ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2628 1029912 77433 2026-05-06T11:23:41Z ~2026-27455-47 142337 အကြောင်းအရာ "nigger" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1029912 wikitext text/x-wiki nigger fnh1ck2f85is07rn3x1r9si0onk78sw 1029914 1029912 2026-05-06T11:51:05Z Salai Rungtoi 22844 [[Special:Contributions/~2026-27455-47|~2026-27455-47]] ([[User talk:~2026-27455-47|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1029912|1029912]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1029914 wikitext text/x-wiki ဪဟူသည် မြန်မာ [[သဒ္ဒါ]]တွင် သာမက [[အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါ]]တွင်လည်း ပါဝင်သော အာမေဍိတ်သံဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို ပြောပြပါက ထိုသူသည် အံ့ဩခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ မယုံကြည်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော [[အာမေဍိတ်သံ]]ဖြစ်သည်။ [[Category:သဒ္ဒါ]] 1t9k6urtiwl6lk6xs1zlulsufs26w8h 0 3768 1029804 1029111 2026-05-06T02:36:36Z ~2026-27333-40 142325 /* သမိုင်းကြောင်း */ ဟင်းခါး 1029804 wikitext text/x-wiki {{Infobox အသင့်အစားအစာ | name = မုန့်ဟင်းခါး | image = File:Mohnga.jpg | caption = | alternate_name = | country = မြန်မာ | region = | creator = | course = နံနက်စာ၊ အဆာပြေ | served = အပူ | main_ingredient = မုန့်ဖတ်၊ ညှပ်ခေါက်ဆွဲ၊ ငါး | variations = [[မုန့်ဟင်းခါး#ဒေသအလိုက်မုန့်ဟင်းခါး|''ဒေသအလိုက်ကိုကြည့်ပါ'']] | calories = | other = }} မြန်မာ့ရိုးရာ မုန့်ဟင်းခါးသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မြို့၊ ရွာတိုင်းတွင် ရောင်းချကြပြီး နံနက်စာ မှ နေ့လယ် နေ့ခင်း အဆာပြေ အပြင် ညလယ်စာ အဖြစ်ပါ နှစ်ခြိုက်စွာ စားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် မုန့်ပဲငါးသည် အာဟာရတန်ဖိုးအားဖြင့် ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိုတ်နှင့် ဓာတ်ဆားများ ပါဝင်ပြီး ချက်ပုံချက်နည်း ရိုးရှင်းလွယ်ကူသည့်အပြင် စရိတ်ပါ သက်သာသောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးတိုင်းလိုလို နှစ်သက်သော အစားအစာလည်းဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှေးမြန်မာ့သမိုင်း တစ်လျှောက်တွင် မုန့်ဟင်းခါးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာ၊ ပေစာများဖြင့် မှတ်တမ်းတင် ခဲ့ခြင်း မရှိသဖြင့်မုန့်ဟင်းခါး ပေါ်ပေါက်ရာ ဇာတိ နှင့် ခေတ်ကာလအား သိရှိရန် များစွာ ခက်ခဲလှသည်။ မုန့်ဟင်းခါးအား အစောဆုံး အထောက်အထား ဖြင့် တွေ့ရှိရသည့် နေရာမှာ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] စာဆို [[ပုည၊ ဦး (စလေ)|ဦးပုည]]၏ [[လင်္ကာ]]များ အနက်မှ တစ်ခုတွင် ဖြစ်ပြီး "မုန့်ဟင်း"ဟု သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်း၌ [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)|ဘကြီးတော်ဘုရား]] လက်ထက်နှင့် ကုန်းဘောင်[[ရွှေဘိုမင်း]] လက်ထက်တွင် ပေါ်ပေါက်သော ကဗျာစာဆိုတစ်ဦးဖြစ်သည့် [[ဖိုးသူတော်ဦးမင်း]]က ခေတ်ပြိုင်စာဆို လူဦးမင်း([[စာဆိုတော်ဦးမင်း]]) နှင့် မုန့်ဟင်းခါး အကြောင်း အပြိုင်စပ်ဆိုရာတွင် "မုန့်တီ" ဟုသုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် မုန့်ဟင်းခါးကို "မုန့်တီ" ဟု ပြောဆိုသောသူသည် အနည်းငယ်သာရှိတော့သည်။ ဤသို့ဆိုလျှင် "မုန့်တီ"သည် မုန့်ဟင်းခါးကို ဆိုလိုပြီး [[ရခိုင်မုန့်တီ]] သည်ကား [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ ရှေးရိုးရာအစားအစာ အာပူလျှာပူနှင့် ရိုးရိုးရခိုင်မုန့်တီ၊ ရခိုင်မုန့်တီသုပ် အစရှိသည်တို့ကိုဆိုလိုပေမည်။ ယနေ့တိုင် အချို့ဒေသများတွင်မုန့်ဟင်းခါးအား "မုန့်" "မုန့်ဟင်း" အစရှိ သဖြင့် ခေါ်ဝေါ် လျက် ရှိဆဲ ဖြစ်သောကြောင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မုန့်ဟင်းခါးပေါ်ပေါက်ပြီး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ မိုဟင်းခါးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ တစ်ဖန် ပျူမြို့ဟောင်းများ တူးဖော်ရာတွင် ဆန်မှုန့်နှင့် အချဉ်ဖောက်ပြုလုပ်သော ကိရိယာအများအပြား