Icon Award |<ref>{{Cite web|title=BBC - Culture Show - Living Icons|url=https://www.bbc.co.uk/arts/livingicons/|publisher=BBC}}</ref> |- |၂၀၀၇ |British Naturalists' Association Peter Scott Memorial Award |<ref>{{Cite web|title=Peter Scott award – British Naturalists' Association|url=https://bna-naturalists.org/scott-prize/|access-date=11 September 2021|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228002452/https://bna-naturalists.org/scott-prize/|url-status=dead}}</ref> |- |၂၀၀၇ |Fellowship of Society of Antiquaries |<ref>{{Cite web|title=About the Fellowship - Society of Antiquaries of London|url=https://www.sal.org.uk/our-fellows/about-the-fellowship/|access-date=11 September 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618020027/https://www.sal.org.uk/our-fellows/about-the-fellowship/}}</ref> |- |၂၀၀၈ |The Royal Photographic Society Progress medal and Honorary Fellowship |<ref>{{Cite web|title=Progress Medal|url=https://rps.org/about/awards/history-and-recipients/progress-medal/}}</ref> |- |၂၀၀၉ |Prince of Asturias Award |<ref name="Asturias">{{Cite web|url=http://fundacionprincipedeasturias.org/en/awards/2009/david-attenborough-1/|title=Prince of Asturias Awards 2009|accessdate=11 September 2021|archivedate=26 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726071526/http://fundacionprincipedeasturias.org/en/awards/2009/david-attenborough-1/}}</ref> |- |၂၀၁၀ |Fonseca Prize |<ref>{{Cite web|title=Fonseca Prize 2010 - ConCiencia Programme - USC|url=https://www.usc.gal/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2010.html|access-date=11 September 2021|archive-date=6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906110020/https://www.usc.gal/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2010.html}}</ref> |- |၂၀၁၀ |Queensland Museum Medal |<ref>{{Cite web|url=http://www.qm.qld.gov.au/About+Us/News/Media+Releases/2010/01/Sir+David+Attenborough+honoured+by+Qld+Museum|title=Sir David Attenborough honoured by Qld Museum|publisher=Queensland Government|accessdate=11 September 2021|archivedate=30 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110330164328/http://www.qm.qld.gov.au/About+Us/News/Media+Releases/2010/01/Sir+David+Attenborough+honoured+by+Qld+Museum}}</ref> |- |၂၀၁၁ |Society for the History of Natural History Founders' Medal |<ref>{{Cite web|title=Sir David Attenborough OM CH FRS is awarded the SHNH - Society for the History of Natural History Founders' Medal. - Society for the History of Natural History|url=https://shnh.org.uk/news/sir-david-attenborough-om-ch-frs-is-awarded-the-shnh-society-for-the-history-of-natural-history-fo/}}</ref> |- |၂၀၁၁ |Association for International Broadcasting International TV Personality of the year |<ref>{{Cite web|title=AIB announces Winners of 2011 AIBs International Media Awards {{!}} AIB|url=https://aib.org.uk/aib-announces-winners-of-2011-aibs-international-media-awards/}}</ref> |- |၂၀၁၂ |[[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|IUCN]] Phillips Memorial Medal for outstanding service in international conservation |<ref>{{Cite web|title=Sir David Attenborough: IUCN award|url=http://www.xperedon.com/news_1676|publisher=Xperedon Charity News|accessdate=11 September 2021|archivedate=10 February 2013|archiveurl=https://archive.today/20130210111220/http://www.xperedon.com/news_1676}}</ref> |- |၂၀၁၅ |Individual Peabody Award |<ref>{{Cite web|url=https://grady.uga.edu/naturalist-sir-david-attenborough-awarded-individual-peabody/|title=Naturalist Sir David Attenborough Awarded Individual Peabody}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Britain-Australia Society Award for outstanding contribution to strengthening British/Australian bilateral understanding and relations |<ref>{{Cite web|url=http://britain-australia.org.uk/events/event/the-britain-australia-society-award-2017/|title=BritainAustralia Society Award 2017|publisher=Britain-Australia Society}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Honorary Member of the Moscow Society of Naturalists |<ref>{{Cite web|url=http://www.moip.msu.ru/wp-content/uploads/2018/03/poch-chlen-02.doc|title=Moscow Society of Naturalists official site|access-date=11 September 2021|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416013525/http://www.moip.msu.ru/wp-content/uploads/2018/03/poch-chlen-02.doc}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Gold Medal of the Royal Canadian Geographical Society |<ref>{{Cite web|url=http://www.rcgs.org/awards/gold_medal/previous_winners.asp|title=Gold Medal-Award Recipients since its inception in 1972|publisher=RCGS|accessdate=11 September 2021|archivedate=6 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106221951/http://www.rcgs.org/awards/gold_medal/previous_winners.asp}}</ref> |- |၂၀၁၈ |Primetime Emmy Award for Outstanding Narrator |<ref name="2018 Emmys"/> |- |၂၀၁၈ |The Perfect World Foundation Award |<ref>{{Cite web|title=The Perfect World Award|url=https://www.theperfectworld.com/the-perfect-world-award/|access-date=11 September 2021|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822152104/https://www.theperfectworld.com/the-perfect-world-award/}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Primetime Emmy Award for Outstanding Narrator |<ref name="2019 Emmys"/> |- |၂၀၁၉ |Landscape Institute Medal for Lifetime Achievement |<ref name="2019 LI">{{Cite news|title=LI to honour Sir David Attenborough with the Landscape Institute Medal|url=https://www.landscapeinstitute.org/news/li-to-honour-sir-david-attenborough-with-the-landscape-institute-medal/}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Landscape Institute Honorary Fellow (HonFLI) |<ref name="2019 LI" /> |- |၂၀၁၉ |Crystal Award at the World Economic Forum in Davos, Switzerland |<ref>{{Cite web|title=Davos 2019: Meet the Crystal Award winners|url=https://www.weforum.org/agenda/2018/12/davos-2019-meet-the-crystal-award-winners/}}</ref><ref>{{Cite web|title=David Attenborough: 'The Garden of Eden is no more'. Read his Davos speech in full|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/01/david-attenborough-transcript-from-crystal-award-speech/}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Indira Gandhi Peace Prize |<ref>{{Cite news|title=British broadcaster Sir David Attenborough awarded Indira Gandhi Peace Prize at online event|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/british-broadcaster-sir-david-attenborough-awarded-indira-gandhi-peace-prize-at-online-event/articleshow/77993456.cms}}</ref> |- |၂၀၂၀ |Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George (GCMG) in the 2020 Birthday Honours for services to television broadcasting and to conservation. |<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/attenborough-gets-a-second-knighthood-6hzp527r7|title=Attenborough gets a second knighthood}}</ref> |- |၂၀၂၁ || Lifetime Achievement Award ([[Champions of the Earth]]) || <ref>{{cite web |last1=Programme |first1=UN Environment |title=Lifetime Achievement |url=https://www.unep.org/championsofearth/award/lifetime-achievement |website=Champions of the Earth |language=en |date=26 November 2020 |access-date=22 July 2022 |archive-date=22 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722083705/https://www.unep.org/championsofearth/award/lifetime-achievement |url-status=live }}</ref> |- |၂၀၂၂ ||[[Champions of the Earth|Champion of the Earth]] award from the [[United Nations Environment Programme]].||<ref name=champion>{{cite web |title=David Attenborough receives the UN's most distinguished environment award |url=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/david-attenborough-receives-uns-most-distinguished-environment-award |publisher=UN Environment Programme |language=en |date=21 April 2022 |access-date=21 April 2022 |archive-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421063808/https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/david-attenborough-receives-uns-most-distinguished-environment-award |url-status=live }}</ref> |- |၂၀၂၂||Lifetime Achievement Award at [[43rd News and Documentary Emmy Awards]]||<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/national-academy-of-tv-arts-sciences-announces-2022-news-documentary-emmy-nominees-1235188293/|title=2022 News & Documentary Emmy Nominations Revealed|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Beatrice|last=Verhoeven|date=28 July 2022|accessdate=30 July 2022|archive-date=29 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729204703/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/national-academy-of-tv-arts-sciences-announces-2022-news-documentary-emmy-nominees-1235188293/|url-status=live}}</ref> |- |၂၀၂၃ || UK's Favourite TV Presenter of All Time (Perspectus Global) || <ref>{{cite web |url=https://uk.news.yahoo.com/sir-david-attenborough-voted-uks-123000340.html |title=Sir David Attenborough voted UK's favourite TV presenter of all time |website=Yahoo! News |date=9 March 2023 |publisher=Yahoo |access-date=10 March 2023 |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310165030/https://uk.news.yahoo.com/sir-david-attenborough-voted-uks-123000340.html |url-status=live }}</ref> |} == ထုတ်လွှင့်တင်ဆက်ခဲ့သည့် ရိုက်ကူးခဲ့သော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်နှင့် ဇာတ်လမ်းတွဲများ == {{div col|colwidth=30em}} # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ဂိုင်ယာနာသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၅၆) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|(ကိုမိုဒို)နဂါး ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၅၇) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ပါရာဂွေးသို့ ရှာပုံတော်ခြင်း]]'' (၁၉၅၉) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|သုခဘုံသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၀) # ''သုခဘုံမှ လူများ'' (၁၉၆၀) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|မက်ဒါဂတ်စဂါသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၁) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ကပ္ပရီကွန်း၏ အောက်၌ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၃) # ''ဖြူစင်ရိုးသားသော တိရစ္ဆာန်များ'' (၁၉၇၅) # ''မျိုးနွယ်စုဆန်သည့် မျက်ဝန်းတစုံ'' (၁၉၇၆) # ''[[:en: Life on Earth (TV series)|ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ အသက်ဝိဉာဉ်(ဇာတ်လမ်းတွဲ)]]'' (၁၉၇၉) # ''ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း'' (၁၉၈၁) # ''[[:en: The Living Planet|အသက်ရှိသော ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ]]'' (၁၉၈၄) # ''ပထမဆုံးသော ဧဒင်ဥယျာဉ်: မက်ဒီတာရေးနီးယမ်းကမ္ဘာ နှင့် ပုရိသ ကျွန်တော်'' (၁၉၈၇) # ''ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ရှိစစ်တမ်း'' (၁၉၈၉) # ''[[:en: The Trials of Lifes|သက်ရှိများ၏ ရုန်းကန်ရမှုများ]]'' (၁၉၉၀) # ''[[:en: The Private Life of Plants|အပင်များ၏ သီးသန့်ဘဝ]]'' (၁၉၉၄) # ''[[:en: The Life of Birds|ငှက်များ၏ ဘဝ]]'' (၁၉၉၈) # ''[[:en: The Life of mammals|နို့တိုက်ရသော သက်ရှိများ၏ ဘဝ]]'' (၂၀၀၂) # ''Life on Air: Memoirs of a Broadcaster'' (2002) – autobiography, revised in 2009 # ''[[:en: Life in the Undergrowth|မြေအောက်ကမ္ဘာ၌ နေထိုင်သူများ]]'' (၂၀၀၅) # ''Amazing Rare Things: The Art of Natural History in the Age of Discovery'' (2007) – with Susan Owens, Martin Clayton and Rea Alexandratos # ''[[:en:Life in Cold Blood|သွေးအေးသတ္တဝါများ၏ ဘဝ]]'' (၂၀၀၇) # ''ဒေးဗစ် အက်တန်ဗော့၏ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းများ'' (၂၀၀၉) # ''ဒေးဗစ်အက်တန်ဗော့၏ မွေးကင်းစ သက်ရှိများ ဘဝ'' (၂၀၁၁) # ''သုခဘုံဖျားဆီမှ အာရုံဦး: ထူးခြားဆန်းကျယ်သော ‘သုခဘုံ ငှက်များ({{Lang-en|Birds of Paradise}})’ ၏ သဘာဝသမိုင်း၊ အနုပညာဆန်မှု နှင့် ၎င်းတို့အား စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း'' ([[:en:Errolဖူလာ]] ပါဝင်သည်) (၂၀၁၂) # ''သဘာဝသမိုင်းလေ့လာသည့် ကောင်လေး၏ စွန့်စားခန်းများ: ရှာပုံတော်ဖွင့်ခဲ့သော ခရီးစဉ်များအကြောင်း'' (၂၀၁၇) # ''Journeys to the Other Side of the World: Further Adventures of a Young Naturalist'' (၂၀၁၈) # ''မင်းဆက် အဆက်ဆက်။ ပေါ်ထွန်းလာခြင်း နှင့် ကျရှုံးသွားမှုများ(သက်ရှိ တိရစ္ဆာန် မိသားစုများ)'' [[:en:Stephen Moss|စတပ်ဖန် မော့စ်]] ပါဝင်သည်။ (၂၀၁၈) # ''[[:en: A Life on Our Planet: My Witness Statement and a Vision for the Future| A Life on Our Planet|My Witness Statement and a Vision for the Future]]'' (၂၀၂၀) {{div col end}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘီဘီစီ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်]] lplzo608rcj5pjo9qw8ivs4lcmcqlwl 0 221521 1028460 954131 2026-04-30T05:32:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028460 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ရေငန်မိကျောင်း | fossil_range = [[:en:Pliocene|Pliocene]]–[[:en:Holocene|Present]], {{fossil_range|5.3|0|ref=<ref name="Rio2021">{{cite journal |last1=Rio |first1=Jonathan P. |last2=Mannion |first2=Philip D. |date=6 September 2021 |title=Phylogenetic analysis of a new morphological dataset elucidates the evolutionary history of Crocodylia and resolves the long-standing gharial problem |journal=[[:en:PeerJ|PeerJ]] |volume=9 |pages=e12094 |doi=10.7717/peerj.12094 |doi-access=free}}</ref>}} | image = SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg | image_width = 200 | image_caption = မိကျောင်း အထီး | image2 = Female croc.jpg | image2 width = 200 | image2_caption = မိကျောင်း အမ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Crocodylus porosus'' |name-list-style=amp |author=Webb, G.J.W. |author2=Manolis, C. |author3=Brien, M.L. |author4=Balaguera-Reina, S.A. |author5=Isberg, S. |date=2021 |page=e.T5668A3047556 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T5668A3047556.en |access-date=20 November 2021}}</ref> | genus = Crocodylus | species = porosus | authority = [[:en:Johann Gottlob Schneider|Schneider]], 1801 | range_map = Crocodylus porosus range.PNG | range_map_caption = အနက်ရောင်ခြယ်ထားသည်မှာ ရေငန်မိကျောင်းများ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသများဖြစ်သည်။ | range map width = 200 }} '''ရေငန်မိကျောင်း'''သည် [[မိကျောင်း]] မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ ''“ခရိုကိုဒိုင်လတ်စ် ပိုရိုစတ်စ်” (Crocodylus porosus)'' ဟု ခေါ်ဆိုလေ၏။ ရေငန်မိကျောင်းများအား [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၊ [[အရှေ့တောင် အာရှ]]နိုင်ငံများ၊ [[စူမတ်တြားကျွန်း|စူမတ်တြား]]ဒေသ၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]နှင့် [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ|မိုက်ခရိုနီးရှား]] မြောက်ပိုင်းဒေသများ အစရှိသော ပင်လယ်ဒီရေဝင်ရောက်သောနေရာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဤမိကျောင်း မျိုးစိတ်အား [[IUCN အနီရောင်စာရင်း]]တွင် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကတည်းက [[မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်|စိုးရိမ်ရမှု အနည်းဆုံး]]မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ တွေ့ရှိရသော နယ်မြေဒေသအားလုံးနီးပါး၌ မိကျောင်းသားရေ ရယူရန်အလို့ငှါ တရားမဝင် အမဲလိုက်သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် မူလနေထိုင်ရာ ဇာတိဒေသရင်းနယ်မြေများ ဆုံးရှုံးနေရခြင်းတို့ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။ <blockquote>'''''"ရေငန်မိကျောင်းများသည် လူသားများကို တိုက်ခိုက်တတ်သည့် နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသောကြောင့် လူသားများအတွက် အန္တရာယ်ရှိသည့် သားရဲတိရစ္ဆာန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရသည်"'''''။<ref name="Webb_al2010">{{cite book|last1=Webb|editor1-last=Manolis|publisher=IUCN Crocodile Specialist Group|edition=3rd|title=Crocodiles: Status Survey and Conservation Action Plan|editor2-first=C.|editor2-last=Stevenson|editor1-first=S. C.|chapter-url=http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/18%20--8088e67a.pdf|first1=G. J. W.|pages=99–113|chapter=Saltwater Crocodile ''Crocodylus porosus''|year=2010|first3=M. L.|last3=Brien|first2=C.|last2=Manolis|location=Darwin}}</ref></blockquote> ရေငန်မိကျောင်း [[မျိုးစိတ်]]သည် သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာမှုအရ ရှင်သန်ဆဲ [[မိကျောင်း]] [[မျိုးစိတ်]]အားလုံး၌သာမက အလုံးစုံသော တွားသွားသတ္တဝါများထဲ၌ အရွယ်အစား အကြီးမားဆုံးဖြစ်၏။<ref>{{cite journal|title=Satellite Tracking Reveals Long Distance Coastal Travel and Homing by Translocated Estuarine Crocodiles, Crocodylus porosus|first3=Steve R.|pmc=1978533|pmid=17895990|pages=e949|issue=9|first5=Craig E.|last5=Franklin|first4=Danielle|last4=Shanahan|last3=Irwin|journal=PLOS ONE|first2=Gordon C.|last2=Grigg|first1=Mark A.|last1=Read|doi-access=free|doi=10.1371/journal.pone.0000949|volume=2|year=2007|bibcode=2007PLoSO...2..949R}}</ref><ref name="Croc">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/7806139/Crocodiles-surf-ocean-currents.html|title=Crocodiles surf ocean currents|website=www.telegraph.co.uk}}</ref><ref name="Scales">{{Cite journal|url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/dc11235d-8b3b-43f7-b991-8429f477a1d4/files/40-fauna-2a-crocodylia-morphology.pdf|title=Fauna of Australia}}</ref> ရေငန်မိကျောင်း အထီး တစ်ကောင်၏အရွယ်သည် {{Convert|20|ft|m|0}} အထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်အနေဖြင့်လည်း {{Convert|2200|မှ|2900|lb|kg}}အထိ ရှိနိုင်သည်ဟု သိရသည်။<ref name="Jaws">{{cite web|title=Top 10 Largest Crocodiles Ever Recorded|url=https://ourplnt.com/largest-crocodiles/#Puerto_Rico_crocodile_(6_2_meters_/_20_feet_4_in,_up_to_6_3_meters_/_20_feet_8_in)|website=Our planet|date=11 May 2019}}</ref><ref name="Acid">{{cite web|title=Relationship between total length and head length for Saltwater Crocodiles Crocodylus|url=https://www.researchgate.net/figure/Relationship-between-total-length-and-head-length-for-Saltwater-Crocodiles-Crocodylus_fig3_274775364|website=ResearchGate}}</ref><ref name="Bad">{{Cite web|url=http://media.queensland.com/explore-queensland/queensland/latest-news/world-s-crocodile-heavy-weight-champion-cassius-turns-112|title=World's Crocodile Heavy Weight Champion Cassius Turns 112|website=media.queensland.com}}</ref> မိကျောင်း အမများမှာ သေးငယ်ပြီး {{Convert|10|ft|m|0}} အရွယ်မျှသာ ရှိလေသည်။<ref name="Whitaker_2008">{{cite journal|last1=Whitaker|first1=R.|last2=Whitaker|first2=N.|year=2008|title=Who's got the biggest?|journal=Crocodile Specialist Group Newsletter|volume=27|issue=4|pages=26–30|url=https://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/907d4ded022a4ddefe525f89ee64b150.pdf}}</ref><ref name="Britton et al. 2012">{{cite journal|last1=Britton|first1=A. R. C.|last2=Whitaker|first2=R.|last3=Whitaker|first3=N.|title=Here be a Dragon: Exceptional Size in Saltwater Crocodile (''Crocodylus porosus'') from the Philippines|journal=Herpetological Review|date=2012|volume=43|issue=4|pages=541–546|url=https://www.researchgate.net/publication/265511442}}</ref> ဤမိကျောင်းများကို '''အက်စ္စတူရာရိန်း မိကျောင်း'''၊ '''အင်ဒို-ပစိဖိတ် မိကျောင်း'''၊ '''အဏ္ဏဝါ မိကျောင်း'''၊ '''ပင်လယ် မိကျောင်း'''ဟုလည်း လူသိများလေသည်။<ref>{{cite journal|author=Allen, G. R.|year=1974|title=The marine crocodile, ''Crocodylus porosus'', from Ponape, Eastern Caroline Islands, with notes on food habits of crocodiles from the Palau Archipelago|url=https://archive.org/details/sim_copeia_1974-06-13_2/page/552|journal=Copeia|volume=1974|issue=2|pages=553|doi=10.2307/1442558|jstor=1442558}}</ref> ရေငန်မိကျောင်းသည် အခွင့်ကောင်းယူ ချောင်းမြောင်းတိုက်ခိုက်တတ်သည့် အသား အစားကြူးသော အရွယ်အစားကြီးမားသည့် [[ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်|ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်]]ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစာအတွက် အမဲလိုက်ရာတွင် သားကောင်အများစုကို ချောင်းမြောင်းတိုက်ခိုက်၍ ရေနှစ်ပစ်ခြင်း၊ ပါးစပ်ဖြင့်ကိုက်၍ အကောင်လိုက် မျိုချခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများဖြင့် သတ်ဖြတ်လေ့ရှိသည်။ ရေငန်မိကျောင်းများစားလေ့ရှိသော အဓိက အစာ သားကောင်မျိုးစိတ်ဟူ၍ မည်မည်ရရမရှိဘဲ ယင်း၏ ပိုင်နက်တွင်းသို့ဝင်လာသော [[ငါးမန်း]]ကဲ့သို့ အခြားထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ အပါအဝင် ရေနေတိရိစ္ဆာန်များ၊ အခြားသော [[တွားသွားသတ္တဝါ]]များ၊ [[ငှက်]]များနှင့် [[လူသား]]များအပါအဝင် [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]များလည်း ပါဝင်ကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။<ref name="Callaway, J. M. 1997">{{cite book|last1=Hua|publisher=Academic Press|editor2-first=E. L.|editor2-last=Nicholls|editor1-first=J. M.|editor1-last=Callaway|doi=10.1016/B978-0-12-155210-7.X5000-5|isbn=978-0-12-155210-7|location=Cambridge|first1=S.|title=Ancient marine reptiles|pages=357–374|chapter=Part V: Crocodylia|year=1997|first2=E.|last2=Buffetaut|chapter-url=https://reader.elsevier.com/reader/sd/pii/B9780121552107500193?token=49212F9BD94583575A4553B27CDA591A7B9C97B6698550E9A3E43766F27F48E72A8DF49B165E55D9E81AC46194045F04}}</ref><ref name="Blaber, S. J. 2008">{{cite book|last1=Blaber|first1=S. J. M.|year=2008|title=Tropical estuarine fishes: ecology, exploration and conservation|location=Oxford|publisher=Blackwell Science|pages=185–201|chapter=Mangroves and Estuarine Dependence|chapter-url=https://books.google.com/books?id=V53GoUTN_wYC&pg=PA196|isbn=9780470694985}}</ref> == သွင်ပြင် ပုံသဏ္ဌာန် == [[ဖိုင်:Saltieskull.JPG|thumb| [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]ရှိ သတ္တဗေဒပြတိုက်တွင် ပြသထားသည့် ရေငန်မိကျောင်း၏ ဦးခေါင်းခွံ။ ၎င်းအနောက်တွင်ရှိ အခြားဦးခေါင်းခွံမှာ ဂင်္ဂါ မိကျောင်း၏ ဦးခေါင်းခွံဖြစ်ပြီး အရွယ်အစားကွာခြားမှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။|left|200x200px]] '''ရေငန် မိကျောင်း'''၏ နှုတ်သီးသည် အခြားသော မိကျောင်းမျိုးစိတ်များထက် ပိုကြီးမားလေသည်။ မျက်လုံးများမှ နှာတံတလျှောက်တွင် အပေါ်သို့ ချွန်နေသည့် အဖုတန်း အပြိုင်နှစ်ခုရှိသည်။ အကြေးခွံများ၏ ပုံစံမှာ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်သည်။ ရေငန်မိကျောင်း၏ လည်ပင်း၌ ရှိသောအခွံမာကြေးခွံများမှာ အခြားမိကျောင်းများထက်ပို၍နည်းပါးပြီး အခြားမိကျောင်း မျိုးစိတ်များနှင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref>{{cite book|last=Kondo|first=H.|year=1970|title=Grolier's Amazing World of Reptiles|location=New York, NY|publisher=Grolier Interprises Inc.}}</ref><ref>'''{{cite book|last1=Ross|first1=F. D.|last2=Mayer|first2=G. C.|year=1983|chapter=On the dorsal armor of the Crocodilia|pages=[https://archive.org/details/advancesinherpet00will/page/306 306–331]|title=Advances in Herpetology and Evolutionary Biology|chapter-url=https://archive.org/details/advancesinherpet00will|editor1-last=Rhodin|editor1-first=A. G. J.|editor2-last=Miyata|editor2-first=K.|publisher=Museum of Comparative Zoology|location=Cambridge|isbn=9780910999007}}'''</ref> ရေငန်မိကျောင်း အကောင်ပေါက်လေးများသည် အဝါဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အမြီးများတွင် အနက်ရောင်အစင်းကြောင်းများနှင့် အစက်အပြောက်များပါရှိသည်။ ထိုခန္ဓာကိုယ်အရောင်များမှာ မိကျောင်းများ အရွယ်ရောက်သော အချိန်ထိ နှစ်ပေါင်းများစွာ မပြောင်းလဲဘဲ ရှိနေတတ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီး ရေငန် မိကျောင်း၏ အရောင်မှာ စိမ်းပြာရောင်သန်းသော အရောင်မျိုးဖြစ်ပြီး တခါတရံ ၎င်းထက် အရောင်ပိုဖျော့သော အသားရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်များ အနည်းငယ်ပါရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Lanworn|first=R.|year=1972|title=The Book of Reptiles|url=https://archive.org/details/bookofreptiles0000lanw|location=New York, NY|publisher=The Hamlyn Publishing Group Ltd.|isbn=978-0600312734}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://reptilianzone.com/saltwater-crocodile/|title=Crocodylus porosus|date=17 February 2017|publisher=ReptilianZone.com|access-date=4 December 2021|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729173332/http://reptilianzone.com/saltwater-crocodile/}}</ref> {{Clear}} === အရွယ်အစား === [[ဖိုင်:Saltwater_crocodile.jpg|thumb|အရွယ်ရောက်ပြီး ရေငန်မိကျောင်းတစ်ကောင်]] ရေငန်မိကျောင်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်ရှိသော ကမ်းရိုးတန်းဒေသနေ သားရဲတိရစ္ဆာန်များထဲ၌ အရွယ်အစား အကြီးမားဆုံးဖြစ်သော်လည်း အလွန်သေးငယ်သော သားပေါက်ဘဝမှ စတင်ခဲ့ကြခြင်းသာ ဖြစ်လေ၏။ အကောင်ပေါက်ခါစ ရေငန်မိကျောင်း၏ အရွယ်မှာ {{Convert|11|in|cm}} မျှသာရှိပြီး အလေးချိန်အနေဖြင့်လည်း {{Convert|2.5|oz|g}} ခန့်သာ ရှိလေသည်။<ref name="NewHolland">{{cite web|url=http://www.newholland.com.au/products/docs/9781741108484.pdf|title=Insights into Crocodile Lifestyles|publisher=newholland.com.au|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004002656/http://www.newholland.com.au/products/docs/9781741108484.pdf|archive-date=4 October 2009|accessdate=4 December 2021|archivedate=4 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004002656/http://www.newholland.com.au/products/docs/9781741108484.pdf}}</ref> ပျမ်းမျှအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီး ရေငန်မိကျောင်းသည် အရွယ်ရောက်ပြီး [[နိုင်းမိကျောင်း]]ထက် အရွယ်အစား သိသိသာသာ ကြီးမားသော်လည်း အသက်အရွယ်အလိုက် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားမှုနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်မှုတို့မှာမူ ကွာခြားမှုမရှိလှဘဲ တန်းတူနီးပါးဖြစ်၏။<ref>Loveridge, J. P., & Blake, D. K. (1972).</ref><ref name="Bourquin">{{cite thesis|author=Bourquin, S. L.|year=2008|title=The population ecology of the Nile Crocodile (''Crocodylus niloticus'') in the Panhandle Region of the Okavango Delta, Botswana|type=Doctoral dissertation|publisher=Stellenbosch University|url=http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/1281|access-date=4 December 2021|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204063146/https://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/1281|url-status=dead}}</ref> == ပျံ့နှံတွေ့ရှိရသော နယ်မြေများနှင့် ဒေသရင်း နယ်မြေများ == [[ဖိုင်:Leistenkrokodil.jpg|thumb| ရေပေါ်သို့ ခုန်တက်၍ အစာဖမ်းနေသော ရေငန်မိကျောင်း]] [[ဖိုင်:Jumping_crocodile_adelaide_river_australia.ogv|thumbtime=5|thumb|Video of a jumping crocodile at Adelaide River]] ရေငန်မိကျောင်းများအား [[ကပ္ပလီကျွန်း]]နှင့် [[နီကိုဗာကျွန်းစု]]များ၏ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[ဆူမတြားကျွန်း]]တို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|year=1994|title=Status of the saltwater crocodile (''Crocodylus porosus'' Schneider, 1801) in North Andaman Island|pages=79–92}}</ref><ref>{{cite book|author1=Whitaker, N.|year=2008|title=Survey of Human/Crocodile Conflict in the Union Territory of the Andaman Islands, Hut Bay, Little Andaman, January 2008|publisher=Madras Crocodile Trust|location=Madras|url=https://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/Whit-f1a1ce2f.pdf}}</ref><ref name="Kumar">{{cite book|author1=Kumar, A.|author2=Kumar, S.|author3=Zaidi, Y. F.|author4=Kanaujia, A.|name-list-style=amp|year=2012|title=A review on status and conservation of salt water crocodile (''Crocodylus porosus'') in India|pages=141–148|url=http://www.upsbdb.org/pdf/Souvenir2012/ch-16.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal|year=2018|title=Human–crocodile conflict in the Indian Sundarban: an analysis of spatio-temporal incidences in relation to people's livelihood|pages=661–668}}</ref><ref>{{Cite journal|year=2018|title=Population status and spatial distribution of saltwater crocodile, ''Crocodylus porosus'' in the Sundarbans of Bangladesh|pages=33–44}}</ref> [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်နှင့် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် အထောက်အထားများအရ အစောပိုင်းကာလများ၌ တွေ့ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite journal|year=2015|title=Human-crocodile conflict and conservation implications of saltwater crocodiles ''Crocodylus porosus'' (Reptilia: Crocodylia: Crocodylidae) in Sri Lanka|pages=7111–7130}}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၌ [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]များတွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite journal|author=Thorbjarnarson, J.|author2=Platt, S. G.|author3=Khaing, U.|name-list-style=amp|year=2000|title=A population survey of the estuarine crocodile in the Ayeyarwady Delta, Myanmar|journal=Oryx|volume=34|issue=4|pages=317–324|doi=10.1046/j.1365-3008.2000.00135.x|doi-access=free}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းတွင် ဖန်ငါ့ စီရင်စုတွင် တွေ့ရကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထား၏။<ref>{{cite journal|author=Pauwels, O. S.|author2=Laohawat, O. A.|author3=Naaktae, W.|author4=Puangjit, C.|author5=Wisusutharom, T.|author6=Chimsunchart, C.|author7=David, P.|name-list-style=amp|year=2002|title=Reptile and amphibian diversity in Phang-nga Province, southern Thailand|journal=Tropical Natural History|volume=2|issue=1|pages=25–30|url=https://www.tci-thaijo.org/index.php/tnh/article/download/102862/82406}}</ref> စင်္ကာပူ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ယခင်က တွေ့ရလေ့ရှိသော်လည်း မကြာသေးမီကာလများ၌မူ မတွေ့ရတော့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite journal|author=Stuart, B. L.|author2=Hayes, B.|author3=Manh, B. H.|author4=Platt, S. G.|name-list-style=amp|year=2002|title=Status of crocodiles in the U Minh Thuong Nature Reserve, southern Vietnam|journal=Pacific Conservation Biology|volume=8|issue=1|page=62|doi=10.1071/PC020062|s2cid=54020729|url=https://semanticscholar.org/paper/cbfa4a4738b55fae7a1d942b197ca0f80cc69a8e}}</ref><ref>{{cite journal|author=Platt, S. G.|author2=Holloway, R. H. P.|author3=Evans, P. T.|author4=Paudyal, K.|author5=Piron, H.|author6=Rainwater, T. R.|name-list-style=amp|year=2006|title=Evidence for the historic occurrence of ''Crocodylus porosus'' Schneider, 1801 in Tonle Sap, Cambodia|journal=Hamadryad|volume=30|issue=1/2|page=206}}</ref> တရုတ်နိုင်ငံတွင် တစ်ချိန်က ၎င်းသည် မြောက်ဘက်ရှိ [[ဖူကျန့်ပြည်နယ်|ဖူကျန့်ပြည်နယ်]]မှ ဗီယက်နမ်နယ်စပ်အထိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ဖူးကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite journal|author=Webb, G. J.|year=2000|title=Risk of extinction and categories of endangerment: perspectives from long-lived reptiles|journal=Population Ecology|volume=42|issue=1|pages=11–17|doi=10.1007/s101440050004|s2cid=42753122|url=https://www.researchgate.net/publication/225457944}}</ref> [[ဖိုင်:Saltwater_crocodile_on_a_beach_in_Darwin,_NT.jpg|thumb| ဩစတေးလျနိုင်ငံ [[ဒါဝင်မြို့|ဒါဝင်]]မြို့ရှိ ကမ်းခြေတစ်ခု၌ တွေ့ရသော ရေငန်မိကျောင်းတစ်ကောင်]] == အမူအကျင့်များ == [[ဖိုင်:Saltwater Crocodile on a river bank. in Australia.jpg|thumb| နေပူစာလှုံနေသော ရေငန်မိကျောင်း]] ရေငန်မိကျောင်းကို အခြား [[မိကျောင်း|မိကျောင်းများ]]နှင့် ခွဲခြားနိုင်သည့် အဓိက အပြုအမူမှာ အခြားမိကျောင်းမျိုးစိတ်များ ပိုင်နက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမှုအား အလွန်အမင်းရန်လိုကာ ပင်လယ်ရေငန်ဒေသတွင် ကျက်စားသည့် တစ်ခုတည်းသော မိကျောင်းမျိုးစိတ်အနေဖြင့် ရှိလိုသော သဘာဝပင်ဖြစ်သည်။ အခြားသော မိကျောင်းမျိုးစိတ်များတွင် ရေငန်ဒေသ၌ ရှင်သန်နိုင်သည့် ဆားဂလင်းများပါရှိသော်လည်း ခက်ခဲသော အခြေအနေအချိန်အခါမျိုးမှလွဲ၍ ပင်လယ်ထဲသို့ စွန့်စား၍ သွားရောက်ကျက်စားခြင်းမျိုး မရှိကြကြောင်း လေ့လာမှုများအရသိရသည်။<ref>{{cite book|author=Schmidt-Nielsen, K.|year=1997|title=Animal physiology: adaptation and environment|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|chapter=Marine air-breathing vertebrates|pages=343–354|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Af7IwQWJoCMC&lpg=PA345&pg=PA351#v=snippet&f=false|isbn=9780521570985}}</ref> [[ဖိုင်:Crocodylus_porosus_with_GPS-based_satellite_transmitter_attached_to_the_nuchal_rosette_-_journal.pone.0062127.g002.png|thumb|ခြေရာခံနိုင်ရန် ဦးခေါင်းတွင် GPS စနစ်သုံး ဂြိုဟ်တုလွှင့်စက် တပ်ဆင်ထားသော ရေငန်မိကျောင်းတစ်ကောင်]] မိကျောင်း[[ဦးနှောက်]]သည် [[နို့တိုက်သတ္တဝါများ]]ထက် များစွာသေးငယ်သော်လည်း (''ရေငန်မိကျောင်း၏ ဦးနှောက်သည် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်၏ ၀.၀၅ % သာ ရှိသည်'') ရေငန်မိကျောင်းများသည် ၎င်း၏သားကောင်များ ရာသီအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းသည့် လမ်းကြောင်းကို ခြေရာခံရန် သင်ယူနိုင်စွမ်းရှိကြပြီး လက်ရှိလက်ခံထားသည့် အခြေအနေထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းရှုပ်ထွေးသော အသံဖြင့်ဆက်သွယ်ခြင်းဆိုင်ရာ စွမ်းရည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားနိုင်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက အတည်ပြုထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://crocodilian.com/big-gecko|title=Big Gecko – Crocodile Management, Research and Filming|publisher=Crocodilian.com|access-date=25 July 2013|archive-date=10 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810023555/http://crocodilian.com/big-gecko/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://crocodilian.com/cnhc/croccomm.html|title=Crocodile Communication: Crocodiles, Caimans, Alligators, Gharials|publisher=Flmnh.ufl.edu|date=5 March 1996|access-date=25 July 2013}}</ref> === အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် အစားအစာ === [[မိကျောင်း]]မျိုးစိတ် အများစုကဲ့သို့ပင် ရေငန်မိကျောင်းများသည် ၎င်းတို့၏ အစာအဖြစ် သတ်သတ်မှတ်မှတ် ရွေးချယ်စားသုံးသော သားကောင်ဟူ၍မရှိဘဲ သားကောင် ရရှိနိုင်မှုအခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် အချိန်အတော်ကြာ အစာနည်းနည်းနဲ့ ရှင်သန်နိုင်သောကြောင့် သားကောင်မတွေ့ရှိပါကလည်း အချိန်အတော်ကြာသည်အထိ စိတ်ရှည်သည်းခံကာ ရှာဖွေနိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။<ref name="Ross2">{{cite book|title=Crocodiles and Alligators|url=https://archive.org/details/crocodilesalliga0000unse_c0m0|editor1-last=Ross|editor1-first=C. A.|editor2-last=Garnett|editor2-first=S.|publisher=Checkmark Books|year=1989|isbn=978-0816021741}}</ref> === ကိုက်အား === [[ဖိုင်:Journal.pone.0031781.g003.tif|thumb|''ရေငန်မိကျောင်း၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားနှင့် ကိုက်အား အချိုးချနှိုင်းယှဉ်မှု။''|center|400x400px]] ရေငန်မိကျောင်းပါးစပ်၏ ကိုက်အားသည် သက်ရှိတိရစ္ဆာန်အားလုံးထဲ၌ အား အပြင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။<ref name="erickson">{{Cite journal|year=2012|title=Insights into the Ecology and Evolutionary Success of Crocodilians Revealed through Bite-Force and Tooth-Pressure Experimentation|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=3|pages=e31781|doi=10.1371/journal.pone.0031781}}</ref> ၎င်းမိကျောင်းများ၏ ပြင်းထန်သော ကိုက်အားသည် [[ခန္ဓာဗေဒ]]ဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဦးခေါင်းခွံရှိ မေးရိုးကြွက်သားအတွက် နေရာလွတ်သည် အလွန်ကြီးမားပြီး ဘေးတစ်ဖက် တစ်ချက်စီ၌ စူ၍ထွက်နေသည်ကို အပြင်ဘက်မှပင် လွယ်ကူစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>Cogger, H.G. (1996). </ref> [[ဖိုင်:Crocodile_Crocodylus-porosus_amk2.jpg|thumb| ရေငန်မိကျောင်း၏ ဦးခေါင်းပုံသဏ္ဌာန်]] [[ဖိုင်:Large_crocodile_in_park.jpg|thumb| ဥယျာဉ်တစ်ခု၌ မွေးမြူထားသော ကြီးမားသည့် ရေငန်မိကျောင်းကြီး တစ်ကောင်]] == လူသားများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု == === လူသားများကို တိုက်ခိုက်မှုများ === မိကျောင်း မျိုးစိတ်အားလုံးတွင်၊ ရေငန်မိကျောင်းနှင့် [[နိုင်းမိကျောင်း]] တို့သည် လူသားများအား အစာအလို့ငှါ သားကောင်အဖြစ် ပြုမူဆက်ဆံတတ်သည့် သဘောထားအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ <ref name="SideleauBritton2012">Sideleau, B., & Britton, A. R. C. (2012). </ref> ရေငန်မိကျောင်း၏ နယ်မြေထဲသို့ အကြောင်းမသိဘဲ စွန့်စား၍ ဝင်ရောက်သွားသော လူသားများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ရှည်လျားသည့် သမိုင်းကြောင်းရှိ၏။ ၎င်း၏ စွမ်းအား၊ အရွယ်အစားနှင့် အရှိန်အဟုန်တို့ကြောင့် အကယ်၍ ၎င်းနှင့်တိုက်ရိုက် တွေ့ဆုံမိပြီး ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်လာပါက ရှင်သန်ရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။ မိကျောင်းများနှင့်အတူ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ သဘာဝအတိုင်း ယှဉ်တွဲနေထိုင်ရန် အားပေးသော အမေရိကန်မူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ရေငန်မိကျောင်းများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာတွင် အကြံပြုထားသော တစ်ခုတည်းသော မူဝါဒမှာ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မိသည့်အခါတွင် အလွန်ရန်လိုတတ်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏နေရပ်များကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ရန်သာဖြစ်လေသည်။<ref name="Guggisberg2">{{cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Crocodiles: Their Natural History, Folklore, & Conservation|year=1972|page=195|location=Newton Abbot|publisher=David & Charles|isbn=978-0-7153-5272-4}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.fish.wa.gov.au/Documents/recreational_fishing/fact_sheets/fact_sheet_estuarine_crocodile.pdf ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အနောက်ဩစတြေးလျ - Estuarine Crocodile ဖြစ်ရပ်မှန် စာတမ်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423151742/http://www.fish.wa.gov.au/Documents/recreational_fishing/fact_sheets/fact_sheet_estuarine_crocodile.pdf |date=23 April 2013 }} * [http://www.australianextremes.com သဘာဝအတိုင်း တွေ့ရသော ရေငန် မိကျောင်း၏ စစ်မှန်သော ပုံရိပ်များနှင့် ဖော်ပြချက်များ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915233232/http://australianextremes.com/ |date=15 September 2017 }} * [http://saltwatercrocodiles.homestead.com/ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖော်ပြထားသည့် ရေငန် မိကျောင်း၏ ထူးခြားသော အချက်အလက်များ၊ များပြားလှသော ပုံများနှင့် ဗီဒီယို တင်ဆက်မှုများ ဝဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622214536/http://saltwatercrocodiles.homestead.com/ |date=22 June 2017 }} * Dr. Britton ၏ [http://www.crocodilian.com crocodilian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=8 July 2011 }} ဝဘ်ဆိုက်မှ [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/abritton.html ရေငန်မိကျောင်း ခေါ်ဆိုမှုများ] * Dr. Britton နှင့် အခြားသူများမှ dromaeosaurid ထောက်လှမ်းရေးအကြောင်း အကျဉ်းချုပ် [http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html ဆွေးနွေးသည်။] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120102606/http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html |date=20 November 2011 }} * {{Cite web|url=http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/saltwater-crocodile-crocodiles-part-iii/|title=The Saltwater Crocodile, and all that it implies (crocodiles part III)|publisher=Scientific American}} {{Taxonbar}} [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ]] [[ကဏ္ဍ:မိကျောင်းများ (မျိုးရင်း)]] m2u819sz6yg9ps3273ozk1jbmuihbia 0 231345 1028399 1025500 2026-04-29T23:52:22Z Zawzawaungthwin 100038 ဆက်ခံသူထည့်သွင်း 1028399 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = မြင့်ကြိုင် | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | alt = | caption = | office = [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ကိုယ်တိုင် |successor = |deputy= * [[လင်းဇော်ထွန်း]] * ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး |order1 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]မဲဆန္ဒနယ် (၇) |term_start1 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority1= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor1 = ဒေါက်တာပြည့်ဖြိုး <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}}<br>{{small|([[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်စနစ်ဖြင့်]])}} |successor1 = ပြုံးချို<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82259 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office2 = [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |deputy2 = ဌေးလှိုင် |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor2 =''ကိုယ်တိုင်'' | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော]] |appointer3= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | term_start3 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |deputy3= ဌေးလှိုင် <br> ဒေါက်တာမျိုးသန့် | predecessor3 = [[ခင်ရီ]] | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office4 = [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer4= နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | 1blankname4 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata4 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | term_start4 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end4 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | predecessor4 = ကိုယ်တိုင် {{small|(MOLIP)}} | successor4 = [[ပွင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)|ဒေါက်တာပွင့်ဆန်း]] | prior_term4 = yangon |office5 =[[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်​ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |appointer5= [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | term_start5 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | 1blankname5 = သမ္မတ | 1namedata5 = မြင့်ဆွေ (ယာယီ) | predecessor5 = [[သိန်းဆွေ]] |successor5 = *ကိုယ်တိုင် {{small|(အလုပ်သမား)}} *[[ခင်ရီ]] {{small|(လ.ဝ.က)}} |office6 = [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start6 = ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ | term_end6 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |president6= ဝင်းမြင့် | 1blankname6 = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | 1namedata6 = [[သိန်းဆွေ]] |honorific prefix=စည်သူ၊ ဦး |birth_date={{birth date and age|1957|4|18}} |birth_place = [[ကျုံမငေးမြို့]] |party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |awards=စည်သူဘွဲ့ (၂၀၂၆)}} '''ဦးမြင့်ကြိုင်''' (၁၈ ဧပြီ ၁၉၅၇ ဖွား)<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210702|title=Burma-related Designations; Iran-related Designations Removals; Non-proliferation Designations Removals|work=U.S. DEPARTMENT OF THE TREASURY }}</ref> သည် လက်ရှိတွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၏ [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/စစ္ေကာင္စီ-ဝန္ႀကီးအေျပာင္းအလဲ-မင္းေအာင္လိႈင္-စိုးဝင္း-/6708368.html|title=စစ်ကောင်စီ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|work=VOA Burmese }}</ref>၎င်းသည် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) ကိုယ်စားပြု အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီးနောက်<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-seizes-power-and-their-cabinet/5761195.html|title=အာဏာသိမ်း စစ်အစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းမှု|work=VOA Burmese }}</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-names-new-government-officials.html |accessdate=24 August 2022 |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201162120/https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-names-new-government-officials.html }}</ref> ဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းမှုအရ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ဆက်လက် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရ]]လက်ထက်တွင်လည်း အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/နိုင်ငံတော်-အတိုင်ပင်ခ-17/|title=နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံရုံးနှင့် အလုပ်သမား၊ လူဝန်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်|work=ဆင်ဟွာသတင်း }}</ref> == ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး == ဝါးခယ်မမြို့နယ်၊ကျုံမငေးမြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ငယ်စဉ်က ကျုံမငေးမြို့၊သီရိဟေမာရပ်ကွက်ရှိ မူလတန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မှ စိတ်ပညာအထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ဆက်၍ တပ်မတော်ကြည်း၊ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး စစ်မှုထမ်းသည်။ သူသည် ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (ကာကွယ်ရေးပညာ)ကို ရရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ တပ်မတော် တွင် စစ်မှုထမ်းစဉ် သူရဲကောင်းမှတ်တမ်းဝင်တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံရသည်။ဆက်၍ အရပ်ဘက် ဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ == အစိုးရဝန်ထမ်းဘဝ == ဦးမြင့်ကြိုင်သည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက်  ၃၀ ဧပြီ ၂၀၁၅ တွင် ယင်းဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်း အတွင်းဝန်အဖြစ်တာဝန်တိုးမြှင့်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/df031a0f-c4b2-43d6-bb34-6ef452bcca77/resource/7c7b0706-fe02-43df-ba22-d08dd307f0b8/download/68-23.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း(၂၀၁၅ ဇွန် ၅)|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=X1nRW0xyFDU|title=ဦးမြင့်ကြိုင် (အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်)နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း|work=DVB }}</ref> == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးရာထူးများ == ဦးမြင့်ကြိုင်သည် [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]  အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ၎င်းအား သမ္မတဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] က ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ တွင် အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံရုံးနှင့် အလုပ်သမား၊ လူဝန်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ် |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81-17/ |access-date=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |work=Xinhua News Agency |date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ထိုတာဝန်ကို ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/203727|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ၂၄ ဦးအား တာဝန်မှရပ်စဲကြောင်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး ထုတ်ပြန်|work=Eleven }}</ref> ယင်းနောက် ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းအား [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ်|work=ဧရာဝတီ }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဩဂုတ် ၁ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာနအား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] နှင့်  [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] ဟူ၍ ခွဲလိုက်ရာတွင် ဦးမြင့်ကြိုင်သည် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ နောက်ထပ် တစ်နှစ်ကျော်အကြာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက်တွင် ဦးမြင့်ကြိုင် သည်  လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာပြန်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]တွင် မူလရာထူးကို ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> ထို့နောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-08 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ == ပိတ်ဆို့ခံရမှုများ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင်  စစ်ကောင်စီက ဦးမြင့်ကြိုင်ကို အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ရာ ယင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်အစိုးရ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သောအရေးယူမှု စာရင်းတွင် ဦးမြင့်ကြိုင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/7334|title=စစ်ကောင်စီမှလူပုဂ္ဂိုလ် ၂၀ ကျော်နှင့် ကုမ္ပဏီ ၄ ခုကို အမေရိကန် ထပ်မံအရေးယူ|work=Myanmar Now }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/us-santions-on-military-members-07022021173114.html|title=စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ခုနှစ်ဦးနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစုဝင် ၁၅ ဦးကို အမေရိကန် ပိတ်ဆို့အရေးယူမည်|work=RFA Burmese }}</ref> ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ရက်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂက လည်း ၎င်းကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsms-auto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar%2fBurma%3a+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity|title=Myanmar/Burma: EU imposes seventh round of sanctions against six individuals and one entity|work=Council of the EU|access-date=22 July 2023|date=20 July 2023|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722023250/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/20/myanmar-burma-eu-imposes-seventh-round-of-sanctions-against-six-individuals-and-one-entity/?utm_source=dsms-auto&utm_medium=email&utm_campaign=Myanmar/Burma:+EU+imposes+seventh+round+of+sanctions+against+six+individuals+and+one+entity}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://newdaymyanmar.com/archives/3743|title=စစ်ကောင်စီရဲ့စစ်ထောက်ချုပ်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ် ၆ဦးနှင့်လုပ်ငန်းတစ်ခုကို EUအရေးယူပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်|work=New Day Myanmar|access-date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722022746/https://newdaymyanmar.com/archives/3743}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484|access-date=2026-03-02|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{Lifetime|၁၉၅၇||}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] elpit0b6emb4ozrdcofl1g1ihrotf36 2 235673 1028396 1022350 2026-04-29T22:03:25Z James500 108268 Remove template 1028396 wikitext text/x-wiki {{User page}} {{#babel:en}} {{User Wikimedia Commons}} [[en:User:James500]] dhvu9v11a1g8qvv7fidzlrdjyaouiw1 0 243995 1028459 1027585 2026-04-30T05:06:44Z Salai Rungtoi 22844 /* ကိုးကား */ 1028459 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} အောက်ပါသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ပြီးနောက် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ရှိနှင့်ပြီးသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] ပြန်လည်အစပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ == ၂၀၂၁ == === မတ်လ === * မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် လူငယ်ပေါင်းများစွာ သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုအောက်တွင် စာရင်းသွင်းရန်နှင့် လေ့ကျင့်ရန် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် <ref name="fishbeinetal2021">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/|title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war|date=3 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/}}</ref> နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ်အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news|title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war'|url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war|date=1 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=23 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war}}</ref> CRPH သည် စစ်တပ်ကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့" ဖွဲ့စည်းရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ <ref name="MMN30321">{{Cite news|title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms|date=30 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms}}</ref> [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) <ref name="KIAbizasusual2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement|title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement}}</ref> သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်တပ်ကို ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] သည် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေခြင်းကို မရပ်တန့်ပါက စစ်ပွဲ ထပ်မံ ဖြစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ <ref name="brotherhoodthreat2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire|title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire}}</ref> * မတ်လနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ပြည်သူများသည် စစ်တပ်ကို ခုခံကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် တူမီးကဲ့သို့သော လက်လုပ်လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်လာကြသည်။ ပြည်သူများနှင့် စစ်တပ် ကြား လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနေသလို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] မှလည်း စစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံများနှင့် ရဲစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲခြင်းများလည်း ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html}}</ref> * မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာ အနီးရှိ အလောဘွမ် စစ်စခန်းအား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]သည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် မြေပြင်တပ်များကို အသုံးပြုကာ အခြေစိုက်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက်အများအပြာနှင့်အတူ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia|title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia}}</ref> * [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]သည် မတ်လ ၂၆ ရက်က စစ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားသူများကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195|date=27 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195}}</ref> * အာဏာသိမ်းမှုအား ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းဆန့်ကျင်သော ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ပစ်ခတ်မှုမှာ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကလေး မြို့၌ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းတစ်ခုအား စစ်သားများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များတိုက်ခိုက်မှုကို ပြန်လည်ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် ကလေးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင်လည်း တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html}}</ref> === ဧပြီလ === * ဧပြီ ၈ ရက်က ပြည်သူများသည် အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်သားများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ခုခံသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်တပ်မှလည်း အများအပြား ဒါဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် တန့်ဆည်မြို့သည် မကြာခဏ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှစ၍ အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း သေဆုံးသူ မှာ ဧပြီ ၈ ရက်နေ့အထိ ၆၀၀ ကျော်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH|work=Reuters|date=8 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH}}</ref> * [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]] စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] တို့ အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game?|url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game|work=BNI|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game}}</ref> * ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့က [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] တို့ ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]] က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056|work=Reuters|date=10 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056}}</ref> * ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား [[မင်းကိုနိုင်]]က ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသော [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] တို့မှာ ၎င်းတို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စင်ပြိုင်အစိုးရသစ်တွင် ကချင်နှင့် ကရင်လူနည်းစုများက ထိပ်တန်းဦးစားပေးနေရာများတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါကြေညာချက်တွင် မင်းကိုနိုင်သည် စင်ပြိုင်အစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government'|url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece|work=[[Financial Times]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government|work=[[France24]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government}}</ref> * ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့သည် [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] တွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Archived copy|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန့်ကျင်မှုကို နှိမ်နင်းရန် အင်အားသုံးပြီး မြို့တွင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ === မေလ === * မေလ ၁၆ ရက်နေ့က ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေးတပ်က ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ရာ စစ်သား ၆ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Jazeera42721">{{Cite news|title=Fighting erupts in eastern Myanmar near Thai border|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border|work=www.aljazeera.com|accessdate=14 February 2022|archivedate=12 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120546/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border}}</ref>ထိုနေ့တွင်ပင် ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်းတခုအား သိမ်းယူခြင်းအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်မှ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ * စစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တပ်မတော်ဆီသို့ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းအဖြစ် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed?|url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/|date=26 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/}}</ref> * မူဆယ်မြို့တွင် မေလ ၂၃ ရက်က စစ်တပ်ာ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court|url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force|work=The Guardian|date=24 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029|work=ANI News|date=24 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/}}</ref> * ကယားပြည်နယ် ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော် အနီးရှိ စစ်တပ် စခန်းအချို့ကိုလည်း ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက် ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Karenni resistance fighters open new front against junta|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta|work=Myanmar Now|date=26 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့ နှင့် ၃၀ ရက်နေ့တို့တွင် စစ်တပ် သည် အမြောက်နှင့် ရဟတ်ယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ လွိုင်ကော်နှင့် ဒီမောဆိုးရှိ PDF နှင့် KPDF စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |accessdate=14 February 2022 |archivedate=1 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> * မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကသာမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စစ်သား ၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html|title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar|date=31 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html}}</ref> === ဇွန်လ === * ဇွန် ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ စစ်တပ်နှင့် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (BGF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ဖြင့် [[မြဝတီခရိုင်]] အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="Irr6321">{{Cite news|title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=5 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html}}</ref> * ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့က မန္တလေးမြို့ရှိ ပီဒီအက်ဖ်၏ လုံခြုံစိတ်ချရသော အဆောက်အအုံကို စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များ အပါအဝင် အသုံးပြု၍ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html|date=22 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html}}</ref> === ဇူလိုင်လ === * ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ က [[ဒီပဲယင်းမြို့]]လယ်တွင် တော်လှန်ရေးတပ် များနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုအတွင်း လူ ၂၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town|title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203013141/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town}}</ref> * === ဩဂုတ်လ === * ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]တွင် တော်လှန်ရေးသမားများက မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် ဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ တပ်သား ၅၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> === စက်တင်ဘာလ === * စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် NUG သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် [[နိုင်ငံတော် အရေးပေါ်အခြေအနေ|အရေးပေါ်အခြေအနေ]] အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်ကိုဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူ့ ခုခံတော်လှန်စစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်း - NUG က နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ - ဘီဘီစီ မြန်မာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02%3A34%3A28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share|accessdate=14 February 2022|archivedate=19 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119131047/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02:34:28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|date=7 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[မြင်သားရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|မြင်သားကျေးရွာ]]တွင် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်က စစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |date=18 January 2022 }}</ref> * လွန်ခဲ့သည့် သုံးလတာကာလအတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် ကျဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|date=14 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်က ကယားပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အရပ်သား တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၆ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html|title=Scores of Myanmar Regime Troops Killed in Clashes With Civilian/Ethnic Groups|date=21 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214055356/https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်က ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့မှ ဒေသခံ ၈,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တပ်မှ နေအိမ်များ လက်နက်ကြီးများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း မီးရှို့ခြင်း တို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ <ref>{{Cite web|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211126130250/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်အတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အချို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|date=27 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်တပ်မှ စစ်သား ၂၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သလို လက်နက်မဲ့ အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးလည်း စစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|date=28 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html}}</ref> === အောက်တိုဘာလ === * အောက်တိုဘာလ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့က မကွေးတိုင်း ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တွင် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=6 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html}}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး စစ်တပ်သတင်းပေးသူ/ဒလန် ၄၀၆ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရထိန်းချုပ်ထားသော မီဒီယာများက အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html}}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြိုးသန့်အား ဘက်ပြောင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ ယခုအချိန်အထိ ရာထူးမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်ကုန်က စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်အစိုးရ စစ်သည် ၉၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html|title=Some 90 Junta Soldiers Killed During Intense Weekend Fighting|date=11 October 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214003054/https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html}}</ref> === နိုဝင်ဘာလ === * နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး [[ကလေးမြို့]] ပီဒီအက်ဖ် အခြေစိုက် စခန်းအား စစ်အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကလေးပီဒီအက်ဖ်မှ ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ကာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during raid on resistance base camp in Kalay|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|accessdate=14 February 2022|archivedate=28 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]ရှိ မိုးဗြဲပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ၏ ကင်းစခန်းအား ဒါဇင်နှင့်ချီသော အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကင်းစခန်းအား စောင့်ကြပ်နေသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ) ၄၂၂ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရတပ်များက ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ကင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost|accessdate=14 February 2022|archivedate=20 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120192337/https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မုံရွာခရိုင် [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ ပီဒီအက်ဖ် နယ်မြေခံတပ်ရင်း ၂၀၅ အား ဘူဒိုဇာမြေထိုးစက်များအပါအဝင် စစ်ကား ၁၀ စီး၊ စစ်သား ၃၀ ခန့်က ချောင်းမြောင်းဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ အခြေစိုက်စခန်းသည် PDF မှ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံနေရာလည်းဖြစ်သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း စစ်အစိုးရတပ်များက လက်နက်များ သိုလှောင်ထားသည့် အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၄ ဦးမှာ နံနက် ၅ နာရီ ၃၀ ခန့်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၂၇ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရသော ကင်းထောက်အဖွဲ့မှ တပ်သား ၆ ဦးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> * ထို့အပြင်[[ရွှေကူမြို့]]အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကချင်အေးကျေးရွာအနီးတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် နှင့် စစ်တပ်မှ စစ်သား ၁၀၀ ခန့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲကြောင့် KIA ၏ ကျဆုံးသူစာရင်းကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းမရှိပေ။ မကြာသေးမီက ရရှိထားသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀|Su-30]] ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ၂ စင်းက စမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ခဲ့သည့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် မတူပီ CDF သည် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[မတူပီမြို့]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် လမ်းပေါ်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၀၄ ကင်းစခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတ်ခွာသွားခြင်းမပြုမီတွင် ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက အစောင့်တပ်သား ၂ ဦးကိုသာ သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="auto" /> * နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်က ချင်းပြည်နယ် [[မတူပီမြို့]]အနီးတွင် တပ်စွဲထားသည့် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|accessdate=14 February 2022|archivedate=1 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> * [[မတ္တရာမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် တောတောင်ကုန်းများတွင် ယခင်က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်အလောင်းကို နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ရဲသူနိုင်အား နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းမိခဲ့ပြီး စစ်သားများက စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် PDF အခြေစိုက်စခန်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ပို့ဆောင်ခိုင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=PDF member in Mandalay Region killed in junta custody|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102555/https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody}}</ref> === ဒီဇင်ဘာလ === * မိုးညှင်းတွင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ပြီး တစ်ပတ်ခန့်အကြာ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂) မှ စစ်သား ၅၀ ခန့်က [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] ညောင်ထောက်ရွာအနီး KIA နယ်မြေကို နံနက် ၈ နာရီ ဝန်းကျင်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ညနေ ၆ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ KIA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံက ၎င်းတို့ဘက်မှ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။ ဖားကန့်မြို့လယ် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ၊ [[ဖားကန့်မြို့]]နှင့် [[မိုးညှင်းမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် ကားလမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ဝေလုံကျေးရွာအနီး၌လည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ခြေလျင်တပ်ရှေ့တိုးနိုင်ရေးအတွက် ညနေ ၃ နာရီမှ ၈ နာရီအထိ လက်နက်ကြီး အမြောက်အချက်ရေ ၃၀ ခန့်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကလည်း ညလုံးပေါက် စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ရာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိန်းမင်း PDF (TM-PDF) စခန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး TM-PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး သေဆုံးကာ အခြားအများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>Awaiting for official news report to be used as citation</ref> * ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်က [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] [[ဒုံးတောရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ဒုံးတောရွာ]]အတွင်း၌ စစ်တပ်မှ အရပ်သား ၁၁ ဦးအား ဖမ်းဆီး၍ မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မီးလောင်ကျွမ်းဆဲဖြစ်သော အလောင်းများကို ဒေသခံများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အနီးနားတွင် သွားလာနေသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအပြီးတွင် စစ်အစိုးရစစ်သား ၁၀၀ ခန့်က ရွာကို ဝင်ရောက်မွှေနှောက်သွားခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုတွင် နောက်ထပ်လူတစ်ဦးမှာ အရပ်သားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို မသိရပေ။<ref>{{Cite news|title=လူအစုလိုက် မီးရှို့သတ်ခံရသည့် ဆားလင်းကြီးတွင် ရုပ်အလောင်းထပ်တွေ့|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596|author=မောင်ရွှေဝါ|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214152914/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က သိမ်းပိုက်ထားသော ထန်တလန်မြို့တွင် စစ်တပ် နှင့် CDF တပ်ဖွဲ့တို့ မိနစ် ၉၀ ကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်က CDF မှ မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်စေရန် ဦးတည်သည့် ကြီးမားသော ထိုးစစ်ကို ထပ်မံထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက်၊ တိုက်ပွဲအတွင်း CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဆိုပါသီတင်းပတ်အတွင်း စစ်တပ်သိမ်းပိုက်ထားသည့် ထန်တလန်မြို့တွင် နေအိမ် ၁၂ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ် မြို့တွင်း အဆောက်အအုံ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၂ဘက်လုံးမှ အကာအကွယ်ယူ ပစ်ခတ်ရန် ခက်ခဲသွားသည်။ <ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မြိုင်ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် နံနက်အစောပိုင်းက လက်လုပ်ဗုံး ၃ လုံးဖြင့် စစ်ကားနှစ်စီးအား ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် အနည်းဆုံး စစ်သား ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း PDF တွင်က ဆိုသည်။ မွန်းတည့်အချိန်၌ PDF သည် [[မင်းသားကျ (တောင်)ရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|မင်းသားကျကျေးရွာ]]သို့ ခြေလျင်ထွက်ခွာလာသော စစ်သားများအား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ အသေအပျောက် သတင်းများ မရှိခဲ့ပေ။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=17 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> * KNDF နှင့် ကရင်နီတပ်မတော် (ကေအေ) တပ်ဖွဲ့များနှင့် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂၈) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲများ ၄ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား (၄)ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း KNDF ကဆိုသည်။ "သေသွားတာလားတော့ မသိဘူး။ အနည်းဆုံးခန့်မှန်းခြေကတော့ သုံးယောက်နဲ့ လေးယောက်ကြားမှာ စစ်တပ်ဘက်က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ယူဆထားတယ်" ဟု KNDF ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=ကယားပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 |website=Myanmar NOW |language=my |accessdate=14 February 2022 |archivedate=14 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214144642/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 }}</ref> <ref>{{Cite news|title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211225174335/https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf}}</ref> နှစ်ရက်ကြာဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[ခေါင်းကွဲရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ခေါင်းကွဲကျေးရွာ]]၌ တပ်မတော်မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်မှ လက်နက်ကြီးများနှင့် စနိုက်ပါများဖြင့် အင်အားအလွန်အကျွံ အသုံးပြုပြီးနောက် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရွာမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers kill and burn five people in Sagaing Region village after clashes with PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208210310/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် ခုခံ ခိုအောင်းရာ နေရာ နှစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းမှု ကြောင့် မန္တလေး အရပ်ဘက် ပြောက်ကျားတပ်သား ၈ ဦးကို သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်တပ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များရှိ ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ တပ်မတော်တပ်သားများအား တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သူဟု သံသယရှိသူတစ်ဦးမှ ဝန်ခံပြီးနောက် အဆိုပါစီးနင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာအောင်မြေစခန်း၌ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် PDF အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦး ကျဆုံးကာ စစ်ကောင်စီတပ်သားတစ်ဦး ဝမ်းဗိုက်တွင် ကျည်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ပြည်ကြီးတံခွန်စခန်း၌ စစ်အစိုးရတပ်များအား လက်လုပ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ပေါက်ကာ ထွက်ပြေးကြစဉ် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ကူညီနေသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရာတော်မြို့နယ် [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာကျေးရွာ]]တွင် ဇေယျာ ၇ ဟု ခေါ်သည့် အခြား ဒေသခံ တော်လှန်ရေးသမားများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် စစ်တပ်၏ လက်နက်အင်အား သာလွန်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> * ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]တွင် ဗုံးအများအပြား ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၃ ဦး အပါအဝင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးကို တပ်မတော်မှ PDF ဟုစွပ်စွဲပြီး ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည့် နောက်ထပ် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦးကိုလည်း ကျည်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အရပ်ဝတ် လက်နက်ကိုင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ လက်လုပ်ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064635/https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon}}</ref>ဒီပဲယင်း PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ နေရာယူထားသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ကို တပ်မတော်မှ ဝိုင်းရံထားသည်ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ “တော်တော်အခြေအနေဆိုးနေပြီ။ မနားတော့ဘူးဗျ။ စစ်ကြောင်းက တစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်း လာနေတာ။ တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဖြတ်သွားရင် နောက်ထပ်တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဦးတည်နေပြီ။ အဲဒီလိုမျိုးဖြစ်နေတာ” ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်မှ Myanmar NOW သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့်လမှစတင်၍ တပ်မတော်သည် လေကြောင်း ချေမှုန်းရေး မစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဒီပဲယင်းမြို့ အနောက်ဘက်သို့ ရဟတ်ယာဉ် ခြောက်စီးဖြင့် လေကြောင်းချီတပ်မှ စစ်သား ၁၅၀ ခန့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> * ကေအဲန်ယူ တပ်မဟာ ၆ လက်အောက်ရှိ ထိုင်းနယ်စပ်အနီး [[လေးကေ့ကော်|လေးကကော်မြို့သစ်]]တွင် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်က တပ်မတော်မှ စစ်သား ၂၀၀ ခန့်ဖြင့် ရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ NLD အမတ် ဝေလင်းအောင် အပါအဝင် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆရသော လူအများအပြားကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၆၀ မှ ယာဉ်တန်းလေးစီးဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လေးကေကော်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရပ်ကွက်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ အဆိုပါ စီးနင်းမှုကို ခွင့်ပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းရန် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကို KNU တပ်မဟာ (၆) မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဖြေကြားခြင်း မရှိပေ။ * ယောဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (YDF) အစည်းဝေးကျင်းပနေသည့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဂန့်ဂေါမြို့နယ် [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာ]]ကို တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်က ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ရွာကို လေကြောင်းထိုးစစ်ဆင်ရာတွင် ရဟတ်ယာဉ်သုံးစင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှမ်းခါးရွာကို စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်က သိမ်းပိုက်ထားသည်ဟု ရွာခံတစ်ဦးက ပြောသည်။ <ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[သန်လျင်မြို့နယ်]]တွင် တပ်မတော်က ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုအတွင်း ဒေသခံ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ ဝင်တစ်ဦး ပစ်သတ်ခံရပြီး အခြား သုံးဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် [[လဟာယက်|လဟာရပ်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ နေအိမ်တစ်လုံးအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့မှ အသက် ၃၀ အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး ရင်ဘတ်နှင့် ပေါင်တို့တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး အမျိုးသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သေဆုံးနေသည့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား၏ ရုပ်အလောင်းကို စစ်သားများက သိမ်းယူသွားကာ သေဆုံးသူမှာ ဖြိုးမောင်မောင်ဦးဖြစ်ကြောင်း သန်လျင်အခြေစိုက် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတစ်ခုက ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news|title=One resistance fighter killed, three arrested in Thanlyin raid|work=Myanmar NOW|url=https://myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid|accessdate=14 February 2022|archivedate=21 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221031550/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) မှ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကယား(ကရင်နီ)ပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားကျေးရွာ]]မှ တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ KNDF အဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ခွန်းနား တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃၀ ခန့် တပ်စွဲထားကြောင်း သိရသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က တနင်္လာနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် တိုက်ပွဲ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>{{cite web |author1=အက်စတာဂျေ |title=လွိုင်ကော်မြို့နယ် ကွန်နားရွာတွင် နေအိမ်အများအပြား မီးထပ်ရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9737 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081334/https://myanmar-now.org/mm/news/9737 }}</ref> ==== ခရစ္စမတ်အကြို လူသတ်ပွဲ ==== {{main|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} * ကယားပြည်နယ် ဖရူဆိုမြို့နယ် [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]အနီးတွင် စစ်ဘေးရှောင်ယာဉ်တန်းကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]က ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူ ၃၅ ဦးထက်မနည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါသေဆုံးမှုများတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသော Save the Children အဖွဲ့မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar|work=Myanmar NOW|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians|date=December 26, 2021|accessdate=February 1, 2022|archivedate=26 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians}}</ref> အဆိုပါဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ 'စေ့စေ့စပ်စပ် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု' ပြုလုပ်ရန် ကုလသမဂ္ဂက တောင်းဆိုထားသည်။ == ၂၀၂၂ == === ဇန်နဝါရီလ === * ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်က မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်ကြာ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၃ ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html|title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes|publisher=The Irrawaddy|date=January 31, 2022|accessdate=February 1, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ကနီမြို့နယ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မဟာမိတ်ပျူစောထီးပြည်သူ့တပ်ဖွဲ့ဝင် အယောက် ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရက ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သည်များ သယ်ဆောင်သည့် သင်္ဘောများကို ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အနည်းဆုံး သင်္ဘောတစ်စီး မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html|title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> * ၂ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်အစိုးရလိုလားသော လူထုစုဝေးပွဲတွင် ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html|title=Two Killed, 38 Injured at Rally Attack on Myanmar Coup Anniversary|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 2, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140526/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html}}</ref> * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ပြောကြားချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှုမှ စတင်ကာ ပစ်မှတ်ထားသော တိုက်ခိုက်မှုများတွင် စစ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိ ၃၆၇ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html|title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 3, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြေခံ PDF များ၏ လျပ်တပြတ် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဒရုန်းများ အသုံးပြုမှုလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html|title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် သုံးရက်ကြာ တိုက်ပွဲများအတွင်း တပ်ရင်းမှူး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်သည် ၂၀၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]က ပြောဆိုထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html|title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲ အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ [[မီးတိုက်ရွာ|မီးတိုက်ကျေးရွာ]] အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီးရှိ AA ကင်းစခန်းအား ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်က ခိုးဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ AA ကင်းသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ပြောသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့အထိ ၃ နာရီကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် AA နှင့်စစ်တပ်တို့ကြား ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်၍ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားသွားမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html|title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html}}</ref> မောင်တောမြို့နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=စစ်တပ်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲကြား အရပ်သား ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215124905/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html|title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html}}</ref> *၉ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် နယ်မြေခံ PDF များ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html|title=Resistance Groups Claim to Kill 35 Myanmar Junta Troops|publisher=The Irrawaddy|date=February 9, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140059/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html}}</ref> အရပ်သားများကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]] လေယာဉ်မှူးများ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်အရာရှိ နေအိမ်များကို တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ် ဟု PDF ဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081530/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html }}</ref> * ၁၀ ဖေဖေော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး မြို့နယ် ၃ ခုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက် စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html|title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel|publisher=The Irrawaddy|date=February 10, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html}}</ref> *၁၁ ဖေဖော်ဝါရီလ - ရခိုင်ပြည်နယ် မောင်တောမြို့နယ်ရှိ AA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးတစ်ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် အများအပြား ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တကျော့ပြန် ရခိုင်တိုက်ပွဲ ဗိုလ်မှူးအဆင့် အပါအဝင် စစ်တပ်အကျအဆုံးများ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081245/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နှင့် ၁၁ ရက်တို့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၈ ဦးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html|title=Dozens of Junta Soldiers Killed in Sagaing, Kayah, Myanmar Resistance Groups Say|publisher=The Irrawaddy|date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213122752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html}}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - နေပြည်တော်၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် PDF တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ နှင့် ၁၃ ရက်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html|title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader’s Parade|publisher=The Irrawaddy|date=14 February 2022|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html}}</ref> *၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ [[မြို့သစ်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မြို့သစ်ရွာ]]အနီး၌ စစ်သားနှင့် ပျူစောထီးအင်အား ၈၀ ခန့်နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်များ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ခင်ဦးမြို့ တိုက်ပွဲတွင် လူငယ် ၁၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093932/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 }}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲ ဝါရီဆူးပလိုင်ရွာအနီးတွင် ထိုးစစ်ဆင်လာသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်များ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဝန်းကျင်ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့သည့် မိုးဗြဲနှင့် ခင်ဦးတွင် PDF ၃၀ ဝန်းကျင် ကျဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093950/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပေါက်မြို့နယ် ရေပြာရွာ ရဲစခန်းကို ပေါက်၊ မြိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တို့မှ PDF အဖွဲ့များ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စခန်းမှူးအပါဝင် ရဲ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မောင်ရွှေဝါ |title=ပေါက်မြို့ ရေပြာရဲစခန်းကို PDF ၃ ဖွဲ့ ဝင်တိုက်၊ စခန်းမှူးအပါအဝင် ၅ ဦး သေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |archivedate=25 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220225041955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ကာမိုင်းမြို့အနီးရှိ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုကို KIA တပ်မဟာ ၉ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်း ၄၄ နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၂ ဦးနှင့် အရပ်သား ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ကချင် ကာမိုင်းစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို KIA နှင့် PDF ဝင်တိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10569 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> * ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[ငါးပိအိုးရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ငါးပိအိုးကျေးရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် လူတစ်ဦးသေဆုံးကာ အိမ်ခြေ ၄၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=ရွှေဘိုမြို့ ငပိအိုးရွာကို စစ်တပ်ဝင်၊ အိမ် ၄၀ မီးလောင်ပြီး လူငယ် ၁ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10575 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[နှမစားရစ်ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|နှမစားရစ်ရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပျူစောထီးပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အိမ်ခြေ ၄၀၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=စစ်တပ်ဝင်သည့် ရွှေဘိုမြို့ နှမစားရစ်ရွာတွင် ၃ ဦးသေ၊ အိမ် ၄၀၀ မီးလောင် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10585 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ===မတ်=== လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်အတွင်း ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်တွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၅ ဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦး ဖမ်းဆီးရမိကြောင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html|title=Myanmar Junta Suffers Heavy Losses in Kayah State: Resistance|publisher=The Irrawaddy|date=March 7, 2022|accessdate=March 7, 2022|archivedate=18 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၂ စက်တင်ဘာ - ** ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုတွင် အပြစ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် သူမသည် အမှုမျိုးစုံမှ ပြစ်ဒဏ်စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ကျခံနေရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud }}</ref> ** [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]စခန်းများအား ကေအိုင်အေနှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta ally attacked in northern Sagaing |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing |date=2 September 2022 |author=Nyein Swe |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=10 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810051933/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing/ }}</ref> * ၁၆ စက်တင်ဘာလ ၁၆ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု|လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေးငယ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archivedate=19 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports }}</ref> လက်ယက်ကုန်းရွာတွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ရှိနေသည့်အတွက် တိုက်ခိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြန်မာစစ်တပ်က ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-20 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂနှင့်]] [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂတို့အပါအဝင်]] နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-20 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en }}</ref> * ၂၃ စက်တင်ဘာ - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]] အား ရန်ကုန်မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့တစ်ခုက လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ကြံမှုသည် သတ်ဖြတ်ခံရသော တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သောကြောင့် ရာထူးကြီးစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် လုံခြုံရေးအား တိုးမြှင့်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၈ အောက်တိုဘာ - စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားနည်းစေရန်ရည်ရွယ်သော "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာအား အကောင်အထည်ဖော်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အနည်းဆုံး ရွာ ၂၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ ယင်းသို့ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသဖြင့် အားလုံးဆုံးရှုံးသွားခဲ့သူများမှာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> * အောက်တိုဘာလ အလယ်ပိုင်း - ၂၀၂၃ ခုနှစ် အကုန်တွင် နွေဦးတော်လှန်ရေး အောင်ပွဲရမည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက် မြို့ပြနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |accessdate=23 May 2023 |archivedate=5 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> * ၁၆ အောက်တိုဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]အား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီနင်းခဲ့ကာ ကျောင်းဆရာ ဦးစောထွန်းမိုးအား ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]]၏ စာသင်ကျောင်းဝင်ပေါက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> * ၂၁ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များက ကော့ကရိတ်မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ မြို့အနီး အာရှလမ်းမကြီးနှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရအဆောက်အဦများတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=20 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref> * ၂၂ အောက်တိုဘာ - ညနေပိုင်းတွင် ကော့ကရိတ်မြို့မှ [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အနီးတဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> * ၂၃ အောက်တိုဘာ - ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]၏ ၆၂ နှစ်မြောက်အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် လူအနည်းဆုံး ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဤပြည်တွင်းစစ် ပြန်လည်စတင်ချိန်မှစ၍ အရပ်သားအများဆုံး သေဆုံးခဲ့သော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂက တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက အရပ်သားသေဆုံးမှုအား ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=24 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === * ၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ [[Mil Mi-24|Mi-34]] ရဟတ်ယာဉ်က စစ်ကောင်စီတပ်အပေါ် မှားယွင်းပစ်ခတ်မှုကြောင့် တပ်သား ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Regime Helicopter Kills At Least 60 Junta Troops in Sagaing Region: Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html |work=The Irrawaddy |author=Hein Htoo Zan |date=14 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html }}</ref> * ၁၄ နိုဝင်ဘာ - [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ရမည်စိုးသဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သော မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပေါက်မြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအား စစ်ကောင်စီက ဒဏ်ငွေတပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military punishes families of administrators who fled militia training |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training |author=Maung Shwe Wah |date=15 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=14 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114112736/https://myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training }}</ref> * ၁၅ နိုဝင်ဘာ - စစ်ကောင်စီကားတစ်စီးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ထောင်ထားသော မြေမြှပ်မိုင်းထိခဲ့သဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ရန်ကုန်-စစ်တွေကားလမ်းပေါ်ရှိ ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ ပုဏ္ဏားကျွန်း သို့မဟုတ် စစ်တွေမြို့ပေါ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Thousands of Rakhine Villagers Flee Myanmar Junta's Deadly Wrath |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html |date=15 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204230917/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html }}</ref> * ၁၆–၂၂ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရှေ့တန်းစစ်စခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အခြေစိုက်စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄ % ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] အနေဖြင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> * ၁၉ နိုဝင်ဘာ - [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းအား ဝင်ရောက်စီးနင်းရာတွင် နေအိမ်များနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=IN PICTURES : Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> * ၂၁–၂၅ နိုဝင်ဘာ - [[မိုးညှင်းမြို့နယ်|မိုးညှင်း]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]နှင့် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ [[ကေအိုင်အေ]]စခန်းများအား [[တပ်မတော် (လေ)]]က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> * ၂၂ နိုဝင်ဘာ ** [[မြိုင်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ** [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိုးညိုမြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်း အဆောက်အဦတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်က ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၄ နိုဝင်ဘာ - ကာဒီနယ် [[ချားလ်မောင်ဘို]]၏ နေအိမ်အပါအဝင် [[မုံလှရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မုံလှရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> * ၂၆ နိုဝင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၇ နိုဝင်ဘာ - [ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> * ၃၀ နိုဝင်ဘာ - [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |accessdate=23 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === * ၆ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]အတွက် တာဝန်ရှိသူ စစ်ကောင်စီအရာရှိ သုံးဦးနှင့် တပ်သားတစ်ဦးကို [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni forces capture soldiers linked to last year's Christmas Eve massacre |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre |author=Esther J |date=6 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=4 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104141538/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre }}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်မြို့နယ်ရှိ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် တပ်မတော် (ကြည်း)တို့ မြေပြင်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲတွင် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> * ၁၆ ဒီဇင်ဘာ - [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]တွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမည့် BURMA Act အား ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act |title=Meeks Issues Statement on House Passage of BURMA Act |date=6 April 2022 |website=House Foreign Affairs Committee |access-date=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231150112/https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act }}</ref><ref>{{cite web |title=U.S. Senate Passes Burma Act Bill |url=https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ |website=American Baptist Churches USA |date=16 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=2 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202184408/https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ }}</ref> * ၁၇ ဒီဇင်ဘာ - တပ်သား ၉၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များက နန့်ဆန်တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကာ TNLA နှင့် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ TNLA က ယင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက အလစ်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အရပ်သုံးထရပ်ကားတွင် အလုပ်သမားများအဖြစ် ပုန်းခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦး[[လှမိုးအောင်]]အပါအဝင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html |title=Ayeyarwady Region's NLD Ministers Released |date=30 December 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=24 May 2023 |archivedate=22 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922151244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html }}</ref> * ၃၀ ဒီဇင်ဘာ - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar court extends Aung San Suu Kyi's prison sentence to 33 years |url=https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html |last=Mogul |first=Rhea |work=CNN |date=30 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=19 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230519081122/https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html }}</ref> ==၂၀၂၃== === ဇန်နဝါရီ === * ၅ ဇန်နဝါရီ - [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]က ကျေးရွာများအား စပိဘုတ်ထောက်ပံ့ပေးရန်နှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရန် ဖိအားပေးမှုများကြောင့် [[အင်းလေး]]ဒေသ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> * ၃၁ ဇန်နဝါရီ - "နိုင်ငံတော်အား သစ္စာစောင့်သိသော" နိုင်ငံသားများအား လိုင်စင်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကောင်စီ [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=2023-02-13 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta }}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအား နောက်ထပ် ခြောက်လ သက်တမ်းထပ်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime extends military rule for another six months |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months |access-date=2023-03-12 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811023532/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ နောက်ထပ် မြို့နယ် ၃ မြို့နယ်အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-02-23 |title=Myanmar Junta Extends Martial Law in Resistance Stronghold Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111742/https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html }}</ref> တပ်မတော် (ကြည်း)၏ [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျေးရွာများအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-03-06 |title=Myanmar army killed 17 people in 2 villages, residents say |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 |access-date=2023-03-11 |website=AP NEWS |language=en |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913161001/https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကန်တော်ကျေးရွာတွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူငယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ခုခံရေးသမား လေးဦး ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":3">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Child fighters beheaded as Myanmar killings rise after martial law |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html |access-date=2023-03-11 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=3 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203184532/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html }}</ref> === မတ် === {{See also|တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၂ မတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]အတွင်း ရွာသူရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ နှစ်ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသမီးသုံးဦးမှာ အသတ်မခံရမီ မုဒိမ်းကျင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=2023-03-11 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control }}</ref> * ၁၁ မတ် - [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး သုံးပါးအပါအဝင် ရွာသူရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=2023-03-16 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture }}</ref> === ဧပြီ === {{see also | ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၁၁ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]တွင် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖွင့်ပွဲ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးသူငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=12 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> === မေ === * ၇ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မုံရွာမြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက် [[ရေကန်စုရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်|ရေကန်စုရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာခရိုင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း အမှတ် (၂၇) လက်အောက်ခံတပ်ခွဲ (၂) စခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ် အင်အား ၈၀ ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ကို ပစ်သတ်ကာ မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာ PDF စခန်း စစ်တပ်ဝင်စီး၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦးကို သတ်ဖြတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142156/https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ }}</ref> * ၂၅ မေ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မှ ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦးသည် လက်နက်၊ ငွေကြေးတွေများ ယူဆောင်ကာ စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်ချအညံ့ခံ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပခုက္ကူ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့က ခေါင်းဆောင်နဲ့ အဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦး စစ်ကောင်စီထံထွက်ပြေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080519/https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html }}</ref> * ၂၆ မေ ** [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ ရေလယ်ကျွန်းဒေသအား စစ်တပ်က သုံးရက်ကြာ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ဒေသခံ ၅ ဦးသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး ကျေးရွာ ၂၇ ရွာ မီးရှို့ခံခဲ့ရကာ နေအိမ် ၆၀၀ ကျော်မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=သူရမောင် |title=ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံ၌ လူ ၅ ဦး အသတ်ခံရကာ ရွာ ၃၀ နီးပါး မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=1 ဇွန် 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074311/https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ }}</ref> ** အမျိုးသားရေးအမည်ခံသည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံပွဲများကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသားရေးအစည်းအရုံး (MNO) ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{cite news |first1=RFA Burmese |title=စစ်တပ်ထောက်ခံသူ သေနတ်ပစ်ခတ်ခံရပြီး အရေးပေါ်ဆေးကုသနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporter-shoot-05312023164924.html |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |agency=RFA Burmese |language=my}}</ref> ဦးတင့်လွင်အား သေနတ်သမားတစ်ဦးမှ ပစ်ခတ်လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဟန်သစ် |first2=မြတ်သွယ် |title=ရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီးစစ်တပ်ထောက်ခံသူနှစ်ဦး ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ပစ်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074320/https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ }}</ref> * ၂၇ မေ ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုးဗြဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|မိုးဗြဲမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်တို့အကြား သုံးရက်ဆက်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကလေးငယ်နှစ်ဦး အပါအဝင် လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည့် မိုးဗြဲတွင် ကလေး ၂ ဦးအပါအဝင် ၄ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37317/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> ** ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) မှ ဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လူငယ်လေးဦးသည် ကယားပြည်နယ် ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင်တွင် ဒဏ်ရာရသူများအား ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=တိုက်ပွဲကြား ကရင်နီဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080532/https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html }}</ref> * ၂၉ မေ - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့]]ကြား သီးမစ်လွင်ပြင်တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားနေရာ တော်လှန်ရေးသမား ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် ဟားခါး၊ ထန်တလန်ကြားတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075523/https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ }}</ref> * ၃၀ မေ ** [[ဝက်လက်မြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ [[စခမ်းသာရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|စခန်းသာ (ရှပ်ပြဲ) ရွာ]]အနီး ရောက်လာသော စစ်ကြောင်းကို [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်သည့် Black Wolf Army နှင့် WHO AM I – ARMY တို့က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးသီး ၇ ခုချ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဝက်လက်မြို့ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=ဝက်လက်တွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှစ်ခု ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075511/https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ }}</ref> ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အဝန်းကြီးရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|အဝန်းကြီးကျေးရွာ]]ကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ဘီးလင်းမြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် (၃၁၄) အမြောက်တပ်ရင်းက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ သံဃာတော် ၃ ပါးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |first2=ငြိမ်းဆွေ |title=ဘီးလင်းတွင် စစ်တပ်လက်နက်ကြီးကြောင့် သံဃာနှင့် သာမဏေများ ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075522/https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ }}</ref> ** တပ်မတော် ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ အဆိုတော် လီလီနိုင်ကျော်အား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရသဖြင့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>{{cite web |title=အဆိုတော် ဒေါ်လီလီနိုင်ကျော် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရ |url=https://news-eleven.com/article/248964 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့နယ် ၂၈ မြို့နယ်မှ စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်နေသော နိုင်ငံရေး၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၇၃ ဖွဲ့နှင့် လေ့လာသူ ၃၁ ဦးတို့ပါဝင်သော ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းဖိုရမ်ကို နှစ်ရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/sagaing-counsalor-council-05312023171137.