တူးဖော် ရရှိခဲ့သောကြောင့် ထမင်းအစားထိုး၊ ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်သည့် မုန့်နှင့် မုန့်ဟင်းခါးပေါ်ပေါက်နေခဲ့ နိုင်ကြောင်း ကောက်ချက် ဆွဲကြသည်။ ထို့အပြင် မုန့်ဟင်းခါး သမိုင်းကို စနစ်တကျ သုတေသန ပြုရန် ကြိုးစားခဲ့သော ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညွန့်၏ အဆိုအရ မုန့်ဟင်းခါးချက်နည်းသည် ရှေးနန်းတွင်း ဟင်းချက်နည်းမျိုးစုံ စာရင်းတွင် ရှာမတွေ့ ခဲ့ခြင်းကြောင့် သာမန် အရပ်သား လူအများတို့ ၏အစားအစာသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း။ ထို့ကြောင့်ပင် မည်သူတစ်ဦး တစ်ယောက်မျှ အရေးတယူ မှတ်တမ်း မတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ == ယေဘုယျအသုံးပြုသောပစ္စည်းများ == * မုန့်ဖတ် * ငါးအဖြစ် (ငါးခူ၊ ငါးကျည်း၊ ငါးကြင်း၊ ငါးသလောက်၊ ငါးရှဉ့်)အပြင် အခြားသောငါးများ လည်းအသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ငါးနှစ်မျိုး သို့မဟုတ် သုံးမျိုးစပ် အသုံးပြုခြင်းသည် ငါးတစ်မျိုးတည်း အသုံးပြုခြင်း ထက် ပိုကောင်းသည် ဟုဆိုသည်။ * ငါးရှားပါးသော ဒေသများတွင် ကြက်သား၊ အမဲသားတို့ကို အသုံးပြု လေ့ရှိသည်။ * ဆီ * ငံပြာရည် * ဆား * နနွင်းမှုန့် * ငှက်ပျောအူ * ဆန်လှော်မှုန့် * ကြက်သွန်နီအကြီး * ကြက်သွန်နီအသေး * ချင်း * ငရုတ်ကောင်း * စပါးလင် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းအမျိုးအစားများမှာ ချက်လုပ်နည်း အပေါ်တွင် လည်းကောင်း ဒေသအလိုက် ရရှိနိုင်မှု ပေါ်တွင် လည်းကောင်း မူတည်၍ ကွဲပြားလေ့ရှိသည်။ == တွဲဖက်စားသုံးလေ့ရှိသောပစ္စည်းများ == * [[အကြော်]]မျိုးစုံ([[ပဲကြော်]]၊ [[ဘူးသီးကြော်]]၊ [[ငါးဖယ်ကြော်]]၊ [[ကြက်သွန်ကြော်]]၊ [[မန္တလေးပဲကြော်]]) * [[နံနံပင်]] * [[ရှောက်သီး]]၊ [[သံပရာသီး]] * [[ပဲသီး]] * [[ခရမ်းချဉ်သီး]] * [[ငရုတ်သီးအလှော်မှုန့်]] * [[ကြက်သွန်မြိတ်]] * [[ကြက်ဥ]]၊ [[အိုးဘဲဥ]] * [[ပဲသွေး]] * [[ငါးသလောက်ဥ]] * [[အီကြာ‌ကွေး]] * [[ပဲပင်ပေါက်]] == ဒေသအလိုက်မုန့်ဟင်းခါး == မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအသီးသီးတွင် ချက်လုပ်နည်းနှင့် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းများ ကွဲပြားမှုကြောင့် အရသာ နှင့် အပြင်အဆင် လည်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြား ကြသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသဟန် မုန့်ဟင်းခါးများမှာ လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ * [[ရန်ကုန်မုန့်ဟင်းခါး]] *[[မြောင်းမြမုန့်ဟင်းခါး]] * [[ပုသိမ်မုန့်ဟင်းခါး]] * [[ဘိုကလေးမုန့်ဟင်းခါး]] * [[ဟင်္သာတမုန့်ဟင်းခါး]] * [[ဖျာပုံမုန့်ဟင်းခါး]] * [[အင်းမုန့်တီ]] ခေါ် [[အင်းလေးမုန့်ဟင်းခါး]] နှင့် [[ဟင်းခါး]] * [[တောင်ငူမုန့်ဟင်းခါး]] * [[ကရင်မုန့်ဟင်းခါး]] * [[ရခိုင်မုန့်တီ]] ခေါ် [[ရခိုင်မုန့်ဟင်းခါး]] ခေါ် [[အာပူလျှာပူ]] * [[ထားဝယ်မုန့်ဟင်းခါး]] * ရွှေတောင်မုန့်ဟင်းခါး ခေါ် [[တပင်တိုင်မုန့်ဟင်းခါး]] * ဝါးခယ်မမုန့်ဟင်းခါး * တောင်တွင်းကြီးမုန့်ဟင်းခါး * ယောမုန့်ဟင်းခါး * ဆင်ပေါင်ဝဲမုန့်ဟင်းခါး === မော်လမြိုင် === မွန်ပြည်နယ်တွင် ''မုန့်တီ'' ခေါ်သော မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါးတွင် ငါး (အဓိက ငါးခူကို သုံးသည်) ကို စပါးလင်၊ နနွင်းမှုန့်၊ ထန်းလျက်တို့ဖြင့် ပြုတ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ငှက်ပျောအူကို အကွင်းလိုက်လှီးကာ ချက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ မုန့်ဖတ်ကို စားသည့်အခါမှ ညှစ်ကာ အေးသောမုန့်ဖတ်နှင့် ပူသောဟင်းခါးကို ဆန်းပြားစွာတွဲဖက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဝိသေသများအဖြစ် ရှိသည်။ <ref>မြင့်ဦးသာ. "[https://www.tastewindow.digital/article/TWRmlmmhkmot1122020 မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါး] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210906115921/https://www.tastewindow.digital/article/TWRmlmmhkmot1122020 |date=6 September 2021 }}". Taste Window.</ref><ref>"[https://mmlazp.blogspot.com/2016/08/blog-post.html မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါး]". စိတ်ဝင်စားစရာ မာမာရဲ့ဝါသနာများ. 