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** ကရင်ပြည်နယ်၊ [[ကျုံဒိုးမြို့|ကျုံဒိုးရဲစခန်း]]ကို [[KNLA]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဒရုန်းနှင့် ဗုံးချတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ခလရ (၅၄၆) စစ်တပ်က လက်နက်ကြီး ပြန်လည်ပစ်ခတ်ရာတွင် ဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်တပ် လက်နက်ကြီးကြောင့် ကျုံဒိုးဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံး၊ တစ်ဦးဒဏ်ရာရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080531/https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html }}</ref> * ၃၁ မေ ** ကန့်ဘလူမြို့နယ် [[ဖုတ်ကုန်းရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ဖုတ်ကုန်းရွာ]] ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းကို စစ်သား ၆၀ ဝန်းကျင်က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တော်လှန်ရေးသမားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8"/> ** ချောင်းဦးမြို့မြောက်ဘက် သုံးမိုင်အကွာ ခင်မွန်ရွာအနီးရှိ Area 71 People Defense Force Monywa စခန်းကို စစ်ကောင်စီ အင်အား ၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းရာ တော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8">{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |first2=သူရမောင် |title=စစ်ကိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ စခန်းနှစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ငါးဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618025229/https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ }}</ref> === ဇွန် === * ၂ ဇွန် - ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးကို KNU ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181743/https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ }}</ref> * ၃ ဇွန် - ဖယ်ခုံမြို့နယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော တပ်မ (၆၆) လက်အောက်ခံတပ်ကို မြို့အနောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ [[ခေါင်းအီရွာမရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ခေါင်းအိရွာ]]နှင့် [[စက်တော်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|စက်တော်ရွာ]]အကြားတွင် ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဖယ်ခုံအခြေစိုက် အမှတ်(၁၀၀၂) တပ်ရင်း၊ ဒီးမော့ဆိုအခြေစိုက် အမှတ် (၁၁၀၁)၊ (၁၁၀၂)၊ (၁၁၀၇) တပ်ရင်းများ၊ မိုးမြို့ဗြဲအခြေစိုက် အမှတ် (၁၀၀၅)၊ (၁၀၀၇)၊ (၁၀၀၈)၊ (၁၀၀၉)၊ လွိုင်ကော်အခြေစိုက် PDF တပ်ရင်း (LKPDF) များနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF)၊ ကယား(ကရင်နီ)တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) တို့ ပူးပေါင်း ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်ရာမှ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိတိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး နှစ်ဖက် အထိအခိုက်ရှိ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617150534/https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ }}</ref> * ၅ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးမြို့၊ အမှတ် (၁၂) ရပ်ကွက် ရဲစခန်း၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်ရှိ (၅၀၇) စစ်တပ်စခန်း၊ [[ပန်ဟုန်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|ပန်ဟုန်းရွာ]]ရှိ စစ်တပ်စခန်းတို့ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်ပန်း |title=လားရှိုးမြို့ပေါ် ရဲစခန်းနှင့် စစ်တပ်စခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617233654/https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ }}</ref> ** ကလေးမြို့နယ်၊ လက်ပံချောင်း-ရာဇဂြိုဟ်လမ်းမကြီးဘေးရှိ [[ရှုခင်းသာရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ရှုခင်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က MI 35 အမျိုးအစား တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်သွယ် |title=ကလေးမြို့နယ်တွင် စာသင်ကျောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618002204/https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ }}</ref> * ၆ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲမြို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ် ပစ်ခတ်သဖြင့် အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မိုးဗြဲမြို့တွင် တစ်ရက်အတွင်း အရပ်သား သုံးဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145205/https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ }}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[နတ်သံကွင်းမြို့]] ရဲစခန်း၊ တံတားရဲကင်း နှစ်ခု၊ ရေတွင်းကုန်းရွာနှင့် ဘုံသတောရွာအနီးရှိ အခြားစစ်ရေးပစ်မှတ် နှစ်ခုတို့ကို KNU တပ်မဟာ ၃ လက်အောက်ခံတပ်များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များက ဝင်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နတ်သံကွင်းတံတားကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ကာ KNU,PDF ပူးပေါင်းတပ်ဘက်မှ ၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=စစ်တောင်းမြစ်ကူး နတ်သံကွင်းတံတား ဖျက်ဆီးခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=19 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619182335/https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ }}</ref> * ၇ ဇွန် ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]] စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးနေလင်းဦးနှင့် [[ဗောဓိကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဗောဓိကွင်းရွာ]]အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးသူရတို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အောင်နိုင် |title=ကျောက်တံခါးတွင် ဗိုလ်မှူးနှင့် ရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617115133/https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ }}</ref> ** ပဇီကြီးရွာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြာင်း တိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း လူမှုကွန်ရက်ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှာ ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့် သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင်း စစ်ခုံရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို စစ်ခုံရုံးက ထောင်သုံးနှစ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620153215/https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html }}</ref> * ၉ ဇွန် - ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ [[ညောင်ပင်ကြီးရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ညောင်ပင်ကြီးရွာ]] ရဲစခန်းကို ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="mmnow9">{{cite web |title=ဆားလင်းကြီးတွင် စစ်တပ်က နေ့စဉ် ရွာမီးရှို့၊ ရွာသား ၁ ဦးကို ပစ်သတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ |publisher=Myanmar Now |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142159/https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ }}</ref> * ၁၂ ဇွန် - ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ် မိုးဗြဲမြို့ ရပ်ကွက်များအတွင်း စစ်တပ် ဝင်ရောက်တပ်စွဲထားစဉ် မေ ၂၇ မှ ဇွန် ၉ အတွင်း အရပ်သား ၁၃ ဦးထက်မနည်း ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=စစ်တပ် တပ်စွဲထားသည့် မိုးဗြဲတွင် ပစ်သတ်ခံရသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်း ရှိလာ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617182106/https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ }}</ref> * ၁၃ ဇွန် ** ကယားပြည်နယ်၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှကျေးရွာ]]အနီးရှိ တောင်လှစခန်း၊ မယ်လနွယ်စခန်းနှင့် မြန်မာ-ထိုင်း နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားမှတ်တိုင်အမှတ် ၁၄ ရှိ BP 14 စခန်းကုန်းနှင့် မြို့မရဲစခန်းတို့ကို ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက တစ်ပြိုင်တည်း ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မြို့နယ်ရဲမှူး သေဆုံးပြီး၊ စခန်း ၃ ခုမှ မောင်းပြန်သေနတ် ၄၀ ခန့် ရရှိခဲ့ကြောင်း KMIC ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ခူးညေးရယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ စခန်းလေးခု တစ်ပြိုင်တည်း တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617152040/https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ }}</ref> ** ဇာမဏီအမည်ရှိ မြင်းမူနှင့် မြောင်မြို့နယ် အခြေစိုက် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ကိုဇော်မိုးနှင့် အခြား ၃ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ မြောင်ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့က လူသတ်မှုသံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးနေစဉ် သေဆုံးသွားကြောင်း မြန်မာနောင်း မီဒီယာ က ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မိုးဦး |author2=သူရမောင် |title=မြောင်ပလဖ ဖမ်းဆီးထားသော တော်လှန်ရေးသမား ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145032/https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ }}</ref> * ၁၅ ဇွန် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ [[စေတုတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[တပွင်ရွာ၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်|တပွင်ရွာ]]ရဲစခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် မင်းဘူးခရိုင် တပ်ရင်း-၃ က တိုက်ခိုက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] ၂ ယောက်ကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စေတုတ္တရာ တပွင်ရွာရဲစခန်းကို PDF မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ပျူစောထီး ၂ ဦး ဖမ်းမိ (ရုပ်သံ) |url=https://burmese.dvb.no/archives/600035 |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=DVB |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[ကင်းပြားရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ကင်းဗျားကျေးရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးသွားသည့် အမျိုးသားများအနက် ၅ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ဒေသခံများက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=ရွှေဘိုတွင် စစ်တပ်ဖမ်းသွားသော ရွာသား ၅ ဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620154719/https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ }}</ref> * ၁၉ ဇွန် ** ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ဟန်သစ် |title=ရန်ကုန်လေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181745/https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ }}</ref> ** ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ပန်းကိုင်ဆောင် သွားလာခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သူများကို စစ်ကောင်စီ တပ်သားများက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၀ ဇွန် - မြင်းခြံမြို့နယ်၊ [[ယုန်ထိုးရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ယုန်ထိုးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီ ကင်းပုန်းအဖွဲ့၏ ကြားဖြတ်ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် PDF တပ်ရင်း (၁) နှင့် (၈) ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁၀ ဦး တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |first2=သူရမောင် |title=မြင်းခြံတွင် PDF များ ချုံခိုတိုက်ခံရ၊ ၅ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040849/https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ }}</ref> * ၂၁ ဇွန် - [[မြောင်မြို့]]ပေါ်ရှိ မြို့မရဲစခန်း၊ မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရုံးနှင့် ရဲဝန်ထမ်းအိမ်ရာတို့ကို PDF မြင်းခြံခရိုင် အမှတ် (၈) တပ်ရင်းအပါအဝင် မြောင်မြို့နယ်အတွင်း အခြေစိုက်သည့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ ၉ ဖွဲ့က တစ်နာရီနီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မြောင်မြို့ စစ်ကောင်စီပစ်မှတ် ၃ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040848/https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ }}</ref> * ၂၄ ဇွန် - မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်း ၆ ခုကို ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုက ဇွန် ၁၃ မှ ၂၄ အတွင်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံး ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု သိမ်းယူ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703042353/https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ }}</ref> * ၂၅ ဇွန် - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကင်းတော်ရွာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးစခန်း စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁ ဒါဇင်ခန့်သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/about-1-dozen-pdfs-were-killed-in-the-attack-on-kintaw-village/7153236.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၇ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]နှင့် [[ချင်ပြစ်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ချင်ပြစ်ရွာ]]ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သံဃာတော်တစ်ပါးအပါအဝင် အရပ်သား ၁၀ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှုရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html }}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောင်မြို့နယ်အနောက်ခြမ်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဖမ်းဆီးသွားသည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ခရိုင်တပ်ရင်းခေါင်းဆောင် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး လိုက်လံကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=မြောင်တွင် PDF ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040901/https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ }}</ref> * ၂၈ ဇွန် ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့]]နှင့် [[သထုံမြို့]]အကြားက ရွှေရောင်ပြတံတားကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ် KNLA/PDF ပူးပေါင်းတပ်များက မိုင်းခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ အိမ်စီးကား ၃ စီး တံတားအောက် ထိုးကျကာ လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သထုံ၊ ဘီးလင်းလမ်း KNU တိုက်ခိုက်မှု ထိခိုက်သေဆုံးသူတချို့ရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032053/https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html }}</ref> တံတားပေါက်ကွဲမှုအပြီး စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုသွားရောက်လုပ်ကိုင်နေစဉ်အတွင်း ထပ်မံပစ်ခတ်ခံရမှုကြောင့် လူ၂၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဇွန် ၂၉ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ-ဘီးလင်းကျုံအိတ်တံတား ဖောက်ခွဲခံရမှု အနည်းဆုံး နှစ်ဦး သေ၊ ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo }}</ref> ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[စဉ့်ကိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စဉ့်ကိုင်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်း စဉ့်ကိုင်ရွာအနီးတိုက်ပွဲ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032051/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html }}</ref> * ၂၉ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ် [[စမွန်းရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စမွန်းရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ အရပ်သားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် စမွန်းရွာ စီးနင်းခံရပြီး အရပ်သားလေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032046/https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html }}</ref> ** ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့နယ်]] ကြူကုတ် (ပန်ဆိုင်း) အနီး မုံးပေါ်ရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် MNDAA ကိုးကန့်တပ်အကြား တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီ နဲ့ ကိုးကန့်တပ် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032049/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html }}</ref> * ၃၀ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မော်လိုက်မြို့နယ်]]၊ [[တောင်းအင်ရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်|တောင်းအင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁ စစ်ဒေသ၊ မော်လိုက်ခရိုင် တပ်ရင်း ၂ က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်ဟု NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မော်လိုက်မြို့နယ် တောင်းအင်ရွာ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း စီးနင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/occupied-military-camp-07022023043408.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့]]ပေါ်တွင် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အသက် ရှစ်နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် မြို့ခံလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကောလင်းမြို့ပေါ်လက်နက်ကြီးကျပြီး ကလေးအပါ လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kawlin-weapon-died-07012023074419.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုထက်ပိုင်စိုးကို စစ်ကောင်စီက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (ည)ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ဆယ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဖမ်းဆီးခံ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ထောင် ဆယ်နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/student-prison-06302023123037.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၁၅ ဇူလိုင် - မန္တလေးတိုင်း၊ မတ္တရာမြို့နယ်အရှေ့ခြမ်း အမှတ် (၁၀၁၄) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ် အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ကင်းစခန်းတို့ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစခန်းကို PDF တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145935/https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ }}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းတစ်ခုသည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့အနီး တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (CDF) စခန်းငယ်တစ်ခုကို လေတပ်အကူအညီဖြင့် စီးနင်းသိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် CDF စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145933/https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ }}</ref> * ၂၁ ဇူလိုင် ** ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီမြို့အနီးရှိ လက်ခတ်တောင်ကြောပေါ်တွင် အခြေစိုက်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ စခန်းကုန်းကို ဇူလိုင် ၂၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် KNU လက်အောက်ရှိ ကော်ဘရာစစ်ကြောင်း၊ ကျားသစ်နက်စစ်ကြောင်း၊ Federal Wings စသည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=မြဝတီမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လက်ခတ်တောင်စခန်းကုန်း အသိမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145938/https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ }}</ref> ** စစ်ကောင်စီတပ်မှ အင်အား ၈၀ ခန့်ပါသည့် စစ်ကြောင်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းချောင်းရွာအား နံနက် ၂ နာရီခန့်တွင် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရခဲ့ကာ ရွာခံ ၁၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပြီး ရွာမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစဉ် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ယင်းမာပင်၊ စုန်းချောင်းရွာ စစ်တပ်ဝင်စီးပြီး အသက်မပြည့်သေးသူ ၃ ဦးအပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145936/https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ }}</ref> === ဩဂုတ် === * ၄ ဩဂုတ် - [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]အရ နောင်ချိုမြို့အနီးတွင် အရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် အင်အား ၁၅ ဦးပါ စစ်ကားတစ်စီးကို PDF က ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကားပေါ်ပါ အားလုံး သေဆုံးခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ ရခဲ့သည်။<ref name="kanaung">{{cite news |last1=သူရမောင် |first1=မိုးဦး, မြတ်ပန်း |title=တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ် အထိနာဟု မန္တလေး PDF ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=29 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929234718/https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ }}</ref> * ၇ ဩဂုတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဘုတလင်မြို့]]လယ်ရှိ မီးသတ်စခန်းကို ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့နယ်မီးသတ်ဦးစီးမှူးအပါအဝင် စခန်းအတွင်းနေထိုင်သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ဘုတလင်မြို့ မီးသတ်စခန်းကို PDF စီးနင်းပြီး မီးသတ်သမားများကို ဖမ်းဆီး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165302/https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ }}</ref> * ၁၁ ဩဂုတ် - အင်အား ၅၀ ပါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းတွင် မိုင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ စစ်ကြောင်းမှူး အပါအဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၂ ဩဂုတ် - ဘုတလင်မြို့နယ် [[သခွတ္တနယ်ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|သခွတ္တနယ်ကျေးရွာ]] ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အခမဲ့ဆေးခန်းနှင့် ထိုရွာရှိ နေအိမ် ၄၀ ဝန်းကျင်ကို အင်အား ၇၀ နီးပါးပါသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဘုတလင်တွင် ပရဟိတဆေးခန်းနှင့် အိမ်များ မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165300/https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ }}</ref> * ၁၄ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီ တပ်စွဲထားသည့် တောင်ကုန်းကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များ]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လက်နက် ၆ လက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကာ ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို တော်လှန်ရေးတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165252/https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ }}</ref> * ၃၁ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ယာယီစခန်းတစ်ခု အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA) က စီးနင်းခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဒရုန်းများ၊ လက်နက်ကြီးများ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref name="cdf">{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် တော်လှန်ရေးစခန်းနှစ်ခုကို ဇိုမီးနယ်ခြားစောင့်တပ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011071230/https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ }}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၃ စက်တင်ဘာ - [[မြဝတီမြို့]]ရှိ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးကို ဗုံးတပ်ဒရုန်းလေယာဉ်ငယ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယာယီတပ်ရင်းမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး အပါအဝင် ၅ ဦး သေဆုံးပြီး၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သူ ၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ကိုချို |title=မြဝတီခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး ဗုံးကြဲခံရပြီးနောက် လုံခြုံရေးတင်းကျပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=6 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230906152506/https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ }}</ref> * ၆ စက်တင်ဘာ - မုံရွာမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာတောင်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးစခန်းတစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908100342/https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ }}</ref> * ၈ စက်တင်ဘာ - ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်ကားလမ်းဘေး၊ တောင်နီကျေးရွာအနီးရှိ တာဝါတိုင်ကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား ကနောင်စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၁၃ ဦး နှင့် PDF တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၀ စက်တင်ဘာ ** တွန်းဇံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး သေဆုံးပြီး မောင်းပြန်သေနတ် ၁ လက် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟု CDF (တွန်းဇံ) က ဆိုသည်။<ref name="cdf"/> ** မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့ဘက်မှ လာသည့် စစ်သင်္ဘောတစ်စီးသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းကျေးရွာများကို ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ဖောင်းကတာကျေးရွာရှိ နေအိမ်နှစ်လုံးပေါ် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=စစ်သင်္ဘောပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဆားလင်းကြီးဒေသခံ တစ်ဦးသေ၊ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=12 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230912053546/https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ }}</ref> * ၁၁ စက်တင်ဘာ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်တွင်းအခွန်များ ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာန]]ရုံးကို လက်ပစ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရသော်လည်း အထိအခိုက်မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |first1=နေမင်းနီ |title=မန္တလေးတွင် အခွန်ဦးစီးဌာနရုံး ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913090008/https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ }}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ **စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ကျေးရွာ]]၊ [[တံတားဦးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တံတားဦးကျေးရွာ]]တို့အနီးတွင် ရှိသည့် ကျေးရွာပကဖအဖွဲ့တို့၏ စခန်းများကို အင်အား ၁၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ [[မြင်းဆည်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|မြင်းဆည်ရွာ]]မှ အရပ်သား ၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=စစ်ကိုင်းတွင် အမျိုးသား ၄ ဦးကို စစ်ကောင်စီတပ် သတ်ဖြတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011065251/https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ }}</ref> ** [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၃၀ ကျော်ခန့်အကွာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင် တည်ရှိသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ရေတံလျှောက်စခန်းကုန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=ထိုင်းနယ်စပ် စခန်းကုန်းတစ်ခုကို KNU တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=15 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230915104351/https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{main article |လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} *၉ အောက်တိုဘာ - စစ်ကောင်စီ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]]က [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၏ မြို့ဖြစ်သော [[လိုင်ဇာမြို့]]ပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မုန်လိုင်ခတ်စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား ထိမှန်ခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၂၉ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Dozens killed and injured in military attack on Myanmar refugee camp |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp |agency=Al Jazeera |date=October 10, 2023 |accessdate=22 October 2023 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207001508/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp }}</ref> {{main article|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} *၂၇ အောက်တိုဘာ **[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]၊ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]နှင့် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] တို့ပါဝင်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို စတင်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များတွင် စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Alliance of 3 ethnic rebel groups carries out coordinated attacks in northeastern Myanmar |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 |access-date=October 27, 2023 |agency=ABC News |accessdate=22 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104221713/https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ်တို့တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Escalation of clashes in northern Shan and the Southeast Flash Update #1 (As of 30 October 2023) |url=https://www.unocha.org/publications/report/myanmar/myanmar-escalation-clashes-northern-shan-and-southeast-flash-update-1-30-october-2023 |website=UNOCHA |access-date=October 30, 2023}}</ref> ** KNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ကော့ကရိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-29 |title=ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲအတွင်း လက်နက်ကြီးကျလို့ ဒေသခံ ၆ ဦးသေဆုံး |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=30 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030042923/https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo }}</ref> *၃၀ အောက်တိုဘာ ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်များ စီးနင်းထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီမှ ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းက လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-01 |title=ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းတရင်းလုံး လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |language=Burmese |work=VOA |url=https://burmese.voanews.com/a/7336659.html |access-date=2023-11-01 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=1 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101103323/https://burmese.voanews.com/a/7336659.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === [[File:Operation 1027.svg|thumb|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေ (၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ)]] *၁ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကောင်စ်ီက နောင်ချိုမြို့သို့ စစ်ကူယာဉ်တန်းပို့ဆောင်ခဲ့ရာ မဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြာ သံချပ်ကာကားတစ်စင်း ပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=နောင်ချိုမြို့အနီး စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို TNLAနှင့် MDY PDFတို့စစ်ဆင် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102152449/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[ပန်ဆန်းမြို့]] နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=မြို့သုံးမြို့ကျသွားပြီဟု စစ်ကောင်စီဝန်ခံ |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623052 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231107103759/https://burmese.dvb.no/post/623052 }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=ညီနောင်မဟာမိတ်များ၏ စစ်ဆင်ရေး၇ရက်မြောက်နေ့တွင် မြို့လေးမြို့ကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ |language=Burmese |work=Ayeyarwaddy Times |url=https://ayartimes.com/?p=27362 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103150134/https://ayartimes.com/?p=27362 }}</ref> *၃ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ရွှေလီကြိုးတံတားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=နမ့်ခမ်းမြို့မှာ TNLA နဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၊စစ်တပ်ကလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုလုပ် |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo |access-date=2023-11-03 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103102012/https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo }}</ref> *၆ နိုဝင်ဘာ - ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ခရိုင်မြို့ဖြစ်သော [[ကောလင်းမြို့]]ကို အေအေ၊ ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ခမ်းမြို့]]တစ်မြို့လုံးနီးပါးကို တီအန်လယ်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ }}</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ** [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] ကို ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ခဲ့ကာ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=2023-11-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး စတင် |url=https://burmese.voanews.com/a/7346374.html |access-date=2023-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110130401/https://burmese.voanews.com/a/7346374.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်း [[တမူးမြို့နယ်]]ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ ၉၉ ဗျူဟာမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်လွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131804/https://burmese.dvb.no/post/623785 }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: MNDAA က ကွမ်းလုံနှင့် [[မုံးကိုးမြို့]]များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=မုံးကိုးမြို့ကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း MNDAAပြော |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131848/https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကွမ်းလုံနဲ့ နမ့်ခမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်ထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108135526/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html }}</ref> *၈ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA နှင့် MDY-PDF တို့ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]အနီး စစ်တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=ဂုတ်ထိပ်တံတားအနီးရှိ စစ်တပ်စခန်းကို TNLA/PDFပူးပေါင်းအဖွဲ့တိုက်ခိုက်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131918/https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ }}</ref> *၁၁ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး}} ** ကယားပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော်မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ကို KNDF, KA နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=2023-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> ** ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ တိုက်ခိုက်ရေးဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ကယားပြည်နယ်တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ KNDF က ပစ်ချခဲ့သည်ဟုဆိုသော်လည်း စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျသည်ဟု တပ်မတော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=23 November 2023 |archivedate=11 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> *၁၂ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA က [[သီပေါမြို့]]အနီးရှိ ကျင်သီတံတားဂိတ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=သီပေါ ကျင်တီတံတားတပ်စခန်းကို TNLAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |access-date=2023-11-12 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |url-status=live |accessdate=23 November 2023 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html }}</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=23 November 2023 |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> *၁၅ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိသားစုဝင်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုလုံး အလင်းဝင်လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en |archivedate=30 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130093234/https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 }}</ref> **၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး: KNDF က [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၁၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=16 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> *၁၆ နိုဝင်ဘာ - **စစ်တွေမြို့နှင့် မဝေးသော [[ပေါက်တောမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေတပ်နှင့် လေတပ်အသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်မှုမျာ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သားနေအိမ်များ ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |work=The Irrawaddy |accessdate=23 November 2023 |archivedate=17 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: အွန်လိုင်းရာဇဝတ်မှုခေါင်းဆောင် မြီရှောက်ချန်းနှင့် မိသားစုအာ စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|title=最新消息！缅北电诈头目明学昌，已自杀身亡|work=National Business Daily|date=2023-11-17|language=zh-cn|access-date=23 November 2023|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204173627/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former lawmaker dies in police custody after arrest for Myanmar scams |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |access-date=2023-11-17 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118082258/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html }}</ref> * ၂၁ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် တီးတိန်မြို့၊ [[ကနေဒီတောင်]]ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ PDF – Zoland က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကနေဒီတောင် စစ်ကောင်စီစခန်း ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html |access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=23 November 2023 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228064921/https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html }}</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ရန်ကုန်မြို့တွင် ညအချိန် သံချပ်ကာကားများ လှည့်လည်နေခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ညဉ့်မနက်မီ စောစီးစွာပိတ်သိမ်းကြသည်။<ref>{{cite news |title=Reports of Forced Conscription by Myanmar's Military Spark Panic in Yangon |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html |date=24 November 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133020/https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html }}</ref><ref>{{cite news |date=24 November 2023 |title=Parents Pull Children From Schools in Yangon as Myanmar Junta Troops Move In |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html |work=The Irrawaddy |access-date=25 November 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133018/https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html }}</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က မတူပီမြို့နယ်ရှိ လိုင်လင်းပီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ }}</ref> *၂၈ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်သည် ၁၈၆ ဦးပါဝင်သော အမှတ် ၁၂၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းသည် MNDAA ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်အား MNDAA က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-29 |title=Another Entire Junta Battalion Raises the White Flag in Myanmar's Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=29 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231129205115/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref><ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-30 |title=After Over 30 Years of Control, Myanmar Junta Loses Grip on Township Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201023257/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် မူဆယ်မြို့သို့ ဦးတည်သော ကုန်းလမ်းများအား ထိန်းချုပ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |title=Opponents vow 'beginning of the end' for Myanmar's junta as resistance launches nationwide offensive |url=https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |access-date=28 November 2023 |agency=CNN |date=28 November 2023 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html }}</ref> *၂၉ နိုဝင်ဘာ - ** CDF နှင့် CNA တို့က မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=2 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html }}</ref> ** [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Cho |first=Ko |date=2023-11-30 |title=Rival Shan armies declare truce as other ethnic armed groups gain ground |url=https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327180609/https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === {{see also|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} * ၁ ဒီဇင်ဘာ - [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့အရှေ့တောင်ပိုင်းကို MNDAA က စတင်ထိုးစစ်ဆင်သည်။ အရပ်သားများစွာ မြို့အတွင်း ပိတ်မိနေကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံသားများ မြို့အတွင်းမှ ထွက်ခွာကြရန် ဆော်ဩသည်။<ref>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> * ၃ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို MNDAA က တိုက်ခိုက်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရှစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live}}</ref> * ၄ ဒီဇင်ဘာ - ** ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး: KNLA နှင့် ဒေသခံ PDF များက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ မုန်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သော မြို့ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Myanmar Resistance Seizes First Town in Bago Region: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=15 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415180748/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html }}</ref> ** လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မှ ထွက်ပြေးသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား MNDAA က လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh/> * ၅ ဒီဇင်ဘာ - ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ တရွန်အိုင် ဗျူဟာစခန်းကုန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=7 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> * ၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: ဘုရားလေးဆူကုန်းအား MNDAA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လောက်ကိုင်မြို့ တောင်ပိုင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |title=MNDAA seizes key outpost south of Laukkai |date=6 December 2023 |access-date=6 December 2023 |archivedate=8 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173510/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |url-status=live}}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၂) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်မှူးဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဇော်လင်းကို အသေရမိခဲ့သည်ဟု ကိုးကန့်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သေဆုံးမှုအား အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=敏昂萊武裝第12野戰旅旅長在果敢戰場被擊斃 |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html |access-date=2023-12-08 |website=果敢资讯网 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209231216/https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html|archivedate=December 9, 2023|trans-title=Tatmadaw's 12th Military Operations Brigadier General Shot Dead in Kokang Battlefield|lang=zh}}</ref>{{Better source needed|date=December 2023}} * ၁၁ ဒီဇင်ဘာ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ဆွေးနွေးပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံက လက်ခံကျင်းပခဲ့ရာ 'အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ' ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=China brokers talks in Myanmar between military junta and rebel groups that yield 'positive results' |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results |access-date=11 December 2023 |date=December 11, 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211145421/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - တရုတ်ဦးဆောင်သော ဆွေးနွေးပွဲမှာ "၁၀ မိနစ်ခန့်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်" ဟု ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ဆိုခဲ့ကာ ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Brotherhood Alliance Denies Myanmar Junta Peace Deal Rumors |work=The Irrawaddy |date=13 December 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240101211111/https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html }}</ref> * ၁၅ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ဆန်မြို့]]အား TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-16 |title=Myanmar rebels seize town from military junta despite China-backed ceasefire |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire |access-date=2023-12-18 |website=France 24 |language=en |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223164727/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire }}</ref> * ၁၈ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်မြို့ မြောက်ဘက်ဝင်ပေါက်အနီးရှိ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထန်ပါကျိုင်းရွာ]]ရှိ MNDAA အပေါ် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 November 2023 |author=Kyaw Oo |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |title=Fighting restarts near Laukkai as MNDAA seizes border gate and trade zone |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ }}</ref> * ၁၉ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဝင်ပေါက် ရန်လုံးကြိုင်နယ်စပ်ဂိတ်ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archivedate=31 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> * ၂၂ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: မန်တုံမြို့ကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]သည် TNLA ၏ အလုံးစုံထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=23 December 2023 |title=Brotherhood Alliance Seizes Another Ethnic Zone in Myanmar's northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=25 December 2023 |website=The Irrawaddy |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231223205345/https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref> * ၂၅ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ပေါ်သို့ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၈ ဦးသေဆုံးကာ ၂၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> * ၂၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၉၀ ပါဝင်သော တပ်မတော်၏ အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် ဒေသခံ နယ်ခြားစောင့်တပ်မှူး ပယ်ဆောက်ချိန်တို့အပါဝင် နယ်ခြားစောင့်တပ် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချသည်။ လက်နက်ချပြီးနောက် MNDAA က မြို့အား ကင်းလှည့်လည်သည်။<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ နတ်သံကွင်းမြို့အား KNLA ဦးဆောင်သောအဖွဲ့မှ သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html |access-date=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅၁ ဦး အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇီုရမ်ပြည်နယ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ |access-date=12 January 2024 |archivedate=14 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114105949/https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ }}</ref> == ၂၀၂၄ == === ဇန်နဝါရီ === * ၄ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ဒေသကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် လက်နက်ချခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် မိသားစုဝင်များ လားရှိုးမြို့သို့ ထွက်ခွာသည်။<ref name=end>{{cite news |title=Myanmar Regime Raises the White Flag in Kokang Zone on China Border in Shan State |date=5 January 2024 |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118021858/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html }}</ref> * ၅ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲပြီးဆုံးကာ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် [[လောက်ကိုင်မြို့]]အား MNDAA က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၃၈၉ ဦးနှင့် မိသားစုဝင် ၁၆၀၀ ဦး လက်နက်ချသည်ဟု MNDAA က ထုတ်ပြန်သည်။ မိသားစုဝင်များ၏ အသက်အန္တရာယ်လုံခြုံရေးအတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆိုသည်။<ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=7 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ }}</ref> * ၈ ဇန်နဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ တောင်ရှည်တောင်စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းယူသည်။ ယင်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့် လက်နက်ချသည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=20 January 2024 |archivedate=15 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၉ ဇန်နဝါရီ - အင်ဒို-မြန်မာ [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း]]တွင် ဗျူဟာကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင်း တိုက်ပွဲများတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=aakt/> * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ကြားဝင်စေ့စပ်ခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire |access-date=20 January 2024 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228144830/https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire }}</ref> * ၁၃ ဇန်နဝါရီ - [[လားရှိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]များအပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု TNLA က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 January 2024 |archivedate=13 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> * ၁၅ ဇန်နဝါရီ - ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html |access-date=20 January 2024 |archivedate=27 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227180712/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html }}</ref> * ၁၈ ဇန်နဝါရီ - ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇၆ ဦးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 |access-date=20 January 2024 |archivedate=19 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119102953/https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 }}</ref> * ၂၀ ဇန်နဝါရီ - ** စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၀၀ ကျော်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်က အိန္ဒိယစစ်တပ်ထံ ခိုလှုံမှုများနှင့် စစ်ဘေးရှောင်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ် ၁,၆၄၃ ကီလိုမီတာအား ခြံစည်းရိုးကာရန် အိန္ဒိယအစိုးရက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ** တပ်မတော်နှင့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]တို့သည် [[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html Firefight Erupts as Myanmar Junta Troops Halt PNLO Arms Convoy in Shan State]. Brian Wei. January 23, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124045933/https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html|date=January 24, 2024}}</ref> * ၂၄ ဇန်နဝါရီ - ** [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့သည် ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်တို့ ထိန်းချုပ်ထားသော ဆီဆိုင်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html Myanmar Military Now at War With Ethnic Pa-O Army And Allies in Southern Shan State]. Brian Wei. January 26, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240126163421/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html|date=January 26, 2024}}</ref> ** ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ပိုင် ကားတစ်စီးကို ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်သုံးဦးသေဆုံးပြီး လက်နက်နှင့် ဗုံးပစ်လောင်ချာတို့ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရ|trans-title=Three members of the Mon Peace Defense Force were shot dead|lang=my|url=https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|date=January 24, 2024|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20240126160153/https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|archivedate=|access-date=6 February 2024|archivedate=26 January 2024}}</ref> * ၂၅ ဇန်နဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ပေါက်တောမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အုံအများအပြား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> * ၂၆ ဇန်နဝါရီ - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]အား ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Pa-O, Karenni forces seize control of town in southern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ |author=Aung Naing |date=26 January 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126121405/https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ }}</ref> * ၂၉ ဇန်နဝါရီ - ** KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက တပ်မတော်၏ [[:en:Eurocopter AS365|ရဟတ်ယာဉ်]]တစ်စင်းအား စက်သေနတ်များ၊ စနိုက်ပါနှင့် ဒုံးပစ်လက်နက်တို့ဖြင့် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အေးမင်းနောင်၊ ဗိုလ်မှူးစိုးလွင်ထွန်း၊ ဗိုလ်မှူး တိုးဦးနှင့် အခြားနှစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html In Karen State, Another Myanmar Junta Chopper Shot Down]. January 29, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129142812/https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html|date=January 29, 2024}}</ref><ref> [https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archivedate=January 29, 2024}}</ref> ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် ၃၈၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းဌာနချုပ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta's infantry base seized by Arakan Army|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html|access-date=2024-01-29|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204054158/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၅၄၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Another myanmar battalion base captured|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html|access-date=2024-02-01|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240504195023/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html}}</ref> * ၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ [[ဒေါဆီအီရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါဆီအီရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အတွက် ကလေးငယ် အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Warplanes Bomb School in Karenni State, Killing 4 Children|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=8 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508031855/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]များရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawaddy|accessdate=11 February 2024|archivedate=13 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ရင်းဌာနချုပ် လက်ကျန်နှစ်ခုအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html |access-date=11 February 2024 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html }}</ref> ** မြောက်ဦးနှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]များတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိကာ ကျောက်တော်မြို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archivedate=8 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253}}</ref> * ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၃၅ နှစ်အကြား အမျိုးသားနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၂၇ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး အရွယ်ရောက်သူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar junta enforces compulsory military service law: Report|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html|access-date=2024-02-10|website=[[Hindustan Times]]|accessdate=11 February 2024|archivedate=11 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240211051317/https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html}}</ref> ** ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မြောက်ဦးမြို့အား သိမ်းပိုက်လို်က်ကာ တပ်မတော်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ်သုံးစင်းကို နှစ်မြှုပ်ခဲ့သည်။ * ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့သုံးမြို့ သိမ်းပိုက်ခံရခြင်းအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] [[ကုလားတန်မြစ်]]ကူးတံတားဖြစ်သော ကစ္ဆပနဒီတံတားကို စစ်ကောင်စီက ဖောက်ခွဲမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနေ့အစောပိုင်းတွင်လည်း စစ်တွေမြို့အဝင်ရှိ မီးချောင်းတံတားကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=13 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော [[ကောလင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> * ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ထိုးထားသော [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ယင်း၏ နိုင်ငံရေးပါတီ [[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]] မှ "မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)" အမည်ဖြင့် ခွဲထွက်ကာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု မွန်ပြည်သစ်ပါတီ နိုင်ငံရေးစစ်ရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/post/638482 |work=Democratic Voice of Burma |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=29 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240229120629/https://burmese.dvb.no/post/638482 }}</ref><ref>{{cite news |title=မွန်ပြည်သစ်ပါတီမှအတွင်းရေးမှူး၊ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်တို့မှ ပါတီတွင်းမှ ယုံကြည်ချက်တူသူများနှင့် လက်တွဲ၍ စစ်ကောင်စီကို တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 |work=Narinjara |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=22 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322032425/https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 }}</ref> ** [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]သည် [[ရှားတောမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ကယားပြည်နယ်အတွင်း ကရင်နီအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒုတိယမြောက်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html Karenni Resistance Forces Capture Shadaw as Hilltop Junta Base Falls]. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 14, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214152425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html|date=February 14, 2024}}</ref> * ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များ စွန့်ခွာသွားပြီးနောက် [[မြေပုံမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |accessdate=17 February 2024 |archivedate=17 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈-၁၉ : ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာလေးရွာမှ [[ရိုဟင်ဂျာ]] ၁၀၀ ခန့်ကို နိုင်ငံသားအဖြစ် လျှောက်ထားသော်လည်း စစ်အစိုးရက စစ်မှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား မှတ်ပုံတင်ကတ်များ၊ ဆန်တစ်အိတ်နှင့် လစဉ် လစာ ၄၁ ဒေါ်လာ ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရက ကတိပြုထားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၄ ရက်ကြာ အခြေခံသင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ရှောင်တိမ်းနေသော ရိုဟင်ဂျာ အများအပြားသည် [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်|ARSA]] သို့မဟုတ် RSO ကို ကျော်ပြီး ရက္ခိုင့်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html Rohingya Men in Myanmar Are Being Forcibly Recruited by The Junta’s Military] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507140422/https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html |date=7 May 2024 }}. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 23, 2024.</ref> <ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 Junta forces abduct 100 young Muslims from Buthidaung to enroll in conscription] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240404225520/https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 |date=4 April 2024 }}. Narinjara News. February 22, 2024.</ref> တချိန်တည်းတွင် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၅၅ နှစ်ကြား အမျိုးသားများကို ပြည်သူ့စစ်များအဖြစ် မဝင်ရောက်ပါက နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းမည်ဟု စစ်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]စစ်ဘေးရှောင်များကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/|title=Kaman IDPs in Rakhine State told to form pro-junta militia|date=February 21, 2024|publisher=[[Myanmar Now]]|url-access=subscription|author=Jessy Wolf|access-date=29 February 2024|archivedate=24 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224175618/https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/}}</ref> * ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ: ** KIA တပ်ဖွဲ့များသည် ၄ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် Jehkam စစ်အခြေစိုက်စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ** [[ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ|ရှမ်းပြည် တိုးတက်ရေးပါတီ]] (SSPP) နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=အာဏာရှင်စနစ်ကျဆုံးရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်း လာရေး တိုက်ပွဲဝင်နေဟု SSPP/SSA ကြေညာ၊ တော်လှန်လိုသော ပြည်သူများကို ကြိုဆိုလက်ခံမည်ဟု ဖိတ်ခေါ် |url=https://yktnews.com/2024/02/147102/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160442/https://yktnews.com/2024/02/147102/ }}</ref> * ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ: ** ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KIA နှင့် ABSDF မှ သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မော်လူးမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် စစ်အစိုးရတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ** အစိုးရ/PNA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PNLA]] တပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဟိုပန်မြို့အရှေ့ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နာရီများစွာကြာပြီးနောက် စစ်အစိုးရတပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army soldiers killed as fighting continues near Shan State capital |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ |date=22 February 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222145811/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ: SSPP နှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဟိုပန်နှင့် မိုင်းပွန်ကြားရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=ဟိုပုံးမြိုနှင့် မိုင်းပွန်မြို အကြားရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လွယ်ဝိုးတုတ်စခန်းကို SSPP နှင့်မဟာမိတ်တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2024/02/147203/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160513/https://yktnews.com/2024/02/147203/ }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ: ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တွင် AA နှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး သုံးရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=24 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ: ကောလင်းမြို့၏ နေရာအတော်များများကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en |accessdate=6 March 2024 |archivedate=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html }}</ref> * ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ: မင်းပြားမြို့နယ်တွင် နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းကို အေအေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=1 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> * ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ: [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း|ကုလားတန်လမ်းဖောက်လုပ်ရေး]]အတွက် အေအေ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[:en:K. Vanlalvena|K. Vanlalvena]] တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army meets with Indian officials to discuss resumption of Kaladan road |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ |work=Myanmar Now |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304171458/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ }}</ref> === မတ် === * ၂ မတ်: မုဒုံမြို့နယ်ရှိ [[ကမာဝက်မြို့|ကမာဝက်]]နှင့် [[ကော့ပီထော်ရွာ၊ မုဒုံမြို့နယ်|ကော့ပိထော]]ရှိ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်သုံးဦးအား မွန်ပြည်သစ်ပါတီ-စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (NMSP-AMD) မှ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military Junta Forces Extends Presence Across Mudon Township |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township |work=Independent Mon News Agency |language=en |date=7 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509114158/https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township }}</ref> * ၄-၅ မတ်: NMSP-AMD ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် မုဒုံနှင့် ကမာဝက်မြို့များတွင် စစ်အင်အား ၁၆၀ ကို တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။ * ၅ မတ်: TNLA သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့နယ်များဖြစ်သည့် [[မန်တုံမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]နှင့် [[နမ္မတူမြို့နယ်]]များကို တပ်မတော်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=11 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> * ၇ မတ်: [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာအနီးတွင် KIA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref> [https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces]. [[Myanmar Now]]. March 8, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|date=March 8, 2024}}</ref> * ၈ မတ်: [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် အရပ်သားအစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆွေးနွေးလျက်ရှိသည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=8 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> * ၁၁ မတ်: ယခင်အပတ်မှ စတင်သော စစ်ဆင်ရေးတွင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ရှေ့တန်းစခန်း ၂၀ ကျော်ကို သိမ်းပို်က်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Loses Major Bases as KIA Continues Offensive in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=11 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=21 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321012725/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html }}</ref> * ၁၂ မတ်: ** ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Rakhine Town Near Key Chinese Port Project |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406123333/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html }}</ref> ** [[မောင်တောမြို့နယ်]]ရှိ အောင်သပြေနယ်စပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦး ထွက်ပြေးခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=13 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=13 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html }}</ref> * ၁၄ မတ်: ** ချင်းရွှေဟော်နှင့် ကြူကုတ်နယ်စပ်စခန်းများကို MNDAAA က ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA reopens two Myanmar-China border trading points |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234633/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ }}</ref> ** ကရင်နီတပ်များက [[ဖားဆောင်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters occupy Thailand-Myanmar border town of Hpasawng |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234603/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ }}</ref> **ကလေးမြို့ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ထိုးစစ်ဆင်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက စခန်းနှင့် ကမ်းပါးနီရွာများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ကမ်းပါးနီရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance’s ‘Final Warning’ to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html }}</ref> * ၁၅ မတ်: [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]ရှိ အမှတ် ၂၃၇ ခြေလျင်တပ်ရင်း ဌာနချုပ်ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Myanmar Junta Battalion Headquarters Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509072930/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html }}</ref> * ၁၇ မတ်: ရသေ့တောင်မြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ စစ်တွေမြို့အား ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army takes Rathedaung, its eighth town seizure in Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=18 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=22 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422062735/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ }}</ref> * ၁၉ မတ်: ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကြောင့် လူစုဆောင်းရခြင်းအတွက် သံတွဲမြို့နယ်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၂၁ ဦး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html|title=Village heads quit in anger over military recruitment in Myanmar's Rakhine state|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=7 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240407002128/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html}}</ref> * ၂၂ မတ် ** လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111740/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> ** မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်သည် အခြားသော မွန်ပြည်နယ်အခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ မလွှဲတောင်နှင့် [[ကလိန်အောင်မြို့|ကလိန်အောင်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MSRF Vows to Cut Off Junta's Logistic Routes |url=https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes |work=Karen Information Center |date=22 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406070646/https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes|archivedate=April 6, 2024}}</ref> * ၂၄ မတ်: [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တည်ရှိရာ [[အမ်းမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် မကွေးတိုင်း၊ [[ငဖဲမြို့နယ်]]တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacks Myanmar Junta's Rakhine Power Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111814/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html }}</ref> * ၂၅ မတ် : မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး) သည် မွန်အမျိုးသားတပ်မတော်အပါအဝင် မဟာမိတ်များဖြင့် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကော့ဘိန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်|ကော့ဘိန်း]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Revolutionary Group Captures Kawt Bein Police Station, Seizes Weapons and Ammunition |url=https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition |work=Independent Mon News Agency |date=27 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509094009/https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition }}</ref> စစ်ကောင်စီက ကော့ဘိန်းနှင့် အနီးတဝိုက်အား လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Warships Unleash Firestorm on Mon Village After Police Station Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=29 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240429155525/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html }}</ref> * ၂၇ မတ်: အမ်းမြို့နယ်ရှိ ဂဲလောင်နှင့် လုံးကောက်ရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းများကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-03-28|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html|title=Myanmar ethnic army sets eyes on ninth township in Rakhine state|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=3 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240403204637/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html}}</ref> * ၂၈ မတ်: ** မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် [[ဖာပွန်မြို့]]အား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html|title=knla claims seizure of karen town while myanmar junta celebrates|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=2 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402112349/https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html}}</ref> ** [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]ရှိ တရုတ်နယ်စပ်ပေါ်ရှိ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း နှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy|access-date=2 May 2024|archivedate=24 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424112802/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html}}</ref> ** နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း၍ နွားထိုးကြီးမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၂၉ မတ် : [[နွားထိုးကြီးမြို့]] ရဲစခန်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးရုံးတွင် အခြေချထားသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၃၁ မတ် : [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူများအား KNLA နှင့် ဘထူးတပ်ဖွဲ့တို့က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းအား ကေအိုင်အေက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၄ ဧပြီ - [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] အေလာလေတပ်စခန်း၊ တပ်မတော်စစ်ရုံးနှင့် မင်းအောင်လှိုင်၏နေအိမ်များသို့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က အသေခံဒရုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုံး ၃၀ ခန့်အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီက ၇ စင်းအား ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024}}</ref> * ၅ ဧပြီ - မြဝတီရှိ စစ်ကောင်စီမြို့စောင့်တပ်သည် KNLA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528 Myanmar military loses border town in another big defeat]. April 6, 2024. [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. Jonathan Head. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240406171044/https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528|date=April 6, 2024}}</ref> * ၇ ဧပြီ - မြဝတီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိအစိုးရဝန်ထမ်းအချို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ထမ်းများနှင့် အခြားစစ်ပွဲရှောင်များအား သယ်ဆောင်ရန် [[မဲဆောက်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန် စစ်ကောင်စီက ထိုင်းအစိုးရအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.khaosodenglish.com/news/2024/04/08/myanmar-army-in-myawaddy-asks-thailand-to-shelter-its-officials/ |title=Myanmar Army in Myawaddy Asks Thailand to Shelter its Officials |date=8 April 2024 |work=[[Khaosod]] |language=en}}</ref> * ၈ ဧပြီ - [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]သို့ ဒုတိယတပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] ရောက်ရှိနေစဉ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ဒရုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |date=10 April 2024 |author=Ei Thinzar Myint |work=The Irrawaddy|title= Resistance Drones Strike Myanmar Military’s SE Command During Junta No. 2’s Visit|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240413025342/https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |archivedate=April 13, 2024|language=en}}</ref> * ၉ ဧပြီ - ** နံနက်ပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတားအား KNLA တပ်များက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Ethnic Army Launches Final Push to Capture Myawaddy on Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-ethnic-army-launches-final-push-to-capture-myawaddy-on-thai-border.html |date=9 April 2024 |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ယင်းနောက် ခလရ ၂၇၅ ခြေလျင်တပ်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]] (ယခင် ကရင်ပြည်နယ် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]])က မြို့တွင်းတွင် လှည့်လည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Battling to Prevent Complete Defeat in Town Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-battling-to-prevent-complete-defeat-in-town-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |date=10 April 2024}}</ref> ** [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့ညီလာခံက ၁၉၈၂ ခုနှစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ|မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ]]ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=BHRN welcomes pledge by People’s Assembly to revoke 1982 Myanmar Citizenship Law |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9102 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> * ၁၀ ဧပြီ - ည ၁၀ နာရီခန့်တွင် ခလရ ၂၇၅ အား KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ မဲဆောက်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံက နယ်စပ်တွင် လုံခြုံရေးများ တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Withdraw From Myawaddy Following Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-withdraw-from-myawaddy-following-clashes.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြဝတီအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ကောင်စီက အောင်ဇေယျစစ်ဆင်ရေးဖြင့် စစ်ကူများ ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ကျုံဒိုးမြို့အနီးတွင် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Spotlight on Thailand as Cornered Myanmar Junta Threatens Disaster on Border |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/spotlight-on-thailand-as-cornered-myanmar-junta-threatens-disaster-on-border.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KNLA and Allied Forces Complete Epic Victory over all Junta |url=https://www.bnionline.net/en/news/knla-and-allied-forces-complete-epic-victory-over-all-junta |work=Than Lwin Times |date=11 April 2024}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - **မန္တလေးမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကျင်းပနေစဉ် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref> [https://news-eleven.com/article/290879 မန္တလေးမြို့ လမ်းလျှောက်သင်္ကြန် ပွဲတော် ဆိုင်ကယ်အပ်နှံရာ နေရာများတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု၌ ကလေးငါးဦး အပါအဝင် ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိပြီး ၂၇ လမ်းနှင့် ၇၁ လမ်းထောင့်အား ယာဉ်ဝင်ခွင့် မပြုဘဲ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်]. April 14, 2024. Eleven News {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240414153706/https://news-eleven.com/article/290879|date=April 14, 2024}}</ref> ** တချိန်တည်းမှာပင် ၁၀၇ မီလီမီတာ ရှော့တိုက်ဒုံးများကို [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]အတွင်းသို့ ပီဒီအက်ဖ်များက မင်းအောင်လှိုင်အား ထိခိုက်စေရန် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဒုံးအချို့မှာ ပြင်ဦးလွင်ပြည်သူ့ဆေးရုံအား ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/burmese/articles/cn03r8kg7p0o How did the missile attack on Pyin Oo Lwin's DSA happen?] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. April 15, 2024. {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/3Ezkg|date=April 16, 2024}}</ref> *၁၅ ဧပြီ - ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]]တို့ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html ဘူးသီးတောင်တိုက်ပွဲ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦးသေဆုံး၊ ၃၀၀၀ နီးပါး ထွက်ပြေးနေရ]. April 15, 2024. [[Radio Free Asia]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415131654/https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html|date=April 15, 2024}}</ref> *၂၄ ဧပြီ - KNLA တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြဝတီမြို့အား စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar’s Junta Recaptures Town That Was a Significant Gain for Rebels|url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/asia/myanmar-junta-rebels-myawaddy.html|access-date=2024-04-26|website=[[NY Times]]}}</ref> *၂၇ ဧပြီ - ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ထောက်ပို့စခန်းအား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Karen Troops Capture Another Myanmar Junta Base Near Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-troops-capture-another-myanmar-junta-base-near-thai-border.html|access-date=2024-04-28|website=[[Irrawaddy]]}}</ref> === မေ === * ၂ မေ – စစ်မှုထမ်းသက်အတွင်းရှိသော အမျိုးသားများကို နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ အလုပ်လုပ်ခွင့်ကို စစ်ကောင်စီက ကန့်သတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-03 |title=Myanmar bans citizens leaving for work amid conscription drive |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o |access-date=2024-05-13 |website=BBC News |language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510063056/https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o|archivedate=May 10, 2024}}</ref> * ၇ မေ – ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း သက်ဆင်သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ခေါင်းဆောင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Former Thai PM Thaksin seeks mediation role in Myanmar conflict |url=https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html |access-date=2024-05-13 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240513103532/https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html|archivedate=May 13, 2024}}</ref> * ၉ မေ – မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဆောမြို့နယ်ရှိ [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/ |access-date=11 May 2024 |work=Myanmar Now |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=ဆောမြို့နယ် အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူထပ်တိုးနိုင် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510105003/https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html|archivedate=May 10, 2024|access-date=11 May 2024 |agency=Radio Free Asia |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=မကွေးတိုင်း၊ ကျောက်ထုမှာ စစ်ကောင်စီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၅ ဦးထက်အနည်း သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html |access-date=11 May 2024 |work=VOA Burmese |date=10 May 2024 |language=my|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240511033822/https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html|archivedate=May 11, 2024}}</ref> * ၁၁ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]တွင် ရွာသား ၃၂ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်သားများက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Zan |first1=Hein Htoo |title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces’ Massacre of 32 Civilians in Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |access-date=14 May 2024 |publisher=The Irrawaddy|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240515185531/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |date=13 May 2024|archivedate=May 15, 2024}}</ref><ref name="dvb">{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force |url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/ |access-date=14 May 2024|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240514212416/https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|archivedate=May 14, 2024 |work=DVB |date=13 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blazevic |first1=Igor |title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar? |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844 |access-date=14 May 2024 |publisher=Mizzima |date=13 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526144626/https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|archivedate=May 26, 2024}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=18 May 2024 |title=AA Claims Seizure of Buthidaung Near Bangladesh Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518132145/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |archivedate=18 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၂၀ မေ - ** [[ကျီခါးမြို့]]နှင့် [[တွန်းဇံမြို့]]များကို ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Two towns Near India Border in Myanmar Captured by Chin Resistance Groups |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520104736/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |archivedate=20 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်တို့ စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 May 2024 |title=Two Mon Armies Unite to Defeat Anti Junta Forces in Mon State |url=https://www.bnionline.net/en/news/two-mon-armies-unite-defeat-anti-junta-forces-mon-state |work=Than Lwin Times}}</ref> ===ဇွန်=== * ၂ ဇွန် - [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ငပလီကမ်းခြေ]]အနီး သံတွဲ-တောင်ကုတ်လမ်းတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အေအေ က [[ဂေါ့ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army 'Less Than 2 KM' From Myanmar's Thandwe Airport |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-less-than-2-km-from-myanmars-thandwe-airport.html |date=4 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇွန် – ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]] [[ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း|ဆင်ခေါင်းရွာ]]တွင် အာရက္ခတပ်တော်နှင့် ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ရွာသား ၆၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Attacks Kill Over 60 Rakhine Villagers|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-attacks-kill-over-60-rakhine-villagers.html|access-date=2024-06-11|website=[[The Irrawaddy|Irrawady]]}}</ref> * ၈ ဇွန် - မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအား ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-launches-fierce-offensive-to-retake-only-highway-in-southern-myanmar.html Junta Launches Fierce Offensive to Retake Only Highway in Southern Myanmar]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၉ ဇွန် - ပြည်နယ်တွင်းမှ စစ်ကောင်စီအား တွန်းထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး အား စတင်ကြောင်း ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် [[မတူပီမြို့]]ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Operation Chin Brotherhood Sees Swift Success Against Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/operation-chin-brotherhood-sees-swift-success-against-myanmar-junta-troops.html |access-date=16 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - [[ဆဒုံးမြို့]]အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ကချင်ပြည်နယ်တွင်းရှိ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများအားလုံးအား စစ်ကောင်စီက လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-last-remaining-china-trade-route-in-kachin-state.html KIA Seizes Myanmar Junta’s Last Remaining China Trade Route in Kachin State]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ တစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော စစ်စခန်းအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army’s northwestern regional headquarters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=19 September 2024 }}. [[Myanmar Now]]. June 14, 2024</ref> * ၁၅ ဇွန် - အာရက္ခတပ်တော်သည် [[တောင်ကုတ်မြို့]]အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Launches Offensive to Capture Tanungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-launches-offensive-capture-tanungup |date=17 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> *၁၇ ဇွန် - [[သိုင်းချောင်းရွာ]]အနီးရှိ ဒွါရဝတီရေတပ်စခန်းကို စစ်ကောင်စီက စွန့်ခွာခဲ့ရာ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]ပြင်ပတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fierce fighting breaks out near Myanmar naval base in Rakhine |url=https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ |date=18 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=7 September 2024 |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618194426/https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ }}</ref> * ၂၀ ဇွန် - တောင်ကုတ်-ပန်းတောင်းလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အေအေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Ambushes Junta Troops en route to Taungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-ambushes-junta-troops-en-route-taungup |date=22 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၃ ဇွန် - [[သံတွဲလေဆိပ်]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-thandwe-airport-near-rakhines-ngapali-beach-local-sources-say.html AA Seizes Thandwe Airport Near Rakhine’s Ngapali Beach, Local Sources Say] [[The Irrawaddy]]. Roe Kyaw. June 24, 2024</ref> * ၂၄ ဇွန် - [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ တောဟိန်းတောင် စခန်းအား အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/66797e0c452b71b584792349 AA fully captures Taw Hein Taung tactical operation command in Ann]. Thinzar New. June 24, 2024. Narinjara News.</ref> * ၂၆ ဇွန် ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ချိုးဖောက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က ကြေညာပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် [[နောင်ချိုမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 June 2024 |title=TNLA Seizes Town and Myanmar Regime Positions in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-seizes-town-and-myanmar-regime-positions-in-northern-shan-state.html |url-status=live |access-date=27 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** သံတွဲမြို့ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုနှင့် ငပလီကမ်းခြေတို့အား အေအေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting on Famous Ngapali Beach -AA Army tries to Knock Out 2 last Junta bases in Thandwe |url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-famous-ngapali-beach-aa-army-tries-knock-out-2-last-junta-bases-thandwe |date=27 June 2024 |work=Development Media Group}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၃ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က [[ကျောက်မဲမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=3 July 2024 |title=Myanmar's MNDAA Launches Offensive to Seize Northern Shan Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-mndaa-launches-offensive-to-seize-northern-shan-capital.html |access-date=15 July 2024 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇူလိုင် - [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သံတွဲလေဆိပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA captures Thandao Airport; More than 400 members of the military council were killed and the remaining battalion continued to attack |url=https://bur.mizzima.com/2024/07/07/26608 |date=7 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> * ၉ ဇူလိုင် - ငပလီကမ်းခြေအား အာရက္ခတပ်တော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army: Final Myanmar Junta Base Seized in Ngapali |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-final-myanmar-junta-base-seized-in-ngapali.html |date=13 July 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စီနှင့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးနောက် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တန့်ယန်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Maung |first=Myat Pan, Min |date=2024-07-12 |title=Wa army takes control of town in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ |access-date=2024-07-15 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727145339/https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ }}</ref> * ၁၃ ဇူလိုင် - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မိုင်းရယ်မြို့]]အား [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Wansai |first=Sai |date=2024-07-15 |title=CHANGING CONFLICT PATTERN IN NORTHERN SHAN STATE: Tangyan, Mongyai and ethnic rivalry |url=https://english.shannews.org/archives/27234 |access-date=2024-07-15 |website=Shan Herald Agency for News |language=en-US}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံတွဲထောင်ကို ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား အလုံးစုံထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=AA Seizes Thandwe Prison, Consolidates Control Over Town|url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-thandwe-prison-consolidates-control-over-town|access-date=2024-07-17|website=Burma News International|language=en}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - **[[နေပြည်တော်လေဆိပ်]]အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ရှော့တိုက်ဒုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက် မရှိခဲ့ပေ။<ref>[https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport]. [[Agence-France Presse]]. July 17, 2024.</ref> ** [[စဉ့်ကူးမြို့]]အား မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Mandalay PDF Seizes Singu Township From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/mandalay-pdf-seizes-singu-township-from-myanmar-junta.html|work=The Irrawaddy |date=20 July 2024}}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - ** "Operation Rung" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် CDF-ဟားခါး သည် ဟားခါးမြို့မရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးခံ ၆၂ ဦးအား ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Forces Raid Police Station in Hakha, Chin State, Freeing Over 60 Detainees |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-raid-police-station-hakha-chin-state-freeing-over-60-detainees |date=22 July 2024 |work=Khonumthung News}}</ref> ** ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇူလိုင် ၃၁ အထိ သက်တမ်းတိုးခဲ့ရာ တရုတ်၏ ဖိအားများကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Alliance Agrees to Extend Ceasefire With Junta in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/myanmar-alliance-agrees-to-extend-ceasefire-with-junta-in-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=22 July 2024}}</ref> On the same day, despite the ceasefire, junta reinforcements launched renewed attacks on Kyaukme.<ref>{{cite news |title=At least eight civilians killed in Myanmar junta attacks near Shan State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ |work=Myanmar Now |date=22 July 2024 |accessdate=7 October 2024 |archivedate=7 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007104228/https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ }}</ref> * ၂၂ ဇူလိုင် - ထန်တလန်မြို့ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးနှင့် မဟာမိတ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပေါ်ရှိ စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=thantlang2024>{{cite news |title=CNA Warns Myanmar Junta Troops to Surrender in Thantlang After Last Base Falls |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/cna-warns-myanmar-junta-troops-to-surrender-in-thantlang-after-last-base-falls.html |work=The Irrawaddy |date=7 August 2024}}</ref> * ၂၅ ဇူလိုင် - [[မိုးကုတ်မြို့]]အား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=TNLA, PDF Seize Myanmar's Ruby Hub Mogoke From Junta |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-pdf-seize-myanmars-ruby-hub-mogoke-from-junta.html |work=The Irrawaddy |date=25 July 2024}}</ref> * ၂၇ ဇူလိုင် - ** ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး နှင့် ဇိုမီးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် [[အိုက်ဇောမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title= Chin National Front and Zomi Revolutionary Group meeting agreed on 3 points |url= https://bur.mizzima.com/2024/07/28/28515 |date=28 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ** ပြင်ပဆက်ဆံရေးရုံးများအား ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝ တပ်ဖွဲ့များသည် MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Myanmar's Wa Army Moves Forces Into Lashio |url= https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/myanmars-wa-army-moves-forces-into-lashio.html |work=The Irrawaddy |date=29 July 2024}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - လားရှိုးမြို့သို့ စစ်ကူလာရောက်သော စစ်ကောင်စီတပ်အား MNDAA တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အများအပြားထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA Ambushes Junta Reinforcement Convoy Heading to Lashio, Inflicts Heavy Casualties |url= https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-ambushes-junta-reinforcement-convoy-heading-lashio-inflicts-heavy-casualties |work=Shan Herald Agency for News |date=31 July 2024}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - **[[အင်းလေးကန်]]အနီး စစ်ကောင်စီစခန်းအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** မြို့တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်ကျန်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် TNLA တပ်ဖွဲ့များသည် [[မိုးမိတ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Surrenders Third Town to TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-surrenders-third-town-to-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=1 August 2024}}</ref> === ဩဂုတ် === === စက်တင်ဘာ === * ၄ စက်တင်ဘာ - [[လွိုင်ကော်မြို့]]သို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]ရောက်ရှိနေစဉ်အတွင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် လုပ်ကြံရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-09-05 |title=Myanmar Junta Boss Targeted in Artillery Attack While Visiting Karenni Capital|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-boss-targeted-in-artillery-attack-while-visiting-karenni-capital.html|access-date=2024-09-06 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ နှင့် ၉ စက်တင်ဘာ - ပေါက်တောမြို့နှင့် မောင်တောမြို့ရှိ ဆေးခန်းတစ်လုံး၊ ကုလသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးတစ်ခုနှင့် အကျဉ်းစခန်းနှစ်ခုတို့အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အာရက္ခတပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-airstrikes-kill-regime-detainees-arakan-army.html Myanmar Junta Airstrikes Kill Regime Detainees: Arakan Army]. [[The Irrawaddy]]. September 10, 2024</ref> * ၁၀ စက်တင်ဘာ - ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ရည်ရွယ်သူ ၂၇ ဦးအပါအဝင် စစ်မှုထမ်းရန် ခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသူ ၂၉ ဦးသည် စစ်ကောင်စီတပ်သားနှစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အများစုသည် ကေအန်ယူထိန်းချုပ်နယ်မြေသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ၂၂ ဦးမှာ ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/knu-myanmar-junta-conscripts-kill-guards-and-escape.html KNU: Myanmar Junta Conscripts Kill Guards and Escape]. Brian Wei. September 12, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၂ စက်တင်ဘာ- [[ဖားကန့်မြို့]]ပြင် [[ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆိုင်းတောင်]]ရှိ ရဲစခန်းအား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seize-police-station-near-myanmars-ruby-hub-hpakant.html KIA Seize Police Station Near Myanmar’s Ruby Hub Hpakant] Brian Wei. September 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ စက်တင်ဘာ - သင်တန်းလေ့ကျင့်ခန်းဆင်းနေစဉ်အတွင်း ယာဂီမုန်တိုင်းကြောင့် ရေကြီးမှုအတွင်း ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/18-myanmar-resistance-medics-die-in-karenni-floods.html 18 Myanmar Resistance Medics Die in Karenni Floods] September 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၈ စက်တင်ဘာ- [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] သို့မဟုတ် တရုတ်နှင့် မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းမည်မဟုတ်ကြောင်း MNDAA က ကြေညာခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်မှလွဲ၍ စစ်ကောင်စီအစိုးရအား တိုက်ခိုက်မည့် စစ်ရေးများအားလုံးကိုလည်း ရပ်တန့်ကြောင်း ထပ်မံကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-declares-no-military-or-political-alliance-nug-will-not-launch-offensives-mandalay-and MNDAA Declares No Military or Political Alliance with NUG, Will Not Launch Offensives in Mandalay and Taunggyi Cities] September 19, 2024. [[Mizzima]]</ref> *၂၀ စက်တင်ဘာ - [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအား လားဟူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/junta-and-militia-launch-joint-attack-rcss-base-mongping-shan-state Junta and militia launch joint attack on RCSS base in Mongping, Shan State] [[Burma News International|Shan State Herald for News]]. September 20, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c78dw7v9jjeo September 21st Nationwide News Summary: What RCSS Says About the Military Council Resuming Battle] [[British Broadcasting Corporation]]. September 21, 2024</ref> *၂၆ စက်တင်ဘာ- တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF များအား လက်နက်စွန့်ကာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ကြရန် စစ်ကောင်စီက ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20240926-myanmar-junta-invites-armed-groups-to-stop-fighting-start-talks Myanmar junta invites armed groups to stop fighting, start talks]. September 26, 2024. [[Agence-France Presse]]</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-urges-armed-opposition-join-political-fold-elections-2024-09-26/ Myanmar junta urges armed opposition to join political fold in elections] September 26, 2024. [[Reuters]].</ref> *၂၉ စက်တင်ဘာ - [[ချီဖွေမြို့]]အား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-says-it-controls-rare-earth-mining-hub-chipwi-in-myanmars-kachin.html KIA Says It Controls Rare-Earth Mining Hub Chipwi in Myanmar’s Kachin] Brian Wei. October 1, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> === အောက်တိုဘာ === *၁ အောက်တိုဘာ – MNDAA ထိန်းချုပ်ထားသော [[လားရှိုးမြို့]]ကို [[တပ်မတော် (လေ)]] က ဗုံးကြဲခဲ့သဖြင့် ၈၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/residents-flee-lashio-amid-indiscriminate-air-raids-by-myanmar-junta.html Residents Flee Lashio Amid Indiscriminate Air Raids by Myanmar Junta] [[The Irrawaddy]]. October 4, 2024</ref> * ၃ အောက်တိုဘာ - အာဆီယံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် NUG တို့သည် ဂျကာတာတွင်ပြုလုပ်မည့် ဒေသတွင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် တွေ့ဆုံကြလိမ့်မည်ဟု အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ကြေညာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ယင်းဆွေးနွေးပွဲအား တက်ရောက်မည်မဟုတ်ပေ။<ref> [https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-hosts-international-meeting-myanmar-with-un-junta-rivals-sources-say-2024-10-04/ Indonesia hosts international meeting on Myanmar with UN, junta rivals, sources say] Shoon Naing and Poppy Mcpherson. October 4, 2024. [[Reuters]]</ref> <ref>[https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/ Indonesia to host discussions on Myanmar conflict: diplomat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007092040/https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/|date=7 October 2024}}. October 4, 2024. [[Agence France-Presse]]</ref> *၈ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ရှိ ပင်လည်ဘူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပင်လည်ဘူးကို စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့ပြီး ရက် ၅၀ ကျော်အကြာတွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu]</ref> *၉ အောက်တိုဘာ – သီပေါမြို့နယ်ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/tnla-targets-final-myanmar-junta-stronghold-in-hsipaw-township.html TNLA Targets Final Myanmar Junta Stronghold in Hsipaw Township] [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၀ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတလင်မြို့နယ်တွင်းရှိ [[ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၁၅ အောက်တိုဘာ – ** သီပေါမြို့နယ်ရှိ ခမရ ၅၀၃ နှင့် ၅၀၄ တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က ဖမ်းဆီးရမိသော စစ်ကောင်စီမိသားစုဝင် ၁၉၁ ဦးအား လွှတ်ပေးခဲ့သည်ဟု တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ဆိုသည်။ ** [[ပန်ဝါမြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်းကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-allied-border-battalion-falls-in-kachin-rare-earth-hub.html Myanmar Junta-Allied Border Battalion Falls in Kachin Rare Earth Hub]</ref> *၁၆ အောက်တိုဘာ – သုံးလအကြာတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် သီပေါမြို့ရှိ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်း အမှတ် ၂၃ ခြေမြန်တပ်ရင်းကို တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** ချင်းပြည်နယ်တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များအား သင်တန်းပေးမည့် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/13/why-i-left-us-deep-south-to-fight-in-myanmar-civil-war/ Why I left the US Deep South to fight in Myanmar’s brutal civil war]. [[The Daily Telegraph|The Telegraph]]. Sarah Newey. November 13, 2024</ref><ref>[https://illwill.com/the-revolution-in-myanmar The Revolution in Myanmar]. Ill Will. September 13, 2024</ref><ref>[https://libcom.org/article/statement-anti-fascist-internationalist-front-myanmar-15th-october-2024 Statement from "Anti-Fascist Internationalist Front" Myanmar]. [[Libcom.org]]. October 15, 2024</ref> * ၁၇ အောက်တိုဘာ – မူဆယ်မြို့မှ မိနစ်သုံးဆယ်အကွာရှိ ကျေးရွာတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် MNDAA တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၂၁ အောက်တိုဘာ – တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်း ၁၀၀၃ ကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်အောက်တွင် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ * ၂၅ အောက်တိုဘာ – ** တပ်မတော် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Encircle Myanmar Junta Western Command in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-encircle-myanmar-junta-western-command-in-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ** ဖလမ်းမြို့အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ ထိတွေ့တို်က်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=About 90 Per Cent of Falam Town Residents Flee Fighting |url= https://www.bnionline.net/en/news/about-90-cent-falam-town-residents-flee-fighting |work=Khonumthung News |date=8 November 2024}}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ – ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်နှစ်ပြည့်ကာလတွင် [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က [[အညာ]]ဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ BPLA troops to relocate to Myanmar’s dry zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201101652/https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ |date=1 December 2024 }} Maung Shwe Wah. [[Myanmar Now]]. October 28, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c7896ej9qv5o အညာဒေသမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်မယ်လို့ BPLA ပြော] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. October 28, 2024</ref> * ၂၈ အောက်တိုဘာ - လားရှိုးမြို့ရှိ အကျဉ်းထောင်မှ ဖမ်းဆီးခံ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=80 Junta Soldiers Break Out of Jail in Lashio|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/80-junta-soldiers-break-out-of-jail-in-lashio.html|date=November 11, 2024|work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> * ၂၉ အောက်တိုဘာ – ကရင်နီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ စုပေါင်းကာ [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref>[https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref><ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၃၁ အောက်တိုဘာ- ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့များသည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ တရုတ်နယ်စပ်ဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-final-border-force-hq-despite-chinese-pressure.html KIA Seizes Final Border Force HQ Despite Chinese Pressure] [[The Irrawaddy]]. November 1, 2024</ref> === နိုဝင်ဘာ === *၁ နိုဝင်ဘာ - မန္တလေးလားရှိုးလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ ရှမ်းမြောက်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် အခြားအဖွဲ့များက ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-fights-myanmar-junta-for-key-road-junction.html TNLA Fights Myanmar Junta for Key Road Junction] [[The Irrawaddy]]</ref> *၂ နိုဝင်ဘာ - ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ဖီမောမြို့ကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-town-on-chinese-border.html "KIA Seizes Town on Chinese Border" by The Irrawaddy, November 4, 2024]</ref> * ၅ နိုဝင်ဘာ - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား လုပ်ကြံရန် ရည်ရွယ်ပျံသန်းလာသည့် ဒရုန်းသုံးစင်းကို တပ်မတော်က လယ်ဝေးမြို့နယ်တွင် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-foils-drone-attack-on-min-aung-hlaing.html Myanmar Junta Foils Drone Attack on Min Aung Hlaing]. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိုင်မြို့ရှိ ရဲစခန်းကို ဂျိုကာပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ရဲအရာရှိနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://eng.mizzima.com/2024/11/10/16085 Two police officers killed in resistance attack in Myanmar’s Myaing township] [[Mizzima]]. November 10, 2024</ref> *၉ နိုဝင်ဘာ - တပ်မတော်၏ ကျူဆိပ် အခြေစိုက်စခန်းကို KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖာပွန်မြို့သို့ ရိက္ခာလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-rebels-seize-key-junta-base-near-papun.html Karen Rebels Seize Key Junta Base Near Papun] November 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - တောင်သာမြို့နယ်ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ရုပ်သံမှတ်တမ်းကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/reel/DCTKGPvsMxB/?igsh=MWxoeXg0bGxoZG00eQ== | title=Instagram }}</ref> *၁၄ နိုဝင်ဘာ - သရုပ်ဆောင် ရန်အောင်၏ နေအိမ်အား မိုင်းဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ရာ အနည်းငယ် ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းနေသည့် ဖျော်ဖြေရေးသမားများအား သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု Dark Shadow အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/67376cd58ba19a5164db656e Residence of Renowned Actor Yan Aung, Host to Junta Leader Min Aung Hlaing at Airport, Targeted with Minor Explosive Incident]. Narinjara News. November 14, 2024. Lu Htet Naing</ref> *၂၁ နိုဝင်ဘာ - တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုများ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-chinese-border-town-from-myanmar-junta.html KIA Seizes Chinese Border Town From Myanmar Junta]</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ၁၇ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုတ်မြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-rakhines-taungup-but-battle-continues.html AA Seizes Rakhine’s Taungup, but Battle Continues]</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - နိုဝင်ဘာ ၂၅ နှင့် ၂၆ ရက်များအတွင်း လွိုင်ကော်မြို့၏ ကျေးရွာဒေသများတွင် ကရင်နီတပ်မတော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-prevents-myanmar-junta-army-unit-from-reaching-loikaw.html Karenni Resistance Prevents Myanmar Junta Army Unit from Reaching Loikaw]</ref> *၂၆ နိုဝင်ဘာ - [[၂၀၂၄]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ လုမ်သဲ (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===ဒီဇင်ဘာ=== *၄ ဒီဇင်ဘာ - ဗန်းမော်နှင့် မန်စီမြို့များရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |date=4 December 2024 |title=KIA Advances in Kachin State, Captures Junta outposts |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-advances-in-kachin-state-captures-junta-outposts.html |language=en}}</ref> * ၈ ဒီဇင်ဘာ - **မောင်တောမြို့ပြင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း ၅ ၏ စခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မောင်တောမြို့နယ်ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-takes-complete-control-of-myanmar-bangladesh-border-after-seizing-maungdaw.html AA Takes Complete Control of Myanmar-Bangladesh Border After Seizing Maungdaw]</ref> **ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဟားခါးနှင့် ထန်တလန်မြို့အကြား သီးမစ်လွင်ပြင်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-forces-capture-strategic-myanmar-plain-between-hakha-and-thantlang.html Chin Forces Capture Strategic Myanmar Plain Between Hakha and Thantlang]</ref> **တပ်မတော်၏ လက်နက်ကြီးကြောင့် [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]မှ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/two-nmsp-soldiers-injured-explosion-caused-military-junta-shelling Two NMSP Soldiers Injured in Explosion Caused by Military Junta Shelling] [[Burma News International|Independent Mon News Agency]]. December 23, 2024</ref> *၁၀ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါး၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> *၂၁ ဒီဇင်ဘာ - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့သည် [[ကန်ပက်လက်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-forces-take-kanpetlet-town Chin Resistance Forces Take Kanpetlet Town] [[Burma News International|Khonumthung News]] December 23, 2024</ref> *၂၉ ဒီဇင်ဘာ - [[ဂွမြို့]]ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Army takes a major town, says ready for talks|url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/30/rakhine-arakan-army-gwa/|website=Radio Free Asia|access-date=2 Jan 2025|date=30 December 2024}}</ref> == ၂၀၂၅ == ===ဇန်နဝါရီ=== === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]ရှိ မယ်ပလဲ့ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကေအန်အယ်လ်အေ]]ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Irrawady |first=The |date=3 February 2025 |title=Karen-Led Rebels Seize Myanmar Junta Base in Mon State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-led-rebels-seize-myanmar-junta-base-in-mon-state.html |work=The Irrawady}}</ref> * ၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawady |title=Myanmar Junta Headquarters Falls in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/category/news/war-against-the-junta |work=The Irrwaddy}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး အချို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=War Noir |date=6 February 2025 |title=#Myanmar (#Burma): Karenni Forces (#KNDF) raided Military Junta Base in #Loikaw, #Kayah State. Several soldiers were killed and captured.|url=https://x.com/war_noir/status/1887461602376487327|website=Twitter}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အစပ်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Htoo Zan |first=Hein |date=7 February 2025 |title=Karenni Rebels Advance on Key Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karenni-rebels-advance-on-key-shan-town.html |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရေယာဉ်ကို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title= #Myanmar (#Burma) 🇲🇲: People's Defense Forces (#PDF) conducted an ambush on a Military Council Boat in Salin Township, #Magway Region. Fighters were armed with 7.62mm K-09 assault rifle (Kachin-made Type 81 clone) and 5.56mm MA-3 MK 2 assault rifle.|url=https://x.com/war_noir/status/1888232506526249306}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ညောင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုဂံ]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]ရှိ [[အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား]]အနီးတွင် ဆိုင်ကယ်စီးလာသော ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦး ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကျန်တစ်ဦးမှာ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawaddy |date=18 February 2025 |title=Junta police killed in ambush at Myanmar's Bagan world heritage site |url=https://www.instagram.com/p/DGNjYXLt0cU/?igsh=MWN2cmVmaThoaWpkcA==}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် [[ချင်းညီနောင်|ကြားကာလချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ဆုံကာ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီအဖြစ် ပူးပေါင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/02/26/113134/ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုနှစ်ခုကို ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ အဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ နှင့် ICNCC /ချင်းညီနောင် သဘောတူ] People's Spring. February 26, 2025</ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ Rival Chin Groups agree to form unified ‘Chin National Council’ after years of tension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619101121/https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ |date=19 June 2025 }} February 27, 2025. [[Myanmar Now]].</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]] ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.instagram.com/p/DGw2pooTdHV/?igsh=MXU2aGxzMHVyYW82OA== KNLA seizes regime outpost near Thai border] </ref> === မတ် === * ၁ မတ် - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2025-03-01 |title=Arakan Army Renews Attacks on Kyaukphyu Naval Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-renews-attacks-on-kyaukphyu-naval-base.html |access-date=2025-03-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၉ မတ် - နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တွင် နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ နီးပါးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦး သေဆုံးပြီး ခုနစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-11 |title=PDF: Almost 50 Myanmar Junta Troops Killed in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-almost-50-myanmar-junta-troops-killed-in-mandalay.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၁၁ မတ် - TNLA, PDF တပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ [[တောင်ခမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|တောင်ခမ်း]]ကို တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Y0uPemDAN1Y တောင်ခမ်းဒေသက စစ်ကြောင်းတွေ နောက်တန်းပြန်ပို့၊ အောင်ပွဲရပုံစံ ကြိုဆို]. [[Democratic Voice of Burma]]. March 12, 2025</ref> *၁၇ မတ် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ညောင်ကျိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ညောင်ကျိုး]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်နှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-17 |title=Rakhine Rebels Attack Myanmar Junta Base in Bago |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/rakhine-rebels-attack-myanmar-junta-base-in-bago.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> *၂၆ မတ် - လေးမျက်နှာမြို့နယ်သို့ အေအေက ဝင်ရောက်ကာ ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းပိုင်းအဝေးပြေးလမ်းအနီး ကျေးရွာများတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ရွာအချို့ကို အေအေက ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ ရွာတချို့ AA တို့ ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/03/26/399012.html |work=The Irrawaddy |date=26 March 2025}}</ref> * ၂၈ မတ် - ** ပြင်းအား ၇.၇ ရှိ [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]] လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မန္တလေးမြို့အပါအဝင် နေရာများတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Thailand, Myanmar Earthquake highlights: 144 dead in Myanmar, 732 injured; Trump says US to offer help |url=https://www.firstpost.com/world/bangkok-thailand-earthquake-live-updates-7-7-magnitude-earthquake-hits-myanmar-tremors-rescue-operation-liveblog-13875286.html |access-date=March 28, 2025 |publisher=[[Firstpost]] |language=en}}</ref> ** ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်လျက်ရှိပြီး ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံ၏ အဆောင်အချို့ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |trans-title=Ponnakyun Hospital bombed by cluster missiles, destroyed |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၉ မတ် - ** ငလျင်လှုပ်အပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် KNU ဌာနချုပ်အနီးအပါအဝင် ရှမ်းမြောက်၊ ပဲခူးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးများတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာပြည်သူများအားလုံး အတိဒုက္ခရောက်နေသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက KNU ဌာနချုပ်အနီး ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းမြောက်နှင့်ပဲခူးတိုင်းတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင် |url=https://yktnews.com/2025/03/209348/ |trans-title=During troubling times for all Myanmar people, junta conducts aerial attacks on KNU HQ, Sagaing Region, North Shan and Bago Regions |date=29 March 2025}}</ref> ** ကုလသမဂ္ဂနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့များနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ထိုးစစ်များ နှစ်ပတ်ကြာ ရပ်နားထားမည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=quakecf>{{cite news |title=Myanmar resistance movement announces partial ceasefire to aid quake relief as death toll tops 1,600 |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-03-29/myanmars-earthquake-death-toll-jumps-to-1-644-as-more-bodies-are-recovered-from-the-rubble |last1=Rising |first1=David |last2=Saksornchai |first2=Jintamas |work=LA Times |date=29 March 2025}}</ref> * ၃၀ မတ် - ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပေါက်မြို့နယ်အတွင်း စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://yktnews.com/2025/03/209498/ |title=NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက် |trans-title=Despite NUG 2-week ceasefire to aid with earthquake relief, military uses helicopters to continue bombings in Pauk Township |date=30 March 2025}}</ref> ** ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား အေအေ က ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |trans-title=Local villages continue being bombed by SAC, AA sieges SAC military outpost |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ** [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က တစ်လကြာ တဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့တစ်လတဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67ebec29b2eb64034584742b?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0LLfZRyD2kTOfBcDtyoFhelNoJ14e1BTb4ZCWszYcsKyA8TNx-U1ZnFHI_aem_B-yhV4Muw6ws6yjynRRhpg |access-date=2025-04-01 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို စစ်ရေးအရ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အပစ်ရပ် ထားသည့်အဖွဲ့များကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မည်ဟု စစ် ခေါင်း ဆောင် တုံ့ပြန် |trans-title=Junta leader announces he will continue to attack groups that paused operations |url=https://bur.mizzima.com/2025/04/01/51842 |work=[[Mizzima]]|lang=my}}</ref> * ၂ ဧပြီ - ** တရုတ်နိုင်ငံ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့၏ အကူအညီယာဉ်တန်းကို စစ်ကောင်စီက သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta admits to firing on Chinese Red Cross aid convoy |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ |access-date=2 April 2025 |work=Myanmar Now |date=2 April 2025 |accessdate=6 April 2025 |archivedate=3 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250403132652/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ }}</ref> ** ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်နားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=‌Myanmar holds minute's silence for more than 2,700 dead in devastating earthquake |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250402-myanmar-quake-victim-rescued-after-5-days-as-aid-calls-grow |publisher=France 24 |date=2 April 2025}}</ref> ** မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်သည်မှလွဲ၍ အပစ်အခတ် ရပ်တန့်သည်ဟု ကေအိုင်အေ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar earthquake death toll rises to 3,085 as more bodies found |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-earthquake-71d51dfc7339e017b1d116c105effab4 |access-date=3 April 2025|work=AP News |date=3 April 2025|language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ရှိ တောင်ငူ-ပန်းတနော်ကားလမ်းပေါ်ရှိ ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပဲခူးတိုင်း ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း AA သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67f1683797881a25824d6467 |access-date=2025-04-06 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၃ ဧပြီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့တွင် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သလို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းတော်မြို့နယ်တွင်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= စစ်ကောင်စီက ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်ရပ်မည်ဟု ကြေညာပြီး နောက် ဝိုင်းမော်တွင်စ စ်ရေးလှုပ်ရှားသဖြင့်တို က်ပွဲဖြစ်ပွား၊ အင်းတော်မြို့ကိုလည်း စစ်တပ်က လေယာဉ်ဖြင့်ဗုံး ကျဲ |trans-title=Military junta announces 20 day ceasefire and then takes military action in Bhamo battle, military also aerial bombs Intaw |date=3 April 2025 |url=https://yktnews.com/2025/04/210005/ |work=Khit Thit Media}}</ref> * ၄ ဧပြီ - **တရုတ်နိုင်ငံ၏ စေ့စပ်မှုဖြင့် လားရှိုးခရိုင်အား MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref> [https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/04/399520.html တရုတ်ဖိအားကြောင့် လားရှိုးမှ ကိုးကန့်တို့ ဆုတ်ခွာတော့မည်]. [[The Irrawaddy]]. April 4, 2025.</ref> ** ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်အနီး မောင်တောမြို့နယ်တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]] အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအား အေအေက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ကျည်အချို့ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ARSA စစ်သွေးကြွများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ARSA member killed, AA seizes 2 guns, some ammunition during an operation in Maungdaw North|url=https://www.narinjara.com/news/detail/67f170ca97881a25824e16e6|date= April 5, 2025|work= Narinjara News |language=english}}</ref> * ၇ ဧပြီ - ** နောက်ဆုံးလက်ကျန်စစ်စခန်းဖြစ်သော [[ခလရ(၂၆၈)|ခလရ ၂၆၈]]ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့အား ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ထိန်းချုပ်ရရှိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] အပါအဝင်အဖွဲ့များစွာက ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5FR4WRjQmAXmht0CIaEt6X1PAZxdbxkWo5iutGTT_XXOqT-qY-haSch3XmFA_aem_f9_lgAOpeKrp0MmLORXH4w |access-date=2025-04-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အင်းတော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67f4239a97881a25827b5623 အင်းတော်မြို့ကိုတော်လှန်ရေးတပ်များသိမ်းပိုက်]. Narinjara News (in Burmese). Khiang Lu Hla.</ref> [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]ကို ကျူးလွန်ခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref> [https://yktnews.com/2025/04/210781/ ပဲခူးမြို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ၄ နှစ်ပြည့်နေ့တွင် ဦးဆောင်နှိမ်နင်းခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးနှင့် စစ်သား ၁၅၀ ကျော်ကို အရှင်ဖမ်းမိပြီး တပ်မ ၇၇ တစ်တပ်လုံးကို PDF က ချေမှုန်း] (in Burmese). April 10, 2025. [[Khit Thit Media]].</ref> * ၁၀ ဧပြီ - အမှတ် ၂၄ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ မှ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦး လိုက်ပါလာသော ကားအား ပခုက္ကူမြို့တွင် Earthquake People’s Defense Force က ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦးနှင့် ယာဉ်ပေါ်ပါ နောက်ထပ် အမျိုးသား တစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta vehicle attacked in Magway’s Pakokku, killing two individuals, including a major|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/13/21317 |date= April 13, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကျုံဒုံးမြို့နှင့် ကော့ကရိတ်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Headquarters and Bases in Kyone Doe, Kawkareik Township, Targeted in Recent Coordinated Attacks|url=https://www.bnionline.net/en/news/military-headquarters-and-bases-kyone-doe-kawkareik-township-targeted-recent-coordinated|date= April 24, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီတွင် စတင်ခဲ့သော CDF-KKG စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ကလေးနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့အကြားရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့-ကလေး၊ ကဘော်၊ ဂန့်ဂေါ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CDF-KKG claims control of 4 junta bases between Kale and Ganga in 2 months|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/cdf-kkg-claims-control-of-4-junta-bases-between-kale-and-ganga-in-2-months/|date= April 17, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၁၈ ဧပြီ - အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့စာတန်းနှင့် တရုတ်အလံပါ ကားတန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref name=lashio/> * ၂၀ ဧပြီ - နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ခမ်းရွာဒေသရှိ တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီက ဓာတုလက်နက်များ သုံးစွဲခဲ့သည်ဟု [[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Junta Uses Chemical Weapons in Southern Shan State|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-uses-chemical-weapons-southern-shan-state|date= April 22, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၂၁ ဧပြီ - လားရှိုးမြို့ပေါ်ရှိ MNDAA အလံများအား ရုပ်သိမ်းပြီး မြို့၏ မြောက်ဘက် ငါးမိုင်အကွာနှင့် တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာရှိ စစ်ဆေးရေးစခန်းများသို့ MNDAA က ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name=lashio>{{cite news |author=Nora Pyae |title=Chinese monitors deployed to strategic Lashio as junta slowly retakes town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ |date=21 April 2025 |work=Myanmar Now |accessdate=30 April 2025 |archivedate=30 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250430112505/https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ }}</ref> * ၂၂ ဧပြီ - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုမှ ရှမ်းပြည်‌ (တောင်ပိုင်း) ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (SSLRU)၊ Special Operation Drone Force (SODF) တို့သည် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]လက်အောက်တွင် ဗျူဟာအမှတ် (၉) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNDF TOC-9 focuses on military operations in southern Shan State|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/kndf-toc-9-focuses-on-military-operations-in-southern-shan-state/|date= April 22, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၂၆ ဧပြီ - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ [[မောင်မယ်ရှောင်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်|မောင်မယ်ရှောင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ထားဝယ်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dawei’s Hali Gui camp falls: captain commits suicide, 16 troops surrender|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/29/21806|date= April 28, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၂၈ ဧပြီ - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ လိပ်ခမော်ရွာအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီအလောင်းအချို့နှင့် လက်နက်များကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်ဖြူ လိပ်ခမော်ကျေးရွာအနီးတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီအလောင်းတချို့နှင့် လက်နက်တချို့ကို အာရက္ခတပ်တော် သိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6810c834d08f26ee8369b7ea?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR6mr8mo4BlHNn92aV9JljpWvKZAzfS86gsv8rWorjSJ1yIFx8W1FAacyljHsA_aem_T4d7dLCKF7cn0rWxlePD6Q |access-date=2025-04-29 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ရန် ပျံသန်းလာသော စစ်ကောင်စီ၏ [[Mi-35]] တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်အား ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အရေးပေါ် ဆင်းသက်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Resistance Forces Down Junta Helicopter|url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-down-junta-helicopter|date= April 29, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> === မေ === * ၁ မေ - ငလျင်နောက်ဆက်တွဲ တိုက်တာအဆောက်အအုံများရှင်းလင်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့အတွက် အပစ်ရပ်ကာလအား မေလ ၁ ရက်နေ့မှ မေလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ သက်တမ်းထပ်တိုးကြောင်း မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က မေလ ၁ ရက်နေ့ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/05/02/54864|title=မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အပစ်ရပ်ကာလ မေလကုန်ထိ ထပ်တိုး|author=Mizzima|publisher=Mizzima Media|access-date=3 may 2025}}</ref> * ၂ မေ - ပဲခူးတိုင်း [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားသော နေရာ ၆ ခုနှင့် နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု တောင်ပိုင်းစစ်ဒေသ အမှတ် -၂ စစ်ဒေသခွဲက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g214jzypqo|title=ပဲခူးတိုင်း ကျောက်ကြီးနဲ့ နတ်တလင်းက တပ်စခန်း ၇ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်|date=3|year=2025|month=May|author=BBC Burmese|publisher=BBC}}</ref> * ၈ မေ - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ညောင်ခြေထောက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၉၈ ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Resistance Briefly Captures Junta Battalion HQ in Bago|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-briefly-captures-junta-battalion-hq-in-bago.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၆ မေ - တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး က  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite news|title=တပ်မတော်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်|url=https://www.mmnationalpost.com/2025/05/blog-post_138.html|author=Myanmar National Post}}</ref> * ၉ မေ - ** ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးနှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ် [[ထီးခီး]] အခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2025-04-09 |title=KNU Hails Seizure of Myanmar Junta Base on Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/knu-hails-seizure-of-myanmar-junta-base-on-thai-border.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** နောင်ချိုမြို့နယ်၊ [[သရက်ချိုရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|သရက်ချိုရွာ]]အနီးရှိ TNLA ၏ ရှေ့တန်းစခန်းရှစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-09 |title=Myanmar Junta 'Seizes Eight TNLA Positions'|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-seizes-eight-tnla-positions.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၁ မေ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ လိပ်ခမော်နှင့် မလိကျွန်းရွာများသို့ ချီတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းအား အာရက္ခတပ်တော်က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Kyaukphyu Conflict Escalates Daily|url=https://www.bnionline.net/en/news/kyaukphyu-conflict-escalates-daily|website=Burma News International|language=en-US}}</ref> * ၁၂ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[အိုးထိမ်းကွင်း (တောင်)ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|အိုးထိန်းတွင်းကျေးရွာ]]မှ စာသင်ကျောင်းကို ဗုံးကျဲသဖြင့် မေလ ၁၃ ရက် မနက်ပိုင်းအထိ သေဆုံးသူဦးရေ ၂၂ ဦးရှိခဲ့ပြီး၊ အထဲမှ ၂၀ ဦးမှာ ကျောင်းသားကလေးငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ကျန်သော ၂ ဦးမှာ ဆရာမများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=အိုးထိန်းတွင်းရွာ ဗုံးကြဲခံရမှု - သေဆုံးခဲ့တဲ့ကျောင်းသူတွေက ဘယ်အတန်းတွေမှာ ပညာသင်‌နေကြတာလဲ|author=BBC Burmese|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8n7lljdngt|accessdate=13 May 2025}}</ref> စစ်ကောင်စီကမူ သတင်းမှားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ငြင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးထိမ်းကွင်းကျေးရွာ စာသင်ကျောင်းအား လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း တရားမဝင်ပြည်ဖျက်မီဒီယာများက မဟုတ်မမှန် ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/69761 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅ |language=en |date=၁၂ မေ ၂၀၂၅}}</ref> * ၁၄ မေ- တမူး ပကဖ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံရိုင်ဖယ်တပ်ရင်းက ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.reuters.com/world/india/indian-army-operation-myanmar-border-kills-10-insurgents-2025-05-15/ Indian army operation on Myanmar border kills 10 insurgents] [[Reuters]]. May 14, 2025. </ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ အိန္ဒိယတွင် ရဲဘော် ၁၀ ဦး အသတ်ခံရကြောင်း တမူးခရိုင်ပအဖ အတည်ပြု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520034805/https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ |date=20 May 2025 }}. [[Myanmar Now]]. May 20, 2025.</ref> * ၁၅ မေ - ** စစ်ကောင်စီ၏ ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ရှိ မယ်လစခန်းကို [[KNLA]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNLA seizes junta's Mae La camp near Myanmar-Thai border in day-long assault|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/17/22443|date= May 17, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> ** စစ်ကောင်စီက ၃၉ နှစ်ကြာ တပ်စွဲခဲ့သည့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ တညာကျိုး ဗျူဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၃၉ နှစ်ကြာ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲခဲ့သည့် ဖားအံခရိုင် တညာကျိုး(ခ)တာလယ် ဗျုဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များသိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68258f02c8875ede024c0db5 |access-date=2025-05-15 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကူများနှင့် စစ်ပစ္စည်းများတင်ဆောင်လာသော တပ်မတော် (ရေ)၏ ရေယာဉ်တစ်စီး ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta reinforces Kyaukphyu to protect Chinese-backed deep-sea port amid AA offensive|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/16/22419|date= May 16, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၆ မေ - နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် [[နွားထိုးကြီးမြို့]]၏ အရှေ့ဖက်ရှိ တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Junta Abandons Chinese Pipeline Amid Resistance Attacks|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-abandons-chinese-pipeline-amid-resistance-attacks.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၈ မေ - ချင်းပြည်မြောက်ပိုင်း တီးတိန်မြို့နယ်သို့တက်လာသည့် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ကလေး- သိုင်းငင်းလမ်းမပေါ် တီးတိန်မြို့အဝင် မွှာလ်ပီးကျေးရွာနှင့် ‌ဟဲန်ဇိန်ရွာကြားတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ တိုက်ခိုက်နေသဖြင့် မေ ၂၁ ရက်မှ ယနေ့အထိ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည်။<ref>{{Cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/05/27/401392.html|publisher=The Irrawaddy|accessdate=28 May 2025|title=ချင်းပြည်တက်သည့်စစ်ကြောင်း တီးတိန်အဝင်၌ ပိတ်ဆို့ ခံထားရ|author=မေရီခိုင်း}}</ref> * ၁၉ မေ ** - [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title="AA ကျရှုံးပါစေ"ဟု စစ်ကောင်စီက ယတြာချေပြီးနောက် ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/682c39d9c8875ede02ad3dd5|access-date=2025-05-20 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> **မြန်မာ-အိန္ဒိယနယ်စပ်၊ တမူးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် (PDF) ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယအာသံရိုင်ဖယ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ရက်ပိုင်းအတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း တမူး PDF အဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|title=အိန္ဒိယ မြန်မာ နယ်စပ်မှာ တမူး PDF ၁၀ ယောက် သတ်ဖြတ်ခံရ|accessdate=20 May 2025|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250521130503/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|archivedate=21 May 2025}}</ref> * ၂၀ မေ - [[ရွှေကူမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ကေအိုင်အေက ပစ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA က ပစ်ချလိုက်သည့် ရဟတ်ယာဉ် ၁ စီးကို ရွှေကူမြို့နယ်၊ စည်ငန်းရွာ အနောက်ဘက်ရှိ တောထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ်မှူး မိုးထက်အောင်၏ ရုပ်အ‌လောင်းကို ရှာတွေ့ |url=https://yktnews.com/2025/05/215192/ |trans-title=KIA shoots down 1 helicopter, finds body of pilot Moe Htet Aung on west side of Shwegu Township Sinngan village |language=my |work=Khit Thit Media}}</ref> *၃၁ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးက ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ရန်အတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ထပ်မံတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Citenews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602074400/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2553019/|archivedate=2025-6-2|title=မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ဇွန် ၃၀ ရက်ထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်|publisher=Xinhua Myanmar|accessdate=2025-6-2|date=2025-6-1|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/mm-256104/}}</ref> === ဇွန် === * ၃ ဇွန် - ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ ကရင်ပြည်နယ်က သေ့ဘောဘိုး မဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၂ ဦး ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်‌ရေးတပ်(KNLA) နဲ့ PDF ပူးပေါင်းတပ်ဆီ လက်နက်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.dvb.no/post/708417|title=သေ့ဘောဘိုးစခန်းကို KNLA နှင့် တပ်ပေါင်းစုများ သိမ်းပိုက်|date=2025-6-3|accessdate=2025-6-6|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၉ ဇွန်]] - တအာင်းပြည်၏ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန်အတွက် [[တအာင်းပြည်ကောင်စီ]] (Ta'ang Land Council – TLC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/709273|title=ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ရန် တအာင်းပြည်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=DVB}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်ထဲက အမိုနယ်စပ် (ခေါ်) ပွိုင့် ၂၆၅၅ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကရင်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက ဇွန် ၁၀ ရက်မှာ သိမ်းပိုက်နိုင်တယ်လို့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ဘက်က ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=စစ်တပ်လက်ထဲ နှစ် ၃၀ နီးပါးရောက်ခဲ့တဲ့ ထိုင်း -မြန်မာနယ်စပ်က အမိုစခန်းကို သိမ်း - KNU|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းကို ယနေ့ (ဇွန်လ ၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ် (PLA) က ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ PLA က တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် စစ်ကောင်စီကမူ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ပျက်ကျခဲ့သည့် တိုက်လေယာဉ်သည် လေ့ကျင့်ရေးပြုလုပ်နေစဉ် စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်း သိမ်းပိုက်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=ပုလဲတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ PLA ပြော|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေကြည်မြို့နယ်]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]နှင့် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာရှိ အမြောက်တပ်ရင်း (၃၄၄) ကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းမှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်နေပြီး တပ်ရင်းအတွင်းအထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့ခံများနှင့် ရခိုင်စစ်ရှောင်အများစုမှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေကြရကာ အဆိုပါတပ်ရင်းအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည်မှာ တစ်ပတ်ခန့်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် AA က [[ကျားကိုက်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျားကိုက်ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ လက်ရှိတွင် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၄၄ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးပြတ်တောက်နေပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဘက်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|title=ဧရာဝတီ ငသိုင်းချောင်းအမြောက်တပ် (၃၄၄)ကို AA ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေပြီဟုဆို|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613141829/https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|archivedate=2025-6-13|publisher=နိရဉ္စရာ|accessdate=2025-6-13}}</ref> * [[၂၀ ဇွန်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များဖြင့် စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိရာ ဇွန် ၂၀ ရက်၊ နံနက်ပိုင်းတွင် [[ကျော်ဇေယျာရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကျော်ဇေယျာရွာ]]အနီး၌ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ယင်းကြောင့် မန္တလေးနှင့် ရွှေဘိုမြို့များသို့ ပြေးဆွဲနေသော ခရီးသည်တင်ယာဉ်များကို [[ဆားတောင်မြို့]]အဝင်နှင့် [[ရုံးပင်ကန်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ရုံးပင်ကန်ရွာ]]တို့မှ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားကြောင်း သိရပါသည်။ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းကို စစ်တပ်က ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ကတည်းက နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်မူ အင်အားထပ်မံဖြည့်တင်း၍ [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတောရွာမြောက်]]ဘက် ရုံးပင်ကန်ရွာမှစတင်ကာ လက်နက်ကြီးပစ်ကူဖြင့် စစ်ကြောင်းထပ်မံထိုးစစ်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|title=စစ်ကိုင်း- ရွှေဘိုလမ်း တိုက်ပွဲ သံချပ်ကာကားများပါ သုံးလာ|accessdate=2025-6-22|publisher=The Irrawaddy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622130614/https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> * ၂၂ ဇွန် - တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]နှင့် [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]တို့ကို စစ်ကောင်စီက စစ်ကြောင်းထိုး၍ ထိုးစစ်ဆင်နေကြောင်း ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူများက ပြောသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) တပ်မဟာ (၄) ၏ ခရိုင်အတွင်းရေးမှူး ပဒိုစောအယ်နာက စစ်ကောင်စီသည် ထီးခီးနယ်စပ်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် တပ်စခန်းများကို ပြန်လည်ရယူရန်နှင့် ထားဝယ်-ထီးခီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်သည် ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|title=တနင်္သာရီနှင့် ထားဝယ်မြို့နယ်ကို စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်ဆင်|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622114830/https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|archivedate=2025-6-22|publisher=Mizzima|accessdate=2025-6-22}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်း|ရန်ကုန် – မန္တလေး အမြန်လမ်း]]ဟောင်းပေါ်ရှိ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]များမှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ တပ်စခန်း ကိုး ခု ကိုဇွန် ၂၅ ရက်နေ့၊ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တပြိုင်နက် ဝင်ရောက်တိုခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦးသေဆုံးကာ ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်သုံ့ပန်း သုံး ဦးအရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကို အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန(ပဲခူး)၊ ဗျူဟာ-၂၄ အာဠာဝကတပ်ရင်း၊ အမှတ်-၃၅၀၃ တပ်ရင်း၊ ဖြူး(ပကဖ)၊ ဗျူဟာ-၂၅ အမှတ်-၃၇၀၂ တပ်ရင်း၊ Spring Warriors Column၊ KNLA တပ်ရင်း-၉၊ ဗျူဟာ-၂၆ တော်ဝင်ဒေါင်းတပ်ရင်း၊ တောကျီးကန်းတပ်ရင်း တို့မှ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archivedate=2025-6-26}}</ref> စစ်ဆင်ရေးကို ဗျူဟာ (၂၆) ၏ ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကျော်စွာအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် “ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archivedate=2025-6-26}}</ref> ** [[၂၅ ဇွန်]] - [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်]] ကြားကာလဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်အတွင်းရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား၂၀၂၅ ဇွန် ၂၅ ရက်၊ မနက်ပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ် ပဉ္စမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/25/60125|title=စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၂၉ ဇွန်]] - [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PSLF/TNLA) ထိန်းချုပ်ရာ [[ကျောက်မဲမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီက ယနေ့ (ဇွန်လ ၂၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး နှင့် အမျိုးသား‌ လေးဦး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး ထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း TNLA က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/29/60568|title=ကျောက်မဲကို စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းဗုံးကြဲ၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ|accessdate=2025-6-29|publisher=Mizzima}}</ref> === ဇူလိုင် === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှစတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ စတွာမ်၊ လျန်နှာ၊ သီးကျီရ် ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ (CB) ဝင် CNDF နှင့် ချင်းလဲန်းကောင်စီ (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * [[၃ ဇူလိုင်]] - CDF-Hakha Central Council က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] -၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ NUG အစိုးရ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]က “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၈ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDF တပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၁၂ ဇူလိုင်]] - [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]]: ကရင်ပြည်နယ် [[မြဝတီမြို့]]တောင်ဘက် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက် ဥကရစ်ထစခန်းကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) နဲ့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းတပ်တွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714256|title=ဥကရစ်ထစခန်းကို KNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက်|publisher=DVB|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၁၄ ဇူလိုင်]] - [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]]ဒေသ ခဲလုပ်သားတွေ နေထိုင်ရာရပ်ကွက်ထဲကို စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လို့ ခဲလုပ်သားမိသားစု ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/14/403373.html|title=မော်ချီး ခဲလုပ်ငန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးထပ်ကြဲ ၆ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ)|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုးပင်ရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်|ဒိုးပင်ရွာ]]ကို ဇူလိုင် ၁၄ ရက် ညနေက လေကြောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး စစ်ရှောင်များဖွင့်ထားသည့် ထမင်းဆိုင်အနီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲရာ ကလေးငယ် အပါအဝင် ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး ဆီဘောက်ဆာကား ၂ စီး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65003/|title=ကောလင်းမြို့နယ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးအပါအဝင် ၄ ဦးဒဏ်ရာရ|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=Myanmar Now|archivedate=16 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716081232/https://myanmar-now.org/mm/news/65003/}}</ref> * [[၁၅ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]] - ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖာသာဒေါ်နယ်မာတင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ခုံရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65045/|title=ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သူ ၈ ဦးကို NUG စစ်ခုံရုံး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ စီချ|accessdate=2025-7-12|publisher=Myanmar Now|archivedate=17 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250717054816/https://myanmar-now.org/mm/news/65045/}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်]]ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * ၁၈ ဇူလိုင် - DPLA (ဓနုအဖွဲ့)မှ အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အဖွဲ့မှ အမျိုးသား ၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅ ဦးတို့သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆီသို့ အလင်းဝင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်ကလည်း တောင်ခမ်းဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းမှ TNLA အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား လေးဦး၊ DPLA အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အမျိုးသား သုံးဦး၊ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦးတို့ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/304536|title=ဥပဒေဘောင်အတွင်း ထပ်မံဝင်ရောက်လာသည့် DPLA အဖွဲ့နှင့် MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးအား မိဘ အုပ်ထိန်းသူများထံ ပြန်လည်အပ်နှံ|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media}}</ref>ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်မှ ယနေ့အထိ TNLA အဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး ၊ MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၄၁ ဦးဖြစ်ပြီး လက်နက်မျိုးစုံ ၁၃ လက်နှင့် ကျည်မျိုးစုံ ၁၅၁၅ တောင့်၊ ကျည်အိမ် ၁၂ ခုနှင့်အတူ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72651|title=နိုင်ငံတော်နှင့် တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို လက်ခံယုံကြည်သည့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦး ဥပဒေဘောင်အတွင်းသို့ ထပ်မံဝင်ရောက်|accessdate=2025-7-20|publisher=Ministry of Information}}</ref> * [[၂၂ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c98wx8xjp0ro|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်သုံးတဲ့ဗျူဟာ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> * [[၂၅ ဇူလိုင်|၂၄ ဇူလိုင်]] - [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက Suntac Technologies နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် [[စစ်တိုင်းအောင်]] အပြင် KT Services & Logistics နှင့် ၎င်း၏ တည်ထောင်သူ မျိုးကျော်သန်း (ဂျွန်သန်း)၊ MCM Group နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် အောင်လှိုင်ဦး အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တင်လတ်မင်း တို့ကို အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၉ ဇူလိုင် - တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ရှိ ကွတ်ခိုင်နှင့် မိုင်းလုံတို့အပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ လက်ပံလှရဲစခန်းနေရာများကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၁၆ ဦးထက်မနည်းရှိကြောင်း ဘီဘီစီ၏ စုံစမ်းထားသည့် အချက်အလက်များအရ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c14glg187mnt?post=asset%3Af91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52#asset:f91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52|title=ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ စဉ့်ကူးတို့ကို စစ်တပ်လေကြောင်းတိုက်လို့ ဒါဇင်ကျော်သေဆုံး|accessdate=2025-7-30|publisher=BBC Burmese}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ခု ယမန်နေ့ (ဇူလိုင် ၂၉) ညက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၁၅ ဦးဝန်းကျင် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|accessdate=5 August 2025|publisher=Myanmar Now|archivedate=31 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/}}</ref> === ဩဂုတ် === * [[၅ ဩဂုတ်]] - ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> * [[၁၇ ဩဂုတ်]] - ကယားပြည်နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးဒေသမှာ တရက်တည်း လေကြောင်းနှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ကနဦးသတင်းများက ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2025/08/17/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad/|title=မော်ချီးမှာ လေကြောင်းတိုက်ခံရလို့ ၁၇ ယောက်သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေရှိနေ|publisher=Voice of Myanmar|accessdate=၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> နောက်တွင် သေဆုံးသူမှာ လူ (၂၇)​ထိ မြင့်လာသည်။​ ဗုံးကြဲမှုမှာ ရွာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆေးရုံကို ဗုံးကျခဲ့ပြီး လူ ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့သလို အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဖြစ်သူ ကိုဗညားက ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးမြို့ရှိ လူနေထူထပ်သော ၁၆ ကုန်းရပ်ကွက်ကို စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ တိုးလာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref>ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မှာ ဗုံးထပ်ကြဲတာကြောင့် ပြည်သူ ၄ ယောက် ထိခိုက်မိတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720258|title=မော်ချီးကို စစ်တပ်က ဗုံးထပ်ကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး ထိခိုက်|publisher=DVB Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> * [[၁၉ ဩဂုတ်]] - ကရင်နီပြည်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာသိမ်းယူထားတဲ့ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]ကို ၁၆ ရက်ကြာထိုးစစ်ဆင်ပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့မှာ စစ်တပ်က အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးလို့ ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၀ ဩဂုတ်]] - ဩဂုတ် ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ ပလောင်(တအာင်း) အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA)နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP/SSA)တို့အား ပန်ဆန်းမြို့သို့ ဖိတ်ခေါ်ကာ UWSA အစိုးရအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဝန်ကြီး ကျောက်ကော်အန်းက တရုတ်ဖိအားပေးမှုများအကြောင်း ပြောပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နောက်နောင် မည်သည့် စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အကူအညီများပေးတော့မည်မဟုတ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/22/404830.html|title=“ဝ” ထုတ်ပြောရတဲ့အထိ တရုတ်ဖိအား ဘယ်လောက်ကြီးနေလဲ|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် (၂၂) ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီက အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၇ ဩဂုတ်]] - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နဲ့ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊​ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၉၂၂/၂၀၂၅ ဖြင့် မတရားအသင်းအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74232|title=မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခြင်း|publisher=MOI|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၅ ဖြင့်<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74230|title=အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း|accessdate=28 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> အကြမ်းဖက်အုပ်စု အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721677|title=ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)ကို အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာ|publisher=DVB|accessdate=28 August 2025}}</ref><br /> == ၂၀၂၆ == === မတ် === * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|website=Myanmar Now|date=2026-03-02|access-date=2026-03-02|language=en-US|last=ခင်ရီရီဇော်}}</ref><ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|access-date=2026-03-02|language=en}}</ref> * [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ|url=https://news-eleven.com/article/310463|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.dvb.no/post/749879|website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/|website=Myanmar Now|date=2026-03-11|access-date=2026-03-13|language=en-US|first=ဖဒူ|last=ထွန်းအောင်}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/749677 |access-date=2026-03-10 |website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |date=2026-03-10 |language=en-US |last=Now |first=Myanmar |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> * ၁၁ မတ် - တနင်္သာရီတိုင်း၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဒပ်ကျေးရွာရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် တပ်မတော်၏၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သူရအောင် |date=2026-03-12 |title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * ၁၆ မတ် - [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ ဖလံပင်ကျေးရွာမှ စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ|url=https://myaelattathan.com/news/23027/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=ကျော်ကြီး}}</ref><ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့|url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/|website=Maun|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=mmblogmaster}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနဲ့ ရှားစေးဖိုရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-19|access-date=2026-03-19|language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> === ဧပြီ === * ၁၀ - တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News|date=2026-04-11|title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News|url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI|access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297|url-status=live|access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆|website=Mizzima}}</ref> * ၁၁ - ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> * ၁၂ - ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်အစပ်ရှိ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ စစ်တပ်၏ လေးကေစခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ဘီဘီစီသို့ အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-19|access-date=2026-04-19|language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref><br /> * ၂၉ ဧပြီ - [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ -ကဆုန်လပြည့်အထိမ်းအမှတ် အကျဉ်းသား ၁၅၀၀ ကျော်လွှတ်ပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t |access-date=2026-04-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> ==ကိုးကား== {{Reflist|3}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] djm3n67ifmz9cbordpsuhezfuq596bl 0 247723 1028322 1028319 2026-04-29T12:15:06Z Mkant00 135890 1028322 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အတိုင်းဆဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အတိုင်းဆ (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အတိုင်းဆ တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} fmrmiy6yrdzbzaybig3hk1ubsjorylf 1028365 1028322 2026-04-29T16:36:08Z Mkant00 135890 1028365 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အတိုင်းဆဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အတိုင်းဆ (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အတိုင်းဆ တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} n2pimbzv6s58pofxhkk59grwj9kocpk 1028367 1028365 2026-04-29T16:44:58Z Mkant00 135890 [[အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း]] စာမျက်နှာကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: Standardising terminology for "Metric" by replacing the generic "အတိုင်းဆ" with "အကွာအဝေး ဖန်ရှင်". This change ensures pedagogical accuracy by distinguishing the distance-based function of a metric from the broader concept of Measure Theory ("အတိုင်းအတာသီအိုရီ"). 1028365 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အတိုင်းဆဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အတိုင်းဆ (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အတိုင်းဆ တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} n2pimbzv6s58pofxhkk59grwj9kocpk 1028369 1028367 2026-04-29T16:46:07Z Mkant00 135890 1028369 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အတိုင်းဆ တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} at05tn3wfvivofm487b40fro1fkub6m 1028370 1028369 2026-04-29T16:48:08Z Mkant00 135890 1028370 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်များကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်မှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်သည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအကွာအဝေး ဖန်ရှင် (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} t5jfg9io36elc3fdrk1bah915i9qziu 1028371 1028370 2026-04-29T16:49:43Z Mkant00 135890 1028371 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်များကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအကွာအဝေး ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်မှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်သည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စအကွာအဝေး ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအကွာအဝေး ဖန်ရှင် (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 9x60slny05eid1ay4ut9m05av9ptn6c 1028372 1028371 2026-04-29T16:52:57Z Mkant00 135890 1028372 wikitext text/x-wiki [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ၎င်း၏ "အကွာအဝေးအကြောင်း (On Distance)" ဟူသော စာတမ်းတွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီနယ်ပယ်မှ ကျော်လွန်၍ ပရိုဂျက်တစ် ရပ်ဝန်း (projective space) အတွင်းရှိ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်း (conic) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည် ။ သူ၏ အကွာအဝေး (distance) ကို နှစ်ထပ်အချိုး (cross ratio) ၏ လော်ဂရစ်သမ် (logarithm) ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည် ။ ကတော့ချွန် ဖြတ်ပိုင်းကို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်စေသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်ပုံဖော်မှုမဆို နှစ်ထပ်အချိုးကိုလည်း ကိန်းသေဖြစ်စေသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometries) သဘောတရားများ သွယ်ဝိုက်ပါဝင်နေသည် ။ ဤနည်းလမ်းသည် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) တို့အတွက် မော်ဒယ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည် ။ ထို့အပြင် ဖီးလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် ကေးလီ-ကလိုင်း အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Cayley-Klein metric) ကို အသုံးပြု၍ ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (non-euclidean geometry) နယ်ပယ်ကို စာတမ်းများစွာမှတစ်ဆင့် အခိုင်အမာ တည်ထောင်ခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်သော သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်း (abstract space) ဟူသော အယူအဆကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ရီနီ မောရစ် ဖရက်ချေး (René Maurice Fréchet) က စတင်တင်ပြခဲ့သည်<ref>{{cite journal |last1=Fréchet |first1=M. |title=Sur quelques points du calcul fonctionnel |journal=Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo |date=December 1906 |volume=22 |issue=1 |pages=1–72 |doi=10.1007/BF03018603|s2cid=123251660 |url=https://zenodo.org/record/1428464 }}</ref> ။ ထို့နောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) က ''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်<ref>F. Hausdorff (1914) ''Grundzuge der Mengenlehre''</ref><ref>{{cite journal |last1=Blumberg |first1=Henry |title=Hausdorff's Grundzüge der Mengenlehre |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |date=1927 |volume=6 |pages=778–781 |doi=10.1090/S0002-9904-1920-03378-1 |doi-access=free}}</ref><ref>Mohamed A. Khamsi & William A. Kirk (2001) ''Introduction to Metric Spaces and Fixed Point Theory'', page 14, [[John Wiley & Sons]]</ref> ။ ဖရက်ချေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဂျီဩမေတြီမဟုတ်သော ရပ်ဝန်းများတွင် စုဆုံခြင်း (convergence)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)နှင့် အခြားသော အဓိကသဘောတရားများကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည် ။ ၎င်းက သင်္ချာပညာရှင်များအား ဖန်ရှင်များနှင့် ကိန်းစဉ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးခဲ့သည် ။ ဤအချက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသော ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နယ်ပယ်အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်နှင့် စတီဖန် ဘာနက်ချ် (Stefan Banach) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ၏ မူဘောင်ကို ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံပြီး တိုးချဲ့ခဲ့ကြသည် ။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (topological spaces) များကို အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalisation) အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည် ။ ဘာနက်ချ်၏ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တည်ဆောက်ပုံအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေခဲ့သည် ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ ဂျီဩမေတြီနှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (applied mathematics) အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည် ။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများသည် သရုပ်မဲ့ သင်္ချာဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ဆက်လက် ပါဝင်လျက်ရှိသည် ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်များကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအကွာအဝေး ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်မှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်သည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအကွာအဝေး ဖန်ရှင်ဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင်အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စအကွာအဝေး ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအကွာအဝေး ဖန်ရှင် <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင်ကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအကွာအဝေး ဖန်ရှင် (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} o84f1slnu8idkf347qfdt5d6t34626c 0 254932 1028545 824697 2026-04-30T11:30:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028545 wikitext text/x-wiki {{Infobox colour | title=အပြာရောင် | image = {{photomontage | photo1a = 2010. Донецк. Карнавал на день города 010.jpg | photo1b = Iranian Tiles 1.JPG | photo1c = Cyanerpes cyaneus -Diergaarde Blijdorp, Netherlands-8a.jpg | photo2a = NASA Earth America 2010.jpg | photo2b = Copper sulfate.jpg | photo3a = The deep blue sea (6834127561).jpg | size = 243 | color_border = #AAAAAA | color = #F9F9F9 }} | caption = | wavelength=approx. 450–495 | Wavelength=45–49.5 [[Ångström]] | frequency=~670–610 | hex=0000FF | spelling=colour | source=[[:en:HTML color names|HTML/CSS]]<ref name="css3-color">{{Cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=http://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223001703/http://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 |archive-date=23 December 2010 |website=W3C }}</ref> |cmyk=(100, 100, 0, 0)}} '''အပြာရောင်'''သည် မြင်နိုင်သောအလင်းတန်းတွင် [[ခရမ်းရောင်]]နှင့် စိမ်းပြာရောင်ကြားရှိ အရောင်တခုဖြစ်သည်။ အပြာရောင်အများစုတွင် အခြားအရောင်များ၏ ပေါင်းစပ်မှုများ အနည်းငယ် ပါဝင်ကြသည်။ နေ့ခင်းတွင်မြင်ရသည့် ကြည်လင်သောကောင်းကင်ယံနှင့် ပင်လယ်ပြင်တို့သည် အပြာရောင်အဖြစ် ထင်ပေါ်သည်။ ဝေးကွားသော အရာဝတ္ထုများသည် အပြာရောင်ပိုဆန်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ အပြာရောင်သည် ရှေးခတ်အချိန်ကတည်းက အနုပညာနှင့် အလှဆင်ရာတွင် အရေးပါသောအရောင်တခုအဖြစ် ရှိခဲ့သည်။ နက်ပြာရောင်သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တူညီဝတ်စုံအတွက် အသုံးအများဆုံး အရောင်တခုဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဝတ်စုံဖြစ်လာခဲ့သည်။ အပြာရောင်သည် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ကိုယ်စားပြုသောကြောင့် [[ကုလသမဂ္ဂ]]နှင့် [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]တို့၏အလံတွင် ယင်းအရောင်အား အလံတွင် အသုံးပြုရန် ရွေးချယ်ကြသည်။<ref>Michel Pastoureau, ''Bleu – Histoire d'une couleur''</ref> [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတွင် အပြာရောင်သည် မိန်းကလေးနှင့် ယောက်ျားလေးတို့သည် ယင်းတို့တို့၏ အကြိုက်ဆုံးအပြာရောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ကြသည်ကို အနည်းဆုံး စစ်တမ်းတခုမှ တွေ့ရှိထားသည်။ ယင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]နှင့် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]တို့လည်း ပါဝင်လေသည်။{{Sfn|Heller|2009|page=22}}<ref>{{Cite web |title=Why is blue the world's favorite color? {{!}} YouGov |url=https://today.yougov.com/topics/international/articles-reports/2015/05/12/why-blue-worlds-favorite-color |access-date=16 April 2023 |website=today.yougov.com |language=en-us }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{အရောင်များ}} [[Category:အရောင်များ]] lz4yhj0uam7lyc5d7rh59cdn3gtck7s 0 257634 1028529 884051 2026-04-30T10:29:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028529 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Sir Edmund Ronald Leach|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_date={{birth date|1910|11|7|df=yes}}|birth_place=[[Sidmouth]], England|death_date={{death date and age|1989|1|6|1910|11|7|df=yes}}|death_place=[[Cambridge]], England|residence=|citizenship=|nationality=British|fields=[[social anthropology]]|workplaces=[[Burma#Colonial era .281886.E2.80.931948.29|Burma Army]]<br />[[London School of Economics]]<br />[[Cambridge University]]|alma_mater=[[Cambridge University]]|thesis_title=Cultural change, with special reference to the hill tribes of Burma and Assam|thesis_url=http://etheses.lse.ac.uk/665/|thesis_year=1947|academic_advisors=|doctoral_students=[[Fredrik Barth]]|notable_students=|known_for=Ethnographic work in [[Sarawak]] and [[Burma]]<br /> Theories of social structure and cultural change <br />Kinship as ideal systems<br />Disagreement with French structuralist [[Claude Lévi-Strauss]]<ref name="EMuseum01">[http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/klmno/leach_edmund.html Meiser, Heather (2007) "Edmund Ronald Leach 1910-1989" E-Museum @ Minnesota State University webpage"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061017220054/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/klmno/leach_edmund.html |date=17 October 2006 }} Accessed 6 May 2010</ref>|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|awards=Provost of King's College (1966–1979) <br /> Chairman of Association of Social Anthropologists (1966–1970) <br /> President of the [[Royal Anthropological Institute]] (1971–1975) <br /> President of British Humanist Association (1970) <br /> Knighted (1973) <br /> Trustee of the [[British Museum]] (1975–1980)<ref name="Tambiah01">[http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001035665.pdf Tambiah, Stanley J (2002) "Edmund Leach: an Anthropological life" Cambridge University Press, Cambridge] Accessed 6 May 2010</ref>|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|footnotes=}} '''Sir Edmund Ronald Leach　အက်ဒ်မန်ဒ် ရော်နယ် လိခ်ျ''' FRAI FBA (နိုဝင်ဘာ ၇ ၊ ၁၉၁၀&#x2013; ဇန်နဝါရီ ၆၊ ၁၉၈၉) သည် ဗြိတိသျှ လူမှုရေး မနုဿဗေဒ ပညာရှင် နှင့် ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် [[ဘုရင့်ကောလိပ်၊ ကိန်းဘရစ်ခ်ျ]](King's College, Cambridge) ၌ 1966 မှ 1979 ခုနှစ်အထိ အမှုထမ်း ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ Royal Anthropological Institute ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းနှစ်များ == === မိသားစုဘဝ === Leach သည် Sidmouth ၊ Devon တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ မွေးချင်း၃ယောက်တွင်အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး William Edmund Leach နှင့် Mildred Brierley ၏သားဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင်သည် [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ|အာဂျင်တီးနား]] မြောက်ပိုင်းတွင် သကြားကြံစိုက်ပျိုးရေးခြံတခြံ ပိုင်ဆိုင်ပြီး မန်နေဂျာအဖြစ် ထိုခြံ၌ပင် အလုပ်လုပ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် Leach သည် ထိုအချိန်က ပန်းချီဆရာ Celia Joyce နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုနှစ်အုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သမီးတစ်ယောက်နှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သားတစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ === ပညာရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း === Leach သည် Marlborough College နှင့် Clare College, Cambridge တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး 1932 ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ဖြင့် BA ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ Cambridge တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် Leach သည် တရုတ်နိုင်ငံရှိ Butterfield and Swire နှင့် 1933 ခုနှစ်တွင် လေးနှစ်စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး [[ဟောင်ကောင်]] ၊ [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|ရှန်ဟိုင်း]] ၊ [[ချုံချင့်မြို့|ချုံကင်း]] ၊ [[ချင်းတောင်မြို့]] နှင့် [[ပေကျင်းမြို့]]တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စာချုပ်သက်တမ်းကုန်ပြီးနောက်တွင် စီးပွားရေးအငွေ့အသက်ကို မကြိုက်တော့သလို ရုံးခန်းထိုင်ခုံပေါ်တွင် ဘယ်တော့မှ မထိုင်လိုတော့ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ ရုရှား [[ဆိုက်ဘေးရီးယား]]မှတဆင့်မီးရထားဖြင့် [[အင်္ဂလန်]]သို့ ပြန်လာရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း ရုရှား၏ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မပြန်ဖြစ်ခဲ့ပါ၊ [[ပေကျင်း]]တွင်ရှိစဉ်၊ Leach သည် စိတ်ရောဂါအထူးကု၊ မော်မွန်သာသနာပြုဟောင်း Kilton Stewart ၏ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် Formosa [[ထိုင်ဝမ်|(ယခု ထိုင်ဝမ်)]] ကမ်းလွန်ရှိ Botel Tobagoသို့ရောက်လာခဲ့သည် ။ Leach သည် Formosa ကမ်းလွန် Botel Tobago ရှိ Yami အရပ်တွင် လပေါင်းများစွာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း လှေဒီဇိုင်းနှင့်ပတ်သက်သော [[မနုဿဗေဒ]] လူမျိုးစု မှတ်တမ်း များကို ကောက်ယူပြုစုခဲ့သည်။ ဤမှတ်တမ်းများသည် 1937 ခုနှစ် မနုဿဗေဒဂျာနယ် ''Man'' တွင် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|title=220. Boat Construction in Botel Tobago|journal=Man|volume=37|pages=185–187|doi=10.2307/2790297|year=1937}}</ref> ထို့နောက် သူသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာကာ [[လန်ဒန် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံကျောင်း|လန်ဒန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] တွင် ရေမွန်ဖရသ် နှင့် လူမှုရေးမနုဿဗေဒဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့သည်။ ရေမွန်ဖရသ် ကဘရနစ်စလော မာလင်နိုစကီး နှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် မာလင်နိုစကီး ၏ "famous seminar" ၏တက်ကြွသောကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="Edmund Leach: An Anthropological Life">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WBfBkGvRmowC&q=Edmund%20Leach%3A%20An%20Anthropological%20Life&pg=PA1|title=Edmund Leach: An Anthropological Life|date=2002-02-14}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်တောင်တန်းများကို လေ့လာရေး သွားရန်စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ကြောင့် အဆင်မပြေခဲ့ပါ။ ၎င်းနောက် ၁၉၃၉ ဆောင်းဦးချိန် မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီအထိ ဗမာ့ မျိုးချစ်တပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးအဆင့်ထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ Leach သည် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း ဗမာပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပေါ်သားမျိုးနွယ်စုများအကြောင်း လေ့လာခဲ့ပြီး အထူးတတ်မြောက်နားလည်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူက ကချင်လူမျိုးများနှင့် အလွန်ရင်းနှီးပြီး ကချင်တပ်များတွင် ယာယီတပ်မှူးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်။ <ref name="Edmund Leach: An Anthropological Life"/> ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကချင် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော Jinghpaw Kinship Terminology: An Experiment in Ethnographic Algebra" ကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည် <ref>{{Cite journal|title=Jinghpaw Kinship Terminology|pages=59–72|year=1945}}</ref> ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် Raymond Firth ၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် သူ၏ ပါရဂူဘွဲ့ယူစာတမ်း ကို အပြီးသတ်ရန် [[လန်ဒန် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံကျောင်း|လန်ဒန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် သူသည် မနုဿဗေဒတွင် ပါရဂူဘွဲ့PhD ရရှိခဲ့သည်။ စာမျက်နှာ 732 ပါသော ၎င်း၏ စာတမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်း၏အချိန်ကို အခြေခံကာရေးသားထားပြီး ကျမ်းအမည်မှာ ''[http://etheses.lse.ac.uk/665/ Cultural change, with special reference to the hill tribes of Burma and Assam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240317133707/http://etheses.lse.ac.uk/665/ |date=17 March 2024 }}'' ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book|url=http://etheses.lse.ac.uk/665/1/Leach_Cultural_change.pdf|title=Cultural change, with special reference to the hill tribes of Burma and Assam|year=1947|access-date=11 May 2024|archive-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511014509/http://etheses.lse.ac.uk/665/1/Leach_Cultural_change.pdf|url-status=dead}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် Sir Charles Arden Clark ၏တောင်းဆိုချက်အရ Sarawak ၏ဘုရင်ခံ (ထိုစဉ်ကဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်) နှင့် British Colonial Social Science Research Council မှ Leach အား ဒေသတွင်းစစ်တမ်းကောက်ယူရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|date=September 1989|title=Obituaries - Edmund Leach|url=http://www.borneoresearchcouncil.org/BRB%20PDF%20scans/BRB_1989_21_02.pdf|pages=78–79|archive-date=25 August 2014|access-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825132013/http://www.borneoresearchcouncil.org/BRB%20PDF%20scans/BRB_1989_21_02.pdf|url-status=dead}}</ref> ထိုမှထွက်ပေါ်လာသော ၁၉၄၈ခုနှစ် အစီရင်ခံစာ (အစီရင်ခံစာအမည်-''Sarawak ရှိလူမှုသိပ္ပံသုတေသန'' ) သည်နောင်လာနောက်သား များအတွက်ကိုးကားညွှန်းဆိုစရာဖြစ်ခဲ့သည်။ Leach သည် ဤနယ်ပယ်တွင်နောက်ထပ် စာစောင်ငါးစောင်ကို ထုတ်ခဲ့သည်။ ဘော်နီယိုတွင် ကွင်းဆင်းလေ့လာရာမှ ပြန်လာသောအခါ Leach သည် [[လန်ဒန် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံကျောင်း|လန်ဒန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] တွင် ကထိကဖြစ်လာခဲ့သည်။ 1951 ခုနှစ်တွင် Leach သည် Curl Essay Prize <ref>{{Cite web|url=https://www.therai.org.uk/awards/past-awards/curl-essay-prize-past-awards|title=Curl Essay Prize Past Awards|access-date=2016-12-02}}</ref> ကို ရရှိခဲ့ပြီး ဆွေမျိုးသားချင်း သီအိုရီနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးကြီးသော သီအိုရီများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ [[ကချင်လူမျိုး]]များ၏ ဆွေမျိုးသားချင်း သဘောသဘာဝများကို အခြေခံ၍ S''tructural Implications of Matrilateral Cross-Cousin Marriage'' ကိုရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|date=1951-01-01|title=The Structural Implications of Matrilateral Cross-Cousin Marriage|pages=23–55}}</ref> 1953 ခုနှစ်တွင် [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်|Cambridge University (ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်)]] တွင် ကထိကဖြစ်လာခဲ့ပြီး 1957တွင် Reader သို့ ရာထူးတိုးခဲ့သည်။ 1972 ခုနှစ်တွင်သူသည် Personal Chair Professor ရာထူး ကိုရရှိခဲ့သည်။ [[ဘုရင့်ကောလိပ်၊ ကိန်းဘရစ်ခ်ျ]] 1966 တွင် ကျောင်းဆရာ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရပြီး 1979 ခုနှစ်တွင်အငြိမ်းစား; တော်ဝင်မနုဿဗေဒအင်စတီကျု ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၁-၁၉၇၅)၊ ဗြိတိသျှအကယ်ဒမီ ၏ ဖော် (၁၉၇၂) မှ ၁၉၇၅ တွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးအုပ်များစု၊ ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် ဆုတံဆိပ်များ|သူရဲကောင်း]] ဖြစ်ခဲ့သည်။ == ပညာရပ်ဆိုင်ရာအကျိုးပြုခဲ့မှုများ == Leach သည် ဗြိတိန် structural-functionalism နှင့် ပြင်သစ် Structuralism အကြား ကွာဟချက်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k-G5p1UnsvsC&q=edmund%20leach&pg=PA4|title=Claude Levi-Strauss|date=1989-10-15|language=en}}</ref> Leach ၏ ပထမဆုံးစာအုပ်မှာ ''Political Systems of Highland Burma'' (1954)၊ ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်တောင်တန်းဒေသရှိ လူမျိုးစုများ၏ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကိုလေ့လာတင်ပြကာ၊ ရှိနှင့်ပြီးသော အစဉ်လာ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုရီများ၏ခိုင်မာမှန်ကန်နိုင်စွမ်းကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ သူ၏ဒုတိယမြောက်စာအုပ် ''Pul Eliya'' (1961)မှာ ''သီဟိုဠ်ကျွန်းရှိ ရွာတစ်ရွာဖြစ်သည့် Pul Eliya'' တွင် ရှိသော ဆွေမျိုးစပ်ခြင်းသီအိုရီများကို စံပြစနစ်များအဖြစ် တင်ပြထားသောစာအုပ်ဖြစ်သည်။ Curl Essay Prize ဆုကိုရရှိခဲ့သည့် သူ၏ ၁၉၅၁ ဆောင်းပါးတွင် Leach သည် Levi-Strauss ၏အတွေးအမြင်များကို သဘောမတူကြောင်းပထမဆုံးကိုးကားဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့သည်။ Leach သည် Levi-Strauss ၏ကျမ်းများကို သဘောမတူသောအမြင်ဖြင့် ဆန်းစစ်ထောက်ပြပြီး ဗြိတိန်လူမှုမနုဿဗေဒပညာရပ်အတွက်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ==ကျမ်း== Social And Economic Organization of the Rowanduz Kurds (Berg Publishers, 1940) Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure (Harvard University Press, 1954) ed. Aspects of Caste in South India, Ceylon and North-West Pakistan (Cambridge University Press, 1960; revised edition 1971) Rethinking Anthropology (Robert Cunningham and Sons Ltd., 1961) Pul Eliya: A Village in Ceylon: A Study of Land Tenure and Kinship (Cambridge University Press, 1961) Dialectic in Practical Religion (Cambridge University Press, 1968) ed. Structural Study of Myth and Totemism (Routledge, 1968) A Runaway World? (London: BBC, 1968) Genesis as Myth and Other Essays (Jonathan Cape, 1969) Lévi-Strauss (Fontana Books, 1970; new edition 1985) Claude Lévi-Strauss (Viking Press, 1970; revised edition in 1974; 2nd revised edition 1996) Culture and Communication: The Logic by which Symbols Are Connected. An Introduction to the Use of Structuralist Analysis in Social Anthropology (Cambridge University Press, 1976) Custom, Law and Terrorist Violence (Edinburgh University Press, 1977) ed. The Kula: New Perspectives on Massim Exchange with Jerry W. Leach (Cambridge University Press, 1983) Social Anthropology (Oxford University Press, 1982) Structuralist Interpretations of Biblical Myth (Cambridge University Press, 1983) The Essential Edmund Leach (Anthropology & Society & Culture & Human Nature) ed. by Stephen Hugh-Jones and James Laidlaw (Yale University Press, 2001, 2 vols.) ed. Elites in South Asia with S. N. Mukherjee (Cambridge University Press, 2009) == စာပေ == * Tambiah, Stanley J., ''Edmund Leach: Anthropological Life'' (2002)။ Cambridge တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း။ * "Leach၊ Edmund Ronald" ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာများ Vol. 127၊ Gale Research Inc. 1989။ * "Leach၊ Sir Edmund Ronald" အမျိုးသားအတ္ထုပ္ပတ္တိ 1986-1990 အဘိဓာန်။ Oxford University Press 1996။ * "Leach၊ Edmund Ronald" မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ နိုင်ငံတကာ အဘိဓာန်။ Garland ထုတ်ဝေခြင်း 1991။ * [http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.an.13.100184.000245 Leach၊ Edmund R. ''British Social Anthropology သမိုင်းတွင် ဖော်ပြမထားသော အရိပ်အယောင်များ။''] [http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.an.13.100184.000245 မနုဿဗေဒ၏ နှစ်ပတ်လည်သုံးသပ်ချက်၊ Vol.] [http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.an.13.100184.000245 ၁၃။] [http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.an.13.100184.000245 ၁၉၈၄။] == ကိုးကား == {{Reflist}} <references responsive="1"></references> == ပြင်ပလင့်များ == * [https://web.archive.org/web/20061017220054/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/klmno/leach_edmund.html Minnesota State University ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ] * [https://www.sms.cam.ac.uk/media/1124291 1982 ခုနှစ်တွင် Frank Kermode မှ Edmund Leach ၏အင်တာဗျူး (ရုပ်ရှင်)] * [http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001035665.pdf Tambiah ၏ အခန်း ၁၊ Stanley (2002) "Edmund Leach: Anthropological Life" Cambridge University Press, Cambridge တွင်] <small>5 မေလ 2010</small> * [http://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0272%2FPP%2FERL King's College, Cambridge Repository- Edmund Ronald Leach ၏ စာတမ်းများ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240503034857/https://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0272%2FPP%2FERL |date=3 May 2024 }} <small>မေလ 5 ရက် 2010</small> * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00h3xy8 The Reith Lectures - Edmund Leach: A Runaway World: 1967] [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] s68zh2mm13v647uekn6u6hfkxmxo0pz 2 258161 1028449 833172 2026-04-30T04:29:35Z Salarnhiri2011 121108 1028449 wikitext text/x-wiki {{Babel|th|my-0}} tqjw56y8l185gd2fge0j5dd1srs1bc4 0 258307 1028556 836600 2026-04-30T11:37:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1028556 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] 5p53ghocwxgk1n9q31204abqp9cqdtf 1028559 1028556 2026-04-30T11:39:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1028559 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{Hankyu Kyoto Line}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] aty6tcf925t2lqind0npxynzvi1k4vb 1028562 1028559 2026-04-30T11:41:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028562 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{Hankyu Kyoto Line}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] nwkl17lkza68drashkhv9055d4msuki 1028563 1028562 2026-04-30T11:41:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028563 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{Hankyu Kyoto Line}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 0kchi8cac0whtknsw85792w6k9ag4hp 1028564 1028563 2026-04-30T11:42:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028564 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{Hankyu Kyoto Line}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 1ww8trht1g9760x3682jnocblw1a3ob 1028565 1028564 2026-04-30T11:42:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028565 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးမိယဘူတာ | native_name = 大宮駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Omiya Station Hankyu (04) IMG 7758 R 20141130.JPG | alt = | caption = ဘူတာရုံအဆောက်အဦ | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = [[Shijō-Ōmiya Station]] ([[Keifuku Electric Railroad|Randen]]) | structure = | code = HK-84 | opened = 31 March 1931 | closed = | former = Keihan Kyōto; Hankyū Kyōto (until 1963) | passengers = 11.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} [[File:Ohmiya Station.jpg|thumb|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] '''အိုးမိယဘူတာ''' (大宮駅, Ōmiya Eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နခဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ဟန်ခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၊ အရရှိယမလိုင်းများပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသည် ဤဘူတာ၏ အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx=Kyoto Line|dir=for Kyoto {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Umeda}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}} and {{STN|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ) ဘူတာကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် နှစ်ပတ်လည် ၁၁,၅၃၇,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်ကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=10 June 2024 |archive-date=12 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|ခုနှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !စီးနင်းသူ!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|7,092||align=right|14,737 |- |2002||align=right|6,750||align=right|13,766 |- |2003||align=right|6,695||align=right|13,595 |- |2004||align=right|6,552||align=right|13,381 |- |2005||align=right|6,112||align=right|12,738 |- |2006||align=right|5,780||align=right|11,840 |- |2007||align=right|5,986||align=right|12,050 |- |2008||align=right|5,916||align=right|12,078 |- |2009||align=right|5,214||align=right|10,969 |- |2010||align=right|5,039||align=right|10,515 |- |2011||align=right|4,982||align=right|10,181 |- |2012||align=right|4,966||align=right|10,098 |- |2015||align=right|5,639||align=right|11,537 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ခဲအိဟန်ကျိုတိုဘူတာဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်းကို ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းမည် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဤဘူတာ၏ အမည်သည်လည်း “ဟန်ခယူးကျိုတိုဘူတာ” ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းကို ခဝရမချိဘူတာအထိ တိုးချဲ့လိုက်သည့်အတွက် လမ်းဆုံးဘူတာအဖြစ် ရှိမနေတော့ဘဲ အမည်ကိုလည်း “အိုးမိယဘူတာဂ အဖြစ် လမ်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့ပြီး ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-84 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==အနီးအနားရှိ ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Kyoto Main Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Saiin}}|next={{STN|Karasuma}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|f=b|b=d|previous=Saiin|next=Karasuma|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/omiya.html Ōmiya Station] from Hankyu Railway website {{Hankyu Kyoto Line}} {{coord|35|0|13.7|N|135|44|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 6oam4b45yxbu14aqdn9m3fs5b6khxf9 0 259094 1028575 837313 2026-04-30T11:48:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028575 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ | native_name = 西京極駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishikyogoku-station130727.JPG | alt = | caption = | other_name = Nishikyogoku Athletic Park<br />(西京極総合運動公園前) | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = | structure = | code = HK-82 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = | passengers = 7.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ''' (西京極駅, Nishi-Kyōgoku-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ ကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပြေးခုန်ပြစ်အားကစားကွင်းနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိကာ ရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခုစီ ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|first=2|pfn=north side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}} and {{STN|Karasuma}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=south side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်လအထိ) ကာလတွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၇,၆၉၉,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအထွက်(ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|3,227 |- |2002||align=right|3,118 |- |2003||align=right|3,091 |- |2004||align=right|3,024 |- |2005||align=right|3,143 |- |2006||align=right|3,140 |- |2007||align=right|3,298||align=right|6,440 |- |2008||align=right|3,445||align=right|6,454 |- |2009||align=right|3,192||align=right|6,470 |- |2010||align=right|3,199||align=right|6,399 |- |2011||align=right|3,192||align=right|6,407 |- |2012||align=right|3,273||align=right|7,233 |- |2015||align=right|3,876||align=right|7,699 |} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ-ခယောဂိုခုဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်သည် HK-82 ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next={{STN|Saiin}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=d|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/nishikyogoku.html Nishi-Kyōgoku Station] from Hankyu Railway website {{coord|34|59|32.58|N|135|43|5.94|E|display=title|region:JP_type:landmark}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] njp1nqv1nzgvjm3v5r0aps5997t8d1x 1028584 1028575 2026-04-30T11:53:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028584 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ | native_name = 西京極駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishikyogoku-station130727.JPG | alt = | caption = | other_name = Nishikyogoku Athletic Park<br />(西京極総合運動公園前) | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = | structure = | code = HK-82 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = | passengers = 7.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ''' (西京極駅, Nishi-Kyōgoku-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ ကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပြေးခုန်ပြစ်အားကစားကွင်းနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိကာ ရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခုစီ ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|first=2|pfn=north side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}} and {{STN|Karasuma}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=south side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်လအထိ) ကာလတွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၇,၆၉၉,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအထွက်(ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|3,227 |- |2002||align=right|3,118 |- |2003||align=right|3,091 |- |2004||align=right|3,024 |- |2005||align=right|3,143 |- |2006||align=right|3,140 |- |2007||align=right|3,298||align=right|6,440 |- |2008||align=right|3,445||align=right|6,454 |- |2009||align=right|3,192||align=right|6,470 |- |2010||align=right|3,199||align=right|6,399 |- |2011||align=right|3,192||align=right|6,407 |- |2012||align=right|3,273||align=right|7,233 |- |2015||align=right|3,876||align=right|7,699 |} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ-ခယောဂိုခုဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်သည် HK-82 ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next={{STN|Saiin}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=d|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/nishikyogoku.html Nishi-Kyōgoku Station] from Hankyu Railway website {{coord|34|59|32.58|N|135|43|5.94|E|display=title|region:JP_type:landmark}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] nbwgfvr2hpt46ip9st7jz8175swjvcx 1028585 1028584 2026-04-30T11:53:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028585 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ | native_name = 西京極駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishikyogoku-station130727.JPG | alt = | caption = | other_name = Nishikyogoku Athletic Park<br />(西京極総合運動公園前) | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = | structure = | code = HK-82 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = | passengers = 7.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ''' (西京極駅, Nishi-Kyōgoku-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ ကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပြေးခုန်ပြစ်အားကစားကွင်းနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိကာ ရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခုစီ ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|first=2|pfn=north side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}} and {{STN|Karasuma}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=south side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်လအထိ) ကာလတွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၇,၆၉၉,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအထွက်(ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|3,227 |- |2002||align=right|3,118 |- |2003||align=right|3,091 |- |2004||align=right|3,024 |- |2005||align=right|3,143 |- |2006||align=right|3,140 |- |2007||align=right|3,298||align=right|6,440 |- |2008||align=right|3,445||align=right|6,454 |- |2009||align=right|3,192||align=right|6,470 |- |2010||align=right|3,199||align=right|6,399 |- |2011||align=right|3,192||align=right|6,407 |- |2012||align=right|3,273||align=right|7,233 |- |2015||align=right|3,876||align=right|7,699 |} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ-ခယောဂိုခုဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်သည် HK-82 ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next={{STN|Saiin}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=d|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/nishikyogoku.html Nishi-Kyōgoku Station] from Hankyu Railway website {{coord|34|59|32.58|N|135|43|5.94|E|display=title|region:JP_type:landmark}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] qlzqy7du2hh1wo0ffb3cgmb4rfcm604 1028586 1028585 2026-04-30T11:53:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028586 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ | native_name = 西京極駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishikyogoku-station130727.JPG | alt = | caption = | other_name = Nishikyogoku Athletic Park<br />(西京極総合運動公園前) | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = | structure = | code = HK-82 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = | passengers = 7.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ''' (西京極駅, Nishi-Kyōgoku-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ ကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပြေးခုန်ပြစ်အားကစားကွင်းနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိကာ ရထားလမ်းကြောင်းတစ်ခုစီ ပါရှိသည်။ {{ja-rail-line|first=2|pfn=north side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for {{STN|Kawaramachi|Kyoto|Kawaramachi}} and {{STN|Karasuma}}|col=limegreen}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=south side|name=Hankyu Kyoto Main Line|idx=Kyoto Line|dir=for Osaka ({{STN|Umeda}}, {{STN|Tengachaya}}), {{STN|Kita-Senri}}, {{STN|Sannomiya||Kobe}}, and {{STN|Takarazuka|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ် (၂၀၁၅ ဧပြီ မှ ၂၀၁၆ မတ်လအထိ) ကာလတွင် ဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၇,၆၉၉,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |title=Statistics of Kyoto Prefecture |access-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712142635/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |archive-date=2015-07-12 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအထွက်(ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2001||align=right|3,227 |- |2002||align=right|3,118 |- |2003||align=right|3,091 |- |2004||align=right|3,024 |- |2005||align=right|3,143 |- |2006||align=right|3,140 |- |2007||align=right|3,298||align=right|6,440 |- |2008||align=right|3,445||align=right|6,454 |- |2009||align=right|3,192||align=right|6,470 |- |2010||align=right|3,199||align=right|6,399 |- |2011||align=right|3,192||align=right|6,407 |- |2012||align=right|3,273||align=right|7,233 |- |2015||align=right|3,876||align=right|7,699 |} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ-ခယောဂိုခုဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်သည် HK-82 ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Katsura}}|next={{STN|Saiin}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=green}} {{j-rserv|service=Express|f=d|b=d|previous=Katsura|next=Saiin|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/nishikyogoku.html Nishi-Kyōgoku Station] from Hankyu Railway website {{coord|34|59|32.58|N|135|43|5.94|E|display=title|region:JP_type:landmark}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] f1dtob0dg6ucbqo17iyyrrp7qa9x2am 0 259131 1028591 839164 2026-04-30T11:55:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028591 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ | native_name = 洛西口駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Rakusaiguchi station.JPG | alt = | caption = West side of the station, April 2016 | other_name = | address = [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | map_type = Japan Kyoto#Japan | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-80 | opened = 16 March 2003 | closed = | former = | passengers = 4.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ''' (洛西口駅, Rakusaiguchi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ခဆွတ်ရအရပ်နှင့် မုခိုးအရပ်များအကြားကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် အထပ်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီပါဝင်ပြီး ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို လှေကား၊ ဓာတ်လှေကားနှင့် စက်လှေကားများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်တွင် လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=March 6, 2016|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရခုဆိုင်းဂုချိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ဘူတာအမှတ် HK-80 ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.city.kyoto.lg.jp/kensetu/page/0000127731.html|script-title=ja:阪急京都線（洛西口駅付近）連続立体交差化事業|author=City of Kyoto|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013}}</ref> ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကာလ (ဧပြီ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ ၂၀၁၆ အထိ) တွင် ဤဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄,၅၂၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=1 July 2024 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095821/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2002||align=right|53 |- |2003||align=right|614 |- |2004||align=right|602 |- |2005||align=right|1,302 |- |2006||align=right|1,314 |- |2007||align=right|1,405||align=right|2,635 |- |2008||align=right|1,503||align=right|2,855 |- |2009||align=right|1,389||align=right|2,747 |- |2010||align=right|1,419||align=right|2,749 |- |2011||align=right|1,396||align=right|2,726 |- |2012||align=right|1,438||align=right|2,798 |- |2013||align=right|1,425||align=right|2,756 |- |2015||align=right|2,276||align=right|4,525 |} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous={{STN|Higashi-Mukō}}|next={{STN|Katsura}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Higashi-Mukō|next=Katsura|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/station/rakusaiguchi.html Rakusaiguchi Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Commons category}} {{coord|34|57|50.71|N|135|42|11.13|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 0wfelqe9fwlrh4wts867ha6h1kjv4ji 1028592 1028591 2026-04-30T11:55:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028592 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ | native_name = 洛西口駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Rakusaiguchi station.JPG | alt = | caption = West side of the station, April 2016 | other_name = | address = [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | map_type = Japan Kyoto#Japan | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-80 | opened = 16 March 2003 | closed = | former = | passengers = 4.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ''' (洛西口駅, Rakusaiguchi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ခဆွတ်ရအရပ်နှင့် မုခိုးအရပ်များအကြားကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် အထပ်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီပါဝင်ပြီး ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို လှေကား၊ ဓာတ်လှေကားနှင့် စက်လှေကားများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်တွင် လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=March 6, 2016|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရခုဆိုင်းဂုချိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ဘူတာအမှတ် HK-80 ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.city.kyoto.lg.jp/kensetu/page/0000127731.html|script-title=ja:阪急京都線（洛西口駅付近）連続立体交差化事業|author=City of Kyoto|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013}}</ref> ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကာလ (ဧပြီ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ ၂၀၁၆ အထိ) တွင် ဤဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄,၅၂၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=1 July 2024 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095821/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2002||align=right|53 |- |2003||align=right|614 |- |2004||align=right|602 |- |2005||align=right|1,302 |- |2006||align=right|1,314 |- |2007||align=right|1,405||align=right|2,635 |- |2008||align=right|1,503||align=right|2,855 |- |2009||align=right|1,389||align=right|2,747 |- |2010||align=right|1,419||align=right|2,749 |- |2011||align=right|1,396||align=right|2,726 |- |2012||align=right|1,438||align=right|2,798 |- |2013||align=right|1,425||align=right|2,756 |- |2015||align=right|2,276||align=right|4,525 |} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous={{STN|Higashi-Mukō}}|next={{STN|Katsura}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Higashi-Mukō|next=Katsura|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/station/rakusaiguchi.html Rakusaiguchi Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Commons category}} {{coord|34|57|50.71|N|135|42|11.13|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 70fj5v8cw1zhialxwo272shhl5rdvh0 1028593 1028592 2026-04-30T11:55:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028593 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ | native_name = 洛西口駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Rakusaiguchi station.JPG | alt = | caption = West side of the station, April 2016 | other_name = | address = [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | map_type = Japan Kyoto#Japan | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-80 | opened = 16 March 2003 | closed = | former = | passengers = 4.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ''' (洛西口駅, Rakusaiguchi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ခဆွတ်ရအရပ်နှင့် မုခိုးအရပ်များအကြားကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် အထပ်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီပါဝင်ပြီး ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို လှေကား၊ ဓာတ်လှေကားနှင့် စက်လှေကားများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်တွင် လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=March 6, 2016|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရခုဆိုင်းဂုချိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ဘူတာအမှတ် HK-80 ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.city.kyoto.lg.jp/kensetu/page/0000127731.html|script-title=ja:阪急京都線（洛西口駅付近）連続立体交差化事業|author=City of Kyoto|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013}}</ref> ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကာလ (ဧပြီ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ ၂၀၁၆ အထိ) တွင် ဤဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄,၅၂၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=1 July 2024 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095821/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2002||align=right|53 |- |2003||align=right|614 |- |2004||align=right|602 |- |2005||align=right|1,302 |- |2006||align=right|1,314 |- |2007||align=right|1,405||align=right|2,635 |- |2008||align=right|1,503||align=right|2,855 |- |2009||align=right|1,389||align=right|2,747 |- |2010||align=right|1,419||align=right|2,749 |- |2011||align=right|1,396||align=right|2,726 |- |2012||align=right|1,438||align=right|2,798 |- |2013||align=right|1,425||align=right|2,756 |- |2015||align=right|2,276||align=right|4,525 |} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous={{STN|Higashi-Mukō}}|next={{STN|Katsura}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Higashi-Mukō|next=Katsura|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/station/rakusaiguchi.html Rakusaiguchi Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Commons category}} {{coord|34|57|50.71|N|135|42|11.13|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] nek83ztkjnb8aerkjwni4stbucs4deq 1028594 1028593 2026-04-30T11:56:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028594 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ | native_name = 洛西口駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Rakusaiguchi station.JPG | alt = | caption = West side of the station, April 2016 | other_name = | address = [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | map_type = Japan Kyoto#Japan | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus terminal }} | structure = | code = HK-80 | opened = 16 March 2003 | closed = | former = | passengers = 4.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} '''ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ''' (洛西口駅, Rakusaiguchi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ခဆွတ်ရအရပ်နှင့် မုခိုးအရပ်များအကြားကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာသည် အထပ်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီပါဝင်ပြီး ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို လှေကား၊ ဓာတ်လှေကားနှင့် စက်လှေကားများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်တွင် လက်မှတ်ဖြတ်သည့်ဂိတ် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=March 6, 2016|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရခုဆိုင်းဂုချိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် ဘူတာအမှတ် HK-80 ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf|script-title=ja:洛西口|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183618/http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/rakusaiguchi.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.city.kyoto.lg.jp/kensetu/page/0000127731.html|script-title=ja:阪急京都線（洛西口駅付近）連続立体交差化事業|author=City of Kyoto|language=Japanese|accessdate=October 26, 2013}}</ref> ==အသုံးပြုမှု== ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကာလ (ဧပြီ ၂၀၁၅ မှ မတ်လ ၂၀၁၆ အထိ) တွင် ဤဘူတာကို နှစ်ပတ်လည်အသုံးပြုသူခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄,၅၂၅,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ နှစ်အလိုက်အချက်အလက်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ကြည့်ရှုပါ။<ref>{{Cite web |title=Statistics of Kyoto Prefecture |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html |access-date=1 July 2024 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095821/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/yearly/tokeisyo/tsname/tsg1001.html }}</ref><ref name="Kyoto stats"/> {|class=wikitable !rowspan=2|နှစ်!!colspan=2|အရေအတွက် (ထောင်ဂဏန်းဖြင့်) |- !ထွက်ခွာခရီးသည်!!စုစုပေါင်း |- |2002||align=right|53 |- |2003||align=right|614 |- |2004||align=right|602 |- |2005||align=right|1,302 |- |2006||align=right|1,314 |- |2007||align=right|1,405||align=right|2,635 |- |2008||align=right|1,503||align=right|2,855 |- |2009||align=right|1,389||align=right|2,747 |- |2010||align=right|1,419||align=right|2,749 |- |2011||align=right|1,396||align=right|2,726 |- |2012||align=right|1,438||align=right|2,798 |- |2013||align=right|1,425||align=right|2,756 |- |2015||align=right|2,276||align=right|4,525 |} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous={{STN|Higashi-Mukō}}|next={{STN|Katsura}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Higashi-Mukō|next=Katsura|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.hankyu.co.jp/station/rakusaiguchi.html Rakusaiguchi Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Commons category}} {{coord|34|57|50.71|N|135|42|11.13|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 95bu64zf0z8ap0eb0j6mho5al0364eg 0 259148 1028567 837405 2026-04-30T11:44:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028567 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] k8d79n7j3h6x4xpusd274o6k4pint0q 1028568 1028567 2026-04-30T11:44:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028568 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] nk92k2czmkc0hobn865oldwvplumjyn 1028569 1028568 2026-04-30T11:44:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1028569 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] k8d79n7j3h6x4xpusd274o6k4pint0q 1028570 1028569 2026-04-30T11:45:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028570 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 003lexce12asog2ygwdvpml6cf652nh 1028571 1028570 2026-04-30T11:46:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028571 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] qasekivrtvohps8d6quetwk1esv7mzi 1028576 1028571 2026-04-30T11:48:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတို]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028576 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတို]] kud36zzd0xltewh49upnmwjxxlyvbs2 1028577 1028576 2026-04-30T11:49:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတို]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1028577 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] qasekivrtvohps8d6quetwk1esv7mzi 1028578 1028577 2026-04-30T11:49:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028578 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] d5v2zruk7isz1on0ya3bp86r1m1fb6e 1028579 1028578 2026-04-30T11:50:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028579 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] lqex76wqvh7d2phs2nz5zfusflwxp68 1028581 1028579 2026-04-30T11:51:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028581 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုင်းအင်းဘူတာ | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Hankyu Sai-in Station ac.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Hankyu Corporation]] | line = [[Hankyu Kyoto Main Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | structure = Underground | code = HK-83 | opened = 1 November 1928 | closed = | former = Kyoto Saiin (until 1931) | passengers = 16.1 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | services = }} {{Infobox station | name = Sai Station | native_name = 西院駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Sai Station (03) IMG 3740-1 20171103.jpg | alt = | caption = | other_name = | address = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]] | country = Japan | coordinates = | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Randen Arashiyama Line]] | platforms = 2 | tracks = 2 | connections = | structure = At-grade | code = A2 | opened = 1910 | closed = | former = | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats"/> | services = }} '''ဆိုင်းအင်းဘူတာ''' (西院駅, Saiin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ဟန်းခယူးရထားလိုင်း၏ တိုကျိုလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==တည်နေရာ== ဆန်းအင်းဘူတာ၏ ဒုတိယမြောက်ဝင်ပေါက်သည် ရှိဂျောလမ်းနှင့် နိရှိအိုးဂျိလမ်းဆုံ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်၊ ခိုးဇန်းဂျိချောတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဝန်ဆောင်မှုများ== ဤဘူတာတွင် မြို့ပတ်ပုံမှန်ရထားများ (普通, futsū), semi express (準急, junkyū) ရထားများ၊ အမြန်ရထားများ (快速急行, kaisoku kyūkō) နှင့် အထူးအမြန်ရထားများ (通勤特急, tsūkin tokkyū) ကို ပြေးဆွဲဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==အသုံးပြုမှု== ==သွားရောက်ရန်နေရာများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Railway Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next={{STN|Ōmiya|Kyoto|Ōmiya}}|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous=Nishi-Kyōgoku|next=Ōmiya|col=green}} {{j-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous={{STN|Nishi-Kyōgoku}}|next=Ōmiya|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|b=d|previous=Katsura|next=Ōmiya|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Ogura"|p}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express A "Kyo-Train"|p}} {{j-route|route=Randen Arashiyama Line|col=firebrick|f=w}} {{j-rserv|previous={{STN|Shijō-Ōmiya}}|next={{STN|Nishiōji-Sanjō}}|service=-}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Saiin Station}} {{commons category|Sai Station}} *{{in lang|ja}} [http://www.hankyu.co.jp/station/saiin.html Saiin Station] from Hankyu Railway website {{coord|35|0|13|N|135|43|57|E|display=title|region:JP_type:railwaystation}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 1ctbnd76fxidp25t8pu8ybryb1nmxow 0 272016 1028428 882617 2026-04-30T03:17:26Z Chenzeyan29 141880 [[Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 882617 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=ဘာမို-ချန်းဂျစ်|acceptance=proposed|altname=အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ|region=[[တရုတ်နိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]|familycolor=တရုတ်-တိဗက်|fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]?|child1=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]|child2=[[Qiangic languages|Qiangic]]|glotto=burm1265|glottorefname=Burmo-Qiangic|child3=[[Tujia language|Tujia]]?}} '''Burmo-Qiangic(ဗမာ-ချန်း သို့မဟုတ် ဗမာ-ချိအန်)''' သို့မဟုတ် အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ ('''Eastern Tibeto-Burman''' ) ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] ပြောဆိုသော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား]] မိသားစုဝင်ဘာသာစကားထဲတွင်ပါဝင်ပြီး Burmic နှင့် Qiangic ဘာသာများအကြား သဒ္ဒါ၊ အသံဗေဒနှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ တူညီမှုများကြောင့် ဆွဲထုတ်ထားသော သီအိုရီပညာဖြစ်သည်။ တရားဝင် မိသားစုသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း၊ ဘာသာစကားဆက်စပ်ပုံနှင့် သမိုင်းလမ်းကြောင်းကိုနားလည်ရန်အရေးကြီးသည့် အတွေးအခေါ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂတ်ဘာသာစကား]] အပါအဝင် လိုလို-ဗမာ ( [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|Lolo-Burmese]] ) နှင့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] အကိုင်းအခက်များ ပါဝင်သည်။ Burma–Qiangic သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားစု (Sino-Tibetan) ၏ Tibeto-Burman သို့မဟုတ် တိဗက်ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ အကိုင်းအဆက် တစ်ခုအဖြစ် သုတေသနအချို့တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုအယူအဆကို ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် David Bradley, James Matisoff, နှင့် Scott DeLancey တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ Burma–Qiangic သီအိုရီသည် Tibeto-Burman ancestral population တူညီသောမျိုးနွယ်တစ်ခုမှ နေရာခြားခြားသို့ ခွဲထွက်လာပြီး တစ်အုပ်စုသည် မြန်မာမြေသို့ , တစ်အုပ်စုသည် တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် တိဘက် သို့သွားသော တောင်ပိုင်း Qiangic group ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်စာအုပ်တွင် မြန်မာအစခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဗမာ-ချန်(ချိအန်) အဆိုအားထောက်ခံခဲ့သည်။ ==ပါဝင်သောဘာသာစကားအုပ်စုများ== Burma–Qiangic သည် မူလအားဖြင့် အောက်ပါ ဘာသာစကားအုပ်စု ၂ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁။ Burmish (ဗမာအုပ်စုဝင်) •[[မြန်မာဘာသာစကား|Burmese]] (မြန်မာ/ဗမာစကား) •[[အာချန်ဘာသာစကား|Achang]] (အာချန်/မိုင်းသား) •[[အာခါလူမျိုး|Hani]] (အာခါ) •[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|Loloish]] (ယီ) •စသည်… ၂။ Qiangic •Qiang (Tibetan Plateau မှ) •Pumi •Muya •Ersu •Namuyi •Nuosu (some view it as Loloish, others Qiangic) •Lizu (Liangshan) == သဒ္ဒါဆိုင်ရာဆက်စပ်မှုများ == Burma–Qiangic လျှောက်ထားမှုမှာ syntax (သဒ္ဒါ), phonology (အသံဗေဒ) နှင့် morphology (ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒ) အခြေခံထားသည်။ အချို့သောရုပ်သံပုံစံတူမှုများမှာ - '''(၁) Verb agreement system:''' * Burmese နှင့် Qiangic ဘာသာစကားအချို့တွင် verb stem alternation (e.g. volitional vs non-volitional) တွေ့ရသည်။ '''(၂)''' '''Directional verb morphology:''' * Lolo-Burmese, Qiangic နှစ်ဖက်လုံးတွင် directional particles (သွား၊လာ၊ဆင်း၊တက် စသည်) ကို verb နောက်တွင်တပ်ပြီး meaning ပြောင်းသည်။ '''(၃) SOV word order(စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ[ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ])''' '''(Subject–Object–Verb):''' * နှစ်ဖက်လုံးတွင် SOV structure အများဆုံး တွေ့ရသည်။ '''(၄) Tonal systems''' '''(နိမ့်မြင့်သံ/တက်ကျသံ):''' * Burmese, Yi, Qiangic တို့တွင် tone ရှိသည်။ Tone တည်ဆောက်ပုံက မတူညီနိုင်သော်လည်း တူညီသော phonological drift (အသံသက်တမ်းတူဖွဲ့စည်းမှု) တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] tatpdxmpki520lyctu2osbbj96y7l6o 1028430 1028428 2026-04-30T03:22:29Z Chenzeyan29 141880 1028430 wikitext text/x-wiki == ဗမာ-ချမ်းနွယ် သီအိုရီ == '''ဗမာ-ချမ်းနွယ်''' (Burmo-Qiangic) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ယူဆရသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆကို ဒေးဗစ် ဘရက်ဒလေ (David Bradley) နှင့် ဂျိမ်းစ် မာတီဆော့ဖ် (James Matisoff) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက တင်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=ဘာမို-ချန်းဂျစ်|acceptance=proposed|altname=အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ|region=[[တရုတ်နိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]|familycolor=တရုတ်-တိဗက်|fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]?|child1=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]|child2=[[Qiangic languages|Qiangic]]|glotto=burm1265|glottorefname=Burmo-Qiangic|child3=[[Tujia language|Tujia]]?}} ဤသီအိုရီအရ ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် [[ချမ်းလူမျိုး|ချမ်းနွယ်စု]] (Qiangic) များသည် ဘုံအစတစ်ခုတည်းမှ ခွဲထွက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] ကလည်း သူ၏ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်'' (၁၉၆၉) တွင် မြန်မာတို့၏ ဇစ်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချိအန် (Qiang) လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ထောက်ခံရေးသားခဲ့သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။</ref> ==ပါဝင်သောဘာသာစကားအုပ်စုများ== Burma–Qiangic သည် မူလအားဖြင့် အောက်ပါ ဘာသာစကားအုပ်စု ၂ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁။ Burmish (ဗမာအုပ်စုဝင်) •[[မြန်မာဘာသာစကား|Burmese]] (မြန်မာ/ဗမာစကား) •[[အာချန်ဘာသာစကား|Achang]] (အာချန်/မိုင်းသား) •[[အာခါလူမျိုး|Hani]] (အာခါ) •[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|Loloish]] (ယီ) •စသည်… ၂။ Qiangic •Qiang (Tibetan Plateau မှ) •Pumi •Muya •Ersu •Namuyi •Nuosu (some view it as Loloish, others Qiangic) •Lizu (Liangshan) == သဒ္ဒါဆိုင်ရာဆက်စပ်မှုများ == Burma–Qiangic လျှောက်ထားမှုမှာ syntax (သဒ္ဒါ), phonology (အသံဗေဒ) နှင့် morphology (ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒ) အခြေခံထားသည်။ အချို့သောရုပ်သံပုံစံတူမှုများမှာ - '''(၁) Verb agreement system:''' * Burmese နှင့် Qiangic ဘာသာစကားအချို့တွင် verb stem alternation (e.g. volitional vs non-volitional) တွေ့ရသည်။ '''(၂)''' '''Directional verb morphology:''' * Lolo-Burmese, Qiangic နှစ်ဖက်လုံးတွင် directional particles (သွား၊လာ၊ဆင်း၊တက် စသည်) ကို verb နောက်တွင်တပ်ပြီး meaning ပြောင်းသည်။ '''(၃) SOV word order(စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ[ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ])''' '''(Subject–Object–Verb):''' * နှစ်ဖက်လုံးတွင် SOV structure အများဆုံး တွေ့ရသည်။ '''(၄) Tonal systems''' '''(နိမ့်မြင့်သံ/တက်ကျသံ):''' * Burmese, Yi, Qiangic တို့တွင် tone ရှိသည်။ Tone တည်ဆောက်ပုံက မတူညီနိုင်သော်လည်း တူညီသော phonological drift (အသံသက်တမ်းတူဖွဲ့စည်းမှု) တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] m6nswugcdfoxn93994g0829kiql166u 1028432 1028430 2026-04-30T03:23:45Z Chenzeyan29 141880 1028432 wikitext text/x-wiki '''ဗမာ-ချမ်းနွယ်''' (Burmo-Qiangic) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ယူဆရသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆကို ဒေးဗစ် ဘရက်ဒလေ (David Bradley) နှင့် ဂျိမ်းစ် မာတီဆော့ဖ် (James Matisoff) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက တင်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=ဘာမို-ချမ်းဂျစ်|acceptance=proposed|altname=အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ|region=[[တရုတ်နိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]|familycolor=တရုတ်-တိဗက်|fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]?|child1=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]|child2=[[Qiangic languages|Qiangic]]|glotto=burm1265|glottorefname=Burmo-Qiangic|child3=[[Tujia language|Tujia]]?}} ဤသီအိုရီအရ ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် [[ချမ်းလူမျိုး|ချမ်းနွယ်စု]] (Qiangic) များသည် ဘုံအစတစ်ခုတည်းမှ ခွဲထွက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] ကလည်း သူ၏ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်'' (၁၉၆၉) တွင် မြန်မာတို့၏ ဇစ်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချိအန် (Qiang) လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ထောက်ခံရေးသားခဲ့သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၉)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။</ref> ==ပါဝင်သောဘာသာစကားအုပ်စုများ== Burma–Qiangic သည် မူလအားဖြင့် အောက်ပါ ဘာသာစကားအုပ်စု ၂ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁။ Burmish (ဗမာအုပ်စုဝင်) •[[မြန်မာဘာသာစကား|Burmese]] (မြန်မာ/ဗမာစကား) •[[အာချန်ဘာသာစကား|Achang]] (အာချန်/မိုင်းသား) •[[အာခါလူမျိုး|Hani]] (အာခါ) •[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|Loloish]] (ယီ) •စသည်… ၂။ Qiangic •Qiang (Tibetan Plateau မှ) •Pumi •Muya •Ersu •Namuyi •Nuosu (some view it as Loloish, others Qiangic) •Lizu (Liangshan) == သဒ္ဒါဆိုင်ရာဆက်စပ်မှုများ == Burma–Qiangic လျှောက်ထားမှုမှာ syntax (သဒ္ဒါ), phonology (အသံဗေဒ) နှင့် morphology (ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒ) အခြေခံထားသည်။ အချို့သောရုပ်သံပုံစံတူမှုများမှာ - '''(၁) Verb agreement system:''' * Burmese နှင့် Qiangic ဘာသာစကားအချို့တွင် verb stem alternation (e.g. volitional vs non-volitional) တွေ့ရသည်။ '''(၂)''' '''Directional verb morphology:''' * Lolo-Burmese, Qiangic နှစ်ဖက်လုံးတွင် directional particles (သွား၊လာ၊ဆင်း၊တက် စသည်) ကို verb နောက်တွင်တပ်ပြီး meaning ပြောင်းသည်။ '''(၃) SOV word order(စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ[ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ])''' '''(Subject–Object–Verb):''' * နှစ်ဖက်လုံးတွင် SOV structure အများဆုံး တွေ့ရသည်။ '''(၄) Tonal systems''' '''(နိမ့်မြင့်သံ/တက်ကျသံ):''' * Burmese, Yi, Qiangic တို့တွင် tone ရှိသည်။ Tone တည်ဆောက်ပုံက မတူညီနိုင်သော်လည်း တူညီသော phonological drift (အသံသက်တမ်းတူဖွဲ့စည်းမှု) တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] b5ahksile3qj1rtaqeab3knyy3z5h57 0 272865 1028402 1026474 2026-04-30T00:10:27Z Zawzawaungthwin 100038 ရန်ကုန်တိုင်းလွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် နှင့် ဆက်ခံသူ ထည့်သွင်းခြင်း 1028402 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဗိုလ်ချုပ်]] (ငြိမ်း)<br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = ထင်ကျော်သူ | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |minister1 = [[တင်အောင်စန်း]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅ | term_end1 = | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = | office2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်းမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor2 = မိုးမိုးစုကြည် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်ပြည့်ဖြိုး <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) <br> ဒုတိယဝန်ကြီး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] |president3= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |minister3 = [[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]] | status = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''မရှိ'' | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office4 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) ဒုတိယဝန်ကြီး <br> |leader4 = [[အောင်နိုင်ဦး]] <br> [[မောင်မောင်တင့်]] | term_start4 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor4 = ''မရှိ'' | successor4 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' | office5 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' | successor5 = ''မရှိ'' |leader5 = [[အောင်နိုင်ဦး]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | citizenship = | nationality = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = ခင်နန္ဒာမြင့် | relations = | children = | mother = | father = | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | known_for = | committees = | awards = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} '''ဦးထင်ကျော်သူ''' သည် မြန်မာ့ တပ်မတော် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် လျှက်ရှိသည်။ ယင်းမတိုင်မီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃)၊(၂) တို့၏ ဒုဝန်ကြီးများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူ သည် တပ်မတော် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အစိုးရအဖွဲ့ထဲသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၁၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|ဗသက]] အမှတ်စဉ် ၆၄ သို့ တက်ရောက်ပြီး တပ်မတော်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်ပနိုင်ငံများရှိ မြန်မာစစ်သံမှူးရုံးများတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်သံမှူးနေရာမှာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ)ရာထူးနေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs19/25.Sept_.14_mal.pdf|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာသံရုံးနှင့်စစ်သံရုံးမိသားစုများ၊ပညာတော်သင်များအားတွေ့ဆုံ |work=၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ(၈)|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းအပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက် ထိုရာထူးနေရာမှာပင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် တိုးခဲ့သည်။ == ဒုတိယဝန်ကြီးဖြစ်လာခြင်း == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) သို့ ဒုဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အရပ်ဝတ်လဲကာ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%81%85%E1%81%85%E1%81%86%E1%81%86%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB_%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA|title=ရပခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် လှမိုးနဲ့ တပ်မ ၅၅၊ ၆၆ တပ်မမှူးတွေကိုဖြုတ်ချပြီး အရံအင်အားပို့၊ ရေချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်နဲ့ ကကလုံညွှန်မှူး ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာနတွေမှာ ခန့်အပ်|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၆ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) သို့ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2547|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၅/၂၀၂၄ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၇)၊ အမှတ် (၂၂) ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref>ယင်းဝန်ကြီးဌာနသည် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]] စသည်တို့ကို ကြီးကြပ်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့်ဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းနေ့လယ်စာစားပွဲပြုလုပ်|work=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင် ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၉၉၂၅ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == ဦးထင်ကျော်သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၌ ပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် စစ်မှုထမ်း သင်္ဂဟတံဆိပ် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးး(၃/၂၀၁၉)ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ }}</ref> နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] တို့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးချီးမြှင့်မှု|work=SAC Office Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] n7i2r2vapucafwc0rnil45gtdjg6von 1028404 1028402 2026-04-30T00:17:43Z Zawzawaungthwin 100038 inbox မွမ်းမံ 1028404 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဗိုလ်ချုပ်]] (ငြိမ်း)<br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = ထင်ကျော်သူ | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |minister1 = [[တင်အောင်စန်း]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅ | term_end1 = | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = | office2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်းမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor2 = မိုးမိုးစုကြည် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်ပြည့်ဖြိုး <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) <br> ဒုတိယဝန်ကြီး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော]] |president3= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |minister3 = [[မောင်မောင်တင့်]] | status = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''မရှိ'' | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office4 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) ဒုတိယဝန်ကြီး <br> |leader4 = [[အောင်နိုင်ဦး]] <br> [[မောင်မောင်တင့်]] | term_start4 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor4 = ''မရှိ'' | successor4 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' | office5 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' | successor5 = ''မရှိ'' |leader5 = [[အောင်နိုင်ဦး]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | citizenship = | nationality = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = ခင်နန္ဒာမြင့် | relations = | children = | mother = | father = | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | known_for = | committees = | awards = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} '''ဦးထင်ကျော်သူ''' သည် မြန်မာ့ တပ်မတော် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် လျှက်ရှိသည်။ ယင်းမတိုင်မီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃)၊(၂) တို့၏ ဒုဝန်ကြီးများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူ သည် တပ်မတော် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အစိုးရအဖွဲ့ထဲသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၁၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|ဗသက]] အမှတ်စဉ် ၆၄ သို့ တက်ရောက်ပြီး တပ်မတော်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်ပနိုင်ငံများရှိ မြန်မာစစ်သံမှူးရုံးများတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်သံမှူးနေရာမှာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ)ရာထူးနေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs19/25.Sept_.14_mal.pdf|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာသံရုံးနှင့်စစ်သံရုံးမိသားစုများ၊ပညာတော်သင်များအားတွေ့ဆုံ |work=၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ(၈)|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းအပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက် ထိုရာထူးနေရာမှာပင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် တိုးခဲ့သည်။ == ဒုတိယဝန်ကြီးဖြစ်လာခြင်း == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) သို့ ဒုဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အရပ်ဝတ်လဲကာ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%81%85%E1%81%85%E1%81%86%E1%81%86%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB_%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA|title=ရပခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် လှမိုးနဲ့ တပ်မ ၅၅၊ ၆၆ တပ်မမှူးတွေကိုဖြုတ်ချပြီး အရံအင်အားပို့၊ ရေချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်နဲ့ ကကလုံညွှန်မှူး ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာနတွေမှာ ခန့်အပ်|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၆ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) သို့ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2547|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၅/၂၀၂၄ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၇)၊ အမှတ် (၂၂) ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref>ယင်းဝန်ကြီးဌာနသည် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]] စသည်တို့ကို ကြီးကြပ်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့်ဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းနေ့လယ်စာစားပွဲပြုလုပ်|work=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင် ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၉၉၂၅ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == ဦးထင်ကျော်သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၌ ပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် စစ်မှုထမ်း သင်္ဂဟတံဆိပ် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးး(၃/၂၀၁၉)ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ }}</ref> နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] တို့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးချီးမြှင့်မှု|work=SAC Office Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] j85wxwe1eu6tz8fp56t7xoohugr7l68 1028406 1028404 2026-04-30T00:19:08Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက်ထည့်သွင်း 1028406 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဗိုလ်ချုပ်]] (ငြိမ်း)<br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = ထင်ကျော်သူ | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |minister1 = [[တင်အောင်စန်း]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅ | term_end1 = | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = | office2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်းမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor2 = မိုးမိုးစုကြည် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်ပြည့်ဖြိုး <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) <br> ဒုတိယဝန်ကြီး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော]] |president3= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |minister3 = [[မောင်မောင်တင့်]] | status = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''မရှိ'' | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office4 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) ဒုတိယဝန်ကြီး <br> |leader4 = [[အောင်နိုင်ဦး]] <br> [[မောင်မောင်တင့်]] | term_start4 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor4 = ''မရှိ'' | successor4 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' | office5 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' | successor5 = ''မရှိ'' |leader5 = [[အောင်နိုင်ဦး]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | citizenship = | nationality = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = ခင်နန္ဒာမြင့် | relations = | children = | mother = | father = | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | known_for = | committees = | awards = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} '''ဦးထင်ကျော်သူ''' သည် မြန်မာ့ တပ်မတော် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် လျှက်ရှိသည်။ ယင်းမတိုင်မီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃)၊(၂) တို့၏ ဒုဝန်ကြီးများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူ သည် တပ်မတော် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အစိုးရအဖွဲ့ထဲသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၁၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|ဗသက]] အမှတ်စဉ် ၆၄ သို့ တက်ရောက်ပြီး တပ်မတော်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်ပနိုင်ငံများရှိ မြန်မာစစ်သံမှူးရုံးများတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်သံမှူးနေရာမှာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ)ရာထူးနေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs19/25.Sept_.14_mal.pdf|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာသံရုံးနှင့်စစ်သံရုံးမိသားစုများ၊ပညာတော်သင်များအားတွေ့ဆုံ |work=၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ(၈)|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းအပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက် ထိုရာထူးနေရာမှာပင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် တိုးခဲ့သည်။ == ဒုတိယဝန်ကြီးဖြစ်လာခြင်း == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) သို့ ဒုဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အရပ်ဝတ်လဲကာ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%81%85%E1%81%85%E1%81%86%E1%81%86%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB_%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA|title=ရပခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် လှမိုးနဲ့ တပ်မ ၅၅၊ ၆၆ တပ်မမှူးတွေကိုဖြုတ်ချပြီး အရံအင်အားပို့၊ ရေချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်နဲ့ ကကလုံညွှန်မှူး ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာနတွေမှာ ခန့်အပ်|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၆ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) သို့ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2547|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၅/၂၀၂၄ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၇)၊ အမှတ် (၂၂) ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref>ယင်းဝန်ကြီးဌာနသည် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]] စသည်တို့ကို ကြီးကြပ်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့်ဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းနေ့လယ်စာစားပွဲပြုလုပ်|work=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင် ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၉၉၂၅ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == ဦးထင်ကျော်သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၌ ပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်တစ်ဦး၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုးဖြည့်စွက်ခြင်းနှင့် တပ်မ​တော်သား တိုင်း​ဒေသကြီးကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုး​ပြောင်းလဲ |url=https://news-eleven.com/article/311559 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် စစ်မှုထမ်း သင်္ဂဟတံဆိပ် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးး(၃/၂၀၁၉)ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ }}</ref> နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] တို့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးချီးမြှင့်မှု|work=SAC Office Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 6d95odk5j2lrewwenxro6a7a1tzgggo 0 273808 1028477 918024 2026-04-30T07:30:51Z Chenzeyan29 141880 1028477 wikitext text/x-wiki '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Loloish languages) ကို [[ယီ လူမျိုး|ယီနွယ်ဝင်]] ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington.</ref> k0viaiyeqm2uclon2wiwinfkpzts2wn 1028478 1028477 2026-04-30T07:34:38Z Chenzeyan29 141880 1028478 wikitext text/x-wiki '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Loloish languages) ကို [[ယီ လူမျိုး|ယီနွယ်ဝင်]] ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန်]] (Qiang) နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ (၈) ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဤအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သော အဓိကလူမျိုးများမှာ - * '''မြောက်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[ယီ လူမျိုး]] (Yi) * '''အလယ်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် နီဆူလူမျိုး * '''တောင်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[အာခါလူမျိုး]] (ဟားနီ)၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တိုင် တူညီစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> f6ll0nzfk7jnnxb7cil5jnklqvtu89k 1028480 1028478 2026-04-30T07:35:56Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ */ 1028480 wikitext text/x-wiki '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Loloish languages) ကို [[ယီ လူမျိုး|ယီနွယ်ဝင်]] ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန်]] (Qiang) နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ (၈) ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဤအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သော အဓိကလူမျိုးများမှာ - * '''မြောက်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[ယီ လူမျိုး]] (Yi) * '''အလယ်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် နီဆူလူမျိုး * '''တောင်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[အာခါလူမျိုး]] (ဟားနီ)၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တိုင် တူညီစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ==ကိုးကား== == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington. (ဤကျမ်းသည် လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် နီဆိုအစ် ဘာသာစကားများ၏ ခွဲခြားမှုကို နောက်ဆုံးပေါ် ဘာသာဗေဒနည်းလမ်းများဖြင့် အသေးစိတ် တင်ပြထားသော ကျမ်းဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5. (တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအသံထွက်နှင့် ဆက်စပ်ပုံကို လေ့လာရာတွင် အခိုင်မာဆုံးသော လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 0-7007-1129-5. (တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ခြုံငုံတင်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics. (လိုလိုနွယ်ဝင်များနှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ပထဝီဝင်အလိုက် ပျံ့နှံ့ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World''. (26th Edition). Dallas, Texas: SIL International. (ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားများ၏ ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေကို နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်သော ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်များဖြစ်သည်။)</ref> }} 7a2vmzimms3yntn43kxuj26n2y32b4s 1028481 1028480 2026-04-30T07:36:07Z Chenzeyan29 141880 1028481 wikitext text/x-wiki '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Loloish languages) ကို [[ယီ လူမျိုး|ယီနွယ်ဝင်]] ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန်]] (Qiang) နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ (၈) ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဤအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သော အဓိကလူမျိုးများမှာ - * '''မြောက်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[ယီ လူမျိုး]] (Yi) * '''အလယ်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် နီဆူလူမျိုး * '''တောင်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[အာခါလူမျိုး]] (ဟားနီ)၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တိုင် တူညီစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington. (ဤကျမ်းသည် လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် နီဆိုအစ် ဘာသာစကားများ၏ ခွဲခြားမှုကို နောက်ဆုံးပေါ် ဘာသာဗေဒနည်းလမ်းများဖြင့် အသေးစိတ် တင်ပြထားသော ကျမ်းဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5. (တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအသံထွက်နှင့် ဆက်စပ်ပုံကို လေ့လာရာတွင် အခိုင်မာဆုံးသော လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 0-7007-1129-5. (တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ခြုံငုံတင်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics. (လိုလိုနွယ်ဝင်များနှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ပထဝီဝင်အလိုက် ပျံ့နှံ့ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World''. (26th Edition). Dallas, Texas: SIL International. (ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားများ၏ ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေကို နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်သော ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်များဖြစ်သည်။)</ref> }} 2ek82irv2xki76nvi6lr4s174jc2pyk 1028482 1028481 2026-04-30T07:37:21Z Chenzeyan29 141880 1028482 wikitext text/x-wiki '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Loloish languages) ကို [[ယီ လူမျိုး|ယီနွယ်ဝင်]] ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington.</ref> ==လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု== [[Ethnologue]] ၏ နောက်ဆုံးရရှိသော အချက်အလက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၎င်းတို့အနက် အကြီးမားဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (ဟားနီ)]] နှင့် [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Ethnologue2023">"Ngwi". Ethnologue: Languages of the World. (26th Edition, 2023).</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန်]] (Qiang) နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ (၈) ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဤအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သော အဓိကလူမျိုးများမှာ - * '''မြောက်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[ယီ လူမျိုး]] (Yi) * '''အလယ်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် နီဆူလူမျိုး * '''တောင်ပိုင်းအုပ်စု:''' [[အာခါလူမျိုး]] (ဟားနီ)၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တိုင် တူညီစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages''. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington. (ဤကျမ်းသည် လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် နီဆိုအစ် ဘာသာစကားများ၏ ခွဲခြားမှုကို နောက်ဆုံးပေါ် ဘာသာဗေဒနည်းလမ်းများဖြင့် အသေးစိတ် တင်ပြထားသော ကျမ်းဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5. (တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအသံထွက်နှင့် ဆက်စပ်ပုံကို လေ့လာရာတွင် အခိုင်မာဆုံးသော လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည်။)</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 0-7007-1129-5. (တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ခြုံငုံတင်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics. (လိုလိုနွယ်ဝင်များနှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ပထဝီဝင်အလိုက် ပျံ့နှံ့ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။)</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World''. (26th Edition). Dallas, Texas: SIL International. (ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားများ၏ ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေကို နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်သော ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်များဖြစ်သည်။)</ref> }} i15e2sfoq7n3rjukxtioxodd5yfmzoa 0 276245 1028393 1027711 2026-04-29T20:17:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = mu | official_name = Peshkopi | other_name = Peshkopia | flag = | emblem = Stema e Bashkisë Dibër.svg | skyline = | caption = | county = Dibër | municipality = [[Dibër, Albania|Dibër]] | coordinates = {{coord|41|41|00|N|20|25|41|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | area_munic = | elevation = | elevation_min = 651 | elevation_max = | population as of = 2023<ref name="2023pop">{{cite web|title=Census of Population and Housing|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|publisher=Institute of Statistics Albania|access-date=11 October 2025|archive-date=30 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|url-status=dead}}</ref> | area_unit = | population unit = | postal code = 8301 | area code = 0218 | website = [http://www.peshkopia.com www.peshkopia.com] | name = ပက်ရှ်ကိုပီ | settlement_type = မြို့တော် | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Peshkopia from the air.jpg | photo2a = Peshkopia, Albania – Palace of Culture.jpg | photo2b = Peshkopi, Albania 2018-04 01.jpg | photo3a = Peshkopi from the road into dobrove.jpg | photo3b = Kisha e Shpërfytyrimit Herbel.jpg | photo4a = Dibra.jpg | spacing = 2 | border = 2 | color_border = green | color = yellow | size = 280 | foot_montage = ပက်ရှ်ကိုပီမြို့၏ မြင်ကွင်းများ }} | image_flag = Flag of Dibër.gif | flag_size = 100px | image_seal = Stema e Bashkisë Dibër.svg | seal_size = 100px | map_caption = ပက်ရှ်ကိုပီ | mapsize = 200px | pushpin_map = Albania | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ပက်ရှ်ကိုပီမြို့တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name1 = Dibër | subdivision_name2 = Dibër | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | area_urban_km2 = 937.88 | area_metro_km2 = 1.92 | population_urban = 14710 | timezone1 = ပက်ရှ်ကိုပီ | utc_offset1 = UTC+1 | utc_offset2 = }} '''ပက်ရှ်ကိုပီ''' မြို့သည် Dibër နိုင်ငံ ရှိ Albania အရှေ့မြောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခရိုင်နှစ်ခုလုံး၏ မြို့တော် (quark) နှင့် ခရိုင် (rreth) သည် ၎င်း၏ ခရိုင်နှင့် အမည်မဖော်ပြသော အယ်လ်ဘေးနီးယားရှိ တစ်ခုတည်းသော ခရိုင်ဒေသဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ သန်းခေါင်စာရင်းအရလူဦးရေမှာ ၁၄,၇၁၀ ဖြစ်သည်။ {{Historical populations|1950|1427|1960|3514|1969|5600|1979|7800|1989|12320|2001|14017|2011|13251|2023|14710|source=<ref>{{cite web|title=Cities of Albania|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm|access-date=11 October 2025|archive-date=6 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406215925/http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Albania: All places/communes|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm|access-date=11 October 2025|archive-date=14 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414204125/http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="2023pop" />}} ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ သည် Black Drin မြစ် ၏ အရှေ့ဘက် ၁၈၇ ကီလိုမီတာ (၁၁၆ မိုင်) ခန့် အကွာအဝေးရှိသည်။ အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော် တီရာနာ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး၊ မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်စပ် မှ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့၏ အမြင့်မှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၅၁ မီတာ (၂,၁၃၆ ပေ) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပူနွေးသော ရာသီဥတု၊ တစ်နှစ်ပတ်လုံး စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်ဧရိယာနှင့် သဘာဝအလှများ ကြောင့် လူသိများပြီး တောင်တက်ခြင်း၊ စခန်းချခြင်း၊ တောင်တက်စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် ကျောက်တောင်တက်ခြင်း ကဲ့သို့သော ပြင်ပလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ခရီးသွားနေရာတစ်ခုအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ Balkans ၏ တတိယအမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည့် Korabi တောင် နှင့် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသူရဲကောင်း Gjerg Kastrioti ၏ မွေးရပ်မြေတို့သည် အနီးနားရှိ အမွေအနှစ်နေရာများဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ခရိုင်တွင် ခရိုမီယမ်၊ ဆာလဖာနှင့် စကျင်ကျောက် ကဲ့သို့သော သတ္တုရိုင်းသိုက်ကြီးများလည်း ရှိပြီး၊ အယ်လ်ဘေးနီးယားအတွက် အရေးပါသော စက်မှုဗဟို တစ်ခုအဖြစ် လယ်ယာထွက်ကုန်များစွာကို ထုတ်လုပ်သည်။ == သမိုင်း == ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ ၏ အမည်သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားဘာသာစကားဖြင့် “ဘိရှော့” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော peshkop နှင့် ဂရိဘာသာစကား Episkopè မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ၁၁ ရာစုတွင် ဘူဂေးရီးယားမြေပုံများတွင် မြို့အမည်ကို Presolengrad ဟု အမည်ပေးထားခဲ့သည်။ Dibër ဒေသ ကို ၁၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Ohrid ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့ပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် Dobrovë ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ Peshkopi ၏ Bulke ရပ်ကွက် နှင့် ဗဟိုအစည်းအရုံးအဆင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ Dibër Episcopate ၏ ဗဟိုဘုရားကျောင်းသည် စိန့်စတီဖင် (Kisha e Shën Shtjefnit) ဖြစ်ပြီး Episcopate ၏ ထိုင်ခုံကို နောက်ပိုင်းတွင် နေရာရွှေ့ခဲ့သော်လည်း Peshkopi မြို့ သည် ၎င်း၏အမည်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။<ref name="murra">{{Cite web|url=http://www.djmenny.com/rea_janar_2010.pdf|title=Qyteti i Peshkopisë nga lashtësia në ditët tona|language=sq|date=January 2010|page=8|archivedate=2010-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710140044/http://www.djmenny.com/rea_janar_2010.pdf|archive-date=2011-07-10}}</ref> Peshkopi ကို ''Peskopia'' အမည်ဖြင့် ၁၅ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ရည်ညွှန်းခဲ့‌ကြောင်းအတည်ပြုထားသည်။<ref>{{Cite book|page=248}}</ref> == ပထဝီဝင် == ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ သည် အယ်လ်ဘေးနီးယား၊ Dibër ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ Korab တောင်တန်း၏ Drin မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့သည် ခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁၄,၀၀၀ ဝန်းကျင်ရှိသည်။ မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဘော်လကန်ဒေသရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းဖြစ်သည့် Korab တောင်တန်း တည်ရှိပြီး၊ Drin မြစ်သည် ချိုင့်ဝှမ်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဆည်မြောင်းနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာကြောင့် လူသိများပြီး အရေးပါသော စိုက်ပျိုးရေးနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်၊ ဤနေရာတွင် ပြောင်း၊ ဂျုံ နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကဲ့သို့သော သီးနှံများကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ === ရာသီဥတု === {{Weather box|width=auto|collapsed=|open=|metric first=yes|single line=yes|location=Peshkopi|Jan record high C=19.4|Feb record high C=22.0|Mar record high C=27.0|Apr record high C=30.0|May record high C=34.0|Jun record high C=37.8|Jul record high C=40.4|Aug record high C=41.4|Sep record high C=36.0|Oct record high C=32.4|Nov record high C=26.0|Dec record high C=21.2|Jan high C=6.1|Feb high C=10.0|Mar high C=13.3|Apr high C=18.1|May high C=21.9|Jun high C=27.0|Jul high C=31.2|Aug high C=31.0|Sep high C=26.0|Oct high C=20.8|Nov high C=13.1|Dec high C=7.4|Jan mean C=1.9|Feb mean C=4.9|Mar mean C=7.8|Apr mean C=12.1|May mean C=16.0|Jun mean C=20.6|Jul mean C=23.5|Aug mean C=23.7|Sep mean C=19.1|Oct mean C=15.3|Nov mean C=8.4|Dec mean C=3.2|Jan low C=-2.4|Feb low C=-0.2|Mar low C=2.4|Apr low C=6.0|May low C=10.7|Jun low C=14.2|Jul low C=15.8|Aug low C=16.3|Sep low C=12.2|Oct low C=9.8|Nov low C=3.7|Dec low C=-1.0|Jan record low C=-18.0|Feb record low C=-16.0|Mar record low C=-10.0|Apr record low C=-6.0|May record low C=0.0|Jun record low C=5.2|Jul record low C=7.8|Aug record low C=8.8|Sep record low C=0.0|Oct record low C=-3.0|Nov record low C=-8.6|Dec record low C=-17.0|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=69.9|Feb precipitation mm=40.9|Mar precipitation mm=54.1|Apr precipitation mm=43.9|May precipitation mm=52.9|Jun precipitation mm=21.1|Jul precipitation mm=16.3|Aug precipitation mm=11.5|Sep precipitation mm=43.4|Oct precipitation mm=49.0|Nov precipitation mm=80.8|Dec precipitation mm=67.2|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=12.1|Feb precipitation days=9.6|Mar precipitation days=11.1|Apr precipitation days=10.3|May precipitation days=11.3|Jun precipitation days=6.9|Jul precipitation days=4.6|Aug precipitation days=4.4|Sep precipitation days=8.7|Oct precipitation days=7.2|Nov precipitation days=11.1|Dec precipitation days=10.3|unit snow days=|Jan snow days=5.1|Feb snow days=4.2|Mar snow days=2.8|Apr snow days=1.2|May snow days=0.1|Jun snow days=0|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0|Oct snow days=0.1|Nov snow days=1.1|Dec snow days=2.6|source=MeteoManz (May 2011- June 2025)<ref>{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6230&ind=13619&m1=01&y1=2000&m2=12&y2=2025 |title=Peshkopi Data by months |website=Meteomanz |access-date= 8 July 2025}}</ref>}} == ပညာရေး == ပက်ရှ်ကိုပီမြို့တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများစွာရှိပြီး၊ မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အနီးတဝိုက်ရှိ ကလေးများအား ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ကျောင်းများတွင် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမှုရေးဘာသာရပ်များ အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားပေးသည့်အပြင်၊ ကျောင်းများတွင် အားကစား၊ ဂီတနှင့် အနုပညာပရိုဂရမ်များ ကဲ့သို့သော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းပြင်ပ လှုပ်ရှားမှုများလည်း ပါဝင်သည်။ ခြုံငုံကြည့်လျှင် ပညာရေးသည် ပက်ရှ်ကိုပီမြို့တွင် အလွန်တန်ဖိုးရှိပြီး, အစိုးရသည် မြို့တွင်း ပညာရေးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် စဉ်ဆက်မပြတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေသည်။ === တက္ကသိုလ် === ပက်ရှ်ကိုပီမြို့တွင် Aleksandër Moisiu တက္ကသိုလ် ၏ ဌာနခွဲတစ်ခုရှိခဲ့သည်။ သို့သော် စံချိန်စံညွှန်း မပြည့်ခြင်းကြောင့် အမျိုးသားပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်အရ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဌာနခွဲကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ === အထက်တန်း (၁၀-၁၂ တန်း) === * Najdeni အထက်တန်းကျောင်း * Nazmi Rushiti ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ကျောင်း === မူလတန်း/အလယ်တန်း (အဆင့် 1-9) === * Selim Alliu * Demir Gashi == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == [[ဖိုင်:Lura_Liqeni_i_Lulëve.JPG|thumb|200x200px|Lure-Dejes တောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်]] == အားကစား == ပက်ရှ်ကိုပီမြို့တွင် အဓိကကစားသည့် အားကစားမှာ ဘောလုံး ဖြစ်သည်။ မြို့၏ အဓိကအသင်းမှာ KF Korabi Peshkopi ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏အိမ်ကွင်းမှာ ပရိသတ် ၆,၀၀၀ ဆံ့ လောက် ခံနိုင်သည့် Korabi အားကစားကွင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် စည်းကမ်းအရ ပေါင်းစုံသော ကလပ်အတွက် အိမ်ကွင်း၌ ပရိသတ် ၂,၀၀၀ ကျော် ဆံ့ နိုင်သော Bashkim Lala Sports Palace ဖြစ်သည်။ KF Korabi သည် လက်ရှိတွင် Albanian First Division တွင် ကစားနေပြီး၊ ၎င်းအသင်းသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၅-၁၆ ခုနှစ် အယ်လ်ဘေးနီးယား ပထမပိုင်း (Albanian Superliga) တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပါသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == [[ဖိုင်:SH6-AL.svg|right|thumb|ပြည်နယ်လမ်းမကြီး ၆]] ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားကို ဆိုဗို နှင့် မြောက်မက်ဆီဒိုးနီးယား တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် အရေးကြီးသော လမ်းဆုံများတွင် တည်ရှိပြီး၊ အရေးကြီးသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဗဟို တစ်ခုဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဘေးနီးယား မြို့တော် Tirana ၏ Rinas Mother Teresa အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် မှ ၂၀၀ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် Tirana နှင့် Durrës တို့သို့ ချိတ်ဆက်ထားသည့် ပုံမှန်ဘတ်စ်ကားဝန်ဆောင်မှုများလည်း ရှိသည်။ === ဘတ်စ်ကား === ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ကို Tirana နှင့် Durrës သို့ အသွားအပြန် ဘတ်စ်ကားလိုင်းများဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးထားသည်။ ဘတ်စ်ကားများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ဇယားအတိုင်း နံနက်ပိုင်းတွင် ထွက်ခွာလေ့ရှိသည်။ Tirana နှင့် Durrës သို့ သွားသော Minibuses များသည် တူညီသော ဘတ်စ်ကားလမ်းကြောင်းထက် ယေဘုယျအားဖြင့် အနည်းငယ်ဈေးကြီးသည်။ === အဝေးပြေးလမ်းမများ === ပက်ရှ်ကိုပီမြို့သို့ သွားရာ အဓိကလမ်းမှာ SH6 (ပြည်နယ်လမ်း 6) ဖြစ်သည်။ Arbër အဝေးပြေးလမ်းမကြီး (Rruga e Arbërit) သည် လက်ရှိ ဆောက်လုပ်ဆဲဖြစ်ပြီး၊၂၀၂၃ခုနှစ် နွေရာသီ တွင် ပြီးစီးမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အဆိုပါ ၂၀၀ ကီလိုမီတာလမ်းသည် Tirana နှင့် Debar (North Macedonia) ကို SH6 နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ === ရထား === ပက်ရှ်ကိုပီမြို့ သို့ရထားဝန်ဆောင်မှုမရှိပါ။ == ထင်ရှားသောလူများ == * Gëzim Alpion - ပညာရပ် * Cen Elezi - Dibra ၏ Bayraktar * Bashkim Gazidede - နိုင်ငံရေးသမား * Elez Isufi - အမျိုးသားရေးဝါဒီ * Denisa Kola - အယ်လ်ဘေးနီးယား အလှမယ် ၂၀၀၃ * Gentjan Manuka - ဘောလုံးသမား * Elvis Prençi - ဘောလုံးသမား * [[Symir Zuna]] - ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက တိုက်လေယာဉ် * Qazim Laçi - ဘောလုံးသမား * Hasan Çipuri - ပညာရေး * Qazim Hoxha - စစ်ဘက်အရာရှိ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://visitdiber.com/ Diber Official Tourism Portal သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ပါ။] * [http://www.dibra.gov.al မြူနီစီပယ် Diber တရားဝင်ဆိုက်] * [https://web.archive.org/web/20140224060241/http://peshkopiasot.com/ Peshkopia မြို့တော်မုခ်ဦး] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] 64pilx9nbigkngcvd84t0azf6hofjs2 0 276281 1028468 1027748 2026-04-30T06:34:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028468 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = လက်ဇ် | official_name = Lezhë | other_name = Lezha | native_name_lang = sq | settlement_type = မြို့ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kalaja_e_Lezhes.jpg | photo2a = Lezhë, Albania – Skanderbeg Memorial 2016 02.jpg | photo2b = Biblioteka_Lezhë_Bibliotekat_Publike_-_panoramio.jpg | photo3a = Lezhë, Albania – Kuvendi i Lezhës (Lezhë Assembly) Memorial 2016 01.jpg | photo3b = Kisha françeskane Lezhe - panoramio (6).jpg | photo4a = Lezhë Castle 7.jpg | spacing = 2 | border = 2 | color_border = green | color = yellow | size = 280 | foot_montage = လက်ဇ်မြို့၏ မြင်ကွင်း }} | image_flag = Flag of Lezhë.gif | flag_size = 100px | image_seal = Stema e Bashkisë Lezhë.svg | seal_size = 100px | pushpin_map = Albania | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံအတွင်း လက်ဇ်မြို့တည်နေရာ | coordinates = {{coord|41|46|55|N|19|38|40|E|region:AL|display=inline,title}} <!-- နိုင်ငံနှင့် ဒေသ -->| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Albania}} | subdivision_type1 = ကောင်တီ | subdivision_name1 = လက်ဇ်ကောင်တီ | subdivision_type2 = မြူနီစီပယ် | subdivision_name2 = လက်ဇ်မြူနီစီပယ် <!-- အုပ်ချုပ်မှု -->| government_type = မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေး | leader_title = မြို့အဖွဲ့အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | leader_name = Pjerin Ndreu<ref>{{cite web |publisher=Bashkia Lezhë |title=Kryetari i Bashkisë |url=https://lezha.gov.al/kryetari-i-bashkise/ |access-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103093525/https://lezha.gov.al/kryetari-i-bashkise/ |archive-date=3 November 2021 |language=sq |url-status=live}}</ref> <!-- သမိုင်း -->| established_title = တည်ထောင် | established_date = မီခရစ်နှစ်မတိုင်မီ ၄ ရာစု <!-- ဧရိယာနှင့် အမြင့် -->| area_total_km2 = 506.4 | elevation_m = <!-- လူဦးရေ --> | population_as_of = ၂၀၂၃<ref name="2023pop">{{cite web |title=Census of Population and Housing |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |publisher=Institute of Statistics Albania |access-date=12 October 2025 |archive-date=30 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |url-status=dead }}</ref> | population_total = ၅၁,၃၅၄ | population_urban = ၁၄,၆၈၇ | population_density_km2 = auto <!-- အခြားအချက်များ -->| demonym = လက်ဇ်သား (Lezhjan) | postal_code = 4500 | area_code = (0)215 | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | website = {{URL|https://lezha.gov.al/}} }} '''လက်ဇ်''' (Lezhë) သည် အယ်လ်ဘေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး၊ လက်ဇ်ကောင်တီ နှင့် လက်ဇ်မြူနီစီပယ်၏ ထိုင်ခုံအဖြစ် ရှိသည်။ ဤမြို့သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ အဟောင်းဆုံးနှင့် စဉ်ဆက်မပြတ်နေထိုင်လာသော မြို့များထဲမှ တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး၊ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၂,၄၀၀ ကျော်ကြာ တည်ရှိလာသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။{{Sfn|Sedlar|2013}} လက်ဇ် သည် Labeatae ၏ အဓိကခံတပ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ အစောဆုံးခံတပ်နံရံများသည် ပုံမှန် အီလီရီယန် (Illyrian) စတိုင်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော အထောက်အထားများ ရှိသည်။ ဤနံရံများကို မီခရစ်နှစ်မတိုင်မီ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၄ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ ရက်စွဲသတ်မှတ်နိုင်သည်။ လက်ဇ် သည် အီလီရီယန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ မက်စီဒိုးနီးယားနှင့် ပဋိပက္ခများအတွင်းတွင် ဘုရင်ဖိလစ် ပဉ္စမ (Philip V of Macedon) သည် မက်စီဒိုးနီးယားအတွက် အဒရိအတစ်ပင်လယ် (Adriatic Sea) ထိ တိုးချဲ့နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အီလီရီယန်များက မြို့ကို ပြန်လည်ရယူခဲ့ပြီး၊ ရောမ–အီလီရီယန်စစ်ပွဲများ (Roman–Illyrian Wars) အပြီးတွင် ဂျင်တီယပ်စ် (Gentius) ၏ နယ်မြေကျဆုံးသွားသည့်အခါ ရောမနိုင်ငံ သို့ လက်အောက်ခံလိုက်ရသည်။ ထို့နောက် အော်တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) ကို တိုက်ထုတ်ရာတွင် စကန်ဒါဘက်ဂ် (Skanderbeg) သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားသခင်များကို စုစည်းကာ လက်ဇ်အဖွဲ့ချုပ် (League of Lezhë) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။{{Sfn|Shehi|2015}} == ရာသီဥတု == [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|Köppen ရာသီဥတု အမျိုးအစား ခွဲခြားမှု]] အရ Lezhë သည် ပူပြင်းသောနွေရာသီ မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတု (Csa) ဇုန်၏ အစွန်အဖျားတွင် ကျရောက်နေပြီး နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ အပူချိန် {{Cvt|14.6|C}} ရှိသည်။ <ref name="Climate-data">{{Cite web|publisher=Climate-Data|title=Climate: Lezhë|url=https://en.climate-data.org/europe/albania/lezhe/lezhe-46751/|accessdate=8 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512151336/https://en.climate-data.org/europe/albania/lezhe/lezhe-46751/|archivedate=12 May 2019}}</ref> {{Weather box | width = 100% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = Lezhë | temperature colour = | precipitation colour =green | unit precipitation days = | Jan high C =10.1 | Feb high C =11.7 | Mar high C =15.0 | Apr high C =18.9 | May high C =23.9 | Jun high C =27.6 | Jul high C =31.0 | Aug high C =30.9 | Sep high C =27.2 | Oct high C =21.6 | Nov high C =16.1 | Dec high C =11.7 | year high C = | Jan mean C = | Feb mean C = | Mar mean C = | Apr mean C = | May mean C = | Jun mean C = | Jul mean C = | Aug mean C = | Sep mean C = | Oct mean C = | Nov mean C = | Dec mean C = | year mean C = | Jan low C =1.8 | Feb low C =3.0 | Mar low C =5.2 | Apr low C =8.8 | May low C =13.0 | Jun low C =14.7 | Jul low C =18.5 | Aug low C =18.2 | Sep low C =15.2 | Oct low C =10.9 | Nov low C =7.0 | Dec low C =4.2 | year low C = | Jan precipitation mm =165 | Feb precipitation mm =143 | Mar precipitation mm =129 | Apr precipitation mm =118 | May precipitation mm =87 | Jun precipitation mm =60 | Jul precipitation mm =36 | Aug precipitation mm =52 | Sep precipitation mm =104 | Oct precipitation mm =136 | Nov precipitation mm =191 | Dec precipitation mm =179 | year precipitation mm = | Jan rain days =13 | Feb rain days =12 | Mar rain days =13 | Apr rain days =13 | May rain days =10 | Jun rain days =8 | Jul rain days =5 | Aug rain days =6 | Sep rain days =8 | Oct rain days =10 | Nov rain days =14 | Dec rain days =13 | year rain days = | Jan humidity =74 | Feb humidity =71 | Mar humidity =69 | Apr humidity =69 | May humidity =68 | Jun humidity =64 | Jul humidity =59 | Aug humidity =61 | Sep humidity =68 | Oct humidity =71 | Nov humidity =75 | Dec humidity =75 | year humidity = | Jan sun =130.2 | Feb sun =130 | Mar sun =173.6 | Apr sun =201 | May sun =269.7 | Jun sun =306 | Jul sun =362.7 | Aug sun =322.4 | Sep sun =258 | Oct sun =207.7 | Nov sun =138 | Dec sun =117.8 | year sun = | Jand sun =4.2 | Febd sun =4.6 | Mard sun =5.6 | Aprd sun =6.7 | Mayd sun =8.7 | Jund sun =10.2 | Juld sun =11.7 | Augd sun =10.4 | Sepd sun =8.6 | Octd sun =6.7 | Novd sun =4.6 | Decd sun =3.8 | yeard sun = | source = [https://www.weather2visit.com/ Weather2visit]<ref>{{Cite web |url=https://www.weather2visit.com/europe/albania/lezhe.htm |title=Lezhë monthly weather averages |access-date=23 February 2024 |website=weather2visit |no-pp=y |postscript=.}}</ref> }} == လူဦးရေစာရင်း == {{Historical populations|1950|1084|1960|2458|1969|4100|1979|6900|1989|10348|2001|14420|2011|15510|2023|14687|source=<ref>{{cite web|title=Cities of Albania|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm|access-date=12 October 2025|archive-date=6 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406215925/http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Albania: All places/communes|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm|access-date=12 October 2025|archive-date=14 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414204125/http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="2023pop" />}} ၂၀၂၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေစာရင်းအရ၊ လက်ဇ်မြူနီစီပယ် (Lezhë Municipality) ၏ လူဦးရေသည် ၅၁,၃၅၄ ယောက် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအနက် ၁၄,၆၈၇ ယောက် သည် လက်ဇ်မြို့အတွင်းပိုင်း (city proper) တွင် နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:CS1: long volume value]] [[ကဏ္ဍ:အယ်လ်ဘေးနီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] epkwn7cnb2j5yr6ir0mx3ae324xyvf5 0 277146 1028515 1020808 2026-04-30T09:48:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028515 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ဟင်နရီ ကယ်လ်ဗင်|image=Henry Cavill (48417913146) (cropped).jpg|caption=၂၀၁၉ မှ ကယ်လ်ဗင်|birth_name=ဟင်နရီ ဝီလီယမ် ဒဲလ်ဂလစ်ရှ် ကယ်လ်ဗင်|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1983|5|5}}|birth_place=[[St Helier]], Jersey|citizenship=United Kingdom|occupation=သရုတ်ဆောင်|years_active=၂၀၀၁–လက်ရှိ|partner(s)=နတလီ ဗစ်စကူဆို (၂၀၂၁–လက်ရှိ)|children=1|signature=Henry Cavill's Signature. Vector.svg|signature_size=70px}} '''ဟင်နရီ ဝီလီယမ် ဒဲလ်ဂလစ်ရှ် ကယ်လ်ဗင်'''( {{IPAc-en|'|k|æ|v|əl}} {{Respell|KAV|əl}} ; ၅ မေ ၁၉၈၃ တွင်မွေးဖွား) သည်ဗြိတိသျှသရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် DC Extended Universe တွင် Superman ကို ပုံဖော်ထားပြီး သံမဏိလူသား(၂၀၁၃) ဇာတ်ကားမှ စတင်ကာ ''Batman v Superman: Dawn of Justice'' (2016) နှင့် ''Justice League'' (2017) တို့တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့်အပြင် များစွာသော အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိခဲ့သည်။ ကယ်လ်ဗင် သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ''The Inspector Lynley Mysteries တွင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ရုပ်မြင်သံကြားပွဲဦးထွက်ကိုပြသခဲ့သည်။'' ထို့နောက် သူသည် Charles Brandon ကို Showtime စီးရီး ''The Tudors'' (၂၀၀၇-၂၀၁၀) တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဝေဖန်အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[နက်ဖလစ်|Netflix]] ၏ ''The Witcher'' (2019-2023) တွင် Geralt of Rivia အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကယ်လ်ဗင်သည် ''Laguna'' တွင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''Immortals'' (2011)၊ သူလျှိုဇာတ်ကား ''The Man from UNCLE'' (2015)၊ ''Mission: Impossible – Fallout'' (2018)၊ နှင့် ''Enola Holmes'' ရုပ်ရှင်စီးရီးများတွင် [[ရှားလော့ခ်ဟုမ်း|Sherlock Holmes]] (2020 – လက်ရှိ)၊ ''Argylle'' (2024) နှင့် ''The Ministry of the Unlocked'' (2024)။ == အစောပိုင်းကာလ == Cavill (ကယ်လ်ဗင်) ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ချန်နယ်ကျွန်းစု (Channel Islands) ရှိ ဂျာစီ (Jersey) နိုင်ငံ၊ စိန့်ဟယ်လီယာ (Saint Helier) မြို့၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် မိသားစုတွင် သားငါးဦးအနက် စတုတ္ထမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=7 June 2013|title=Henry Cavill, Part 1 – The Tonight Show with Jay Leno|url=https://www.youtube.com/watch?v=_6BN7-iHpmk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206224005/http://www.youtube.com/watch?v=_6BN7-iHpmk|archive-date=6 December 2013|access-date=7 December 2013}}</ref> * သူ၏ ဂျာစီဖွားမိခင်ဖြစ်သူ '''မာရီယန် (ဒါလ်ဂလစ်ရှ်) (Marianne (Dalgliesh))''' သည် စကော့တလန်၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် မျိုးရိုးအမွေအနှစ်များ ရောနှောပါဝင်ပြီး ဘဏ်တစ်ခုတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါသည်။ <ref name=":0">{{Cite web|title=Henry Cavill|url=http://www.imdb.com/name/nm0147147/bio|access-date=20 March 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525104412/https://www.imdb.com/name/nm0147147/bio}}</ref> * သူ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ '''ကိုလင် ကာဗဲလ် (Colin Cavill)''' မှာမူ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ချက်စတာ (Chester) မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ယခင်က စတော့ရှယ်ယာပွဲစားတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။<ref name=":0" /> <ref>{{Cite web|date=17 April 2013|title=Ten Things About... Henry Cavill|url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a473921/ten-things-about-henry-cavill.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906220625/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a473921/ten-things-about-henry-cavill.html|archive-date=6 September 2013|access-date=19 August 2013}}</ref> သူသည် ဂျာစီ၊ စိန့်ဆေဗီယာ (Saint Saviour) ရှိ စိန့်မိုက်ကယ်လ် အကြိုပြင်ဆင်ကျောင်း (St Michael's Preparatory School) တွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီးနောက် ဘက်ကင်ဟမ်ရှိုင်းယား (Buckinghamshire)၊ စတိုး (Stowe) မြို့ရှိ စတိုးကျောင်း (Stowe School) သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|title=Henry Cavill Biography|url=http://www.buddytv.com/info/henry-cavill-info.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020135031/http://www.buddytv.com/info/henry-cavill-info.aspx|archive-date=20 October 2013|access-date=19 August 2013}}</ref> စတိုးကျောင်း (Stowe School) တွင် တက်ရောက်စဉ်က '''ကာဗဲလ်'''သည် '''အားကစားနှင့် ပြဇာတ်''' နှစ်မျိုးလုံးတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ကျောင်း၏ ပြဇာတ်ဖျော်ဖြေပွဲဖြစ်သည့် ''Grease'' တွင် သူသည် '''T-Birds အဖွဲ့ဝင်'''အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ထို့အပြင်၊ ကျောင်းတွင်း ပြဇာတ်ပွဲတော်တစ်ခုအတွက် သူ၏ Grafton အဆောင်မှ တင်ပြသော ''Dogg's Hamlet'' ပြဇာတ်တွင် '''ခေါင်းဆောင် မင်းသား'''နေရာမှ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite journal|title=Drama|date=September 2000|pages=44–45|url=https://stowemedia.azureedge.net/cmsstorage/uploads/medialibrary/stowe/old-stoic-events/os%20publications/the_stoic_199_september_2000.pdf|archivedate=1 February 2023|archive-date=1 February 2023}}</ref> '''Field Hockey (ကွင်းဟော်ကီ)''' အားကစားတွင် '''ပထမဆုံးသော 1st XI အသင်း'''အတွက် ကစားခဲ့သည်။ '''Rugby (ရက်ဘီ)''' အားကစားတွင်လည်း '''တတိယမြောက် 3rd XV အသင်း'''အတွက် ပါဝင်ကစားခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်၌ ရက်ဘီကစားနေစဉ် စတိုးကျောင်း (Stowe School) တွင် ''[[:en:Proof_of_Life|Proof of Life]]'' ရုပ်ရှင်အတွက် ရိုက်ကူးနေသော သရုပ်ဆောင် '''[[:en:Russell_Crowe|ရပ်ဆဲလ် ခရိုး (Russell Crowe)]]''' နှင့် မမျှော်လင့်ဘဲ တွေ့ဆုံခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=29 April 2022|title=Who Was Henry Cavill Before Becoming 'Superman'?|url=https://www.thethings.com/who-was-henry-cavill-before-becoming-superman/|access-date=29 April 2022|language=en-US|archive-date=22 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422160940/https://www.thethings.com/who-was-henry-cavill-before-becoming-superman/}}</ref> မင်းသားသည် သရုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်အချို့ကို မျှဝေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Cavill ထံထံ အထုပ်တစ်ထုပ် ပေးပို့ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ သရုပ်ဆောင်နှစ်ယောက်ဟာ သံမဏိလူသား( ''Man of Steel'' )မှာ အတူတွဲလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ <ref>{{Cite news|date=19 June 2013|title=Superman's reunion with his real-life hero|url=https://www.cnn.com/2013/06/19/showbiz/comic-book-crowe-and-cavill/index.html|archivedate=22 September 2020|archive-date=7 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107134027/https://www.cnn.com/2013/06/19/showbiz/comic-book-crowe-and-cavill/index.html}}</ref> <ref>{{Cite web|title=When RUSSELL CROWE met "Fat" HENRY CAVILL: The Graham Norton Show June 20 BBC AMERICA|date=14 June 2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=5g0X2eIoJio|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219202658/https://www.youtube.com/watch?v=5g0X2eIoJio|archive-date=19 December 2024|access-date=1 November 2025}}</ref> == အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း == === ၂၀၀၁-၂၀၁၀ : အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအစများ === '''ကာဗဲလ်'''သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ''Laguna'' ဇာတ်ကား၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရင်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ [[:en:Kevin_Reynolds_(director)|ကယ်ဗင် ရေနိုးလ်စ် (Kevin Reynolds)]] ရိုက်ကူးသည့် [[:en:The_Count_of_Monte_Cristo_(2002_film)|''The Count of Monte Cristo'' (၂၀၀၂)]] တွင် ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ==== ရုပ်သံနှင့် ဇာတ်လမ်းတွဲများ ==== ထို့နောက် [[ဘီဘီစီ|BBC]] ၏ ဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သည့် ''[[:en:The_Inspector_Lynley_Mysteries|The Inspector Lynley Mysteries]]'' (၂၀၀၂)၊ ရုပ်သံရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် ''[[:en:Goodbye,_Mr._Chips#2002_TV_film|Goodbye, Mr. Chips]]'' (၂၀၀၂) နှင့် ''[[:en:Midsomer_Murders|Midsomer Murders]]'' (၂၀၀၃) ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတို့တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ==== အခြားရုပ်ရှင်များ ==== ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ''[[:en:I_Capture_the_Castle_(film)|I Capture the Castle]]'' တွင် '''ဇာတ်ပို့နေရာ'''မှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ''[[:en:Hellraiser:_Hellworld|Hellraiser: Hellworld]]'' (၂၀၀၅)၊ ''[[:en:Red_Riding_Hood_(2006_film)|Red Riding Hood]]'' (၂၀၀၆) နှင့် ''[[:en:Tristan_&_Isolde_(film)|Tristan & Isolde]]'' (၂၀၀၆) တို့တွင် ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် [[:en:Matthew_Vaughn|မက်သရူး ဗွန် (Matthew Vaughn]]) ရိုက်ကူးသည့် ''Stardust'' တွင် '''ဇာတ်ရံငယ်''' တစ်နေရာမှလည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/roles-henry-cavill-superman/|title=5 Roles You Didn't Know Were Played By Henry Cavill|last=Paxton|first=Rachel|date=12 August 2015|access-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813233743/https://screenrant.com/roles-henry-cavill-superman/|archive-date=13 August 2015}}</ref> [[ဖိုင်:Henry_Cavill_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg|thumb|ကယ်လ်ဗင် သည် ၂၀၀၉Tribeca ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ''Whatever Works'' ၏ ပရီမီယာကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။]] === အဓိက အခန်းကဏ္ဍနှင့် အနုပညာနယ်ပယ် တိုးတက်မှု === ==== ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''The Tudors'' ==== '''ကာဗဲလ်'''သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ [[:en:Showtime_(TV_network)|Showtime]] ရုပ်သံလိုင်း၏ ''[[:en:The_Tudors|The Tudors]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် '''[[:en:Charles_Brandon,_1st_Duke_of_Suffolk|ပထမမြောက် Suffolk မြို့စား Charles Brandon]]''' အဖြစ် '''ခေါင်းဆောင် မင်းသား'''နေရာမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ * အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းတွဲသည် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် [[ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု]] ('''Golden Globe ဆု)'''အတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်ခဲ့ကာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် '''[[:en:Emmy_Awards|Emmy]] ဆု'''ကို ရရှိပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပါသည်။ ==== အနုပညာအပေါ် သက်ရောက်မှု ==== '''ကာဗဲလ်'''သည် ၎င်း၏ အနုပညာခရီးကို ဤဇာတ်လမ်းတွဲက အားဖြည့်ပေးခဲ့ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုပြောကြားခဲ့ပါသည်။ "ဒီဇာတ်လမ်းတွဲဟာ ကျွန်တော့်အတွက် ဒီနေ့အထိ အကြီးမားဆုံး အထောက်အကူပြုခဲ့တာပါ။... ''[[:en:The_Tudors|The Tudors]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲကြောင့် ကျွန်တော့်ကို အမေရိကမှာ သိတဲ့ ပရိသတ်တစ်စု ရှိလာခဲ့တဲ့အတွက် ကျွန်တော့်ရဲ့ ရောင်းအား (Sell-ability) ကို ပိုမိုမြင့်မားစေခဲ့ပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=8 April 2010|title=The Tudors Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_ogLCSBz-0Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210042548/https://www.youtube.com/watch?v=_ogLCSBz-0Y|archive-date=10 February 2017|access-date=18 February 2011}}</ref> ''[[:en:Entertainment_Weekly|Entertainment Weekly]]'' မဂ္ဂဇင်းမှ '''ကာဗဲလ်'''အား '''"အမိုက်ဆုံး မြို့စား" (The Most Dashing Duke)''' ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး၊ ''The Tudors'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ၎င်း၏ သရုပ်ဆောင်မှုသည် '''"ဆွဲဆောင်မှုရှိသော၊ နက်နဲသောနှင့် လူသတ်ကောင်ကဲ့သို့ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်"''' စရိုက်များကို ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်ဟု ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite magazine|date=26 June 2009|title=Must List 2009: TV|url=https://ew.com/article/2009/06/19/must-list-2009-tv/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625163921/http://www.ew.com/ew/article/0,,20286014,00.html|archive-date=25 June 2009|archivedate=18 February 2011}}</ref> '''ကာဗဲလ်'''သည် ၎င်း၏ အနုပညာသက်တမ်းတစ်လျှောက် နာမည်ကျော် ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း အခွင့်အရေးများစွာကို လက်လွတ်ခဲ့ရဖူးပါသည်။ * '''Superman: [[စူပါမင်း|စူပါမန်း]]''' ** ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ McG ၏ ''Superman: Flyby'' ရုပ်ရှင်၌ '''စူပါမင်း (Superman)''' အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရပါသည်။ ** သို့သော် McG သည် စီမံကိန်းမှ နုတ်ထွက်သွားပြီး ဒါရိုက်တာ [[:en:Bryan_Singer|ဘာရန် စင်ဂါ (Bryan Singer)]] က တာဝန်ယူချိန်တွင် ''Superman Returns'' ၌ '''[[:en:Brandon_Routh|Brandon Routh]]''' ကို အဓိက မင်းသားအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သဖြင့် ကာဗဲလ် လက်လွတ်ခဲ့ရပါသည်။<ref name="Superman EW">{{Cite magazine|date=18 February 2011|title=Superman Soars Again|url=https://ew.com/article/2011/02/18/superman-soars-again/|archivedate=19 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406103839/https://ew.com/article/2011/02/18/superman-soars-again/|archive-date=6 April 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Wigler|first=Josh|date=6 May 2009|title=Tudors' Star Henry Cavill Was So Close To Playing Superman, He Even Wore The Cape!|url=http://splashpage.mtv.com/2009/05/06/tudors-star-henry-cavill-was-so-close-to-playing-superman-he-even-wore-the-cape/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304233744/http://splashpage.mtv.com/2009/05/06/tudors-star-henry-cavill-was-so-close-to-playing-superman-he-even-wore-the-cape|archive-date=4 March 2011|access-date=19 February 2011}}</ref> * '''Cedric Diggory ([[Harry Potter]]):''' ** ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ခဲ့သော [[ဟယ်ရီပေါ်တာနှင့် မီးကလပ် (ရုပ်ရှင်)|''ဟယ်ရီပေါ်တာနှင့် မီးကလပ်'' (ရုပ်ရှင်)]](''Harry Potter and the Goblet of Fire)'' ဇာတ်ကား၌ '''[[:en:List_of_Harry_Potter_characters#Cedric_Diggory|Cedric Diggory]]''' ဇာတ်ရုပ်အတွက် ကာဗဲလ်အား ရွေးချယ်ရန် ပရိသတ်များက တောင်းဆိုမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ အဆိုပါ ဇာတ်ရုပ်ကို နောက်ဆုံးတွင် '''[[:en:Robert_Pattinson|‌ရောဘတ် ပတင်ဆန် (Robert Pattinson)]]''' က ရရှိခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=22 February 2008|title=Henry Cavill for Cedric Diggory|url=http://www.intensevibe.org/index.php?topic=855.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726181700/http://www.intensevibe.org/index.php?topic=855.0|archive-date=26 July 2011|access-date=19 February 2011}}</ref> * '''Edward Cullen [[:en:The_Twilight_Saga_(film_series)|(Twilight)]]:''' ** ''[[:en:The_Twilight_Saga_(film_series)|Twilight]]'' စီးရီးစာရေးဆရာ '''[[:en:Stephenie_Meyer|Stephenie Meyer]]''' ကိုယ်တိုင်က '''[[:en:Edward_Cullen|Edward Cullen]]''' ဇာတ်ကောင်အတွက် '''ကာဗဲလ်'''ကို သရုပ်ဆောင်စေလိုကြောင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံပြောကြားခဲ့ပြီး သူ့ကို "ကျွန်မရဲ့ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ Edward" <ref>{{Cite web|last=Morris|first=William|date=26 October 2005|title=Interview: ''Twilight'' author Stephenie Meyer|url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512095633/http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|archive-date=12 May 2012|access-date=19 February 2011}}</ref> ဟု ချီးမွမ်းခဲ့ပါသည်။ <ref name="Meyer">{{Cite web|last=Meyer|first=Stephenie|date=7 July 2007|title=Twilight Movie Updates from 2007|url=http://www.stepheniemeyer.com/movie_archives.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026171539/http://www.stepheniemeyer.com/movie_archives.html|archive-date=26 October 2009|access-date=19 February 2011}}</ref> ** သို့သော် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး စတင်ချိန်တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် အဆိုပါ ဇာတ်ကောင်အတွက် အသက်ကြီးလွန်းနေပြီ <ref name="Meyer" /> <ref>{{Cite web|date=2 November 2009|title=Henry Cavill Talks Twilight|url=https://www.youtube.com/watch?v=mdiCf1I2YzM|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210050657/https://www.youtube.com/watch?v=mdiCf1I2YzM|archive-date=10 February 2017|access-date=19 February 2011}}</ref> ဖြစ်သောကြောင့် ထိုအခန်းကဏ္ဍကိုလည်း '''[[:en:Robert_Pattinson|‌ရောဘတ် ပတင်ဆန် (Robert Pattinson)]]''' ကသာ ရရှိခဲ့ပြန်ပါသည်။ * '''[[လင်းနို့လူသား|Batman: လင်းနို့လူသား]]''' ** ''[[:en:Batman_Begins|Batman Begins]]'' တွင် '''[[လင်းနို့လူသား]]''' ဇာတ်ရုပ်အတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ '''ကာဗဲလ်'''က ၎င်းသည် အဆိုပါနေရာအတွက် လျှောက်လွှာတင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကမ်းလှမ်းခံရခြင်း လုံးဝမရှိခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုပြောကြားခဲ့ပါသည်။ <ref name="Superman EW" /> <ref name="HC Interview">{{Cite web|date=21 June 2009|title=Henry Cavill Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=FTLmPZH8G10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412151811/https://www.youtube.com/watch?v=FTLmPZH8G10|archive-date=12 April 2016|access-date=19 February 2011}}</ref> === James Bond ဇာတ်ရုပ်အတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်း === ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် ''[[:en:Casino_Royale_(2006_film)|ကစီနို ရိုရယ် (Casino Royale)]]'' ရုပ်ရှင်အတွက် '''[[ဂျိမ်းစ်ဘွန်း (ဇာတ်ကောင်)|ဂျိမ်းစ်ဘွန်း]]''' ဇာတ်ရုပ်ရွေးချယ်ရာတွင် နောက်ဆုံး ဆန်ခါတင်အဆင့်အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပါသည်။ <ref name="HC Interview" /> * ဇာတ်ကားထုတ်လုပ်သူများနှင့် ဒါရိုက်တာ [[:en:Martin_Campbell|'''မာတင် ကမ်ဘယ်လ် (Martin Campbell''' )]]တို့သည် ၎င်းနှင့် '''[[:en:Daniel_Craig|ဒေနီရယ် ကရာ့ (Daniel Craig)]]''' အကြား မည်သူ့ကို ရွေးချယ်ရမည်ကို ချီတုံချတုံဖြစ်ခဲ့ကြပါသည်။ * သတင်းများအရ '''ဒါရိုက်တာ Campbell''' သည် '''ကာဗဲလ်'''ကို ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ထုတ်လုပ်သူများက ပို၍ '''အသက်ကြီးသော Bond''' တစ်ဦးကို နှစ်သက်ခဲ့ကြပါသည်။နောက်ဆုံးတွင် '''Daniel Craig''' က အဆိုပါ အခန်းကဏ္ဍကို ရရှိသွားခဲ့ပါသည်။<ref name="Superman EW" /> <ref>{{Cite web|date=22 March 2007|title=David Arnold discusses screentesting the new James Bond, and Daniel Craig's competition|url=https://www.mi6-hq.com/news/index.php?itemid=4863&catid=4&t=mi6&s=news|access-date=19 February 2011|archive-date=17 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217132134/http://www.mi6-hq.com/news/index.php?itemid=4863&catid=4&t=mi6&s=news}}</ref> '''''ကာဗဲလ်'''သည် The Tudors ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း၌ပင် အခြားရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါသည်။'' * '''''၂၀၀၈ ခုနှစ်:''' ဒါရိုက်တာ [[:en:Joel_Schumacher|Joel Schumacher]] ၏ သည်းဖိုရုပ်ရှင်ဖြစ်သော [[:en:Blood_Creek|Blood Creek]] တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။'' * '''''၂၀၀၉ ခုနှစ်:''' [[:en:Woody_Allen|Woody Allen]] ၏ ဟာသရုပ်ရှင် [[:en:Whatever_Works|Whatever Works]] တွင် '''ဇာတ်ပို့နေရာ'''မှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|last=Freydkin|first=Donna|date=26 June 2009|title='Whatever' makes Henry Cavill tick|work=[[USA Today]]|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2009-06-24-henry-cavill_N.htm|archivedate=4 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924234454/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2009-06-24-henry-cavill_N.htm|archive-date=24 September 2015}}</ref>'' * '''''၂၀၁၁ ခုနှစ်:''' နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် <ref>{{Cite news|last=Billington|first=Alex|date=17 May 2010|title=First Look: Tarsem Singh's 'Immortals' Epic with Henry Cavill|work=FirstShowing.net|url=http://www.firstshowing.net/2010/first-look-tarsem-singhs-immortals-epic-with-henry-cavill/|archivedate=19 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209015616/http://www.firstshowing.net/2010/first-look-tarsem-singhs-immortals-epic-with-henry-cavill/|archive-date=9 February 2011}}</ref> ဒါရိုက်တာ [[:en:Tarsem_Singh|Tarsem Singh]] ၏ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ရုပ်ရှင်ကားကြီးဖြစ်သည့် [[:en:Immortals_(2011_film)|Immortals]] တွင် '''[[:en:Theseus|Theseus]]''' အဖြစ် '''ခေါင်းဆောင် မင်းသားနေရာ'''မှ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။'' * '''''၂၀၁၂ ခုနှစ်:''' [[:en:The_Cold_Light_of_Day_(2012_film)|The Cold Light of Day]] ရုပ်ရှင်တွင် '''[[:en:Bruce_Willis|Bruce Willis]]''' နှင့်အတူ တွဲဖက်ကာ အဓိက သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite news|last=Holden|first=Stephen|date=7 September 2012|title=For Spy's Family, a Bad Trip|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/movies/bruce-willis-stars-in-the-cold-light-of-day.html|work=[[The New York Times]]|archivedate=23 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820042949/https://www.nytimes.com/2012/09/08/movies/bruce-willis-stars-in-the-cold-light-of-day.html|archive-date=20 August 2014}}</ref>'' === ၂၀၁၁-၂၀၀၂၃- စချိန်ချိုးခြင်းနှင့် ပင်မရေစီးကြောင်း အောင်မြင်မှု === [[ဖိုင်:Zack_Snyder_&_Henry_Cavill_2013.jpg|left|thumb|၂၀၁၃ ခုနှစ် ဆစ်ဒနီတွင် ပြသခဲ့သော ''Man of Steel'' ဇာတ်ကားတွင် Cavill နှင့် Zack Snyder တို့ ပါဝင်ခဲ့သည် ။]] ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဒါရိုက်တာ '''[[:en:Zack_Snyder|Zack Snyder]]''' ရိုက်ကူးမည့် ''Man of Steel'' ရုပ်ရှင်အတွက် '''ကာဗဲလ်'''အား '''[[စူပါမင်း|ကလပ်ခ် ကန့် / စူပါမန်း]]''' ဇာတ်ရုပ်နေရာတွင် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားဝင် ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|date=30 January 2011|title=Henry Cavill to Play Superman|url=http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202154330/http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman|archive-date=2 February 2011|access-date=30 January 2011|work=SuperHeroHype.com}}</ref> * '''ဒါရိုက်တာ Snyder''' က '''ကာဗဲလ်'''အား '''"ဝတ်ရုံနှင့် 'S' တံဆိပ်ကို ဝတ်ဆင်ရန် အသင့်တော်ဆုံး ရွေးချယ်မှု"''' ဟု ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite news|last=Venutolo|first=Anthony|date=30 January 2011|title=Henry Cavill cast as Superman in Zack Snyder's reboot|work=NJ|url=https://www.nj.com/entertainment/2011/01/henry_cavill_cast_as_superman.html|archivedate=19 February 2011|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025150824/https://www.nj.com/entertainment/2011/01/henry_cavill_cast_as_superman.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ditzian|first=Eric|date=1 February 2011|title='Superman' Star Henry Cavill Will Be 'Amazing', Christopher Nolan Says|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657029/superman-star-henry-cavill-will-be-amazing-christopher-nolan.jhtml|archivedate=7 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.mtv.com/news/articles/1657029/superman-star-henry-cavill-will-be-amazing-christopher-nolan.jhtml|archive-date=7 March 2011|accessdate=1 November 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.mtv.com/news/articles/1657029/superman-star-henry-cavill-will-be-amazing-christopher-nolan.jhtml}}</ref> ဖျေ * ဖျော်ဖြေရေး မီဒီယာများကလည်း '''ဟင်နရီ ကာဗဲလ်'''၏ အောင်မြင်မှုလမ်းခရီးကို အားပေးချီးကျူးခဲ့ကြပါသည်။<ref>{{Cite news|last=Ditzian|first=Eric|date=31 January 2011|title='Superman' Star Henry Cavill Had Long Road To Landing The Role|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1656948/henry-cavill-superman.jhtml|archivedate=22 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110322200904/http://www.mtv.com/news/articles/1656948/henry-cavill-superman.jhtml|archive-date=22 March 2011|accessdate=1 November 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322200904/http://www.mtv.com/news/articles/1656948/henry-cavill-superman.jhtml}}</ref> <ref>{{Cite web|date=30 January 2011|title=Henry Cavill: The Next Superman|url=https://www.cbsnews.com/news/henry-cavill-the-next-superman/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233913/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20030010-10391698.html|archive-date=31 January 2011|access-date=31 January 2011|work=CBS News}}</ref> ==== ကာဗဲလ်၏ သဘောထားမှတ်ချက် ==== ဤအခန်းကဏ္ဍအတွက် ရွေးချယ်ခံရခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ '''ကာဗဲလ်'''က အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့ပါသည်-<blockquote>"စူပါဟီးရိုးများရဲ့ အဆင့်အတန်းမှာ '''Superman''' ဟာ အချိန်တိုင်းမှာ အသိအမှတ်ပြုမှုအများဆုံးနဲ့ အလေးစားရဆုံး ဇာတ်ကောင်ဖြစ်ပြီး၊ သူ့ကို ရုပ်ရှင်ဖန်သားပြင်ထက်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာနိုင်မှုရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ခွင့်ရတဲ့အတွက် ကျွန်တော် ဂုဏ်ယူမိပါတယ်" ဟု ဆိုပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Bettinger|first=Brendan|date=30 January 2011|title=Henry Cavill is SUPERMAN!|url=https://collider.com/henry-cavill-superman/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801093310/http://collider.com/henry-cavill-superman/|archive-date=1 August 2015|access-date=25 July 2013|work=Collider}}</ref> </blockquote> ==== ဆက်လက် သရုပ်ဆောင်မှုများ ==== * '''ကာဗဲလ်'''သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ခဲ့သော ''[[:en:Batman_v_Superman:_Dawn_of_Justice|Batman v Superman: Dawn of Justice]]'' ရုပ်ရှင်တွင်လည်း '''[[စူပါမင်း|စူပါမန်း]]''' ဇာတ်ရုပ်ကို ပြန်လည်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဇာတ်ကားသည် Batman <ref>{{Cite news|title=Batman vs Superman: first pictures from the film|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/film/batman-v-superman-dawn-of-justice/first-movie-pictures/|archivedate=23 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023035201/http://www.telegraph.co.uk/film/batman-v-superman-dawn-of-justice/first-movie-pictures/|archive-date=23 October 2015}}</ref> နှင့် [[Wonder Woman (၂၀၁၇ ရုပ်ရှင်)|Wonder Woman]] တို့နှင့် ဇာတ်လမ်းဆုံသည့် နောက်ဆက်တွဲ ရုပ်ရှင်ဖြစ်ပါသည်။ * သူသည် ''[[:en:Suicide_Squad_(2016_film)|Suicide Squad]]'' ရုပ်ရှင်အဖွဲ့သားများကို အံ့အားသင့်စေရန်အတွက် '''[[:en:San_Diego_Comic-Con|San Diego Comic-Con]]''' ပွဲတော်သို့ '''အသွင်ဖျက်ပြီး''' သွားရောက်ခဲ့ပါသေးသည်။<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=4 December 2013|title=Gal Gadot to Play Wonder Woman in 'Batman vs. Superman'|url=https://variety.com/2013/film/news/gal-gadot-wonder-woman-batman-vs-superman-1200918310/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205155028/http://variety.com/2013/film/news/gal-gadot-wonder-woman-batman-vs-superman-1200918310/|archive-date=5 December 2013|access-date=4 December 2013|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref>{{Cite web|date=17 January 2014|title=Warner Bros. Pictures Pushes Batman vs. Superman Back to 2016|url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=113669|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201094626/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=113669|archive-date=1 February 2014|access-date=20 January 2014|work=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Schwerdtfeger|first=Conner|date=25 July 2016|title=Watch Henry Cavill Prank The Suicide Squad Cast At Comic-Con|url=https://www.cinemablend.com/news/1538220/watch-henry-cavill-prank-the-suicide-squad-cast-at-comic-con|archive-url=https://web.archive.org/web/20160726140308/http://www.cinemablend.com/news/1538220/watch-henry-cavill-prank-the-suicide-squad-cast-at-comic-con|archive-date=26 July 2016|access-date=25 July 2016|work=Cinemablend}}</ref> '''၂၀၁၇ ခုနှစ်''' တွင် မိသားစုအရေးကြောင့် ဒါရိုက်တာ '''Snyder''' စီမံကိန်းမှ နုတ်ထွက်သွားပြီးနောက် ဒါရိုက်တာ '''[[:en:Joss_Whedon|Joss Whedon]]''' မှ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော ''[[:en:Justice_League_(film)|Justice League]]'' ရုပ်ရှင် (ရုပ်ရှင်ရုံတင် ဗားရှင်း) တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် '''Superman''' အဖြစ် ပြန်လည်ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite magazine|date=22 February 2021|title='Justice League': The Shocking, Exhilarating, Heartbreaking True Story of #TheSnyderCut|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/02/the-true-story-of-justice-league-snyder-cut|archivedate=19 September 2021}}</ref> * '''၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ:''' ပရိသတ်များ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တောင်းဆိုမှုကြောင့် '''"Snyder cut"''' ကို ပြသခဲ့ရာ၊ '''ကာဗဲလ်'''သည် ''[[:en:Zack_Snyder's_Justice_League|Zack Snyder's Justice League]]'' တွင် '''Superman''' အဖြစ် ထပ်မံ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=23 March 2021|title=Justice League: Superman's Black Suit Change Explained By Costume Designer|url=https://screenrant.com/zack-snyder-justice-league-superman-black-suit-explained/|access-date=19 September 2021|language=en-US|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406175519/https://screenrant.com/zack-snyder-justice-league-superman-black-suit-explained/}}</ref> '''၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင်'''သူ၏ မန်နေဂျာ '''[[:en:Dany_Garcia|Dany Garcia]]''' က '''ကာဗဲလ်'''သည် '''Superman''' ၏ '''တစ်ကိုယ်တော် ရုပ်ရှင်အသစ်'''အတွက် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite news|date=15 September 2016|title=Dwayne Johnson's Rock: Meet Dany Garcia, The Woman Behind Hollywood's Highest Earner|url=http://www.newsweek.com/dwayne-johnsons-rock-meet-dany-garcia-woman-behind-hollywoods-highest-earner-497885|archivedate=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427183521/http://www.newsweek.com/dwayne-johnsons-rock-meet-dany-garcia-woman-behind-hollywoods-highest-earner-497885|archive-date=27 April 2018}}</ref> ဒါရိုက်တာများဖြစ်သည့် '''Matthew Vaughn<ref>{{Cite web|date=13 March 2017|title=Man of Steel 2: Matthew Vaughn Eyed to Direct Sequel|url=https://collider.com/man-of-steel-2-director-matthew-vaughn/|access-date=19 September 2021|language=en-US|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112041620/https://collider.com/man-of-steel-2-director-matthew-vaughn/}}</ref>''' နှင့် '''[[:en:Christopher_McQuarrie|Christopher McQuarrie]]<ref>{{Cite web|date=5 July 2019|title=Looks Like Christopher McQuarrie Pitched Both Superman And Green Lantern Movies To DC|url=https://www.cinemablend.com/news/2476094/looks-like-christopher-mcquarrie-pitched-both-superman-and-green-lantern-movies-to-dc|access-date=19 September 2021|archive-date=5 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705204956/https://www.cinemablend.com/news/2476094/looks-like-christopher-mcquarrie-pitched-both-superman-and-green-lantern-movies-to-dc}}</ref>''' တို့သည်လည်း စိတ်ဝင်စားမှုရှိကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ ''Justice League'' ထွက်ရှိပြီး မကြာမီတွင် '''ကာဗဲလ်'''က ၎င်းသည် '''Superman''' ဇာတ်ရုပ်အတွက် ရုပ်ရှင်တစ်ကား ထပ်မံရိုက်ကူးရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite news|date=19 November 2017|title=Henry Cavill on the secrets of Superman's return in 'Justice League'|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-superman-justice-league-henry-cavill-20171119-story.html|archivedate=20 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120194329/http://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-superman-justice-league-henry-cavill-20171119-story.html|archive-date=20 November 2017}}</ref> === သူလျှိုရုပ်ရှင်များတွင် ပါဝင်ခြင်း === ==== [[:en:The_Man_from_U.N.C.L.E._(film)|The Man from U.N.C.L.E]] (၂၀၁၅) ==== ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ '''Guy Ritchie''' ရိုက်ကူးသည့် သူလျှိုဇာတ်လမ်းတွဲကို ရုပ်ရှင်အဖြစ် ပြန်လည်ဖန်တီးထားသော ''The Man from U.N.C.L.E'' ဇာတ်ကား၌ '''[[:en:Armie_Hammer|Armie Hammer]]''' နှင့်အတူတွဲဖက်ကာ '''တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်'''အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite news|last=Alexander|first=Bryan|date=4 June 2013|title='Man of Steel' star Henry Cavill needs nerves of steel|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2013/06/04/man-of-steel-henry-cavill/2384785/|archivedate=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803013033/https://www.usatoday.com/story/life/movies/2013/06/04/man-of-steel-henry-cavill/2384785/|archive-date=3 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Didelot|first=Patricia|date=5 June 2013|title=Henry Cavill Confirms His Role In 'The Man From U.N.C.L.E.' And Shares More About 'Man Of Steel'|url=http://www.inquisitr.com/688284/henry-cavill-confirms-his-role-in-the-man-from-u-n-c-l-e-and-shares-more-about-man-of-steel/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613124225/http://www.inquisitr.com/688284/henry-cavill-confirms-his-role-in-the-man-from-u-n-c-l-e-and-shares-more-about-man-of-steel/|archive-date=13 June 2013|access-date=23 June 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Nepales|first=Ruben V.|date=6 June 2013|title=From 'Man of Steel' to 'Man From U.N.C.L.E.'|url=http://entertainment.inquirer.net/97421/from-man-of-steel-to-man-from-u-n-c-l-e|archivedate=23 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612020713/http://entertainment.inquirer.net/97421/from-man-of-steel-to-man-from-u-n-c-l-e|archive-date=12 June 2013}}</ref> ==== [[:en:Mission:_Impossible_–_Fallout|Mission: Impossible – Fallout]] (၂၀၁၈) ==== ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်စီးရီး၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ဇာတ်ကားဖြစ်သည့် အက်ရှင်သူလျှိုရုပ်ရှင်ကားကြီး ''Mission: Impossible – Fallout'' တွင် '''August Walker''' အဖြစ် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာသည်းထိတ်ရင်ဖိုရုပ်ရှင် ''[[:en:Night_Hunter_(2018_film)|Night Hunter]]'' (မူလခေါင်းစဉ် Nomis) တွင် '''ခေါင်းဆောင် မင်းသား'''အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။။<ref>{{Cite web|date=10 February 2017|title=Sir Ben Kingsley to Shoot 'Nomis' in Winnipeg|url=http://www.chrisd.ca/2017/02/10/sir-ben-kingsley-henry-cavill-nomis-winnipeg/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225053030/http://www.chrisd.ca/2017/02/10/sir-ben-kingsley-henry-cavill-nomis-winnipeg/|archive-date=25 February 2017|access-date=24 February 2017}}</ref> '''ကာဗဲလ်'''သည် '''Daniel Craig''' ဇာတ်ရုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် '''James Bond''' ဇာတ်ရုပ်ကို ဆက်ခံရန် စိတ်ဝင်စားမှုရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=23 April 2013|title=Superman star keen to try Bond|url=http://www.3news.co.nz/Superman-star-keen-to-try-Bond/tabid/418/articleID/295213/Default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020084023/http://www.3news.co.nz/Superman-star-keen-to-try-Bond/tabid/418/articleID/295213/Default.aspx|archive-date=20 October 2013|access-date=23 April 2013}}</ref> [[ဖိုင်:Henry_Cavill_(28487498052)_(cropped).jpg|thumb|၂၀၁၆ San Diego Comic-Con တွင် Cavill]] === The Witcher ဇာတ်လမ်းတွဲနှင့် ထွက်ခွာခြင်း === ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ '''ကာဗဲလ်'''သည် [[နက်ဖလစ်|Netflix]] မှ ထုတ်လုပ်သည့် '''''[[:en:The_Witcher_(TV_series)|The Witcher]]''''' စိတ်ကူးယဉ် ဒရာမာ ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဗီဇပြောင်း သတ္တဝါမုဆိုး '''[[:en:Geralt_of_Rivia|Geralt of Rivia]]''' အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် ပိုလန်စာရေးဆရာ '''[[:en:Andrzej_Sapkowski|Andrzej Sapkowski]]''' ၏ စာအုပ်စီးရီးကို ပြန်လည်အသက်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web|title=Henry Cavill on Instagram: "My new mailing address is: Geralt C/O Vesemir Kaer Morhen Kaer Morhen Valley Hertch Kaedwen Please note, I'm rarely there..."|url=https://www.instagram.com/p/BnTrcgwFgSk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513005225/https://www.instagram.com/p/BnTrcgwFgSk/|archive-date=13 May 2019|access-date=4 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|date=4 September 2018|title=Henry Cavill to Star in 'Witcher' Series at Netflix|url=https://variety.com/2018/tv/news/henry-cavill-the-witcher-netflix-series-1202925521/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904153444/https://variety.com/2018/tv/news/henry-cavill-the-witcher-netflix-series-1202925521/|archive-date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|date=4 September 2018|title=Henry Cavill to Topline Netflix Drama Series 'The Witcher'|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/henry-cavill-star-netflix-drama-series-witcher-1139388|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230104/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/henry-cavill-star-netflix-drama-series-witcher-1139388|archive-date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|date=31 October 2019|title=Netflix's The Witcher begins streaming in December|url=https://www.cnet.com/news/netflixs-the-witcher-begins-streaming-in-december/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031164419/https://www.cnet.com/news/netflixs-the-witcher-begins-streaming-in-december/|archive-date=31 October 2019|access-date=31 October 2019}}</ref> ==== ပွဲဦးထွက်နှင့် အောင်မြင်မှု ==== * ဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြသခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် '''ဝါဆော (Warsaw)''' မြို့ရှိ Służewiec မြင်းပြိုင်ကွင်း၌ '''ပွဲဦးထွက်ပြသပွဲ'''ကို စောစီးစွာ ကျင်းပခဲ့ပါသည်။ * ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် အလွန်'''အောင်မြင်ကျော်ကြားသော''' လက်ရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|date=19 December 2019|title=Premiera serialu "Wiedźmin" w Warszawie. Tak prezentowały się gwiazdy|url=https://www.wprost.pl/prime-time/10282162/premiera-serialu-wiedzmin-w-warszawie-tak-prezentowaly-sie-gwiazdy.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220195842/https://www.wprost.pl/prime-time/10282162/premiera-serialu-wiedzmin-w-warszawie-tak-prezentowaly-sie-gwiazdy.html|archive-date=20 December 2019|access-date=19 December 2019|language=pl-pl}}</ref> ==== ဇာတ်လမ်းတွဲမှ နုတ်ထွက်ခြင်း ==== * ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် '''ကာဗဲလ်'''နှင့် Netflix တို့က ၎င်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိမည့် '''တတိယရာသီ (Season 3)''' ပြီးနောက် ''The Witcher'' ဇာတ်လမ်းတွဲမှ '''ထွက်ခွာတော့မည်''' ဖြစ်ကြောင်း ပူးတွဲကြေညာခဲ့ပါသည်။ သူ၏ နေရာတွင် သရုပ်ဆောင် '''[[:en:Liam_Hemsworth|လီရမ် ဟမ်းဝေ့ Liam Hemsworth]]''' မှ အစားထိုး ပါဝင်မည် ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=29 October 2022|title=The Witcher' Season 4 Recasts Geralt of Rivia With Liam Hemsworth, Henry Cavill to Exit Series|url=https://variety.com/2022/tv/news/the-witcher-liam-hemsworth-henry-cavill-leaving-season-4-1235417724/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221029214249/https://variety.com/2022/tv/news/the-witcher-liam-hemsworth-henry-cavill-leaving-season-4-1235417724/|archive-date=29 October 2022|access-date=30 October 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|date=29 October 2022|title=Liam Hemsworth To Replace Henry Cavill In 'The Witcher' Season 4 After Early Netflix Renewal|url=https://deadline.com/2022/10/liam-hemsworth-to-replace-henry-cavill-in-the-witcher-season-4-1235158299/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215010627/https://deadline.com/2022/10/liam-hemsworth-to-replace-henry-cavill-in-the-witcher-season-4-1235158299/|archive-date=15 December 2022|access-date=3 November 2022|language=en-US}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် [[:en:Legendary_Entertainment|Legendary Entertainment]] မှ ဖန်တီးသော ''[[:en:The_Enola_Holmes_Mysteries|The Enola Holmes Mysteries]]'' ဝတ္ထုကို မှီငြမ်းထားသည့် ဇာတ်ကား၌ '''[[ရှားလော့ခ်ဟုမ်း|ရှားလော့ခ်ဟုမ်း (Sherlock Holmes)]]''' အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်တွင် '''[[Millie Bobby Brown]]''' က နာမည်ကျော် စုံထောက်၏ ညီမငယ်ဖြစ်သော '''Enola Holmes''' ဇာတ်ရုပ်နေရာမှ အဓိက ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|date=27 June 2019|title=Henry Cavill To Play Sherlock Holmes In Legendary's 'Enola Holmes' Adaptation|url=https://deadline.com/2019/06/henry-cavill-millie-bobby-brown-legendary-enola-holmes-movie-1202637353/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627232932/https://deadline.com/2019/06/henry-cavill-millie-bobby-brown-legendary-enola-holmes-movie-1202637353/|archive-date=27 June 2019|access-date=28 June 2019}}</ref> * '''၂၀၂၂ ခုနှစ်'''တွင်လည်း '''ကာဗဲလ်'''သည် ''[[:en:Enola_Holmes_2|Enola Holmes 2]]'' ရုပ်ရှင်၌ '''Sherlock''' ဇာတ်ရုပ်ကို ထပ်မံသရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=13 May 2021|title=Millie Bobby Brown, Henry Cavill Return Set for ˜Enola Holmes Sequel|url=https://variety.com/2021/film/news/millie-bobby-brown-henry-cavill-enola-holmes-sequel-1234972060/|access-date=3 July 2021|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513231826/https://variety.com/2021/film/news/millie-bobby-brown-henry-cavill-enola-holmes-sequel-1234972060/amp/}}</ref> * '''၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့'''တွင် '''[[:en:Valnet#Collider|Collider]]''' သတင်းဌာနက '''Netflix''' သည် ''Enola Holmes 3'' အတွက် ဇာတ်ညွှန်းကို ရေးသားနေကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=2023-11-07|title='Enola Holmes 3' Is in Development at Netflix [Exclusive]|url=https://collider.com/enola-holmes-3-netflix/|access-date=2024-01-12|language=en}}</ref> '''ဟင်နရီ ကာဗဲလ်'''သည် လက်ရှိတွင်လည်း ကြီးမားသည့် ရုပ်ရှင်စီမံကိန်းများစွာ၌ ဆက်လက်ပါဝင်ရန် စီစဉ်လျက်ရှိပါသည်။ * '''[[:en:Highlander_(film)|Highlander]] (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ)''' ** ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ''Highlander'' ရုပ်ရှင်ကို '''ပြန်လည်အသက်သွင်းမည့် (Reboot)''' ဇာတ်ကား၌ '''[[:en:Connor_MacLeod|Connor MacLeod]]''' အဖြစ် '''ကာဗဲလ်''' သရုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=21 May 2021|title=Henry Cavill To Star in Lionsgate's 'Highlander' Reboot From Chad Stahelski|url=https://deadline.com/2021/05/henry-cavill-lionsgates-highlander-reboot-chad-stahelski-1234761916/|access-date=21 May 2021|language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521190931/https://deadline.com/2021/05/henry-cavill-lionsgates-highlander-reboot-chad-stahelski-1234761916/}}</ref> * '''[[:en:Argylle|Argylle]] (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ)''' ** ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ဒါရိုက်တာ '''Matthew Vaughn''' ၏ သူလျှိုရုပ်ရှင်အသစ်ဖြစ်သော ''[[:en:Argylle|Argylle]]'' ၌ '''ကြယ်ပွင့်သရုပ်ဆောင်များ'''နှင့်အတူ '''ကာဗဲလ်''' ပါဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Yossman|first=K. J.|date=8 July 2021|title=Henry Cavill, Samuel L. Jackson, Bryce Dallas Howard Among A-List Cast for Matthew Vaughn's Spy Thriller 'Argylle'|url=https://variety.com/2021/film/news/matthew-vaughan-argylle-film-henry-cavill-1235014809/|access-date=16 October 2021|language=en-US|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709034443/https://variety.com/2021/film/news/matthew-vaughan-argylle-film-henry-cavill-1235014809/}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Wiseman|first=Andreas|date=8 July 2021|title=Henry Cavill, Sam Rockwell, Bryce Dallas Howard, Bryan Cranston, Dua Lipa, Samuel L. Jackson, John Cena, Catherine O'Hara Set For New Matthew Vaughn Spy Franchise 'Argylle'|url=https://deadline.com/2021/07/henry-cavill-sam-rockwell-dua-lipa-bryan-cranston-samuel-jackson-john-cena-bruce-dallas-howard-new-movie-argylle-1234788568/|access-date=3 November 2022|language=en-US|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709002625/https://deadline.com/2021/07/henry-cavill-sam-rockwell-dua-lipa-bryan-cranston-samuel-jackson-john-cena-bruce-dallas-howard-new-movie-argylle-1234788568/}}</ref> * '''The Rosie Project (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ)''' ** ထိုလတွင်ပင် '''Deadline''' ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်က '''ကာဗဲလ်'''သည် ဒါရိုက်တာ '''Steve Falk''' ၏ ''[[:en:The_Rosie_Project|The Rosie Project]]'' တွင် '''ခေါင်းဆောင်မင်းသား'''အဖြစ် ပါဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်သည် ဩစတြေးလျစာရေးဆရာ '''[[:en:Graeme_Simsion|Graeme Simsion]]''' ရေးသားသည့် အမည်တူစာအုပ်ကို အခြေခံထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=14 July 2021|title=Henry Cavill To Star In 'The Rosie Project'|url=https://deadline.com/2021/07/henry-cavill-the-rosie-project-1234792571/|access-date=20 July 2021|language=en-US|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720093546/https://deadline.com/2021/07/henry-cavill-the-rosie-project-1234792571/}}</ref> === Superman အဖြစ် နောက်ဆုံး သရုပ်ဆောင်မှု === ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် Warner Bros Discovery. နှင့် '''တစ်ကြိမ်သာ ရည်ရွယ်သည့် စာချုပ်'''ကို ဆွေးနွေးချုပ်ဆိုခဲ့ပါသည်။ ယင်းစာချုပ်အရ '''[[:en:Black_Adam_(film)|Black Adam]]''' ရုပ်ရှင်တွင် '''Superman''' အဖြစ် ဇာတ်ပို့သရုပ်ဆောင် (Cameo) အဖြစ် ပြန်လာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Graham-Lowery|first=Nathan|date=2022-10-22|title=Black Adam Post Credits Scene Actor Signed One-Off Deal For DCEU Movie|url=https://screenrant.com/black-adam-henry-cavill-superman-dc-movie-future/|access-date=2025-10-12|language=en}}</ref> * သူသည် အဆိုပါရုပ်ရှင်၏ '''အလယ်ခရက်ဒစ် (Mid-Credit) မြင်ကွင်း'''တွင် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref name="Variety Black Adam">{{Cite web|last=Spangler|first=Todd|date=13 October 2022|title=As 'Black Adam' End-Credits Scene Leaks on Social Media, Twitter and TikTok Work to Delete Infringing Content|url=https://variety.com/2022/digital/news/black-adam-credits-scene-leaks-social-media-major-spoiler-1235402852/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013232342/https://variety.com/2022/digital/news/black-adam-credits-scene-leaks-social-media-major-spoiler-1235402852/|archive-date=13 October 2022|access-date=14 October 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Henry Cavill says he picked the Superman costume he wore in 'Black Adam' and 'never gave up hope' about returning to the role|url=https://news.yahoo.com/henry-cavill-says-picked-superman-094816625.html|access-date=28 October 2022|date=27 October 2022|language=en-US|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028054149/https://news.yahoo.com/henry-cavill-says-picked-superman-094816625.html}}</ref> * သို့သော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် {{Refn|Ties with Warner Bros. were severed in late-2018 after Cavill was unable to film a scheduled cameo appearance as Superman for the film [[Shazam! (film)|Shazam!]]; Due to a dispute about Cavill's remaining contractual obligations following the theatrical release of [[Justice League (film)|Justice League]] in 2017 and being unavailable due to filming [[Mission: Impossible - Fallout]]. The shared universe continued branching out, but the role of Superman was never officially recast or immediately handled following these events. After five years of absence from the roll due to the contractual disputes and obligations to other projects, Cavill publicly announced in October 2022 that he was officially returning to the role of Superman, and stated his cameo in the Black Adam was meant to set up future appearances. However in December 2022, less than two months later, Cavill released another statement that his return as Superman was no longer moving forward after he had a meeting with newly appointed [[DC Studios]] heads James Guun and [[Peter Safran]] who planned to reboot the [[DC Extended Universe]] and the Superman character within a [[DC Universe (franchise)|new universe]]. For this reason another planned, and previously filmed, cameo Cavill had agreed to for the [[The Flash (film)| Flash film]] slated to release the following year was scrapped in post production and cut entirely from the final cut of the finished film.}} <ref>{{Cite web|last=Burlingame|first=Russ|date=2022-10-24|title=Henry Cavill Breaks Silence on His Return as Superman: "A Very Small Taste of Things to Come"|url=https://comicbook.com/movies/news/henry-cavill-breaks-silence-return-superman-black-adam/|access-date=2025-10-23|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-12-16|title=Henry Cavill Confirms He Will Not Return As Superman After ‘The Witcher’ Exit|url=https://www.yahoo.com/entertainment/henry-cavill-confirms-not-return-004955021.html|access-date=2025-10-23|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Kit|first=Tatiana Siegel,Borys|date=2018-09-12|title=Henry Cavill Out as Superman Amid Warner Bros.’ DC Universe Shake-Up (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-cavill-as-superman-warner-bros-dc-universe-shake-up-1142306/|access-date=2025-10-24|language=en-US}}</ref> (Footnotes တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း) ''Black Adam'' တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် ဤဇာတ်ဝင်ခန်းသည် '''ကာဗဲလ်'''၏ '''Superman''' အဖြစ် သရုပ်ဆောင်မှုများထဲမှ '''နောက်ဆုံး လက်ရာ''' ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Brown|first=Jodee|date=2024-04-17|title=Henry Cavill Pokes Fun at Short-Lived Superman Return in Black Adam|url=https://www.cbr.com/henry-cavill-short-lived-superman-return-black-adam/|access-date=2025-10-23|language=en}}</ref> === ၂၀၂၄-လက်ရှိ- Post-Superman အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း === ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် ဒါရိုက်တာ '''[[:en:Guy_Ritchie|Guy Ritchie]]''' နှင့် ထပ်မံပူးပေါင်းကာ ထုတ်လုပ်သူ '''[[:en:Jerry_Bruckheimer|Jerry Bruckheimer]]''' ၏ '''[[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]''' သူလျှို အက်ရှင်ရုပ်ရှင် ''T[[:en:The_Ministry_of_Ungentlemanly_Warfare|he Ministry of Ungentlemanly Warfare]]'' တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ဤဇာတ်ကားသည် ဗြိတိသျှစာရေးဆရာ '''[[:en:Damien_Lewis_(filmmaker)|Damien Lewis]]''' ၏ '''ဖြစ်ရပ်မှန်ဇာတ်လမ်း'''ကို အခြေခံထားပါသည်။<ref>{{Cite web|last=Wiseman|first=Andreas|date=28 October 2022|title=Henry Cavill & Eiza González To Lead Guy Ritchie WWII Action Spy Pic 'The Ministry Of Ungentlemanly Warfare' For Jerry Bruckheimer & Black Bear International — AFM Hot Pic|url=https://deadline.com/2022/10/henry-cavill-guy-ritchie-eiza-gonzalez-jerry-bruckheimer-world-war-two-action-movie-ministry-ungentlemanly-warfare-1235157749/|access-date=29 October 2022|archive-date=14 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214025331/https://deadline.com/2022/10/henry-cavill-guy-ritchie-eiza-gonzalez-jerry-bruckheimer-world-war-two-action-movie-ministry-ungentlemanly-warfare-1235157749/}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် [[မာဗယ်လ်ရုပ်ရှင်စကြဝဠာ|Marvel Cinematic Universe (MCU)]] ရုပ်ရှင် ''[[:en:Deadpool_&_Wolverine|Deadpool & Wolverine]]'' ၌ '''[[:en:Wolverine_(character)|Wolverine]]''' ၏ အမျိုးအစားကွဲ ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ် '''မမျှော်လင့်ဘဲ ဇာတ်ပို့သရုပ်ဆောင် (Cameo)''' နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ဇာတ်ကောင်ကို "'''[[:en:Logan_(film_character)#Other_versions|Cavillrine]]'''" ဟုလည်း နာမည်ပြောင်ပေးခဲ့ကြပါသည်။ '''ကာဗဲလ်'''သည် ဒါရိုက်တာ '''Ritchie''' ၏ အက်ရှင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုရုပ်ရှင်အသစ်ဖြစ်သော ''In The Grey'' တွင်လည်း ပြန်လည်ပူးပေါင်းမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုဇာတ်ကားကို '''၂၀၂၅ ခုနှစ်'''အတွင်း တစ်ချိန်ချိန်၌ ရုံတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပါသည်။<ref>{{Cite web|title=Warhammer Amazon Contracts Signed! The News Every Warhammer Fan Has Been Waiting For|url=https://www.warhammer-community.com/en-gb/articles/JsWh2mXs/warhammer-amazon-contracts-signed-the-news-every-warhammer-fan-has-been-waiting-for/|access-date=2025-05-20|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Major update on Amazon Studios Warhammer stories|url=https://www.warhammer-community.com/en-gb/articles/c2ngqfgb/major-update-on-amazon-studios-warhammer-stories/|access-date=2025-05-20|language=en-gb}}</ref> '''ကာဗဲလ်'''သည် '''Games Workshop''' နှင့် '''Amazon Studios''' တို့အကြား ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် စာချုပ်ကို အပြီးသတ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက် '''Warhammer 40,000''' ၏ ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံစီးရီးများအတွက် '''အမှုဆောင်ထုတ်လုပ်သူ'''အဖြစ်လည်းကောင်း၊ '''အဓိကမင်းသား'''အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ရန် စီစဉ်လျက်ရှိပါသည်။ * ဤပူးပေါင်းမှုသည် '''Warhammer 40,000''' ၏ ကျယ်ပြန့်သော စကြဝဠာကို ရုပ်ရှင်ဖန်သားပြင်ကြီးများနှင့် ရုပ်သံဖန်သားပြင်ငယ်များပေါ်သို့ ယူဆောင်လာရန်အတွက် '''ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ (Creative Guidelines)''' ကို အောင်မြင်စွာ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ * ယင်းမတိုင်မီက '''Amazon Studios''' သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အဆိုပါ '''Franchise''' (မူပိုင်ခွင့်) အတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို ရရှိထားခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|title=Warhammer Amazon Contracts Signed! The News Every Warhammer Fan Has Been Waiting For|url=https://www.warhammer-community.com/en-gb/articles/JsWh2mXs/warhammer-amazon-contracts-signed-the-news-every-warhammer-fan-has-been-waiting-for/|access-date=2025-05-20|website=Warhammer Community|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Major update on Amazon Studios Warhammer stories|url=https://www.warhammer-community.com/en-gb/articles/c2ngqfgb/major-update-on-amazon-studios-warhammer-stories/|access-date=2025-05-20|website=Warhammer Community|language=en-gb}}</ref> == လူထုပုံရိပ် == '''ဟင်နရီ ကာဗဲလ်'''သည် ရုပ်ရှင်အခန်းကဏ္ဍများအပြင် ၎င်း၏ ဖက်ရှင်နှင့် ဆွဲဆောင်မှုတို့အတွက်ပါ အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရပါသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် '''GQ''' မဂ္ဂဇင်း၏ '''"ဗြိတိန်၏ အဝတ်အစား အကောင်းဆုံး ဝတ်ဆင်သူ ၅၀ ဦး"''' စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရပါသည်။ <ref>{{Cite news|date=16 January 2017|title=Tinie Tempah and Mario Balotelli GQ's best dressed men|url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-16785136|archivedate=17 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711035511/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/16785136/tinie-tempah-and-mario-balotelli-gqs-best-dressed-men|archive-date=11 July 2019}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှ '''Glamour''' မဂ္ဂဇင်းမှ ၎င်းအား '''"ကမ္ဘာ့ ဆွဲဆောင်မှုအရှိဆုံး အမျိုးသား" (World's Sexiest Man)''' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=2 December 2013|title=Henry Cavill voted world's sexiest man in Glamour poll|url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-25185005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518232102/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/25185005/henry-cavill-voted-worlds-sexiest-man-in-glamour-poll|archive-date=18 May 2016|access-date=13 September 2015}}</ref> ထိုနှစ် (၂၀၁၃) ခုနှစ်တွင်ပင် '''Empire''' မဂ္ဂဇင်း၏ '''"၂၀၁၃ ခုနှစ်၏ ဆွဲဆောင်မှုအရှိဆုံး ရုပ်ရှင်ကြယ်ပွင့် ၁၀၀ ဦး"''' စာရင်းတွင် '''တတိယနေရာ'''၌ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရပါသည်။ <ref>{{Cite web|title=3. Henry Cavill – The 100 Sexiest Movie Stars 2013|url=https://www.empireonline.com/100sexiest2013/men/men.asp?star=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925150928/http://www.empireonline.com/100sexiest2013/men/men.asp?star=3|archive-date=25 September 2015|access-date=13 September 2015}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် '''ကာဗဲလ်'''သည် ဗြိတိသျှရေမွှေးအမှတ်တံဆိပ် '''Dunhill''' ၏ '''"မျက်နှာစာ" (Face)''' အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပါသည်။ <ref>{{Cite web|title=Dunhill Fragrances|url=http://www.dunhillfragrances.com/en/dunhill-london/bio.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222062033/http://www.dunhillfragrances.com/en/dunhill-london/bio.asp|archive-date=22 February 2010|access-date=19 February 2011}}</ref> သူသည် အဆိုပါအမှတ်တံဆိပ်အတွက် ရုပ်သံကြော်ငြာ '''နှစ်ခု'''၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=5 March 2008|title=Dunhill London fragrance with Henry Cavill|url=https://www.youtube.com/watch?v=JKqFMxdN3Pc|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723111042/https://www.youtube.com/watch?v=JKqFMxdN3Pc|archive-date=23 July 2016|access-date=19 February 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|date=13 February 2009|title=Henry Cavill – Dunhill Black|url=https://www.youtube.com/watch?v=5s3Y1NA29tA|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003054156/https://www.youtube.com/watch?v=5s3Y1NA29tA|archive-date=3 October 2016|access-date=19 February 2011}}</ref> == ကိုယ်ပိုင်ဘဝ == '''ကာဗဲလ်'''သည် လန်ဒန်မြို့၊ '''South Kensington''' တွင် နေထိုင်လျက်ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite news|last=Benson|first=Richard|date=13 March 2016|title=Why Henry Cavill is more Clark Kent than Superman|url=http://failover-www.thesundaytimes.co.uk/style/living/article1676212.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006072720/http://failover-www.thesundaytimes.co.uk/style/living/article1676212.html|archive-date=6 October 2016|accessdate=1 November 2025|archivedate=6 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006072720/http://failover-www.thesundaytimes.co.uk/style/living/article1676212.html}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Booth|first=Ali|date=3 April 2017|title=Henry Cavill Gushes About His Favorite Traveling Companion — His Dog|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/henry-cavills-dog-is-his-favorite-traveling-companion-w474777/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127084139/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/henry-cavills-dog-is-his-favorite-traveling-companion-w474777/|archive-date=27 January 2018|access-date=26 January 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Piper|first=Robert|date=8 March 2016|title=Henry Cavill on Batman v Superman, Dunhill suits and stockbroking|url=https://squaremile.com/features/the-interview-henry-cavill/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022175300/https://squaremile.com/features/the-interview-henry-cavill/|archive-date=22 October 2019|access-date=28 December 2019}}</ref> ==== အချစ်ရေး အခြေအနေ ==== * '''၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်'''အထိ အင်္ဂလိပ် မြင်းခုန်သမား '''Ellen Whitaker''' နှင့် စေ့စပ်ထားခဲ့ဖူးပါသည်။<ref>{{Cite news|date=4 May 2011|title=Superman actor to marry showjumper|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/superman-actor-to-marry-showjumper-28613870.html|archivedate=14 October 2020|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015141735/https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/superman-actor-to-marry-showjumper-28613870.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Johnson|first=Zach|date=20 August 2012|title=Henry Cavill, Ellen Whitaker Secretly End Engagement|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/henry-cavill-ellen-whitaker-secretly-end-engagement-2012208/|archivedate=14 October 2020|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015110234/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/henry-cavill-ellen-whitaker-secretly-end-engagement-2012208/}}</ref> * '''၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ'''တွင် '''Natalie Viscuso''' နှင့် ချစ်သူများ ဖြစ်နေကြောင်း တရားဝင် ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Sam|date=23 June 2023|title=Henry Cavill and Natalie Viscuso reveal new addition to family after suffering heartbreak earlier this year|url=https://www.derryjournal.com/read-this/henry-cavill-natalie-viscuso-new-addition-family-heartbreak-4195404|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624000000/https://www.derryjournal.com/read-this/henry-cavill-natalie-viscuso-new-addition-family-heartbreak-4195404|archive-date=24 June 2023|access-date=27 June 2023}}</ref> ==== သမီးလေး မွေးဖွားခြင်း ==== * '''၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့'''တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးရင်သွေးကို မျှော်လင့်နေကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web|last=Weaver|first=Ali|date=23 June 2023|title=All About Henry Cavill's Girlfriend of Over a Year, Natalie Viscuso|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a36088134/who-is-natalie-viscuso-henry-cavill-girlfriend/|access-date=27 June 2023|archive-date=29 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629210951/https://www.elle.com/culture/celebrities/a36088134/who-is-natalie-viscuso-henry-cavill-girlfriend/}}</ref> * '''<ref>{{Cite web|url=https://people.com/henry-cavill-and-girlfriend-natalie-viscuso-expecting-first-baby-together-8633567|title=Henry Cavill and Girlfriend Natalie Viscuso Expecting First Baby Together|language=EN|date=April 15, 2024|access-date=April 15, 2024}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ'''တွင် ဗြိတိသျှ '''GQ''' မဂ္ဂဇင်းနှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခု၌ '''သမီးလေး မွေးဖွားခဲ့ကြောင်း''' '''ကာဗဲလ်'''က ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|title=Henry Cavill Reveals the Sex of His First Baby with Girlfriend Natalie Viscuso in Rare Update on Family Life|url=https://people.com/henry-cavill-reveals-sex-of-first-baby-with-girlfriend-natalie-viscuso-rare-family-update-11774875|access-date=2025-10-10|language=en}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် လန်ဒန်ရှိ '''Roger Gracie''' ရဲ့ '''အကယ်ဒမီ'''တွင် လေ့ကျင့်နေသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး '''ဘရာဇီးလ် ဂျူဂျစ်ဆု''' ကို စတင်လေ့ကျင့်ခဲ့ပါတယ်။<ref>{{Cite web|date=26 May 2016|title=Superman Actor Henry Cavill Trains Jiu-Jitsu w/ Roger Gracie|url=https://www.bjjee.com/featured/superman-actor-henry-cavill-trains-jiu-jitsu-w-roger-gracie/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128125015/https://www.bjjee.com/featured/superman-actor-henry-cavill-trains-jiu-jitsu-w-roger-gracie/|archive-date=28 November 2017|access-date=26 February 2018}}</ref> ဒီကိုယ်ခံပညာဟာ သူ့ရဲ့ ကြံ့ခိုင်ရေးလုပ်ရိုးလုပ်စဉ်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအတွက် မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်လို့လည်း ပြောကြားခဲ့ဖူးပါတယ်။ သူသည် '''Jersey Rugby Club''' ကို အားပေးထောက်ခံသူတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ <ref>{{ကိုးကားခြင်း|title=Gorillas in the Mist: Henry Cavil on JRFC support and Cavill Conservation|date=2 May 2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=6I9_8JNoe-U|access-date=25 July 2021|archive-date=21 December 2021}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ နေထိုင်စဉ် '''အမေရိကန်ဘောလုံး (NFL)''' ကို စတင်ကြည့်ရှုခဲ့ပြီး '''Kansas City Chiefs''' အသင်းရဲ့ ပရိသတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ Chiefs ကို ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့အကြောင်းရင်သည်၊ '''Superman''' ဇာတ်ကောင် '''Clark Kent''' က '''Kansas''' က ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့်၊ Superman သာ အမေရိကန်ဘောလုံးကို အားပေးမယ်ဆိုလျှင် '''Chiefs''' ကိုသာ ရွေးချယ်လိမ့်မယ်ဟု စဉ်းစားပြီး ဒီအသင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.menshealth.com/entertainment/a30119854/henry-cavill-superman-kansas-city-chiefs-football/|title=Henry Cavill Looked to Superman to Pick His Favorite Football Team|date=4 December 2019|access-date=24 July 2023|language=en|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724203148/https://www.menshealth.com/entertainment/a30119854/henry-cavill-superman-kansas-city-chiefs-football/}}</ref> '''ဟင်နရီ ကာဗဲလ်'''သည် ကလေးဘဝကတည်းက စွဲလန်းစွာ ဂိမ်းကစားခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ဂိမ်းကစားခြင်းဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားမှုများသည် သူ၏ အနုပညာအလုပ်များအပေါ်တွင်ပင် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပါတယ်။ <ref name="pcgame">{{Cite web|last=Chalk|first=Andy|date=3 January 2020|title=Henry Cavill rejects your notion of a 'gaming man cave'|url=https://www.pcgamer.com/henry-cavill-rejects-your-notion-of-a-gaming-man-cave/|access-date=26 January 2020|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419231716/https://www.pcgamer.com/henry-cavill-rejects-your-notion-of-a-gaming-man-cave/}}</ref> <ref name="gqgaming">{{Cite web|last=White|first=Sam|date=19 December 2019|title=Henry Cavill: Gaming on my own is much more fun than going out.|url=https://www.gq-magazine.co.uk/culture/article/henry-cavill-interview-2019|access-date=3 February 2020|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525052900/https://www.gq-magazine.co.uk/culture/article/henry-cavill-interview-2019}}</ref> တစ်ချိန်တုန်းက၊ '''Superman''' ဇာတ်ကား '''"Man of Steel (၂၀၁၃)"''' အတွက် ဇာတ်လမ်း ဒါရိုက်တာ '''Zack Snyder''' ဆီကနေ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို လက်လွတ်မလို ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ အကြောင်းမှာ သူသည် '''World of Warcraft''' ဂိမ်းကို အာရုံစိုက်ပြီး ကစားနေခဲ့၍ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title='The Witcher' Star Henry Cavill Prefers PC To PlayStation And Xbox|url=https://www.gamingbible.co.uk/news/pc-the-witcher-star-henry-cavill-prefers-pc-to-playstation-and-xbox-20191223|date=23 December 2019|access-date=2 December 2022|archive-date=2 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202005556/https://www.gamingbible.co.uk/news/pc-the-witcher-star-henry-cavill-prefers-pc-to-playstation-and-xbox-20191223}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Good|first=Owen S.|date=2 April 2016|title=Henry Cavill was too busy playing Warcraft to answer a call to play Superman|url=https://www.polygon.com/2016/4/2/11353442/henry-cavill-was-too-busy-playing-warcraft-to-answer-a-call-to-play|access-date=28 April 2020|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506093546/https://www.polygon.com/2016/4/2/11353442/henry-cavill-was-too-busy-playing-warcraft-to-answer-a-call-to-play}}</ref> ၏ ဖခင်မှ ကလေးဘဝကတည်းက စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့် '''PC ဂိမ်း'''များကို Console များထက် ပိုမိုနှစ်သက်ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင်ပင် ဂိမ်းကစားသည့် ကွန်ပျူတာများကို တပ်ဆင်ကာ ထိန်းသိမ်းပြုပြင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|last=Connellan|first=Shannon|date=15 December 2021|title=Henry Cavill takes Stephen Colbert through the time he built his own PC|url=https://mashable.com/video/henry-cavill-stephen-colbert-pc|access-date=2 December 2022|archive-date=2 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202005556/https://mashable.com/video/henry-cavill-stephen-colbert-pc}}</ref> <ref>{{Cite web|date=27 October 2022|title=Henry Cavill reveals more about Superman and his gaming rig|url=https://www.digitaltrends.com/movies/henry-cavill-superman-enola-holmes-2-gaming-pc-build/|access-date=2 December 2022|archive-date=2 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202005558/https://www.digitaltrends.com/movies/henry-cavill-superman-enola-holmes-2-gaming-pc-build/}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Hunt|first=Benjamin|date=3 August 2022|title=Henry Cavill Goes Viral After Upgrading His Gaming PC|url=https://gamerant.com/henry-cavill-viral-gaming-pc-upgrade/|access-date=2 December 2022|archive-date=2 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202005557/https://gamerant.com/henry-cavill-viral-gaming-pc-upgrade/}}</ref> '''The Witcher''' ရုပ်သံစီးရီးအတွက် '''Geralt''' အခန်းကဏ္ဍကို ရရှိအောင် သူကြိုးပမ်းခဲ့ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ၊ ၎င်းရုပ်သံစီးရီးကို မထုတ်လုပ်ခင်ကတည်းက '''The Witcher''' ဗီဒီယိုဂိမ်းစီးရီးကို ကစားခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။။ <ref name="pcgame" /> သူသည် ဗျူဟာမြောက်ဂိမ်းစီးရီးဖြစ်သည့် '''Total War''' ကိုလည်း အထူးနှစ်သက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web|date=24 December 2019|title=The Witcher's Henry Cavill Would Rather Play Total War: Warhammer 2 Right Now|url=https://www.gamespot.com/articles/the-witchers-henry-cavill-would-rather-play-total-/1100-6472429/|access-date=21 May 2020|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418081314/https://www.gamespot.com/articles/the-witchers-henry-cavill-would-rather-play-total-/1100-6472429/}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလတွင် '''Total War: Warhammer II''' ဂိမ်း၏ '''DLC''' (ဇာတ်ကောင်အသစ် ထပ်တိုးသည့် Package) ၌ '''ကာဗဲလ်'''နှင့် သူ၏ '''Witcher''' ဇာတ်ကောင် '''Geralt''' ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် '''"Cavill, Loremaster of Hoeth"''' အမည်ရှိ ဇာတ်ကောင်အသစ်တစ်ဦးကို ထည့်သွင်းဖော်ပြသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=19 May 2020|title=Henry Cavill is in the new Total War: Warhammer 2 DLC|url=https://www.pcgamer.com/henry-cavill-is-in-the-new-total-war-warhammer-2-dlc/|access-date=21 May 2020|archive-date=1 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601181224/https://www.pcgamer.com/henry-cavill-is-in-the-new-total-war-warhammer-2-dlc/}}</ref> ထို့အပြင် '''Warhammer 40,000''' ဂိမ်းစီးရီးနှင့် စာပေများကိုလည်း နှစ်သက်ပြီး "ဆယ်စုနှစ်များစွာ တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ဒီဇာတ်လမ်းဇာတ်ကြောင်း အမွေအနှစ်တွေက သူ့အတွက် ဘယ်တော့မှ မရိုးနိုင်ဘူး" လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။<ref>{{Cite web|last=Chalk|first=Andy|date=13 April 2020|title=Henry Cavill is spending his quarantine time painting Warhammer miniatures|url=https://www.pcgamer.com/henry-cavill-is-spending-his-quarantine-time-painting-warhammer-miniatures/|access-date=16 April 2020|archive-date=1 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601174842/https://www.pcgamer.com/henry-cavill-is-spending-his-quarantine-time-painting-warhammer-miniatures/}}</ref> '''ဟင်နရီ ကာဗဲလ်'''သည် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဗြိတိသျှစစ်တပ်ကို အားပေးထောက်ခံရာတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်နေသူတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ သူသည် '''Durrell Wildlife Conservation Trust''' (Durrell သားရိုင်းထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ယုံကြည်အပ်နှံအဖွဲ့) အတွက် '''ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ'''အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။<ref>{{Cite web|date=8 August 2014|title=Superman actor Cavill joins wildlife trust|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-jersey-28688408|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131060901/http://www.bbc.com/news/world-europe-jersey-28688408|archive-date=31 January 2016|access-date=23 October 2015}}</ref> ၎င်းသည် '''The Royal Marines Charity''' (တော်ဝင်ရေတပ် အလှူတော်အဖွဲ့) အတွက် '''သံတမန်''' (Ambassador) တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web|title=Ambassadors » Henry Cavill|url=https://rma-trmc.org/ambassadors/henry-cavill/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114025039/https://rma-trmc.org/ambassadors/henry-cavill/|archive-date=14 November 2021|access-date=14 November 2021}}</ref> '''၂၀၁၄ ခုနှစ်'''တွင် ကျင်းပခဲ့သော '''Royal Marines 1664 Challenge''' ၏ '''အပြေးပြိုင်ပွဲ''' ကဏ္ဍကို စတင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ပြီး၊ '''The Gibraltar Rock Run 2014''' ပြေးပွဲတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|date=26 May 2014|title='Man of Steel' Henry Cavill launches the Royal Marines 1664 Challenge|url=https://www.youtube.com/watch?v=FZDB-C1aWKQ|archive-url=https://web.archive.org/web/20150522114301/https://www.youtube.com/watch?v=FZDB-C1aWKQ|archive-date=22 May 2015|access-date=4 September 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|title='Man of Steel' Henry Cavill joins fundraisers and Gibraltarians to celebrate a very important birthday|url=http://www.rmctf.org.uk/news/184/Man-of-Steel-Henry-Cavill-joins-fundraisers-and-Gibraltarians-to-celebrate-a-very-important-birthday/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924091453/http://www.rmctf.org.uk/news/184/Man-of-Steel-Henry-Cavill-joins-fundraisers-and-Gibraltarians-to-celebrate-a-very-important-birthday/|archive-date=24 September 2015|access-date=4 September 2015}}</ref> Cavill တွင် ကဏ္ဍအလိုက် heterochromia ရှိသည်။ <ref>{{Cite news|title=6 celebrities you didn’t know had heterochromia|date=August 1, 2023|url=https://www.eyecos.eu/en/6-celebrities-you-didnt-know-had-heterochromia/|archive-date=9 November 2025|access-date=1 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109040337/https://www.eyecos.eu/en/6-celebrities-you-didnt-know-had-heterochromia/|url-status=dead}}</ref> == ရိုက်ကူးရေး == {{Pending films key}} === ရုပ်ရှင် === {| class="wikitable sortable" !ခုနှစ် !ခေင်းစဉ် !ကဏ္ဌ ! class="unsortable" |မှတ်စု ! class="unsortable" |ကိုးကား  |- |2001 |''Laguna'' |Thomas Aprea | | |- |2002 | data-sort-value="Count of Monte Cristo, The" |''The Count of Monte Cristo'' |Albert Mondego | | |- |2003 |''I Capture the Castle'' |Stephen Colley | | |- |2005 |''Hellraiser: Hellworld'' |Mike | | |- | rowspan="2" |2006 |''Tristan &amp;amp; Isolde'' |Melot | | |- |''Red Riding Hood'' |The Hunter | | |- |2007 |''Stardust'' |Humphrey | | |- | rowspan="2" |2009 |''Whatever Works'' |Randy Lee James | | |- |''Blood Creek'' |Evan Marshall | | |- |2011 |''Immortals'' |[[သီးဆီးယပ်စ်|Theseus]] | | |- |2012 | data-sort-value="Cold Light of Day, The" |''The Cold Light of Day'' |Will Shaw | | |- |2013 |''Man of Steel'' |Clark Kent / Superman | | |- |2015 | data-sort-value="Man from U.N.C.L.E., The" |''The Man from U.N.C.L.E.'' |Napoleon Solo | | |- |2016 |''Batman v Superman: Dawn of Justice'' |Clark Kent / Superman | | |- | rowspan="2" |2017 |''Sand Castle'' |Capt. Syverson | | |- |''Justice League'' |Clark Kent / Superman | | |- | rowspan="2" |2018 |''Mission: Impossible – Fallout'' |August Walker | | |- |''Night Hunter'' |Det. Walter Marshall | | |- |2020 |''Enola Holmes'' |[[ရှားလော့ခ်ဟုမ်း|Sherlock Holmes]] | | |- |2021 |''Zack Snyder's Justice League'' | rowspan="2" |Clark Kent / Superman | | |- | rowspan="2" |2022 |''Black Adam'' |Uncredited cameo; post-credits scene |<ref name="Variety Black Adam"/> |- |''Enola Holmes 2'' |Sherlock Holmes | |<ref>{{Cite web|date=28 November 2021|title=Cavill confirmed in Instagram post he has wrapped filming on Enola Holms 2|url=https://screenrant.com/enola-holmes-2-henry-cavill-filming-wrap-video/|access-date=9 December 2021|archive-date=9 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209195445/https://screenrant.com/enola-holmes-2-henry-cavill-filming-wrap-video/}}</ref> |- |2023 |''The Flash'' |Clark Kent / Superman |Uncredited cameo{{Refn|The actor’s likeness was digitally recreated for a cameo appearance in ''The Flash'' using [[computer-generated-imagery|CGI]]. Cavill filmed additional scenes as the character for the film, but they were removed during post-production.}} |<ref>{{Cite web|title=The Flash Cameos: All the Batmen and Supermen, Plus That Post-Credits Scene Explained|url=https://variety.com/lists/flash-cameos-ending-post-credits-scene-explained/|access-date=16 June 2023|date=16 June 2023}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 |''Argylle'' |Agent Aubrey Argylle | |<ref>{{Cite web|title=Confirmed Wrap on Filming for Argylle|url=https://www.instagram.com/p/CXbuorIKVsS/|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129012326/https://www.instagram.com/p/CXbuorIKVsS/|archive-date=29 November 2024|access-date=1 November 2025}}</ref> |- |''The Ministry of Ungentlemanly Warfare'' |Gus March-Phillipps | |<ref>{{Cite web|title=Henry Cavill & Eiza González To Lead Guy Ritchie WWII Action Spy Pic ''The Ministry Of Ungentlemanly Warfare'' For Jerry Bruckheimer & Black Bear International — AFM Hot Pic|url=https://deadline.com/2022/10/henry-cavill-guy-ritchie-eiza-gonzalez-jerry-bruckheimer-world-war-two-action-movie-ministry-ungentlemanly-warfare-1235157749/|access-date=28 October 2022|date=28 October 2022|archive-date=14 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214025331/https://deadline.com/2022/10/henry-cavill-guy-ritchie-eiza-gonzalez-jerry-bruckheimer-world-war-two-action-movie-ministry-ungentlemanly-warfare-1235157749/}}</ref> |- |''Deadpool &amp;amp; Wolverine'' |Logan / Wolverine / "Cavillrine" |Cameo |<ref>{{Cite web|date=July 25, 2024|title=Deadpool and Wolverine wasn't content with bringing Hugh Jackman back, it also went and got itself some DCEU royalty|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/deadpool-and-wolverine-henry-cavill-cameo-who-does-he-play/|access-date=July 25, 2024}}</ref> |- |TBA | {{Pending film|[[In the Grey]]}} |John Grey |Post-production |<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2023/10/guy-ritchie-movie-jake-gyllenhaal-henry-cavill-eiza-gonzalez-sales-buyers-1235585036/|title=Guy Ritchie's Action Movie With Jake Gyllenhaal, Henry Cavill & Eiza González Sells Around The World For Black Bear, Film Wraps In Spain|date=October 27, 2023|access-date=October 28, 2023|archive-date=October 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028012038/https://deadline.com/2023/10/guy-ritchie-movie-jake-gyllenhaal-henry-cavill-eiza-gonzalez-sales-buyers-1235585036/}}</ref> |- |TBA | {{Pending film|[[Voltron (film)|Voltron]]}} |King Alfor |Post-production |<ref name="Cavill">{{Cite web|date=October 10, 2024|title=Henry Cavill to Star in 'Voltron' for Amazon MGM (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-cavill-to-star-in-voltron-movie-1236029518/|access-date=October 10, 2024}}</ref> |- |TBA | {{Pending film|[[Enola Holmes 3]]}} |Sherlock Holmes |Post-production |<ref>{{Cite web|date=22 April 2025|title=Enola Holmes Is on the Case Again in Enola Holmes 3|url=https://www.netflix.com/tudum/articles/enola-holmes-3-release-date-cast-news|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422131846/https://www.netflix.com/tudum/articles/enola-holmes-3-release-date-cast-news|archive-date=22 April 2025|access-date=22 April 2025}}</ref> |} === ရုပ်မြင်သံကြား === {| class="wikitable sortable" !ခုနှစ် ! ခေါင်းစဉ် ! အခန်းကဏ္ဍ ! class="unsortable" | မှတ်စုများ ! class="unsortable" | ကိုးကား |- | rowspan="2" | ၂၀၀၂ | ''စစ်ဆေးရေးမှူး Lynley နှင့် က်ဆန်းကြယ်မှုများ'' | Chas Quilter | အပိုင်း ၁ ပိုင်း | |- | ''နှုတ်ဆက်ပါတယ် မစ်စတာ ချစ်ပ်'' | စစ်သား Colley | ရုပ်မြင်သံကြားရုပ်ရှင် | |- | ၂၀၀၃ | ''Midsomer လူသတ်မှု'' | Simon Mayfield | အပိုင်း- " အစိမ်းရောင်လူသား " | <ref>{{Cite web|title=The Green Man – Guest Cast {{!}} TVmaze|url=https://www.tvmaze.com/episodes/31785/midsomer-murders-7x01-the-green-man/cast|access-date=29 April 2022|archive-date=14 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614052559/https://www.tvmaze.com/episodes/31785/midsomer-murders-7x01-the-green-man/cast}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Midsomer Murders: The Green Man (TV) (2003)|url=https://www.filmaffinity.com/us/film310654.html|language=en|access-date=29 April 2022|archive-date=29 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220429201837/https://www.filmaffinity.com/us/film310654.html}}</ref> |- | ၂၀၀၇-၂၀၁၀ | ''Tudors'' | Charles Brandon | အဓိကအခန်းကဏ္ဍ၊ အပိုင်း ၃၈ ပိုင်း | |- | 2019-2023 | ''The Witcher'' | Geralt ၏ Rivia | အဓိကအခန်းကဏ္ဍ၊ အပိုင်း ၂၄ ပိုင်း (ရာသီ ၁-၃) | <ref>{{Cite web|date=3 June 2019|title='The Witcher' Netflix series release date may be in December|url=https://www.newsweek.com/witcher-netflix-series-release-date-may-december-1441868|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607080837/https://www.newsweek.com/witcher-netflix-series-release-date-may-december-1441868|archive-date=7 June 2019|access-date=7 June 2019}}</ref> |} === ဗီဒီယိုဂိမ်းများ === {| class="wikitable" !တစ်နှစ် ! ခေါင်းစဉ် ! အသံကဏ္ဍ ! |- | TBA| {{Pending film|[[Star Citizen#Squadron 42|Squadron 42]]}} | Ryan Enright | |} == ဆုများနှင့် အမည်စာရင်းများ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Award ! scope="col" |Year ! scope="col" |Category ! scope="col" |Nominated work ! scope="col" |Result ! class="unsortable" scope="col" |{{Tooltip|Ref.|Reference}} |- ! scope="row" |Critics' Choice Movie Awards |2014 |Best Actor in an Action Movie |''Man of Steel'' |rowspan=3 {{Nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=16 January 2014|title=Critics' Choice Awards: The Winners|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/2014-critics-choice-awards-winners-671707|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413124637/https://www.hollywoodreporter.com/news/2014-critics-choice-awards-winners-671707|archive-date=13 April 2018|archivedate=13 April 2018}}</ref> |- ! scope="row" |Critics' Choice Super Awards |2022 |Best Actor in a Science Fiction/Fantasy Series |''The Witcher'' | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|title=Winners Announced for the 2nd Annual Critics Choice Super Awards|url=https://criticschoice.com/2022/03/winners-announced-for-the-2nd-annual-critics-choice-super-awards/|date=17 March 2022|archivedate=18 December 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317090948/https://criticschoice.com/2022/03/winners-announced-for-the-2nd-annual-critics-choice-super-awards/}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Golden Raspberry Awards | rowspan="2" |2017 |Worst Actor | rowspan="2" |''Batman v Superman: Dawn of Justice'' | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref name="Variety1">{{Cite web|date=25 February 2017|title=Razzie Awards 2017 Winners List: 'Hillary's America,' 'Batman v Superman' Dominate|url=https://variety.com/2017/film/news/razzies-2017-winners-list-hillarys-america-batman-v-superman-1201996446/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418030427/http://variety.com/2017/film/news/razzies-2017-winners-list-hillarys-america-batman-v-superman-1201996446/|archive-date=18 April 2018|archivedate=13 April 2018}}</ref> |- |Worst Screen Combo {{Small|(shared with [[Ben Affleck]])}} | {{Won}} |- ! scope="row" |HCA TV Awards |2022 |Best Actor in a Streaming Series, Drama |''The Witcher'' |rowspan=4 {{Nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=14 August 2022|title=HCA TV Awards: 'Severance,' 'Ted Lasso,' 'Dopesick' Win Top Streaming Awards on Night 2|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/hca-tv-awards-severance-ted-lasso-dopesick-winners-night-2-1235198782/|archivedate=18 December 2022|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815063017/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/hca-tv-awards-severance-ted-lasso-dopesick-winners-night-2-1235198782/}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |Kids' Choice Awards | rowspan="3" |2017 |Favorite Movie Actor | rowspan="3" |''Batman v Superman: Dawn of Justice'' | rowspan="3" style="text-align: center;" |<ref name="USMag1">{{Cite web|date=11 March 2017|title=Kids' Choice Awards 2017: Full Nominees and Winners List|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/kids-choice-awards-2017-full-nominees-and-winners-list-w471688|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313043306/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/kids-choice-awards-2017-full-nominees-and-winners-list-w471688|archive-date=13 March 2017|archivedate=12 March 2017}}</ref> |- |Favorite Butt Kicker |- |Favorite Frenemies {{Small|(shared with Ben Affleck)}} |- ! scope="row" |MTV Movie Awards |2014 |Best Hero |''Man of Steel'' | {{Won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=13 April 2014|title=MTV Movie Awards Winners: The Complete List|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mtv-movie-awards-winners-2014-695760|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413131543/https://www.hollywoodreporter.com/news/mtv-movie-awards-winners-2014-695760|archive-date=13 April 2018|archivedate=13 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |NewNowNext Awards |2012 | rowspan="2" |Cause You're Hot |''The Tudors'' | rowspan=8 {{Nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|title=2012 NewNowNext Awards Nominees – Cause You're Hot|url=http://www.newnownext.com/awards/2012/categories/cause-youre-hot/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194803/http://www.newnownext.com/awards/2012/categories/cause-youre-hot/|archive-date=29 October 2013|archivedate=24 June 2013}}</ref> |- |2013 |''Man of Steel'' | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|title=2013 Nominees – Cause You're Hot|url=http://www.newnownext.com/awards/2013/cause-youre-hot/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525161653/http://www.newnownext.com/awards/2013/cause-youre-hot/|archive-date=25 May 2013|archivedate=23 June 2013}}</ref> |- ! scope="row" |Saturn Awards |2021 |Best Actor on Television |''The Witcher'' | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=4 March 2021|title=Saturn Awards Nominations: 'Star Wars: Rise Of Skywalker', 'Tenet', 'Walking Dead', 'Outlander' Lead List|url=https://deadline.com/2021/03/saturn-awards-nominations-2021-nominees-list-1234706492/|archivedate=5 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307215716/https://deadline.com/2021/03/saturn-awards-nominations-2021-nominees-list-1234706492/}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |Teen Choice Awards | rowspan="2" |2013 |Choice Summer Movie Star: Male | rowspan="2" |''Man of Steel'' | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref name="teen2013">{{Cite web|title=OTRC: Teen Choice Awards 2013 – list of winners|url=http://abc7.com/archive/9202922/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926041724/http://abc7.com/archive/9202922/|archive-date=26 September 2017|archivedate=13 April 2018}}</ref> |- |Choice Liplock {{Small|(shared with [[Amy Adams]])}} |- | rowspan="2" |2016 |Choice Movie Actor: Sci-Fi/Fantasy | rowspan="2" |''Batman v Superman: Dawn of Justice'' | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref name="tc16">{{Cite web|date=1 August 2016|title=Teen Choice Awards 2016: All the Nominees and Winners!|url=https://www.usmagazine.com/entertainment/news/teen-choice-awards-2016-all-the-nominees-and-winners-w431883/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110113318/https://www.usmagazine.com/entertainment/news/teen-choice-awards-2016-all-the-nominees-and-winners-w431883/|archive-date=10 January 2017|archivedate=12 April 2018}}</ref> |- |Choice Liplock {{Small|(shared with Amy Adams)}} |- |2018 |Choice Action Movie Actor |''Justice League'' | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=12 August 2018|title=Teen Choice Awards: Winners List|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/teen-choice-awards-2018-full-list-winners-1134169|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030438/https://www.hollywoodreporter.com/lists/teen-choice-awards-2018-full-list-winners-1134169|archive-date=13 August 2018|archivedate=12 August 2018}}</ref> |- |} == မှတ်စုများ == ဟင်နရီ ကာဗဲလ်ရဲ့ Warner Bros. နှင့် ဆက်ဆံရေးဟာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ စတင်ပြတ်တောက်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ "Shazam!" ရုပ်ရှင်အတွက် Superman ဇာတ်ကောင်အဖြစ် ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် (Cameo) အနေနဲ့ လာရောက်ရိုက်ကူးပေးဖို့ ရှိခဲ့ပေမဲ့၊ သူ မအားလပ်နိုင်ခဲ့လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် "Justice League" ရုပ်ရှင် ရုံတင်ပြီးနောက် ကာဗဲလ်၏ ကျန်ရှိနေသေးသော စာချုပ်ပါ တာဝန်ယူမှုများ (Contractual Obligations) နဲ့ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း၊ ထိုအချိန်တွင် သူသည် "Mission: Impossible - Fallout" ရုပ်ရှင်ကို ရိုက်ကူးနေရခြင်းကြောင့် အချိန်မပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဤဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် DC ရဲ့ ရုပ်ရှင်ကမ္ဘာ (Shared Universe) ဟာ ရှေ့ဆက်သွားခဲ့ပေမဲ့၊ Superman ဇာတ်ရုပ်ကို တခြားသူကို အစားထိုးတာ (Recast) ဒါမှမဟုတ် ချက်ချင်း ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းတာမျိုး မရှိဘဲ ပျောက်ကွယ်နေခဲ့ပါတယ်။ စာချုပ်ပြဿနာများနဲ့ တခြားစီမံကိန်းများကြောင့် ဇာတ်ရုပ်ကနေ ငါးနှစ်ကြာ ပျောက်ကွယ်နေခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ ကာဗဲလ်ဟာ Superman ဇာတ်ရုပ်ကို တရားဝင် ပြန်လည်သရုပ်ဆောင်တော့မှာ ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ "Black Adam" ရုပ်ရှင်မှာ သူ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် အခန်းကဏ္ဍဟာလည်း နောင်လာမယ့် ဇာတ်ကားများအတွက် လမ်းခင်းပေးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။ သို့သော်၊ ကြေညာပြီး နှစ်လပင် မပြည့်မီမီ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် DC Studios ရဲ့ အကြီးအကဲအသစ်များဖြစ်သည့် James Gunn နှင့် Peter Safran တို့နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် သူ၏ Superman ဇာတ်ရုပ် ပြန်လာမည့် အစီအစဉ်သည် ရှေ့ဆက်တော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ကာဗဲလ်က ထပ်မံကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အကြီးအကဲအသစ်များက DC Extended Universe ကို အစကနေ ပြန်လည်စတင်ရန် (Reboot) နှင့် Superman ဇာတ်ကောင်ကိုလည်း စကြဝဠာအသစ်ထဲမှာ အခြားသရုပ်ဆောင်နဲ့ အစားထိုးရန် စီစဉ်ခဲ့လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် နောက်တစ်နှစ် ရုံတင်ရန် စီစဉ်ထားသည့် "The Flash" ရုပ်ရှင်အတွက် ကာဗဲလ် သရုပ်ဆောင်ရန် သဘောတူပြီး၊ အရင်က ရိုက်ကူးထားခဲ့သော ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် အခန်းကဏ္ဍကို ရုပ်ရှင်ပြီးခါနီး အဆင့် (Post-production) မှာ လုံးဝ ဖြုတ်ချပစ်ခဲ့ပါတယ်။ ''မှ''တ်ချက်: "The Flash" ရုပ်ရှင်ထဲမှာ Superman ဇာတ်ကောင်ရဲ့ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို CGI နည်းပညာသုံးပြီး ဒီဂျစ်တယ်ဖြင့် ပြန်လည်ဖန်တီးထားတဲ့ ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ သို့သော်၊ မင်းသား '''ကာဗဲလ်''' ကိုယ်တိုင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် အပိုအခန်းများကိုမူ ရုပ်ရှင်ပြီးခါနီး အဆင့်တွင် ဖယ်ရှားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ {{Reflist|group=N}} == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{IMDb name}} * {{Instagram|henrycavill}} * [https://myurlpro.com/henry-cavill-net-worth/ Henry Cavill Net Worth]{{Dead link|date=November 2025 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=AgGtGORPHcM Henry Cavill on Wikipedia] {{MTV Movie Award for Best Hero}} [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၃ မွေးဖွားသူများ]] nxgrb9d8c3egm2r7srw829xofhli0ac 0 278813 1028447 1020828 2026-04-30T04:14:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028447 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု | location = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊[[မြောက်ဦးမြို့]]၊ မြောက်ဦးပြည်သူ့ဆေးရုံ | date = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | partof = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] နှင့် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | map = {{Location map|Myanmar|lat_deg=20.5833|lon_deg=93.1833|label=မြောက်ဦးဆေးရုံ|display=inline,title}} | fatalities = ၃၃ ဦး | injuries = ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၂၇၊ မပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၄၉ | perpetrators = {{flagicon image|Air Force Ensign of Myanmar.svg|link=တပ်မတော် (လေ)}} [[တပ်မတော် (လေ)]] | notes = အောက်ဖော်ပြပါ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာများ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများထက် သေဆုံးသူ ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။ *(၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၄)<br/>[[ချင်းပြည်နယ်]]၊[[မင်းတပ်မြို့နယ်]]<br/>[[ဝမ္မသူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|ဝမ္မသူးရွာဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃၀ဦးခန့်<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/650052|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ လေယာဉ်ဗုံးကြဲခံရမှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅ ဦးအထိရှိလာ|work=DVB|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/wanmatuu-air-strike-04272024105654.html|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ငါးဦးအထိရှိလာ|work=RFA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> *(၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)<br/>[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ ပြည်သူ့ဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ CDM သူနာပြုဆရာမကြီး အပါအဝင် ၃ ဦး၊ထိခိုက်သူ ပြည်သူ ၂၀ ကျော် <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7950517.html|title=ကျောက်မဲပြည်သူ့ဆေးရုံ စစ်ကောင်စီဗုံးကြဲ|work=VOA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ မတ် ၂၀၂၅)<br/>[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊<br/> [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာဆေးပေးခန်း]]<br/> သေဆုံးသူ ၁၁ဦး၊ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ မသိရှိရ<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=ဂန့်ဂေါမြို့၊နှမ်းခါးရွာဆေးပေးခန်းကိုစစ်တပ်ဗုံးကြဲ – အနည်းဆုံးလူ(၁၁)ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၉ ဇွန် ၂၀၂၅)<br/> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]<br/> [[ကျည်တောက်ပေါက်ရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်|ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] <br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ဒဏ်ရာရ ၃ ဦး<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64226/|title=စဉ့်ကူးမြို့ ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ ဇွန် ၂၀၂၅) <br/>[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မတ္တရာမြို့|မတ္တရာ]]နှင့် [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]အစပ်<br/> ယက္ကန်းစင်တောင်ပေါ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒ ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ထိခိုက်သူ ၁၂ဦး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/23/59895|title=မတ္တရာနှင့် စဉ့်ကူးနယ်စပ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရ၍ အရပ်သားများထိခိုက်သေဆုံး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅)<br/>[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ကန့်ဘလူမြို့နယ်အရှေ့ပိုင်း]]ရှိ<br/> ချာဂျင် (Charging) ပြည်သူ့ဆေးရုံ(NUG)<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃ဦး<ref>{{cite web|url=https://nugmyanmar.org/my/announcement/announcement-for-moh/|title=ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် (၆/၂၀၂၅)|work=ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊National Unity Government|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|archive-date=31 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|url-status=dead}}</ref> *(၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅)<br/>[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့]]လိုခါးလိုဆေးရုံအပါအဝင်မော်ချီး ၁၆ ကုန်း လူနေရပ်ကွက် <br/>သေဆုံးသူ ၃၁ဦး၊ထိခိုက်သူ၅ဦး<br/>{{small|နံနက်၈နာရီနှင့်နေ့လယ်၁၂နာရီဝန်းကျင်တိုက်ခိုက်မှု}}<ref>{{cite web|url=https://maun-mm.com/2025/08/19/%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD/|title=မော်ချီးဒေသ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ ရှိလာ|work=[[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကနီမြို့နယ်]]၊<br/> [[ဝင်မနားရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ဝင်းမနားတိုက်နယ်ဆေးရုံ(NUG)]]<br/>သေဆုံးသူ လူနာ၇ဦး၊ဆေးရုံဝန်ထမ်းတစ်ဦး <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=တိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ၊ လူနာ ၇ ဦးနှင့် ဆေးရုံဝန်ထမ်း ၁ ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref><br/> {{small|စက်တပ်လေထီးဖြင့်}} *(၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/>[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊[[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ<br/> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ၂ဦး၊ထိခိုက်သူမသိရှိရ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69362/|title=ဗန်းမောက်မြို့ ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ၊ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ၂ ဦး သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> | pcode = J55G+995, Mrauk-U, Myanmar (Burma) }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု'''သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့]]၊ပြည်သူ့ဆေးရုံတွင် [[၂၀၂၅|၂၀၂၅ ခုနှစ်]]၊ [[၁၀ ဒီဇင်ဘာ|ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်]] ညပိုင်း၌ [[တပ်မတော် (လေ)]]မှ အရပ်သားများအား လေကြောင်းဖြင့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်တွင် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408967.html|title=လူ့အခွင့်ရေးနေ့မှာ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/70078/|title=လူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် မြောက်ဦးဆေးရုံကို ဗုံးကြဲ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက်ပိုင်း လေကြောင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုဖြစ်စဉ်များထဲ အသေအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရမှု အဖြစ် မှတ်သားခံထားရသည်။ == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == {{Further|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း၊[[အာရက္ခတပ်တော်]] သည် ၂၀၂၃ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ၌ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန်စစ်ပွဲအား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ တစ်နှစ်ခွဲကျော်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့နယ် ၁၇ ခုထဲမှ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]] နှင့် [[မာန်အောင်ကျွန်း]] တို့မှလွဲ၍ မြို့ ၁၄ မြို့ အပြင်၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] တို့ကိုပါ အာရက္ခတပ်တော် သည် စစ်တပ် လက်ထဲမှ တိုက်ခိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/66945/|title=“ကျန်တဲ့ ၃မြို့ကို တိုက်စစ်ဖွင့်ပြီး အနှေးနဲ့အမြန် AA သိမ်းပိုက်မယ်”|work=Myanmar Now|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၇ မေ ၂၀၂၅|archive-date=6 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906064702/https://myanmar-now.org/mm/news/66945/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpwrvlrq0p5o|title=ရခိုင်စစ်ပွဲတစ်နှစ်ပြည့်ချိန် အေအေ သိမ်းထားတဲ့မြို့တွေ|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[အမ်းမြို့]] အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ကိုလည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8rl56xkm1mo|title=အမ်း နပခ - စစ်ကောင်စီလက်လွှတ်လိုက်ရပြန်တဲ့ ရခိုင်စစ်တိုင်း|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> == ဖြစ်ရပ် == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက် ည၉နာရီကျော် တွင် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]သည် [[အာရက္ခတပ်တော်|အာရက္ခတပ်တော် (AA)]] သိမ်းပိုက်၊ ထိန်းချုပ်ထားသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု မြို့တော် [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]ရှိ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးကို တိုက်လေယာဉ် ၂စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ လူနာဆောင်ပေါ် နှင့် ဆေးရုံရှေ့ကွင်းပြင်အစပ်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သည့်အတွက် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/12/11/75433|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိလာ|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == တုံ့ပြန်မှုများ == [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် တွင် ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သတ်ပြီး ရှင်းလင်းချက်ထုတ်သည်။ ထိုသို့ထုတ်ရာ၌ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဆိုသည့်နေရာသည် [[အာရက္ခတပ်တော်]]နှင့် ဒေသခံ PDF ၊ BPLA ၊ အရှိုချင်း စသည်တို့ ခိုအောင်းအခြေပြုပြီး ဆေးရုံ၏အသွင်အပြင်အဖြစ် အကာအကွယ်ယူ၍ဖွင့်လှစ်ထားသည့် စစ်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အဖွဲ့များ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအားလည်းဆောင်ရွက်နေသည့်နေရာဖြစ်သည့်အတွက် အဆိုပါအဆောက်အအုံများကို ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အကြမ်းဖက်ချေမှုန်းရေး စစ်ဆင်ရေး (Counter Terrorism Operation) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အထက်ပါဖြစ်စဉ်တွင် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရရှိသူများကိုလည်း ပြည်သူများမဟုတ်ဘဲ AA ၊ BPLA ၊ ဒေသခံ PDF၊ အရှိုချင်း စသည်များနှင့် ၎င်းတို့ကိုထောက်ခံအားပေးသည့် အမာခံများသာဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ လိုအပ်သည့်အကြမ်းဖက် ချေမှုန်းရေးစစ်ဆင်ရေးကို (Rules of Engagement- ROE)နှင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ထည့်သွင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78005|title=မြောက်ဦးဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ သတင်းမှန်ထုတ်ပြန်ချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408973.html|title=မြောက်ဦးဆေးရုံကြီး ဗုံးကြဲခံရမှု AA ဘယ်လိုတုံ့ပြန်လဲ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq8d3gz2gz7t|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု - အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ်လို့ အေအေပြော|work=BBC|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <blockquote>“ပြည်သူ့ဆေးရုံကို စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းနဲ့ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်မှုဟာ စစ်သားမဆန်ဘဲ အရပ်ဘက် ပစ်မှတ်တွေကို မတရားအကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်တာဖြစ်တယ်၊အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ် ”ဟု ပြောဆိုသည်။</blockquote> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] e29l796tbm2nksll7j3y5moo1ta9ok6 0 279820 1028435 1024025 2026-04-30T03:39:28Z Salai Rungtoi 22844 /* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် */ 1028435 wikitext text/x-wiki {{About|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း ဆောင်းပါး|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ|အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ }} {{Multiple image | header = တတိယအကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံလွှတ်တော်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ (၂၀၂၆ ခုနှစ်) | perrow = 2 | align = center | image1 = Myanmar Pyithu Hluttaw 2026 composition (373 seats).png | image2 = Myanmar Amyotha Hluttaw 2026 composition (213 seats).png | image3 = Myanmar Pyidaungsu Hluttaw 2026 composition (586 seats).png | footer = {{bulleted list | တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် (အပေါ် ဘယ်ဘက်)သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၃၇၃ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ခုံ ပါဝင်သည်။ |တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် (အပေါ် ညာဘက်) သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၂၁၃ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ခုံ ပါဝင်သည်။ |တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် (အောက်ဘက်) သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၅၈၆ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၆ ခုံ ပါဝင်သည်။ }} | total_width = 350 | align = right }} ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက် မှစတင်၍ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊၂၀၂၅-၂၀၂၆]] အား အပိုင်းလိုက် ကျင်းပခဲ့သည်။အပိုင်း (၁)ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက် တွင် မြို့နယ် ၁၀၂ မြို့၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ အနိုင်ရရှိခဲ့သူများ စာရင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂ရက် ညအချိန်မှစ၍ [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]မှ အသုတ်လိုက်ခွဲကာ စတင်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78703|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်း ကြေညာခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78723|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> ထိုသို့ ကြေညာရာတွင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် သည် အပိုင်း(၂) နှင့် အပိုင်း (၃) တို့တွင် ကျင်းပသွားမည့် မဲဆန္ဒနယ်များထဲမှ ယှဉ်ပြိုင်ဘက်မရှိ၍ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တစ်ဦးထဲ ရွေးကောက်ခံရသူစာရင်းကိုပါ ထည့်သွင်းကြေညာခဲ့သည်။ အပိုင်း(၂)ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် တွင် မြို့နယ် ၁၀၀ မြို့၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ အနိုင်ရရှိခဲ့သူများ စာရင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၅ ရက် ညအချိန်မှစ၍ [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]မှ အသုတ်လိုက်ခွဲကာ စတင်ကြေညာခဲ့သည်။ အပိုင်း(၃)ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်တွင် မြို့နယ် ၆၁ မြို့၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ အနိုင်ရရှိခဲ့သူများ စာရင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂၇ရက် ညအချိန်မှစ၍ [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]မှ အသုတ်လိုက်ခွဲကာ စတင်ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂ဝ၂၅ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီးဖြစ်သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်စာရင်းချုပ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာရင်းဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကြေညာခြင်းအား အဆုံးသတ်ခဲ့သည် ။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/79800|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီးဖြစ်သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်စာရင်းချုပ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> ဤရွေးကောက်ပွဲသည် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် ၂၆၃ နယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ် ၇၃ နယ်နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) မဲဆန္ဒနယ် ၂၆ နယ်၊ တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ် ၂၅၅ နယ်နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) မဲဆန္ဒနယ် ၄၂ နယ်၊ တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် ၂၉ နယ်၊ စုစုပေါင်း မဲဆန္ဒနယ် ၆၈၈ နယ်တို့မှနေ၍ ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း ၁၀၂၅ ဦးကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် ပါတီ နှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်စာရင်းချုပ် == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! စဉ် ! style="background:#F2F2F2;" | ပါတီ ! style="background:#FFF2CC;" | ပြည်သူ့လွှတ်တော် ! colspan="3" style="background:#D9EAF7;" | အမျိုးသားလွှတ်တော် ! colspan="3" style="background:#DFF0D8;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် လွှတ်တော် ! style="background:#E6E6FA;" | တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ! style="background:#FCE5CD;" | အနိုင်ရအရေအတွက်ပေါင်းချုပ် |- ! ! ! style="background:#FFF2CC;" | ! style="background:#D9EAF7;" | FPTP ! style="background:#D9EAF7;" | PR ! style="background:#D9EAF7;" | စုစုပေါင်း ! style="background:#DFF0D8;" | FPTP ! style="background:#DFF0D8;" | PR ! style="background:#DFF0D8;" | စုစုပေါင်း ! ! |- | ၁ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၂၃၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၆၃ | style="background:#D9EAF7;" | ၄၅ | style="background:#D9EAF7;" | ၁၀၈ | style="background:#DFF0D8;" | ၂၂၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၁၅၇ | style="background:#DFF0D8;" | ၃၇၉ | style="background:#E6E6FA;" | ၂၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၇၃၉ |- | ၂ | style="background:#F2F2F2;" | [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၄ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁၆ | style="background:#D9EAF7;" | ၁၆ | style="background:#DFF0D8;" | ၇ | style="background:#DFF0D8;" | ၄၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၄၈ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၆၈ |- | ၃ | style="background:#F2F2F2;" | [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ(ကျားဖြူပါတီ)]] | style="background:#FFF2CC;" | ၇ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၆ | style="background:#DFF0D8;" | ၂၅ | style="background:#DFF0D8;" | ၃၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၃၉ |- | ၄ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပြည်သူ့ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၅ | style="background:#D9EAF7;" | ၅ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၂၄ | style="background:#DFF0D8;" | ၂၅ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၃၀ |- | ၅ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁၉ | style="background:#DFF0D8;" | ၁၉ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၂၀ |- | ၆ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၅ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၅ | style="background:#DFF0D8;" | ၆ | style="background:#DFF0D8;" | ၁၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁၈ |- | ၇ | style="background:#F2F2F2;" | [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၅ | style="background:#D9EAF7;" | ၃ | style="background:#D9EAF7;" | ၂ | style="background:#D9EAF7;" | ၅ | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၇ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁၇ |- | ၈ | style="background:#F2F2F2;" | [[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၄ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၇ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁၂ |- | ၉ | style="background:#F2F2F2;" | [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၂ | style="background:#D9EAF7;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#DFF0D8;" | ၅ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၈ |- | ၁၀ | style="background:#F2F2F2;" | [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၂ | style="background:#D9EAF7;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၇ |- | ၁၁ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၂ | style="background:#D9EAF7;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၇ |- | ၁၂ | style="background:#F2F2F2;" | [[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၆ | style="background:#DFF0D8;" | ၆ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၆ |- | ၁၃ | style="background:#F2F2F2;" | [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#DFF0D8;" | ၄ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၆ |- | ၁၄ | style="background:#F2F2F2;" | [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေး ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၅ |- | ၁၅ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၅ |- | ၁၆ | style="background:#F2F2F2;" | [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၄ |- | ၁၇ | style="background:#F2F2F2;" | [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၄ |- | ၁၈ | style="background:#F2F2F2;" | [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၃ |- | ၁၉ | style="background:#F2F2F2;" | [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၃ |- | ၂၀ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၃ |- | ၂၁ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#DFF0D8;" | ၃ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၃ |- | ၂၂ | style="background:#F2F2F2;" | [[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၃ |- | ၂၃ | style="background:#F2F2F2;" | [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]ဒူးလေးပါတီ | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၂ |- | ၂၄ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်)|ဒီမိုကရေစီပါတီသစ်(ကချင်)ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၂ |- | ၂၅ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ဖလုံစဝေါ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၂ |- | ၂၆ | style="background:#F2F2F2;" | [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၂ |- | ၂၇ | style="background:#F2F2F2;" | [[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ(ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#DFF0D8;" | ၂ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၂ |- | ၂၈ | style="background:#F2F2F2;" | [[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ|ချင်းပြည်သစ်ကွန်ကရက်ပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၁ | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁ |- | ၂၉ | style="background:#F2F2F2;" | [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၁ |- | ၃၀ | style="background:#F2F2F2;" | [[အာခါအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#E6E6FA;" | ၁ | style="background:#FCE5CD;" | ၁ |- | ၃၁ | style="background:#F2F2F2;" | [[ဝ အမျိုးသားပါတီ]] | style="background:#FFF2CC;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | ၁ | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁ |- | ၃၂ | style="background:#F2F2F2;" | တစ်သီးပုဂ္ဂလ | style="background:#FFF2CC;" | ၁ | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#D9EAF7;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#DFF0D8;" | - | style="background:#E6E6FA;" | - | style="background:#FCE5CD;" | ၁ |- | | style="background:#F2F2F2;" | စုစုပေါင်း | style="background:#FFF2CC;" | ၂၆၃ | style="background:#D9EAF7;" | ၇၃ | style="background:#D9EAF7;" | ၈၄ | style="background:#D9EAF7;" | ၁၅၇ | style="background:#DFF0D8;" | ၂၅၅ | style="background:#DFF0D8;" | ၃၂၁ | style="background:#DFF0D8;" | ၅၇၆ | style="background:#E6E6FA;" | ၂၉ | style="background:#FCE5CD;" | ၁၀၂၅ |} === ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ပါတီအလိုက် ခိုင်လုံမဲရရှိမှုအခြေအနေ === {| class="wikitable sortable" ! စဉ် ! နိုင်ငံရေးပါတီ / တစ်သီးပုဂ္ဂလ ! ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် မဲဆန္ဒနယ် ! ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် ကိုယ်စားလှယ် ! ခိုင်လုံမဲရရှိမှုစုစုပေါင်း ! ခိုင်လုံမဲရရှိမှု ရာခိုင်နှုန်း ! အနိုင်ရ ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် |- |၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၆၈၇ |၁၀၁၇ |၅,၈၀၄,၀၂၅ |၄၄.၁၉% |၇၃၉ |- |၂ |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၄၆၆ |၆၈၉ |၁,၇၄၄,၉၄၃ |၁၃.၂၈% |၆၈ |- |၃ |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] |၃၆၃ |၄၉၈ |၁,၁၅၅,၈၁၇ |၈.၈၀% |၃၀ |- |၄ |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] |၄၆၆ |၆၆၁ |၁,၀၀၀,၈၁၅ |၇.၆၂% |၂၀ |- |၅ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]] |၃၈၆ |၅၇၅ |၈၀၂,၄၁၄ |၆.၁၁% |၃၉ |- |၆ |[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၂၈၂ |၄၂၁ |၆၉၁,၆၂၈ |၅.၂၇% |၆ |- |၇ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (PNO) ပါတီ]] |၂၉ |၅၀ |၃၃၁,၃၃၁ |၂.၅၂% |၁၈ |- |၈ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၂၄ |၃၈ |၁၄၅,၇၈၆ |၁.၁၁% |၁၇ |- |၉ |[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] |၂၀ |၂၉ |၁၂၄,၈၀၅ |၀.၉၅% |၃ |- |၁၀ |[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ) ပါတီ]] |၁၇ |၂၄ |၁၀၀,၈၈၃ |၀.၇၇% |၂ |- |၁၁ |[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဒီမိုကရေစီပါတီ]] |၁၄ |၂၆ |၈၁,၄၆၅ |၀.၆၂% |၅ |- |၁၂ |[[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၅၁ |၇၄ |၇၄,၁၄၂ |၀.၅၆% |၃ |- |၁၃ |[[လေဘာပါတီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လေဘာပါတီ]] |၅ |၆ |၅၆,၇၁၆ |၀.၄၃% |မရှိပါ |- |၁၄ |[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၃၀ |၄၄ |၄၈,၉၂၆ |၀.၃၇% |၂ |- |၁၅ |[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၁၅ |၂၆ |၄၈,၇၀၂ |၀.၃၇% |၇ |- |၁၆ |[[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |၇ |၁၀ |၄၄,၀၃၇ |၀.၃၄% |၄ |- |၁၇ |[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၂၃ |၃၄ |၃၃,၇၇၂ |၀.၂၆% |၂ |- |၁၈ |[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] |၁၁ |၂၀ |၃၂,၃၈၆ |၀.၂၅% |၁၂ |- |၁၉ |[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|တိုင်းလိုင် (ရှမ်းနီ) အမျိုးသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၁၇ |၂၈ |၂၉,၃၇၅ |၀.၂၂% |၄ |- |၂၀ |[[ခေတ်သစ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |၄ |၄ |၂၆,၁၂၁ |၀.၂၀% |မရှိပါ |- |၂၁ |[[ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၁၈ |၃၁ |၂၅,၄၅၇ |၀.၁၉% |မရှိပါ |- |၂၂ |[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဒီမိုကရေစီပါတီ]] |၁၄ |၁၆ |၂၅,၂၄၉ |၀.၁၉% |မရှိပါ |- |၂၃ |[[ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၁၄ |၂၀ |၂၅,၀၉၈ |၀.၁၉% |မရှိပါ |- |၂၄ |[[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ)|ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၉ |၁၁ |၂၅,၀၀၂ |၀.၁၉% |မရှိပါ |- |၂၅ |[[လူမှုစီးပွားမြှင့်တင်ရေးပါတီ]] |၆ |၆ |၂၃,၁၁၄ |၀.၁၈% |မရှိပါ |- |၂၆ |[[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] |၁၃ |၃၂ |၂၂,၅၆၇ |၀.၁၇% |၈ |- |၂၇ |[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |၁၈ |၂၅ |၂၁,၇၆၅ |၀.၁၇% |၃ |- |၂၈ |[[ဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစုလေဘာပါတီ|ဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစု လေဘာပါတီ]] |၈ |၁၂ |၂၀,၄၂၉ |၀.၁၆% |မရှိပါ |- |၂၉ |[[မျိုးဆက်သစ်ဝံသာနုပါတီ]] |၂၂ |၂၇ |၁၉၉၅၅ |၀.၁၅% |မရှိပါ |- |၃၀ |[[မြန်မာနိုင်ငံ တောင်သူလယ်သမား အလုပ်သမား ပြည်သူ့ပါတီ|မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားအလုပ်သမားပြည်သူ့ပါတီ]] |၃ |၃ |၁၉၈၁၈ |၀.၁၅% |မရှိပါ |- |၃၁ |[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၁၄ |၂၉ |၁၉၅၆၄ |၀.၁၅% |၅ |- |၃၂ |[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] |၁၄ |၂၅ |၁၈၉၀၁ |၀.၁၄% |၆ |- |၃၃ |[[အမျိုးသားနိုင်ငံရေးမဟာမိတ်များအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |၄ |၄ |၁၇၃၆၈ |၀.၁၃% |မရှိပါ |- |၃၄ |[[မတူကွဲပြားခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ|မတူကွဲပြားခြင်းနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ]] |၇ |၉ |၁၆၇၆၇ |၀.၁၃% |မရှိပါ |- |၃၅ |[[ညီညွတ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ညီညွတ်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၁၄ |၁၉ |၁၄၁၇၃ |၀.၁၁% |မရှိပါ |- |၃၆ |[[အာခါအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၉ |၁၆ |၁၃၉၇၃ |၀.၁၁% |၁ |- |၃၇ |[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီသစ်]] |၂ |၂ |၁၂၇၃၅ |၀.၁၀% |မရှိပါ |- |၃၈ |[[ပြည်သူ့အလုပ်သမားပါတီ]] |၃ |၃ |၁၁၉၈၈ |၀.၀၉% |မရှိပါ |- |၃၉ |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၁၈ |၂၂ |၁၀၉၆၀ |၀.၀၈% |၃ |- |၄၀ |[[မွန်တိုးတက်ရေးပါတီ]] |၃ |၃ |၉၂၂၅ |၀.၀၇% |မရှိပါ |- |၄၁ |[[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ချုပ်|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |၆ |၉ |၉၀၈၇ |၀.၀၇% |မရှိပါ |- |၄၂ |[[ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်)|ဒီမိုကရေစီပါတီသစ်(ကချင်)]] |၁၇ |၂၉ |၈၄၆၀ |၀.၀၆% |၂ |- |၄၃ |[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |၁၅ |၂၆ |၈၀၇၆ |၀.၀၆% |၃ |- |၄၄ |[[လူထုပါတီ]] |၃ |၃ |၇၂၇၈ |၀.၀၆% |မရှိပါ |- |၄၅ |[[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၁၅ |၁၉ |၆၇၈၆ |၀.၀၅% |၂ |- |၄၆ |[[ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ|ကိုးကန့်ဒီမိုကရေစီနှင့်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၂ |၂ |၆၃၆၂ |၀.၀၅% |မရှိပါ |- |၄၇ |[[ဝ အမျိုးသားပါတီ]] |၄ |၈ |၆၃၀၃ |၀.၀၅% |၁ |- |၄၈ |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၈ |၁၁ |၆၂၁၀ |၀.၀၅% |၁ |- |၄၉ |[[မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၁ |၁ |၅၆၉၆ |၀.၀၄% |မရှိပါ |- |၅၀ |[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] |၁၁ |၁၄ |၅၄၂၇ |၀.၀၄% |မရှိပါ |- |၅၁ |[[အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအားမာန်သစ်ပါတီ]] |၅ |၈ |၃၁၈၆ |၀.၀၂% |မရှိပါ |- |၅၂ |[[ခမီ အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ခမီအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၁ |၁ |၂၂၈၉ |၀.၀၂% |မရှိပါ |- |၅၃ |[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] |၅ |၁၇ |၁၆၃၃ |၀.၀၁% |၇ |- |၅၄ |[[ရခိုင်ပြည်နယ်အမျိုးသားအင်အားစုပါတီ]] |၁ |၁ |၁၂၆၈ |၀.၀၁% |မရှိပါ |- |၅၅ |[[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]] |၇ |၂၀ |၁၂၀၆ |၀.၀၁% |၁ |- |၅၆ |မြိုတိုင်းရင်းသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ |၃ |၄ |၅၅၅ |၀.၀၀၄% |မရှိပါ |- |၅၇ |[[ခူမီးအမျိုးသားပါတီ]] |၁ |၁ |၂၃၁ |၀.၀၀၂% |မရှိပါ |- |၅၈ |တစ်သီးပုဂ္ဂလ |၈၆ |၉၁ |၃၀၃၀၈၅ |၂.၃၁% |၁ |} == (၁) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူများ== ==== အပိုင်း(၁) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ရလဒ်အနှစ်ချုပ် - {{small|(မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်)}} ==== {| class="wikitable" !စဉ် !ပါတီအမည် !အမတ်နေရာ !ရရှိသည့်အမတ်နေရာ !ရာခိုင်နှုန်း |- |၁။ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၁၀၂ |၉၀ |၈၈.၂၄% |- |၂။ |[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၄ | - |- |၃။ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၃ | - |- |၄။ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၁၀၂ |၁ |၀.၉၈% |- |၅။ |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၁၀၂ |၁ |၀.၉၈% |- |၆။ |[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၇။ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၈။ |[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |} ==== အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ရလဒ်အနှစ်ချုပ် - {{small|(မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်)}} ==== {| class="wikitable" !စဉ် !ပါတီအမည် !အမတ်နေရာ !ရရှိသည့်အမတ်နေရာ !ရာခိုင်နှုန်း |- |၁။ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၁၀၀ |၈၉ |၈၉% |- |၂။ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၄ | - |- |၃။ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၁၀၀ |၃ | ၃% |- |၄။ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၅။ |[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၆။ |[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၇။ |တစ်သီးပုဂ္ဂလ | - |၁ | - |} ==== အပိုင်း(၃) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ရလဒ်အနှစ်ချုပ် - {{small|(မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်)}} ==== {| class="wikitable" !စဉ် !ပါတီအမည် !အမတ်နေရာ !ရရှိသည့်အမတ်နေရာ !ရာခိုင်နှုန်း |- |၁။ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၆၁ |၅၆ |၉၁.၈၀ % |- |၂။ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |၆၁ |၃ | ၄.၉၁ |- |၃။ |[[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |- |၄။ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] |ပြည်နယ်ပါတီ |၁ | - |} === အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း (၁) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78713 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ကြေညာထားသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # တနိုင်း # ခေါင်လန်ဖူး # နောင်မွန်း # ပူတာအို # မိုးညှင်း # မြစ်ကြီးနား | # တနိုင်း # ခေါင်လန်ဖူး # ပူတာအို # မိုးညှင်း # မြစ်ကြီးနား # နောင်မွန်း | # ဦးမြင့်ကို # ဦးတင်ဆုန်း # ဦးရားနီ # ဦးစိုးဝင်း # ဦးညွန့်ဝင်း # ဦးရယ်ဒမ်းတန် <br />{{small|('''နောင်မွန်း''') }} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |နောင်မွန်း <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၂။ |ကယား | # ဘောလခဲ # လွိုင်ကော် | # ဘောလခဲ # လွိုင်ကော် | #ဦးအေးမောင် #ဦးမောင်ရွှေ | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၃။ |ကရင် | # ဘားအံ # မြဝတီ # သံတောင်ကြီး | # ဘားအံ # မြဝတီ # သံတောင်ကြီး | #ဦးသက်နိုင်ဦး #ဦးခင်မောင်ချင်း #ဦးစောဟေသားကြီး | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၄။ |ချင်း | #တီးတိန် #ဟားခါး | #တီးတိန် #ဟားခါး | #ဦးဆလိုင်းအောင်ပြည့် #ဦးဗန်နီ | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၅။ |စစ်ကိုင်း | # လေရှီး # လဟယ် # နန်းယွန်း # ကလေး # ကသာ # ကန့်ဘလူ # ခန္တီး # စစ်ကိုင်း # တမူး # မုံရွာ # ရွှေဘို # ဟုမ္မလင်း | # လေရှီး # လဟယ် # နန်းယွန်း # ကလေး # ကသာ # ကန့်ဘလူ # ခန္တီး # စစ်ကိုင်း # တမူး # မုံရွာ # ရွှေဘို # ဟုမ္မလင်း | #ဦးဗွီးဆန်း #ဦးမဇိုးလောင်ဝီး #ဦးယောအေးလှ #ဦးခင်မောင်သန်း #ဦးတင်ဌေး #ဦးမြတ်ကျော် #ဦးဂုဏ်ဝမ်း #[[သက်ပုံ|ဦးသက်ပုံ]] #ဦးအောင်ကိုလတ် #ဒေါ်ညွန့်ညွန့်ဌေး #ဦးသန်းဝင်းထွန်း #ဦးနိုင်နိုင်ကျော် | #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၆။ |တနင်္သာရီ | # ကော့သောင်း # ထားဝယ် # ဘုတ်ပြင်း # မြိတ် | # ကော့သောင်း # ထားဝယ် # ဘုတ်ပြင်း # မြိတ် | #ဦးကျော်သူ #ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး #ဦးအောင်လင်းနိုင် #[[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၇။ |ပဲခူး | # ညောင်လေးပင် # တောင်ငူ # နတ်တလင်း # ပဲခူး # ပြည် # ရွှေတောင် # လက်ပံတန်း # သာယာဝတီ | # ညောင်လေးပင် # တောင်ငူ # နတ်တလင်း # ပဲခူး # ပြည် # ရွှေတောင် # လက်ပံတန်း # သာယာဝတီ | #ဒေါက်တာသန့်ဇော်လွင် #ဒေါက်တာကျော်ဦး #ဦးတင့်လွင် #ဦးမင်းခန့်ကျော် #ဦးမျိုး(ခ)ဦးမျိုးအောင် #ဦးတင်ရွှေ #ဦးကျော်သူရ #ဦးဝင်းဇော်ဦး | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၈။ |မကွေး | # ချောက် # ရေနံချောင်း # ပခုက္ကူ # တောင်တွင်းကြီး # မကွေး # ပွင့်ဖြူ # မင်းဘူး # သရက် # အောင်လံ | # ချောက် # ရေနံချောင်း # ပခုက္ကူ # တောင်တွင်းကြီး # မကွေး # ပွင့်ဖြူ # မင်းဘူး # သရက် # အောင်လံ | #ဦးရဲတင့် #[[ဝင်းမော်ထွန်း (ဝဏ္ဏကျော်ထင်)|ဒေါ်ဝင်းမော်ထွန်း]] #ဦးလှဝင်းဦး #ဒေါက်တာကျော်ဆွေ #[[စိုးတင့်နိုင်|ဦးစိုးတင့်နိုင်]] #ဦးစန်းယုနိုင် #[[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] #ဦးနိုင်ဦးကျော် #ဦးတင်အောင်ချစ် | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၉။ |မန္တလေး | # ကျောက်ဆည် # ညောင်ဦး # ပြင်ဦးလွင် # ချမ်းအေးသာစံ # မိတ္ထီလာ # ပျော်ဘွယ် # ရမည်းသင်း # အောင်မြေသာစံ | # ကျောက်ဆည် # ညောင်ဦး # ပြင်ဦးလွင် # ချမ်းအေးသာစံ # မိတ္ထီလာ # ပျော်ဘွယ် # ရမည်းသင်း # အောင်မြေသာစံ | #ဦးအောင်မြင့်သန်း #ဦးသိန်းပို #[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] #ဒေါ်မြင့်မြင့်ဌေး #[[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] #[[သောင်းအေး|ဦးသောင်းအေး]] #ဦးညွန့်ဆောင် #[[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၀။ |မွန် | # ကျိုက်ထို # ကျိုက်မရော # ချောင်းဆုံ # မော်လမြိုင် # သထုံ | # ကျိုက်ထို # ကျိုက်မရော # ချောင်းဆုံ # မော်လမြိုင် # သထုံ | #ဦးစိုးလှ #ဦးမျိုးမြင့် #ဦးစိုးသူ #ဒေါ်ဥမ္မာဌေး #ဦးကျော်မြင့် | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၁။ |ရခိုင် | # ကျောက်ဖြူ # စစ်တွေ # မာန်အောင် | # ကျောက်ဖြူ # စစ်တွေ # မာန်အောင် | #ဦးသန်းအေး #ဦးစန်းငွေ #ဦးကျော်သန်း | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] | |- |၁၂။ |ရန်ကုန် | # ကမာရွတ် # ကျောက်တံတား # တိုက်ကြီး # တွံတေး # ဒဂုံမြို့သစ် (တောင်ပိုင်း) # ဗိုလ်တထောင် # မရမ်းကုန်း # မင်္ဂလာဒုံ # မှော်ဘီ # သင်္ဃန်းကျွန်း # သန်လျင် # အလုံ | # ကမာရွတ် # ကျောက်တံတား # တိုက်ကြီး # တွံတေး # ဒဂုံမြို့သစ် (တောင်ပိုင်း) # ဗိုလ်တထောင် # မရမ်းကုန်း # မင်္ဂလာဒုံ # မှော်ဘီ # သင်္ဃန်းကျွန်း # သန်လျင် # အလုံ | #ဦးကိုကိုသင်း #ဦးမျိုးသိန်း(ခ)ဦးမြသိန်း #ဦးခင်မောင်မြင့် #ဦးဝင်းမြင့် #ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး #ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် #[[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း]] #ဦးခင်မောင်ဆင့် #ဒေါက်တာနေလင်း #ဒေါ်သန်းသန်းအေး #ဦးမိုးမြင့် #ဦးကုဋေထွန်း | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၃။ |ရှမ်း | # ပင်းတယ # ဟိုပုံး # နောင်ချို # ကျိုင်းတုံ # တာချီလိတ် # တောင်ကြီး # နမ့်စန် # မူဆယ် # မိုင်းဆတ် # လားရှိုး # လင်းခေး # လွိုင်လင် | # ပင်းတယ # ဟိုပုံး # နောင်ချို # ကျိုင်းတုံ # တာချီလိတ် # တောင်ကြီး # နမ့်စန် # မူဆယ် # မိုင်းဆတ် # လားရှိုး # လင်းခေး # လွိုင်လင် | #ဦးဝင်းဇော် #ခွန်ကောင်းချစ်ထွန်း #ဦးကျော်မြင့်နိုင် #[[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] #ဦးကျော်ငြိမ်းအောင် #နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် #ဦးဌေးလွင်(ခ)ဦးဒီလုံး #ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း #စိုင်းမိုးဇော်ဦး #ဒေါက်တာမျိုးထွန်း #စိုင်းထွန်းစံ(ခ)စိုင်းဆေဟန် #ဦးခွန်အောင်ဆန်း | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] | |- |၁၄။ |ဧရာဝတီ | # ကျုံပျော် # ပုသိမ် # မအူပင် # မြောင်းမြ # ကြံခင်း # မြန်အောင် # လပွတ္တာ # ဟင်္သာတ | # ကျုံပျော် # ပုသိမ် # မအူပင် # မြောင်းမြ # ကြံခင်း # မြန်အောင် # လပွတ္တာ # ဟင်္သာတ | #ဦးဇော်မင်း #ဦးသန်းထွန်း #[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] #ဒေါ်မြင့်စန္ဒာအောင် #ဦးနိုင်မင်းဦး #ဦးအောင်ဝင်းဆွေ #ဦးဝင်းဆွေ(ခ)ဦးဝင်းရွှေ #ဦးဌေးဝင်း | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၅။ |နေပြည်နယ် | # ဇေယျာသီရိ # ပုဗ္ဗသီရိ # ဇမ္ဗူသီရိ # ပျဉ်းမနား # ဒဏ္ခိဏသီရိ # လယ်ဝေး # တပ်ကုန်း # ဥတ္တရသီရိ | # ဇေယျာသီရိ # ပုဗ္ဗသီရိ # ဇမ္ဗူသီရိ # ပျဉ်းမနား # ဒဏ္ခိဏသီရိ # လယ်ဝေး # တပ်ကုန်း # ဥတ္တရသီရိ | # [[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] # ဦးလှဆွေ # [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] # ဦးခင်မောင်ဌေး # [[မြတ်ဟိန်း|ဦးမြတ်ဟိန်း]] # ဦးဝင်းဌေး # [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] # [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |} === အပိုင်း (၂)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/79159 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ကြေညာထားသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # မချမ်းဘော # မိုးကောင်း # ဝိုင်းမော် | # မချမ်းဘော # မိုးကောင်း # ဝိုင်းမော် | # ဦးငွါးရဲ့ဆဲ # ဦးထွန်းထွန်းအောင် # ဦးကျော်ကျော်အောင် | # [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၂။ |ကယား | # ဒီမော့ဆို # ဖရူဆို | # ဒီမော့ဆို # ဖရူဆို | # ဒေါ်မော်မော်ခိုင် # ဦးဆားရယ် | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၃။ |ကရင် | # ဖာပွန် # လှိုင်းဘွဲ့ | # ဖာပွန် # လှိုင်းဘွဲ့ | # ဦးစောဝင်းထိန် # ဒေါ်သီတာစန်း | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၄။ |စစ်ကိုင်း | # ကလေးဝ # မင်းကင်း # ဝန်းသို # ကျွန်းလှ # မြင်းမူ # ချောင်းဦး # ဘုတလင် # အရာတော် # ဖောင်းပြင် # မော်လိုက် # ရေဦး | # ကလေးဝ # ကျွန်းလှ # မြင်းမူ # ချောင်းဦး # ဘုတလင် # အရာတော် # ဖောင်းပြင် # မင်းကင် # ဝန်းသို # မော်လိုက် # ရေဦး | # ဦးတင်ထွန်းလွင် # ဦးစိုးကျော်နိုင် # ဦးဝင်းနိုင် # ဦးထွန်းလွင် # ဦးကျော်မင်း # ဦးဝင်းတင့် # ဦးခင်မောင်ထွန်ဦ # ဦးဝေလင်းထွန်း <br />{{small|('''မင်းကင်း''') }} # ဦးစိုးပိုင် <br />{{small|('''ဝန်းသို''') }} # ဦးမြင့်စိုးတင့် <br />{{small|('''မော်လိုက်''') }} # ဦးစိုးတင့်အောင် <br />{{small|('''ရေဦး''') }} | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |မင်းကင်း၊ဝန်းသို၊မော်လိုက် နှင့် ရေဦး <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၅။ |တနင်္သာရီ | # ရေဖြူ # ကျွန်းစု # တနင်္သာရီ | # ကျွန်းစု # တနင်္သာရီ # ရေဖြူ | # ဦးအောင်ကျော်နှင်း # ဦးအောင်ဆန်းလွင် # ဦးမင်းနိုင် <br />{{small|('''ရေဖြူ''') }} | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဲဖြိုးရေးပါတီ]] |ရေဖြူ <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၆။ |ပဲခူး | # ဒိုက်ဦး # ရွှေကျင် # ထန်းတပင် # ရေတာရှည် # ဇီးကုန်း # ပေါင်းတည် # ကဝ # သနပ်ပင် # ပေါက်ခေါင်း # ပန်းတောင်း # မိုးညို # မင်းလှ | # ဒိုက်ဦး # ရွှေကျင် # ထန်းတပင် # ရေတာရှည် # ဇီးကုန်း # ပေါင်းတည် # ကဝ # သနပ်ပင် # ပေါက်ခေါင်း # ပန်းတောင်း # မိုးညို # မင်းလှ | # ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် # ဦးကျော်တိုး # ဦးကျော်ကျော်ဦး # ဦးထွန်းထွန်းမိုး # ဦးကျော်မင်းထွန်း # ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း # ဦးမျိုးဆွေထွန်း # ဦးအောင်ဇော်လင်း # [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] # [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] # ဒေါ်ဇာခြည်လွင် # ဦးရဲထွဋ်အောင် | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၇။ |မကွေး | # ဂန့်ဂေါ # ဆိတ်ဖြူ # နတ်မောက် # မြို့သစ် # ငဖဲ # စလင်း # စေတုတ္တရာ # ကံမ # မင်းတုန်း # မင်းလှ # ဆင်ပေါင်းတဲ | # ဆိတ်ဖြူ # နတ်မောက် # မြို့သစ် # ငဖဲ # စလင်း # စေတုတ္တရာ # ကံမ # မင်းတုန်း # မင်းလှ # ဆင်ပေါင်ဝဲ # ဂန့်ဂေါ | # ဦးအောင်ဇော်ထက် # ဦးဇော်ဌေး # ဦးစိုးဝင်း # ဦးမိုးမင်းဦး # ဦးဇော်နိုင် # ဦးမိုးတင် # ဒေါ်စံပါယ်မင် # ဦးစိုးနိုင် # ဦးခင်မောင်ဌေး # ဦးတင့်ဆွေ # ဒေါ်အိဖြူလွင် <br />{{small|('''ဂန့်ဂေါ''') }} | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဂန့်ဂေါ <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၈။ |မန္တလေး | # စဥ့်ကိုင် # ကျောက်ပန်းတောင်း # တံတားဦး # ပြည်ကြီးတံခွန် # မဟာအောင်မြေ # ဝမ်းတွင်း # သာစည် # အမရပူရ # မတ္တရာ | # စဥ့်ကိုင် # ကျောက်ပန်းတောင်း # တံတားဦး # ပြည်ကြီးတံခွန် # မဟာအောင်မြေ # ဝမ်းတွင်း # သာစည် # အမရပူရ # မတ္တရာ | # ဦးထွန်းထွန်းနိုင် # ဦးဝင်းမြင့်မောင် # ဦးအောင်သူ # ဦးအောင်နိုင်ဦး # ဦးစိုးနိုင် # ဦးမျိုးမြင့်သိန်း # ဒေါ်ကြူကြူမော် # ဦးသိန်းထွန်းဦး # ဦးလှမြင့် | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၉။ |မွန် | # ဘီးလင်း # မုဒုံ # သံဖြူဇရပ် # ရေး # ပေါင် | # ဘီးလင်း # မုဒုံ # သံဖြူဇရပ် # ရေး # ပေါင် | # ဒေါက်တာခင်မောင်လွင် # မင်းဝဏ္ဏကြီး # ဦးသန်းရွှေ # ဒေါ်မြင့်သန်း # ဦးဗိုလ်ဝင်း | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |၅ မြို့နယ် |- |၁၀။ |ရန်ကုန် | # ဗဟန်း # ပန်းဘဲတန်း # လသာ # ကော့မှူး # ကွမ်းခြံကုန်း # ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း) # ဒေါပုံ # ပုဇွန်တောင် # လှိုင် # ရွှေပြည်သာ # ထန်းတပင် # လှည်းကူး # တောင်ဥက္ကာလာပ # ကိုကိုးကျွန်း # ကြည့်မြင့်တိုင် # အင်းစိန် | # ဗဟန်း # ပန်းဘဲတန်း # လသာ # ကော့မှူး # ကွမ်းခြံကုန်း # ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း) # ဒေါပုံ # ပုဇွန်တောင် # လှိုင် # ရွှေပြည်သာ # ထန်းတပင် # လှည်းကူး # တောင်ဥက္ကာလာပ # ကိုကိုးကျွန်း # ကြည့်မြင့်တိုင် # အင်းစိန် | # ဒေါက်တာလှတင့် # ဦးတင်ထွဋ် # ဦးလှတင့် # ဦးအောင်မျိုးသိန်း # ဦးသန့်ဇော် # ဦးတင့်ဝေ # ဦးဝင်းကျော် # ဦးကျော်စန်းဦး # [[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]] # ဒေါ်စန်းစန်းနွယ် # ဦးသိန်းရီ # [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] # ဒေါက်တာမျိုးအောင် # [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] # ဦးခင်လှိုင် # ဦးငြိမ်းထွေး | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # တစ်သီးပုဂ္ဂလ # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၁၆ မြို့နယ် |- |၁၁။ |ရှမ်း | # ရွာငံ # ဆီဆိုင် # ကလော # မိုင်းခတ် # မိုင်းပျဉ်း # မိုင်းဖြတ် # ရပ်စောက် # တန့်ယန်း # မိုင်းရယ် # ကွန်ဟိန်း # မိုင်းတုံ # မိုင်းယောင်း # မိုင်းယန်း # မိုင်းပန် # မောက်မယ် # မိုင်းကိုင် # လဲချား | # ရွာငံ # ဆီဆိုင် # ကလော # မိုင်းခတ် # မိုင်းပျဉ်း # မိုင်းဖြတ် # ရပ်စောက် # တန့်ယန်း # မိုင်းရယ် # ကွန်ဟိန်း # မိုင်းတုံ # မိုင်းယောင်း # မိုင်းယန်း # မိုင်းပန် # မောက်မယ် # မိုင်းကိုင် # လဲချား | # ဦးလူဇော် # ခွန်လှသိန်း # ဒေါက်တာနန္ဒာလှမြင့် # စိုင်းဝန်းဆမ် # ဦးစိုင်းလောင်း # [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] # [[ပွင့်ဆန်း|ဒေါက်တာပွင့်ဆန်း]] # ဦးစိုင်းဆန်စိန် # ဦးစိုင်းအောင်ညွန့် # ဦးစိုင်းကျော်လှ # ဦးထင်အောင်ရှိန် # စိုင်းအောင်ခမ်း # စိုင်းဆမ် # ဦးဖြိုးဇော်စိုး # စိုင်းဆိုင်နော် # ဒေါ်နန်းသန်းသန်းမွှေး # စိုင်းစိန်ဝင်း | # [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] # [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | |- |၁၂။ |ဧရာဝတီ | # ကျောင်းကုန်း # ကန်ကြီးထောင့် # သာပေါင်း # ကျိုက်လတ် # ဖျာပုံ # ဘိုကလေး # ပန်းတနော် # ဝါးခယ်မ # အိမ်မဲ | # ကျောင်းကုန်း # ကန်ကြီးထောင့် # သာပေါင်း # ကျိုက်လတ် # ဖျာပုံ # ဘိုကလေး # ပန်းတနော် # ဝါးခယ်မ # အိမ်မဲ | # ဒေါက်တာထိန်ဝင်း # ဒေါ်ခင်စောမူ # ဦးမောင်မောင်စိုး # ဒေါက်တာအောင်ကြီး # ဒေါ်စိုးစိုးရီ # ဦးစန်းမောင် # ဦးကျော်မင်းသန်း # ဦးသန်းနိုင် # ဦးတင်ဦး | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |} === အပိုင်း (၃)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ကြေညာထားသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # ဗန်းမော် # မံစီ # မိုးမောက် # ဖားကန့် # ရွှေကူ | # ဗန်းမော် # ဖားကန့် # ရွှေကူ | # ဦးကျော်လင်း # ဦးသက်ပိုင်ထူး # ဦးကျော်ဝင်း | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | * ရွှေကူ <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} * မိုးမောက်၊မံစီ <br/>{{small|ကြေညာချက်နောက်ဆက်တွဲဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲပြုလုပ်မည့် စာရင်းမှပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်း}} |- |၂။ |ကရင် | # ကော့ကရိတ် # ကြာအင်းဆိပ်ကြီး | # ကော့ကရိတ် # ကြာအင်းဆိပ်ကြီး | # ဒေါ်ခင်နီနီအောင် # ဦးမြင့်ထွန်း | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၃။ |စစ်ကိုင်း | # ကနီ # ဆားလင်းကြီး | * {{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ မကျင်းပ'''}} | # ဦးဉာဏ်ထွန်း <br/>{{small|('''ကနီ''') }} # ဦးစောမောင် <br/>{{small|('''ဆားလင်းကြီး''') }} | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |<br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၄။ |တနင်္သာရီ | # လောင်းလုံး # သရက်ချောင်း # ပုလော | # သရက်ချောင်း # ပုလော | # ဦးရဲထွန်းဝင်း # ဦးစိုးတင် # ဦးတင့်လွင် <br />{{small|('''လောင်းလုံး''') }} | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |လောင်းလုံး <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၅။ |ပဲခူး | # ကျောက်ကြီး # ကျောက်တံခါး # ဖြူး # အုတ်တွင်း # သဲကုန်း # ဝေါ # ကြို့ပင်ကောက် # အုတ်ဖို | # ကျောက်ကြီး # ကျောက်တံခါး # ဖြူး # အုတ်တွင်း # သဲကုန်း # ဝေါ # ကြို့ပင်ကောက် # အုတ်ဖို | # ဦးဟံသာဝင်း # ဦးကျော်ဆန်းဦး # ဦးမြင့်ဇော်လင်း # ဦးဝင်းမြင့် # ဒေါ်ဥမ္မာမို့မို့ဇော် # ဦးအောင်နိုင် # ဒေါ်သန္တာအောင် # ဦးတင်ထွေး | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၆။ |မန္တလေး | # မြစ်သား # ချမ်းမြသာစည် # မလှိုင် # တောင်သာ # မြင်းခြံ # ငါးဇွန် # သပိတ်ကျင်း # ပုသိမ်ကြီး | # မြစ်သား # ချမ်းမြသာစည် # မလှိုင် # တောင်သာ # မြင်းခြံ # ငါးဇွန် # သပိတ်ကျင်း # ပုသိမ်ကြီး | # ဦးစန်းမြင့် # ဦးကိုကိုဦး # ဦးအောင်ကျော်သူ # ဦးတိုးဝင်း # ဒေါ်ပြုံးကြည် # ဦးလှမင်း # ဒေါ်အေးမြမြစိုး # ဦးဝင်းနိုင် | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၇။ |ရန်ကုန် | # ဒဂုံ # လမ်းမတော် # ဆိတ်ကြီး/ခနောင်တို # ဒလ # ဒဂုံမြို့သစ် (ဆိပ်ကမ်း) # ဒဂုံမြို့သစ် (အရှေ့ပိုင်း) # မင်္ဂလာတောင်ညွန့် # သာကေတ # မြောက်ဥက္ကလာပ # တာမွေ # ရန်ကင်း # ကျောက်တန်း # ခရမ်း # သုံးခွ # စမ်းချောင်း # လှိုင်သာယာ (အနောက်ပိုင်း) # လှိုင်သာယာ (အရှေ့ပိုင်း) | # ဒဂုံ # လမ်းမတော် # ဆိတ်ကြီး/ခနောင်တို # ဒလ # ဒဂုံမြို့သစ် (ဆိပ်ကမ်း) # ဒဂုံမြို့သစ် (အရှေ့ပိုင်း) # မင်္ဂလာတောင်ညွန့် # သာကေတ # မြောက်ဥက္ကလာပ # တာမွေ # ရန်ကင်း # ကျောက်တန်း # ခရမ်း # သုံးခွ # စမ်းချောင်း # လှိုင်သာယာ (အနောက်ပိုင်း) # လှိုင်သာယာ (အရှေ့ပိုင်း) | # [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာ]] # ဦးရန်မျိုးအောင်သိန်း # ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဝင်း # [[တင်မြင့်|ဦးတင်မြင့်]] # ဒေါက်တာရွှေပြည်စိုး # ဒေါ်အေးအေးမြင့် # ဦးစိုင်းလင်းလင်းထွဏ်း # ဒေါ်အေးမြမြကြိုင် # ဦးနေလင်းအောင် # [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] # ဦးတင်မိုးအောင် (ခ) နေရှိုင်း # ဦးနိုင်ဝင်း # ဦးဝင်းဆွေ # ဦးအောင်ကျော်မင်း # ဦးမျိုးသန့် # [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] # ဦးအေးချမ်း | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ၂ဦး ဝင်ပြိုင် |- |၈။ |ရှမ်း | # မက်မန်း # ပင်လောင်း # ညောင်ရွှေ # ဖယ်ခုံ # မိုးနဲ # ကျေးသီး # မိုင်းရှူး # သီပေါ # ကျောက်မဲ | # ပင်လောင်း # ညောင်ရွှေ # ကျေးသီး # မိုင်းရှူး # သီပေါ # ကျောက်မဲ # မက်မန်း # ဖယ်ခုံ # မိုးနဲ | # နန်းရီရီဝင်း # ဒေါက်တာရဲမြင့်စိုး # ဒေါ်နန်းတင်ဦး # ဦးစိုင်းကံ # ဦးကောင်းသက်စံ # ဦးအေးထွန်း # ဦးရန်ကျော် <br />{{small|('''မက်မန်း''') }} # ဒေါ်ရီရီလှိုင် <br />{{small|('''ဖယ်ခုံ''') }} # ဦးစိုင်းထွန်းလင်း <br />{{small|('''မိုးနဲ''') }} | # [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] # [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ(ကျားဖြူပါတီ)]] |မက်မန်း၊ဖယ်ခုံ နှင့် မိုးနဲ <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၉။ |ဧရာဝတီ | # ရေကြည် # ငပုတော # ဒေးဒရဲ # ညောင်တုန်း # ဓနုဖြူ # အင်္ဂပူ # မော်လမြိုင်ကျွန်း # ဇလွန် # လေးမျက်နှာ | # ရေကြည် # ငပုတော # ဒေးဒရဲ # ညောင်တုန်း # ဓနုဖြူ # အင်္ဂပူ # မော်လမြိုင်ကျွန်း # ဇလွန် # လေးမျက်နှာ | # ဒေါ်အိအိချော # ဒေါ်ခင်သန်းမြင့် # ဦးအောင်သန်းမြင့် # ဦးအောင်မြင့်သန်း # ဦးနိုင်ဝင်း # ဒေါက်တာဌေးဝင်း # ဦးခင်မောင်ဝင်း # ဦးလှခိုင် # ဦးမြင့်စိုး | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |} == (၂)အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူများ == === အပိုင်း (၁)(၂)(၃)၊အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း{{small|(မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်)}} === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !မဲဆန္ဒနယ်များ !မဲဆန္ဒနယ်မြေထဲပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ !ကျင်းပသည့် မဲဆန္ဒနယ်မြေများ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !ကိုယ်စားလှယ်အမှတ် !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ပူတာအိုခရိုင် # ဗန်းမော်ခရိုင် # မိုးညှင်းခရိုင် # တနိုင်းခရိုင် # ချီဖွေခရိုင်တစ်ခုလုံးနှင့်ဝိုင်းမော်မြို့နယ် # မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် နှင့် အင်ဂျင်းယန်မြို့နယ် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးရခွီဖုန် # [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးနော်တောင်]] #ဦးစိန်ဝင်းထွန်း # ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း # [[ဒွဲဘူ|ဒေါ်ဒွဲဘူ]] # ဦးဆီဟူးဒွေ့ | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၂။ |ကယား | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # လွိုင်ကော်မြို့နယ် # ဘော်လခဲမြို့နယ် # ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ် # ဖရူဆိုမြို့နယ် # ဖားဆောင်းမြို့နယ် # မယ်စဲ့မြို့နယ် နှင့် ရှားတောမြို့နယ် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # ဦးရှားရယ် # ဦးဟန်ထူး #ဦးမြင့်သိန်း # ဦးဆူးရယ် | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၃။ |ကရင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကော့ကရိတ် # ကြာအင်းဆိပ်ကြီး # လှိုင်းဘွဲ့ # ဘားအံ # မြဝတီ # သံတောင်ကြီး နှင့် ဖာပွန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးအောင်သိန်းဝင်း # ဦးဟန်လင်းထွန်း #စောသိန်းလွင် # ဦးစောဇော်ဝင်း # ဦးမျိုးမင်းနောင် # ဦးခင်ဇော်ထွန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၄။ |ချင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # တီးတိန်ခရိုင် # ပလက်ဝခရိုင် # ဖလန်းခရိုင် # မတူပီခရိုင် # မင်းတပ်ခရိုင် # ဟားခါးခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးပေါင်လွန်မင်းထန် # ဦးထလာထန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၆) | # [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၅။ |စစ်ကိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ခန္တီးခရိုင်၊ဟုမ္မလင်းခရိုင်၊မော်လိုက်ခရိုင် နှင့် တမူးခရိုင် # ကလေးခရိုင်နှင့်ယင်းမာပင်ခရိုင် # မုံရွာခရိုင် နှင့် စစ်ကိုင်းခရိုင် # ရွှေဘိုခရိုင် နှင့် ရေဦးခရိုင် # ကသာခရိုင်၊ကောလင်းခရိုင်၊ကန့်ဘလူခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးခဲချိန် # ဦးအောင်ချစ်လွင် #ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း # ဦးဝင်းတင့် # ဦးမြတ်မျိုးညွန့် # ဦးခင်မောင်အေး | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၆။ |တနင်္သာရီတိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကော့သောင်းခရိုင် # ထားဝယ်မြို့နယ် နှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ် # ရေဖြူမြို့နယ် နှင့် လောင်းလုံးမြို့နယ် # ဘုတ်ပြင်းခရိုင် # ပုလောမြို့နယ် နှင့် မြိတ်မြို့နယ် # ကျွန်းစုမြို့နယ် နှင့် တနင်္သာရီမြို့နယ် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးအောင်ကြူနိုင် # ဦးသန်းအောင် #ဦးမောင်စိန် # ဦးဇော်မင်းသန်း # ဦးမိုးမြင့် # ဦးငွေထွန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၇။ |ပဲခူး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ညောင်လေးပင်ခရိုင် # တောင်ငူခရိုင် # နတ်တလင်းခရိုင် # ပဲခူးခရိုင် # ပြည်ခရိုင် # သာယာဝတီခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးအောင်စိုး # ဒေါ်နီနီမာ #ဒေါ်ထားထားနု # ဦးရဲမြင့်ထွန်း # ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့်(ခ)ဒေါ်နှောင်းထွေး # ဦးကျော်ဝင်းဦး | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၈။ |မကွေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ချောက်ခရိုင် # နတ်မောက်မြို့နယ်၊မကွေးမြို့နယ်နှင့်မြို့သစ်မြို့နယ် # အောင်လံခရိုင်နှင့်တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် # ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ငဖဲ၊စေတုတ္တရာ၊ပွင့်ဖြူ၊မင်းဘူးမြို့နယ် # ပခုက္ကူခရိုင်၊စလင်းမြို့နယ် # သရက်ခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးအောင်လှထွေး # ဦးတင်မျိုးဇော် #ဦးအောင်နိုင် # ဦးစိန်ရွှေမင်း # ဦးအောင်နိုင် # ဦးခင်မောင်သန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၉။ |မန္တလေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊တံတားဦးခရိုင် # ညောင်ဦးခရိုင်၊မြင်းခြံခရိုင် # ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊သပိတ်ကျင်းခရိုင်၊အောင်မြေသာစံခရိုင် # မဟာအောင်မြေခရိုင်၊အမရပူရခရိုင် # မိတ္ထီလာခရိုင်၊ရမည်းသင်းခရိုင် # ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးခင်မောင်ဝင်း # ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် #ဦးဟိန်းမင်းဦး # ဦးဝင်းဖေမောင် # ဦးမောင်မောင်မြင့် # [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၀။ |မွန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကျိုက်ထိုခရိုင် # မော်လမြိုင်မြို့၊ကျိုက်မရောမြို့ # မုဒုံမြို့၊သိမ်ဖြူဇရပ်မြို့ # ချောင်းဆုံမြို့နယ် # ရေးခရိုင် # သထုံခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် # ဦးကျော်ကျော်လင်း #[[မင်းစောနွယ်|ဦးခင်မောင်ထွေး(ခ)မင်းစောနွယ်]] # နိုင်အမ်ချမ်းမွန်(ခ)မင်းစိုးနိုင် # နိုင်ချမ်းတွဲ့ # ဒေါ်အေးချမ်းမုံ | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၁။ |ရခိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # တောင်ကုတ်ခရိုင်၊သံတွဲခရိုင် # ကျောက်ဖြူခရိုင် # စစ်တွေခရိုင် # မောင်တောခရိုင် # မြောက်ဦးခရိုင် # အမ်းခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # ဦးမင်းမင်းထွန်း # ဦးမြလင်း #ဦးသန်းထွန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) | # [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၂။ |ရန်ကုန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကျောက်တံတားခရိုင်၊ဗိုလ်တထောင်ခရိုင်၊သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင် # ကမာရွတ်ခရိုင်၊မရမ်းကုန်းခရိုင်၊အလုံခရိုင် # တိုက်ကြီးခရိုင်၊မှော်ဘီခရိုင်၊လှည်းကူးခရိုင် # မင်္ဂလာဒုံခရိုင်၊အင်းစိန်ခရိုင် # တွံတေးခရိုင်၊သန်လျင်ခရိုင် # ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးဝင်းလှိုင် # ဦးအောင်ဝင်းသန်း #ဦးခင်မောင်တင့် # ဦးဇော်ဝင်းသန့် # ဦးအောင်သီဟ # ဦးအေးပိုင် | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၃။ |ရှမ်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ # ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ # ကလောခရိုင်၊ကျောက်မဲခရိုင်၊ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ကွတ်ခိုင်ခရိုင်၊တာချီလိတ်ခရိုင်၊တောင်ကြီးခရိုင်၊တန့်ယန်းခရိုင်၊နမ့်စန်ခရိုင်၊မူဆယ်ခရိုင်၊မိုးမိတ်ခရိုင်၊မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊မိုင်းတုန်ခရိုင်၊မိုင်းယောင်းခရိုင်၊မိုင်းယန်းခရိုင်၊မိုင်းရှူးခရိုင်၊မိုင်းလားခရိုင်၊လားရှိုးခရိုင်၊လင်းခေးခရိုင်၊လွိုင်လင်ခရိုင်။ | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးအမ်ဇော်လတ် # ဒေါ်မာလာဆန်း #ဦးခွန်ထိုင်း # ဒေါက်တာကျော်ထွန်း | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၆) | # [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|ဝအမျိုးသားပါတီ]] # [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] # [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] # ဦးအမ်ဇော်လတ် |မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) <br/>{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရ'''}} |- |၁၄။ |ဧရာဝတီ | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကျုံပျော်ခရိုင် # ပုသိမ်ခရိုင် # ဖျာပုံခရိုင် # မအူပင်ခရိုင် # မြောင်းမြခရိုင်၊လပွတ္တာခရိုင် # မြန်အောင်ခရိုင်၊ဟင်္သာတခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဦးရန်နိုင်ဝင်း # ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး #ဦးခိုင်ဝင်းအောင် # ဦးအောင်ကျော်မင်း # ဦးထိန်လင်း # ဦးမျိုးသန့် | # အမှတ်(၁) # အမှတ်(၂) #အမှတ်(၃) # အမှတ်(၄) # အမှတ်(၅) # အမှတ်(၆) | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |} === အပိုင်း (၁)(၂)(၃)၊အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း{{small|(အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်)}} === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !မဲဆန္ဒနယ်များ !မဲဆန္ဒနယ်မြေထဲပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ !ကျင်းပသည့် မဲဆန္ဒနယ်မြေများ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်မည့် ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !ကိုယ်စားလှယ်အမှတ် !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ပူတာအိုခရိုင်၊ချီဖွေခရိုင်၊တနိုင်းခရိုင်နှင့်ဝိုင်းမော်မြို့နယ် # ဗန်းမော်ခရိုင်၊မိုးညှင်းခရိုင်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် နှင့် အင်ဂျင်းယန်မြို့နယ် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၂ ဦး # ၄ ဦး | (၁) *ဦးဂျာလီရဲ့ *ဦးမင်းမင်းထွန်း (၂) *ဦးဇုန်းလုတ် *ဦးအောင်းဆန်းထူး *ဦးစိန်လွင်ဦး *ဒေါက်တာမနမ်တူးဂျာ | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) (၂) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၂။ |ကယား | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ကယားပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၆ ဦး | # *ဦးကျော်မြင့် *ဦးတောရယ် *ဒေါက်တာနိုင်လင်း *ဒေါ်နော်ဖလောရင့်ဒယ်နီ *ဦးဇော်မင်းထူး *ဒေါ်မာရီအားမူ | # *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၃။ |ကရင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ကရင်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၆ ဦး | # *ဦးစောနေလင်းအောင် *ဦးချစ်ဝေ *စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ *နန်းစောစောမွန် *နော်ယုဇနဝါ *ခွန်ဝင်းဦး | # *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ဖလုံ-စဝေါ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၄။ |ချင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ချင်းပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၆ ဦး | # *ဦးကျင့်တုန်းမန် *ဦးကီးပိုင်း *ဦးအောင်မင်းပိုင် *ဦးဇော်လွန်းအောင် *ဒေါ်ကျိန်ငိုက်မန် *ဦးနန်ခင်းဇမ် | # *ဦးကျင့်တုန်းမန် *ဦးကီးပိုင်း *ဦးအောင်မင်းပိုင် *ဦးဇော်လွန်းအောင် *ဒေါ်ကျိန်ငိုက်မန် *ဦးနန်ခင်းဇမ် | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] *[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] | |- |၅။ |စစ်ကိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ခန္တီးခရိုင်၊ဟုမ္မလင်းခရိုင်၊မော်လိုက်ခရိုင်၊တမူးခရိုင်၊ကလေးခရိုင်နှင့်ယင်းမာပင်ခရိုင် # မုံရွာခရိုင်၊စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ရွှေဘိုခရိုင်၊ရေဦးခရိုင်၊ကသာခရိုင်၊ကောလင်းခရိုင် နှင့် ကန့်ဘလူခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၂ ဦး # ၄ ဦး | (၁) *ဦးသန်းလှိုင် *ဦးကျော်ဇင်ထွန်း (၂) *ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ *ဦးထွန်းအောင်ဝင်း *ဦးပြည့်ဖြိုးစံ *ဦးလွှမ်းမိုးနိုင် | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) (၂) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၆။ |တနင်္သာရီတိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # တနင်္သာရီတိုင်း တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၆ ဦး | # *ဦးယုနိုင် *ဦးတင်မောင်ဝင်း *ဦးဉာဏ်ထွန်း *ဦးသန်းအေး(ခ)ဦးတင်ဦး *ဦးစိုးကြည် *ဦးဝေယံမျိုး | # *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၇။ |ပဲခူး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊တောင်ငူခရိုင်၊ပဲခူးခရိုင် # နတ်တလင်းခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်၊သာယာဝတီခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၃ ဦး # ၃ ဦး | (၁) *[[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] *ဦးသိန်းဇော် *ဦးသောင်းရွှေ (၂) *ဦးလှသိန်း *ဦးဖြိုးဝေလင်း *ဦးမင်းစိန် | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) (၂) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၈။ |မကွေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ပခုက္ကူခရိုင်၊မင်းဘူးခရိုင် # ချောက်ခရိုင်၊မကွေးခရိုင်၊သရက်ခရိုင်၊အောင်လံခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၃ ဦး # ၃ ဦး | (၁) *ဦးခင်မောင်ဌေး *ဦးကျော်သူရဦး *ဦးစောသွင် (၂) *ဦးဇော်လတ်မိုး *ဦးဖေသန့်ဇော် *ဒေါ်ခင်ဆွေ | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) (၂) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၉။ |မန္တလေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # တံတားဦးခရိုင်၊ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊မဟာအောင်မြေခရိုင်၊သပိတ်ကျင်းခရိုင်၊အမရပူရခရိုင်၊အောင်မြေသာစံခရိုင် # ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ညောင်ဦးခရိုင်၊မိတ္ထီလာခရိုင်၊မြင်းခြံခရိုင် # ရမည်းသင်းခရိုင် နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | (၁) ၂ဦး (၂) ၂ဦး (၃) ၂ဦး | (၁) *ဦးကျော်တင် *ဦးမြင့်ဦး (၂) *ဦးခင်မောင်မြင့် *ဦးမြင့်စန်း (၃) *[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] *ဦးကျော်တင့် | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) (၂) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) (၃) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၁၀။ |မွန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # မွန်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၆ ဦး | # *ဒေါက်တာဗညားအောင်မိုး *ဦးရဲထွဋ်အောင် *ဦးစိုးမင်းစမ်း *ဦးဇော်မြင့် *ဦးသိန်းမြင့် *ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် | # *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | # *[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] | |- |၁၁။ |ရခိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # စစ်တွေခရိုင်၊မောင်တောခရိုင်၊မြောက်ဦးခရိုင် # ကျောက်ဖြူခရိုင်၊တောင်ကုတ်ခရိုင်၊သံတွဲခရိုင်၊အမ်းခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၃ ဦး # ၃ ဦး | (၁) * ဦးကျော်စိန် * ဦးကျော်စိန်လှ * ဒေါ်မြမြသက် (၂) * ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်ဆု * ဦးဇော်ဇော်မြင့် * ဦးအောင်သိန်းဌေး | (၁) * ဦးကျော်စိန် * ဦးကျော်စိန်လှ * ဒေါ်မြမြသက် (၂) * ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်ဆု * ဦးဇော်ဇော်မြင့် * ဦးအောင်သိန်းဌေး | (၁) * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] (၂) * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] | |- |၁၂။ |ရန်ကုန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # တိုက်ကြီးခရိုင်၊မင်္ဂလာဒုံခရိုင်၊ မှော်ဘီခရိုင်၊လှည်းကူးခရိုင်၊အင်းစိန်ခရိုင် # တွံတေးခရိုင်၊သန်လျင်ခရိုင်၊ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင် # ကမာရွတ်ခရိုင်၊ကျောက်တံတားခရိုင်၊ဗိုလ်တထောင်ခရိုင်၊ မရမ်းကုန်းခရိုင်၊သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင်၊ အလုံခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # ၂ ဦး # ၂ ဦး # ၂ ဦး | (၁) *ဦးရဲရင့်စိုးညွန့် *ဦးကြည်လင်းထက် (၂) *ဦးရန်နိုင်ဦး *ဦးကျော်ကျော်လတ် (၃) *ဦးတင့်ဇော် *ဦးဝဏ္ဏစိုး | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) (၂) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) (၃) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၁၃။ |ရှမ်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # ကလောခရိုင်၊တောင်ကြီးခရိုင်၊နမ့်စန်ခရိုင်၊မိုင်းရှူးခရိုင်၊လင်းခေးခရိုင်၊လွိုင်လင်ခရိုင် # ကျောက်မဲခရိုင်၊ကွတ်ခိုင်ခရိုင်၊တန့်ယန်းခရိုင်၊မူဆယ်ခရိုင်၊မိုးမိတ်ခရိုင်၊လားရှိုးခရိုင် # ကျိုင်းတုံခရိုင်၊တာချီလိတ်ခရိုင်၊မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊မိုင်းတုန်ခရိုင်၊မိုင်းယောင်းခရိုင်၊မိုင်းယန်းခရိုင်၊မိုင်းလားခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # ၂ ဦး # ၂ ဦး # ၂ ဦး | (၁) *ဦးခင်မောင်မြင့် *ခွန်စောလွင် (၂) *ဦးထွန်းလင်း *စိုင်းဝင်းခိုင် (၃) *ဦးရှောမွေလရှဲန် *ဒေါ်နန်းဝိုးစိန် | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) (၂) *အမှတ်(၉) *အမှတ်(၁၀) (၃) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၄။ |ဧရာဝတီ | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ကျုံပျော်ခရိုင်၊ပုသိမ်ခရိုင်၊မြောင်းမြခရိုင်၊လပွတ္တာခရိုင် # ဖျာပုံခရိုင်၊မအူပင်ခရိုင်၊မြန်အောင်ခရိုင်၊ဟင်္သာတခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၃ ဦး # ၃ ဦး | (၁) *[[မြင့်ကြိုင်|<s>ဦးမြင့်ကြိုင်</s>]] (ဦးပြုံးချို)<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82258 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *ဦးအောင်တင်မြင့် *ဒေါ်ကျင်သိန်း (၂) *[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] *ဒေါ်ဇင်ပပဦး *ဒေါ်ခင်သန်းဦး | (၁) *အမှတ်(၇) *အမှတ်(၈) *အမှတ်(၉) (၂) *အမှတ်(၁၀) *အမှတ်(၁၁) *အမှတ်(၁၂) | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |} == (၃)တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူများ== === အပိုင်း (၁)၊(၂)၊(၃) တိုင်း/ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း{{small|မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် }}=== {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !မဲဆန္ဒနယ်မြေများ !ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည့် မြို့နယ်များ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !ကိုယ်စားပြုမဲဆန္ဒနယ် !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင်ပြည်နယ် | # ချီဖွေ # ဆော့လော် # တနိုင်း # ခေါင်လန်ဖူး # ဆွမ်ပရာဘွမ် # နောင်မွန်း # ပူတာအို # မချမ်းဘော # ဗန်းမော် # မံစီ # မိုးမောက် # ရွှေကူ # ဖားကန့် # မိုးကောင်း # မိုးညှင်း # မြစ်ကြီးနား # ဝိုင်းမော် # အင်ဂျင်းယန် | # တနိုင်း # ခေါင်လန်ဖူး # နောင်မွန်း # ပူတာအို # မချမ်းဘော # ဗန်းမော် # ရွှေကူ # ဖားကန့် # မိုးကောင်း # မိုးညှင်း # မြစ်ကြီးနား # ဝိုင်းမော် | # ဦးကောင်ဆိုင်းလ # ဦးဖီရမ်ဆားရ် # ဦးချန်တန်ခင် # ဦးငွါးဒီးယော် # ဦးရားဝမ်ဂျုံ # ဦးကျော်မင်းခိုင် # ဦးအောင်နိုင်'''**''' # ဦးမြအုန်း #ဦးနေလင်းစိုး # ဦးထက်အောင် # [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] # ဒေါ်မိုးသီတာသိန်း | # တနိုင်း-အမှတ်၁ # ခေါင်လန်ဖူး-အမှတ်၁ # နောင်မွန်း-အမှတ်၁ # ပူတာအို-အမှတ်၁ # မချမ်းဘော-အမှတ်၁ # ဗန်းမော်-အမှတ်၁ # ရွှေကူ-အမှတ်၁ # ဖားကန့်-အမှတ်၁ #မိုးကောင်း-အမှတ်၁ # မိုးညှင်း-အမှတ်၁ # မြစ်ကြီးနား-အမှတ်၁ # ဝိုင်းမော်-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] |'''**''' သည်{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရမှုကိုရည်ညွန်းသည်'''}} |- |၂။ |ကယား | # ဒီမော့ဆို # ဖရူဆို # ဖားဆောင်း # ဘောလခဲ # မယ်စဲ့ # ရှားတော # လွိုင်ကော် | # ဒီမော့ဆို # ဖရူဆို # ဘောလခဲ # လွိုင်ကော် | #ဦးစိုးရယ် #ဦးဂျိုးဇက်ကျော် #ဦးစိုးရယ် #ဦးမော်ရယ် | #ဒီမောဆို-အမှတ်၁ #ဖရူဆို-အမှတ်၁ #ဘောလခဲ-အမှတ်၁ #လွိုင်ကော်-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] |၃မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၃။ |ကရင် | # ကော့ကရိတ် # ကြာအင်းဆိပ်ကြီး # ဖာပွန် # ဘားအံ # လှိုင်းဘွဲ့ # မြဝတီ # သံတောင်ကြီး | # ဘားအံ့ # မြဝတီ # သံတောင်ကြီး # ဖာပွန် # လှိုင်းဘွဲ့ # ကော့ကရိတ် # ကြာအင်းဆိပ်ကြီး | #[[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] #ဦးအေးမင်းထွေး #ဦးစန်းကို #ဦးစောမျိုးမြင့် #ဒေါ်နန်းစောမြ #စယဉ်ဌေး #ဦးညီညီလှိုင် | #ဘားအံ့-အမှတ်၁ #မြဝတီ-အမှတ်၁ #သံတောင်ကြီး-အမှတ်၁ #ဖာပွန်-အမှတ်၁ #လှိုင်းဘွဲ့-အမှတ်၁ #ကော့ကရိတ်-အမှတ်၁ #ကြာအင်းဆိပ်ကြီး-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၄။ |ချင်း | #တီးတိန် #တွန်းဇံ #ပလက်ဝ #ဖလမ်း #မတူပီ #ကန်ပက်လက် #မင်းတပ် #ထန်တလန် #ဟားခါး | #တီးတိန် #ဟားခါး | #ဦးပေါင်ဇလန်း #[[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] | #တီးတိန်-အမှတ်၁ #ဟားခါး-အမှတ်၁ | #[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၅မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၅။ |စစ်ကိုင်း | # လေရှီး # လဟယ် # နန်းယွန်း # ကလေး # ကလေးဝ # မင်းကင်း # ကသာ # ထိန်းချိုင့် # ဗန်းမောက် # အင်းတော် # ကောလင်း # ဝန်းသို # ပင်လည်ဘူး # ကန့်ဘလူ # ကျွန်းလှ # ခန္တီး # စစ်ကိုင်း # မြင်းမူ # မြောင် # တမူး # ချောင်းဦး # ဘုတလင် # မုံရွာ # အရာတော် # ဖောင်းပြင် # မော်လိုက် # ကနီ # ဆားလင်းကြီး # ပုလဲ # ယင်းမာပင် # ဒီပဲယင်း # တန့်ဆည် # ရေဦး # ခင်ဦး # ရွှေဘို # ဝက်လက် # ဟုမ္မလင်း | # လေရှီး # လဟယ် # နန်းယွန်း # ကလေး # ကလေးဝ # မင်းကင်း # ကသာ # ဝန်းသို # ကန့်ဘလူ # ကျွန်းလှ # ခန္တီး # စစ်ကိုင်း # မြင်းမူ # တမူး # ချောင်းဦး # ဘုတလင် # မုံရွာ # အရာတော် # ဖောင်းပြင် # မော်လိုက် # ကနီ # ဆားလင်းကြီး # ရေဦး # ရွှေဘို # ဟုမ္မလင်း | #ဒေါ်ဆန်းစစ်ရှီး #ဦးဟာမန် #ဦးနောက်တွန်း #ဦးမင်းဆွေ #ဦးထွန်းထွန်း #ဦးဆန်းဝင်း #ဒေါ်အေးအေးသန်း #ဦးထိန်မင်း'''**''' #ဦးသက်ကိုကိုကျော် #ဦးမြင့်တင် #ဦးမြတ်ကို #ဦးမင်းမင်းဇေယျာမြင့် #ဦးဇေယျစိုး #ဦးခင်မောင်လွင်'''**''' #ဦးသောင်းထိုက် #ဦးအောင်မင်းကျော်သူ'''**''' #ဦးတင့်လှိုင်မြင့် #ဦးတင်ဝင်း #ဦးတင်မင်းထွဋ် #ဒေါ်စန္ဒာသိန်း'''**''' #ဦးထွန်းလွင်'''**''' #ဦးအောင်ဇော်ဦး'''**''' #ဦးရဲမိုးနိုင်'''**''' #ဒေါက်တာသောင်းနိုင် #စိုင်းစံလှစိုး | #လေရှီး-အမှတ်၁ #လဟယ်-အမှတ်၁ #နန်းယွန်း-အမှတ်၁ #ကလေး-အမှတ်၁ #ကလေးဝ-အမှတ်၁ #မင်းကင်း-အမှတ်၁ #ကသာ-အမှတ်၁ #ဝန်းသို-အမှတ်၁ #ကန့်ဘလူ-အမှတ်၁ #ကျွန်းလှ-အမှတ #ခန္တီး-အမှတ်၁ #စစ်ကိုင်း-အမှတ်၁ #မြင်းမူ #တမူး-အမှတ်၁ #ချောင်းဦး #ဘုတလင်-အမှတ်၁ #မုံရွာ-အမှတ်၁ #အရာတော်-အမှတ်၁ #ဖောင်းပြင်-အမှတ်၁ #မော်လိုက်-အမှတ်၁ #ကနီ-အမှတ်၁ #ဆားလင်းကြီး-အမှတ်၁ #ရေဦး-အမှတ်၁ #ရွှေဘို-အမှတ်၁ #ဟုမ္မလင်း-အမှတ်၁ | #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] |'''**''' သည်{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရမှုကိုရည်ညွန်းသည်'''}} - ၁၂မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၆။ |တနင်္သာရီ | # ကော့သောင်း # ထားဝယ် # ရေဖြူ # လောင်းလုံး # သရက်ချောင်း # ဘုတ်ပြင်း # ကျွန်းစု # တနင်္သာရီ # ပုလော # မြိတ် | # ကော့သောင်း # ထားဝယ် # ဘုတ်ပြင်း # မြိတ် # ရေဖြူ # ကျွန်းစု # တနင်္သာရီ # လောင်းလုံး # သရက်ချောင်း # ပုလော | #ဒေါက်တာဝင်းအောင် #[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] #ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး #ဦးခိုင်ဦး #ဦးခင်မောင်မြင့်'''**''' #ဦးသိန်းလွင် #ဦးထင်ပေါ် #ဒေါ်ချိုချိုစန်း #ဦးအောင်မျိုးထွန်း'''**''' #ဦးဇာနည်အောင် | #ကော့သောင်း-အမှတ်၁ #ထားဝယ်-အမှတ်၁ #ဘုတ်ပြင်း-အမှတ်၁ #မြိတ်-အမှတ်၁ #ရေဖြူ-အမှတ်၁ #ကျွန်းစု-အမှတ်၁ #တနင်္သာရီ-အမှတ်၁ #လောင်းလုံး-အမှတ်၁ #သရက်ချောင်း-အမှတ်၁ #ပုလော-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ |'''**''' သည်{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရမှုကိုရည်ညွန်းသည်'''}} |- |၇။ |ပဲခူး | # ကျောက်ကြီး # ကျောက်တံခါး # ညောင်လေးပင် # ဒိုက်ဦး # ရွှေကျင် # တောင်ငူ # ထန်းတပင် # ဖြူး # ရေတာရှည် # အုတ်တွင်း # ဇီးကုန်း # နတ်တလင်း # ပေါင်းတည် # သဲကုန်း # ကဝ # ပဲခူး # ဝေါ # သနပ်ပင် # ပေါက်ခေါင်း # ပန်းတောင်း # ပြည် # ရွှေတောင် # ကြို့ပင်ကောက် # မိုးညို # မင်းလှ # လက်ပံတန်း # သာယာဝတီ # အုတ်ဖို | # ညောင်လေးပင် # တောင်ငူ # နတ်တလင်း # ပဲခူး # ပြည် # ရွှေတောင် # လက်ပံတန်း # သာယာဝတီ # ဒိုက်ဦး # ရွှေကျင် # ထန်းတပင် # ရေတာရှည် # ဇီးကုန်း # ပေါင်းတည် # ကဝ # သနပ်ပင် # ပေါက်ခေါင်း # ပန်းတောင်း # မိုးညို # မင်းလှ # ကျောက်ကြီး # ကျောက်တံခါး # ဖြူး # အုတ်တွင်း # သဲကုန်း # ဝေါ # ကြို့ပင်ကောက် # အုတ်ဖို | #ဦးသိန်းနိုင် #ဦးသန်းစိုး #ဦးမြစိုး #[[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] #ဦးအောင်ချိုဦး #ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး #ဦးအောင်ကိုမင်း #ဦးရဲထွဋ် #ဦးပွင့်ဆန်း #ဦးဇော်ဝင်း #ဦးသက်တင်ထွန်း #ဦးထွန်းကိုကို #ဦးဉာဏ်ဝင်း #ဒေါ်ဝင်းဝင်းမော် #ဦးမျိုးမြင့် #ဦးတင်မျိုးဝင်း #ဦးသန်းထူးအောင် #ဦးသန်းဇော် #ဦးညွန့်မင်းစိုး #ဦးမျိုးသန့် #ဦးဝင်းနိုင် #ဦးဘုန်းမြင့်ဦး #ဦးကျော်မင်းနိုင် #ဒေါ်ခင်ခင်ဝင်း #ဦးအုန်းသွင် #ဦးသက်တိုးဝင်း #ဦးအောင်စိုးထက် #ဦးအောင်ကို | #ညောင်လေးပင်-အမှတ်၁ # တောင်ငူ-အမှတ်၁ # နတ်တလင်း-အမှတ်၁ # ပဲခူး-အမှတ်၁ # ပြည်-အမှတ်၁ # ရွှေတောင်-အမှတ်၁ # လက်ပံတန်း-အမှတ်၁ # သာယာဝတီ-အမှတ်၁ # ဒိုက်ဦး-အမှတ်၁ # ရွှေကျင်-အမှတ်၁ # ထန်းတပင်-အမှတ်၁ # ရေတာရှည်-အမှတ်၁ # ဇီးကုန်း-အမှတ်၁ # ပေါင်းတည်-အမှတ်၁ # ကဝ-အမှတ်၁ # သနပ်ပင်-အမှတ်၁ # ပေါက်ခေါင်း-အမှတ်၁ # ပန်းတောင်း-အမှတ်၁ # မိုးညို-အမှတ်၁ # မင်းလှ-အမှတ်၁ # ကျောက်ကြီး-အမှတ်၁ # ကျောက်တံခါး-အမှတ်၁ # ဖြူး-အမှတ်၁ # အုတ်တွင်း-အမှတ်၁ # သဲကုန်း-အမှတ်၁ # ဝေါ-အမှတ်၁ # ကြို့ပင်ကောက်-အမှတ်၁ # အုတ်ဖို-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၈။ |မကွေး | # ချောက် # ရေနံချောင်း # ဂန့်ဂေါ # ဆော # ထီးလင်း # ဆိပ်ဖြူ # ပခုက္ကူ # ပေါက် # မြိုင် # ရေစကြို # တောင်တွင်းကြီး # နတ်မောက် # မကွေး # မြို့သစ် # ငဖဲ # စလင်း # စေတုတ္တရာ # ပွင့်ဖြူ # မင်းဘူး # ကံမ # မင်းတုန်း # မင်းလှ # သရက် # ဆင်ပေါင်ဝဲ # အောင်လံ | # ချောက် # ရေနံချောင်း # ဂန့်ဂေါ # ပခုက္ကူ # တောင်တွင်းကြီး # မကွေး # ပွင့်ဖြူ # မင်းဘူး # သရက် # အောင်လံ # ဆိတ်ဖြူ # နတ်မောက် # မြို့သစ် # ငဖဲ # စလင်း # စေတုတ္တရာ # ကံမ # မင်းတုန်း # မင်းလှ # ဆင်ပေါင်ဝဲ | #ဦးသန်းလှိုင် #ဦးအောင်နိုင်ဝင်း #ဦးဇော်ထွန်းဦး #ဦးတင်မြင့်ဦး #ဦးလွှမ်းမိုးထက် #ဒေါက်တာမောင်မောင်ဌေး #ဦးရန်နိုင်စိုး #ဦးကျော်ဝင်းမြင့် #ဦးကျော်ကျော် #ဦးစန်းလွင် #ဦးလေးမောင် #ဦးဆန်းညွန့်အောင် #ဦးစိုးမင်းထွန်း #ဦးအောင်နိုင်လင်း #ဦးဝင်းမြိုင် #ဦးမြင့်အောင် #ဦးမြင့်ရွှေ #ဦးသိန်းဇော် #ဦးသိုက်စိုးဦး #ဦးအေးနိုင် | #ချောက်-အမှတ်၁ #ရေနံချောင်း-အမှတ်၁ #ဂန့်ဂေါ-အမှတ်၁ #ပခုက္ကူ-အမှတ်၁ #တောင်တွင်းကြီး-အမှတ်၁ #မကွေး-အမှတ်၁ #ပွင့်ဖြူ-အမှတ်၁ #မင်းဘူး-အမှတ်၁ #သရက်-အမှတ်၁ #အောင်လံ-အမှတ်၁ #ဆိတ်ဖြူ-အမှတ်၁ #နတ်မောက်-အမှတ်၁ #မြို့သစ်-အမှတ်၁ #ငဖဲ-အမှတ်၁ #စလင်း-အမှတ်၁ #စေတုတ္တရာ-အမှတ်၁ #ကံမ-အမှတ်၁ #မင်းတုန်း-အမှတ်၁ #မင်းလှ-အမှတ်၁ #ဆင်ပေါင်ဝဲ-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၅မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၉။ |မန္တလေး | # ကျောက်ဆည် # စဥ့်ကိုင် # မြစ်သား # ကျောက်ပန်းတောင်း # ညောင်ဦး # ငါးဇွန် # တံတားဦး # ပြင်ဦးလွင် # ချမ်းမြသာစည် # ချမ်းအေးသာစံ # ပြည်ကြီးတံခွန် # မဟာအောင်မြေ # မလှိုင် # မိတ္ထီလာ # ဝမ်းတွင်း # သာစည် # တောင်သူ # နွားထိုးကြီး # မြင်းခြံ # ပျော်ဘွယ် # ရမည်းသင်း # စဥ့်ကူး # မိုးကုတ် # သပိတ်ကျင်း # အမရပူရ # ပုသိမ်ကြီး # မတ္တရာ # အောင်မြေသာစံ | # ကျောက်ဆည် # ညောင်ဦး # ပြင်ဦးလွင် # ချမ်းအေးသာစံ # မိတ္ထီလာ # ပျော်ဘွယ် # ရမည်းသင်း # အောင်မြေသာစံ # စဥ့်ကိုင် # ကျောက်ပန်းတောင်း # တံတားဦး # ပြည်ကြီးတံခွန် # မဟာအောင်မြေ # ဝမ်းတွင်း # သာစည် # အမရပူရ # မတ္တရာ # မြစ်သား # ချမ်းမြသာစည် # မလှိုင် # တောင်သာ # မြင်းခြံ # ငါးဇွန် # သပိတ်ကျင်း # ပုသိမ်ကြီး | #ဦးစိုးစိုးထွန်း #ဦးစိန်တိုး #ဦးဝင်းဇော် #ဦးကိုကိုထွေး #ဦးအောင်ကျော်မိုး #ဦးအောင်နိုင်ညွန့် #ဦးကျော်မြင့် #[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] #ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် #ဦးဝင်းမြင့် #[[ကျော်မိုးသက်|ဦးကျော်မိုးသက်]] #ဦးသိန်းလွင် #ဦးယဉ်မောင်ထွန်း(ခ)ဦးယဉ်မောင်သိန်း #ဦးထွန်းထွန်းဦး #ဦးလွင်မျိုးထွန်း #ဦးဇော်အောင်ထက် #ဦးနန်းဝင်းထွေး #ဦးသန်းဦး #ဦးလှကြွယ် #ဒေါ်ဝင်းဝင်းလတ် #ဦးငွေစိုးလှိုင် #ဦးမန်းမြင့် #ဦးမြတ်သူ #ဦးထွန်းတင့် #ဦးဆွေသန်း | #ကျောက်ဆည်-အမှတ်၁ # ညောင်ဦး-အမှတ်၁ # ပြင်ဦးလွင်-အမှတ်၁ # ချမ်းအေးသာစံ-အမှတ်၁ # မိတ္ထီလာ-အမှတ်၁ # ပျော်ဘွယ်-အမှတ်၁ # ရမည်းသင်း-အမှတ်၁ # အောင်မြေသာစံ-အမှတ်၁ # စဥ့်ကိုင်-အမှတ်၁ # ကျောက်ပန်းတောင်း-အမှတ်၁ # တံတားဦး-အမှတ်၁ # ပြည်ကြီးတံခွန်-အမှတ်၁ # မဟာအောင်မြေ-အမှတ်၁ # ဝမ်းတွင်း-အမှတ်၁ # သာစည်-အမှတ်၁ # အမရပူရ-အမှတ်၁ # မတ္တရာ-အမှတ်၁ # မြစ်သား-အမှတ်၁ # ချမ်းမြသာစည်-အမှတ်၁ # မလှိုင်-အမှတ်၁ # တောင်သာ-အမှတ်၁ # မြင်းခြံ-အမှတ်၁ # ငါးဇွန်-အမှတ်၁ # သပိတ်ကျင်း-အမှတ်၁ # ပုသိမ်ကြီး-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၃မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၁၀။ |မွန်<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများအမည်စာရင်း ကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/78862 |access-date=2026-03-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | # ကျိုက်ထို # ဘီးလင်း # ကျိုက်မရော # ချောင်းဆုံ # မုဒုံ # မော်လမြိုင် # သံဖြူဇရပ် # ရေး # ပေါင် # သထုံ | # ကျိုက်ထို # ကျိုက်မရော # ချောင်းဆုံ # မော်လမြိုင် # သထုံ # ဘီးလင်း # မုဒုံ # သံဖြူဇရပ် # ရေး # ပေါင် | #ဦးမင်းဇေယျာဦး #ဦးအောင်ထွဋ် #[[အောင်ကြည်သိန်း|ဦးအောင်ကြည်သိန်း]] #ဦးတင်ဇော်ထွန်း #ဒေါ်လေးမိုးသူ #ဦးကျော်ဇေယျာလင်း #ဦးဌေးနိုင်(ခ)နာဲအမ်သဝ် #ဦးရွှေလူး #မိလဝီဟန် #ဦးသန်းခိုင် | #ကျိုက်ထို-အမှတ်၁ #ကျိုက်မရော-အမှတ်၁ #ချောင်းဆုံ-အမှတ်၁ #မော်လမြိုင်-အမှတ်၁ #သထုံ-အမှတ်၁ #ဘီးလင်း-အမှတ်၁ #မုဒုံ-အမှတ်၁ #သံဖြူဇရပ်-အမှတ်၁ #ရေး-အမှတ်၁ #ပေါင်-အမှတ်၁ | # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] # [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၁၁။ |ရခိုင် | # ကျောက်ဖြူ # ရမ်းဗြဲ # စစ်တွေ # ပေါက်တော # ပုဏ္ဏားကျွန်း # ရသေ့တောင် # တောင်ကုတ် # မာန်အောင် # ဘူးသီးတောင် # မောင်တော # ကျောက်တော် # မင်းပြား # မြေပုံ # မြောက်ဦး # ဂွ # သံတွဲ # အမ်း | # ကျောက်ဖြူ # စစ်တွေ # မာန်အောင် | #ဦးကျော်ဆွေလင်း #ဦးနိုင်ဦး #ဦးထွန်းဝင်း | #ကျောက်ဖြူ-အမှတ်၁ #စစ်တွေ-အမှတ်၁ #မာန်အောင်-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] |၁၄ မြို့နယ် မကျင်းပ |- |၁၂။ |ရန်ကုန် | # ကမာရွတ် # ဗဟန်း # ကျောက်တံတား # ဒဂုံ # ပန်းဘဲတန်း # လသာ # လမ်းမတော် # တိုက်ကြီး # ကော့မှူး # ကွမ်းခြံကုန်း # ဆိပ်ကြီး/ခနောင်တို # တွံတေး # ဒလ # ဒဂုံမြို့သစ် (ဆိပ်ကမ်း) # ဒဂုံမြို့သစ် (တောင်ပိုင်း) # ဒဂုံမြို့သစ်(မြောက်ပိုင်း) # ဒဂုံမြို့သစ်(အရှေ့ပိုင်း) # ဒေါပုံ # ပုဇွန်တောင် # ဗိုလ်တထောင် # မင်္ဂလာတောင်ညွန့် # သာကေတ # မရမ်းကုန်း # မြောက်ဥက္ကလာပ # လှိုင် # မင်္ဂလာဒုံ # ရွှေပြည်သာ # ထန်းတပင် # မှော်ဘီ # လှည်းကူး # တာမွေ # တောင်ဥက္ကလာပ # ရန်ကင်း # သင်္ဃန်းကျွန်း # ကိုကိုးကျွန်း # ကျောက်တန်း # ခရမ်း # သန်လျင် # သုံးခွ # ကြည့်မြင့်တိုင် # စမ်းချောင်း # အလုံ # လှိုင်သာယာ(အနောက်ပိုင်း) # လှိုင်သာယာ(အရှေ့ပိုင်း) # အင်းစိန် | # ကမာရွတ် # ကျောက်တံတား # တိုက်ကြီး # တွံတေး # ဒဂုံမြို့သစ် (တောင်ပိုင်း) # ဗိုလ်တထောင် # မရမ်းကုန်း # မင်္ဂလာဒုံ # မှော်ဘီ # သင်္ဃန်းကျွန်း # သန်လျင် # အလုံ # ရွှေပြည်သာ # ထန်းတပင် # လှည်းကူး # ဗဟန်း # ပန်းဘဲတန်း # လသာ # ကော့မှူး # ကွမ်းခြံကုန်း # ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း) # ဒေါပုံ # ပုဇွန်တောင် # လှိုင် # တောင်ဥက္ကာလာပ # ကိုကိုးကျွန်း # ကြည့်မြင့်တိုင် # အင်းစိန် # ဒဂုံ # လမ်းမတော် # ဆိပ်ကြီး/ခနောင်တို # ဒလ # ဒဂုံမြို့သစ် (ဆိပ်ကမ်း) # ဒဂုံမြို့သစ် (အရှေ့ပိုင်း) # မင်္ဂလာတောင်ညွန့် # သာကေတ # မြောက်ဥက္ကလာပ # တာမွေ # ရန်ကင်း # ကျောက်တန်း # ခရမ်း # သုံးခွ # စမ်းချောင်း # လှိုင်သာယာ (အနောက်ပိုင်း) # လှိုင်သာယာ (အရှေ့ပိုင်း) | #ဒေါ်သီသီမွန် #ဦးသိန်းနိုင် #ဦးဝင်းသက် #ဦးနေဝင်း #ဦးစိုးယု #ဦးအောင်မိုးကျော် #ဦးမင်းသိန်းထွန်း #ဦးမျိုးမင်းနိုင် #ဦးကြည်မြင့် #ဦးနိုင်ဝင်း #ဦးရန်မျိုးနိုင် #ဒေါ်ဇင်ဇင်မျိုးထွန်း #ဦးသိန်းနိုင် #ဦးတိုင်းရ #ဦးအောင်မျိုးနိုင် #ဒေါ်ရီရီတင် #ဦးမြင့်ခိုင် #ဦးနေဝင်း #ဦးကျော်ဇင်ဟိန်း #ဦးတင်လင်း #ဒေါ်ဇာခြည်လင်း #ဦးသက်နိုင် #ဦးစည်သူကြည်မြင့် #ဦးစိုးမိုးအောင် #ဦးအောင်ကျော်မိုး #[[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] #ဒေါ်ခင်သက်မာ #ဦးသူရိန်လင်း #ဒေါက်တာမေသန်းနွယ် #ဦးညီညီသွယ် #ဒေါ်အေးအေးမြင့် #ဒေါ်ဆွေဆွေဝင်း #ဦးဇွဲရန်နိုင်(ခ)ဦးကိုကိုဇော် #ဦးသိန်းကျော် #ဦးတင်ရှိန် #ဦးဌေးအောင် #ဒေါ်ဝင်းဝင်းအောင် #ဒေါက်တာထူးမောင် #ဦးချစ်ကိုကို #ဒေါ်အေးမင်းစိုး #ဦးအေးသိန်း #ဒေါ်ခင်မြတ်စု #ဦးမျိုးမြင့် #ဦးမင်းမင်း #ဦးကြည်စိုး | #ကမာရွတ်-အမှတ်၁ #ကျောက်တံတား-အမှတ်၁ #တိုက်ကြီး-အမှတ်၁ #တွံ့တေး-အမှတ်၁ #ဒဂုံမြို့သစ် (တောင်ပိုင်း)-အမှတ်၁ #ဗိုလ်တထောင်-အမှတ်၁ #မရမ်းကုန်း-အမှတ်၁ #မင်္ဂလာဒုံ-အမှတ်၁ #မှော်ဘီ-အမှတ်၁ #သင်္ဃန်းကျွန်း-အမှတ်၁ #သန်လျင်-အမှတ်၁ #အလုံ-အမှတ်၁ #ရွှေပြည်သာ-အမှတ်၁ #ထန်းတပင်-အမှတ်၁ #လှည်းကူး-အမှတ်၁ #ဗဟန်း-အမှတ်၁ # ပန်းဘဲတန်း-အမှတ်၁ # လသာ-အမှတ်၁ # ကော့မှူး-အမှတ်၁ # ကွမ်းခြံကုန်း-အမှတ်၁ # ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း)-အမှတ်၁ # ဒေါပုံ-အမှတ်၁ # ပုဇွန်တောင်-အမှတ်၁ # လှိုင်-အမှတ်၁ # တောင်ဥက္ကာလာပ-အမှတ်၁ # ကိုကိုးကျွန်း-အမှတ်၁ # ကြည့်မြင့်တိုင်-အမှတ်၁ # အင်းစိန်-အမှတ်၁ # ဒဂုံ-အမှတ်၁ # လမ်းမတော်-အမှတ်၁ # ဆိပ်ကြီး/ခနောင်တို-အမှတ်၁ # ဒလ-အမှတ်၁ # ဒဂုံမြို့သစ် (ဆိပ်ကမ်း)-အမှတ်၁ # ဒဂုံမြို့သစ် (အရှေ့ပိုင်း)-အမှတ်၁ # မင်္ဂလာတောင်ညွန့်-အမှတ်၁ # သာကေတ-အမှတ်၁ # မြောက်ဥက္ကလာပ-အမှတ်၁ # တာမွေ-အမှတ်၁ # ရန်ကင်း-အမှတ်၁ # ကျောက်တန်း-အမှတ်၁ # ခရမ်း-အမှတ်၁ # သုံးခွ-အမှတ်၁ # စမ်းချောင်း-အမှတ်၁ # လှိုင်သာယာ (အနောက်ပိုင်း)-အမှတ်၁ # လှိုင်သာယာ (အရှေ့ပိုင်း)-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] | |- |၁၃။ |ရှမ်း | # မက်မန်း # ပန်ဆန်း(ပန်ခမ်း) # နားဖန်း # ဟိုပန် # မိုင်းမော # ပန်ဝိုင် # ရွာငံ # ပင်းတယ # ဟိုပုံး # ဆီဆိုင် # ပင်လောင်း # နမ့်ဆန် # မန်တုံ # ကုန်းကြမ်း # လောက်ကိုင် # ကလော # ညောင်ရွှေ # ဖယ်ခုံ # ကျောက်မဲ # သီပေါ # နောင်ချို # နမ္မတူ # ကျိုင်းတုံ # မိုင်းခတ် # မိုင်းပျဉ်း # ကွတ်ခိုင် # တာချီလိတ် # မိုင်းဖြတ် # တောင်ကြီး # ရပ်စောက် # တန့်ယန်း # မိုင်းရယ် # ကွန်ဟိန်း # နမ့်စန် # မိုးနဲ # နမ့်ခမ်း # မူဆယ် # မဘိမ်း # မိုးမိတ် # မိုင်းဆတ် # မိုင်းတုံ # မိုင်းယောင်း # မိုင်းယန်း # ကျေးသီး # မိုင်းရှူး # မိုင်းလား # ကွမ်းလုံ # လားရှိုး # သိန္နီ # မိုင်းပန် # မောက်မယ် # လင်းခေး # မိုင်းကိုင် # လဲချား # လွိုင်လင် | # ပင်းတယ # ဟိုပုံး # နောင်ချို # ကျိုင်းတုံ # တာချီလိတ် # တောင်ကြီး # နမ့်စန် # မူဆယ် # မိုင်းဆတ် # လားရှိုး # လင်းခေး # လွိုင်လင် # မိုင်းခတ် # မိုင်းပျဉ်း # မိုင်းဖြတ် # မိုင်းတုံ # မိုင်းယောင်း # မိုင်းယန်း # ရွာငံ # ဆီဆိုင် # ကလော # ရပ်စောက် # တန့်ယန်း # မိုင်းရယ် # ကွန်ဟိန်း # မိုင်းပန် # မောက်မယ် # မိုင်းကိုင် # လဲချား # မက်မန်း # ပင်လောင်း # ညောင်ရွှေ # ဖယ်ခုံ # သီပေါ # မိုးနဲ # ကျေးသီး # မိုင်းရှူး # ကျောက်မဲ | #ဦးအာကာလင်း #ခွန်ညိုမောင် #ဦးအောင်ကျော်သန်း #စိုင်းဟွမ်နွဲ့ #စိုင်းအွန်ခမ်း #ခွန်ကြည် #ဦးလင်းအောင်ဆွေ #ဦးနော်တောင် #စိုင်းခတ္တိယ #ဒေါက်တာလဆိုင်း #စိုင်းကျော်ဌေး #ခွန်သက်နိုင် #ဦးရန်အောင် #ဦးစိုင်းထွန်းစိန် #ဦးညွန့်ဝင်း #စောမူးလာ #စိုင်းဘွန်းစီ #စိုင်လှိုင်ခမ်း #စိုင်းသန်းထွန်း(ခ)ဦးသိန်းသန်းထွန်း #ခွန်သန်းထူး #ဦးခွန်ထွန်းဖြူ #ဦးအောင်ကျော်ညွန့် #ဒေါ်နန်းဆိုင်မွန်း #ဦးစိုင်းခမ်းကော် #ဦးဝင်းလှိုင် #ဦးစိုင်းကျော်မိုး #ခွန်ဟန်သိန်းဦး #ဒေါ်နန်းမှတ်နွမ်း #ဒေါ်နန်းအက်(စ်)ကီးမိုး #ဦးခမ်းလူ #ခွန်ဖိုးစိန် #ဦးထွန်းလှ(ခ)ဦးတိုးရ #စိုင်းကျော်ရင် #ဦးညီညီဇော် #စိုင်းကျော်ဝင်း #ဒေါ်နန်းမွန်းအောင် #ဦးစိုင်းနော်ခမ်း #ဦးမြင့်ဝင်း'''**''' | #ပင်းတယ-အမှတ်၁ #ဟိုပုံး-အမှတ်၁ #နောင်ချို-အမှတ်၁ # ကျိုင်းတုံ-အမှတ်၁ # တာချီလိတ်-အမှတ်၁ # တောင်ကြီး-အမှတ်၁ # နမ့်စန်-အမှတ်၁ # မူဆယ်-အမှတ်၁ # မိုင်းဆတ်-အမှတ်၁ # လားရှိုး-အမှတ်၁ # လင်းခေး-အမှတ်၁ # လွိုင်လင်-အမှတ်၁ #မိုင်းခတ်-အမှတ်၁ #မိုင်းပျဉ်း-အမှတ်၁ #မိုင်းဖြတ်-အမှတ်၁ #မိုင်းတုံ-အမှတ်၁ #မိုင်းယောင်း-အမှတ်၁ #မိုင်းယန်း-အမှတ်၁ #ရွာငံ # ဆီဆိုင် # ကလော # ရပ်စောက် # တန့်ယန်း # မိုင်းရယ် # ကွန်ဟိန်း # မိုင်းပန် # မောက်မယ် # မိုင်းကိုင် # လဲချား # မက်မန်း-အမှတ်၁ # ပင်လောင်း-အမှတ်၁ # ညောင်ရွှေ-အမှတ်၁ # ဖယ်ခုံ-အမှတ်၁ # သီပေါ-အမှတ်၁ # မိုးနဲ-အမှတ်၁ # ကျေးသီး-အမှတ်၁ # မိုင်းရှူး-အမှတ်၁ # ကျောက်မဲ-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ #ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] #[[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၁၇ မြို့ မကျင်းပ '''**''' သည်{{small|'''ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျှောက် အနိုင်ရမှုကိုရည်ညွန်းသည်'''}} |- |၁၄။ |ဧရာဝတီ | # ကျောင်းကုန်း # ကျုံပျော် # ရေကြည် # ကန်ကြီးထောင့် # ငပုတော # ပုသိမ် # သာပေါင်း # ကျိုက်လတ် # ဒေးဒရဲ # ဖျာပုံ # ဘိုကလေး # ညောင်တုန်း # ဓနူဖြူ # ပန်းတနော် # မအူပင် # မြောင်းမြ # ဝါးခယ်မ # အိမ်မဲ # ကြံခင်း # မြန်အောင် # အင်္ဂပူ # မော်လမြိုင်ကျွန်း # လပွတ္တာ # ဇလွန် # လေးမျက်နှာ # ဟင်္သာတ | # ကျုံပျော် # ပုသိမ် # မအူပင် # မြောင်းမြ # ကြံခင်း # မြန်အောင် # လပွတ္တာ # ဟင်္သာတ # ကျောင်းကုန်း # ကန်ကြီးထောင့် # သာပေါင်း # ကျိုက်လတ် # ဖျာပုံ # ဘိုကလေး # ပန်းတနော် # ဝါးခယ်မ # အိမ်မဲ # ရေကြည် # ငပုတော # ဒေးဒရဲ # ညောင်တုန်း # ဓနုဖြူ # အင်္ဂပူ # မော်လမြိုင်ကျွန်း # ဇလွန် # လေးမျက်နှာ | #ဦးမြင့်ကြိုင် #ဦးအေးကျော် #ဦးစောသောင်းဒန် #ဦးစိုးနိုင် #ဦးစိုးပိုင် #ဦးမျိုးမင်းသိန်း #ဦးစန်းမင်း #ဦးအေးဟန် #ဦးသိန်းထွန်း #ဦးစောသက်နိုင်ဦး #ဦးကိုကိုဇင် #ဦးကြည်ကိုကို #ဦးကျော်ကျော်(ခ)ဦးကျော်မျိုးတင် #ဦးလှဌေး #ဦးမင်းကျင်စံ(ခ)ဦးဇာနည်ကျင်စံ #ဦးစောမြသိန်း #ဦးခင်မောင်ဝင်း #[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] #ဦးမင်းမင်းကျော် #ဦးမျိုးဇော်ဦး #ဦးစောမျိုးသီဟ #ဦးကြည်ဌေး #ဦးခင်မောင်ဇော် #ဦးအောင်ဇော်လှိုင် #ဦးချိုမြင့်ခိုင် #ဦးကျော်ဝင်းနိုင် | #ကျုံပျော်-အမှတ်၁ # ပုသိမ်-အမှတ်၁ # မအူပင်-အမှတ်၁ # မြောင်းမြ-အမှတ်၁ # ကြံခင်း-အမှတ်၁ # မြန်အောင်-အမှတ်၁ # လပွတ္တာ-အမှတ်၁ # ဟင်္သာတ-အမှတ်၁ # ကျောင်းကုန်း-အမှတ်၁ # ကန်ကြီးထောင့်-အမှတ်၁ # သာပေါင်း-အမှတ်၁ # ကျိုက်လတ်-အမှတ်၁ # ဖျာပုံ-အမှတ်၁ # ဘိုကလေး-အမှတ်၁ # ပန်းတနော်-အမှတ်၁ # ဝါးခယ်မ-အမှတ်၁ # အိမ်မဲ-အမှတ်၁ # ရေကြည်-အမှတ်၁ # ငပုတော-အမှတ်၁ # ဒေးဒရဲ-အမှတ်၁ # ညောင်တုန်း-အမှတ်၁ # ဓနုဖြူ-အမှတ်၁ # အင်္ဂပူ-အမှတ်၁ # မော်လမြိုင်ကျွန်း-အမှတ်၁ # ဇလွန်-အမှတ်၁ # လေးမျက်နှာ-အမှတ်၁ | #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] #[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] |} === အပိုင်း (၁)(၂)(၃)၊တိုင်း/ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း{{small|(အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်)}} === {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်း/ပြည်နယ် !မဲဆန္ဒနယ်များ !မဲဆန္ဒနယ်မြေထဲပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ !ကျင်းပသည့် မဲဆန္ဒနယ်မြေများ !ရွေးချယ်တင်မြှောက်မည့် ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် !ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ !ကိုယ်စားပြုမဲဆန္ဒနယ် !နိုင်ငံရေးပါတီ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ကချင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ပူတာအိုခရိုင်၊ချီဖွေခရိုင်၊တနိုင်းခရိုင်နှင့်ဝိုင်းမော်မြို့နယ် # ဗန်းမော်ခရိုင်၊မိုးညှင်းခရိုင်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် နှင့် အင်ဂျင်းယန်မြို့နယ် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၉ ဦး # ၉ ဦး | (၁) *ဦးချန်းဂျောင်ဆားရ် *ဦးရဲရင့်ဆွေ *ဦးခေါ်ဆာ *ဦးကွမ်ငါးနော်အောင် *ဦးနီးဆာ *ဦးလဟန်ဇောင်းခေါင် *ဦးဂျေဇာဒီး *ဦးဆမ်ဘုံဆင် *ဦးငွါးခီဆာ (၂) *ဒေါက်တာသန်းဌေးအောင် *ဦးသိန်းထွန်းအေး *ဦးမျိုးဆွေ *ဦးမျိုးထိုက် *ဦးဖိုးပါကြွယ် *ဦးဉာဏ်ထွန်း(ခ)ဦးအောင်စိုးသိမ်း *ဦးဇင်မောင်လွင် *ဦးဂျာဂွန်းတန် *ဦးဘောမ်ယိန်း | (၁) *ဝိုင်းမော်-အမှတ်၂ *တနိုင်း-အမှတ်၂ *ပူတာအို-အမှတ်၂ *ချီဖွေ-အမှတ်၂ *ဆွမ်ပရာဘွမ်-အမှတ်၂ *ဆော့လော်-အမှတ်၂ *ခေါင်လန်ဖူး-အမှတ်၂ *နောင်မွန်း-အမှတ်၂ *မချမ်းဘော-အမှတ်၂ (၂) *မြစ်ကြီးနား-အမှတ်၂ *မိုးညှင်း-အမှတ်၂ *ဖားကန့်-အမှတ်၂ *ရွှေကူ-အမှတ်၂ *ဗန်းမော်-အမှတ်၂ *မိုးမောက်-အမှတ်၂ *မိုးကောင်း-အမှတ်၂ *မံစီ-အမှတ်၂ *အင်ဂျင်းယန်-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်)|ဒီမိုကရေစီပါတီသစ်]](ကချင်)ပါတီ *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်)|ဒီမိုကရေစီပါတီသစ်(ကချင်)ပါတီ]] | |- |၂။ |ကယား | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ကယားပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၇ ဦး | # *ဦးအံ့မော် *[[ပိုးရယ်အောင်သိန်း|ဦးပိုးရယ်အောင်သိန်း]] *ဦးရဲဝင်း *ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ *ဦးဇော်မင်းဦး *ဦးစောဒီးဒီ *ဦးစိုးညွန့် | # *လွိုင်ကော်-အမှတ်၂ *ဒီးမော့ဆို-အမှတ်၂ *ဖရူဆို-အမှတ်၂ *ဖားဆောင်း-အမှတ်၂ *မယ်စဲ့-အမှတ်၂ *ဘောလခဲ-အမှတ်၂ *ရှားတော-အမှတ်၂ | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | |- |၃။ |ကရင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ကရင်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၇ ဦး | # *[[နန်းနီနီအေး|<s>ဒေါ်နန်းနီနီအေး</s>]] (ဦးအောင်မြင့်သိန်း)<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82261 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *ဦးသက်ထွေးလွင် *ဦးငွေထွန်း *ဒေါက်တာဌေးနောင် *စောမြင့်ထွေး *စောခေါင်ပန်ထော့ *ဦးခွန်ဖိုးအောင် | # *ဘားအံ-အမှတ်၂ *လှိုင်းဘွဲ့-အမှတ်၂ *ကြာအင်းဆိပ်ကြီး-အမှတ်၂ *မြဝတီ-အမှတ်၂ *ကော့ကရိတ်-အမှတ်၂ *ဖာပွန်-အမှတ်၂ *သံတောင်ကြီး-အမှတ်၂ | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ဖလုံစဝေါ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၄။ |ချင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ချင်းပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၉ ဦး | # *ဦးကောလ်လျန်ထန်း *ဦးဆန်အုပ်မန်း *ဦးသန့်စင်ဦး *ဦးတင်ကာကျင် *ဦးအောင်ကျော်ဌေး *ဦးထန်ရှင်းထောင်း *ဦးဇမ်းရှင်းဒါလ်း *ဦးဒါးလ်လမ်းမုန် *ဦးဝမ်းလျန်းထန် | # *ပလက်ဝ-၂ *ဟားခါး-၂ *မတူပီ-၂ *တီးတိန်-၂ *ထန်တလန်-၂ *မင်းတပ်-၂ *တွန်းဇံ-၂ *ကန်လက်လက်-၂ *ဖလမ်း-၂ | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] *[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] *[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] *[[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]] | |- |၅။ |စစ်ကိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ခန္တီးခရိုင်၊မော်လိုက်ခရိုင်၊၊တမူးခရိုင်၊ကလေးခရိုင်၊ဟုမ္မလင်းခရိုင် # ယင်းမာပင်ခရိုင်၊မုံရွာခရိုင်၊စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ရွှေဘိုခရိုင်၊ရေဦးခရိုင် # ကသာခရိုင်၊ကောလင်းခရိုင်၊ကန့်ဘလူခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) | # ၁၁ ဦး # ၁၇ ဦး # ၉ ဦး | (၁) *ဦးလှထွန်း *ဦးထန်ငူ *ဦးရှုမောင် *ဦးမင်းဇော် *ဦးအောင်ဇော်ဝင်း *ဦးတင်မောင်မြင့် *ဦးမော်လိပ် *ဦးအောင်နိုင်သူ *ဦးမြင့်ကျော် *ဦးစိုင်းအောင်ခမ်း *ဦးရဲနောင် (၂) *ဦးကိုလေး *ဦးသက်အောင်ဇော် *ဒေါ်ကြူကြူစိန် *ဒေါ်ထားယုခိုင် *ဦးသော်နိုင်ဦး *ဦးရဲမင်းအောင် *ဦးနိုင်သန်းထွန်း *ဦးတိုးမြင့် *ဦးကျော်စိုးဦး *ဦးအောင်လင်းဆန်း *ဦးထိန်ဝင်းအောင် *ဦးကျော်နိုင်ဝင်း *ဒေါ်နှင်းဝတ်ရည် *ဦးမြင့်လေး *ဒေါ်သန်းအေး *ဦးအံ့ကျော် *ဦးသိန်းသန်းစိုး (၃) *ဦးမျိုးသန့် *ဦးကျော်လွင်ဦး *ဦးကျော်သူ *ဒေါ်ခင်ဝိုင်းကြည် *ဦးကျော်စိုး *ဦးမင်းအောင် *ဦးသက်လွင် *ဒေါ်မာမာဝင်း *ဦးအောင်ဇော်မင်း | (၁) *နန်းယွန်း-အမှတ်၂ *လဟယ်-အမှတ်၂ *လေရှီး-အမှတ်၂ *ကလေး-အမှတ်၂ *ဟုမ္မလင်း-အမှတ်၂ *ဖောင်းပြင်-အမှတ်၂ *တမူး-အမှတ်၂ *ခန္တီး-အမှတ်၂ *မင်းကင်း-အမှတ်၂ *မော်လိုက်-အမှတ်၂ *ကလေးဝ-အမှတ်၂ (၂) *ရွှေဘို-အမှတ်၂ *စစ်ကိုင်း-အမှတ်၂ *မုံရွာ-အမှတ်၂ *ဝက်လက်-အမှတ်၂ *တန့်ဆည်-အမှတ်၂ *ပုလဲ-အမှတ်၂ *အရာတော်-အမှတ်၂ *ဒီပဲယင်း-အမှတ်၂ *ခင်ဦး-အမှတ်၂ *ရေဦး-အမှတ်၂ *ကနီ-အမှတ်၂ *ယင်းမာပင်-အမှတ်၂ *ဆားလင်းကြီး-အမှတ်၂ *မြင်းမူ-အမှတ်၂ *မြောင်-အမှတ်၂ *ချောင်းဦး-အမှတ်၂ *ဘုတလင်-အမှတ်၂ (၃) *ကန့်ဘလူ-အမှတ်၂ *ကသာ-အမှတ်၂ *ကောလင်း-အမှတ်၂ *ထီးချိုင့်-အမှတ်၂ *ဗန်းမောက်-အမှတ်၂ *ပင်လယ်ဘူး-အမှတ်၂ *အင်းတော်-အမှတ်၂ *ကျွန်းလှ-အမှတ်၂ *ဝန်းသို-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] *[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေပါတီ]] *[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- |၆။ |တနင်္သာရီတိုင်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # တနင်္သာရီတိုင်း တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၁၀ ဦး | # *[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *ဦးမင်းမင်းလတ် *ဦးသက်နိုင် *ဦးတင်စိုး *ဦးဝင်းဌေး *ဦးအောင်အောင် *ဦးမိုးကျော်သူ *ဦးတင်စိုး *ဦးဇော်ဇော်ထွန်း *ဦးရဲနိုင် | # *မြိတ်-အမှတ်၂ *ထားဝယ်-အမှတ်၂ *ပုလော-အမှတ်၂ *ကျွန်းစု-အမှတ်၂ *တနင်္သာရီ-အမှတ်၂ *သရက်ချောင်း-အမှတ်၂ *ရေဖြူ-အမှတ်၂ *လောင်းလုံး-အမှတ်၂ *ကော့သောင်း-အမှတ်၂ *ဘုတ်ပြင်း-အမှတ်၂ | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | |- |၇။ |ပဲခူး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) | # တောင်ငူခရိုင် # သာယာဝတီခရိုင် # ညောင်လေးပင်ခရိုင် # ပဲခူးခရိုင် # နတ်တလင်းခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) | # ၅ ဦး # ၆ ဦး # ၅ ဦး # ၄ ဦး # ၈ ဦး | (၁) *ဦးကျော်ဌေး *ဦးသန့်ဇော်မင်း *ဦးသောင်းဝင်း *ဦးဇော်မင်းသက် *ဦးမျိုးမျိုးသိန်း (၂) *ဦးကျော်စိုး *ဦးသက်ပိုင်ထွေး *ဦးကျော်ဇေယျ *ဦးရန်နိုင်ဝင်း *ဒေါ်လွယ်လွယ်ဝင်း *ဦးမျိုးဝင်းသန်း (၃) *ဦးမင်းအောင် *ဦးမြင့်စိုး *ဦးခိုင်စိုး *ဦးလှမိုးအောင် *ဦးကျော်လင်းခန့် (၄) *[[ထူးခြားအောင်|ဒေါက်တာထူးခြားအောင်]] *ဦးအောင်ညီညီစိုး *ဦးနေဝင်း *ဦးမျိုးသိန်းဦး (၅) *ဦးကျော်ကျော်လင်း *ဦးမျိုးမင်းဇော် *ဦးအောင်ခင်ဝင်း *ဦးထွန်းမင်းဇော် *ဦးရဲဝင်း *ဦးမျိုးခိုင် *ဦးကျော်စွာလင်း *ဒေါ်နီနီချို | (၁) *ဖြူး-အမှတ်၂ *တောင်ငူ-အမှတ်၂ *ရေတာရှည်-အမှတ်၂ *အုတ်တွင်း-အမှတ်၂ *ထန်းတပင်-အမှတ်၂ (၂) *လက်ပံတန်း-အမှတ်၂ *သာယာဝတီ-အမှတ်၂ *မိုးညို-အမှတ်၂ *မင်းလှ-အမှတ်၂ *ကြို့ပင်ကောက်-အမှတ်၂ *အုတ်ဖို-အမှတ်၂ (၃) *ကျောက်တံခါး-အမှတ်၂ *ညောင်လေးပင်-အမှတ်၂ *ဒိုက်ဦး-အမှတ်၂ *ရွှေကျင်-အမှတ်၂ *ကျောက်ကြီး-အမှတ်၂ (၄) *ပဲခူး-အမှတ်၂ *ကဝ-အမှတ်၂ *ဝေါ-အမှတ်၂ *သနပ်ပင်-အမှတ်၂ (၅) *ပြည်-အမှတ်၂ *နတ်တလင်း-အမှတ်၂ *ပန်းတောင်း-အမှတ်၂ *ပေါင်းတည်-အမှတ်၂ *သဲကုန်း-အမှတ်၂ *ရွှေတောင်-အမှတ်၂ *ပေါက်ခေါင်း-အမှတ်၂ *ဇီးကုန်း-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (၅) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | |- |၈။ |မကွေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ပခုက္ကူခရိုင်၊ချောက်ခရိုင် # မင်းဘူးခရိုင် # မကွေးခရိုင် # သရက်ခရိုင်၊အောင်လံခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # ၁၀ ဦး # ၅ ဦး # ၄ ဦး # ၆ ဦး | (၁) *ဦးခင်မောင်ညို *ဦးသိန်းလွင် *ဦးမြင့်နိုင် *ဦးဝင်းနိုင်ဦး *ဦးသိန်းထွန်း *ဦးအောင်မြင့် *ဦးထွန်းနိုင်စိုး *ဒေါ်မူယာထွန်း *ဦးမြင့်စိုး *ဦးအောင်မျိုးမင်း (၂) *ဦးတင့်လွင် *ဦးအောင်နိုင် *ဒေါ်နွယ်နီနိုင် *ဦးသောင်းဝင်း *ဦးသိန်းထက်ဝေ (၃) *ဦးတင်ကိုကို *ဦးကြည်ထွန်း *ဦးဉာဏ်သိန်း *ဦးအောင်လင်းဦး (၄) *ဦးအောင်ချိန် *ဦးသိန်းတိုး *ဦးနိုင်မင်းသူ *ဒေါက်တာညိုဝင်း *ဒေါ်ရီရီလွင် *ဦးအောင်လှိုင်သန်း | (၁) *ပခုက္ကူ-အမှတ်၂ *ရေစကြို-အမှတ်၂ *မြိုင်-အမှတ်၂ *ပေါက်-အမှတ်၂ *ချောက်-အမှတ်၂ *ဂန့်ဂေါ-အမှတ်၂ *ရေနံချောင်း-အမှတ်၂ *ဆိပ်ဖြူ-အမှတ်၂ *ဆော-အမှတ်၂ *ထီးလင်း-အမှတ်၂ (၂) *စလင်း-အမှတ်၂ *မင်းဘူး-အမှတ်၂ *ပွင့်ဖြူ-အမှတ်၂ *ငဖဲ-အမှတ်၂ *စေတုတ္တရာ-အမှတ်၂ (၃) *မကွေး-အမှတ်၂ *နတ်မောက်-အမှတ်၂ *တောင်တွင်းကြီး-အမှတ်၂ *မြို့သစ်-အမှတ်၂ (၄) *အောင်လံ-အမှတ်၂ *ဆင်ပေါင်ဝဲ-အမှတ်၂ *မင်းလှ-အမှတ်၂ *သရက်-အမှတ်၂ *မင်းတုန်း-အမှတ်၂ *ကံမ-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၉။ |မန္တလေး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) | # ညောင်ဦးခရိုင်၊မြင်းခြံခရိုင် # မိတ္ထီလာခရိုင်၊ရမည်းသင်းခရိုင် # ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊တံတားဦးခရိုင် # ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊၊သပိတ်ကျင်းခရိုင်၊အောင်မြေသာစံခရိုင် # မဟာအောင်မြေခရိုင်၊အမရပူရခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) | (၁) ၅ဦး (၂) ၆ဦး (၃) ၅ဦး (၄) ၇ဦး (၅) ၅ဦး | (၁) *ဦးနေလင်း *ဒေါ်မြသန္တာဦး *ဦးပြည့်ဖြိုးကျော် *ဦးလှကြည် *ဦးဘုန်းမြင့် (၂) *ဒေါ်သန်းသန်းအေး *ဦးဇော်ဝင်း *ဦးမြသွင်(ခ)မြင့်ဆန်း *ဦးဟန်မောင် *ဦးကျော်မင်းထွန်း *ဦးမင်းနိုင် (၃) *ဒေါ်သီသီကျော် *ဦးတိုက်ကြည် *ဒေါ်လဲ့လဲ့ဝင်း *ဦးစိုးမြတ်အောင် *ဦးဇော်မင်းဦး (၄) *ဦးမျိုးမြင့် *ဦးပိုအေး *ဦးညီညီ(ခ)ဦးကျော်ဆန်း *ဦးဆောင်းတင် *ဦးပါပါလွင် *ဒေါ်အေးအေးသန့် *ဦးအောင်ဇော်ဇော်မျိုး (၅) *ဦးတင်ထွန်း *ဒေါ်စောမြိုင် *ဦးမျိုးကျော် *ဒေါ်ဖြိုးသန္တာ *ဦးဇော်ဝင်းသန့်(ခ)ဦးထက်အောင်လင်း | (၁) *ကျောက်ပန်းတောင်း-အမှတ်၂ *တောင်သာ-အမှတ်၂ *မြင်းခြံ-အမှတ်၂ *နွားထိုးကြီး-အမှတ်၂ *ညောင်ဦး-အမှတ်၂ (၂) *မိတ္ထီလာ-အမှတ်၂ *ပျော်ဘွယ်-အမှတ်၂ *ရမည်းသင်း-အမှတ်၂ *ဝမ်းတွင်း-အမှတ်၂ *သာစည်-အမှတ်၂ *မလှိုင် (၃) *ကျောက်ဆည်-အမှတ်၂ *တံတားဦး-အမှတ်၂ *မြစ်သား-အမှတ်၂ *ငါန်းဇွန်-အမှတ်၂ *စဥ့်ကိုင်-အမှတ်၂ (၄) *ပြင်ဦးလွင်-အမှတ်၂ *ပုသိမ်ကြီး-အမှတ်၂ *အောင်မြေသာစံ-အမှတ်၂ *စဥ့်ကူး-အမှတ်၂ *မိုးကုတ်-အမှတ်၂ *မတ္တရာ-အမှတ်၂ *သပိတ်ကျင်း-အမှတ်၂ (၅) *ပြည်ကြီးတံခွန်-အမှတ်၂ *အမရပူရ-အမှတ်၂ *ချမ်းမြသာစည်-အမှတ်၂ *မဟာအောင်မြေ-အမှတ်၂ *ချမ်းအေးသာစံ-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၅) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | |- |၁၀။ |မွန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # မွန်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံး | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) | # ၁၀ ဦး | # *ဦးသက်ထွေး *မင်းအောင်မြင့် *ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး *ဦးစံတင် *နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် *မင်းအောင်ထူး *ဦးတင်ရီ *ဦးသန့်ဇော် *ဒေါက်တာစိုးမိုးအောင် *ဦးအောင်ကိုဝင်းသန်း | # *မော်လမြိုင်-အမှတ်၂ *ရေး-အမှတ်၂ *သထုံ-အမှတ်၂ *ပေါင်-အမှတ်၂ *မုဒုံ-အမှတ်၂ *ကျိုက်ထို-အမှတ်၂ *ဘီးလင်း-အမှတ်၂ *ကျိုက်မရော-အမှတ်၂ *သံဖြူဇရပ်-အမှတ်၂ *ချောင်းဆုံ-အမှတ်၂ | # *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၁၁။ |ရခိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # စစ်တွေခရိုင်၊မောင်တောခရိုင်၊မြောက်ဦးခရိုင် # ကျောက်ဖြူခရိုင်၊တောင်ကုတ်ခရိုင်၊သံတွဲခရိုင်၊အမ်းခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) | # ၁၀ ဦး # ၇ ဦး | (၁) * ဒေါက်တာစန်းရွှေ * ဦးကျော်စိုး * ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ဦးသာထွန်း * ဦးထင်လင်းဦး * ဦးစောသိန်းထွန်း * ဦးတင်မောင်ဝင်း * ဦးအေးသာအောင် * ဦးဘစံ * ဦးအောင်ကျော်ဇော (၂) * ဒေါ်ခိုင်ဇင်ဦး * ဦးမြသန်း * ဦးဇော်ဇော်အောင် * ဦးအောင်စောသိန်း * ဦးသိန်းမြင့် * ဦးဇော်လင်းအောင် * ဒေါ်ချိုသဲမွန် | (၁) * စစ်တွေ-၂ * မြောက်ဦး-၂ * ကျောက်တော်-၂ * ပေါက်တော-၂ * မြေပုံ-၂ * မင်းပြား-၂ * ဘူးသီးတောင်-၂ * ပုဏ္ဏာကျွန်း-၂ * ရသေ့တောင်-၂ * မောင်တော-၂ (၂) * ရမ်းဗြဲ-၂ * အမ်း-၂ * သံတွဲ-၂ * ကျောက်ဖြူ-၂ * ဂွ-၂ * တောင်ကုတ်-၂ * မာန်အောင်-၂ | (၁) * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] * [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] * [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] (၂) * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] * [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] * [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] * [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] | |- |၁၂။ |ရန်ကုန် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ကျောက်တံတားခရိုင်၊မရမ်းကုန်းခရိုင်၊ကမာရွတ်ခရိုင်၊အလုံခရိုင် # ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင်၊သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင် # တွံတေးခရိုင်၊အင်းစိန်ခရိုင် # သန်လျင်ခရိုင်၊ဗိုလ်တထောင်ခရိုင် # တိုက်ကြီးခရိုင်၊မှော်ဘီခရိုင် # လှည်းကူးခရိုင်၊မင်္ဂလာဒုံခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ၁၃ ဦး # ၈ ဦး # ၈ ဦး # ၁၀ ဦး # ၃ ဦး # ၃ ဦး | (၁) *[[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] *<s>ဦး[[ထင်ကျော်သူ]]</s> *ဦးအောင်ပြည်ဖြိုး *ဦးစံကျော် *ဒေါ်သင်းသင်းမိုး *ဦးထင်လင်းကျော် *ဒေါ်ခိုင်ဆုရည်ဇော် *ဦးကျော်လင်း *ဦးအောင်ခိုင်ဦး *ဒေါ်စောစောဦး *ဦးသန်းထွေး *ဦးကျော်မင်းထက် *ဒေါက်တာတင်အောင်ခိုင် *ဒေါ်အေးမြသဲဖြူ (၂) *ဦးဇော်မိုးထက် *ဒေါ်စန်းစန်းဝင်း *ဒေါ်ဥမ္မာအောင်(ခ)ဂျာတောင် *ဦးသော်တာ *ဦးဝင်းထိန် *ဒေါ်မိုးသူဇာ *ဦးဉာဏ်ထက်ခိုင် *ဦးဇော်တင် (၃) *ဦးသန့်စင်ကျော် *ဦးနေလင်းထွန်း *ဦးဝင်းထွန်းနိုင်(ခ)ရွှေဘော် *ဒေါ်စုစုမင်း *ဦးသန်းဦး *ဦးလေးစိုး *ဒေါ်စန္ဒာဝင်း *ဦးဝင်းကျော်ဦး (၄) *ဦးမျိုးသော် *ဦးအောင်နိုင် *ဦးလှဝင်းမောင် *ဦးမျိုးမြင့် *ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ခင်မောင်တင့် *ဦးလှဌေး *ဦးဝေယံပိုင် *ဦးစိုးဦး *ဦးစိုးမြင့် *ဦးစိုင်းအောင်မြင့်ခိုင် (၅) *ဦးကျော်လင်းဇော် *ဦးစိုးဝင်းအောင် *ဦးမင်းကိုကို (၆) *ဦးအောင်ဝင်းထူး *ဒေါ်လေးလေးမြင့် *ဦးကျော်မင်းထွန်း | (၁) *မြောက်ဥက္ကလာပ-အမှတ်၂ *မရမ်းကုန်း-အမှတ်၂ *လှိုင်-အမှတ်၂ *ကြည့်မြင်တိုင်-အမှတ်၂ *စမ်းချောင်း-အမှတ်၂ *ဗဟန်း-အမှတ်၂ *ကမာရွတ်-အမှတ်၂ *အလုံ-အမှတ်၂ *လမ်းမတော်-အမှတ်၂ *ပန်းဘဲတန်း-အမှတ်၂ *ကျောက်တံတား-အမှတ်၂ *ဒဂုံ-အမှတ်၂ *လသာ-အမှတ်၂ (၂) *ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်ပိုင်း)-အမှတ်၂ *ဒဂုံမြို့သစ်(ဆိပ်ကမ်း)-အမှတ်၂ *သင်္ဃန်းကျွန်း-အမှတ်၂ *ဒဂုံမြို့သစ်(အရှေ့ပိုင်း) *ဒဂုံမြို့သစ်(မြောက်ပိုင်း) *တောင်ဥက္ကလာပ-အမှတ်၂ *တာမွေ-အမှတ်၂ *ရန်ကင်း-အမှတ်၂ (၃) *လှိုင်သာယာ(အရှေ့ပိုင်း)-အမှတ်၂ *လှိုင်သာယာ(အနောက်ပိုင်း)-အမှတ်၂ *အင်းစိန်-အမှတ်၂ *တွံ့တေး-အမှတ်၂ *ဒလ-အမှတ်၂ *ကော့မှူး-အမှတ်၂ *ကွမ်းခြံကုန်း-အမှတ်၂ *ဆိပ်ကြီး/ခနောင်တို-အမှတ်၂ (၄) *သန်လျင်-အမှတ်၂ *ကိုကိုးကျွန်း-အမှတ်၂ *သာကေတ-အမှတ်၂ *ကျောက်တန်း-အမှတ်၂ *ခရမ်း-အမှတ်၂ *သုံးခွ-အမှတ်၂ *မင်္ဂလာတောင်ညွန့်-အမှတ်၂ *ဒေါပုံ-အမှတ်၂ *ပုဇွန်တောင်-အမှတ်၂ *ဗိုလ်တထောင်-အမှတ်၂ (၅) *မှော်ဘီ-အမှတ်၂ *တိုက်ကြီး-အမှတ်၂ *ထိန်းတပင်-အမှတ်၂ (၆) *ရွှေပြည်သာ-အမှတ်၂ *မင်္ဂလာဒုံ-အမှတ်၂ *လှည်းကူး-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ(ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ]] *[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ(ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၅) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၆) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] | |- |၁၃။ |ရှမ်း | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊အအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ကလောခရိုင်၊တောင်ကြီးခရိုင်၊လင်းခေးခရိုင် # နမ့်စန်ခရိုင်၊မိုင်းရှူးခရိုင်၊၊လွိုင်လင်ခရိုင် # ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ကျောက်မဲခရိုင်၊တန့်ယန်းခရိုင်၊မိုးမိတ်ခရိုင် # ကျိုင်းတုံခရိုင်၊မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊မိုင်းတုန်ခရိုင် # မိုင်းယောင်းခရိုင်၊မိုင်းယန်းခရိုင်၊မိုင်းလားခရိုင်၊တာချီလိတ်ခရိုင် # ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ကွတ်ခိုင်ခရိုင်၊မူဆယ်ခရိုင်၊လားရှိုးခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) | # ၁၃ ဦး # ၈ ဦး # ၁၀ ဦး # ၅ ဦး # ၄ ဦး # ၁၄ ဦး | (၁) #ခွန်ဝင်းနောင် #ခွန်ကျော်အေး #ဦးဒီဂေါလ် #ဦးအောင်ပြည့်စုံ #ဦးဟိန်းထက်ဇော် #ခွန်ဆောင်းရွှေ #ခွန်စနေအောင် #ခွန်ထွန်းငယ် #စိုင်းထိန်စိုး #စိုင်းလုံကျော် #ဦးလင်းလင်းနိုင် #ဦးကြည်လွင် #စဝ်သာဦး (၂) #ဒေါ်ဝါဝါထွေး #ဦးနိုင်ဝင်းအောင် #ဒေါ်နန်းသီတာနွယ် #ဦးကျော်ကျော်နိုင် #ဦးမင်းထွန်းအောင် #ဦးစိုင်းဟောင်ခမ်း #ဒေါ်နန်းခမ်းလူ(ခ)နန်းလဲ့လဲ့ဖြိုး #ခွန်ထွန်းလေး (၃) #ဦးဇော်လွင် #ဒေါ်စိုးစိုးငြိမ်း #ဦးသန်းထိုက်ဇော် #ဦးသီဟလှိုင် #ဒေါ်နန်းခမ်းမန် #ဦးစိုင်ခမ်း #ဒေါ်ခိုင်သန္တာထွေး #ဦးစိုင်းခမ်းကျော် #ဦးသန်းဇော်ဦး #နန်းခမ်းလီ (၄) #ဦးအိုက်ပလိပ် #နန်းနော် #ဦးထင်အောင်နိုင် #ဒေါ်မေနှင်းသက် #ဦးစိုင်းနော်ခမ်း (၅) #စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် #စိုင်းရီတစ် #ဦးထွန်းပေါ်သိန်း #စိုင်းခစ်နွဲ့ (၆) #ဦးကျော်သိန်းအောင် #ဦးနော်အောင် #စိုင်းဝင်းမြင့် #ဦးစိုင်းအောင်မြင့် #ဦးစိုးကမ္ဘာစိတ် #ဦးစိုင်းဘသန်း #ဦးဟော်ထိုက်ဖူ(ခ)ဦးအောင်ကျော်ထွန်း #ဒေါ်မြမြဆွေ #ဦးခင်အောင်ဆွေ #ဦးကျော်စွာဝင်း(ခ)Mအောင်ဂျာ #ဦးဌေးဝင်းလှိုင် #ဦးသန်းစိုး #ဦးမောင်မောင် #ဦးစိုင်းစမ်(ခ)စိုင်းခွန်မောင် | (၁) *ပင်လောင်း-အမှတ်၂ *ဆီဆိုင်-အမှတ်၂ *ဟိုပုံး-အမှတ်၂ *ရွာငံ-အမှတ်၂ *ပင်းတယ-အမှတ်၂ *တောင်ကြီး-အမှတ်၂ *ညောင်ရွှေ-အမှတ်၂ *ကလော-အမှတ်၂ *ရပ်စောက်-အမှတ်၂ *ဖယ်ခုံ-အမှတ်၂ *မောက်မယ်-အမှတ်၂ *လင်းခေး-အမှတ်၂ *မိုင်းပန်-အမှတ်၂ (၂) *နန့်စန်-အမှတ်၂ *လွိုင်လင်-အမှတ်၂ *ကျေးသီး-အမှတ်၂ *မိုင်းရှူး-အမှတ်၂ *ကွန်ဟိန်း-အမှတ်၂ *မိုင်းကိုင်-အမှတ်၂ *မိုးနဲ-အမှတ်၂ *လဲချား-အမှတ်၂ (၃) *နမ့်ဆန်-အမှတ်၂ *မန်တုံ-အမှတ်၂ *ကျောက်မဲ-အမှတ်၂ *သီပေါ-အမှတ်၂ *တန့်ယန်း-အမှတ်၂ *နောင်ချို-အမှတ်၂ *မိုင်းရယ်-အမှတ်၂ *မိုးမိတ်-အမှတ်၂ *နမ္မတူ-အမှတ်၂ *မဘိမ်း-အမှတ်၂ (၄) *ကျိုင်းတုံ-အမှတ်၂ *မိုင်းဆတ်-အမှတ်၂ *မိုင်းတုံ-အမှတ်၂ *မိုင်းပျဉ်း-အမှတ်၂ *မိုင်းခတ်-အမှတ်၂ (၅) *တာချီလိတ်-အမှတ်၂ *မိုင်းယန်း-အမှတ်၂ *မိုင်းယောင်း-အမှတ်၂ *မိုင်းဖြတ်-အမှတ်၂ (၆) *ပန်ဆန်း(ပန်ခမ်း)-အမှတ်၂ *ဟိုပန်-အမှတ်၂ *ပန်ဝိုင်-အမှတ်၂ *နားဖန်း-အမှတ်၂ *မိုင်းမော-အမှတ်၂ *မက်မန်း-အမှတ်၂ *လောက်ကိုင်-အမှတ်၂ *ကုန်းကြမ်း-အမှတ်၂ *လားရှိုး-အမှတ်၂ *မူဆယ်-အမှတ်၂ *ကွတ်ခိုင်-အမှတ်၂ *နမ့်ခမ်း-အမှတ်၂ *ကွမ်းလုံ-အမှတ်၂ *သိန္နီ-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] *[[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၅) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၆) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] | |- |၁၄။ |ဧရာဝတီ | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # မြောင်းမြခရိုင်၊လပွတ္တာခရိုင်၊ဖျာပုံခရိုင် # ပုသိမ်ခရိုင် # ကျုံပျော်ခရိုင်၊မအူပင်ခရိုင် # မြန်အောင်ခရိုင်၊ဟင်္သာတခရိုင် | # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) # မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၄) | # ၉ ဦး # ၄ ဦး # ၇ ဦး # ၆ ဦး | (၁) *ဒေါ်မေသန်းဦး *ဦးစိန်မြင့် *ဦးစိုးနိုင် *ဒေါ်သင်းသင်းမွန် *ဦးဝေလွင်မိုး *ဒေါ်ခင်ခင်ဝေ *ဦးသန့်ဇော်ဝင်း *ဦးချစ်မင်းနိုင် *ဦးဇော်ဝေထက် (၂) *ဦးကျော်ထွန်းဇော် *နန့်အေးအေးကြူ *ဦးကျော်ဇော *ဦးမြင့်အောင် (၃) *ဦးကျော်ဝင်းစိန် *ဦးထွန်းထွန်းဦး *ဒေါ်သူဇာသန်းမြင့် *ဦးဇေယျာမောင် *ဦးခင်စိုး *မန်းရဲသူရိန်ဟန် *ဦးထွန်းအေး (၄) *ဒေါ်စန်းစန်းချို *ဦးအောင်မျိုးဦး *ဦးဇော်လင်းအောင် *ဦးသိန်းလွင် *ဦးကြည်ဝင်း *ဦးပြည့်ဖြိုးအောင် | (၁) *လပွတ္တာ-အမှတ်၂ *မြောင်းမြ-အမှတ်၂ *မော်လမြိုင်ကျွန်း-အမှတ်၂ *ဘိုကလေး-အမှတ်၂ *ဝါးခယ်မ-အမှတ်၂ *ဖျာပုံ-အမှတ်၂ *အိမ်မဲ-အမှတ်၂ *ဒေးဒရဲ-အမှတ်၂ *ကျိုက်လတ်-အမှတ်၂ (၂) *ပုသိမ်-အမှတ်၂ *ငပုတော်-အမှတ်၂ *ကန်ကြီးထောင့်-အမှတ်၂ *သာပေါင်း-အမှတ်၂ (၃) *မအူပင်-အမှတ်၂ *ပန်းတနော်-အမှတ်၂ *ကျုံပျော်-အမှတ်၂ *ညောင်တုန်း-အမှတ်၂ *ရေကြည်-အမှတ်၂ *ဓနုဖြူ-အမှတ်၂ *ကျောင်းကုန်း-အမှတ်၂ (၄) *ဟင်္သာတ-အမှတ်၂ *မြန်အောင်-အမှတ်၂ *အင်္ဂပူ-အမှတ်၂ *ဇလွန်-အမှတ်၂ *လေးမျက်နှာ-အမှတ်၂ *ကြံ့ခင်း-အမှတ်၂ | (၁) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၂) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (၃) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (၄) *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] *[[ပြည်သူ့ပါတီ]] |} === အပိုင်း (၁)(၂)(၃) – တိုင်းရင်းသားလူမျိုးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူများစာရင်း === {| class="wikitable sortable" ! စဉ် ! တိုင်း/ပြည်နယ် ! တိုင်းရင်းသားမဲဆန္ဒနယ် ! ရွေးချယ်တင်မြှောက်မည့် ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် ! ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ ! နိုင်ငံရေးပါတီ ! မှတ်ချက် |- | ၁ | [[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * လီဆူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၄ဦး | * ဦးစိုးသိန်း * ဦးတင်အောင် * ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ဦးမယစ်ယောရှု | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] * [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၂ | [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | * ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၃ | [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၃ဦး | * ဦးတင်မောင်လှိုင် * ဦးမြင့်လှိုင် * ခွန်မြတ်ထူး | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] | |- | ၄ | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၂ဦး | * ဦးစိန်ဖေ * ဦးငွန်ဘွလ်ထန် | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၅ | [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | * စောမာတင်လူသာ <br> | * [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|ရှန်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] <br> | |- | ၆ | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | စောလင်းအောင် | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၇ |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | ဦးထွန်းခင် | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ | |- | ၈ | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | * စိုင်းအောင်ကြည် | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၉ | [[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၃ဦး | * ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ဦးချစ်သိန်း | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br> [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br> [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] | <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/79275 |access-date=2026-03-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- | ၁၀ | [[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၁ဦး | * ဦးတင်လှ | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၁၀ | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | * ကရင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၂ဦး | * စောဂျက်ကော့ထူး * ဦးနေမင်းထွန်း | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |- | ၁၀ | [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်]] | * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * လီဆူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၇ဦး | * ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ဦးကိန်မိုင် * ဒေါ်ငွေလှိုင် * ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * ဒေါ်တင်တင်ရီ * ဦးထွန်းအောင် * ဒေါ်အေးချိုစိန် | * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] * [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] * [[အာခါအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]<br><br> | * ကချင်တိုင်းရင်းသား၊အာခါတိုင်းရင်းသား၊ကယန်း(ပဒေါင်)တို့သည် ယှဉ်ပြိုင်သူတစ်ဦးထဲရှိ၍ အလိုအလျောက်အနိုင်ရခဲ့ကြသည်။ |- | ၁၀ | [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] | ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် <br> ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးမဲဆန္ဒနယ် | ၂ဦး | * မန်းသိန်းကျော် * ဦးစိုးညွန့် | * [[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] * [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | |} == တပ်မတော်သားပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ == တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းများကို ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ  ၇ ရက်တွင် ကြေညာချက်အမှတ် (၃၂ /၂၀၂၆ )ဖြင့် ထုတ်ပြန်​ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သားပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အမည်စာရင်းထုတ်ပြန်ကြေညာ |url=https://presoffministry.gov.mm/my/node/24724 |url-status=live |access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! စဉ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် !! အမည် |- | ၁ || ကြည်း ၂၄၉၀၄ || ဗိုလ်ချုပ် || ရဲကျော်သူ |- | ၂ || ကြည်း ၂၅၀၇၀ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || စိုးညွန့် |- | ၃ || ကြည်း ၂၁၈၇၉ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အောင်စိုး |- | ၄ || ကြည်း ၂၂၇၇၀ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ညီညီအောင် |- | ၅ || ကြည်း ၂၃၉၅၅ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || မြတ်ကို |- | ၆ || ကြည်း ၂၄၁၄၃ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ဇော်မင်းအောင် |- | ၇ || ကြည်း ၂၈၃၈၀ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || မင်းကြည် |- | ၈ || ကြည်း ၂၈၇၀၂ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ဝင်းမြိုင် |- | ၉ || ကြည်း ၂၉၅၇၈ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || မျိုးမင်းအောင် |- | ၁၀ || ကြည်း ၃၃၄၆၆ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ဉာဏ်သိန်းဦး |- | ၁၁ || ရေ ၃၄၇၀ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ရဲလွင် |- | ၁၂ || လေ ၂၄၂၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ခန့်နေသွေး |- | ၁၃ || ကြည်း ၂၀၆၈၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်ကျော်ဦး |- | ၁၄ || ကြည်း ၂၃၃၅၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဝင်းကိုကို |- | ၁၅ || ကြည်း ၂၃၆၇၆ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်စိုးမိုးခိုင် |- | ၁၆ || ကြည်း ၂၆၀၆၉ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်ခင်စိုးဝင်း |- | ၁၇ || ကြည်း ၂၆၀၈၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်ဥမ္မာစော |- | ၁၈ || ကြည်း ၂၆၀၈၇ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်နိုင် |- | ၁၉ || ကြည်း ၂၆၁၃၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး || နေမျိုးဝေ |- | ၂၀ || ကြည်း ၂၇၄၈၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မြင့်ဇော် |- | ၂၁ || ကြည်း ၂၈၂၆၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး || သန့်စင်အောင် |- | ၂၂ || ကြည်း ၂၈၃၀၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အေးဝင်း |- | ၂၃ || ကြည်း ၃၁၁၇၈ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ထွန်းနိုင်မင်း |- | ၂၄ || ကြည်း ၃၃၁၄၇ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မျိုးမင်းထွန်း |- | ၂၅ || ကြည်း ၃၄၀၀၉ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဝင်းကိုဦး |- | ၂၆ || ကြည်း ၃၄၁၆၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မြင့်ကို |- | ၂၇ || ရေ ၃၉၃၇ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ကိုကိုမောင် |- | ၂၈ || ရေ ၃၉၇၂ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မင်းဝေ |- | ၂၉ || လေ ၂၃၂၆ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်ကျော်ဦး |- | ၃၀ || ကြည်း ၃၆၇၅၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဝင်းဇော် |- | ၃၁ || လေ ၂၈၂၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်ကိုမြင့် |- | ၃၂ || ကြည်း ၂၂၄၆၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ထွန်းလင်းဦး |- | ၃၃ || ကြည်း ၂၃၁၃၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်ဝင်းလင်းချို |- | ၃၄ || ကြည်း ၂၃၆၇၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်ခင်ဥမ္မာကြိုင် |- | ၃၅ || ကြည်း ၂၄၀၉၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်မင်းဆွေ |- | ၃၆ || ကြည်း ၂၄၂၃၀ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || လှနိုင် |- | ၃၇ || ကြည်း ၂၅၂၅၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မျိုးထက်ဝင်း |- | ၃၈ || ကြည်း ၂၅၅၁၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်ခိုင်ခိုင်စု |- | ၃၉ || ကြည်း ၂၇၀၆၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်ကျော်လင်း |- | ၄၀ || ကြည်း ၂၇၂၇၃ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်သူဦး |- | ၄၁ || ကြည်း ၂၇၃၄၉ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || အေးခိုင် |- | ၄၂ || ကြည်း ၂၇၄၀၉ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || နိုင်ဝင်း |- | ၄၃ || ကြည်း ၂၇၄၃၉ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || သန့်ဇင် |- | ၄၄ || ကြည်း ၂၈၂၀၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇေယျာမင်း |- | ၄၅ || ကြည်း ၂၈၂၈၀ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇော်မြင့်သူ |- | ၄၆ || ကြည်း ၂၈၂၈၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇော်မင်းဦး |- | ၄၇ || ကြည်း ၂၈၄၅၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်နီ |- | ၄၈ || ကြည်း ၂၈၅၂၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မော်သူရိန် |- | ၄၉ || ကြည်း ၂၉၃၉၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်သူထက် |- | ၅၀ || ကြည်း ၂၉၆၆၃ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇော်မျိုးထက် |- | ၅၁ || ကြည်း ၃၀၀၆၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇော်မျိုးထွန်း |- | ၅၂ || ကြည်း ၃၀၅၅၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မြစန်း |- | ၅၃ || ကြည်း ၃၁၂၂၈ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်သူရ |- | ၅၄ || ကြည်း ၃၁၂၅၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မောင်ဝေ |- | ၅၅ || ကြည်း ၃၁၃၇၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || တင်သောင်းလင်း |- | ၅၆ || ကြည်း ၃၁၃၇၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ထိန်လင်း |- | ၅၇ || ကြည်း ၃၁၆၄၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || နေလင်းအောင် |- | ၅၈ || ကြည်း ၃၁၈၂၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || နိုင်လင်း |- | ၅၉ || ကြည်း ၃၂၃၆၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မျိုးသူအောင် |- | ၆၀ || ကြည်း ၃၃၅၀၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မင်းဇော်လင်း |- | ၆၁ || ကြည်း ၃၃၅၃၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || နိုင်ဝင်းဌေး |- | ၆၂ || ကြည်း ၃၅၅၉၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ထွန်းလင်းနိုင် |- | ၆၃ || ကြည်း ၃၅၆၅၀ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဉာဏ်ဝေဖြိုး |- | ၆၄ || ကြည်း ၃၇၁၅၃ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဇာနည်မော်ဝင်း |- | ၆၅ || ကြည်း ၃၇၄၆၃ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || လွင်မောင်စိုး |- | ၆၆ || ကြည်း ၃၉၀၀၀ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဉာဏ်မင်းမောင် |- | ၆၇ || ကြည်း ၃၉၀၅၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်ဇင်လတ် |- | ၆၈ || ကြည်း ၃၉၅၈၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ထွန်းလင်းမောင် |- | ၆၉ || ကြည်း ၄၂၅၂၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်စွာဝင်း |- | ၇၀ || ကြည်း ၄၂၅၇၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဉာဏ်ထွဋ်ဆွေ |- | ၇၁ || အင်န် ၆၆၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဒေါ်လင်းလင်းကို |- | ၇၂ || ကြည်း ၂၅၂၉၅ || ဗိုလ်မှူး || ဇော်ဇော်မိုး |- | ၇၃ || ကြည်း ၂၉၇၉၁ || ဗိုလ်မှူး || တင်လင်း |- | ၇၄ || ကြည်း ၃၃၁၂၁ || ဗိုလ်မှူး || ဉာဏ်မျိုးကျော် |- | ၇၅ || ကြည်း ၃၄၇၅၂ || ဗိုလ်မှူး || စောကျော်အောင် |- | ၇၆ || ကြည်း ၃၄၇၆၅ || ဗိုလ်မှူး || သက်စိုးအောင် |- | ၇၇ || ကြည်း ၃၆၄၄၃ || ဗိုလ်မှူး || မျိုးသန့် |- | ၇၈ || ကြည်း ၃၇၇၀၁ || ဗိုလ်မှူး || ဝင်းဟန် |- | ၇၉ || ကြည်း ၃၈၁၀၂ || ဗိုလ်မှူး || တင်နိုင်ဝင်း |- | ၈၀ || ကြည်း ၄၃၆၇၃ || ဗိုလ်မှူး || ဝေယံအောင် |- | ၈၁ || ကြည်း ၄၅၃၀၃ || ဗိုလ်မှူး || လင်းအောင်သက် |- | ၈၂ || ကြည်း ၄၅၃၉၈ || ဗိုလ်မှူး || ရဲလင်းထက် |- | ၈၃ || ကြည်း ၄၆၆၄၃ || ဗိုလ်မှူး || လင်းထိုက်အောင် |- | ၈၄ || ကြည်း ၄၆၇၀၇ || ဗိုလ်မှူး || ဖြိုးသူခန့် |- | ၈၅ || ကြည်း ၄၆၇၇၇ || ဗိုလ်မှူး || အောင်မျိုးဝင်း |- | ၈၆ || ကြည်း ၄၈၇၅၂ || ဗိုလ်မှူး || ရဲနောင်ဇော် |- | ၈၇ || ကြည်း ၄၉၈၈၆ || ဗိုလ်မှူး || ဇင်မင်းကို |- | ၈၈ || ကြည်း ၅၁၈၄၉ || ဗိုလ်မှူး || နေလွင်ထူး |- | ၈၉ || ကြည်း ၅၂၅၄၈ || ဗိုလ်မှူး || ဇော်ဖြိုးအောင် |- | ၉၀ || ကြည်း ၅၂၆၉၀ || ဗိုလ်မှူး || အောင်ဖြိုးဝေ |- | ၉၁ || လေ ၂၅၉၉ || ဗိုလ်မှူး || စိုးမင်းအေး |- | ၉၂ || လေ ၂၇၄၁ || ဗိုလ်မှူး || မိုးဦးကျော် |- | ၉၃ || အင်န် ၆၂၈ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်သူဇာရွှေ |- | ၉၄ || အင်န် ၆၃၇ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်ခင်သူဇာ |- | ၉၅ || အင်န် ၆၄၅ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်ဖြူဖြူဖွေးမြင့် |- | ၉၆ || အင်န် ၇၄၈ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်ခင်မင်းမင်းမြတ် |- | ၉၇ || အင်န် ၇၈၂ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်နွယ်နီလာအေး |- | ၉၈ || အင်န် ၈၀၂ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်စန္ဒာသန်း |- | ၉၉ || အင်န် ၈၅၀ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း |- | ၁၀၀ || ကြည်း ၆၀၈၈၃ || ဗိုလ်ကြီး || ထွန်းလင်းဟန် |- | ၁၀၁ || ကြည်း ၆၃၁၀၈ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်သိမ့်သိဂ္ဂထွေးအောင် |- | ၁၀၂ || ကြည်း ၆၇၄၉၆ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ယမင်းအောင် |- | ၁၀၃ || ကြည်း ၆၇၄၉၉ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်အိအိထွန်း |- | ၁၀၄ || ကြည်း ၆၇၅၀၀ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်အိနန္တာဦး |- | ၁၀၅ || ကြည်း ၆၇၅၁၇ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ခင်ငြိမ်းချမ်း |- | ၁၀၆ || ကြည်း ၆၉၄၁၂ || ဗိုလ်ကြီး || ပိုင်ဇင်ဦး |- | ၁၀၇ || ကြည်း ၆၉၅၉၉ || ဗိုလ်ကြီး || ရဲလင်းနိုင် |- | ၁၀၈ || ကြည်း ၇၀၂၀၈ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်နှင်းဝေဝေသန်း |- | ၁၀၉ || အင်န် ၉၁၇ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်မာမာမြင့် |- | ၁၁၀ || အင်န် ၉၂၈ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်သဇင်လှိုင် |} == တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ == တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် (၅၆) ဦး၏ အမည်စာရင်းများကို ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ  ၈ ရက်တွင် ကြေညာချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၂၆ )ဖြင့် ထုတ်ပြန်​ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း |url=https://www.uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail1&news_id=%2B2n9oEkuQGQ4cKjLV2s9yPtkYJngbZihIVbLTJCHVAE%3D |url-status=live |access-date=19 March 2026 |website=UEC }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! စဉ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် !! အမည် |- | ၁ || ကြည်း ၂၅၈၁၄ || ဗိုလ်ချုပ် || ကျော်သူရအေး |- | ၂ || ကြည်း ၂၀၇၇၅ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || လှမျိုး |- | ၃ || ကြည်း ၂၀၈၃၄ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ဝင်းကိုကို |- | ၄ || ကြည်း ၂၃၇၅၀ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အောင်အောင် |- | ၅ || ကြည်း ၂၆၁၁၄ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || နန်းနန်းနိုင် |- | ၆ || ကြည်း ၂၆၈၈၄ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || သန်းသန်းအောင် |- | ၇ || လေ ၁၉၆၂ || ဗိုလ်မှူးချုပ် || မြင့်သောင်း |- | ၈ || ကြည်း ၂၃၉၂၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || စိုးမိုးကျော် |- | ၉ || ကြည်း ၂၃၉၆၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်အောင်ဟန် |- | ၁၀ || ကြည်း ၂၅၀၇၇ || ဗိုလ်မှူးကြီး || စိုးမြင့်အောင် |- | ၁၁ || ကြည်း ၂၅၇၂၈ || ဗိုလ်မှူးကြီး || သက်ခိုင် |- | ၁၂ || ကြည်း ၂၅၇၈၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး || တင်အောင်မြင့် |- | ၁၃ || ကြည်း ၂၅၈၆၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || လှိုင်ဝင်း |- | ၁၄ || ကြည်း ၂၆၁၈၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဆန်းသင်း |- | ၁၅ || ကြည်း ၂၆၇၆၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ညီညီတင် |- | ၁၆ || ကြည်း ၂၆၇၇၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး || စိုးရွှေ |- | ၁၇ || ကြည်း ၂၆၇၇၆ || ဗိုလ်မှူးကြီး || သက်ဇင်ထွန်း |- | ၁၈ || ကြည်း ၂၆၇၉၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဖြိုးမင်းဝင်း |- | ၁၉ || ကြည်း ၂၆၈၃၄ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မင်းဇော် |- | ၂၀ || ကြည်း ၂၆၈၈၆ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ဇော်မင်းထက် |- | ၂၁ || ကြည်း ၂၇၅၅၈ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ခင်ဇော် |- | ၂၂ || ကြည်း ၂၈၁၉၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး || မိုးဦးဝင်း |- | ၂၃ || ကြည်း ၃၂၉၁၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး || အောင်သန်းလင်း |- | ၂၄ || ကြည်း ၂၇၃၅၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဝင်းသန်း |- | ၂၅ || ကြည်း ၂၇၃၇၀ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မောင်မောင်စိုး |- | ၂၆ || ကြည်း ၂၉၃၇၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || ဝင်းမြင့်ထွန်း |- | ၂၇ || ကြည်း ၃၂၈၄၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || သန့်ဇင်ထွန်း |- | ၂၈ || ကြည်း ၃၃၅၁၈ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || မိုးမောင်သန်း |- | ၂၉ || ကြည်း ၂၃၀၄၈ || ဗိုလ်မှူး || ဇဝန |- | ၃၀ || ကြည်း ၂၈၄၇၇ || ဗိုလ်မှူး || သက်ထွန်းဦး |- | ၃၁ || ကြည်း ၃၂၄၃၂ || ဗိုလ်မှူး || ပြည်ထွန်း |- | ၃၂ || ကြည်း ၃၃၅၆၅ || ဗိုလ်မှူး || မိုးမင်းသန့် |- | ၃၃ || ကြည်း ၃၄၇၁၁ || ဗိုလ်မှူး || တင့်လွင်အေး |- | ၃၄ || ကြည်း ၃၅၁၈၈ || ဗိုလ်မှူး || နိုင်ဝင်းလတ် |- | ၃၅ || ကြည်း ၃၆၃၁၃ || ဗိုလ်မှူး || သန်းထွက်ကျော် |- | ၃၆ || ကြည်း ၃၆၄၅၄ || ဗိုလ်မှူး || ကျော်ဇေယျာဝင်း |- | ၃၇ || ကြည်း ၃၆၅၁၈ || ဗိုလ်မှူး || ဇေယျာဝင်း |- | ၃၈ || ကြည်း ၃၉၁၈၇ || ဗိုလ်မှူး || သန်းထွန်းကျော် |- | ၃၉ || ကြည်း ၃၉၂၂၄ || ဗိုလ်မှူး || ထက်လွင်ဦး |- | ၄၀ || ကြည်း ၄၁၂၀၅ || ဗိုလ်မှူး || ဖြိုးဝေအောင် |- | ၄၁ || ကြည်း ၄၃၀၀၄ || ဗိုလ်မှူး || ဇော်ဝင်းထက် |- | ၄၂ || ကြည်း ၄၅၄၅၄ || ဗိုလ်မှူး || ဝင်းမင်းထွန်း |- | ၄၃ || ကြည်း ၄၇၇၆၁ || ဗိုလ်မှူး || ဇော်မင်းလတ် |- | ၄၄ || ကြည်း ၅၂၇၈၉ || ဗိုလ်မှူး || ကျော်ဇင်ဝင်း |- | ၄၅ || ရေ ၄၀၈၄ || ဗိုလ်မှူး || တင်ထက် |- | ၄၆ || ရေ ၄၄၂၆ || ဗိုလ်မှူး || အောင်ခိုင်လင်း |- | ၄၇ || လေ ၃၂၁၄ || ဗိုလ်မှူး || နေကျော်လင်း |- | ၄၈ || လေ ၃၃၀၅ || ဗိုလ်မှူး || သန်းထွန်းဦး |- | ၄၉ || အင်န် ၇၂၁ || ဗိုလ်မှူး || ဒေါ်မော်မော်သန်း |- | ၅၀ || ကြည်း ၅၄၈၄၃ || ဗိုလ်ကြီး || သက်အောင် |- | ၅၁ || ကြည်း ၆၇၅၀၁ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ခင်ရတနာဝင်းအောင် |- | ၅၂ || ကြည်း ၆၇၅၀၉ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ဖြူဖြူမောင် |- | ၅၃ || ကြည်း ၆၇၅၅၀ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ |- | ၅၄ || ကြည်း ၆၉၃၅၄ || ဗိုလ်ကြီး || ခိုင်စိုးလင်း |- | ၅၅ || ကြည်း ၇၀၁၈၁ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်စုမြတ်ဝေ |- | ၅၆ || ကြည်း ၇၄၂၉၄ || ဗိုလ်ကြီး || ဒေါ်ဖြိုးသီရိမွန် |} == တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ == === ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် === {| class="wikitable" ! စဉ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် !! အမည် |- | (၁) || ကြည်း ၂၇၃၅၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်သူရ |- | (၂) || ကြည်း ၂၆၇၈၄ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ကျော်ကဇယ |- | (၃) || ကြည်း ၃၇၂၆၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || သန်းမင်းဦး |- | (၄) || ကြည်း ၃၀၀၀၃ || ဗိုလ်မှူး || တင်ဦးဦး |- | (၅) || ကြည်း ၃၀၇၆၄ || ဗိုလ်မှူး || ကျော်သူမျိုး |- | (၆) || ကြည်း ၅၁၄၃၃ || ဗိုလ်ကြီး || ရန်အောင်ခိုင် |- | (၇) || ကြည်း ၅၇၄၆၇ || ဗိုလ်ကြီး || သန်းပိုင်စိုး |- | (၈) || ကြည်း ၆၁၄၇၂ || ဗိုလ်ကြီး || တင်ဦးဦးကျော် |- | (၉) || ကြည်း ၆၄၄၁၀ || ဗိုလ်ကြီး || ပြည့်အောင် |- | (၁၀) || ကြည်း ၇၄၁၆၀ || ဗိုလ်ကြီး || ရဲဝင်းမြင့် |- | (၁၁) || လေ ၃၉၅၄ || ဗိုလ်ကြီး || တင်တိုး |} === ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် === {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၆၈၆၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းစိုးအောင် |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၅၇၉၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကျော်မြင့် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၅၂၇၈၁ || ဗိုလ်ကြီး ခန့်စည်သူ |- | ( ၄ ) || အင်န် ၉၁၉ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ကြူကြူခိုင် |} === ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် === {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၃၂၈၃၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၄၀၉၆ || ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းထိုက် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၅၇၈၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရဝင်း |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၄၂၆၅၃ || ဗိုလ်ကြီး ခိုင်ထွန်းဦး |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၇၁၇၁၁ || ဗိုလ်ကြီး ဇော်ဝင်းဌေး |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၇၃၂၄၈ || ဗိုလ်ကြီး စိုးပြည့်ဘို |} ===ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် === {| class="wikitable" ! စဉ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် !! အမည် |- | ၁ || ကြည်း ၃၀၁၈၄ || ဗိုလ်မှူးကြီး || ခင်မောင်ကျော် |- | ၂ || ကြည်း ၂၅၉၉၄ || ဗိုလ်မှူးကြီး || စောထွန်း |- | ၃ || ကြည်း ၃၅၄၁၉ || ဗိုလ်မှူး || အာကာကျော်မိုး |- | ၄ || ကြည်း ၆၄၅၈၃ || ဗိုလ်ကြီး || ဇော်ရဲနိုင် |} ===စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၄၉၉၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၇၉၃၂ || ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းမင်းဦး |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၂၈၇၇၉ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ပိုင်ဦး |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၂၉၁၀၉ || ဗိုလ်မှူး မင်းထွဋ် |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၃၃၆၈၈ || ဗိုလ်မှူး မင်းဇော် |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၃၄၉၂၁ || ဗိုလ်မှူး သန့်ဇင်ဦး |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၄၁၂၇၂ || ဗိုလ်မှူး ကြည်သာအောင် |- | ( ၈ ) || ကြည်း ၄၇၉၄၅ || ဗိုလ်မှူး ဝေဖြိုးသာ |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၅၀၉၂၉ || ဗိုလ်မှူး အောင်ကိုကိုဝင်း |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၅၁၆၄၀ || ဗိုလ်မှူး နေလင်းထွန်း |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၅၃၇၂၈ || ဗိုလ်မှူး ငြိမ်းချမ်းကို |- | ( ၁၂ ) || လေ ၃၀၅၃ || ဗိုလ်မှူး သိန်းလင်းထွန်း |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၃၅၀၅၁ || ဗိုလ်ကြီး တိုးမြင့်ဝင်း |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၅၀၉၈၃ || ဗိုလ်ကြီး ကျော်ကျော် |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၅၁၄၂၂ || ဗိုလ်ကြီး သန်းနိုင်ထွန်း |- | ( ၁၆ ) || ကြည်း ၅၃၄၁၇ || ဗိုလ်ကြီး ရဲရန်နိုင် |- | ( ၁၇ ) || ကြည်း ၅၃၅၄၈ || ဗိုလ်ကြီး ဖြိုးပြည့်စုံ |- | ( ၁၈ ) || ကြည်း ၅၉၃၁၅ || ဗိုလ်ကြီး ကျော်ဝင်းသန့် |- | ( ၁၉ ) || ကြည်း ၆၇၅၃၀ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်သီရိဟန် |- | ( ၂၀ ) || ကြည်း ၇၄၄၅၀ || ဗိုလ်ကြီး ထက်အောင်ရှိင်း |- | ( ၂၁ ) || လေ ၃၅၀၂ || ဗိုလ်ကြီး ထွန်းသန်းဝင်း |} ===တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | rowspan="2" | ( ၁ ) || <s>ကြည်း ၃၁၆၆၇</s>|| <s>ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့်</s> |- |ကြည်း ၃၃၁၃၅ |ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင်<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82263 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၇၁၅၁ || ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကိုလတ် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၁၉၈၈ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး နန်းထက်ဝင်း |- | ( ၄ ) || လေ ၂၇၃၅ || ဗိုလ်မှူး မျိုးသက်ဦး |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၆၆၂၃၈ || ဗိုလ်ကြီး ဇင်ကိုမောင် |- | ( ၆ ) || ရေ ၄၆၇၇ || ဗိုလ်ကြီး မင်းပြည့် |- | ( ၇ ) || လေ ၄၁၄၆ || ဗိုလ်ကြီး သက်ပိုင်မိုး |} ===ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၉၁၇၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလင်းချို |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၇၉၇၈ || ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းလှိုင်ဝင်း |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၃၇၉၇ || ဗိုလ်မှူး ထွန်းထွန်း |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၃၃၈၆၉ || ဗိုလ်မှူး လေးနိုင် |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၃၄၉၅၆ || ဗိုလ်မှူး ဇော်လင်းအောင် |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၃၅၃၆၄ || ဗိုလ်မှူး ဟိန်းဇေမြင့် |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၃၇၈၁၀ || ဗိုလ်မှူး ကျော်သက်နိုင် |- | ( ၈ ) || ကြည်း ၄၈၁၈၀ || ဗိုလ်မှူး ခိုင်လွင်ထူး |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၄၈၄၄၅ || ဗိုလ်မှူး မင်းသူအောင် |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၃၆၆၄၅ || ဗိုလ်ကြီး မျိုးမင်းဇော် |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၃၉၄၁၄ || ဗိုလ်ကြီး လူမော်မြင့် |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၄၉၀၉၇ || ဗိုလ်ကြီး မောင်မောင်လွင် |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၅၁၀၉၁ || ဗိုလ်ကြီး သန်းမြတ်လင်း |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၅၂၆၃၁ || ဗိုလ်ကြီး တင်မောင်လွင် |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၅၇၄၅၉ || ဗိုလ်ကြီး ဖြိုးသူရမောင် |- | ( ၁၆ ) || ကြည်း ၆၂၂၄၅ || ဗိုလ်ကြီး အောင်စစ်မောင် |- | ( ၁၇ ) || ကြည်း ၇၉၂၄၁ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်သဲနုဇာ |- | ( ၁၈ ) || လေ ၄၀၂၈ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်နီလာမြင့် |- | ( ၁၉ ) || အင်န် ၈၇၉ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဇင်မာဝမ်း |} ===မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၂၄၀၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၆၈၇၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သန်းဆွေ |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၆၅၀၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဦးလတ် |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၂၈၄၆၃ || ဗိုလ်မှူး ကျော်ကျော်စိုး |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၄၈၃၈၅ || ဗိုလ်မှူး ဇာနည်မောင် |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၄၈၄၆၅ || ဗိုလ်မှူး အောင်စိုးထွန်း |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၅၁၂၄၅ || ဗိုလ်မှူး လွင်မိုး |- | ( ၈ ) || လေ ၂၈၈၈ || ဗိုလ်မှူး နိုင်လင်း |- | ( ၉ ) || အင်ဂျင်နီယာ ၈၀၃ || ဗိုလ်မှူး ဒေါ်အိအိဝင်း |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၃၄၉၆၀ || ဗိုလ်ကြီး ကျော်ထွန်း |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၅၀၀၇၄ || ဗိုလ်ကြီး ခိုင်ဇော်ဝေ |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၅၁၅၆၃ || ဗိုလ်ကြီး ဉာဏ်လင်းထွန်း |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၅၃၈၄၄ || ဗိုလ်ကြီး သက်ပိုင်ဦး |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၅၄၄၄၁ || ဗိုလ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၅၆၀၆၅ || ဗိုလ်ကြီး မိုးဇေယျာဌေး |} ===မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၃၂၁၃၂ || ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၆၇၈၈ || ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိန်ထွန်း |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၂၆၉၃၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး နိုင်လင်း |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၂၈၃၂၄ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဝင်း |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၃၂၅၇၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်နိုင် |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၃၀၄၁၉ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သက်နိုင်ဦး |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၃၀၅၄၆ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးမြင့်လေး |- | ( ၈ ) || ကြည်း ၃၇၉၀၉ || ဗိုလ်မှူး အေးလင်းထွန်း |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၃၉၂၄၇ || ဗိုလ်မှူး ဌေးဦးခိုင် |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၄၇၄၅၆ || ဗိုလ်မှူး ကျော်ကိုဦး |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၅၁၃၂၂ || ဗိုလ်ကြီး ဝဏ္ဏနိုင် |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၄၂၆၄၀ || ဗိုလ်ကြီး အောင်ထွန်း |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၅၂၇၀၂ || ဗိုလ်ကြီး မိုးမင်းသူ |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၅၃၇၈၉ || ဗိုလ်ကြီး နေဇော်စိုး |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၆၇၄၉၀ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ငြိမ်းဆုရည် |- | ( ၁၆ ) || ကြည်း ၆၇၅၀၆ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်အိထက်ပိုင် |- | ( ၁၇ ) || ကြည်း ၇၀၂၀၂ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါအိမွန်လှိုင် |- | ( ၁၈ ) || ကြည်း ၇၁၅၅၆ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်စိမ်းလဲ့ချို |} ===မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ရေ ၃၄၇၅ || ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသိန်း |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၆၈၂၉ || ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၂၄၉၂၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်လတ် |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၄၄၁၃၈ || ဗိုလ်မှူး ညီဗိုလ်ဗိုလ်စိုး |- | ( ၅ ) || အင်န် ၇၄၉ || ဗိုလ်မှူး ဒေါ်ငုဝါကြည် |- | ( ၆ ) || အင်န် ၇၈၅ || ဗိုလ်မှူး ဒေါ်သက်သက်စိုး |- | ( ၇ ) || အင်န် ၉၂၅ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်မြင့်မြင့်နွယ် |- | ( ၈ ) || အင်န် ၉၅၅ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်သူဇာ |} ===ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၅၇၇၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၆၈၇၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းထွန်းဝင်း |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၄၇၃၈ || ဗိုလ်မှူး ကျော်ဇေယျ |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၅၅၀၄၇ || ဗိုလ်ကြီး လွှမ်းမိုးနိုင် |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၅၉၅၃၁ || ဗိုလ်ကြီး စစ်မင်းနိုင် |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၇၄၁၆၉ || ဗိုလ်ကြီး လွင်လောင်မြတ် |- | ( ၇ ) || ရေ ၅၃၈၇ || ဗိုလ်ကြီး သက်ကိုကိုဦး |} ===ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၁၈၉၇ || ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၆၂၄၂ || ဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်မျိုးထွဋ် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၃၆၃၈ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်မျိုးလတ် |- | ( ၄ ) || ရေ ၄၂၀၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သက်တင်အောင် |- | ( ၅ ) || လေ ၂၄၂၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝေမိုးအောင် |- | ( ၆ ) || အင်ဂျင်နီယာ ၅၃၇ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဒေါ်အေးအေးမာ |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၂၈၄၇၀ || ဗိုလ်မှူး သက်နိုင်ဦး |- | ( ၈ ) || ကြည်း ၂၀၆၆၈ || ဗိုလ်မှူး လှထွန်း |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၃၃၅၂၀ || ဗိုလ်မှူး ကျော်မိုးသွင် |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၃၇၆၆၇ || ဗိုလ်မှူး နိုင်ထွန်းအောင် |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၃၈၅၃၃ || ဗိုလ်မှူး အောင်ဖြိုးဟန် |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၄၀၉၅၄ || ဗိုလ်မှူး ပြည့်ဝင်းအောင် |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၄၀၉၈၂ || ဗိုလ်မှူး စိုးလင်းနောင် |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၄၃၁၁၄ || ဗိုလ်မှူး ကျော်ကျော် |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၄၃၆၆၈ || ဗိုလ်မှူး ဆန်းမောင်မောင်မြင့် |- | ( ၁၆ ) || ကြည်း ၄၇၄၃၈ || ဗိုလ်မှူး သိုက်ထွန်းဇော် |- | ( ၁၇ ) || ရေ ၄၂၄၄ || ဗိုလ်မှူး ဖြိုးသူရကျော် |- | ( ၁၈ ) || ရေ ၄၃၈၄ || ဗိုလ်မှူး ကျော်ကျော်မင်း |- | ( ၁၉ ) || လေ ၂၆၁၂ || ဗိုလ်မှူး ဝင်းနိုင် |- | ( ၂၀ ) || လေ ၃၀၈၂ || ဗိုလ်မှူး ဆွေမြင့်ဦး |- | ( ၂၁ ) || ကြည်း ၂၈၅၇၆ || ဗိုလ်ကြီး ထွန်းမြင့်လတ် |- | ( ၂၂ ) || ကြည်း ၅၁၂၇၆ || ဗိုလ်ကြီး ဝဏ္ဏစိန်မြင့် |- | ( ၂၃ ) || ကြည်း ၅၄၇၇၄ || ဗိုလ်ကြီး ဟန်ဇော်လင်း |- | ( ၂၄ ) || ကြည်း ၅၈၁၂၂ || ဗိုလ်ကြီး ခင်မောင်ချို |- | ( ၂၅ ) || ကြည်း ၆၂၀၆၈ || ဗိုလ်ကြီး ပြည့်အောင်စိုး |- | ( ၂၆ ) || ကြည်း ၆၂၅၁၈ || ဗိုလ်ကြီး စိုးထက်အောင် |- | ( ၂၇ ) || ကြည်း ၇၀၂၀၀ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဝင်းရွှေစင်ထွန်း |- | ( ၂၈ ) || ကြည်း ၇၁၅၅၉ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ခင်စန္ဒာကျော် |- | ( ၂၉ ) || ကြည်း ၇၁၅၆၂ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်သဲနုစံ |- | ( ၃၀ ) || အင်န် ၈၅၉ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ကြူကြူထွန်း |- | ( ၃၁ ) || အင်န် ၉၃၅ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ခင်ရတနာလှိုင် |} ===ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၂၄၉၇၀ || ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၂၅၇၅၅ || ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်မျိုးသန်း |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၂၇၄၀၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်မောင် |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၃၀၅၄၅ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ညီညီတင် |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၃၂၃၇၂ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းကျော်ကျော် |- | ( ၆ ) || လေ ၂၇၇၁ || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး အောင်စိုး |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၂၉၁၃၂ || ဗိုလ်မှူး ကျော်သူဝင်း |- | ( ၈ ) || ကြည်း ၂၄၀၅၀ || ဗိုလ်မှူး လှမိုးသိန်း |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၂၅၂၉၇ || ဗိုလ်မှူး ကျော်စိုးလင်း |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၂၈၇၈၃ || ဗိုလ်မှူး မင်းခေါင် |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၃၂၅၇၇ || ဗိုလ်မှူး ဇော်ဝင်းဦး |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၃၃၄၀၄ || ဗိုလ်မှူး အောင်သူရ |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၃၆၄၃၀ || ဗိုလ်မှူး ဖြိုးသီဟကျော် |- | ( ၁၄ ) || ကြည်း ၃၈၈၁၃ || ဗိုလ်မှူး အောင်ကိုကို |- | ( ၁၅ ) || ကြည်း ၄၀၄၂၉ || ဗိုလ်မှူး ဖြိုးထက်ဦး |- | ( ၁၆ ) || ကြည်း ၄၂၃၈၁ || ဗိုလ်မှူး ဇော်မျိုးဝေ |- | ( ၁၇ ) || ကြည်း ၄၅၄၁၇ || ဗိုလ်မှူး အောင်အောင်မျိုး |- | ( ၁၈ ) || ကြည်း ၄၇၁၄၇ || ဗိုလ်မှူး စိုင်းလောင်မုန်း |- | ( ၁၉ ) || ကြည်း ၄၇၆၁၄ || ဗိုလ်မှူး ဉာဏ်လင်းဇော် |- | ( ၂၀ ) || အင်ဂျင်နီယာ ၈၁၄ || ဗိုလ်မှူး ဒေါ်ခင်သန္တာအုန်းသိန်း |- | ( ၂၁ ) || အင်ဂျင်နီယာ ၈၄၀ || ဗိုလ်မှူး ဒေါ်ဝေနှင်းအောင် |- | ( ၂၂ ) || ကြည်း ၃၃၇၃၁ || ဗိုလ်ကြီး တေဇာအောင် |- | ( ၂၃ ) || ကြည်း ၃၅၀၇၅ || ဗိုလ်ကြီး ကျော်ဝင်းလှိုင် |- | ( ၂၄ ) || ကြည်း ၄၂၇၁၅ || ဗိုလ်ကြီး စိုးမင်းဌေး |- | ( ၂၅ ) || ကြည်း ၄၉၀၉၈ || ဗိုလ်ကြီး သော်ဇင်ဝင်း |- | ( ၂၆ ) || ကြည်း ၄၉၅၀၈ || ဗိုလ်ကြီး ညီညီထွန်း |- | ( ၂၇ ) || ကြည်း ၅၂၀၁၉ || ဗိုလ်ကြီး မျိုးမင်းစိုး |- | ( ၂၈ ) || ကြည်း ၅၂၅၄၁ || ဗိုလ်ကြီး ဇေယျာလင်း |- | ( ၂၉ ) || ကြည်း ၅၉၂၆၆ || ဗိုလ်ကြီး ဇင်မင်းထွန်း |- | ( ၃၀ ) || ကြည်း ၆၅၅၈၂ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်နန်းဟေမာဝေညို |- | ( ၃၁ ) || ကြည်း ၆၇၁၇၆ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ပြုံးသီင်္ဂီ |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၇၂၉၅၁ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးသဇင်ကျော် |- | ( ၃၃ ) || ကြည်း ၇၄၂၉၈ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်မေစစ်သူ |} ===ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီလွှတ်တော်=== {| class="wikitable" |- ! စဥ် !! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !! အဆင့် / အမည် |- | ( ၁ ) || ကြည်း ၃၀၃၃၉ || ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး |- | ( ၂ ) || ကြည်း ၃၁၈၈၃ || ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းထွန်းအောင် |- | ( ၃ ) || ကြည်း ၃၄၇၁၇ || ဗိုလ်မှူး နေဝင်းနောင် |- | ( ၄ ) || ကြည်း ၃၉၆၇၃ || ဗိုလ်မှူး အောင်ဇော်ထက် |- | ( ၅ ) || ကြည်း ၄၇၅၂၁ || ဗိုလ်မှူး ဇေယျာလင်း |- | ( ၆ ) || ကြည်း ၄၇၇၆၉ || ဗိုလ်မှူး သက်ပိုင်ထွဏ် |- | ( ၇ ) || ကြည်း ၄၈၈၄၂ || ဗိုလ်မှူး ဖြိုးဝေငြိမ်း |- | ( ၈ ) || ရေ ၄၂၆၈ || ဗိုလ်မှူး ကျော်တေဇ |- | ( ၉ ) || ကြည်း ၄၈၃၆၁ || ဗိုလ်ကြီး ဇော်ဝမ်း |- | ( ၁၀ ) || ကြည်း ၅၃၇၅၈ || ဗိုလ်ကြီး ထွန်းခိုင်လင်း |- | ( ၁၁ ) || ကြည်း ၆၅၅၀၇ || ဗိုလ်ကြီး ထွန်းလင်းနောင် |- | ( ၁၂ ) || ကြည်း ၆၆၀၈၄ || ဗိုလ်ကြီး အောင်သူစိုး |- | ( ၁၃ ) || ကြည်း ၇၁၀၅၄ || ဗိုလ်ကြီး ဝေယံမင်းခန့် |- | ( ၁၄ ) || ရေ ၅၂၅၄ || ဗိုလ်ကြီး ဖြိုးဝေအောင် |- | ( ၁၅ ) || လေ ၄၂၃၂ || ဗိုလ်ကြီး သန်းထိုက်ဇော် |- | ( ၁၆ ) || လေ ၄၃၄၃ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဟန်နီအောင်မိုး |- | ( ၁၇ ) || အင်န် ၈၇၈ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်မေသူသူဝင်း |- | ( ၁၈ ) || အင်န် ၉၆၁ || ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ကြေးမုံဝင်း |} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == *[[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ]] == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] bwui2thrqlllgvjke4mmmen6j8jsu6u 0 280044 1028475 1028200 2026-04-30T07:02:16Z Salai Rungtoi 22844 /* ကွယ်လွန်သူများ */ 1028475 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၃၀ ဧပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဥ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဥ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဥ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><br /> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] 4auhnp94dxic26fgcb6vuj544lc0z1j 1028500 1028475 2026-04-30T09:13:03Z Salai Rungtoi 22844 /* ကွယ်လွန်သူများ */ 1028500 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * ၃၀ ဧပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဥ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဥ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဥ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><br /> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] 45hqlm4h8ymrynooaxlrorprn6iihqw 0 282520 1028376 1025975 2026-04-29T16:59:12Z Mkant00 135890 1028376 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Duality_Hexa-Okta.svg|thumb|သုံးဘက်မြင်အတိုင်းအတာတွင်း ဗက်တာများ၏ အမြင့်ဆုံးစံနှုန်း (maximum norm) (ကုဗတုံး မျက်နှာပြင်) နှင့် ပေါင်းလဒ်စံနှုန်း (taxicab norm) (အဋ္ဌဂံ မျက်နှာပြင်) တို့၏ ကိန်းသေ စံနှုန်းအစုများ (စံနှုန်းစက်လုံးများ)]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''စံနှုန်း (Norm)''' ဆိုသည်မှာ ဗက်တာ(vector)၊ ကိန်းအုံ(matrix)၊ ကိန်းစဉ် (sequence) သို့မဟုတ် ဖန်ရှင် (function) ကဲ့သို့သော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုအား ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကိန်းဂဏန်းသည် ထိုအရာဝတ္ထု၏ ပမာဏကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်သည်။ "ပမာဏ" ၏ တိကျသော အဓိပ္ပာယ်မှာ လေ့လာနေသည့် အရာဝတ္ထုနှင့် အသုံးပြုထားသော စံနှုန်းအပေါ် မူတည်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စံနှုန်းတစ်ခုသည် ဗက်တာတစ်ခု၏ အလျား၊ ကိန်းအုံတစ်ခု၏ အကြီးဆုံး ဆင်ဂူလာတန်ဖိုး၊ ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ ပြောင်းလဲမှု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အမြင့်ဆုံးတန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ စံနှုန်းတစ်ခုကို အရာဝတ္ထု၏ ဘယ်ဘက်နှင့် ညာဘက်ရှိ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းနှစ်ကြောင်း <math>\| \cdot \|</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ စံနှုန်းသည် ကိန်းစစ် (real number) သို့မဟုတ် ကိန်းထွေး (complex number) များ အပေါ်ရှိ ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) တစ်ခု၏ အစုဝင်တစ်ခုကို အနှုတ်မဟုတ်သော ကိန်းစစ်တစ်ခုသို့ ညွှန်းပို့ပေးသည့် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် အပေါင်းကိန်းသေချာမှု (positive definiteness)၊ တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှု (absolute homogeneity) နှင့် နိမ့်ကျစွာပေါင်းမှု (subadditivity) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိသုံးခု ရှိသည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုကို စံနှုန်းတစ်ခု တပ်ဆင်လိုက်သောအခါ အရေးကြီးသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (analytic properties ) ရှိသည့် စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုပေါ်ရှိ စံနှုန်းတိုင်းသည် အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အချင်းချင်း တူညီညီမျှသော စံနှုန်းနှစ်ခုသည် တူညီသော တိုပေါ်လော်ဂျီကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အတိုင်းအတာ (dimension) အကန့်အသတ်ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများပေါ်တွင် စံနှုန်းအားလုံးသည် အချင်းချင်း တူညီညီမျှကြသည်။ {{sfn|Heuser|2004}} စံနှုန်းများကို မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) နှင့် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (functional analysis) တို့တွင် အထူးတလည် လေ့လာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (numerical analysis) တွင်လည်း အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ == အခြေခံသဘောတရားများ == === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် === [[ဖိုင်:Vector-triangle-inequality.svg|thumb|တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ ဗက်တာနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အလျားသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြားအလျားများ ပေါင်းလဒ်ထက် အများဆုံးအားဖြင့် တူညီနိုင်သည်။ ဗက်တာ x နှင့် y တို့ ဦးတည်ရာအရပ် တူညီမှသာ ညီမျှနိုင်သည်။]] စံနှုန်းဆိုသည်မှာ ကိန်းစစ် သို့မဟုတ် ကိန်းထွေးများဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ် (field) <math>\mathbb K</math> အပေါ်ရှိ ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>V</math> မှ ကိန်းစစ်များအစုသို့ ညွှန်းပို့ပေးသော ဖန်ရှင် <math>\|\cdot\|</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ : <math>\|\cdot\|\colon V\to{\mathbb R}, \; x \mapsto \| x \|</math>, ၎င်းသည် ဗက်တာ <math>x, y\in V</math> အားလုံးနှင့် စကေလာ (scalar) <math>\alpha\in\mathbb K</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါ နဂိုမှန်အဆို သုံးခုကို ပြည့်စုံစေရမည်: {| style="margin-left: 2em" |- | style="width:20em;" |(၁) အပေါင်းကိန်းသေချာမှု |<math>\|x\| \ge 0</math>&nbsp;&nbsp;နှင့်&nbsp;&nbsp;<math>\|x\| = 0 \iff x = 0_V</math> |- |(၂) တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှု |<math>\|\alpha\cdot x\| = |\alpha|\cdot\|x\|</math> |- | (၃) နိမ့်ကျစွာပေါင်းမှု/ တြိဂံ မညီမျှခြင်း |<math>\|x + y\| \leq \|x\| + \|y\|</math> |} ဤတွင် <math>|\cdot|</math> သည် စကေလာ၏ ပကတိတန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤစံနှုန်းဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် စတက်ဖန် ဘာနာ့ချ် (Stefan Banach) မှ ၎င်း၏ ပါရဂူဘွဲ့စာတမ်းတွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။{{sfn|Banach|1922}}{{sfn|Werner|2007}} ယနေ့ခေတ် အသုံးပြုနေသော စံနှုန်းသင်္ကေတကို ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် အာဟတ် ရှမစ် (Erhard Schmidt) က ဗက်တာ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့ကြားရှိ အကွာအဝေး <math>\|x-y\|</math> အဖြစ် ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။{{sfn|Scriba|Schreiber|2009}} === စံနှုန်း ဥပမာ === စံပြဥပမာတစ်ခုမှာ <math>\mathbb{R}^2</math> ပြင်ညီရှိ သုညမှတ်ကို မူလနေရာအဖြစ် အခြေခံသော ဗက်တာ <math>(x,y)</math> တစ်ခု၏ ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်း (Euclidean norm) ဖြစ်သည်၊ <math>\| (x,y) \| = \sqrt{x^2 + y^2}</math> ယင်းသည် ဗက်တာ၏ [[အလျား]]နှင့် ကိုက်ညီသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗက်တာ <math>(1,1)</math> ၏ ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်းသည် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အပေါင်းကိန်းသေချာမှုကြောင့် ဗက်တာတစ်ခု၏ အလျားသည် သုညဖြစ်နေပါက ယင်းဗက်တာသည် သုညဗက်တာ ဖြစ်ရမည်။ တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှုကြောင့် ဗက်တာတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုစီကို ကိန်းတစ်ခုဖြင့် မြှောက်လိုက်ပါက ၎င်း၏ အလျားသည် ထိုကိန်း၏ ပကတိတန်ဖိုး (absolute value) ပမာဏမြှောက်လဒ်အတိုင်း ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအနေဖြင့် တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ ဗက်တာနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အလျားသည် ၎င်းတို့ သီးခြားစီ အလျားများ ပေါင်းလဒ်ထက် အများဆုံးအားဖြင့် တူညီနိုင်သည်။ === အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ === <math>\alpha = -1</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှုမှ အောက်ပါအတိုင်း ဆင်းသက်ရရှိသည်- <math>\|{-x}\| = \|x\|</math> &nbsp; နှင့် ထို့ကြောင့် &nbsp; <math>\|x - y\| = \|y - x\|</math> ထို့ကြောင့် လက္ခဏာ ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အချိုးညီမှု (symmetry) ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရှိ <math>\|x\| \ge 0</math> ဟူသော သတ်မှတ်ချက်ကို ချန်လှပ်ထားနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အခြားသော ဂုဏ်သတ္တိများမှ ဆင်းသက်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်- <math>\|x\| = \frac{1}{2}\left(2\|x\|\right) = \frac{1}{2}\left(\|x\| + \|{-x}\|\right) \geq \frac{1}{2}\|x + {-x}\| = \frac{1}{2}\|0\| = 0</math> ထို့အပြင် စံနှုန်းများအတွက် ပြောင်းပြန် တြိဂံ မညီမျှခြင်း(reverse triangle inequality) သည်လည်း အကျုံးဝင်သည်- <math>\bigl| \| x \| - \| y \| \bigr| \leq \| x - y \|</math> ၎င်းကို <math>x-y+y</math> အပေါ် တြိဂံ မညီမျှခြင်း အသုံးချခြင်းနှင့် အချိုးညီမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စံနှုန်းတိုင်းသည် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှု (uniformly continuous mapping) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နိမ့်ကျစွာပေါင်းမှု နှင့် တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှု တို့ကြောင့် စံနှုန်းတစ်ခုသည် နိမ့်ကျမျဉ်းဖြောင့်ဂုဏ် (sublinear) ရှိပြီး ထိုမှတဆင့် ခုံးသော ပုံဖော်မှု (convex mapping) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ <math>t \in [0,1]</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း အကျုံးဝင်သည်- : <math>\| tx + (1-t) y\| \leq t \| x \| + (1-t) \| y \|</math>. === စက်လုံးများ (Norm Balls) === [[ဖိုင်:Unit disc 2-norm qtl1.svg|thumb|mini|နှစ်ဘက် အတိုင်းအတာတွင် ယူကလစ်ဒ် စံနှုန်းအတွက် ယူနစ်စက်လုံး (အနီရောင်) နှင့် ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် (အပြာရောင်)]] ဗက်တာ <math>x_0\in V</math> နှင့် စကေလာ <math>r \in {\mathbb K}</math> အတွက် <math>r > 0</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါ အစုများကို <math>\{ x \in V\colon \| x-x_0 \| < r \}</math> &nbsp;&nbsp; နှင့် &nbsp;&nbsp; <math>\{ x \in V\colon \| x-x_0 \| \leq r \}</math> ကို အဖွင့်စက်လုံး (open ball) နှင့် အပိတ်စက်လုံး (closed ball) ဟု အသီးသီးခေါ်ပြီး အောက်ပါ အစုကို <math>\{ x \in V\colon \| x-x_0 \| = r \}</math> <math>x_0</math> ကို ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် (sphere)''' ဟု ခေါ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တွင် <math>x_0=0</math> နှင့် <math>r=1</math> ဟု ရွေးချယ်ပါက ထွက်ပေါ်လာသော အစုများကို ယူနစ်စက်လုံး (unit ball) သို့မဟုတ် ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် (unit sphere) ဟု ခေါ်သည်။ စက်လုံး သို့မဟုတ် စက်လုံးမျက်နှာပြင် တိုင်းသည် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စက်လုံး သို့မဟုတ် ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင်မှတဆင့် အချိုးအစား <math>r</math> ဖြင့် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) နှင့် ဗက်တာ <math>x_0</math> ဖြင့် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင် ပေါ်ရှိ ဗက်တာတစ်ခုကို ယူနစ်ဗက်တာ (unit vector) ဟု ခေါ်သည်၊ <math>x \neq 0</math> ဖြစ်သော မည်သည့်ဗက်တာအတွက်မဆို <math>\tfrac{x}{\| x \|}</math> ဟု ယူနစ်ဗက်တာသတ်မှတ်ခြင်း (normalization) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်ဗက်တာကို ရရှိနိုင်သည်။ စက်လုံးတစ်ခုသည် ခုံးသောအစု (convex set) ဖြစ်ရမည်။ သို့မဟုတ်ပါက သက်ဆိုင်ရာပုံဖော်မှုသည် တြိဂံမညီမျှခြင်းကို ပြည့်စုံစေမည်မဟုတ်ပေ။ ထို့အပြင် တစ်ပြေးညီ ပကတိကိန်းဖြစ်မှုကြောင့် စက်လုံးတစ်ခုသည် <math>x_0</math> အခြေပြု၍ အမြဲတမ်း အမှတ်အချိုးညီမှု (point-symmetric) ရှိရမည်။ အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာ (finite-dimensional) ဗက်တာရပ်ဝန်းများရှိ စံနှုန်းတစ်ခုကို ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော စက်လုံးမှတဆင့်လည်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ရန်အတွက် အဆိုပါအစုသည် ခုံးသောအစုဖြစ်ခြင်း၊ သုညမှတ် အခြေပြု၍ အမှတ်အချိုးညီမှုရှိခြင်း၊ အပိတ်စုဖြစ်ခြင်း၊ အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (bounded) နှင့် သုညမှတ်သည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်းအမှတ် (interior point) ဖြစ်ခြင်း စသည့် အချက်များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ သက်ဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုကို မင်ကော့စကီး ဖန်ရှင်နယ် (Minkowski functional) သို့မဟုတ် ချိန်ညှိဖန်ရှင်နယ် (gauge functional) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဟာမန် မင်ကော့စကီး (Hermann Minkowski) သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ်ကတည်းက ကိန်းသီအိုရီ (number theory) ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၏ မူဘောင်အတွင်း၌ ယင်းကဲ့သို့သော ချိန်ညှိဖန်ရှင်နယ်များကို လေ့လာခဲ့သည်။ === လှုံ့ဆော်ခံစံနှုန်းများ (Induced Norms) === စံနှုန်းတစ်ခုသည် အတွင်းမြှောက်လဒ် (inner product) <math>\langle \cdot, \cdot \rangle</math> တစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာနိုင်သော်လည်း မဖြစ်မနေ ဆင်းသက်လာရန် မလိုအပ်ပေ။ ထိုသို့ဆင်းသက်လာပါက ဗက်တာ <math>x \in V</math> တစ်ခု၏ စံနှုန်းကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်- <math>\| x \| = \sqrt{\langle x, x \rangle}</math>, ဆိုလိုသည်မှာ ဤစံနှုန်းသည် ဗက်တာတစ်ခုကို ၎င်းကိုယ်တိုင် အတွင်းမြှောက်လဒ် ပြုလုပ်ခြင်း၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) ဖြစ်သည်။ ဤတွင် ၎င်းကို အတွင်းမြှောက်လဒ်-လှုံ့ဆော်ခံစံနှုန်း (norm induced by the inner product) သို့မဟုတ် ဟီလ်ဘတ် စံနှုန်း (Hilbert norm) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အတွင်းမြှောက်လဒ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စံနှုန်းတိုင်းသည် ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း (Cauchy-Schwarz inequality)နှင့် ပြည့်စုံသည်- <math>| \langle x, y \rangle | \leq \| x \| \cdot \| y \|</math> ထို့အပြင် ၎င်းသည် ယူနစ်တရီ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (unitary transformations) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) ရှိသည်။ ဂျော်ဒန်-ဗွန်နျူမန်း သီအိုရမ် (Jordan-von Neumann theorem) အရ အတွင်းမြှောက်လဒ်-လှုံ့ဆော်ခံစံနှုန်းသည် အနားပြိုင်စတုဂံ ညီမျှခြင်း (parallelogram law) နှင့် ပြည့်စုံသည် ။ သို့သော် အချို့သော အရေးကြီးသည့် စံနှုန်းများသည် အတွင်းမြှောက်လဒ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်လျှင် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ အဓိကခြေလှမ်းတစ်ခုမှာ အတွင်းမြှောက်လဒ်အပေါ် အခြေခံမထားသော စံနှုန်းများကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် စံနှုန်းတိုင်းအတွက် ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော အတွင်းမြှောက်လဒ်အကြို (semi-inner product) တစ်ခု ရှိသည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== {{citation | last = Heuser | first = Harro | title = Lehrbuch der Analysis. Teil 2 | edition = 13. Auflage | publisher = Teubner Verlag | year = 2004 | isbn = 3-519-62232-7 }} {{citation | last = Banach | first = Stefan | title = Sur les op&eacute;rations dans les ensembles abstraits et leur application aux &eacute;quations int&eacute;grales | journal = Fundamenta Mathematicae | volume = 3 | issue = 1 | pages = 133–181 | year = 1922 | url = https://bibliotekanauki.pl/articles/1385859 }} {{citation | last = Werner | title = Funktionalanalysis | publisher = Springer | year = 2007 | pages = 41 }} {{citation | last1 = Scriba | last2 = Schreiber | title = 5000 Jahre Geometrie: Geschichte, Kulturen, Menschen | publisher = Springer | year = 2009 | pages = 511–512 }} {{refend}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} k0kh3a9uz76eux1q7jv62v3kjum69j5 0 282734 1028375 1026443 2026-04-29T16:58:50Z Mkant00 135890 1028375 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Cauchy_sequence_illustration.svg|thumb|'''ကော်ချီ ကိန်းစဉ် (Cauchy sequence) ဥပမာ -''' ကိန်းစဉ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏ အစုဝင်များကြားရှိ အကွာအဝေးသည် အလိုရှိသလောက် သေးငယ်သွားသည်။]] [[ဖိုင်:Cauchy_sequence_illustration2.svg|thumb|'''ကော်ချီ ကိန်းစဉ် မဟုတ်သော ကိန်းစဉ် ဥပမာ -''' ကိန်းစဉ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏ အစုဝင်များကြားရှိ အကွာအဝေးသည် အလိုရှိသလောက် သေးငယ်မသွားပေ။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''ကော်ချီ ကိန်းစဉ်''' (Cauchy sequence) ဆိုသည်မှာ ကိန်းစဉ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြားရှိ အကွာအဝေး (distance) သည် အလိုရှိသလောက် (arbitrarily) သေးငယ်သွားသော ကိန်းစဉ် (sequence) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များကို ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင် အောဂတ်စတင်-လူးဝစ် ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) အား အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (analysis) တည်ဆောက်မှုအတွက် အခြေခံကျ အရေးပါသည်။ ကိန်းစစ် (real numbers) များပါဝင်သော ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တစ်ခုသည် အမြဲတမ်း စုဆုံ (converge) ပြီး ၎င်း၏ စုဆုံမှတ် (limit) အဖြစ် ကိန်းစစ်တစ်ခုရှိသည်။ သို့သော် ရာရှင်နယ်ကိန်း (rational numbers) များပါဝင်သော ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်သည် အီရာရှင်နယ်ကိန်း (irrational number) လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းစစ်များသည် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း (complete space) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်များသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုအတွင်းရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များအားလုံး စုဆုံမှသာလျှင် ထိုရပ်ဝန်းကို ပြည့်စုံသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == ကိန်းများ၏ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ == === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် === ကိန်းစစ်များ ပါဝင်သော ကိန်းစဉ် <math>(a_i)_{i\in \mathbb{N}}</math> တစ်ခုသည် မည်သည့် <math>\varepsilon>0</math> အတွက်မဆို အညွှန်းကိန်း(index) <math>N</math> တစ်ခု ရှိနေပြီး ထိုအညွှန်းကိန်းမှစ၍ ကိန်းစဉ်၏ အစုဝင်များအားလုံး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အကွာအဝေး <math>\varepsilon</math> ထက် နည်းပါက ၎င်းကို ''ကော်ချီ ကိန်းစဉ် (Cauchy sequence)'' ဟု ခေါ်သည်။ ပုံစံတကျ (formal) အားဖြင့် ဤအခြေအနေကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်- :<math>\forall \varepsilon>0 \quad \exists N\in\mathbb{N} \quad \forall m,n \ge N \colon \quad \left|a_m-a_n \right|<\varepsilon</math> ဤတွင် <math>| \cdot |</math> သည် ကိန်းတစ်ခု၏ ပကတိတန်ဖိုး (absolute value) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ==== မှတ်ချက်များ ==== *အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တွင် <math>\ge N</math> အစား <math>>N</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ <math>< \varepsilon</math> အစား <math>\le \varepsilon</math> ဖြင့်လည်းကောင်း အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်သည်။ *ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် တူညီစွာ မည်မျှပင် သေးငယ်သော အပေါင်းကိန်း <math>\varepsilon</math> အတွက်မဆို ကိန်းစဉ်၏ အစုဝင်အားလုံးနီးပါး(almost all) ပါဝင်နေမည့် အလျား <math>2\varepsilon</math> ရှိသော ကြားပိုင်း (interval) တစ်ခု ရှိသည်ဟုလည်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။ === ဥပမာများ === * ကိန်းစဉ် <math>a_i = \tfrac{1}{i}</math> သည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ မည်မျှပင် သတ်မှတ်ပေးထားသော <math>\varepsilon>0</math> အတွက်မဆို <math>N>\tfrac{1}{\varepsilon}</math> ကို ပြည့်စုံစေမည့် <math>N</math> တစ်ခုကို ရွေးချယ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မည်သည့် <math>n\geq m>N</math> ကိုမဆို ရွေးချယ်လိုက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်မည်။ ::<math>| a_m - a_n | = \left|\frac{1}{m} - \frac{1}{n}\right| = \left|\frac{n-m}{mn}\right| < \frac{n}{mn} = \frac{1}{m} < \frac{1}{N} < \varepsilon</math>. * ကိန်းစဉ် <math>a_i = i</math> သည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းအတွက် <math>\varepsilon=\tfrac12</math> ဟု ရွေးချယ်ပြီး <math>N</math> ကို မည်သည့် သဘာဝကိန်း (natural number) အဖြစ်မဆို ထားရှိပါစို့။ ထိုအခါ <math>n=N+1</math> နှင့် <math>m=n+1</math> ကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်မည်။<ref>အဆိုကို ချေပရန် (counterproof) အတွက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရမည်- <math>\exists \varepsilon>0 ~ \forall N\in\mathbb{N} ~ \exists m,n \ge N \colon \left|a_m-a_n \right|\geq\varepsilon</math>။</ref> ::<math>| a_m - a_n | = | m - n | = 1 \geq \varepsilon</math>. === ပြည့်စုံမှု (Completeness) === ရာရှင်နယ်ကိန်းများ အစုအတွင်း၌ အထက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အစုဝင်များ စုစည်းလာနိုင်သော်လည်း စုဆုံမှတ် မရှိသော ရာရှင်နယ်ကိန်းများပါဝင်သည့် ကိန်းစဉ်များ ရှိသည်။ ၎င်းအတွက် ဥပမာတစ်ခုမှာ အောက်ပါ ဖွဲ့စည်းမှုပါရှိသော ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်- :<math>a_1:=1,\quad a_{i+1}:=\frac{a_i}{2} + \frac{1}{a_i}</math>. ဤကိန်းစဉ်သည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ စုဆုံမှတ်မှာ အီရာရှင်နယ်ကိန်း <math>\sqrt{2}</math> ဖြစ်သောကြောင့် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ အစုအတွင်း၌ စုဆုံခြင်း မရှိပေ။ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ အစု <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်း၌ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များစွာ၏ စုဆုံမှတ်များ မရှိခြင်းဟူသော ပြဿနာကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ရာရှင်နယ်ကိန်းများမှတဆင့် ကိန်းစစ်များ အစု <math>\mathbb{R}</math> ကို ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) နည်းလမ်းဖြင့် တည်ဆောက်ရန် ဦးတည်စေခဲ့သည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ (Cauchy sequences in metric spaces) == === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) === ပိုမိုယေဘုယျကျစွာအားဖြင့် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် သဘောတရားကို အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (metric) <math>d</math> ပါရှိသော မည်သည့် အလိုရှိ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>(X,d)</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math>X </math> အတွင်းရှိ အစုဝင်များ (elements) ၏ ကိန်းစဉ် (sequence) <math>(x_i)_{i\in \mathbb{N}}</math> တစ်ခုကို အောက်ပါအခြေအနေ မှန်ကန်ပါက ကော်ချီ ကိန်းစဉ် ဟု ခေါ်သည်။ <math>\forall \varepsilon>0 \quad \exists N\in\N \quad \forall m,n \geq N \colon \quad d(x_m, x_n) < \varepsilon</math> ဆိုလိုသည်မှာ မည်မျှပင် သေးငယ်သော ကိန်းစစ် <math>\varepsilon > 0</math> အတွက်မဆို သက်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်း <math>N</math> တစ်ခုရှိနေပြီး ထို <math>N</math> ထက် ကြီးသော သို့မဟုတ် ညီသော မည်သည့် သဘာဝကိန်းများ <math>m, n</math> အတွက်မဆို ၎င်းအစုဝင်နှစ်ခုကြား အကွာအဝေးသည် <math>d(x_m, x_n) < \varepsilon</math> ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းနှင့် ညီမျှသော ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တစ်ခုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့် <math> \varepsilon > 0</math> အတွက်မဆို အမှတ် (point) <math>a </math> တစ်ခုနှင့် အညွှန်းကိန်း<math>N </math> တစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် <math>x_N</math> မှစ၍ ကိန်းစဉ်အစုဝင်များအားလုံးသည် အမှတ် <math>a </math> ကို ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် (radius) <math>\varepsilon</math> ရှိသော အဖွင့်စက်လုံး (open ball) <math>B_\varepsilon(a)</math> အတွင်း၌ တည်ရှိနေကြသည်။ ဤပုံစံသည် စုဆုံခြင်း (convergence) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် အနည်းငယ်သာ ကွဲပြားသည်။ ဤနေရာတွင် ဗဟိုမှတ် (center) <math>a </math> သည် အချင်းဝက် <math>\varepsilon</math> အပေါ် မူတည်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် စုဆုံခြင်း၌မူ စုဆုံမှတ် <math>a</math> သည် <math>\varepsilon</math> အပေါ် အမှီအခိုကင်းရန် (independent) လိုအပ်သည်။ === ပြည့်စုံမှု (Completeness) === အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space) တစ်ခုအတွင်းရှိ စုဆုံ ကိန်းစဉ် (convergent sequence) တိုင်းသည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် (Cauchy sequence) လည်း ဖြစ်သည်။ ကိန်းစဉ် <math>(x_i)_{i \in \N}</math> တစ်ခုသည် စုဆုံမှတ် (limit) <math>x \in X</math> သို့ စုဆုံသည်ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ မည်သည့် <math>\varepsilon > 0</math> အတွက်မဆို အညွှန်းကိန်း(index) <math>N \in \N</math> တစ်ခု ရှိပြီး မည်သည့် <math>n \geq N</math> အတွက်မဆို <math>d(x,x_n) < \tfrac{\varepsilon}2</math> ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့နောက် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မည်သည့် <math>m,n \geq N</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>d(x_m,x_n) \leq d(x_m,x) + d(x,x_n) < \tfrac{\varepsilon}2 + \tfrac{\varepsilon}2 = \varepsilon</math> ထို့ကြောင့် ၎င်းကိန်းစဉ်သည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ယင်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုသည် အမြဲတမ်း မှန်ကန်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ဤအချက်က နောက်ဆုံးတွင် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းများ (complete spaces) ကို မိတ်ဆက်ရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုတွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မည်သည့် ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တွင်မဆို စုဆုံမှတ်တစ်ခု ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် စုဆုံ ကိန်းစဉ် သဘောတရားသည် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် သဘောတရားနှင့် ထပ်တူကျသွားသည်။ မည်သည့် ပြည့်စုံမှုမရှိသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းကိုမဆို ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ဤတွင် <math>X</math> ရှိ အစုဝင်များ၏ ကော်ချီ ကိန်းစဉ် နှစ်ခုဖြစ်သော <math>(x_i)_{i\in \N}</math> နှင့် <math>(y_i)_{i\in \N}</math> တို့ကို အောက်ပါအခြေအနေတွင် ညီမျှသည် (equivalent) ဟု ယူဆသည်။ :<math>\forall \varepsilon>0 \quad \exists N\in\N \quad \forall m,n \geq N \colon \quad d(x_m, y_n) < \varepsilon</math> သို့မဟုတ် အခြား အဓိပ္ပာယ်တူညီသော ဖော်ပြချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\lim_{m, n \to \infty} d(x_m, y_n) = 0</math> ကိန်းစဉ် နှစ်ခုအနက် တစ်ခု၏ စုဆုံမှတ်သည် <math>X</math> တွင် ရှိနေပါက အခြားကိန်းစဉ်၏ စုဆုံမှတ်သည်လည်း ထိုရပ်ဝန်းတွင်း၌ပင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့၏ စုဆုံမှတ် နှစ်ခုစလုံးသည် တူညီကြသည်။ [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 7kha2dia2va85dlhiw95qznflbcsq8u 0 283032 1028438 1024634 2026-04-30T03:42:26Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိကဖြစ်ရပ်များ */ 1028438 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term|name=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|term_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆|before=[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]|after=စတုတ္ထအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|country=|government=[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |session1_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |session1_end=၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ |session1=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|meeting_place=အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ [[နေပြည်တော်]]|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|image=State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|jurisdiction=[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]|term_end=လက်ရှိ|election=[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]]|chamber1_leader1_type=ဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader1=[[အောင်လင်းဒွေး]]|chamber1_leader2_type=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader2=[[Jeng Phang နော်တောင်]]|chamber1_image=Myanmar_Amyotha_Hluttaw_2026_composition_(213_seats).png|membership1=၂၂၄ ဦး (ဖွဲ့စည်းပုံ) <br> ၂၁၃ ဦး (ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်) <br>|control1={{colorbox|#0c6600}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၀၈)<br /> {{colorbox|#2197ff}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၁၆)<br /> {{colorbox|#4d4d4d}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|(ကျားဖြူပါတီ)]](၁)<br /> {{colorbox|#f54e8b}} [[ပြည်သူ့ပါတီ|PP]] (၅)<br /> {{colorbox|#9852d9}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f2b90f}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၂)<br /> {{colorbox|#058896}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#fa6502}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#a7abaf}} [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|AFP]] (၃)<br /> {{colorbox|#bcbe4b}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၃)<br /> {{colorbox|#de2c35}} [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ZNP]] (၃)<br /> {{colorbox|#5773c7}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#2416e3}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff00d0}} [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|TNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#6e396f}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|LNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#612424}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f83535}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|Pa-O NU]] (၁)<br /> {{colorbox|#09aa64}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#461111}} [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|NIDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff8080}} [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|WNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#89fa00}} [[တပ်မတော်]] (၅၆)|background_color=#0c6600|chamber1=အမျိုးသားလွှတ်တော်}} '''တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ]]အပေါ် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ လွှတ်တော်ကို [[နေပြည်တော်]] ရှိ အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခေါ်ယူ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/80321|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတက်ရောက်ရန်အတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ သတင်းပို့ကြရန် အမျိုးသားလွှတ်တော်ထုတ်ပြန်|work=Moi Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] အရ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတွင် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုမှ တစ်ခုလျှင် ၁၂ ဦးစီဖြင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၆၈ ဦးနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းသော တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦးတို့ ပါဝင်သည်။ ဤ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် နိုင်သူအကုန်ယူစနစ် (FPTP) နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) တို့ကို ရောထွေးကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ နိုင်သူအကုန်ယူစနစ်ဖြင့် ၇၃ ဦး၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ၈၄ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦး အပါအဝင် တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ ၂၁၃ နေရာဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ဤလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေးကဏ္ဍတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ == လွှတ်တော်ထိုင်ခုံအရေအတွက် == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် သက်တမ်းအတွက် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၂၄ နေရာရှိပြီး ထိုအနက် ၁၆၈ နေရာအား တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကာ ၅၆ နေရာအား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ခန့်အပ်ထားသည်။ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ် ၁၆၈ နေရာအနက် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]က ၁၀၈ နေရာဖြင့် အများဆုံး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ၁၆ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်သူ့ပါတီ]]နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]တို့က တစ်ပါတီလျှင် ၅ နေရာစီ ရရှိခဲ့ကြသည်။ အခြား တိုင်းရင်းသားပါတီများနှင့် ပါတီအသီးသီးက ကျန်နေရာများကို ရရှိခဲ့ကြပြီး လစ်လပ်နေရာ ၁၁ နေရာ ရှိခဲ့သည်။ အတည်ပြုကြေညာထားသော တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များတွင် ဗိုလ်ချုပ် ၁ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၅ ဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၅ ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ၂၀ ဦး နှင့် ဗိုလ်ကြီး ၉ ဦး ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ၅၆ ဦးရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ဗိုလ်ချုပ်ကျော်သူရအေး ဦးဆောင်သည့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို UEC အတည်ပြုကြေညာ |url=https://npnewsmm.com/news/6989b133b7be3f6dd770acb7 |access-date=2026-03-19 |website=npnewsmm.com}}</ref> === ရွေးကောက်ခံ ပါတီများဇယား === {| class="wikitable sortable" !စဉ် !နိုင်ငံရေးပါတီ / တစ်သီးပုဂ္ဂလ !နေရာရရှိမှု !နေရာ ရာခိုင်နှုန်း |- |၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |108 |48.21% |- |၂ |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |16 |7.14% |- |၃ |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] |5 |2.23% |- |၄ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |5 |2.23% |- |၅ |[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၆ |[[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၇ |[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] |3 |1.34% |- |၈ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] |2 |0.89% |- |၉ |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၀ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]] |1 |0.45% |- |၁၁ |[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၂ |[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၃ |[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၄ |[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၅ |[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၆ |[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၇ |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၈ |[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၉ |[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၀ |[[ဝ အမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၁ |လစ်လပ် |11 |4.91% |- |၂၂ |[[တပ်မတော်]] |56 |25.00% |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == * ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပသည်။ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး|အောင်းလင်းဒွေး]]ကို ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အောင်လင်းဒွေး ရွေးချယ်ခံရ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%be%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%a5%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80/ |access-date=2026-03-19 |language=en-US}}</ref>၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]ကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြိုင်ဘက်မရှိ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) မှ ဦးအောင်လင်းဒွေး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ Jeng Phang နော်တောင်တို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80926 |access-date=2026-03-19 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ၊ အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်မည့် ကိစ္စကို ဆွေးနွေးကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81123|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ နှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး အစရှိသည့် ကော်မတီ(၄)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ကော်မတီများ၏တာဝန်၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ရပိုင်ခွင့်နှင့် သက်တမ်းတို့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော်က အတည်ပြုကြောင်းကြေညာဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81182|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးခန်းမ၌ ကျင်းပသည်။ ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး စလုံး တက်ရောက်ကြသည်။ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]ကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ ဦးလှသိန်းက အဆိုတင်သွင်းပြီး ကယားပြည်နယ် (မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရှားရယ်က ထောက်ခံတင်သွင်းသည်။ဆက်လက်၍ ကချင်ပြည်နယ် အမျိုးသားလွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၂) မှ ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]ကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးသန်းအေး (ခ) ဦးတင်ဦးက အဆိုတင်သွင်းပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးစောသွင်နှင့် မွန်ပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရဲထွဋ်အောင်တို့က ထောက်ခံတင်သွင်းကြသည်။ဤသို့ဖြင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးနှင့် ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]တို့သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတလောင်းများ ဖြစ်လာကြသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81259 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၃၁ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက်ကျင်းပသည်။ဒုတိယသမ္မတလောင်း ၂ဦးကို မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ဆန္ဒမဲလက်မှတ်ဖြင့် လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေး၍ ရွေးချယ်ရာတွင် ဒေါက်တာ မနာမ်တူးဂျာသည် (၃၈) မဲ၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးကသည် (၁၁၇) မဲ ရရှိခဲ့ပြီး၊[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်သွင်းသည် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲပေးရွေးချယ် -၂၀၂၆ မတ်လ ၃၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjd8xvzm052t |access-date=2026-03-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81525|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-04-09|language=en}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦး[[မြင့်ကြိုင်]] ကိုယ်စားလှယ် အမှတ်(၇)အစား သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးပါတီ၏ ဦးစားပေးအစီအစဉ်အတိုင်းတင်ပြထားသည့် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအနက် ဦးစားပေးအစီအစဉ်အရ ဦးပြုံးချို အား အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC ကကြေညာချက်အမှတ်( ၃၈ / ၂၀၂၆ )ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82258 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကော်မတီများ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]]|| ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးရှားရယ် || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးသန်းထွန်း || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဒေါ်ဇင်ပပဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဦးခိုင်ဝင်းအောင် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဟိန်းမင်းဦး || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးမိုးမြင့် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအေးပိုင် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဒေါ်ကျိန်ငိုက်မန် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ဇိုမီးပါတီ]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးစိုးကြည် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တစည]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]]|| ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးသန်းအောင် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးချစ်ဝေ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်အေးချမ်းမုံ || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်ကျော်လင်း (ခ) ဦးထိန်လင်း || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဒေါ်ထားထားနု || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်ကျော်မင်း || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးဇော်ဇော်မြင့် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ခွန်ဝင်းဦး || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|ပအိုဝ်းညီညွတ်ရေး]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[Jeng Phang နော်တောင်]] || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးအောင်တင်မြင့် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါက်တာကျော်ထွန်း || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ယခင်-[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စကစ]]အဖွဲ့ဝင် |- | ၄ || align="left" | ဦးရဲမြင့်ထွန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးတင့်ဇော် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးခင်ဇော်ထွန်း || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်နီနီမာ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်တင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးသိန်းဇော် || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်မင်းနိုင် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်ဌေး || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်မြမြသက် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စိုင်းဝင်းခိုင် || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ကျားဖြူ]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးရန်နိုင်ဦး || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် (ခ) ဒေါ်နှောင်းထွေး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးအောင်စိုး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးကျော်စိန်လှ || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဖြိုးဝေလင်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးခင်မောင်တင့် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်သီဟ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်သန်း || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးဇော်မင်းထူး || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း (ခ) ကိုဆွိ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ကရင်ဒီမိုကရက်]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော်]] stt5ul4c0thmlgthmcro0twwy8ww7i6 0 283615 1028400 1027272 2026-04-29T23:57:34Z Zawzawaungthwin 100038 လွှတ်တော်အမတ်နေရာ ဆက်ခံသူ ထည့်သွင်းခြင်း 1028400 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = နန်းနီနီအေး | image = Nan Ni Ni Aye.jpg | caption = မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဒုတိယသမ္မတ |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ]] |successor1 = | office2 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[ဘားအံမြို့|ဘားအံမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=10_1_2026_R_S_PR.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=2132&token=573c24706e137f2bc7146b0d743f4c5912d909bdf5f3265a67b92d4269c7960b86498c7366c7b33c106bee22fd25c7c9cf25b897c6fc74c08c0e123aa11b1ff6|title=တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အချိုးကျကိုယ်စားပြုလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများစာရင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> |predecessor2 = သန်းနိုင် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်မြင့်သိန်းး<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br>(ကရင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ) | office4 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start4 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ | term_end4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | constituency4 = [[ကရင်ပြည်နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၆) |majority4= မဲ ၂၅၀၀ <br>{{small|(၄၀.၂၈ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှု အခြေအနေ(၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀၁၅|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200538/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|url-status=dead}}</ref> |predecessor4 = ကိုယ်တိုင် |successor4 = ခင်ဇော်ထွန်း <br>{{small|(USDP)}} <br>{{small|(အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆)}} | office5 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start5 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end5 = ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ | constituency5 = [[ကရင်ပြည်နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၆) |majority5= မဲ ၂၃၉၇ <br>{{small|(၅၂.၁၈ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=141.pdf&type=law&code=x&sno=230&token=cfa02d64f02b4cb7a21f10515c1520e6a8b86620c4854a9f327b4d7be21a71251bafe8d686787b21b3e18aa6deeae0cdfbb07bd792a7833d5f7ecca2d9f91a6a|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှု အခြေအနေ(၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200922/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=141.pdf&type=law&code=x&sno=230&token=cfa02d64f02b4cb7a21f10515c1520e6a8b86620c4854a9f327b4d7be21a71251bafe8d686787b21b3e18aa6deeae0cdfbb07bd792a7833d5f7ecca2d9f91a6a|url-status=dead}}</ref> |predecessor5 = ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေစတင် |successor5 = ကိုယ်တိုင် | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{birth date and age|1969|10|12}} | birth_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | parents = စောဘိုးနီ (ဖခင်)၊ နန်းအေးကြည် (မိခင်) | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ ကထိက (ငြိမ်း) | alma_mater = B.Sc (Hons: Zoology), D.C.Sc, M.I.Sc | residence = ဘားအံမြို့ }} '''နန်းနီနီအေး'''([[၁၂ အောက်တိုဘာ]] [[၁၉၆၉]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရ]]က ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]](စတုတ္ထမြောက်)အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် '''ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဒုတိယသမ္မတ'''ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]]ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။သူသည် ကရင်ပြည်နယ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့ပြီး၊၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး၌ ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် အဆိုပြုတင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ၂၀၂၆ ခုနှစ်မတ်လ ၃၁ရက်နေ့တွင် မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုဖြင့် [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့]]က တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Myanmar Now |date=2026-03-30 |title=မှန်းဆထားကြသည့်အတိုင်း အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတလောင်း ဖြစ်လာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73680/ |access-date=2026-03-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> နန်းနီနီအေးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) မှ ၃ကြိမ်ဆက်တိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရပြီး လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် အရေးပါသော ကော်မတီတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးလောကသို့ မဝင်ရောက်မီက ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အမြဲတမ်းကော်မတီ ၄ ခု တွင် ပါဝင်သည့် လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီများအား ဖွဲ့စည်း |url=https://news-eleven.com/article/270349 |access-date=2026-03-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == နန်းနီနီအေးကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကရင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ စောဘိုးနီ (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်-ငြိမ်း) နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ နန်းအေးကြည် (လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး-ငြိမ်း) တို့၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။၎င်းသည် သိပ္ပံဘွဲ့ (သတ္တဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်း) B.Sc (Hons: Zoology) ကို ရရှိခဲ့သည့်အပြင် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ D.C.Sc နှင့် သတင်းအချက်အလက်သိပ္ပံမဟာဘွဲ့ M.I.Sc တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2015-09-26 |title=ပြည်‌ထောင်စုကြံ့ခိုင်‌ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပါတီ-USDP မှ နန်းနီနီ‌အေးနှင့် ‌တွေ့ဆုံ‌မေးမြန်းခြင်း |url=https://kicnews.org/2015/09/%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%85%E1%80%AF%E1%82%80%E1%80%80%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%9B/ |access-date=2026-03-30 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == နိုင်ငံရေးလောကသို့ မဝင်ရောက်မီတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၇ နှစ်နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ မြဝတီမြို့နယ်၊ သင်္ဃန်းညီနောင် အထက နှင့် ဘားအံမြို့နယ်၊ အထက (၂) တို့တွင် မူလတန်းပြ ဆရာမအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ အလယ်တန်းပြ ဆရာမအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြ နှင့် လက်ထောက်ကထိက အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတာဝန်မှ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ကမမောင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ပြိုင်မဲ့ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ-USDP မှ နန်းနီနီအေးနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း |url=https://www.bnionline.net/mm/news-1751.html |access-date=2026-03-30 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် === နန်းနီနီအေးသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပထမအကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=ဥပဒေမူကြမ်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်း |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-6262.html |access-date=2026-03-30 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>၎င်းသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင်လည်း အဆိုပါ မဲဆန္ဒနယ်မှပင် ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ဒုတိယအကြိမ် ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် နေ့လည် ၁၂ နာရီ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲရလဒ်|url=https://burmese.dvb.no/post/122126 |access-date=2026-03-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ရာတွင် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူများတိုင်ကြားစာနှင့် အသနားခံစာကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အုပ်ချုပ်မှု မူဝါဒဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို မြန်မာ-လာအို နှင့် မြန်မာ-သြစတြေးလျား လွှတ်တော်ချင်းချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့များတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီတင်သွင်းသည့် ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်လွှာ ခုံရုံးပယ်ချ |url=https://burmese.dvb.no/post/339144 |access-date=2026-03-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) အရ ဖားအံမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=975.pdf&type=law&code=x&sno=2398&token=4665a1b88d4b1bebfc251525ec17826379653b507a2950e7fc59be2407723c5cd299229d5bc5c187e75e0a00915ee3834d35c1f46e3c1710baa5f6256b38f3ee|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသားလွှတ်တော် အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး၌ ၎င်းအား ဒုတိယသမ္မတလောင်း တစ်ဦးအဖြစ် အဆိုပြုတင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-30 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဒုသမ္မတလောင်းအမည်စာရင်းတင်သွင်းခံရ၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး တပ်ချုပ်သစ်ဖြစ်လာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t |access-date=2026-03-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကျင်းပသည့် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့တွင် ဒေါ်နန်းနီနီအေးသည် ထောက်ခံမဲ (၁၁၇) မဲ ဖြင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲပေးရွေးချယ် -၂၀၂၆ မတ်လ ၃၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjd8xvzm052t |access-date=2026-03-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတသက်တမ်း === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဒေါ်နန်းနီနီအေးက ထောက်ခံမဲ ၂၉ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၂ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81369 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81373 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81785 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:၁၉၆၉ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] 5fbvl5f4v48o4r53p9i46l9r8bj88mo 1028401 1028400 2026-04-29T23:58:00Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1028401 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = နန်းနီနီအေး | image = Nan Ni Ni Aye.jpg | caption = မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဒုတိယသမ္မတ |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ]] |successor1 = | office2 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[ဘားအံမြို့|ဘားအံမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=10_1_2026_R_S_PR.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=2132&token=573c24706e137f2bc7146b0d743f4c5912d909bdf5f3265a67b92d4269c7960b86498c7366c7b33c106bee22fd25c7c9cf25b897c6fc74c08c0e123aa11b1ff6|title=တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အချိုးကျကိုယ်စားပြုလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများစာရင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> |predecessor2 = သန်းနိုင် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်မြင့်သိန်း<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <br>(ကရင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ) | office4 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start4 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ | term_end4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | constituency4 = [[ကရင်ပြည်နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၆) |majority4= မဲ ၂၅၀၀ <br>{{small|(၄၀.၂၈ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှု အခြေအနေ(၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀၁၅|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200538/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|url-status=dead}}</ref> |predecessor4 = ကိုယ်တိုင် |successor4 = ခင်ဇော်ထွန်း <br>{{small|(USDP)}} <br>{{small|(အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆)}} | office5 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | term_start5 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end5 = ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ | constituency5 = [[ကရင်ပြည်နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၆) |majority5= မဲ ၂၃၉၇ <br>{{small|(၅၂.၁၈ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=141.pdf&type=law&code=x&sno=230&token=cfa02d64f02b4cb7a21f10515c1520e6a8b86620c4854a9f327b4d7be21a71251bafe8d686787b21b3e18aa6deeae0cdfbb07bd792a7833d5f7ecca2d9f91a6a|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှု အခြေအနေ(၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200922/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=141.pdf&type=law&code=x&sno=230&token=cfa02d64f02b4cb7a21f10515c1520e6a8b86620c4854a9f327b4d7be21a71251bafe8d686787b21b3e18aa6deeae0cdfbb07bd792a7833d5f7ecca2d9f91a6a|url-status=dead}}</ref> |predecessor5 = ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေစတင် |successor5 = ကိုယ်တိုင် | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{birth date and age|1969|10|12}} | birth_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | parents = စောဘိုးနီ (ဖခင်)၊ နန်းအေးကြည် (မိခင်) | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ ကထိက (ငြိမ်း) | alma_mater = B.Sc (Hons: Zoology), D.C.Sc, M.I.Sc | residence = ဘားအံမြို့ }} '''နန်းနီနီအေး'''([[၁၂ အောက်တိုဘာ]] [[၁၉၆၉]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရ]]က ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]](စတုတ္ထမြောက်)အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် '''ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဒုတိယသမ္မတ'''ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]]ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။သူသည် ကရင်ပြည်နယ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့ပြီး၊၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး၌ ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် အဆိုပြုတင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ၂၀၂၆ ခုနှစ်မတ်လ ၃၁ရက်နေ့တွင် မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုဖြင့် [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့]]က တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Myanmar Now |date=2026-03-30 |title=မှန်းဆထားကြသည့်အတိုင်း အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတလောင်း ဖြစ်လာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73680/ |access-date=2026-03-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> နန်းနီနီအေးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) မှ ၃ကြိမ်ဆက်တိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရပြီး လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် အရေးပါသော ကော်မတီတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးလောကသို့ မဝင်ရောက်မီက ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အမြဲတမ်းကော်မတီ ၄ ခု တွင် ပါဝင်သည့် လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီများအား ဖွဲ့စည်း |url=https://news-eleven.com/article/270349 |access-date=2026-03-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == နန်းနီနီအေးကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကရင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ စောဘိုးနီ (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်-ငြိမ်း) နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ နန်းအေးကြည် (လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး-ငြိမ်း) တို့၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။၎င်းသည် သိပ္ပံဘွဲ့ (သတ္တဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်း) B.Sc (Hons: Zoology) ကို ရရှိခဲ့သည့်အပြင် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ D.C.Sc နှင့် သတင်းအချက်အလက်သိပ္ပံမဟာဘွဲ့ M.I.Sc တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2015-09-26 |title=ပြည်‌ထောင်စုကြံ့ခိုင်‌ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပါတီ-USDP မှ နန်းနီနီ‌အေးနှင့် ‌တွေ့ဆုံ‌မေးမြန်းခြင်း |url=https://kicnews.org/2015/09/%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%85%E1%80%AF%E1%82%80%E1%80%80%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%9B/ |access-date=2026-03-30 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref> == ဝန်ထမ်းဘဝ == နိုင်ငံရေးလောကသို့ မဝင်ရောက်မီတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၇ နှစ်နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ မြဝတီမြို့နယ်၊ သင်္ဃန်းညီနောင် အထက နှင့် ဘားအံမြို့နယ်၊ အထက (၂) တို့တွင် မူလတန်းပြ ဆရာမအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ အလယ်တန်းပြ ဆရာမအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြ နှင့် လက်ထောက်ကထိက အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတာဝန်မှ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ကမမောင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ပြိုင်မဲ့ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ-USDP မှ နန်းနီနီအေးနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း |url=https://www.bnionline.net/mm/news-1751.html |access-date=2026-03-30 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် === နန်းနီနီအေးသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပထမအကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=ဥပဒေမူကြမ်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်း |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-6262.html |access-date=2026-03-30 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>၎င်းသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင်လည်း အဆိုပါ မဲဆန္ဒနယ်မှပင် ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ဒုတိယအကြိမ် ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် နေ့လည် ၁၂ နာရီ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲရလဒ်|url=https://burmese.dvb.no/post/122126 |access-date=2026-03-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ရာတွင် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူများတိုင်ကြားစာနှင့် အသနားခံစာကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အုပ်ချုပ်မှု မူဝါဒဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို မြန်မာ-လာအို နှင့် မြန်မာ-သြစတြေးလျား လွှတ်တော်ချင်းချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့များတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီတင်သွင်းသည့် ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်လွှာ ခုံရုံးပယ်ချ |url=https://burmese.dvb.no/post/339144 |access-date=2026-03-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) အရ ဖားအံမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=975.pdf&type=law&code=x&sno=2398&token=4665a1b88d4b1bebfc251525ec17826379653b507a2950e7fc59be2407723c5cd299229d5bc5c187e75e0a00915ee3834d35c1f46e3c1710baa5f6256b38f3ee|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသားလွှတ်တော် အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး၌ ၎င်းအား ဒုတိယသမ္မတလောင်း တစ်ဦးအဖြစ် အဆိုပြုတင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-30 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဒုသမ္မတလောင်းအမည်စာရင်းတင်သွင်းခံရ၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး တပ်ချုပ်သစ်ဖြစ်လာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t |access-date=2026-03-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကျင်းပသည့် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့တွင် ဒေါ်နန်းနီနီအေးသည် ထောက်ခံမဲ (၁၁၇) မဲ ဖြင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲပေးရွေးချယ် -၂၀၂၆ မတ်လ ၃၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjd8xvzm052t |access-date=2026-03-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတသက်တမ်း === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဒေါ်နန်းနီနီအေးက ထောက်ခံမဲ ၂၉ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၂ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81369 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81373 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81785 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:၁၉၆၉ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] gozooswj1p5j5skpkn9s2p02z6f0db0 0 283758 1028380 1023944 2026-04-29T17:26:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028380 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = တိုဆွတ်ခဝရွာ | official_name = | native_name = {{nobold|十津川村}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Villages of Japan|Village]] | other_name = | image_skyline = Totsukawa montage.JPG | image_caption = Clockwise from top left: Jyuni Waterfall, Totsukawa Spa area, Kamiyu Spa area, Kazeya Dam, Mount Shaka | image_flag = Flag of Totsukawa, Nara.svg | image_seal = Emblem of Totsukawa, Nara.svg | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=260|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9}} | coordinates = {{Coord|33|59|18|N|135|47|33|E|display=inline, title}} | map_caption = Location of Totsukawa in Nara Prefecture | image_map1 = Totsukawa in Nara Prefecture Ja.svg | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_map_caption = Location in Japan | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kansai region|Kansai]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Nara Prefecture|Nara]] | subdivision_type3 = [[Districts of Japan|District]] | subdivision_name3 = [[Yoshino District, Nara|Yoshino]] | established_title = | established_date = | established_title2 = | established_date2 = | leader_title = Mayor | leader_name = Hisao Nakashima Hisao | leader_title1 = Vice Mayor | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 672.38 | population_total = 2,657 | population_as_of = January 1, 2025 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Japan Standard Time|JST]] | utc_offset1 = +09:00 | postal_code_type = | postal_code = | blank_name_sec1 = City hall address | blank_info_sec1 = 225-1 Ōaza Ohara, Totsukawa-mura, Yoshino-gun, Nara-ken 637-1333 | blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{Official website|1=https://www.vill.totsukawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox region symbols| embedded=yes | tree = ''[[Cryptomeria]]'' | flower = [[Rhododendron]] | bird = [[Japanese bush warbler]] | butterfly = | fish = }} }} [[file:Totsukawa Village Office02.jpg|thumb|right|290px|တိုဆွတ်ခဝရွာခန်းမ]] '''တိုဆွတ်ခဝရွာ''' (十津川村) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နာရခရိုင်]]၊ ယောရှိနိုဒေသတွင်ရှိသည့် ရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="muragaiyo">{{Cite web |title=村の概要 |trans-title=日本一広い村、十津川村。 |author= |work=vill.totsukawa.lg.jp |date=October 2018 |access-date=15 October 2023 |url= https://www.vill.totsukawa.lg.jp/about/village/ |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014074252/https://www.vill.totsukawa.lg.jp/about/village/ |archive-date=14 October 2023 }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရွာရှိခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၁၃၂၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Nara-hp">{{cite web |url=https://www.pref.nara.jp/6265.htmp|title=Nara Prefecture official statistics|location= Japan|language= ja}}</ref> ရွာ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၆၇၂.၃၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၅၉.၆၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။<ref name="muragaiyo"/> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဆွတ်ခဝရွာသည် အိုခုယောရှိနိုဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခုယောရှိနိုဒေသသည် ယောရှိနိုဒေသ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ခိအိတောင်တန်းများ ဝန်းရံထားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ နာရခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးရွာဖြစ်ပြီး၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြောက်အကြီးဆုံးရွာ ဖြစ်သည်။<ref name=shinko>{{Cite web |title=面積からみた奈良県 |trans-title=総務省「社会生活統計指標」2011より |author= |date=August 2011 |access-date=15 October 2023 |url= https://www.pref.nara.jp/koho/kenmindayori/tayori/t2011/tayori2308/nara_toukei2308.htm |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604023439/https://www.pref.nara.jp/koho/kenmindayori/tayori/t2011/tayori2308/nara_toukei2308.htm|archive-date=4 June 2023 }}</ref> ===ဆက်စပ်နေသည့် မြို့ရွာများ=== [[နာရခရိုင်]] *[[ဂေါ့ဂျောမြို့၊ နာရ|ဂေါ့ဂျောမြို့]] *[[ခမိခိတယမမြို့၊ နာရ|ခမိခိတယမမြို့]] *[[ရှိမိုခိတယမမြို့၊ နာရ|ရှိမိုခိတယမမြို့]] *[[နိုဆဲဂဝမြို့၊ နာရ|နိုဆဲဂဝမြို့]] [[မိအဲခရိုင်]] *[[ခုမနိုမြို့၊ မိအဲ|ခုမနိုမြို့]] [[ဝခယမခရိုင်]] *[[ရှင်းဂူးမြို့၊ ဝခယမ|ရှင်းဂူးမြို့]] *[[တနဘဲမြို့၊ ဝခယမ|တနဘဲမြို့]] *[[ခိတယမမြို့၊ ဝခယမ|ခိတယမမြို့]] ==ရာသီဥတု== တိုဆွတ်ခဝရွာသည် နွေရာသီတွင် ပူပြင်း၍ စိုထိုင်းသည်။ အပူချိန်မှာ ၃၀ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထက် ရှိသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် အေးမြပြီး အပူချိန်သည် သုညဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အောက်သို့ ကျဆင်းတတ်သည်။ {{Weather box |width=auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = Totsukawa (1991−2020 normals, extremes 1977−present) |Jan record high C = 17.1 |Feb record high C = 20.9 |Mar record high C = 26.0 |Apr record high C = 31.6 |May record high C = 34.5 |Jun record high C = 35.8 |Jul record high C = 38.0 |Aug record high C = 39.4 |Sep record high C = 36.0 |Oct record high C = 30.4 |Nov record high C = 23.6 |Dec record high C = 21.7 |Jan record low C = -6.0 |Feb record low C = -7.2 |Mar record low C = -4.4 |Apr record low C = -1.9 |May record low C = 2.1 |Jun record low C = 8.2 |Jul record low C = 13.0 |Aug record low C = 13.8 |Sep record low C = 8.9 |Oct record low C = 1.6 |Nov record low C = -1.6 |Dec record low C = -4.8 |Jan high C = 8.1 |Feb high C = 9.1 |Mar high C = 13.4 |Apr high C = 19.2 |May high C = 23.7 |Jun high C = 26.1 |Jul high C = 30.2 |Aug high C = 31.4 |Sep high C = 27.4 |Oct high C = 21.6 |Nov high C = 15.9 |Dec high C = 10.3 |Jan mean C = 3.4 |Feb mean C = 4.0 |Mar mean C = 7.3 |Apr mean C = 12.4 |May mean C = 17.0 |Jun mean C = 20.5 |Jul mean C = 24.3 |Aug mean C = 25.0 |Sep mean C = 21.6 |Oct mean C = 16.0 |Nov mean C = 10.4 |Dec mean C = 5.4 |Jan low C = -0.3 |Feb low C = -0.1 |Mar low C = 2.3 |Apr low C = 6.8 |May low C = 11.6 |Jun low C = 16.4 |Jul low C = 20.4 |Aug low C = 21.0 |Sep low C = 17.9 |Oct low C = 12.1 |Nov low C = 6.3 |Dec low C = 1.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 79.0 |Feb precipitation mm = 103.1 |Mar precipitation mm = 162.6 |Apr precipitation mm = 168.4 |May precipitation mm = 208.0 |Jun precipitation mm = 341.0 |Jul precipitation mm = 395.7 |Aug precipitation mm = 299.5 |Sep precipitation mm = 351.4 |Oct precipitation mm = 219.3 |Nov precipitation mm = 109.9 |Dec precipitation mm = 81.8 |year precipitation mm = 2538.2 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 8.8 |Feb precipitation days = 9.5 |Mar precipitation days = 11.9 |Apr precipitation days = 10.4 |May precipitation days = 10.8 |Jun precipitation days = 14.0 |Jul precipitation days = 13.6 |Aug precipitation days = 12.3 |Sep precipitation days = 11.6 |Oct precipitation days = 10.6 |Nov precipitation days = 8.4 |Dec precipitation days = 8.5 |Jan sun = 122.1 |Feb sun = 122.9 |Mar sun = 159.0 |Apr sun = 184.2 |May sun = 183.5 |Jun sun = 120.5 |Jul sun = 149.9 |Aug sun = 180.0 |Sep sun = 135.1 |Oct sun = 138.9 |Nov sun = 129.6 |Dec sun = 123.6 |year sun = 1747.2 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web | url =http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=64&block_no=1228&year=2017&month=&day=&view= |script-title=ja: 風屋 年・月ごとの平年値 | accessdate = 4 April 2018 |language=Japanese| publisher = Japan Meteorological Agency}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_a.php?prec_no=64&block_no=1228&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:風屋 観測史上1～10位の値 | accessdate = 4 April 2018 |language=Japanese| publisher = Japan Meteorological Agency}}</ref> }} ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== တိုဆွတ်ခဝရွာ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၃၀၆၁ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက ရွာနေလူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=zensus/> {{Historical populations | 1920 | 13,157 | 1925 | 11,445 | 1930 | 11,079 | 1935 | 12,093 | 1940 | 12,271 | 1945 | 12,118 | 1950 | 12,145 | 1955 | 12,503 | 1960 | 15,588 | 1965 | 10,776 | 1970 | 8,502 | 1975 | 8,086 | 1980 | 6,627 | 1985 | 6,001 | 1990 | 5,516 | 1995 | 5,202 | 2000 | 4,854 | 2005 | 4,390 | 2010 | 4,112 | 2015 | 3,508 | 2020 | 3,061 |align = none | footnote = Totsukawa population statistics<ref name=zensus>[https://www.citypopulation.de/en/japan/nara/ Totsukawa population statistics]</ref>}} ==စီးပွားရေး== ==ပညာရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ညီအစ်မမြို့များ== *{{flagicon|Japan}} [[မိယောရှိမြို့၊ တိုခုရှိမ]]၊ ဂျပန်နိုင်ငံ *{{flagicon|Japan}} [[ယဆွတ်ရှိရိုမြို့၊ ခုမမိုတို]]၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ===တနိဇဲကြိုးတံတား=== တနိဇဲကြိုးတံတား (谷瀬の吊り橋, tanize no tsuribashi) သည် "ယုရဲဒိုင်းခို" ဟုခေါ်သည့် ပွဲတော်ကြောင့် လူသိများသည်။ ယုရဲဒိုင်းခိုသည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် တံတားပေါ်တွင်ကျင်းပသည့် ဒရမ်တီးခေတ်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref>[https://www.nikkei.com/article/DGXLASIH25H01_V20C14A9AA1P00/ 【謎解きクルーズ】奈良・十津川村 なぜ「東京弁」険しい峡谷 関西弁阻む] [[日本経済新聞]]サイト（2014年10月4日）</ref> ဤတံထားသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အရှည်ဆုံးစတီးကြိုးဆိုင်းတံတားများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ တည်နေရာအားဖြင့် တဆွတ်ခဝရွာ၏ တနိဇဲ/အုအဲနိုဂျိဧရိယာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အမြင့် ၅၄ မီတာ (၁၇၇ ပေ) နှင့် အရှည် ၂၉၇ မီတာ (၉၇၄ ပေ) ရှိသည်။ တည်ဆောက်မှုအတွက် ကျေးရွာရှိ အိမ်ထောင်စုတစ်ခုချင်းစီသည် ယန်း ၂၀၀၀ မှ ၃၀၀၀ အထိ လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ ရွာသားများထံမှ ရရှိငွေသည် ခန့်မှန်းခြေ ယန်း ၈,၀၀၀,၀၀၀ ရှိခဲ့သည်။<ref name=tourist>{{Cite web|url=http://totsukawa.info/joho/kanko/ |publisher=十津川村観光協会 |title=谷瀬の吊り橋|accessdate=2020-08-12}}</ref> ===ယအန်းရထားပျံ=== [[File:Ya-en in Totsukawa-mura.jpg|thumb|left|တိုဆွတ်ခဝယအန်းရထားပျံ]] ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် လူစီးနင်းလိုက်ပါနိုင်သည့် ကြိုးဆိုင်းရထားပျံများကို "ယအန်း" ဟု ခေါ်သည်။ တိုဆွတ်ခဝရွာတွင်လည်း ယအန်း ရှိသည်။ ယအန်းများကို မြစ်၏ ကမ်းခြေတစ်ခုမှ အခြားတစ်ဖက်ကမ်းခြေသို့ သွားလာရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ "ယအန်း" ဟူသည့် စကားလုံးသည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် "တောရိုင်းမျောက်များ" ဟူသည့် စကားလုံးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မျောက်များသည် နွယ်ပင်များကို တက်ရောက်ရာတွင် ဤကဲ့သို့သောနည်းကို အသုံးပြုသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ရွာသားများသည် မြစ်ကို ဖြတ်ကူးရန်အတွက် ဤနည်းလမ်းကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို စီးနင်းရန်အတွက် လူတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ၁၀ မိနစ်ကြာမြင့်သည်။ လက်ရှိတွင် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ယအန်းများကို အသုံးမပြုတော့ပေ။ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ရှေးခေတ်ကအသုံးပြုခဲ့သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့်သာ ထားရှိသည်။<ref>[http://www.totsukawa-nara.ed.jp/bridge/guide/around/ar_e28.htm 十津川探検 ～十津川巡り～「野猿」]{{Dead link|date=April 2026 }} 十津川かけはしネット（十津川村教育委員会</ref> ===ဆဆနိုရေတံခွန် (ဆဆနိုတခိ)=== ဆဆနိုတခိ (笹の滝)သည် တိုဆွတ်ခဝရွာ၏ ရွာပြင်တွင်ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်ကို ခိုဒန်းရှ (Kodansha) မှ "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလှပဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀ စာရင်း" တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၃၂ မီတာ (၁၀၅ ပေ) မြင့်သည်။ တခိခဝချောက်မှ ၁၃ ကီလိုမီတာ (၈.၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ရေတံခွန်ထိပ်သို့ တက်ရောက်နိုင်သည့် တောင်တက်လမ်းများစွာ ရှိသည်။ ရေတံခွန်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၀၀ မီတာ (၁၆၀၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်မှ ကျောက်တုံးများပြုတ်ကျခြင်းများ ရှိသဖြင့် ရေတံခွန်ရှိရာနေရာသို့ တိုက်ရိုက်သွားရောက်ခြင်းကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ===တမခိနတ်ကျောင်း=== [[File:Tamaki_Jinja,_Totsukawa009.JPG|thumb|left|တမခိဂျင်းဂျ]] တမခိနတ်ကျောင်းသည် တမခိတောင်ထိပ်တွင် ရှိသည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၃၀ တွင် ဘုရင်ဆုဂျင်းက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကျောင်းတော်သည် များစွာသော ထင်ရှူးပင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ တမခိနတ်ကျောင်းသည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစင်တာ၏ "ခိအိတောင်တန်းရှိ မြင့်မြတ်သည့် နေရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာလမ်း" ရှိ နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Takamuro">[https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/102/2807 玉置神社社務所及び台所]（[[1988年]]〈昭和63年〉指定、重要文化財〈建造物〉）、[https://kunishitei.bunka.go.jp/bsys/ 国指定文化財等データベース] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121204185526/http://www.bunka.go.jp/maintenance.html |date=4 December 2012 }}（[[文化庁]]）&nbsp;<span title="">2010年6月5日</span>閲覧。、pp.39,75</ref><ref name="Sugi">{{Cite web|author=奈良県教育委員会文化財保存課・文化財保存事務所|url=http://www.pref.nara.jp/secure/9689/kenshitei-zentai.pdf|title=奈良県指定文化財一覧|accessdate=2010-06-05}}</ref> ===တိုဆွတ်ခဝရေပူစမ်း=== [[File:Totsukawa spa town 2011.JPG|right|thumb|တိုဆွတ်ခဝအွန်းဆန်း]] တိုဆွတ်ခဝအွန်းဆန်း (十津川温泉) သည် တိုဆွတ်ခဝရွာ၏ အလယ်တွင်ရှိသည့် ရေပူစမ်း ဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းနေရာတွင် ရေချိုးနိုင်သည့် အိမ်များ များစွာရှိသည်။ ထိုအထဲတွင် တိုဆန်းဂျိအွန်းဆန်း (湯泉地温泉) သည် ရွာတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၅၈၁ ခုနှစ်ကတည်း စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=http://totsukawa.info/joho/totsukawa_onsen_gou/index.html | title=【十津川村観光協会】 湯泉地温泉 }}</ref> ရေပူစမ်းမှ ရေချိုးသည့်အိမ်များသို့ သွယ်ယူထားသည့်ရေများသည် အပူပေးထားခြင်း၊ ပြန်လည်လဲလှယ်ခြင်းနှင့် အသုံးမပြုမီ ပြုပြင်ခြင်း မရှိသည့် သဘာရေပူများ ဖြစ်သည်။<ref name=totsuon/> ===ဟတဲနရှိတောင်တန်း=== ဟတဲနရှိတောင်တန်းသည် အမြင့် ၁၂၀၀ မီတာခန့် (၃၉၀၀ ပေ) ရှိသည်။ နာရခရိုင်နှင့် ဝခယမခရိုင်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင်၃၀ ကီလိုမီတာခန့် ဆက်စပ်တည်ရှိနေသည်။ ဟတဲနရှိတောင်တန်းသည် တအဲနရှိတောင်တက်လမ်းဟု ခေါ်သည့် "ခုမနို - ခိုးဒိုး" ကို ခိုဟဲချိတွင် တွေ့ဆုံသည်။ ဤတောင်တက်လမ်းသည် ၁၀၇၀ မီတာ (၃၅၁၀ ပေ) မြင့်သည်။ ခုမနို - ခိုးဒိုး ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာလမ်းများသည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Kadokawa_1992_844">「角川日本地名大辞典」編纂委員会[1992: 844]</ref><ref>宇江[2004b: 90]</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== *{{Commons category-inline}} *{{OSM relation|3253735}} * [https://www.vill.totsukawa.lg.jp/ Totsukawa Village web page] (in Japanese) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရွာများ]] [[ကဏ္ဍ:နာရခရိုင်ရှိ ရွာများ]] 74gshhe5zaqokza4jfjl2c47t2yuxnk 100 283839 1028453 1023934 2026-04-30T04:46:23Z Salai Rungtoi 22844 1028453 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[ဧပြီ|ဧပြီလ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ စတုတ္ထမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[ဗုဒ္ဓဟူးနေ့]]တွင် စတင်ခဲ့သော ဤလသည် ရက်ပေါင်း ၃၀ ကြာပြီးနောက် [[ကြာသပတေးနေ့]]တွင် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သည်။ == [[မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ]] == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Month Inclusion|၂၀၂၆ ဧပြီ}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/ဧပြီ ၂၀၂၆/ပြက္ခဒိန်}} {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Sidebar}} </div> </div> {{commons category|April 2026}} {{events by month links|year=2026|prefix=Portal:Current events/}} [[ကဏ္ဍ:ဧပြီ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] 825tkgjdm1y4emro476skcqpetpgkxf 0 283855 1028408 1024009 2026-04-30T01:12:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028408 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိနမိအိုဂုနိမြို့ | official_name = | native_name = {{nobold|南小国町}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Towns of Japan|Town]] | other_name = <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = Kurokawa onsen 001.JPG | imagesize = | image_caption = Kurokawa onsen | image_flag = Flag of Minamioguni, Kumamoto.svg | image_seal = Emblem of Minamioguni, Kumamoto.svg | seal_type = Chapter <!-- maps and coordinates --> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | mapframe-point = none | map_alt = | map_caption = Location of Minamioguni in Kumamoto Prefecture | map_caption1 = | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = Location in Japan | coordinates = {{coord|33|05|55|N|131|04|14|E|region:JP|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location --> | subdivision_type = Country | subdivision_name = Japan | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Kumamoto Prefecture|Kumamoto]] | subdivision_type3 = [[Districts of Japan|District]] | subdivision_name3 = [[Aso District, Kumamoto|Aso]] <!-- established --> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | extinct_title = Now part of | extinct_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = Mayor | leader_name = | leader_title1 = Vice Mayor | leader_name1 = <!-- display settings --> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric <!-- area --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 115.90 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 3,831 | population_as_of = June 30, 2024 | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time|JST]] | utc_offset1 = +09:00 <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = City hall address | blank_info_sec1 = 143 Akamaba, Minamioguni-machi, Aso-gun, Kumamoto-ken 869-2492 <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]] <!-- website, footnotes --> | website = {{Official website|1=http://www.town.minamioguni.kumamoto.jp/}} | footnotes = | module = {{Infobox region symbols| embedded=yes | tree = [[Cryptomeria]] | flower = [[Gentiana scabra|Japanese gentian]] | bird = [[Japanese bush warbler]] | flowering_tree = | butterfly = | fish = | other_symbols = }} }} [[file:Minamioguni town hall.JPG|right|thumb|290px|မိနမိအိုဂုနိမြို့တော်ခန်းမ]] '''မိနိမိအိုဂုနိမြို့''' (南小国町, Minamioguni-machi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ အဆိုဒေသတွင်ရှိသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၃၈၃၁ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၈၇၀ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၃ ဦး ရှိသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၁၁၅.၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၄.၇၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။<ref name="Minamioguni-hp">{{cite web|url=https://www.town.minamioguni.lg.jp/top.htmll|title=Minamioguni Town official statistics|location=Japan|language=ja}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မိနမိအိုဂုနိမြို့သည် အဆိုတောင်၏ မြောက်ဘက်တောင်စောင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄၃၀ မီတာ မှ ၉၄၅ မီတာ ရှိ ကုန်းပြင်မြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အိုးအိတခရိုင်ရှိ ခုဂျုတောင်ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ မြို့၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် "အဆို - ခုဂျုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ===ဆက်စပ်နေသည့် မြို့ရွာများ=== [[ခုမမိုတိုခရိုင်]] * [[အဆိုမြို့၊ ခုမမိုတို|အဆိုမြို့]] * [[အိုဂုနိမြို့၊ ခုမမိုတို|အိုဂုနိမြို့]] * [[အုဘုယမမြို့၊ ခုမမိုတို|အုဘုယမမြို့]] [[အိုးအိတခရိုင်]] * [[ဟိတမြို့၊ အိုးအိတ|ဟိတမြို့]] * [[ဟိုခိုနိအဲမြို့၊ အိုးအိတ|ဟိုခိုနိုအဲမြို့]] * [[တခဲတမြို့၊ အိုးအိတ|တခဲတမြို့]] ==ရာသီဥတု== မိနမိအိုဂုနိမြို့ နွေရာသီတွင် နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် အေးမြသည်။ နှစ်ပတ်လည်ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၃.၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၅၅.၈ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိသည်။ နှစ်ပတ်လည်ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် ၂၄၂၁.၅ မီလီမီတာ (၉၅.၃၃ လက်မ) ရှိသည်။ ဇွန်လသည် အစိုစွတ်ဆုံးလ ဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လသည် အပူချိန်အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၄.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် *၇၆.၁ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိသည်။<ref name=normals/> ဇန်နဝါရီလသည် အပူချိန်အနိမ့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၁.၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၃၅.၂ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ၃၆.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၉၇.၇ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိခဲ့သည်။ အအေးဆုံးအပူချိန်မှတ်တမ်းမှာ ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အနှုတ် ၁၃.၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇.၂ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိခဲ့သည်။<ref name=extremes/> {{Weather box |width = auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = Minamioguni (1991−2020 normals, extremes 1977−present) |Jan record high C = 18.8 |Feb record high C = 22.7 |Mar record high C = 24.6 |Apr record high C = 30.1 |May record high C = 32.5 |Jun record high C = 33.4 |Jul record high C = 36.1 |Aug record high C = 36.5 |Sep record high C = 33.7 |Oct record high C = 31.4 |Nov record high C = 25.5 |Dec record high C = 21.7 |Jan record low C = -12.9 |Feb record low C = -13.8 |Mar record low C = -8.9 |Apr record low C = -5.1 |May record low C = -0.6 |Jun record low C = 5.0 |Jul record low C = 10.1 |Aug record low C = 12.5 |Sep record low C = 2.9 |Oct record low C = -2.4 |Nov record low C = -5.4 |Dec record low C = -9.7 |Jan high C = 7.6 |Feb high C = 9.6 |Mar high C = 13.5 |Apr high C = 19.2 |May high C = 23.9 |Jun high C = 25.8 |Jul high C = 29.4 |Aug high C = 30.5 |Sep high C = 26.9 |Oct high C = 21.8 |Nov high C = 16.0 |Dec high C = 10.0 |Jan mean C = 1.8 |Feb mean C = 3.2 |Mar mean C = 6.8 |Apr mean C = 12.0 |May mean C = 16.9 |Jun mean C = 20.5 |Jul mean C = 24.2 |Aug mean C = 24.5 |Sep mean C = 20.9 |Oct mean C = 14.8 |Nov mean C = 9.0 |Dec mean C = 3.6 |Jan low C = -2.8 |Feb low C = -2.1 |Mar low C = 0.9 |Apr low C = 5.3 |May low C = 10.7 |Jun low C = 16.2 |Jul low C = 20.3 |Aug low C = 20.3 |Sep low C = 16.3 |Oct low C = 9.4 |Nov low C = 3.5 |Dec low C = -1.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 73.8 |Feb precipitation mm = 107.6 |Mar precipitation mm = 161.8 |Apr precipitation mm = 165.8 |May precipitation mm = 197.5 |Jun precipitation mm = 518.2 |Jul precipitation mm = 490.5 |Aug precipitation mm = 235.0 |Sep precipitation mm = 206.0 |Oct precipitation mm = 102.0 |Nov precipitation mm = 92.8 |Dec precipitation mm = 70.7 |year precipitation mm = 2421.5 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 8.4 |Feb precipitation days = 9.5 |Mar precipitation days = 12.1 |Apr precipitation days = 11.1 |May precipitation days = 10.7 |Jun precipitation days = 15.5 |Jul precipitation days = 15.6 |Aug precipitation days = 12.6 |Sep precipitation days = 10.9 |Oct precipitation days = 8.3 |Nov precipitation days = 8.5 |Dec precipitation days = 8.3 |Jan sun = 111.8 |Feb sun = 120.9 |Mar sun = 148.8 |Apr sun = 168.0 |May sun = 175.3 |Jun sun = 107.8 |Jul sun = 135.9 |Aug sun = 156.7 |Sep sun = 131.7 |Oct sun = 159.7 |Nov sun = 135.8 |Dec sun = 118.2 |year sun = 1672.6 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref name=extremes>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_a.php?prec_no=86&block_no=0833&year=&month=&day=&view=h0 |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = April 15, 2022}}</ref><ref name=normals>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=86&block_no=0833&year=&month=&day=&view=h0 |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = April 15, 2022}}</ref>}} ==လူဦးရေ== ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအရ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃၇၅၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်ကတည်းက လူဦးရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=zensus/> {{Historical populations | 1920 | 6052 | 1925 | 6359 | 1930 | 6539 | 1935 | 6389 | 1940 | 6065 | 1945 | 7177 | 1950 | 7389 | 1955 | 7761 | 1960 | 7616 | 1965 | 6913 | 1970 | 6029 | 1975 | 5462 | 1980 | 5319 | 1985 | 5221 | 1990 | 4973 | 1995 | 4818 | 2000 | 4657 | 2005 | 4687 | 2010 | 4429 | 2015 | 4048 | 2020 | 3750 |align = none |cols=2 | footnote = Minamioguni population statistics<ref name=zensus>[https://www.citypopulation.de/en/japan/kumamoto/ Minamioguni population statistics]</ref> }} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုဂုနိမြို့၏ ဧရိယာသည် ရှေးခေတ်ဟိဂိုတိုင်းပြည်တွင် ပါဝင်သည်။ မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလပြီးနောက်တွင် မိနမိအိုဂုနိရွာအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိနမိအိုဂုနိမြို့အဖြစ် အဆင့်တိုး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==စီးပွားရေး== မိနမိအိုဂုနိမြို့၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး (ဆန်၊ ကုန်းမြင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ခြံမွေးတိရစ္ဆာန်များ) နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း (ရေပူစမ်းနှင့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများ) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပညာရေး== မိနမိအိုဂုနိမြို့တွင် မူလန်းကျောင်းသုံးခု၊ အစိုးရအလယ်တန်းကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အထက်တန်းကျောင်း မရှိပေ။ ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===ရထားလမ်း=== ဤမြို့တွင် ခရီးသည်များအတွက် မီးရထားဝန်ဆောင်မှု မရှိပေ။ JR Kyushu Hōhi Main Line ပေါ်ရှိ အဆိုဘူတာသည် အနီးဆုံးဘူတာ ဖြစ်သည်။ ===အမြန်လမ်းများ=== * National Route 212 * National Route 442 ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== [[File:Kurokawa Onsen -温泉街.jpg|thumb|260px|Kurokawa onsen]] *ခုရိုခဝအွန်းဆန်း ==ပြင်ပလင့်များ== *{{Commons category-inline}} *{{OSM relation|4000309}} *[http://www.town.minamioguni.kumamoto.jp/ Minamioguni official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200330040916/http://www.town.minamioguni.kumamoto.jp/ |date=30 March 2020 }} {{in lang|ja}} *[http://www.kurokawaonsen.or.jp/eng_new/ kurokawa onsen] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြို့များ]] 4zecqrhhn7bq24fy5wgggo1qnqknrk8 0 283857 1028407 1024001 2026-04-30T00:22:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028407 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာ | native_name = Dr. Manam Tu Ja | image = Dr. Manam Tu Ja.jpg | caption = ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၌ တွေ့ရသည့် ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာ | office = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency = [[ကချင်ပြည်နယ်]]<br> မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၂) | majority1 = {{small|[[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]]}} | term_start = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ | term_end = လက်ရှိ |predecessor1 = ဦးနိုင်ကိုကို <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor1 = | office2 = [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]]<br>ဥက္ကဋ္ဌ | term_start2 = ၇ ဇွန် ၂၀၁၉ | term_end2 = လက်ရှိ |predecessor2 = စတင်တည်ထောင် |successor2 = | office3 = [[ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ]]<br>ဥက္ကဋ္ဌ | term_start3 = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃ | term_end3 = ၇ ဇွန် ၂၀၁၉ |predecessor3 = စတင်ထည်ထောင် |successor3 = ပါတီဖျက်သိမ်း | office4 = [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့]] (KIO)<br>ဒု ဥက္ကဋ္ဌ | term_start4 = ? | term_end4 = ၂၀၀၉ | birth_date = {{birth date and age|1946|2|7}} | birth_place = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | party = [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] | alma_mater = သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ် (B.D.S) | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန် }} '''ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာ''' ({{lang-en|Dr. Manam Tu Ja}}; ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၆ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နိုင်ငံရေးသမားနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၂) မှ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။၎င်းသည် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့]] (KIO) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ |url=https://rfa.org/burmese/special-reports/2020/ |access-date=2026-04-04 |website=rfa.org |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |date=0001-11-30 |title=ကချင်ပြည်နယ် အင်ဂျန်းယန်တွင် NLD သုံးနေရာ ရှုံးနိမ့် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/4950/ |access-date=2026-04-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်မှ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်ဘွဲ့ (B.D.S) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးနယ်မြေအတွင်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံရေးတာဝန်များကို ၃၄ နှစ်ကြာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ငြိမ်းချမ်းရေးကို စားပွဲဝိုင်းတွင် အောင်မြင်စွာ ဆွေးနွေးနိုင်ရန် ပြည်သူ့စစ်နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့သစ်များ ဖွဲ့စည်းခြင်း မလုပ်သင့်ဟု ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာ ပြောကြား |url=https://news-eleven.com/article/269641 |access-date=2026-04-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ == ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာသည် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပေါ်ပေါက်ရေးအတွက် ကျင်းပသည့် အမျိုးသားညီလာခံသို့ တက်ရောက်သော KIO ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပါတီနိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် KIO ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-54763395|title=၂၀၂၀ မြန်မာရွေးကောက်ပွဲ - ပါတီ ၁၀ ခု အကြောင်း ဘယ်လောက်သိသလဲ|work=ဘီဘီစီ|access-date=၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref> == ပါတီနိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ == ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] မတိုင်မီတွင် နိုင်ငံရေးပါတီ တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့]] (KIO) နှင့် ဆက်နွှယ်မှု ရှိသည်ဟု ဆိုကာ ထိုစဉ်က [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] က ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ]] (KDP) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၁) ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ထို ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=သင်းလဲ့ဝင်း |date=2016-01-13 |title="တိုက်ပွဲကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲကလည်း အနှောင့်အယှက်ဖြစ်တယ်" |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1015/ |access-date=2026-04-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=03S_D.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=5789&token=2a840d7fdcf49becf13ac7636e5a61b04ae3a7e87747ed76b8a4fd5c8a03777981c19159c7dfb39e409533df0604dd7e692b4b7221b4e6eeb98475b8e623d134|title=တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၁၅|archive-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618232803/https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=03S_D.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=5789&token=2a840d7fdcf49becf13ac7636e5a61b04ae3a7e87747ed76b8a4fd5c8a03777981c19159c7dfb39e409533df0604dd7e692b4b7221b4e6eeb98475b8e623d134|url-status=dead}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပါတီ ၃ ခု ပူးပေါင်း၍ [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] (KSPP) ကို ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင် ၎င်းသည် ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2020-03-05 |title=ကချင်ပေါင်းစည်းပါတီ KSPP ပထမအကြိမ်ညီလာခံမှ ယာယီဦးဆောင်သူများကို တရားဝင်အဖြစ်ခန့်အပ် |url=https://burmese.kachinnews.com/2020/03/05/%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-kspp-%E1%80%95%E1%80%91/ |access-date=2026-04-04 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် KSPP ပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ [[အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်]] ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည့်အတွက် ထိုအနိုင်ရမှုသည် ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Maji |first=Tsam |date=2020-11-27 |title=KIO ဒု ဥက္ကဌ (ငြိမ်း) မှ အစိုးရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လာသူ KSPP ပါတီ ဥက္ကဌ ဒေါက်တာမနမ်တူးဂျာ |url=https://burmese.kachinnews.com/2020/11/27/l1-34/ |access-date=2026-04-04 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၅–၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] (PR) အရ ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ထပ်မံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အမှတ် ၁၂ မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြုသူအဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစတင်ကာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=07_01_2026_Amyothar_PR.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=5991&token=6994c68b4a431c5a9d990aa81abe73fa1278488642eb66ec2f7557b0edf153cb68655418591da8150c0d9b3285398456ded14d75db2653492b8294a378ad67a8|title=၂၀၂၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှဘ်လောင်းအမည်တင်သွင်းမှု အခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> === ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် အဆိုပြုခံရခြင်း === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေး၌ ဒေါက်တာမနာမ်တူးဂျာအား ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် အဆိုပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-03-30 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်အပါ လေးဦးကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်တွင် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.daweiwatch.com/30/03/2026/128303/ |access-date=2026-04-04 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း မတ်လ ၃၁ရက် တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပူးတွဲအဆိုပြုခံရသူ [[နန်းနီနီအေး]] သည်သာ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Presidential Electoral College: Amyotha Hluttaw Presidential Electoral College meeting held {{!}} Myanmar International TV |url=https://www.myanmaritv.com/news/presidential-electoral-college-amyotha-hluttaw-presidential-electoral-college-meeting-held |access-date=2026-04-04 |website=www.myanmaritv.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်တို့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းများ အမည်စာရင်းအဆိုပြု |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/ne-2633019/ |access-date=2026-04-04 |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၄၆||}} [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] eet1zq77knwmkhdrlo30vbmsbfsr1lv 0 284090 1028405 1024698 2026-04-30T00:17:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028405 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = မဇဲမြစ် | native_name = {{native name|ja|馬瀬川}} | image = Lake Kanayama.JPG | image_size = | image_caption = Lake Kanayama along the Maze River | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=350|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}|type3=line|stroke-color3=#555|stroke-width3=3|id3={{wikidata|property|raw|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}|title3={{wikidata|property|{{wikidata|property|raw||P403}}|P403}}}} | pushpin_map = Japan | source1_location = | mouth_location = [[Hida River]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = Japan | length_km = 76 | source1_elevation = | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 1379 | river_system = [[Kiso River]] }} '''မဇဲမြစ်''' (馬瀬川, Maze-gawa)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂိဖုခရိုင်]] တခယမမြို့တွင် စတင်ဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် [[ဂဲရိုမြို့၊ ဂိဖု|ဂဲရိုမြို့]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[ဟိဒမြစ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ မြစ်ရေသည် ကြည်လင်သည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကြီးမားသည့် ဆလမန္ဒာကောင်များနေထိုင်ကျက်စားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="maze">[http://www.mazegawa.com/ Mazegawa.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017090925/https://www.mazegawa.com/ |date=17 October 2022 }}. Gero Mazegawa Chamber of Commerce. Accessed November 7, 2010.</ref> ==အဓိကဆည်များ== မြစ်တွင် ဆည်နှစ်ခု တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိဝယဆည်နှင့် မဇဲဂဝဆည်တို့ ဖြစ်သည်။ မဇဲဂဝဆည်သည် ခနယမရေကန်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂိဖုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] pnovwiymflrot9063a9xltb1ngwazby 0 284112 1028463 1026837 2026-04-30T05:54:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028463 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix = |name = ရဲမြင့်ထွန်း |image = Ye Myint Tun.jpg |alt = |caption = ဦးရဲမြင့်ထွန်းအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးခန်းမ ရှေ့ မြင်တွေ့ရစဥ် (၉ ဧပြီ ၂၀၂၆) | office = [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= * [[Jeng Phang နော်တောင်]](အားကစား၊လူငယ်ရေးရာ) |successor = |deputy= ညီညီ |order1 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] -အမှတ်(၄) |term_start1 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = |majority1= မဲ ၁၈၂၇၁၀ <br>{{small|(၄၈.၅၀ရာခိုင်နှုန်း)}}<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=30_01_26_Amyo_FPTP_PR.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=917&token=9cd7f82f6e6e160a3dfa8f4832cfbafea2aabf2d886846c56d22b30852dbc1810b9276424440521f2389f28c9ad72c92649982347a00ab886aee62ebe6e34061|title=၂၀၂၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ-အပိုင်း(၃)၊အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၉ ဧပြီ​၂၀၂၆|date=၂၀၂၆}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> |predecessor1 = [[ဝင်းမြတ်အေး|ဒေါက်တာဝင်းမြတ်အေး]] <br>{{small|([[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}}<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၁၅|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200538/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=02AmyotharHluttaw.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=9583&token=fd383d60132223462ab1397e79d03be04d694929d77d8f3f9eeb64b4bf5359e1f447b641c72e24a18d2b4e100896c87e384f28654c657876eab0a64cfdf3fdc9|url-status=dead}}</ref> |successor1 = |office2= [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] <br/>စီမံခန့်ခွဲရေးဝန်ကြီး |term_start2= ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |term_end2= ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |predecessor2= ရာထူးစတင် |successor2 = ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း |appointer2= [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|သိန်းစိန်အစိုးရ]] | 1blankname2 = ပဲခူးတိုင်းဝန်ကြီးချုပ် | 1namedata2 = [[ဉာဏ်ဝင်း]] |order3 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် |constituency3 = [[ပဲခူးမြို့နယ်]] -အမှတ်(၂) |term_start3 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ |term_end3 = ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ |majority3= မဲ ၄၆၅၁၅ <br>{{small|(၅၈.၅၃ရာခိုင်နှုန်း)}}<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=142.pdf&type=law&code=x&sno=5415&token=80e461933dc70bc9b66bf4788314a3ff9bfeb7c51d593c03f1c196037a213ed2bcbb538e30ab037b5432e7cbd3e4f3f16485d1399bd5fa045e1fe8b45e33f141|title=တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014171559/https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=142.pdf&type=law&code=x&sno=5415&token=80e461933dc70bc9b66bf4788314a3ff9bfeb7c51d593c03f1c196037a213ed2bcbb538e30ab037b5432e7cbd3e4f3f16485d1399bd5fa045e1fe8b45e33f141|url-status=dead}}</ref> |predecessor3 = အခြေခံဥပဒေစတင် |successor3 = ကျော်မင်းစံ <br>{{small|([[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}}<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=03S_D.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=5789&token=2a840d7fdcf49becf13ac7636e5a61b04ae3a7e87747ed76b8a4fd5c8a03777981c19159c7dfb39e409533df0604dd7e692b4b7221b4e6eeb98475b8e623d134|title=တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၁၆|archive-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618232803/https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=03S_D.pdf&type=page_multiple_photo&code=17&sno=5789&token=2a840d7fdcf49becf13ac7636e5a61b04ae3a7e87747ed76b8a4fd5c8a03777981c19159c7dfb39e409533df0604dd7e692b4b7221b4e6eeb98475b8e623d134|url-status=dead}}</ref> | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{Birth date and age|1970|12|9}} | birth_place = [[ပဲခူးမြို့]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | known_for = နိုင်ငံရေးသမား | occupation = | spouse = | children = ၂ဦး }} '''ဦးရဲမြင့်ထွန်း''' (၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၀ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခြင်းခံထားရသူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ရဲ့ အမည်စာရင်းတွေကို လွှတ်တော်မှာတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cz901nyjqk2o |access-date=2026-04-09 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ပညာရေး == ဦးရဲမြင့်ထွန်းသည် အခြေခံပညာကို ပဲခူးမြို့ရှိ အမှတ် (၃) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပဲခူးဒီဂရီကောလိပ် (ယခု [[ပဲခူးတက္ကသိုလ်]]) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ရာ ပထဝီဝင်ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ဦးရဲမြင့်ထွန်းသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ ပဲခူးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ လုပ်ငန်းများကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများခန့်အပ်၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၉/၂၀၁၁ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-03-31.pdf |access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |work=၂၀၁၁ ခုနှစ်၊မတ် ၃၁ ရက် နေ့ထုတ်၊မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ (၁၀)}}</ref> ၎င်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများတွင်လည်း ဆက်လက်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ပါတီလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့ပိုင်း) ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူကာ ဒေသတွင်းပါတီယန္တရားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဦးရဲမြင့်ထွန်းသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] သို့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) မှ ဦးအောင်လင်းဒွေး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ Jeng Phang နော်တောင်တို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80926 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူမှ ၎င်းအား ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ အတည်ပြုချက်ကို ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများအဖြစ်ခန့်အပ်ရန် အဆိုပြုတင်ပြထားသူ ၃၀ ဦးတွင် လက်ရှိအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဦးပါဝင် |url=https://news-eleven.com/article/311141 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးနောက် အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တရားဝင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၁| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] i3z31m3o14vtjg40ok39q0zusv3bt77 0 284214 1028397 1025541 2026-04-29T22:31:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028397 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း | native name = | native name link = | sobriquet = | image name = Rousoku Iwa.jpg | image size = 300 | image caption = ဖယောင်းတိုင်ကျွန်းပုံ | image alt = | locator map = {{Location map many | 100x100 | AlternativeMap = Map of Shimane Prefecture Ja.svg | float = | width = 300px | caption = | label = | position = | background = 　| mark=Red pog.svg | marksize =8 | lat_deg = 94 | lon_deg = 18 }} | locator map size = | map caption = ローソク島の位置 | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|18|44.5|N|133|12|38.2|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[隠岐諸島]] | total islands = | major islands = | area m2 = 3300 | area footnotes = | rank = | length km = <!-- or length m --> | length footnotes = | width km = <!-- or width m --> | width footnotes = | coastline km = <!-- or coastline m --> | coastline footnotes = | elevation m = 20 | elevation footnotes = | highest mount = <!--name--> | Country heading = 所属 | country = {{JPN}} | country admin divisions title = 県 | country admin divisions = {{flagicon|島根県}} [[島根県]] | country admin divisions title 1 = 郡 | country admin divisions 1 = [[隠岐郡]] | country admin divisions title 2 = 町 | country admin divisions 2 = [[File:Flag of Okinoshima, Shimane.svg|border|25x20px|隠岐の島町町旗]] [[隠岐の島町]] | country capital = | country largest city = | country largest city population = | country leader title = | country leader name = | country 1 = | country 1 admin divisions title = | country 1 admin divisions = | country 1 admin divisions title 1 = | country 1 admin divisions 1 = | country 1 admin divisions title 2 = | country 1 admin divisions 2 = | country 1 capital city = | country 1 largest city = | country 1 largest city population = | country 1 leader title = | country 1 leader name = | demonym = | population = 0 | population as of = | density km2 = 0 | density footnotes = | ethnic groups = | website = | additional info = }} '''ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း''' သို့မဟုတ် '''ရိုးဆိုခုဂျိမ''' （ローソクじま） သည် ဂျပန်နိုင်ငံ, ချူးဂိုခုဒေသ၊ ရှိမနဲခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ကျွန်းငယ်လေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ဒိုးဂေါ့ဂျိမကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရှိကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် မီတာ ၂၀ ခန့် ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== [[File:Rosoku-is.jpg|thumb|220px|left|နေဝင်ချိန် မြင်တွေ့ရသည့် ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း]] ဖယောင်းတိုင်ကျွန်းသည် အိုခိကျွန်းစုတွင် ပါဝင်ပြီး လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းဖြစ်သည်။<ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ဧရိယာသည် ၀.၀၀၂၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။<ref>菅田 正昭 編・著 『日本の島事典』 p.266 三交社 1995年6月25日発行 ISBN 4-87919-554-5</ref><ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ဤကျွန်းသည် ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ငါးသန်းမတိုင်မီက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ <ref>『[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/files/kouhou/613b061fa670855db3cad6061d766efc.pdf 総合誌 隠岐の島 2008年8月号]{{Dead link|date=April 2026 }}』隠岐の島町、2008年、p.11</ref>ကျွန်းသည် ဖယောင်းတိုင်ကဲ့သို့ ရှည်လျားသေးသွယ်သည့် ပုံစံရှိပြီး၊ အထူးသဖြင့် ညနေစောင်းနေဝင်ချိန်တွင် ကျောက်ဆောင်အစွန်းတွင် နေသည် ဖယောင်းတိုင်မီးညှိထားသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း (ရိုးဆိုခုဂျိမ) ဟူသည့် အမည်ဖြစ်လာသည်။ "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ" (大山隠岐国立公園) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြစ် တည်ရှိကာ<ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ထူးခြားသည့်ကျောက်ဆောင်ပုံစံကြောင့် လူကြိုက်များသည့် ခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း တည်ရှိနေမှုကိုအိုခိကျွန်းစုတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ရှေးယခင်ကာလကတည်းက သိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ခရီးသွားလာမှုလည်း တိုးတက်များပြားလာသည့်အခါတွင် ကျွန်းပြင်ပတွင် နေထိုင်ကြသူများပါ သိလာကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွန်းစုထဲတွင် အဓိကခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင်ထုတ်လုပ်သည့် ပင်လယ်ရေညှိဆား၏ ထုတ်ကုန်အမည်ကိုလည်း "ရိုးဆိုခုဂျိမ" ဟူသည့် အမည်ကို ပေးထားသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ယခင်ကတည်းက အိုခိကျွန်းစုကို ကိုယ်စားပြုသည့် လှပသည့်နေရာဖြစ်သည့် ဟခုဂျိကမ်းခြေသို့ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့် အပျော်စီးလှေများကို ရိုဆိုခုဂျိမသို့ သွားရောက်ရန်အတွက် ဧည့်သည်များက အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>『[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/files/gikai/ea71fda0f7fd14ce8b1f933149a23d4e.pdf 隠岐の島議会だより 2009年10月号]{{Dead link|date=April 2026 }}』隠岐の島町、2009年、p.5</ref>。 ယခင်က ဧည့်သည်တစ်ဦးချင်းစီအတွက် လုပ်အားပေးသူက လိုက်လံရှင်းပြပေးသည့် ပုံစံဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ အခပေးရသည့် လှေဖြင့် ကြိုတင်မှာယူစီးနင်းရသည့် ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ရိုးဆိုခုဂျိမကျောင်ဆောင်ရှိရာမှ မိနစ် ၂၀ ခန့်အကွာရှိ အိုမိုဆုခိုး (重栖港) နှင့် ဖုခုရခိုးဆိပ်ကမ်း (福浦港) များ လှေသည် စတင်ထွက်ခွာသည်။ ထိုလှေများသည်လည်း ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိသာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။<ref>[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/sightseeing/yearly_event.html 年間の主なイベント] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413230135/http://www.town.okinoshima.shimane.jp/sightseeing/yearly_event.html |date=13 April 2010 }}（隠岐の島町ホームページ）</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] dolenai4z24fj4vxmo455e2n8l7e9zq 0 284281 1028373 1026883 2026-04-29T16:56:12Z Mkant00 135890 1028373 wikitext text/x-wiki ကိန်းသီအိုရီတွင် ကိန်းပြည့် {{mvar|n}} တစ်ခု၏ '''{{nowrap|{{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း}} တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း''' သို့မဟုတ် '''{{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း အစဉ်''' ဆိုသည်မှာ {{mvar|n}} ကို စား၍ပြတ်သော သုဒ္ဓကိန်း {{mvar|p}} ၏ အမြင့်ဆုံး ထပ်ကိန်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းကို <math>\nu_p(n)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ အခြားတစ်နည်းဆိုရသော် <math>\nu_p(n)</math> သည် <math>n</math> ၏ သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းတွင် <math>p</math> ပါဝင်သည့် ထပ်ကိန်းဖြစ်သည်။ {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းသည် သာမန် ပကတိတန်ဖိုး (absolute value) နှင့် ဆင်တူသော်လည်း အဓိကကွာခြားချက်မှာ {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုးသည် အာခီမီးဒီးစ် (Archimedean) မဟုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သာမန် ပကတိတန်ဖိုးအပေါ် မူတည်၍ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ပြည့်စုံစေခြင်း (completion of the rational numbers) သည် ကိန်းစစ်များ <math>\mathbb{R}</math> ကို ရရှိစေသော်လည်း {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုးအပေါ် မူတည်၍ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ ပြည့်စုံစေခြင်းသည် {{nowrap|{{mvar|p}}-အခြေခံကိန်းများ}} <math>\mathbb{Q}_p</math> ကို ရရှိစေသည်။<ref> {{cite book | first1= David S.|last1= Dummit |first2=Richard M. |last2=Foote | year = 2003 | title = Abstract Algebra | edition = 3rd | publisher = Wiley | isbn = 0-471-43334-9 | pages = 758–759 }}</ref> [[Image:2adic12480.svg|thumb|right|200px|သဘာဝကိန်းများကို ၎င်းတို့၏ ၂-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းများအလိုက် ဖြန့်ဝေထားမှုဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ နှစ်၏ ထပ်ကိန်းများကို ဒသမကိန်းစနစ်ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသည်။ သုညတွင် အဆုံးမရှိသော တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း ရှိသည်။]] == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ == {{mvar|p}} သည် သုဒ္ဓကိန်း တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ === ကိန်းပြည့်များ === ကိန်းပြည့် <math>n</math> တစ်ခု၏ '''{{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း''' ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math> \nu_p(n)= \begin{cases} \mathrm{max}\{k \in \mathbb{N}_0 : p^k \mid n\} & \text{if } n \neq 0\\ \infty & \text{if } n=0, \end{cases} </math> ဤတွင် <math>\mathbb{N}_0</math> သည် သဘာဝကိန်းများ အစုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းတွင် သုညလည်း ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် <math>m \mid n</math> သည် <math>n</math> အား <math>m</math> ဖြင့် စားပြတ်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် <math>\nu_p</math> သည် ဖန်ရှင် <math>\nu_p \colon \mathbb{Z} \to \mathbb{N}_0 \cup{\infty} </math> တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Ireland |first1=K. |last2=Rosen |first2=M. |date=2000 |title=A Classical Introduction to Modern Number Theory |publisher=Springer-Verlag |location=New York |page=3}}{{ISBN needed}}</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>|{-12}| = 12 = 2^2 \cdot 3^1 \cdot 5^0</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\nu_2(-12) = 2</math> ၊ <math>\nu_3(-12) = 1</math> နှင့် <math>\nu_5(-12) = 0</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း <math>p^k \parallel n</math> ကို <math>k = \nu_p(n)</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ရန် တစ်ခါတစ်ရံ အသုံးပြုသည်။<ref>{{Cite book |last1=Niven |first1=Ivan |author1-link=Ivan M. Niven |last2=Zuckerman |first2=Herbert S. |last3=Montgomery |first3=Hugh L. |author3-link=Hugh Lowell Montgomery |title=An Introduction to the Theory of Numbers |url=https://archive.org/details/introductiontoth0000nive |date=1991 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |edition=5th |isbn=0-471-62546-9 |page=[https://archive.org/details/introductiontoth0000nive/page/4 4]}}</ref> <math>n</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့် တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\nu_p(n) \leq \log_p n</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>n \geq p^{\nu_p(n)}</math> မှနေ၍ တိုက်ရိုက် သက်ရောက်သည်။ === ရာရှင်နယ်ကိန်းများ === {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းကို [[ရာရှင်နယ်ကိန်း]]များဆီသို့ အောက်ပါ ဖန်ရှင်အဖြစ် တိုးချဲ့နိုင်သည်။ :<math>\nu_p : \mathbb{Q} \to \mathbb{Z} \cup\{\infty\} </math><ref name="infty">with the usual order relation, namely :<math>\infty > n</math>, and rules for arithmetic operations, :<math>\infty + n = n + \infty = \infty</math>, on the extended number line.</ref><ref>{{cite book|last1=Khrennikov |first1=A. |last2=Nilsson |first2=M. |date=2004 |title={{mvar|p}}-adic Deterministic and Random Dynamics |publisher=Kluwer Academic Publishers |page=9}}{{ISBN needed}}</ref> ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math> \nu_p\left(\frac{r}{s}\right)=\nu_p(r)-\nu_p(s). </math> ဥပမာအားဖြင့် <math>\tfrac{9}{8} = 2^{-3}\cdot 3^2</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\nu_2 \bigl(\tfrac{9}{8}\bigr) = -3</math> နှင့် <math>\nu_3 \bigl(\tfrac{9}{8}\bigr) = 2</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့သော ဂုဏ်သတ္တိများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ :<math>\nu_p(r\cdot s) = \nu_p(r) + \nu_p(s)</math> :<math>\nu_p(r + s) \geq \min\bigl\{ \nu_p(r), \nu_p(s)\bigr\}</math> ထို့ပြင် <math>\nu_p(r) \neq \nu_p(s)</math> ဖြစ်ပါက :<math>\nu_p (r + s)= \min\bigl\{ \nu_p(r), \nu_p(s)\bigr\}</math> ဤနေရာတွင် <math>\min</math> သည် ကိန်းနှစ်ခုအနက် ပိုငယ်သောတန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ === ကိန်းပြည့်များ၏ {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းအတွက် ပုံသေနည်း === လီဂျန်ဒါ၏ ပုံသေနည်း (Legendre's formula) က <math>\nu_p(n!)=\sum_{i=1}^{\infty{}}{\left\lfloor{\frac{n}{p^i}}\right\rfloor{}}</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြသသည်။ မည်သည့် အပေါင်းကိန်းပြည့် {{mvar|n}} အတွက်မဆို <math>n = \frac{n!}{(n-1)!}</math> ဖြစ်၍ <math>\nu_p(n)=\nu_p(n!)-\nu_p((n-1)!)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\nu{}_p(n)=\sum_{i=1}^{\infty{}}{\bigg(\left\lfloor{\frac{n}{p^i}}\right\rfloor{}-\left\lfloor{\frac{n-1}{p^i}}\right\rfloor{}\bigg)}</math> ဖြစ်သည်။ ဤအဆုံးမရှိ ပေါင်းလဒ်ကို <math>\sum_{i=1}^{\lfloor{\log_p{(n)}\rfloor{}}}{\bigg(\left\lfloor{\frac{n}{p^i}}\right\rfloor{}-\left\lfloor{\frac{n-1}{p^i}}\right\rfloor{}\bigg)}</math> အထိ လျှော့ချနိုင်သည်။ ဤပုံသေနည်းကို အနုတ်ကိန်းပြည့် တန်ဖိုးများအထိ တိုးချဲ့နိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>\nu{}_p(n) =\sum_{i=1}^{\lfloor{\log_p{(|n|)}\rfloor{}}}{\bigg(\left\lfloor{\frac{|n|}{p^i}}\right\rfloor{}-\left\lfloor{\frac{|n|-1}{p^i}}\right\rfloor{}\bigg)}</math> == {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုး == {{anchor|p-adic norm}} ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ သဘောတရားအရ စစ်မှန်သော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] တစ်ခု မဟုတ်သော်လည်း {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း စံနှုန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့် [[ရာရှင်နယ်ကိန်း|<math>\mathbb{Q}</math>]] အပေါ်ရှိ {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုးကို အောက်ပါ ဖန်ရှင်အနေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>{{cite book | last = Murty | first = M. Ram | doi = 10.1007/978-1-4757-3441-6 | isbn = 0-387-95143-1 | mr = 1803093 | pages = 147–148 | publisher = Springer-Verlag, New York | series = Graduate Texts in Mathematics | title = Problems in analytic number theory | volume = 206 | year = 2001}}</ref> :<math>|\cdot|_p \colon \Q \to \R_{\ge 0} </math> ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>|r|_p = p^{-\nu_p(r)} .</math> ထို့ကြောင့် မည်သည့် <math>p</math> အတွက်မဆို <math>|0|_p = p^{-\infty} = 0</math> ဖြစ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် <math>|{-12}|_2 = 2^{-2} = \tfrac{1}{4}</math> နှင့် <math>\bigl|\tfrac{9}{8}\bigr|_2 = 2^{-(-3)} = 8 </math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုးသည် အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသည်။ :{| class="wikitable" |- |အနုတ်ကိန်းမဟုတ်ခြင်း (Non-negativity) || <math>|r|_p \geq 0</math> |- |အပေါင်းကိန်းသေချာမှု (Positive-definiteness)|| <math>|r|_p = 0 \iff r = 0</math> |- |မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (Multiplicativity) || <math>|r s|_p = |r|_p|s|_p</math> |- |အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်ခြင်း (Non-Archimedean) || <math>|r+s|_p \leq \max\left(|r|_p, |s|_p\right)</math> |} မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (multiplicativity) <math>|r s|_p = |r|_p|s|_p</math> အရ ယူနစ်ရင်းများ (roots of unity) ဖြစ်သော <math>1</math> နှင့် <math>-1</math> တို့အတွက် <math>|1|_p=1=|{-1}|_p</math> ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပြီး ရလဒ်အနေဖြင့် <math>|{-r}|_p = |r|_p </math> လည်း ဖြစ်သည်။ နိမ့်ကျစွာပေါင်းမှု (subadditivity) <math>|r+s|_p \leq |r|_p + |s|_p</math> သည် အာခီမီးဒီးစ်မဟုတ်သော (non-Archimedean) တြိဂံ မညီမျှခြင်း <math>|r+s|_p \leq \max\left(|r|_p, |s|_p\right)</math> မှနေ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ === မြှောက်လဒ် ပုံသေနည်း === ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation) <math>p^{-\nu_p(r)} </math> တွင် အခြေခံ <math>p</math> ကို ရွေးချယ်မှုသည် ဂုဏ်သတ္တိအများစုအတွက် ကွာခြားမှုမရှိစေသော်လည်း ၎င်းသည် ဤမြှောက်လဒ် ပုံသေနည်းကို အထောက်အကူပြုသည်။ :<math>\prod_{0, p} |r|_p = 1</math> ဤနေရာတွင် မြှောက်လဒ်ကို သုဒ္ဓကိန်းများ <math>p</math> အားလုံးနှင့် <math>|r|_0</math> ဟု သတ်မှတ်ရေးသားထားသော ပုံမှန် ပကတိတန်ဖိုး အပေါ်တွင် တွက်ချက်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း ကို ရိုးရှင်းစွာ တွက်ချက်ခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ သုဒ္ဓဆခွဲကိန်း <math>p^k</math> တစ်ခုစီတိုင်းသည် {{mvar|p}}-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုး တွက်ချက်ရာတွင် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်ကိန်းအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပုံမှန် အာခီမီးဒီးစ် ပကတိတန်ဖိုးနှင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ အားလုံးချေဖျက်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ အော့စထရော့စကီး သီအိုရမ် (Ostrowski's theorem) အရ ပုံသေနည်းတွင် ပါဝင်သော ပုံမှန် နှင့် p-အခြေခံကိန်း ပကတိတန်ဖိုးများ အားလုံးသည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှု အထိ (up to equivalence) တူညီသော ပကတိတန်ဖိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အလားတူ မြှောက်လဒ် ပုံသေနည်းတစ်ခုကို အလုံးစုံ ဖီးလ်ဒ်များ (global fields) ကို နဂိုမှန်အဆိုအရ သတ်မှတ်ရန် အသုံးပြုနိုင်ပြီး ထိုဖီးလ်ဒ်များထဲတွင် ရာရှင်နယ်ကိန်းများသည် အရှင်းလင်းဆုံး ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ===အကွာအဝေး ဖန်ရှင် နှင့် ပြည့်စုံစေခြင်း (metric and completion) === [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] တစ်ခုကို အစု <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်တွင် အောက်ပါအကွာအဝေး ဖန်ရှင် တစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ အဆိုပါ အကွာအဝေး ဖန်ရှင်သည် အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်သော အကွာအဝေး ဖန်ရှင် ဖြစ်ပြီး ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (translation-invariant) ရှိသည်။ ၎င်းကို :<math>d \colon \Q \times \Q \to \R_{\ge 0} </math> အနေဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>d(r,s) = |r-s|_p .</math> ဤအကွာအဝေး ဖန်ရှင်အပေါ် အခြေခံ၍ <math>\mathbb{Q}</math> ကို ပြည့်စုံစေခြင်း အားဖြင့် p-အခြေခံကိန်းများ ပါဝင်သော အစု <math>\mathbb{Q}_p</math> ရစေသည်။ ရာရှင်နယ်ကိန်းများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့သည်ဖီးလ်ဒ် (field) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ p-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း နှင့် ပကတိတန်ဖိုး တို့ကို <math>\mathbb{Q}_p</math> သို့ တိုးချဲ့နိုင်သောကြောင့် ၎င်းသည် ပြည့်စုံသော တန်ဖိုးဖြတ် ဖီးလ်ဒ် (complete valued field) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 0kg710zzgm7knle5bklfb5at5zw6vv9 100 284377 1028458 1026002 2026-04-30T05:04:34Z Salai Rungtoi 22844 1028458 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=16|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt(BBC)]] <!-- All news items above this line -->}} a7lnanwfj9iffrbsmj4vjazrxqiscy2 0 284548 1028378 1026584 2026-04-29T17:04:29Z Mkant00 135890 1028378 wikitext text/x-wiki ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် (endomorphism) ဆိုသည်မှာ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (mathematical object) တစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဆီသို့ သွားသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book |last=Lang |title=Algebra |pages=10}}</ref> ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့်ဆိုရလျှင် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ဆိုသည်မှာ ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဆီသို့ သွားသော မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last=Lang|title=Algebra|pages=54}}</ref> အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) တစ်ခုလည်းဖြစ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် (automorphism) ဟုခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) <math>V</math>၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု (linear map) <math>f: V \rightarrow V</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ အုပ်စု (group) <math>G</math>၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (group homomorphism) <math>f: G \rightarrow G</math> ဖြစ်သည်။ [[File:Orthogonal projection.svg|frame|right|မျဉ်း <math>m</math> ပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျ ပရိုဂျက်ရှင်း (orthogonal projection) ချခြင်းသည် ပြင်ညီပေါ်ရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (linear operator) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် မဟုတ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။]] ယေဘုယျအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မည်သည့် ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များအကြောင်းကို ဆွေးနွေးနိုင်သည်။ Set ကတ်တဂိုရီ (category of sets) တွင်မူ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် အစု (set) <math>S</math> တစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဆီသို့ သွားသော ဖန်ရှင်များ (functions) ဖြစ်ကြသည်။ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို <math>X</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) သည် <math>X</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုကို ထပ်မံရရှိစေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>X</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး ပါဝင်သော အစုသည် မိုနွိုက် (monoid) တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းတည်ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ Set ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပါက ၎င်းကို အပြည့်အဝ အသွင်ပြောင်း မိုနွိုက် (full transformation monoid) ဟုခေါ်ပြီး <math>\text{End}(X)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ကို အလေးပေးဖော်ပြလိုပါက <math>\text{End}_C(X)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ == အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ == ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) <math>X</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် ဟုခေါ်သည်။ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး ပါဝင်သော အစုသည် <math>\text{End}(X)</math> ၏ အစုပိုင်း (subset) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအစုသည် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ (group structure) ရှိပြီး ၎င်းကို <math>X</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု (automorphism group) ဟုခေါ်ကာ <math>\text{Aut}(X)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုဖော်ပြသည်။ အောက်ပါ ပုံကြမ်းတွင် မြားများသည် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု (logical implication) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည် ။ {| style="border:none;" |- | align="center" width="42%" | အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် | align="center" width="16%" | ⇒ | align="center" width="42%" | အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် |- | align="center" | ⇓ | | align="center" | ⇓ |- | align="center" | အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် | align="center" | ⇒ | align="center" | ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် |} == အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းများ == အဘီလီယန်အုပ်စု (abelian group) <math>A</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် နှစ်ခုကို <math>(f + g)(a) = f(a) + g(a)</math> နိယာမအရ ပေါင်းနိုင်သည်။ ဤသို့ ပေါင်းခြင်းနှင့်အတူ ဖန်ရှင်ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှောက်ခြင်းအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ အဘီလီယန်အုပ်စုတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ကွင်း (ring) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းတည်ရှိစေသည်။ ၎င်းကို အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း (endomorphism ring) ဟုခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{Z}^n</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များအစုသည် ကိန်းပြည့် (integer) အစုဝင်များပါဝင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ (matrices) အားလုံး၏ ကွင်းဖြစ်သည်။ အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (preadditive category) အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များနည်းတူ ဗက်တာရပ်ဝန်း သို့မဟုတ် မော်ဂျူး (module) တစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များသည်လည်း ကွင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းတည်ရှိစေသည်။ အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စုတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် သာမန်အားဖြင့် ကွင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ နီးပါးကွင်း (near-ring) ဟုခေါ်သော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကိုသာ ထုတ်လုပ် (generate) ပေးသည်။ ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) ပါရှိသော ကွင်းတိုင်းသည် ၎င်း၏ ပုံမှန် [[မော်ဂျူး]] (regular module) ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းနှင့် ပြောင်းပြန်ကွင်း သဘောတရားအထိ (up to opposite ring) ထပ်တူညီသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် အဘီလီယန်အုပ်စုတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>Jacobson (2009), p. 162, Theorem 3.2.</ref> သို့သော်လည်း မည်သည့် အဘီလီယန်အုပ်စု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းမှ မဟုတ်သော ကွင်းများလည်း တည်ရှိသည်။ == အော်ပရေတာ သီအိုရီ == များသောအားဖြင့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီ (concrete category) များနှင့် အထူးသဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (vector spaces) အတွက် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် အစုတစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဆီသို့ သွားသော ပုံဖော်မှုများ (maps) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ထိုအစုပေါ်ရှိ တစ်လုံးသွင်း အော်ပရေတာများ (unary operators) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစုဝင်များ အပေါ် သက်ရောက်ကြပြီး အစုဝင်များ၏ ပတ်လမ်း (orbit) ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်စေသည်။ ကတ်တဂိုရီအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) သို့မဟုတ် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း| အကွာအဝေး ဖန်ရှင်]] (metric) စသည့် နောက်ထပ် တည်ဆောက်ပုံများအပေါ် မူတည်၍ ထိုသို့သော အော်ပရေတာများသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (boundedness) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည်။ ပိုမိုအသေးစိတ်သော အချက်အလက်များကို အော်ပရေတာ သီအိုရီ (operator theory) တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == အန်ဒိုဖန်ရှင်များ == '''အန်ဒိုဖန်ရှင် (endofunction)''' ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) နှင့် ပစ်မှတ်စု (codomain) တို့ တူညီနေသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဟိုမိုမောဖစ် (homomorphic) ဖြစ်သော အန်ဒိုဖန်ရှင်တစ်ခုသည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<math>S</math> သည် အလိုရှိရာ အစု (arbitrary set) တစ်ခုဖြစ်သည်ဆိုပါစို့။ <math>S</math> ပေါ်ရှိ အန်ဒိုဖန်ရှင်များထဲတွင် <math>S</math> ၏ ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် <math>S</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>x</math> ကိုမဆို <math>S</math> အတွင်းရှိ တူညီသော အစုဝင် <math>c</math> နှင့် တွဲဖက်ပေးသည့် ကိန်းသေ ဖန်ရှင်များ (constant functions) လည်း ပါဝင်သည်။ <math>S</math> ၏ ပါမြူတေးရှင်းတိုင်းတွင် ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စုနှင့် တူညီသော ပစ်မှတ်စု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် (bijective) ဖြစ်ပြီး ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ဖန်ရှင်လည်း ဖြစ်သည်။အကယ်၍ <math>S</math> တွင် အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်ပါက <math>S</math> ပေါ်ရှိ ကိန်းသေ ဖန်ရှင်တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ ပစ်မှတ်စု၏ အစုပိုင်းအစစ် (proper subset) ဖြစ်သော ပုံရိပ် (image) တစ်ခု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပြောင်းပြန်လှန်၍လည်း မရနိုင်ပေ။ သဘာဝကိန်း (natural number) <math>n</math> တိုင်းကို <math>n/2</math> ၏ အောက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုး (floor) သို့ တွဲဖက်ပေးသော ဖန်ရှင်တွင် ၎င်း၏ ပစ်မှတ်စုနှင့် တူညီသော ပုံရိပ် ရှိသော်လည်း ၎င်းကို ပြောင်းပြန်လှန်၍ မရနိုင်ပေ။ အဆုံးရှိသော အန်ဒိုဖန်ရှင်များသည် လားရာပြ ဆူဒိုသစ်တောများ (directed pseudoforests) နှင့် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်။ အရွယ်အစား <math>n</math> ရှိသော အစုများအတွက် ထိုအစုပေါ်တွင် အန်ဒိုဖန်ရှင်ပေါင်း <math>n^n</math> ခု ရှိသည်။ ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖြစ်သော အန်ဒိုဖန်ရှင်များ၏ ထူးခြားသော ဥပမာများမှာ [[ကိုယ်ပြန်လှန် (Involution) |ကိုယ်ပြန်လှန်]] (involution) များ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များ (inverses) နှင့် ထပ်တူကျနေသော ဖန်ရှင်များ ဖြစ်သည်။ ==အညွှန်း== <references /> ==ကိုးကား== {{refbegin}} * {{Citation| last=Jacobson| first=Nathan| author-link=Nathan Jacobson| year=2009| title=Basic algebra| edition=2nd| volume = 1 | publisher=Dover| isbn = 978-0-486-47189-1}} {{refend}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 887m79glhzlsax6se57b1bjbqup6r5v 0 284764 1028345 1028080 2026-04-29T14:50:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028345 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဆဂနိုရထားလိုင်း | native_name = {{lang|ja|嵯峨野線}} | color = 878DDC | logo = JRW kinki-E.svg | logo_width = 50 | logo_alt = | image = JRW 221 Sagano.jpg | image_width = 300px | image_alt = | caption = [[221 series]] on a local service | type = Heavy rail | system = Urban Network | locale = [[Kyoto Prefecture]] | start = {{STN|Kyoto|x}} | end = {{STN|Sonobe|x}} | open = {{Start date and age|1897|02|15|df=y}} (San'in Main Line)<br>{{start date and age|1988|03|13|df=y}} (Sagano Line name becomes first used) | owner = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | linelength_km = 34.2 | gauge = {{RailGauge|1067mm}} | electrification = {{1,500 V DC}} ([[overhead lines]]) | speed = {{cvt|120|km/h}} }} [[File:Railway map around Kyoto City (Sagano Line).png|300px|thumb|ဆဂနိုရထားလိုင်း၏ လမ်းပြမြေပုံ]] '''ဆဂနိုရထားလိုင်း''' (嵯峨野線, Sagano-sen) သည် [[ကျိုတိုမြို့]]၏ ဆင်ခြေဖုံးအရပ်များသို့ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရထားလမ်းပိုင်းသည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းနှစ်ပါရှိကာ ခဲအိဟန်းရှင်း (ကျိုတို - အိုဆာကာ - ခိုးဘဲ) မြို့ပြဒေသများကို ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ရထားလိုင်းကို [[အနောက်ဂျပန်ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ (JR West)]] က စီမံသည်။ ရထားလိုင်းသည် [[ကျိုတိုဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]]တွင် ခရီးဆုံးသည်။ ဆဂနိုရထားလိုင်းသည် JR West ကုမ္ပဏီ၏ မြို့တွင်းရထားကွန်ယက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ "ဆဂနိုရထားလိုင်း" ဟူသည့် တရားဝင်အမည်ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ==ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း== {{Main|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}} ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် ရှုခင်းကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းပေါ်တွင် ခရီးသည်များရှုခင်းကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဤလမ်းဟောင်းသည် [[ဟိုဇုမြစ်]]ကမ်းတလျှောက် ပြေးဆွဲပေးနေပြီး နိုင်ငံခြားခရီးသွားများအကြားတွင် ရေပန်းစားသည်။ ဤရထားလိုင်းကို JR West နှင့်အတူ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တို့မှ ပူးပေါင်းကာ တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရထားလိုင်းဝန်ဆောင်မှုများကို စတင်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်းများနှင့် ဘူတာများကို ယခင် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို လက်ရှိအချိန်အထိ JR West က ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဤရထားလိုင်းတွင် ပါဝင်သည့် ဘူတာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]] (ဆဂအရရှိယာမ) - [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ|တိုရော့ခိုအရရှိယာမ]] - [[တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ|တိုရော့ခိုဟိုဇုခယော]] (ဟိုဇုခယော) - [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]] (အုမဟိုရိ)<ref>[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/torokko.php About the Sagano Romantic Train]{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ==ရထားဘူတာများ== *ဆဂနိုရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးသည် ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ *ရထားလိုင်းပေါ်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည့် အမြန်ဝန်ဆောင်မှုရထားများသည် [[ကျိုတိုဘူတာ]]၊ [[နိဂျောဘူတာ]]၊ [[အန်းမချိဘူတာ]]၊ [[ဆဂအရရှိယာမဘူတာ]] တို့တွင် ရပ်ပြီး၊ [[ခမဲအိုခဘူတာ]]မှ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]]အထိလမ်းပိုင်းတွင် ဘူတာတိုင်းတွင် ရပ်သည်၊ *အထူးအမြန်ရထားများသည် ကျိုတိုဘူတာ၊ နိဂျောဘူတာ၊ ခမဲအိုခဘူတာနှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာများတွင်သာ ရပ်သည်။ {| class="wikitable" rules="all" |- !စဉ် !ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ !အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !အမြန်ဝန်ဆောင်မှု !ချိတ်ဆက်မှုများ !တည်နေရာ |- |colspan=7 |'''ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း''' |- |{{RouteBox|JR-E01||#9370db}} |[[ကျိုတိုဘူတာ|ကျိုတို]] |{{lang|ja|京都}} |align="right"|0.0 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[File:Shinkansen jrc.svg|20px]] [[တိုးခိုင်းဒိုးရှင်းခန်းဆန်း]] *[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (JR-A31) *[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]] (JR-A31) *[[File:JRW kinki-B.svg|20px]] [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (JR-B31) *[[File:JRW kinki-D.svg|20px]] [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) *{{Rint|jp|kintetsu|B}} [[ခဲတဲဆွတ်ရထားလိုင်း|ခင်တဲဆွတ်]] [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) *[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|20px]] [[ကျိုတိုမြေအောက်ရထား]] [[ခရဆုမရထာားလိုင်း]] (K11) |rowspan=3|[[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E02||#9370db}} |[[အုမဲခိုဂျိ - ခယောတိုနိရှိဘူတာ|အုမဲခိုဂျိ - ခယောတိုနိရှိ]] |{{lang|ja|梅小路京都西}} |align="right"|1.7 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |- |{{RouteBox|JR-E03||#9370db}} |[[တမ်းဘဂုချိဘူတာ|တန်းဘဂုချိ]] |{{lang|ja|丹波口}} |align="right"|2.5 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |- |{{RouteBox|JR-E04||#9370db}} |[[နိဂျောဘူတာ|နိဂျော]] |{{lang|ja|二条}} |align="right"|4.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[File:Subway KyotoTozai.svg|20px]] ကျိုတိုမြေအောက်ရထား [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] (T15) |rowspan=2|[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E05||#9370db}} |[[အန်းမချိဘူတာ|အန်းမချိ]] |{{lang|ja|円町}} |align="right"|5.8 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E06||#9370db}} |[[ဟနဇိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟနဇိုနို]] |{{lang|ja|花園}} |align="right"|6.9 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |rowspan=3|[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E07||#9370db}} |[[အုဇုမဆဘူတာ|အုဇုမဆ]] |{{lang|ja|太秦}} |align="right"|8.6 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | *[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px]] [[Randen Arashiyama Main Line]] (A8: {{STN|Katabiranotsuji|x}}) *[[File:Number prefix Randen Kitano line.svg|20px]] [[Randen Kitano Line]] (A8: {{STN|Katabiranotsuji|x}}) |- |{{RouteBox|JR-E08||#9370db}} |[[ဆဂအရရှိယာမဘူတာ|ဆဂအရရှိယာမ]] |{{lang|ja|嵯峨嵐山}} |align="right"|10.3 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]] ([[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]]) *[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px]] Randen Arashiyama Main Line (A12: [[ရန်ဒန်ဆဂဘူတာ|ရန်ဒန်ဆဂ]]) |- |{{RouteBox|JR-E09||#9370db}} |[[ဟိုဇုခယောဘူတာ|ဟိုဇုခယော]] |{{lang|ja|保津峡}} |align="right"|14.3 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |rowspan=5|[[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခ]] |- |{{RouteBox|JR-E10||#9370db}} |[[အုမဟိုရိဘူတာ|အုမဟိုရိ]] |{{lang|ja|馬堀}} |align="right"|18.1 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | *Sagano Scenic Railway ([[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]]) |- |{{RouteBox|JR-E11||#9370db}} |[[ခမဲအိုခဘူတာ|ခမဲအိုခ]] |{{lang|ja|亀岡}} |align="right"|20.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E12||#9370db}} |[[နမိခဝဘူတာ|နမိခဝ]] |{{lang|ja|並河}} |align="right"|23.4 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E13||#9370db}} |[[ချိယောခဝဘူတာ|ချိယောခဝ]] |{{lang|ja|千代川}} |align="right"|25.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E14||#9370db}} |[[ယဂိဘူတာ|ယဂိ]] |{{lang|ja|八木}} |align="right"|28.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |rowspan=3|[[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်း]] |- |{{RouteBox|JR-E15||#9370db}} |[[ယောရှိတိုမိဘူတာ (ကျိုတို)|ယောရှိတိုမိ]] |{{lang|ja|吉富}} |align="right"|32.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E16||#9370db}} |[[ဆိုနိုဘဲဘူတာ|ဆိုနိုဘဲ]] |{{lang|ja|園部}} |align="right"|34.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |colspan=7 align="center"|''Continuing service on the [[San'in Main Line]] to {{STN|Fukuchiyama|x}} and beyond'' |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ရထားလိုင်းများ]] rkafghsj8t16sg9wxpqk0dukdswopic 0 284912 1028366 1028205 2026-04-29T16:37:00Z Zawzawaungthwin 100038 အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းခြင်း 1028366 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများပေါ် မူတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သတင်းထောက်များ၏ လုံခြုံရေး အခြေအနေမှာ ကွာခြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ဤစာရင်းတွင် အစိုးရသက်တမ်းအလိုက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ၏ အမည်၊ သတင်းဌာန၊ ရက်စွဲနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများကို ခိုင်လုံသော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ သတင်းအချက်အလက် လက်လှမ်းမမီမှုနှင့် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေများကြောင့် အချို့သော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ကျန်ရှိနေနိုင်ပြီး၊ အချိန်နှင့်အမျှ ဆက်လက်မွမ်းမံသွားမည့် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-03-08 |title=လွတ်လပ်တဲ့သတင်းမီဒီယာ ငါး ခု ထုတ်လုပ်ခွင့်ရုပ်သိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/media-banned-myanmar-military/5806067.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁–၂၀၁၆) == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်သည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလဖြစ်ပြီး စာပေစိစစ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့သော သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများမှာ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် အခြားပုဒ်မများဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ဤစာရင်းတွင် အာမခံဖြင့် အပြင်မှနေ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ မပါဝင်ဘဲ ရဲစခန်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းထောင်များတွင် အမှန်တကယ် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသူများကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင် || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၄ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းရာမှ ပုဒ်မ ၃၅၃၊ ၄၄၈ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ၎င်းအတွက် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ဖြင့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ |- | ၂ || မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို || Daily Eleven || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || လွိုင်ကော်မြို့တွင် သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု၊ အသရေဖျက်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="5" | ၃ || ကိုလူမော်နိုင် || rowspan="5" | ယူနတီဂျာနယ် || ဌာနေသတင်းထောက် || ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၃၁ || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်ရှိ လျှို့ဝှက်ဓာတုလက်နက်စက်ရုံအကြောင်း သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မူလက ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အယူခံဝင်ပြီးနောက် ၇ နှစ်သို့ လျော့ပေါ့ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ |- | ဦးတင့်ဆန်း || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="4" | ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ |- | ကိုရာဇာဦး || သတင်းထောက် |- | ကိုပိုင်သက်ကျော် || သတင်းထောက် |- | ကိုစည်သူစိုး || သတင်းထောက် |- | rowspan="5" | ၄ || ဦးကျော်မင်းခိုင် || rowspan="5" | ဘိုင်မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် || rowspan="5" | ၂၀၁၄ ဇူလိုင် (ဖမ်းဆီး) || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြမှုကြောင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ |- | ဦးနေမင်းထွန်း || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် |- | ကိုအောင်သန်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ကိုဝင်းထင် || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ |- | ကိုမင်းဝသန် || သတင်းထောက် |- | ၅ || ကိုပါကြီး (ခ) ကိုအောင်ကျော်နိုင် || အလွတ်သတင်းထောက် || - || ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာ/အောက်တိုဘာ || သေဆုံး (ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်) || မွန်ပြည်နယ်အတွင်း သတင်းယူနေစဉ် စစ်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မှ ၎င်းအား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | rowspan="2" | ၆ || ကိုသန်းထိုက်သူ || rowspan="2" | [[မြန်မာပို့စ်|မြန်မာပို့စ် ဂျာနယ်]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၅ မတ် ၁၈ (စီရင်ချက်) || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="2" | လွှတ်တော်တွင်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ပြောကြားချက်ကို သတင်းဖော်ပြမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ကိုဆန်းမိုးထွန်း || ဒုသတင်းထောက်ချုပ် |} == NLD အစိုးရလက်ထက် (ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်) (၂၀၁၆–၂၀၂၁) == အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်ဖြစ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ ကနဦးတွင် မျှော်လင့်ချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံရမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ကို အသုံးပြု၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ မတရားအသင်းအက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းထောက်များကို အချုပ်အနှောင်ထားရှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်တို့အပေါ် ဝေဖန်ရေးသားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်သတင်းယူမှုများကြောင့် သတင်းသမားအများအပြားမှာ အာမခံမရဘဲ အချုပ်ခန်းအတွင်းမှ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်များ အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင်ရသူများ မပါဝင်ဘဲ၊ အချုပ်အနှောင်ခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2017-06-26 |title=ဖမ်းဆီးထားသည့် သတင်းထောက်များကို တပ်မတော်က ထိန်းသိမ်းထားဆဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%96%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%8a%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-27 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-04-30 |title=NLD အစိုးရလက်ထက် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပိုကျဆင်း၊ ဖိနှိပ်မှုပိုများလာ |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/press-freedom-and-nld-government-04302020120917.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆–၂၀၂၁) အတွင်း အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များစာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုနေလင်း || [[ဘီဘီစီ]] (BBC) || သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဇွန် ၆ (စီရင်ချက်) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၁၅ ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲသတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား နာကျင်စေမှု (ပုဒ်မ ၃၃၂) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="2" | ၂ || ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင် || rowspan="2" | Eleven Media Group || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="2" | Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အား ရည်ညွှန်းရေးသားမှုကြောင့် ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ |- | ကိုဝေဖြိုး || အယ်ဒီတာချုပ် |- | ၃ || ကိုစိုးမိုးထွန်း<ref>{{Cite web |last=ထက်ခေါင်လင်း |date=0001-11-30 |title=မုံရွာသတင်းထောက်သေဆုံးမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စာနယ်ဇင်းသမားများ တောင်းဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1691/ |access-date=2026-04-29 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-13 |title=မုံရွာမြို့မှာ သတင်းထောက်တစ်ဦး အသတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soemoe-eleven-was-killed-12132016055041.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| Eleven Media Group || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ || လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရ || မုံရွာမြို့ပေါ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေး။<ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2016-12-20 |title=မုံရွာသတင်းထောက်အသတ်ခံရမှု သံသယရှိသူနှစ်ဦး ဖမ်းဆီး |url=https://burmese.voanews.com/a/monywa-jounalist-killed-2-suspect-arrested-/3643438.html |access-date=2026-04-29 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=သတင်းထောက် ကိုစိုးမိုးထွန်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရမှု လေးနှစ်ပြည့်တော့မည် ဖြစ်သော်လည်း ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသဖြင့် အမှုမှန် အမြန်ဆုံး ဖော်ထုတ်ပေးရန် မိသားစုဝင်များ ထပ်မံတောင်းဆို |url=https://news-eleven.com/article/198599 |access-date=2026-04-29 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> |- | rowspan="2" | ၄ || ဦးကျော်မင်းဆွေ<ref>{{Cite news |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် အာမခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40832160 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| rowspan="2" | [[The Voice Weekly|The Voice Daily]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုပြီးဆုံး) || rowspan="2" | "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" သရော်စာကြောင့် တပ်မတော်မှ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ရာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ |- | [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]]|| သရော်စာရေးသူ |- | rowspan="3" | ၅ || ကိုအေးနိုင် || rowspan="2" | [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || သတင်းထောက် || rowspan="3" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂၆ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ထံ သတင်းသွားယူစဉ် မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် သီပေါထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် တပ်မတော်ဘက်မှ အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် || သတင်းထောက် |- | ဦးသိန်းဇော် || ဧရာဝတီ || သတင်းထောက် |- | rowspan="2" | ၆ || [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]] || rowspan="2" | ရိုက်တာ (Reuters) || သတင်းထောက် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်) || rowspan="2" | အင်းဒင်ကျေးရွာ လူသတ်မှုသတင်းကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်စဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2018-03-01 |title=ဖမ်းဆီးခံ ရိုက်တာသတင်းထောက် ၂ ဦး သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆုရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-43247440 |access-date=2026-04-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကိုကျော်စိုးဦး]]|| သတင်းထောက် |- | rowspan="4" | ၇ || Lau Hon Meng || rowspan="2" | TRT World || သတင်းထောက် (စင်ကာပူ) || rowspan="4" | ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၇ || rowspan="4" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="4" | နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်ပါ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အမှုအားလုံးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | Mok Choy Lin || သတင်းထောက် (မလေးရှား) |- | ကိုအောင်နိုင်စိုး || အလွတ်သတင်းထောက် || စကားပြန် |- | ဦးလှတင် || - || ယာဉ်မောင်း |- | rowspan="3" | ၈ || ကိုကျော်ဇောလင်း || rowspan="3" | Weekly Eleven || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ || rowspan="3" | ၂၀၁၈ အောက်တိုဘာ ၉ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝေဖန်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရက အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုနရီမင်း || အယ်ဒီတာ |- | ကိုဖြိုးဝေဝင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ၉|| ဦးအောင်မင်းဦး || DMG || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၁၉ မေ ၁၁ || အမှုဖွင့်ခံရ || သတင်းတပ်ဖွဲ့ (SB) က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇ (၂) ဖြင့် စစ်တွေမြို့မရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၀ || ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့် || Channel Mandalay || ဗီဒီယိုသတင်းထောက် || ၂၀၁၉ မေ ၁၅ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်း ဆန္ဒပြပွဲကို Live လွှင့်ပြသစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၁ || ကိုနေမျိုးလင်း || Voice of Myanmar (VOM) || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၂၀ မတ် ၂၇ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|AA]] အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| DMG || DMG || အယ်ဒီတာ || ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၃ || အမှုဖွင့်ခံရ || ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး စစ်တွေမြို့ အမှတ် (၂) ရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |} == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) လက်ထက်တွင် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သတင်းဌာနများ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သတင်းဌာနရုံးခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် သတင်းသမားများကို ပစ်မှတ်ထားဖမ်းဆီးခြင်းများကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သတင်းထောက်များအား ဖမ်းဆီးရာတွင် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေများဖြင့်ပါ ပြင်းထန်စွာ တိုးမြှင့်အရေးယူခဲ့သည်။ သတင်းရယူနေစဉ်အတွင်း လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးခြင်းနှင့် တိုက်ပွဲများအတွင်း လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်သေဆုံးခြင်းများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် သတင်းဌာနအများအပြားမှာ နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိမ်းရှောင်၍ သတင်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခရောင်းလမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56980738 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || မရွှေရည်ဝင်း<ref>{{Cite web |last=ခင်ဖြူထွေး |date=2021-07-02 |title=အကျဉ်းထောင်က ပြန်လွတ်လာသူ သတင်းထောက်မရွှေရည်ဝင်း |url=https://burmese.voanews.com/a/women-journalist-shwe-yee-win-07-02-2021/5951116.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || One News || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ပုသိမ်အကျဉ်းထောင်၌ ၅ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ဇွန် ၃၀ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၂ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ခေတ္တဖမ်းဆီးခံရ || အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်။ |- | ၃ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || မကေဇွန်နွေး || [[မြန်မာနောင်း]] || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ မြေနီကုန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထိန်းမ်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုအောင်ရဲကို၊ ကိုရဲမျိုးခန့်၊ ကိုသိန်းဇော်၊ ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်၊ ကိုဗညားဦး || ဆဲဗင်းဒေး၊ MPA၊ AP၊ ဇီးကွက်၊ အလွတ်တန်း || သတင်းထောက်/ဓာတ်ပုံ || || ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရသည်။AP သတင်းဌာနမှ ကိုသိန်းဇော်မှာမူ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့က ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2021-03-26 |title=စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းသမားများ ဆက်တိုက် အဖမ်းခံနေရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/03/26/239913.html |access-date=2026-04-28 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> |- | ၅|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုပါပွီး || The Hakha Times || CEO || ဖမ်းဆီးခံရ || ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ || ကိုရဲရင့်ထွန်း<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင် ၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10875/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| သံတော်ဆင့် (ပုသိမ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသည်။ |- | ၇ || မတ် ၁ || ကိုအောင်ကျော်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံရသည့် မြိတ်မှ DVB သတင်းထောက် မိသားစုနှင့် တွေ့ခွင့်မရသေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5980/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || DVB (မြိတ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ တွင် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၈|| မတ် ၅ || colspan="4" | မြေလတ်အသံ သတင်းဌာန || မကွေးမြို့အခြေစိုက် မြေလတ်အသံသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၉|| မတ် ၆ || ကိုဝဏ္ဏစိုး || Eleven || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မိတ္ထီလာမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းနေ့မွန်းလွဲပိုင်း၌ပင် ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၀|| မတ် ၈ || colspan="4" | [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန || ရန်ကုန်၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကား ၅ စီးခန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၁၁|| မတ်လ || ကိုစိုးမင်းသူ || မျက်မှောက်ခေတ် || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မန္တလေးမြို့တွင် သတင်းရယူနေစဉ် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မန္တလေးအိုးဘိုအကျဉ်းထောင်၌ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၂|| မတ် ၈ || စိုင်းဇင်ဒီဒီဇုံ || Eastern Review || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် သတင်းရယူနေစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် သတင်းသမားဖြစ်ကြောင်း တောင်ကြီးမြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာသမားများက အတည်ပြုပေးပြီး ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသည့်နေ့ (မတ်လ ၈ ရက်) နေ့ခင်းပိုင်းတွင်ပင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံ သတင်းသမား ၁ ဦး ပြန်လွတ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/450162 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၃|| မတ် ၉ || colspan="4" | ကမာရွတ်မီဒီယာ ရုံးခန်း || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရှိ ရုံးခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၁၄|| မတ် ၉ || ကိုနောင်ရိုး<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=ဖားကန့်က အလွတ်သတင်းထောက် နှစ်ယောက် ထောင်တစ်နှစ်ခွဲစီ ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hpa-khant-freelance-journalist-sentenced-one-and-half-year-in-jail-03302022105331.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ မတ် ၉ တွင် ဖားကန့်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၅|| မတ် ၉ || colspan="4" | [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]] ရုံးချုပ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=သန်လျင် Star City အိမ်ရာရှိ Mizzima သတင်းဌာနရုံးကို စစ်ကောင်စီဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6010/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ သန်လျင်မြို့နယ်၊ Star City ရှိ ရုံးချုပ်နေရာဟောင်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သော်လည်း ဖမ်းဆီးခံရသူ မရှိပါ။ |- | ၁၆ || မတ် ၉ || ကိုနေသန်မောင် || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။ |- | ၁၇ || မတ် ၉ || ကိုဟံသာညိန်း || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် (စုစုပေါင်း) || လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် အတူဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၅၀၅ (က) နှင့် အီလက်ထရောနစ်ပုဒ်မတို့ဖြင့် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၁၈|| မတ် ၁၁ || Robert Bociaga<ref>{{Cite web |title=ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ပိုလန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-79848 |access-date=2026-04-28 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် (ပိုလန်နိုင်ငံသား) || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || တောင်ကြီးမြို့တွင် သတင်းရယူစဉ် အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ လဝကအက်ဥပဒေ ၁၃(၁) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရပြီး ဒဏ်ငွေ ၂ သိန်းပေးဆောင်ခဲ့ရကာ တောင်လေးလုံးထောင်တွင် ၁၁ ရက်ကြာ ချုပ်နှောင်ခံရပြီးနောက် မတ် ၂၂ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၉|| မတ် ၁၆ || ဦးမင်းမင်းအောင် နှင့် ဒေါ်မေသွယ်အောင် || The Voice Daily / [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || ဥက္ကံမြို့နယ်တွင် သတင်းယူနေစဉ် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးစလုံး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်မေသွယ်အောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၈၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ လ ကျခံခဲ့ရပြီး၊ ဦးမင်းမင်းအောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၁၄၊ ၄၃၆၊ ၃၃၂ တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂၀ || မတ် ၁၉ || ကိုမင်းညို || DVB (ပြည်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- | ၂၁ || မတ် ၁၉ || ကိုအောင်သူရ || [[BBC]] || သတင်းထောက် || ၃ ရက် စစ်မေးခံရ || နေပြည်တော်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၂ || မတ် ၁၉ || ကိုသန်းထိုက်အောင် || [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်(ပြန်လွတ်-၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကိုအောင်သူရနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၃ || မတ် ၂၁ || ကိုအောင်ကိုကိုလတ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=​ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နေပြည်တော်သတင်းထောက်တစ်ဦး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6223/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || မတ် ၂၁ တွင် ရဲစခန်းသို့ ပစ္စည်းသွားထုတ်ရာမှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၄|| မတ် ၂၄ || နန်းနန်းတိုင်း၊ နန်းဝင်းရီ၊ ဦးတင်အောင်ကျော် နှင့် စိုင်းစည်သူ<ref>{{Cite web |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ - Progressive Voice |url=https://progressivevoicemyanmar.org/my/2021/12/11/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99 |access-date=2026-04-28 |website=progressivevoicemyanmar.org |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သတင်းထောက်၊ ထုတ်ဝေသူနှင့် ဝန်ထမ်း || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဟိုပုံးမြို့ရှိ ရုံးခွဲတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့ ၄ ဦးစလုံးအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=0001-11-30 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9632/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၂၅|| မတ် ၂၆ || ဦးတင်ရွှေ (တင်ရွှေ-မင်းဘူး) || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ || မကွေးတိုင်း၊ မင်းဘူးမြို့တွင် ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂၆|| မတ် ၂၇ || ကိုထက်မြတ်သူ || Voice of Thanbyuzayat || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် သတင်းရယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်က ခြေထောက်ကို သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည့် ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် ပြန်လွတ်၊ သေနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် လမ်းကောင်းစွာ မလျှောက်နိုင် |url=https://burmese.dvb.no/post/494967 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၂၇|| မတ် ၂၇ || ကိုစည်သူလွင် || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဒဏ်ရာရရှိ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || မန္တလေးမြို့တွင် သတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ညာဖက်လက်တွင် ကျည်ထိမှန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ |- | ၂၈|| မတ် ၂၉ || မချန်ဘူ နှင့် ကိုလရော်<ref>{{Cite web |date=2021-10-19 |title=အဖမ်းခံထားရတဲ့ မြစ်ကြီးနား သတင်းထောက်တွေ ပြန်လွတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myitkyina-journalists-released-10192021043101.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || 74 Media / Kachinwaves || သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || မြစ်ကြီးနားမြို့ အေးစေတီကြက်ခြေနီရုံးအနီး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် မြစ်ကြီးနားထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၂၉ || ဧပြီ ၃ || colspan="4" | The Hakha Post <ref>{{Cite web |date=2021-04-05 |title=The Hakha Post သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီတပ် ဝင်စီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-hakha-post-news-agency-04052021033311.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ဟားခါးမြို့ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၃၀ || ဧပြီ ၄ || ကိုငြိမ်းချမ်းမိုး || CJ သတင်းထောက် || အပျော်တမ်းဓာတ်ပုံဆရာ / သီချင်းရေးဆရာ || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်၊ တာမွေမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်း၊ ဓမ္မစိန္တာလမ်းပေါ်တွင် သွားလာနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖမ်းဆီးစဉ် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို ခြေထောက်ဖြင့် ကန်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း မျက်မြင်များက ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်တွင် နေထိုင်သူဖြစ်ပြီး အလှဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခြင်းနှင့် သီချင်းရေးသားခြင်းများ လုပ်ကိုင်သည့် လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်မြောင်းတွင် အပျော်တမ်းဓာတ်ပုံဆရာ ၁ ဦး ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/456128 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၃၁|| ဧပြီ ၅ || ကိုလပြည့် || Bago Weekly (ပြည်) || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပြည်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၃၂|| ဧပြီ ၅ || ကိုဇင်သော်နိုင် || Myanmar Post Weekly || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၃၃|| ဧပြီ ၆ || ကိုသက်နိုင်ဝင်း || DVB || CJ သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မင်းလှမြို့ရှိ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်တစ်ခုတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ သာယာဝတီထောင်တွင်းတရားရုံးက ၂၀၂၁ ဇွန် ၁၆ ရက်တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းထောင်တွင် ၁၉၅ ရက်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Bago Weekly နှင့် မြေလတ်အသံတို့တွင်လည်း အလွတ်တန်းသတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မင်းလှ အခြေစိုက် DVB CJ သတင်းထောက် ကိုသက်နိုင်ဝင်း ပြန်လွတ် |url=https://burmese.dvb.no/post/494696 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၃၄ || ဧပြီ ၈ || ဒေါ်သင်းသင်းအောင် နှင့် ကိုဂျိမ်းပူထောင်း<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-04-09 |title=မဇ္ဈိမသတင်းဌာန ဝန်ထမ်းဟောင်း ၂ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/mizzima-news-2-former-journalist-arrested-/5845843.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || ဒါရိုက်တာ/သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းခံရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၅|| ဧပြီ ၁၁ || colspan="4" | မျက်မှောက်ခေတ် || စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မုံရွာမြို့၊ ချမ်းမြဝတီရပ်ကွက်၊ ဗန္ဓုလလမ်းပေါ်ရှိ မျက်မှောက်ခေတ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက နောက်ဖေးပေါက်မှတစ်ဆင့် ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မျက်မှောက်ခေတ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်က နောက်ဖေးပေါက်မှဖောက်ထွင်း ဝင်ရောက် |url=https://burmese.dvb.no/post/457445 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၃၆|| ဧပြီ ၁၃ || ကိုအားဂျယ် နှင့် ကိုခရစ္စတိုဖာ || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၇|| ဧပြီ ၁၄ || မမျိုးမြတ်မြတ်ပန် || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၈ || ဧပြီ ၁၈ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ပြည်နှင်ဒဏ် || ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သံတမန်ရေးအရ ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃၉|| ဧပြီ ၂၀ || ကိုအောင်မျိုးထက် || အလွတ်တန်း (ကန့်ဘလူ) || အယ်ဒီတာ (ဟောင်း) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှ သတင်းထောက်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၀ || ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | မုံရွာဂေဇက် <ref>{{Cite web |date=2021-04-22 |title=မုံရွာဂေဇက်တိုက် ဝင်စီးခံရမှု နှင့် စစ်ကောင်စီရဲ့သတင်း အမှောင်ချ လုပ်ရပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-press-and-military-control-of-right-to-information-/5862592.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| မုံရွာမြို့ရှိ သတင်းစာတိုက်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၄၁|| ဧပြီ ၂၁ || ကိုနိုင်ထွန်းလင်း || Dakkhina Insight || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || ထားဝယ်မြို့တွင် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၁၄‌၅ ၊ ၅၀၅ (က)(ဂ) တို့ဖြင့် အရေးယူခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ထားဝယ်သတင်းထောက်ကို အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုက ပုဒ်မ ၃ ခုဖြင့် အမှုဖွင့် |url=https://burmese.dvb.no/post/462083 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၂|| ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ တာချီလိတ်မြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၄၃ || ဧပြီ ၂၂ || ကိုချစ်မင်းလှိုင် || - || CJ သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ပခုက္ကူမြို့၊ အမှတ် (၁၄) ရပ်ကွက်ရှိ ဆိုင်တစ်ဆိုင်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နွေဦးတော်လှန်ရေး သတင်းဓာတ်ပုံနှင့် ဗွီဒီယိုမှတ်တမ်းများကို သတင်းဌာနများသို့ ပေးပို့ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ပခုက္ကူအခြေစိုက် CJ သတင်းထောက် ၁ ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ် |url=https://burmese.dvb.no/post/473679 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၄၄|| ဧပြီ ၂၄ || မတူးတူးသာ နှင့် မိသားစုဝင်များ || ဧရာဝတီ / သန်လျင်ပို့စ် || စာတည်း / အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || သန်လျင်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် သားဖြစ်သူ ကိုဉာဏ်လူသစ်၊ မောင်ဖြစ်သူ ကိုရဲနောင်နှင့် သားဖြစ်သူ၏ သူငယ်ချင်း ကိုသီဟထွန်းတို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စာရေးဆရာမ တူးတူးသာ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6599/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၄၅|| ဧပြီ ၂၇ || ကိုနေမျိုးလင်း နှင့် ကိုရှိုင်းအောင် <ref>{{Cite web |date=2021-06-17 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ်နဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦး ပြန်လွတ်လာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/vom-reporters-release-06172021064834.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || VOM || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၁၇) || မန္တလေးမြို့တွင် ဆွေးနွေးလိုသည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံခဲ့ရပြီး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး၌ ရုံးထုတ်စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၄၆|| မေ ၂ || ဦးဆန်းမြင့် || အလွတ်တန်း (ပုသိမ်) || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဦးဆန်းမြင့်သည် ပုသိမ်မြို့တွင် ပြုလုပ်သော ဆန္ဒပြ ပွဲမှန်သမျှ ဓာတ်ပုံလိုက်ရိုက်ပြီး ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်ပေါ် ပြန်တင်သည့်အပြင် သတင်းမီဒီယာသမားများကိုလည်း ပြန်မျှဝေပေးလေ့ရှိသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပုသိမ်မြို့ခံ အလွတ်တန်းဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ဦးဆန်းမြင့် ထောင် ၂ နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/526928 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၇|| မေ ၅ || colspan="4" | ရွှေဖီမြေ သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးအခြေစိုက် ရွှေဖီမြေသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၄၈||မေ ၁၄ || ကိုငြိမ်းချမ်းဝေ || Bago Weekly || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၁ နှစ် ၃ လ || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ်၊ ၂၀၂၂ မတ် ၁၁ တွင် ၁၂၄(ဂ) ဖြင့် ထောင် ၈ နှစ်နှင့် ဒဏ်ငွေ တစ်သောင်း (မဆောင်ပါက ထောင် ၃ လ) အမိန့်ချခံရသည်။ ထောင်ဝင်စာလာတွေ့သည့် ဇနီးဖြစ်သူ၏ ဖုန်းကို စစ်ဆေးရာမှ PDF နှင့် ဆက်နွယ်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဇနီးပါ ထောင်ချခံရသဖြင့် အသက်မပြည့်သေးသော ၂နှစ်ခွဲ သမီးငယ်ပါ ထောင်ထဲတွင် မိခင်နှင့်အတူ လိုက်ပါနေရသည်။<ref>{{Cite web |date=2021-12-17 |title=Bago Weekly သတင်းထောက် ကိုငြိမ်းချမ်းဝေ ထောင်သုံးနှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/bago-weekly-journalist-jail-12172021031038.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-12 |title=Bago Weekly သတင်းထောက် ကိုငြိမ်းချမ်းဝေ ထောင် ၁၁ နှစ်ကျော် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/nyeinchanwai-reporter-was-sentenced-into-11years-in-prison-03122022065948.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၄၉ || မေ ၂၄ || Danny Fenster || Frontier Myanmar || မန်နေဂျင်း အယ်ဒီတာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်လေဆိပ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၀ || မေ ၂၅ || ကိုအောင်မြသန်း || ဧရာဝတီတိုင်းမ် || မအူပင်သတင်းထောက် || ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရ || မေ ၂၅ တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဇူလိုင် ၁၀ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရသည်။ |- | ၅၁|| မေ ၂၅ || ကိုဇော်ဝင်းမောင်<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2022-03-28 |title=သတင်းထောက် ကိုနောင်ရိုး အပါအဝင် လူငယ် ၇ ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲစီ ချမှတ် |url=https://burmese.kachinnews.com/2022/03/28/mar-28-z1/ |access-date=2026-04-28 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၁ မေ ၂၅ ရက် ညပိုင်းတွင် လုံးခင်းသပိတ်သတင်းသွားယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ မတ် ၂၈ ရက်တွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၂|| မေ ၂၈ || ကိုမျိုးသီဟကျော်<ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=မန္တလေးက MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soldiers-arrested-mpa-photographer-in-mandalay-05282021065502.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက်၌ မန္တလေး အိုးဘိုထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅၃|| ဇွန် ၂၅ || colspan="4" | [[သံလွင်တိုင်းမ်]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သံလွင်တိုင်းမ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို ရဲနှင့် စစ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ရုံးခန်းငှားရမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အိမ်ရှင်အား စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ |- | ၅၄|| ဇွန် ၂၆ || ကိုမြင့်မြတ်အောင် (ခေါ်) ကိုဒီမြတ်ငြိမ်း || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၅|| ဇူလိုင် ၁၁ || ကိုခိုင်မြင့်ထွန်း (ခ) ရွှေလင်းသစ် || ရွှေတြိဂံ သတင်းဌာန || သတင်းထောက်ဟောင်း || ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် || တောင်ကြီးမြို့နေအိမ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ PDF သင်တန်းတက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရကာ ၂၀၂၂ ဧပြီ ၅ ရက်တွင် ညောင်ရွှေထောင်တွင်းတရားရုံးက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၁(ဂ) ဖြင့် အမိန့်ချခဲ့သည်။ စစ်ကြောရေးတွင် ရိုက်နှက်ခံရမှုကြောင့် နားတစ်ဖက် မကြားရတော့ပေ။<ref>{{Cite web |date=2022-04-06 |title=တောင်ကြီးမြို့က သတင်းထောက် ကိုခိုင်မြင့်ထွန်း ထောင် ၁၀ နှစ် အမိန့်ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/khaingmyinttun-was-sentenced-to-10-years-in-prison-04062022072404.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၅၆|| ဇူလိုင် ၂၀ || မမြဝန်းရံ၊နန်းခင်ဘုန်းသွယ်၊ မဆုမြတ်နိုး<ref>{{Cite web |title=သံလွင်သွေးချင်းသတင်းဌာနမှ သတင်းသမား ၃ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/476444 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || သံလွင်သွေးချင်း (တောင်ကြီး) || အယ်ဒီတာချုပ်/သတင်းထောက်များ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၅၇|| ဩဂုတ် ၁၅ || ဦးစည်သူအောင်မြင့် နှင့် မထက်ထက်ခိုင်<ref>{{Cite news |title=မီဒီယာသမား ဦးစည်သူအောင်မြင့်နဲ့ မထက်ထက်ခိုင်တို့ကို ဖမ်းဆီးတရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-58285250 |access-date=2026-04-28 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ဘီဘီစီ မီဒီယာအက်ရှင် (မထက်ထက်ခိုင်) || ဝါရင့်သတင်းစာဆရာ နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်တစ်နေရာတွင် အတူတူဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးစည်သူအောင်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅၀၅-က၊ ၁၂၄-က တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်ပြီး မထက်ထက်ခိုင်အား ပုဒ်မ ၁၇-၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ကြောင်း ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | ၅၈||ဩဂုတ် ၃၁ || ကိုဝင်းနိုင်ဦး || Channel Mandalay || သတင်းထောက်ချုပ် || ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် || စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ သရက်ခြံတစ်ခုတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ကနဦးတွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရပြီး လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက လွှတ်မပေးဘဲ အကြမ်းဖက်ပုဒ်မဖြင့် ထပ်မံတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ဧပြီ ၅ ရက်တွင် အိုးဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၂(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၅၉ || စက်တင်ဘာ ၁ || မသူဇာ (ခေါ်) အလှလေးသူဇာ<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-11-22 |title=အလွတ်တန်းသတင်းထောက် မသူဇာ ထောင် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13276/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ကမာရွတ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချခံရသည်။ |- |၆၀ || စက်တင်ဘာ ၁ || ကိုဇော်မိုးဦး || Eleven Media || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကား ၃ စီးဖြင့် လာရောက်ကာ တံခါးအတင်းဖွင့်ခိုင်း၍ ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မြိတ်မြို့က Eleven Media သတင်းထောက် ၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/485196 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၆၁|| စက်တင်ဘာ ၆ || ကိုမှူးအိမ်ဇော်<ref>{{Cite web |last=ချမ်းမြေ့အောင် |date=2021-09-13 |title=သတင်းသမားတွေ ပစ်မှတ်ထား ဖမ်းဆီးခံနေရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/arrested-reporters-09122021225402.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ခေတ္တ ရန်ကုန်တိုင်းလွှတ်တော် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က အင်အားအများအပြားဖြင့် ည ၁၁ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆၂|| စက်တင်ဘာ ၁၁ || ကိုဝေလင်းယု နှင့် မထက်ထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-12-16 |title=သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ်မီဒီယာပို့စ်မှ သတင်းသမား၂ ဦးကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၅ နှစ်စီ ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13509/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ် || အယ်ဒီတာများ || ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ || ရန်ကုန်တွင် ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းမိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၆၃|| စက်တင်ဘာ ၁၄ || အမည်မသိ || ဒေသခံသတင်းဌာန || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရ || မကွေးတိုင်းရှိ နေအိမ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူကို သေနတ်ဖြင့်ချိန်ကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ နံနက် ၅ နာရီအထိ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမှောင်ခေတ်သို့ ပြန်လည်တွန်းပို့ခံရခြင်း -စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းသတင်းမီဒီယာများရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ – IJBS |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-2/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-28 |website=ijbs.online}}</ref> |- | ၆၄|| စက်တင်ဘာ ၂၁ || ကိုဖြိုးလေးချမ်း || မအူပင်ဟစ်တိုင် || အယ်ဒီတာ || ဖမ်းဆီးခံရ || မအူပင်မြို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သတင်းထောက်များ စတင်ဖမ်းဆီးခံရချိန်ကတည်းက တိမ်းရှောင်နေသူဖြစ်ပြီး မအူပင်ဟစ်တိုင်သတင်းဌာနသည်လည်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းတင်ဆက်မှုများ ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့တွင် မအူပင်ဟစ်တိုင်သတင်းဌာနအယ်ဒီတာ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/490092 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- |၆၅ || စက်တင်ဘာ ၂၆ || လွေးအမ်ဖောင် || ရွှေဖီမြေ || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || လားရှိုးမြို့ရှိ နေအိမ်တစ်ခုတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ ၂၀၂၂ ဧပြီ ၇ ရက်တွင် လားရှိုးအကျဉ်းထောင်တရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် အမိန့်ချခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာသတင်းပညာသိပ္ပံ (MJI) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရှမ်းမြောက်ဒေသရှိ တိုက်ပွဲများနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အစဉ်တစိုက် ရေးသားတင်ပြခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |title=ရွှေဖီမြေ အမျိုးသမီး သတင်းထောက် အပါအဝင် ငါးဦး ထောင်ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/five-people-including-shwephimyay-reporters-were-sentenced-04072022070517.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၆၆|| အောက်တိုဘာ ၁၁ || ကိုပြည့်ဖြိုးအောင်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=ဇေယျာတိုင်းမ် သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10013/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| ဒုအယ်ဒီတာချုပ် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုတွင် ရှိနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၆၇|| အောက်တိုဘာ ၁၄ || colspan="4" | [[ဧရာဝတီသတင်းဌာန|ဧရာဝတီ]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၆၈|| အောက်တိုဘာ ၁၉ || ကိုထက်မြက်သူ || သံဖြူဇရပ်အသံ || ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ထိုနေ့မှာပင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- |၆၉ || အောက်တိုဘာ ၂၂ || ကိုမျိုးမင်းထွန်း || မြစ်မခ || အကြီးတန်းသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ပုသိမ်မြို့၊ အမှတ် (၂) ရပ်ကွက်ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ သတင်းများတင်ခြင်းနှင့် CDM လှုပ်ရှားသူများနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းတို့ကြောင့်ဟု စွပ်စွဲကာ ၂၀၂၂ ဩဂုတ် ၁၀ ရက်တွင် ပုသိမ်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းထောက်အလုပ်ကို ရပ်နားထားသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မြစ်မခအကြီးတန်းသတင်းထောက် ကိုမျိုးမင်းထွန်းကို စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်ချ |url=https://burmese.dvb.no/post/548096 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- |၇၀ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုမျိုးစံစိုး || - || သတင်းထောက်ဟောင်း || မသိရှိရ || ဖျာပုံမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ သိမ်းဆည်းခံရသည့် ဖုန်းအတွင်းရှိ အသံဖိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀(က)၊ ၅၂(က) တို့ဖြင့် ဖျာပုံခရိုင်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခံထားရသည်။ ၎င်းသည် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် သတင်းလုပ်ငန်းများ နားထားပြီး ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် စေတနာဝန်ထမ်းအဖြစ် ကူညီပေးနေသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဖျာပုံမြို့ခံ သတင်းထောက်ဟောင်း ၁ ဦး အကြမ်းဖက်ဥပဒေဖြင့် တရားစွဲခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/508259 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၇၁|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || ကိုကောင်းဆက်လင်း<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=ဆေးရုံတင်ထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုကောင်းဆက်လင်း မိသားစုနဲ့ တွေ့ခွင့်မရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kaungsetlin-mpa-cannot-meet-with-his-family-12072021081354.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်းတွင် စစ်ကားဖြင့် တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-05-26 |title=သတင်းထောက် မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း အလုပ်နဲ့ ထောင် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hmueyadanarkhetmohmohtun-05262023063929.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၇၂|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်းအေး |date=2023-06-01 |title=ကားနဲ့တိုက်ဖမ်းခံရသူ ရုပ်သံသတင်းထောက် ထောင်ဒဏ် ၁၀နှစ်ထပ်မံချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-court-convicts-journalist-injured-by-army-on-2nd-charge-extending-jail-term-to-13-years/7117644.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| MPA || ရုပ်သံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသက်သေ၊ ပန်းပင်ကြီးလမ်းဖြစ်စဉ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9560/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်း ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကားဖြင့် အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ခြေလက်များတွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရရှိခဲ့ပြီး အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြင့် စစ်ဆေးရုံတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀ (ည) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်၊ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ်ကို အလုပ်နှင့်ထောင် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-15 |title=ပန်းပင်ကြီးလမ်း သပိတ် ဖြိုခွင်းဖမ်းဆီးခံရမှု မျက်မြင်သက်သေပြောပြချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cle2l3q292go |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ၇၃ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုစိုးနိုင်<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=ကိုစိုးနိုင် - ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ လက်စဖျောက်ခံရသူ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp3r614eln5o |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> || အလွတ်တန်း(Street Photography) || ဓာတ်ပုံ/ဒီဇိုင်နာ || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || လသာမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ |- | ၇၄ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုဇော်ထွန်း (ခ)ဘလိတ် || အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ဖမ်းဆီးခံရ || ကိုစိုးနိုင်နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရပြီး၊ ပုဒ်မ ၅၀၅-က ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလဆန်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၇၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂<ref>{{Cite web |title=ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် ကိုအောင်စံလင်း ရွှေဘိုထောင်ရောက်၊ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့်တရားစွဲခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/511216 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || ကိုအောင်စံလင်း || DVB (ဝက်လက်) || သတင်းထောက် || ထောင် ၆နှစ် || ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ နေအိမ်တွင် ညသန်းခေါင်၌ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ပုဒ်မ ၅၀၅(က) နှင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၂-ခ နှင့် ထောင်ဒဏ် ၄ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2022-01-14 |title=ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ DVB သတင်းထောက် ရွှေဘိုထောင်ကိုရောက်ရှိနေ |url=https://myaelattathan.com/news/5653/ |access-date=2026-04-28 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> |- | ၇၆|| ဒီဇင်ဘာ ၁၉ || ကိုဖိုးသား (ခ) ဇော်လင်းထွဋ်<ref>{{Cite web |date=2020-01-23 |title=ကိုဇော်လင်းထွဋ် (ခ) ဖိုးသား၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း |url=https://aappb.org/bu/%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%bd%e1%80%8b%e1%80%ba-%e1%80%81-%e1%80%96%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e/ |access-date=2026-04-28 |website=Assistance Association for Political Prisoners |language=bu}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ဆန္ဒပြပွဲသို့အသွား လမ်း၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ မတ်လတွင် အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဒေါင်းတို့မျိုးဆက် သံချပ်အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉ တွင် မီးတုတ်သပိတ်ကြောင့် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-03-31 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ဖိုးသားနှင့် တကသကျောင်းသူ မဆုရည်လင်းတို့ ထောင်သုံးနှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/03/31/28202/ |access-date=2026-04-28 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || မငြိမ်ငြိမ်းအေး (ခ) မေဘယ်လ်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်း |date=2022-07-19 |title=မြန်မာ သတင်းသမား ဖမ်းဆီးထောင်ချမှု ရပ်တန့်အောင် ကုလလုပ်ဆောင်ဖို့ RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-myanmar-freelancer-sentence/6664051.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] နှင့် အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂|| ဇန်နဝါရီ ၁၆ || ကိုအောင်ဇော်ဇော်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=MFP သတင်းဌာနကို ရုပ်သံကူညီတည်းဖြတ်ပေးသူ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10160/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[Mandalay Free Press]] || သတင်းတည်းဖြတ်သူ (လုပ်အားပေး) || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၆ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ တောက္ကရှပ်ကျေးရွာရှိ နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ ဖုန်းနှင့် Laptop များအတွင်းရှိ အချက်အလက်များကြောင့်ဟု ယူဆရပြီး ၂၀၂၂ မတ် ၂၃ တွင် ကန့်ဘလူမြို့နယ်တရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃|| ဇန်နဝါရီ ၁၉<ref>{{Cite web |title=Dawei Watch သတင်းထောက် ၂ ဦးအပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီး |url=https://burmese.dvb.no/post/512224 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || မမိုးမြင့်၊ ကိုဇော် နှင့် ကိုသားကြီး<ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |date=0001-11-30 |title=ထားဝယ်မြို့ Dawei Watch သတင်းဌာနမှ ၃ ဦး အဖမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10152/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || Dawei Watch || သတင်းထောက်များ နှင့် ရုံးအဖွဲ့ဝင် || နေအိမ်များတွင် ဖမ်းဆီးခံရ || တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များက ကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ည ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ Dawei Watch ရုံးကို ပိတ်ထားသည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း နေအိမ်များအထိ လိုက်လံစီးနင်း ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက် တွင် ပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄|| ဇန်နဝါရီ ၂၂ || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက်တစ်ဦး || Western News || - || တရားစွဲဆိုခံရ (၁၂၄-က) || အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုလုပ်ကာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု ပုဒ်မ ၁၂၄-က ဖြင့် စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- |၅ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂ || ကိုသူရိန်ကျော် || Media TOP 4 || တည်ထောင်သူ / သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်မြို့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံပွဲကို သတင်းရယူနေစဉ် အမည်မသိတိုက်ခိုက်သူများ၏ ရိုက်နှက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ခြွင်းချက်မရှိ ပြန်လွှတ်ပေးရန်နှင့် စွဲချက်များရုပ်သိမ်းပေးရန် သတင်းထောက်များကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးကော်မတီ (CPJ) က ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဖမ်းဆီးခံ သတင်းထောက် ကိုသူရိန်ကျော်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/515971 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- |၆ || မတ်လ || ကိုသန်းစိုးအောင် || အလွတ်တန်း || ပြည်သူပြည်သားသတင်းသမား (CJ) || အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် || နမ့်စန်မြို့အခြေစိုက် သတင်းထောက်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ မတ်လအတွင်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ မေ ၁၈ ရက်တွင် တရားရုံးက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၂(က) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နမ့်စန်အခြေစိုက် CJ သတင်းထောက် ၁ ဦး အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/534002 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- |၇ || ဧပြီ ၁၀ || ဇော်ဇော် (ဒိုင်ယာနာ)<ref>{{Cite web |title=ဧရာဝတီသတင်းဌာန ဓာတ်ပုံသတင်းထောက်ဟောင်း ကိုဇော်ဇော်ကို ထောင် ၃ နှစ်ချ |url=https://burmese.dvb.no/post/550597 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || ဧရာဝတီ || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက်ဟောင်း || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || မန္တလေးမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် အိုးဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၈|| မေ ၇ || colspan="4" | [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|နိရဉ္စရာ (Narinjara)]]|| ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်း ရှာဖွေခဲ့သဖြင့် လုံခြုံရေးအရ သတင်းဌာန၏ လုပ်ငန်းများကို ယာယီရပ်နားခဲ့ရသည်။ |- | ၉ || မေ ၁၀ || ကိုမောင်မောင်မျိုး (ခ) မျိုးမြင့်ဦး || [[မဲခေါင်သတင်းဌာန]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် || ၂၀၂၂ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဘားအံမြို့အနီး သံလွင်မြစ်ကူးတံတား စစ်ဆေးရေးဂိတ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မဲခေါင်သတင်းဌာနက တင်ပြသည့် သတင်းများကို ၎င်း၏ Facebook တွင် ပြန်လည်မျှဝေခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၂(က) ဖြင့် ဘားအံတရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=သတင်းထောက် မောင်မောင်မျိုး လွတ်မြောက်ရေး CPJ တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/cpj-call-to-release-reporter-mgmgmyo-05182022144919.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၁၀ || ဇူလိုင် ၃၀ || ကိုအေးကျော်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2022-08-09 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုအေးကျော် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/ko-aye-kyaw-photo-journalist/6693896.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || စစ်ကိုင်းမြို့နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် ၄ ဦးမြောက် သတင်းထောက်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဓာတ်ပုံဆရာ ကိုအေးကျော် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တာဝန်ရှိသူကိုအရေးယူရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/547953 |access-date=2026-04-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၁၁|| ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ဦးကျော်ဇေယျ<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2022-12-25 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းအယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်ဇေယျ အဖမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kanbawza-tai-media-chief-editor-arrested-12242022235611.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရ || ၂၀၂၁ မတ်လမှစ၍ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသဖြင့် တိမ်းရှောင်နေစဉ် ပဲခူးတိုင်း၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ရဲများက ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၂ || ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ကိုစိုင်းဝင်းအောင် (ခ) အေစိုင်းကေ || Federal News Journal || အယ်ဒီတာ || သေဆုံး || ကရင်ပြည်နယ် လေးကေ့ကော်ဒေသတွင် ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ၎င်းအပေါ် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့က ပြစ်တင်ရှုတ်ချကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-01-05 |title=အယ်ဒီတာ အေစိုင်းကေ သေဆုံးမှု ယူနက်စကို ရှုတ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/unesco-condemns-killing-of-journalist-in-burma-01052022151953.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဇန်နဝါရီ ၁၃ || ကိုမြတ်သူကျော် || - || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၈ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်၊ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၈ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ၆ လ ထပ်မံချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး အင်းစိန်ထောင်အတွင်း ရိုက်နှက်နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ထောင်တွင်းနှိပ်စက်ခံ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် မြတ်သူကျော်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/744048 |access-date=2026-04-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၂ || မေ ၂၃ || ကိုစိုင်းဇော်သိုက်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာသတင်းထောက်များကို ထောင်တွင်း ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ချက်ချင်းရပ် တန့်ရန် CPJ ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/692465 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-09-06 |title=Myanmar Now ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုင်းဇော်သိုက် အကျဉ်းချခံထားရတာ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/57549/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မြန်မာနောင်း]] || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || စစ်တွေမြို့၌ မိုခါမုန်တိုင်းမှတ်တမ်းတင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာတွင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ၅၀၅-က၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃|| အောက်တိုဘာ ၂၉ || colspan="4" | DMG သတင်းဌာန <ref>{{Cite web |last=လင်းထင် |date=2023-10-31 |title=စစ်တွေ DMG သတင်းဌာနကို စစ်တပ် ဝင်စီး၊ ဒေသခံသတင်းသမားများ တိမ်းရှောင်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44241/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| စစ်တွေမြို့ရှိ DMG ရုံးခန်းကို အင်အား ၂၀ ကျော်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ခင်ငြိမ်းချမ်း |first=ရောင်နီ |date=2024-05-17 |title=စစ်တွေမှ DMG သတင်းထောက် အကြမ်းဖက်ပုဒ်မဖြင့် အမှုထပ်ဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52507/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| DMG || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || စစ်တွေမြို့၌ သတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၎င်းကို လမ်းပြခိုင်း၍ DMG ရုံးခန်းကို စီးနင်းခဲ့ပြီး ပစ္စည်းများသိမ်းယူကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုစိုးဝင်းအောင် || DMG || ညစောင့်ဝန်ထမ်း || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || ကိုထက်အောင်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် DMG ရုံးခန်းသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုအောင်ဆန်းဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၇ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုမျိုးမြင့်ဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || တစ်သက်တစ်ကျွန်း || ကိုအောင်ဆန်းဦးနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၄ မေလတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက တစ်သက်တစ်ကျွန်း (အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်) ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| သြဂုတ် ၂၁ || ကိုဝင်းထွဋ်ဦး နှင့် ကိုထက်မြက်သူ || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] / အလွတ်သတင်းထောက် || သတင်းထောက် နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || သတ်ဖြတ်ခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ နေအိမ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2024-08-30 |title=သတင်းထောက် ၂ ယောက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု UNESCO ပြစ်တင် |url=https://burmese.voanews.com/a/unesco-myanmar-journalist/7765275.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> |- | ၂ || စက်တင်ဘာ ၂၉ || မဆွတ်ရိန်ပန်<ref>{{Cite web |title=ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသည့် ကချင်သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/737995 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| 74 Media || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် || ရန်ကုန်၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် အရပ်ဝတ်စစ်သားများက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးတွင် ၂၂ ရက်ကြာ နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ၅၀ (ည) ဖြင့် ထောင် ၁၀ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံရသဖြင့် ယခင် ၅၀၅ (က) အတွက် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ |- | ၃|| စက်တင်ဘာ ၂၉ || ကိုတာလင်းမောင် နှင့် ကိုနောင်ရိုး || Red News Agency / အလွတ်သတင်းထောက် || ဖားကန့်သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၉ တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဖားကန့်မြို့၌ KIA ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းရေးသားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နားလည်မှုလွဲမှားသဖြင့် ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၈ ရက်အကြာ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] mx59hw76nagar51816jtqia9w84grp7 100 284969 1028444 1028309 2026-04-30T03:52:38Z Salai Rungtoi 22844 1028444 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[အမာမြို့]]နယ်ခွဲ၊ ဒေးဒလူကျေးရွာအုပ်စု၊ ချောင်းဝကျေးရွာရှိ နေအိမ်တစ်လုံး၏ နောက်ဖေးမီးဖိုမှတစ်ဆင့် မီးကြွင်းမီးကျန်ကြောင့် မီးကူးစက်လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားရာ နေအိမ်အလုံးပေါင်း ၇၀ ထက်မနည်း မီးလောင်ပြာကျခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cy02r4p72d1t(BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အွန်လိုင်းလိမ်လည် လောင်းကစားမှုလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ပြီး ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြသည့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂ ဦး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၂ ဦးကို လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများနှင့်အတူလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် တရားမဝင် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂၆ ဦးကိုလည်းကောင်း ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[မူဆယ်မြို့]]ရှိ ရပ်ကွက်များအတွင်းမှ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82264 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 4fz9eegpmdvg1flgkdqir5omgmiw09n 1028457 1028444 2026-04-30T05:04:11Z Salai Rungtoi 22844 1028457 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t (BBC)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[အမာမြို့]]နယ်ခွဲ၊ ဒေးဒလူကျေးရွာအုပ်စု၊ ချောင်းဝကျေးရွာရှိ နေအိမ်တစ်လုံး၏ နောက်ဖေးမီးဖိုမှတစ်ဆင့် မီးကြွင်းမီးကျန်ကြောင့် မီးကူးစက်လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားရာ နေအိမ်အလုံးပေါင်း ၇၀ ထက်မနည်း မီးလောင်ပြာကျခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cy02r4p72d1t(BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အွန်လိုင်းလိမ်လည် လောင်းကစားမှုလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ပြီး ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြသည့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂ ဦး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၂ ဦးကို လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများနှင့်အတူလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် တရားမဝင် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂၆ ဦးကိုလည်းကောင်း ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[မူဆယ်မြို့]]ရှိ ရပ်ကွက်များအတွင်းမှ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82264 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 7mvpw7tle58wde51rc6vd4geh2o3bkz 1028476 1028457 2026-04-30T07:21:33Z Salai Rungtoi 22844 1028476 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t (BBC)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[အမာမြို့]]နယ်ခွဲ၊ ဒေးဒလူကျေးရွာအုပ်စု၊ ချောင်းဝကျေးရွာရှိ နေအိမ်တစ်လုံး၏ နောက်ဖေးမီးဖိုမှတစ်ဆင့် မီးကြွင်းမီးကျန်ကြောင့် မီးကူးစက်လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားရာ နေအိမ်အလုံးပေါင်း ၇၀ ထက်မနည်း မီးလောင်ပြာကျခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cy02r4p72d1t(BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အွန်လိုင်းလိမ်လည် လောင်းကစားမှုလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ပြီး ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြသည့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂ ဦး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၂ ဦးကို လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများနှင့်အတူလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် တရားမဝင် တရုတ်နိုင်ငံသား ၂၆ ဦးကိုလည်းကောင်း ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[မူဆယ်မြို့]]ရှိ ရပ်ကွက်များအတွင်းမှ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82264 (MOI)] * ထိုင်းနိုင်ငံ အကျဉ်းဦးစီးဌာနသည် အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်နှစ်ကျခံနေရသော ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်]] (Thaksin Shinawatra) ကို ၎င်း၏ အသက်အရွယ်နှင့် ကျန်ရှိသော ထောင်ဒဏ်သက်တမ်း နည်းပါးမှုတို့ကို ထောက်ထား၍ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် စောစီးစွာ ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် အတည်ပြုလိုက်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းအား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရာ၌ ခံဝန်ကတိဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်သည်။ [https://www.france24.com/en/live-news/20260429-thai-ex-pm-thaksin-to-be-released-from-prison-next-month (AFP via France 24)] <!-- All news items above this line -->}} tw5k3dfzo0tnak6fy4puxyhtatjveak 0 284976 1028320 1028314 2026-04-29T12:08:14Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ */ 1028320 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီပန်း]]၊[[မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882" /> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] iubqpos6g1twz3shhxduc14n68pkn0w 1028321 1028320 2026-04-29T12:09:34Z Chenzeyan29 141880 1028321 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882" /> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] epp2qxw361r7bzlpmundg1v0tjwqqw1 1028323 1028321 2026-04-29T12:16:28Z Chenzeyan29 141880 /* ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ */ 1028323 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> }} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882" /> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 6efl3y42pksgh0ytx8um20g6ftfh8qf 1028324 1028323 2026-04-29T12:17:27Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028324 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> }} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="HtinAung1962"/> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] gn1pmqx09a60ewhsyspqyc3ots2b1ij 1028325 1028324 2026-04-29T12:20:10Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028325 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> }} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 110–115.</ref> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] c6xi8u52xvianzmg0ydha7pjpxagxtc 1028326 1028325 2026-04-29T12:20:38Z Chenzeyan29 141880 1028326 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 110–115.</ref> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] tce5j7xor7xg6ks59lx4b0qugmnjvhz 1028327 1028326 2026-04-29T12:21:13Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028327 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] i37f8bte0sx2uq8bq100ppime6l4r5f 1028328 1028327 2026-04-29T12:21:54Z Chenzeyan29 141880 1028328 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] mzvvzrase75vhnytrii06u66ssuuqh6 1028329 1028328 2026-04-29T12:24:07Z Chenzeyan29 141880 1028329 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> [[File:မိဆိုင်ဖဆိုင်ကန်တော့ပွဲ.jpg|thumb| မြင်းဖြူရှင်၊ ပေါက်အို၊ အလုံ၊ ရွှေကျွန်းပင်၊ ရေကန်သင်းပင် နတ်များကို တပေါင်းလ ရိုးရာတင်သည်။]] မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 0k699w6tbj0j9krvrqjswmonlk1fd0q 1028330 1028329 2026-04-29T12:31:58Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028330 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> [[File:မိဆိုင်ဖဆိုင်ကန်တော့ပွဲ.jpg|thumb| မြင်းဖြူရှင်၊ ပေါက်အို၊ အလုံ၊ ရွှေကျွန်းပင်၊ ရေကန်သင်းပင် နတ်များကို တပေါင်းလ ရိုးရာတင်သည်။]] မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] lkwcc73z755tsnpwtgnufns1waopr49 1028331 1028330 2026-04-29T12:32:32Z Chenzeyan29 141880 /* ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် */ 1028331 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> [[File:မိဆိုင်ဖဆိုင်ကန်တော့ပွဲ.jpg|thumb| မြင်းဖြူရှင်၊ ပေါက်အို၊ အလုံ၊ ရွှေကျွန်းပင်၊ ရေကန်သင်းပင် နတ်များကို တပေါင်းလ ရိုးရာတင်သည်။]] မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] pvx5khcxnp4q3yhvaknmak3abk3nsk7 1028334 1028331 2026-04-29T13:12:10Z Chenzeyan29 141880 /* ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ */ 1028334 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ == နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> [[File:မိဆိုင်ဖဆိုင်ကန်တော့ပွဲ.jpg|thumb| မြင်းဖြူရှင်၊ ပေါက်အို၊ အလုံ၊ ရွှေကျွန်းပင်၊ ရေကန်သင်းပင် နတ်များကို တပေါင်းလ ရိုးရာတင်သည်။]] မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] gkmuqwctuq00fljm17i7ic45dxa60d9 1028338 1028334 2026-04-29T13:29:59Z Chenzeyan29 141880 /* ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ */ 1028338 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == အပျိုတော်ယိမ်း == အပျိုတော်ယိမ်း သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဇာတ်သဘင်နှင့် နတ်ပွဲများတွင် မင်္ဂလာရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ အဖွင့်အဖြစ် ကပြရသော အကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အပျိုတော်ဟူသည် နတ်မင်းကြီးများ၏ အပါးတော်၌ ခစားရသော အပျိုစင် ဝိညာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ကပြသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> အပျိုတော်ယိမ်းကို နတ်ပွဲများ၌ နတ်မင်းကြီးများအား မပင့်ဖိတ်မီ "နတ်ဦးအက" အဖြစ် ကပြရသည်။<ref name="Temple1906" /> ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပွဲခင်း သို့မဟုတ် နတ်နန်းအား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများမှ သန့်စင်စေရန်၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိ နတ်မင်းကြီးများနှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို ကန်တော့ရန် နှင့် ပွဲလာ ပရိသတ်များအား မင်္ဂလာရှိသော အကအလှဖြင့် ဖျော်ဖြေရန် တို့ဖြစ်သည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောင်အယောင်များ === နတ်ကိုးကွယ်မှုလောကတွင် အနီရောင်သည် တန်ခိုး၊ အာဏာ နှင့် ထက်မြက်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်ကို တန်ခိုးအာဏာပြရန် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အဖြူရောင်ကို သန့်စင်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု ပြသရန် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ကဲ့သို့သော အရှိန်အဝါကြီးသည့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် နန်းတွင်းအပျိုတော်အဖြစ် ကပြသည့်အခါ အနီရောင်ကို အဓိကထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပျိုတော်ဝတ်စုံ အနီသည် ရိုးရိုးအနီရောင်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။ အပျိုတော်ယိမ်း ကပြရာတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် အလှအပအတွက်သာမက ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပါ ပြည့်နှက်နေသည်။<ref name="Rodrigue1992" />အင်္ကျီတွင် အနီရောင် ပိတ်သား သို့မဟုတ် ပိုးသားကို အသုံးပြုသည်။ အင်္ကျီ၏ အနားသတ်များတွင် ရွှေခြည်ထိုး သို့မဟုတ် ငွေခြည်ထိုး ဇာနားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အနီရောင် ပုဝါရှည်ကို ပခုံးတွင် သိုင်းတင်ထားပြီး ကကွက်ထဲတွင် ထိုပုဝါကို ခါယမ်းခြင်းဖြင့် နတ်နန်းကို သန့်စင်သည့်ဟန် ပြုလုပ်သည်။ အနီရောင်ကို အခြေခံသည့် ချိတ်ထမိန် သို့မဟုတ် နဂါးပတ်ချိတ်ကဲ့သို့သော အနီရောင်တောက်တောက်များကို ဝတ်ဆင်သည်။ ရင်စီး သည် အပျိုတော်တို့၏ ကိုယ်ဟန်ကို ကျစ်လျစ်စေပြီး သွက်လက်မြန်ဆန်သော နတ်အက ကကွက်များတွင် လုံခြုံမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ခေါင်းပေါင်း တွင် ကို ရင်စီး၏ အရောင်နှင့် လိုက်ဖက်အောင် ပေါင်းရသည်။ အပျိုတော်များအတွက် "အပျိုတော်ပေါင်း" ဟုခေါ်သော အနားစောင်းထွက်နေသည့် ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး နတ်မင်းကြီးများကို ကိုယ်စားပြုသည့်အခါတွင်မူ ခန့်ညားသော နန်းတွင်းပေါင်း ပုံစံများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။<ref name="Temple1906" />ခေါင်းပေါင်းသည် နတ်ကတော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်သည့် နတ်၏ အရှိန်အဝါကို ဖော်ဆောင်သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။ပန်းပန်ခြင်းတွင်လည်း ဝတ်စုံတစ်ခုလုံး၏ အဆုံးသတ် အလှအပနှင့် ပူဇော်မှု ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် [[သပြေပင်|သပြေပန်း]]၊[[နှင်းဆီ|နှင်းဆီပန်း]]၊[[အက်စတာပင်|မေမြို့ပန်း]] နှင့် ရာသီပေါ်ပန်းများကို စုပုံ၍ ပန်ဆင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် သပြေပန်းသည် "အောင်ပွဲ" နှင့် "မင်္ဂလာရှိခြင်း" ကို ဆောင်သဖြင့် အမြဲတမ်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤသို့ ရင်စီး၊ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းပန်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သည့်အခါ အပျိုတော်တစ်ဦး၏ ဝတ်စုံသည် နတ်ဝိညာဉ်လောကနှင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော မင်္ဂလာရှိသည့် ဝတ်စုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> == အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) == '''အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ''' (သို့မဟုတ်) '''ကန်တော့ပွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဂါရဝပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့များတွင် အရေးအပါဆုံးသော ပူဇော်မှု လက်ဆောင်ဖြစ်သည်။ အုန်းသီးနှင့် ငှက်ပျော်သီးတို့ကို အခြေခံ၍ စီရင်ထားသော ဤပွဲသည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် နတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ကန်တော့ရာတွင် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan.</ref> [[File:မိဆိုင်ဖဆိုင်ကန်တော့ပွဲ.jpg|thumb| မြင်းဖြူရှင်၊ ပေါက်အို၊ အလုံ၊ ရွှေကျွန်းပင်၊ ရေကန်သင်းပင် နတ်များကို တပေါင်းလ ရိုးရာတင်သည်။]] မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ စတင်အခြေချစဉ်ကတည်းကပင် သစ်ပင်၊ တောတောင်စောင့်နတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့ဓလေ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။အုန်းပွဲ ငှက်ပျော်ပွဲ (ကန်တော့ပွဲ) ဓလေ့သည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အုန်းသီးသည် ကျက်သရေရှိခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော "သီရိဖလ" (Siri-phala) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျော်သီးသည် ပွားများခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1962" /> အထူးသဖြင့် မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား အုန်းသီးဖြင့် ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည် [[တကောင်းခေတ်]] ကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။<ref name="Temple1906" /> == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882"/> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 13ytl8gz4miyy6x68yxze3s3fnx99fa 3 284995 1028342 2026-04-29T14:28:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028342 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် SPAMELLE1225 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၈၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dg0c6tm2y93ddp4nqicdoezcqqy7jz3 3 284996 1028343 2026-04-29T14:28:59Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028343 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Firexer ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၈၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) i829seqpljr1g6kgu2ulbnwn9gg2rqb 3 284997 1028344 2026-04-29T14:29:09Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028344 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် St hytchugv htxvj ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) hpw34rfez6r4syeytnh3x6h4gpoxqpm 3 284998 1028353 2026-04-29T15:29:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028353 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Glory Tuu ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 5yixizrbm13vyvgj64xxk480edfhato 3 284999 1028354 2026-04-29T15:29:29Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028354 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် AZMindroma ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) svrsrox5b96zlnqiizq1gz3cy5l3k81 3 285000 1028355 2026-04-29T15:29:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028355 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ruby Leeds ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ihd83sclte6xdpdxdu9miyizy2pyuui 3 285001 1028356 2026-04-29T15:29:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028356 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-23731-46 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) laqou0vc0ttvpleh19591eyeoh0n2x4 3 285002 1028364 2026-04-29T16:29:59Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028364 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lemlavr ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၂၉၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) fcn38qhavsky88shh7ev7v1xq0rrlsu 0 285003 1028368 2026-04-29T16:44:58Z Mkant00 135890 [[အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း]] စာမျက်နှာကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: Standardising terminology for "Metric" by replacing the generic "အတိုင်းဆ" with "အကွာအဝေး ဖန်ရှင်". This change ensures pedagogical accuracy by distinguishing the distance-based function of a metric from the broader concept of Measure Theory ("အတိုင်းအတာသီအိုရီ"). 1028368 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] 8dknb5se87wv2mbzeyvqeelzxbapur4 3 285005 1028381 2026-04-29T17:30:09Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028381 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ginatheten ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၀၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) shxk7zdbtexs1l816mx6l6dotb9u39u 3 285006 1028382 2026-04-29T17:30:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028382 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Something222222 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၀၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 0nhk1uyos32b81mbj7s4d74sybzyxe2 3 285007 1028386 2026-04-29T19:30:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028386 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25902-21 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၃၀၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) emgeh69r9i4p82r72b5k70zeiz2g815 3 285008 1028387 2026-04-29T19:30:48Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028387 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Siluo05917 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၃၀၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) rernaogw361vuo4eujcabk96rp8jdss 3 285009 1028417 2026-04-30T01:31:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028417 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26300-99 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၃၁၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ql7m2ao6b4rsozhqae9ujt5tqbqrk9g 3 285010 1028424 2026-04-30T02:31:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028424 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် M7MMEH ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၁၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) qlbvtv29guvyn68cgh4cdl5vex5sxil 3 285011 1028425 2026-04-30T02:32:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028425 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် POPTARTMANLOL ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 6xepa0hbvgx0u6qchn5ea77nleq5wc2 0 285012 1028429 2026-04-30T03:17:27Z Chenzeyan29 141880 [[Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1028429 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ]] 9jpfanpjzncixkoacgwu4uxe0ov3art 100 285013 1028431 2026-04-30T03:22:47Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028431 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} orwh02lpg3ibwh6ui2hx6e3hh5eme6i 1028433 1028431 2026-04-30T03:27:56Z Salai Rungtoi 22844 1028433 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အကျဉ်းထောင်၊ အချုပ်ထောင်နှင့် စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော အကျဉ်းသား/သူ ၁၅၀၈ ဦးအား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [ (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} jupm5v597tniribrra4ab2eoctdkbhs 1028443 1028433 2026-04-30T03:49:03Z Salai Rungtoi 22844 1028443 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အကျဉ်းထောင်၊ အချုပ်ထောင်နှင့် စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော အကျဉ်းသား/သူ ၁၅၀၈ ဦးအား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/311564 (Eleven Media)] <!-- All news items above this line -->}} k4y5d3res1f8rnkesef2rrv8sh2zjb3 1028446 1028443 2026-04-30T03:58:31Z Salai Rungtoi 22844 1028446 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အကျဉ်းထောင်၊ အချုပ်ထောင်နှင့် စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော မြန်မာနိုင်ငံသား အကျဉ်းသား/သူ ၁၅၀၈ ဦးအား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/311564 (Eleven Media)] *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ ၁၁ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} 82yk8y91524aupgay69igfxp1r632df 1028473 1028446 2026-04-30T06:50:46Z Salai Rungtoi 22844 1028473 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အကျဉ်းထောင်၊ အချုပ်ထောင်နှင့် စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော မြန်မာနိုင်ငံသား အကျဉ်းသား/သူ ၁၅၀၈ ဦးအား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/311564 (Eleven Media)] *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ ၁၁ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82287 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 4su9pxtnplolz2v8cqxo7v5yrmb1742 3 285014 1028434 2026-04-30T03:32:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028434 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26334-85 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) qk14j624dalekr1thghmg0ribic8ry8 3 285015 1028450 2026-04-30T04:32:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028450 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26315-62 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) swlwnn88btxgp0vu3xoneftm3hl1z1h 100 285016 1028451 2026-04-30T04:43:50Z Salai Rungtoi 22844 " {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[မေလ|မေလ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ ပဉ္စမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[သောကြာနေ့]]တွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028451 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[မေလ|မေလ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ ပဉ္စမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[သောကြာနေ့]]တွင် စတင်ခဲ့သော ဤလသည် ရက်ပေါင်း ၃၁ ကြာပြီးနောက် [[တနင်္ဂနွေနေ့]]တွင် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ ကျရောက်နေသော လ ဖြစ်ပါသည်။ == [[မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ]] == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Month Inclusion|၂၀၂၆ မေ}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/မေ ၂၀၂၆/ပြက္ခဒိန်}} {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Sidebar}} </div> </div> {{commons category|May 2026}} {{events by month links|year=2026|prefix=Portal:Current events/}} [[ကဏ္ဍ:မေ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] p9h70nvhqw8h20vxicu60o90adu3v6t 100 285017 1028452 2026-04-30T04:45:18Z Salai Rungtoi 22844 "{{#invoke:current events calendar|main|year=2026|month=05}}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028452 wikitext text/x-wiki {{#invoke:current events calendar|main|year=2026|month=05}}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude> 6bwkcu60gtrhwaffvzhgg1jm0p8dbzt 3 285018 1028461 2026-04-30T05:32:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028461 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ZayarMinn2008 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ekhhjhezo4x8fq88xmmyyogtiv5j7vm 3 285019 1028462 2026-04-30T05:32:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028462 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် マイケル高原 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 6bij0xy7u6yh7ivy4p9pqhdyrfeaeqp 3 285021 1028466 2026-04-30T06:32:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028466 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Shinethurahtet ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၂၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) kbq9b0msovj5mz61vf4k57942w3fz5n 3 285022 1028467 2026-04-30T06:33:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028467 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-24865-72 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၃၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dae00zq5s9tx3n3t8qo7nid24rr012h 0 285023 1028479 2026-04-30T07:34:48Z Marcus MT 81359 "{{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = ၁၉၉၅ | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) |..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028479 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = ၁၉၉၅ | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) | genre = နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ ဝတ္ထု၊ သုတစာပေ | notableworks = ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်''<br>''ကျောင်းဆရာမှတ်တမ်း'' | awards = လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁)<br>နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၂၀၁၇) }} '''တင်ညွန့်''' (၁၉၅၅ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စာပေများကြောင့် လူသိများသည်။ သူသည် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သလို [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="mizzima">{{cite news |last=Khet Nway |first=Maung |title=National Literature Award winner U Tin Nyunt and two others arrested over three old books |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/27/88751 |work=Mizzima News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == လုပ်ငန်းခွင်ဘဝ == ဦးတင်ညွန့်သည် စာပေလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ''The Voice Daily'' သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံရေးအက်ဆေး၊ ပညာရေးနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်'' သည် စာဖတ်ပရိသတ်အကြား အလွန်ရေပန်းစားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်အဖြစ်လည်း ရိုက်ကူးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="maun">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt arrested over books published during civilian government era |url=https://maun-mm.com/2026/04/27/writertinnyunt/ |work=Maun News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ၂၀၂၆ ဖမ်းဆီးခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆရာတင်ညွန့်အား [[သန်လျင်မြို့နယ်]]ရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖမ်းဆီးရခြင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ခွေးထိန်းငသာ''၊ ''အထွေထွေ၊ ခင်ဗျားကျုပ်ကို ညာခဲ့တယ်'' နှင့် ''သန်းရွှေ၏ ယတြာများ'' စသည့် စာအုပ် ၃ အုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သိရသည်။<ref name="burmavj">{{cite news |title=အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ တင်ညွန့်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/video/2026/04/27/412883.html |work=The Irrawaddy|date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> သတင်းများအရ [[TikTok]] လိုင်းပေါ်မှ စာအုပ်ရောင်းချသူတစ်ဦးက ယင်းစာအုပ်များကို ရောင်းချနေကြောင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ရာမှတစ်ဆင့် ဖမ်းဆီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာတင်ညွန့်အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး သူ၏သားဖြစ်သူနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ၊ ရောင်းချသူတို့ပါ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="vom">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt and son among three arrested |url=https://www.facebook.com/share/19nKfE1Wg3/ |work=Voice of Myanmar (VOM) |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=စာရေးဆရာ တင်ညွန့် နဲ့ စာအုပ်ရောင်းသူ၊ ထုတ်ဝေသူတို့ သုံးဦး ဖမ်းဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/27/myanmar-military-state-defamation-arrest-author-tin-nyunt/ |work=[[Radio Free Asia]] |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == * လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁) * နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂) * အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၁၇) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 5dq23shgbn0gryque90m80qz6pz28k9 1028490 1028479 2026-04-30T08:21:41Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028490 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = ၁၉၉၅ | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) | genre = နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ ဝတ္ထု၊ သုတစာပေ | notableworks = ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်''<br>''ကျောင်းဆရာမှတ်တမ်း'' | awards = လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁)<br>နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၂၀၁၇) }} '''တင်ညွန့်''' (၁၉၅၅ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စာပေများကြောင့် လူသိများသည်။ သူသည် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သလို [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="mizzima">{{cite news |last=Khet Nway |first=Maung |title=National Literature Award winner U Tin Nyunt and two others arrested over three old books |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/27/88751 |work=Mizzima News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == လုပ်ငန်းခွင်ဘဝ == ဦးတင်ညွန့်သည် စာပေလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ''The Voice Daily'' သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံရေးအက်ဆေး၊ ပညာရေးနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်'' သည် စာဖတ်ပရိသတ်အကြား အလွန်ရေပန်းစားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်အဖြစ်လည်း ရိုက်ကူးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="maun">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt arrested over books published during civilian government era |url=https://maun-mm.com/2026/04/27/writertinnyunt/ |work=Maun News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ၂၀၂၆ ဖမ်းဆီးခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆရာတင်ညွန့်အား [[သန်လျင်မြို့နယ်]]ရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖမ်းဆီးရခြင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ခွေးထိန်းငသာ''၊ ''အထွေထွေ၊ ခင်ဗျားကျုပ်ကို ညာခဲ့တယ်'' နှင့် ''သန်းရွှေ၏ ယတြာများ'' စသည့် စာအုပ် ၃ အုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သိရသည်။<ref name="burmavj">{{cite news |title=အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ တင်ညွန့်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/video/2026/04/27/412883.html |work=The Irrawaddy|date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> သတင်းများအရ [[TikTok]] လိုင်းပေါ်မှ စာအုပ်ရောင်းချသူတစ်ဦးက ယင်းစာအုပ်များကို ရောင်းချနေကြောင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ရာမှတစ်ဆင့် ဖမ်းဆီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာတင်ညွန့်အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး သူ၏သားဖြစ်သူနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ၊ ရောင်းချသူတို့ပါ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="vom">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt and son among three arrested |url=https://www.facebook.com/share/19nKfE1Wg3/ |work=Voice of Myanmar (VOM) |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=စာရေးဆရာ တင်ညွန့် နဲ့ စာအုပ်ရောင်းသူ၊ ထုတ်ဝေသူတို့ သုံးဦး ဖမ်းဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/27/myanmar-military-state-defamation-arrest-author-tin-nyunt/ |work=[[Radio Free Asia]] |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == * လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁) * နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂) * အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၁၇) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] j37ej6qznvhmnd44rswx794zk6cp2lp 1028491 1028490 2026-04-30T08:22:05Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၅၅ မွေးဖွားသူများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028491 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = ၁၉၉၅ | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) | genre = နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ ဝတ္ထု၊ သုတစာပေ | notableworks = ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်''<br>''ကျောင်းဆရာမှတ်တမ်း'' | awards = လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁)<br>နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၂၀၁၇) }} '''တင်ညွန့်''' (၁၉၅၅ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စာပေများကြောင့် လူသိများသည်။ သူသည် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သလို [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="mizzima">{{cite news |last=Khet Nway |first=Maung |title=National Literature Award winner U Tin Nyunt and two others arrested over three old books |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/27/88751 |work=Mizzima News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == လုပ်ငန်းခွင်ဘဝ == ဦးတင်ညွန့်သည် စာပေလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ''The Voice Daily'' သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံရေးအက်ဆေး၊ ပညာရေးနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်'' သည် စာဖတ်ပရိသတ်အကြား အလွန်ရေပန်းစားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်အဖြစ်လည်း ရိုက်ကူးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="maun">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt arrested over books published during civilian government era |url=https://maun-mm.com/2026/04/27/writertinnyunt/ |work=Maun News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ၂၀၂၆ ဖမ်းဆီးခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆရာတင်ညွန့်အား [[သန်လျင်မြို့နယ်]]ရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖမ်းဆီးရခြင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ခွေးထိန်းငသာ''၊ ''အထွေထွေ၊ ခင်ဗျားကျုပ်ကို ညာခဲ့တယ်'' နှင့် ''သန်းရွှေ၏ ယတြာများ'' စသည့် စာအုပ် ၃ အုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သိရသည်။<ref name="burmavj">{{cite news |title=အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ တင်ညွန့်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/video/2026/04/27/412883.html |work=The Irrawaddy|date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> သတင်းများအရ [[TikTok]] လိုင်းပေါ်မှ စာအုပ်ရောင်းချသူတစ်ဦးက ယင်းစာအုပ်များကို ရောင်းချနေကြောင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ရာမှတစ်ဆင့် ဖမ်းဆီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာတင်ညွန့်အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး သူ၏သားဖြစ်သူနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ၊ ရောင်းချသူတို့ပါ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="vom">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt and son among three arrested |url=https://www.facebook.com/share/19nKfE1Wg3/ |work=Voice of Myanmar (VOM) |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=စာရေးဆရာ တင်ညွန့် နဲ့ စာအုပ်ရောင်းသူ၊ ထုတ်ဝေသူတို့ သုံးဦး ဖမ်းဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/27/myanmar-military-state-defamation-arrest-author-tin-nyunt/ |work=[[Radio Free Asia]] |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == * လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁) * နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂) * အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၁၇) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၅ မွေးဖွားသူများ]] 6t7ad5m15o7e9224phxf3f1gg2j5wam 1028492 1028491 2026-04-30T08:23:04Z Salai Rungtoi 22844 1028492 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth year and age|1955}} | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) | genre = နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ ဝတ္ထု၊ သုတစာပေ | notableworks = ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်''<br>''ကျောင်းဆရာမှတ်တမ်း'' | awards = လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁)<br>နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၂၀၁၇) |honorific_prefix=ဦး}} '''တင်ညွန့်''' (၁၉၅၅ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စာပေများကြောင့် လူသိများသည်။ သူသည် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သလို [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="mizzima">{{cite news |last=Khet Nway |first=Maung |title=National Literature Award winner U Tin Nyunt and two others arrested over three old books |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/27/88751 |work=Mizzima News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == လုပ်ငန်းခွင်ဘဝ == ဦးတင်ညွန့်သည် စာပေလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ''The Voice Daily'' သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံရေးအက်ဆေး၊ ပညာရေးနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်'' သည် စာဖတ်ပရိသတ်အကြား အလွန်ရေပန်းစားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်အဖြစ်လည်း ရိုက်ကူးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="maun">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt arrested over books published during civilian government era |url=https://maun-mm.com/2026/04/27/writertinnyunt/ |work=Maun News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ၂၀၂၆ ဖမ်းဆီးခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆရာတင်ညွန့်အား [[သန်လျင်မြို့နယ်]]ရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖမ်းဆီးရခြင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ခွေးထိန်းငသာ''၊ ''အထွေထွေ၊ ခင်ဗျားကျုပ်ကို ညာခဲ့တယ်'' နှင့် ''သန်းရွှေ၏ ယတြာများ'' စသည့် စာအုပ် ၃ အုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သိရသည်။<ref name="burmavj">{{cite news |title=အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ တင်ညွန့်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/video/2026/04/27/412883.html |work=The Irrawaddy|date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> သတင်းများအရ [[TikTok]] လိုင်းပေါ်မှ စာအုပ်ရောင်းချသူတစ်ဦးက ယင်းစာအုပ်များကို ရောင်းချနေကြောင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ရာမှတစ်ဆင့် ဖမ်းဆီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာတင်ညွန့်အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး သူ၏သားဖြစ်သူနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ၊ ရောင်းချသူတို့ပါ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="vom">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt and son among three arrested |url=https://www.facebook.com/share/19nKfE1Wg3/ |work=Voice of Myanmar (VOM) |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=စာရေးဆရာ တင်ညွန့် နဲ့ စာအုပ်ရောင်းသူ၊ ထုတ်ဝေသူတို့ သုံးဦး ဖမ်းဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/27/myanmar-military-state-defamation-arrest-author-tin-nyunt/ |work=[[Radio Free Asia]] |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == * လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁) * နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂) * အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၁၇) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၅ မွေးဖွားသူများ]] 8mop7fym1bn9ft02h850cuxzjp6fu4d 1028499 1028492 2026-04-30T09:09:48Z Salai Rungtoi 22844 /* ရရှိခဲ့သော ဆုများ */ 1028499 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = တင်ညွန့် | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth year and age|1955}} | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း (ငြိမ်း) | genre = နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ ဝတ္ထု၊ သုတစာပေ | notableworks = ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်''<br>''ကျောင်းဆရာမှတ်တမ်း'' | awards = လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁)<br>နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂)<br>[[အမျိုးသားစာပေဆု]] (၂၀၁၇) |honorific_prefix=ဦး}} '''တင်ညွန့်''' (၁၉၅၅ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စာပေများကြောင့် လူသိများသည်။ သူသည် ပညာရေးဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သလို [[အမျိုးသားစာပေဆု]] ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="mizzima">{{cite news |last=Khet Nway |first=Maung |title=National Literature Award winner U Tin Nyunt and two others arrested over three old books |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/27/88751 |work=Mizzima News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == လုပ်ငန်းခွင်ဘဝ == ဦးတင်ညွန့်သည် စာပေလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ''The Voice Daily'' သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံရေးအက်ဆေး၊ ပညာရေးနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ''ရိုးမပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည်'' သည် စာဖတ်ပရိသတ်အကြား အလွန်ရေပန်းစားခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်အဖြစ်လည်း ရိုက်ကူးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="maun">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt arrested over books published during civilian government era |url=https://maun-mm.com/2026/04/27/writertinnyunt/ |work=Maun News |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ၂၀၂၆ ဖမ်းဆီးခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆရာတင်ညွန့်အား [[သန်လျင်မြို့နယ်]]ရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖမ်းဆီးရခြင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ''ခွေးထိန်းငသာ''၊ ''အထွေထွေ၊ ခင်ဗျားကျုပ်ကို ညာခဲ့တယ်'' နှင့် ''သန်းရွှေ၏ ယတြာများ'' စသည့် စာအုပ် ၃ အုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သိရသည်။<ref name="burmavj">{{cite news |title=အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ တင်ညွန့်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/video/2026/04/27/412883.html |work=The Irrawaddy|date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=စာရေးဆရာကြီး တင်ညွန့် အပါအဝင် ၃ ဦးကို ဖမ်းဆီးပြီး ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် အမှုဖွင့် |url=https://burmese.dvb.no/post/678286 |access-date=2026-04-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> သတင်းများအရ [[TikTok]] လိုင်းပေါ်မှ စာအုပ်ရောင်းချသူတစ်ဦးက ယင်းစာအုပ်များကို ရောင်းချနေကြောင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ရာမှတစ်ဆင့် ဖမ်းဆီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာတင်ညွန့်အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး သူ၏သားဖြစ်သူနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ၊ ရောင်းချသူတို့ပါ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="vom">{{cite news |title=Writer Tin Nyunt and son among three arrested |url=https://www.facebook.com/share/19nKfE1Wg3/ |work=Voice of Myanmar (VOM) |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref><ref name="rfa">{{cite news |title=စာရေးဆရာ တင်ညွန့် နဲ့ စာအုပ်ရောင်းသူ၊ ထုတ်ဝေသူတို့ သုံးဦး ဖမ်းဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/27/myanmar-military-state-defamation-arrest-author-tin-nyunt/ |work=[[Radio Free Asia]] |date=27 April 2026 |access-date=30 April 2026}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများ == * လူငယ်စာပေဆု (၂၀၁၁) * နိုင်ငံရေးစာပေဆု (၂၀၁၂) * အမျိုးသားစာပေဆု (၂၀၁၇) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၅ မွေးဖွားသူများ]] kw6jxq3u29auhx7425rj8tjb3y95lpi 3 285024 1028493 2026-04-30T08:33:22Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028493 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26139-26 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) pv72vgs3pfgcbvn3qyqf0rsajkn8x53 3 285025 1028494 2026-04-30T08:33:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028494 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26110-10 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ouz4zus1khjsghbsfhtl246g7gn3bvu 3 285026 1028495 2026-04-30T08:33:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028495 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Si Thu Aung Khine Lin Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 029ymgntnw6wash3xsoespdq8em09ry 3 285027 1028496 2026-04-30T08:33:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028496 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ruriamara223 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) adh56rmnl72rfl2al3vwb9dngzfdb9w 100 285028 1028501 2026-04-30T09:16:15Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=09|content= <!-- All news items below this line --> *[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028501 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=09|content= <!-- All news items below this line --> *[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} tq3pij6tt059ovpbbzh9ia0qgdaa4mf 1028502 1028501 2026-04-30T09:19:22Z Salai Rungtoi 22844 1028502 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=09|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***ပဲခူးတိုင်း၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေတွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]](KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ ***တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} fgrmxuh43jir1n0vdlq6wn6hhfusvzz 100 285029 1028503 2026-04-30T09:21:59Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=08|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028503 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=08|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[အမ်းမြို့နယ်|အမ်းမြို့နယ်၊]] ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <!-- All news items above this line -->}} hw139o9hdsbu1dqzclr9stesln20hqo 100 285030 1028504 2026-04-30T09:24:02Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=07|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028504 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=07|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊ ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ယစ်မျိုးဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊ ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊ ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} i60vhzi37w5re0zy2bmob18lid2xaxi 100 285031 1028505 2026-04-30T09:25:59Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=06|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028505 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=06|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] **အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <!-- All news items above this line -->}} g3jqs5xuszzp97o5p1u8apynar4l8f0 100 285032 1028507 2026-04-30T09:27:27Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=05|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူမ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028507 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=05|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]] (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။ <!-- All news items above this line -->}} qklqm8tlbwl8ctfaco2lnenvi3uobqe 100 285033 1028508 2026-04-30T09:30:04Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=04|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028508 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=04|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဆူဒန် နှင့် ကင်မရွန်း စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]]အစိုးရက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆) နှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။ <!-- All news items above this line -->}} gnqvzqeg4f0csd8ihfs6a5k70dkk6pw 100 285034 1028511 2026-04-30T09:34:35Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=03|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့် လောင်စာဆီတင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028511 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=03|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့် လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} e3vj4d8wjiubcs10ugb670rzavlq91f 100 285035 1028512 2026-04-30T09:37:03Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=02|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီသည် တောင်သူလယ်သမားနေ့ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028512 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=02|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီသည် တောင်သူလယ်သမားနေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} gix6y0zn3p88ocavhecw9jk3yrkf8et 100 285036 1028514 2026-04-30T09:38:10Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=03|day=01|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028514 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=03|day=01|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} 2e8jacr5h04q6xn9weal5afemrr1ety 3 285037 1028530 2026-04-30T10:34:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028530 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 7.sithutun ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၄၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 5cdlof4kzoxtx87g5j4teo4tclokfv2 14 285038 1028535 2026-04-30T11:21:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028535 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 76gyvbrpxl1ao3t0jl7903zrsk0dsgj 0 285039 1028536 2026-04-30T11:23:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028536 wikitext text/x-wiki '''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ oj4m5zqedvgrzur9dxxoauh96uqwgnb 1028537 1028536 2026-04-30T11:25:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028537 wikitext text/x-wiki '''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[Kawaramachi Station (Kagawa)]] - (瓦町駅) in Takamatsu, Kagawa Prefecture * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]] - (京都河原町駅) - ကျိုတိုမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဘူတာ၏ အမည်ကို "ခဝရမချိဘူတာ" မှ "ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ" အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ * [[Kawaramachi Station (Mie)]] - (川原町駅) in Yokkaichi, Mie Prefecture * [[Kawaramachi Station (Miyagi)]] - (河原町駅) in Sendai, Miyagi Prefecture {{station disambiguation}} p70lxmrj9stign3q3rn81xohcia8nor 1028543 1028537 2026-04-30T11:30:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028543 wikitext text/x-wiki '''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] - (瓦町駅) - ခဂဝခရိုင်၊ တခမဆွတ်မြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]] - (京都河原町駅) - ကျိုတိုမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဘူတာ၏ အမည်ကို "ခဝရမချိဘူတာ" မှ "ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ" အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိအဲ)]] - (川原町駅) - မိအဲခရိုင်၊ ယော့ခအိချိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိယဂိ)]] - (河原町駅) - မိယဂိခရိုင်၊ ဆန်းဒိုင်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ {{station disambiguation}} lfqk8kb5zmnz63vvkgai4ux3qyebvsq 1028546 1028543 2026-04-30T11:31:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028546 wikitext text/x-wiki '''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] - (瓦町駅) - ခဂဝခရိုင်၊ တခမဆွတ်မြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]] - (京都河原町駅) - ကျိုတိုမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဘူတာ၏ အမည်ကို "ခဝရမချိဘူတာ" မှ "ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ" အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိအဲ)]] - (川原町駅) - မိအဲခရိုင်၊ ယော့ခအိချိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိယဂိ)]] - (河原町駅) - မိယဂိခရိုင်၊ ဆန်းဒိုင်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ {{Disambiguation}} 39bpdgvevpewuc0ynvk0d1ps08nj6dw 1028547 1028546 2026-04-30T11:32:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028547 wikitext text/x-wiki '''ခဝရမချိဘူတာ''' ဟူသည့် အမည်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] - (瓦町駅) - ခဂဝခရိုင်၊ တခမဆွတ်မြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]] - (京都河原町駅) - ကျိုတိုမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဘူတာ၏ အမည်ကို "ခဝရမချိဘူတာ" မှ "ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ" အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိအဲ)]] - (川原町駅) - မိအဲခရိုင်၊ ယော့ခအိချိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ * [[ခဝရမချိဘူတာ (မိယဂိ)]] - (河原町駅) - မိယဂိခရိုင်၊ ဆန်းဒိုင်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ {{တမ်းပလိတ်:သံတူကြောင်းကွဲ}} 7ljl2na15k4plqrae0ttkrhgfnkcr43 0 285040 1028539 2026-04-30T11:27:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ခဝရမချိဘူတာ (ခါဂါဝါ)]] စာမျက်နှာကို [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1028539 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] ce9apvb0yoea8q4amawqo4vfwr3kmqh 1028542 1028539 2026-04-30T11:28:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ခဝရမချိဘူတာ (ခဂဝ)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1028542 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 10 285041 1028544 2026-04-30T11:30:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{dmbox | type = disambig | text = <includeonly>{{Disambiguation page short description}}</includeonly>This [[Help:Disambiguation|disambiguation]] page lists articles about railway and public transport stations with the same name.<br /> <small> If an [{{fullurl:Special:WhatLinksHere/{{FULLPAGENAME}}|namespace=0}} internal link] led you here..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028544 wikitext text/x-wiki {{dmbox | type = disambig | text = <includeonly>{{Disambiguation page short description}}</includeonly>This [[Help:Disambiguation|disambiguation]] page lists articles about railway and public transport stations with the same name.<br /> <small> If an [{{fullurl:Special:WhatLinksHere/{{FULLPAGENAME}}|namespace=0}} internal link] led you here, you may wish to change the link to point directly to the intended article.</small> }}{{main other | [[Category:Station disambiguation pages]] | <!-- Don't categorise when not in main (article) space. --> }}<includeonly>{{#ifeq:{{#invoke:redirect|isRedirect|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|[[Category:Unsynchronized disambiguation talk pages]]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE. --> </noinclude> 7vlmzqclpwx9s4lusxxutarbxetjix4 3 285042 1028552 2026-04-30T11:34:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028552 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26186-25 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၄၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) q5s5kmw8kq13ixwjixjvem3l95wllx9 3 285043 1028553 2026-04-30T11:34:31Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028553 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် User796432 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၄၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 0oert8lmuo7o0qytd8zca1x66lpd5wy 3 285044 1028554 2026-04-30T11:34:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028554 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Sandhya basaula ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၄၊ ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 0lbxn57egl0wpa4uv82newp61q5yoxs 10 285045 1028557 2026-04-30T11:38:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{navbox | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း | title = [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ ဘူတာရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hanky..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028557 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း | title = [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ ဘူတာရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * [[Sōzenji Station|Sōzenji]] * ([[Hankyu Senri Line|for Tenjimbashisuji Rokuchōme, Tengachaya]] <<) [[Awaji Station|Awaji]] (>> [[Hankyu Senri Line|for Kita-Senri]]) * [[Kami-Shinjō Station|Kami-Shinjō]] * [[Aikawa Station (Osaka)|Aikawa]] * [[Shōjaku Station|Shōjaku]] * [[Settsu-shi Station|Settsu-shi]] * [[Minami-Ibaraki Station|Minami-Ibaraki]] * [[Ibaraki-shi Station|Ibaraki-shi]] * [[Sōjiji Station|Sōjiji]] * [[Tonda Station|Tonda]] * [[Takatsuki-shi Station|Takatsuki-shi]] * [[Kammaki Station|Kammaki]] * [[Minase Station|Minase]] * [[Ōyamazaki Station|Ōyamazaki]] * [[Nishiyama Tennozan Station|Nishiyama Tennozan]] * [[Nagaoka-Tenjin Station|Nagaoka-Tenjin]] * [[Nishi-Mukō Station|Nishi-Mukō]] * [[Higashi-Mukō Station|Higashi-Mukō]] * [[Rakusaiguchi Station|Rakusaiguchi]] * [[Katsura Station|Katsura]] * [[Nishi-Kyōgoku Station|Nishi-Kyōgoku]] * [[Saiin Station|Saiin]] * [[Ōmiya Station (Kyoto)|Ōmiya]] * [[Karasuma Station|Karasuma]] * [[Kyoto-kawaramachi Station|Kyoto-kawaramachi]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Hankyu Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Hankyu Railway line templates]] </noinclude> ais0pv9jatzdcc12q0vg5b7g8es9fhl 1028558 1028557 2026-04-30T11:38:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အကြောင်းအရာ "{{db-self}}" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1028558 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 10 285046 1028560 2026-04-30T11:39:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{navbox | name = Hankyu Kyoto Line | title = Stations of the [[Hankyu Kyoto Main Line]] | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * Sōzenji Sta..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028560 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Hankyu Kyoto Line | title = Stations of the [[Hankyu Kyoto Main Line]] | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * [[Sōzenji Station|Sōzenji]] * ([[Hankyu Senri Line|for Tenjimbashisuji Rokuchōme, Tengachaya]] <<) [[Awaji Station|Awaji]] (>> [[Hankyu Senri Line|for Kita-Senri]]) * [[Kami-Shinjō Station|Kami-Shinjō]] * [[Aikawa Station (Osaka)|Aikawa]] * [[Shōjaku Station|Shōjaku]] * [[Settsu-shi Station|Settsu-shi]] * [[Minami-Ibaraki Station|Minami-Ibaraki]] * [[Ibaraki-shi Station|Ibaraki-shi]] * [[Sōjiji Station|Sōjiji]] * [[Tonda Station|Tonda]] * [[Takatsuki-shi Station|Takatsuki-shi]] * [[Kammaki Station|Kammaki]] * [[Minase Station|Minase]] * [[Ōyamazaki Station|Ōyamazaki]] * [[Nishiyama Tennozan Station|Nishiyama Tennozan]] * [[Nagaoka-Tenjin Station|Nagaoka-Tenjin]] * [[Nishi-Mukō Station|Nishi-Mukō]] * [[Higashi-Mukō Station|Higashi-Mukō]] * [[Rakusaiguchi Station|Rakusaiguchi]] * [[Katsura Station|Katsura]] * [[Nishi-Kyōgoku Station|Nishi-Kyōgoku]] * [[Saiin Station|Saiin]] * [[Ōmiya Station (Kyoto)|Ōmiya]] * [[Karasuma Station|Karasuma]] * [[Kyoto-kawaramachi Station|Kyoto-kawaramachi]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Hankyu Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Hankyu Railway line templates]] </noinclude> 91cwx209v0u9rqt66qupzjho09dgaq5 1028561 1028560 2026-04-30T11:40:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028561 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း | title = [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ဘူတာရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * [[Sōzenji Station|Sōzenji]] * ([[Hankyu Senri Line|for Tenjimbashisuji Rokuchōme, Tengachaya]] <<) [[Awaji Station|Awaji]] (>> [[Hankyu Senri Line|for Kita-Senri]]) * [[Kami-Shinjō Station|Kami-Shinjō]] * [[Aikawa Station (Osaka)|Aikawa]] * [[Shōjaku Station|Shōjaku]] * [[Settsu-shi Station|Settsu-shi]] * [[Minami-Ibaraki Station|Minami-Ibaraki]] * [[Ibaraki-shi Station|Ibaraki-shi]] * [[Sōjiji Station|Sōjiji]] * [[Tonda Station|Tonda]] * [[Takatsuki-shi Station|Takatsuki-shi]] * [[Kammaki Station|Kammaki]] * [[Minase Station|Minase]] * [[Ōyamazaki Station|Ōyamazaki]] * [[Nishiyama Tennozan Station|Nishiyama Tennozan]] * [[Nagaoka-Tenjin Station|Nagaoka-Tenjin]] * [[Nishi-Mukō Station|Nishi-Mukō]] * [[Higashi-Mukō Station|Higashi-Mukō]] * [[Rakusaiguchi Station|Rakusaiguchi]] * [[Katsura Station|Katsura]] * [[Nishi-Kyōgoku Station|Nishi-Kyōgoku]] * [[Saiin Station|Saiin]] * [[Ōmiya Station (Kyoto)|Ōmiya]] * [[Karasuma Station|Karasuma]] * [[Kyoto-kawaramachi Station|Kyoto-kawaramachi]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Hankyu Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Hankyu Railway line templates]] </noinclude> 43ekoynpqxasg9rcyfn246t3grxa0dg 14 285047 1028566 2026-04-30T11:42:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028566 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] lk1hf2skd2y0n3nprwr2uclgpgu8aku 14 285048 1028573 2026-04-30T11:47:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028573 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] 7u6a6y3pbbequtbfut1y2fxpo9c5xo8 14 285049 1028580 2026-04-30T11:50:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028580 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] nu9inr5hlgcxrzgl2ca96yg1bdbq1vu 14 285050 1028582 2026-04-30T11:51:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028582 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] rmwlr3zhwvv9538hm61pynoyuoce7bz 14 285051 1028595 2026-04-30T11:56:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028595 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] fj03136gznxshso9ecqxajzjkdwiscz