2016-08-01.</ref><ref>"[https://myfoodmyanmar.com/ေမာ္လၿမိဳင္-မုန္႔ဟင္းခါ/ မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါး (သို့) မော်လမြိုင်မုန့်တီ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111043342/https://myfoodmyanmar.com/%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%9C%E1%81%BF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B9%E1%82%94%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%AB/ |date=11 January 2021 }}". My Food Myanmar. 2016-04-04.</ref><ref>"[http://www.wutyeefoodhouse.com/?p=9022 မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါး]". Wutyee Food House. 2014-04-13.</ref> မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါးဟု ရန်ကုန်နှင့် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတွင် အမည်ယူသော်လည်း မွန်ပြည်နယ်တစ်ဝန်းတွင် သုံးသောနည်း ဖြစ်၏။ == မုန့်ဟင်းခါးယဉ်ကျေးမှု == မုန့်ဟင်းခါးသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေပြီးဖြစ်သော အစားအစာ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ နေရာ၊ ဒေသ၊ အချိန်အခါ မရွေး ရနိုင်သော အစားအစာ ဖြစ်သည်။ နာမည်ကျော် ဆိုင်ကြီး၊ ကနားကြီး များတွင် သာမက လမ်းဘေး ပလက်ဖောင်းပေါ်ရှိ ဆိုင်ငယ် များတွင်လည်းကောင်း၊ [[ဆိုင်းထမ်း]]၊ [[ခေါင်းရွက်ဗျပ်ထိုး]]၊ [[လက်တွန်းလှည်း]]၊ [[ဆိုက်ကား]] များဖြင့် လှည့်လည် ရောင်းချသူများ ထံတွင် လည်ကောင်း ဝယ်ယူ ရရှိနိုင်သည်။ မြို့ကြီးအချို့ရှိ [[ကားဂိတ်]]၊ [[သင်္ဘောဆိပ်]]၊ [[ဘူတာရုံ]] အစရှိသည့် လူစည်ကားရာ အရပ်များတွင် ၂၄နာရီ ပတ်လုံး ရောင်းချသည့် ဆိုင်များ ရှိလေ့ ရှိသည်။ ထို့အပြင်မုန့်ဟင်းခါးသည် ဘာသာမရွေး စားသုံးနိုင်ခြင်းကြောင့် [[အလှူမင်္ဂလာ]]၊ [[ဆွမ်းကျွေး]] ကဲ့သို့ သာရေး များမှ [[အသုဘ]]၊ [[နာရေး]] အထိ မပါမဖြစ်သော အစားအစာ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် မုန့်ဟင်းခါးသည် [[မြန်မာလူမျိုး]]များ သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင် အခြေချရာ [[စင်ကာပူ]]၊ [[ထိုင်း]]၊[[မလေးရှား]]၊ [[ဂျပန်]]၊ [[ကိုရီးယား]]၊[[ဗြိတိန်]]၊ [[အမေရိကန်]] နှင့် အခြားကမ္ဘာ့ နိုင်ငံအများအပြားသို့ မြန်မာများနှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ ရောက်ရှိ လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ပဈေးကွက် အတွက် အထူးရည်ရွယ် ထုတ်လုပ်လာသော အသင့်ချက်ပြုတ်နိုင်သည့် [[မုန့်ဟင်းခါးခြောက်ထုပ်]] များလည်း ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references /> * Myanmar Travel Information, Monhinga Article [http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-food/mohingar.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105011314/http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-food/mohingar.htm |date=5 January 2010 }} * History of Monhinga, Dr Khin Maung Nyunt [http://www.yangonow.com/eng/culture/food/mohinga/history.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418175146/http://www.yangonow.com/eng/culture/food/mohinga/history.html |date=18 April 2009 }} * စားမြိန်ဝိုင်း၊ ဒေါ်အေးကြိုင်နှင့် ဒေါ်အမာနီ {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အစားအစာ]] [[Category:အမျိုးသား ဟင်းလျာ]] tox9gkc0dz68rmji8gcgbnbtenqy5yb 0 4353 1029858 1027557 2026-05-06T06:36:07Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း */ 1029858 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang-shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}}, {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် အုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name=":0">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် နေထိုင်ကြကာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသလို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[မေဃာလယ]] ၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref> ရှမ်းလူမျိုး အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး<ref name=POTWF>{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure" /> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == [[အင်းဝခေတ်]]၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်သည်။ အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]]မှ ဆက်ခံသည်။မင်းကြီးရန်နောင်က သိုဟန်ဘွားကို လုပ်ကြံရန်ကြံစည်ပြီး သံဃာတွေကို ဓားလက်နက်တို့ဖြင့်ဝှက်ပြီးဘုန်းကြီးအတု ယောင်ဆောင်ခိုင်း‌ေစကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များကို နန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ဟန်ပြုကာ သတ်ဖြတ်လေသောကြောင့် မင်းကြီးရန်နောင်နှင့် မြန်မာမှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချခြင်းဖြင့် သေလွန်သည်။ ထို့နောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတင်ကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ကာ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို နန်းတင်ရန်ပြောဆိုမှာကြားပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် [[မိုးဗြဲနရပတိ]]ဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]]က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ [[အင်းဝ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ === ရှေးရှမ်းနယ်များ === ရှမ်းတို့ဌာနီ၌ ပြည်နယ်ပေါင်းမှာ တေတ္တိံသ ခေါ် ၃၃-နယ်ရှိ၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်အလား မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ဘွယ် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၆၆၄၅-ကျယ်လျက် စော်ဘွား ၁၆-ယောက်၊ မြို့စား ၁၃-ယောက်နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄-ယောက်တို့က အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ (ဤကားအင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှာ နေရစဉ်က ဖြစ်၏။) {{citation needed}} (၁) ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုးနဲနယ်၊ ညောင်ရွှေနယ်၊ ရပ်ဆောက်နယ်၊ လဲချားနယ်၊ မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စကားနယ်၊ နောင်မွယ်နယ်၊ (၁၀) မိုင်းနောက်၊ မိုင်းကိုင်း၊ ကျေးသီဗန်းစံ၊ လွယ်လုံ၊ သထုံ၊ ဗန်းရင်၊ ဟိုပုန်း၊ နန်းခုတ်၊ စကွယ်နယ်၊ မိုင်းရှူး၊ (၂၀) သမခမ်း၊ ပွေးလှ၊ ဘော်နယ်၊ ရွာဝံနယ်၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်၊ ပင်းဒယ၊ (၂၇) ဤကား တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၂၇-နယ်တည်း။ (၁) သီပေါနယ်၊ (၂) တောင်ပိုင်းနယ်၊ (၃) မိုင်းရယ်နယ်၊ (၄) မြောက်သန္နီနယ်၊ (၅) မိုးမိတ်နယ်၊ (၆) မိုးလင်းနယ်၊ ဤကား မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် ၆-နယ်တည်း။ ပေါင်း ၃၃-နယ် ဖြစ်၏။ === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ == ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။{{citation needed}} ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"၊ ၂၀၁၉။</ref>ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] grss2ve60khju1lw3edz7561wedvzd7 1029859 1029858 2026-05-06T06:36:44Z Chenzeyan29 141880 /* ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် */ 1029859 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang-shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}}, {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် အုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name=":0">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် နေထိုင်ကြကာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသလို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[မေဃာလယ]] ၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref> ရှမ်းလူမျိုး အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး<ref name=POTWF>{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure" /> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == [[အင်းဝခေတ်]]၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်သည်။ အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]]မှ ဆက်ခံသည်။မင်းကြီးရန်နောင်က သိုဟန်ဘွားကို လုပ်ကြံရန်ကြံစည်ပြီး သံဃာတွေကို ဓားလက်နက်တို့ဖြင့်ဝှက်ပြီးဘုန်းကြီးအတု ယောင်ဆောင်ခိုင်း‌ေစကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များကို နန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ဟန်ပြုကာ သတ်ဖြတ်လေသောကြောင့် မင်းကြီးရန်နောင်နှင့် မြန်မာမှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချခြင်းဖြင့် သေလွန်သည်။ ထို့နောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတင်ကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ကာ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို နန်းတင်ရန်ပြောဆိုမှာကြားပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် [[မိုးဗြဲနရပတိ]]ဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]]က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ [[အင်းဝ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ === ရှေးရှမ်းနယ်များ === ရှမ်းတို့ဌာနီ၌ ပြည်နယ်ပေါင်းမှာ တေတ္တိံသ ခေါ် ၃၃-နယ်ရှိ၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်အလား မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ဘွယ် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၆၆၄၅-ကျယ်လျက် စော်ဘွား ၁၆-ယောက်၊ မြို့စား ၁၃-ယောက်နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄-ယောက်တို့က အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ (ဤကားအင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှာ နေရစဉ်က ဖြစ်၏။) {{citation needed}} (၁) ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုးနဲနယ်၊ ညောင်ရွှေနယ်၊ ရပ်ဆောက်နယ်၊ လဲချားနယ်၊ မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စကားနယ်၊ နောင်မွယ်နယ်၊ (၁၀) မိုင်းနောက်၊ မိုင်းကိုင်း၊ ကျေးသီဗန်းစံ၊ လွယ်လုံ၊ သထုံ၊ ဗန်းရင်၊ ဟိုပုန်း၊ နန်းခုတ်၊ စကွယ်နယ်၊ မိုင်းရှူး၊ (၂၀) သမခမ်း၊ ပွေးလှ၊ ဘော်နယ်၊ ရွာဝံနယ်၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်၊ ပင်းဒယ၊ (၂၇) ဤကား တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၂၇-နယ်တည်း။ (၁) သီပေါနယ်၊ (၂) တောင်ပိုင်းနယ်၊ (၃) မိုင်းရယ်နယ်၊ (၄) မြောက်သန္နီနယ်၊ (၅) မိုးမိတ်နယ်၊ (၆) မိုးလင်းနယ်၊ ဤကား မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် ၆-နယ်တည်း။ ပေါင်း ၃၃-နယ် ဖြစ်၏။ === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ == ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။{{citation needed}} ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 0n12fkzr9fvqxc7mfwv8mb40k7cfrq4 1029860 1029859 2026-05-06T06:37:38Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း */ 1029860 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang-shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}}, {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် အုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name=":0">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် နေထိုင်ကြကာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသလို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[မေဃာလယ]] ၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref> ရှမ်းလူမျိုး အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး<ref name=POTWF>{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == [[အင်းဝခေတ်]]၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်သည်။ အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]]မှ ဆက်ခံသည်။မင်းကြီးရန်နောင်က သိုဟန်ဘွားကို လုပ်ကြံရန်ကြံစည်ပြီး သံဃာတွေကို ဓားလက်နက်တို့ဖြင့်ဝှက်ပြီးဘုန်းကြီးအတု ယောင်ဆောင်ခိုင်း‌ေစကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များကို နန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ဟန်ပြုကာ သတ်ဖြတ်လေသောကြောင့် မင်းကြီးရန်နောင်နှင့် မြန်မာမှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချခြင်းဖြင့် သေလွန်သည်။ ထို့နောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတင်ကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ကာ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို နန်းတင်ရန်ပြောဆိုမှာကြားပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် [[မိုးဗြဲနရပတိ]]ဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]]က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ [[အင်းဝ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ === ရှေးရှမ်းနယ်များ === ရှမ်းတို့ဌာနီ၌ ပြည်နယ်ပေါင်းမှာ တေတ္တိံသ ခေါ် ၃၃-နယ်ရှိ၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်အလား မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ဘွယ် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၆၆၄၅-ကျယ်လျက် စော်ဘွား ၁၆-ယောက်၊ မြို့စား ၁၃-ယောက်နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄-ယောက်တို့က အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ (ဤကားအင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှာ နေရစဉ်က ဖြစ်၏။) {{citation needed}} (၁) ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုးနဲနယ်၊ ညောင်ရွှေနယ်၊ ရပ်ဆောက်နယ်၊ လဲချားနယ်၊ မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စကားနယ်၊ နောင်မွယ်နယ်၊ (၁၀) မိုင်းနောက်၊ မိုင်းကိုင်း၊ ကျေးသီဗန်းစံ၊ လွယ်လုံ၊ သထုံ၊ ဗန်းရင်၊ ဟိုပုန်း၊ နန်းခုတ်၊ စကွယ်နယ်၊ မိုင်းရှူး၊ (၂၀) သမခမ်း၊ ပွေးလှ၊ ဘော်နယ်၊ ရွာဝံနယ်၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်၊ ပင်းဒယ၊ (၂၇) ဤကား တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၂၇-နယ်တည်း။ (၁) သီပေါနယ်၊ (၂) တောင်ပိုင်းနယ်၊ (၃) မိုင်းရယ်နယ်၊ (၄) မြောက်သန္နီနယ်၊ (၅) မိုးမိတ်နယ်၊ (၆) မိုးလင်းနယ်၊ ဤကား မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် ၆-နယ်တည်း။ ပေါင်း ၃၃-နယ် ဖြစ်၏။ === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ == ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။{{citation needed}} ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] caxoz8g3z2cl42my9by0my9gbbsxp3i 0 4384 1029814 740572 2026-05-06T03:29:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029814 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox OS | name = Fedora | logo = [[File:Fedora logo (2021).svg|200px]] | screenshot = [[File:Fedora 22 GNOME 3.16.png|300px|Fedora 22]] | caption = Fedora 22 with [[GNOME|GNOME 3.16]] | developer = Fedora Project (owned by Red Hat) | family = Unix-like | source_model = Open source | working_state = Current | released = {{Start date and age|2003|11|06|df=y}}<ref>{{cite mailing list | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2003-November/msg00000.html | title=Announcing Fedora Core 1 | date=6 November 2003 | accessdate=18 May 2014 | mailinglist=Fedora Project announce | last=Nottingham | first=Bill}}</ref> | frequently_updated = no | latest_release_version = 23 | latest_release_date = {{Start date and age|2015|11|03|df=y}} | language = Multilingual | kernel_type = Linux kernel | userland = GNU | ui = GNOME | license = Various free software licenses, plus proprietary firmware files.<ref>{{cite web | url=//fedoraproject.org/wiki/Licensing:FAQ#Does_Fedora_permit_anything_under_.22Non-Free.22_licensing.3F | title=Frequently Asked Questions about Fedora Licensing | publisher=Fedora Project | accessdate=27 March 2014}}</ref> | website = {{URL|//getfedora.org/}} | updatemodel = DNF (PackageKit) | package_manager = RPM Package Manager | supported_platforms = IA-32, x86-64, ARM architecture, PowerPC, IBM ESA/390, AArch64<ref>{{cite web | url=//fedoraproject.org/wiki/Architectures | title=Architectures | publisher=Fedora Project | accessdate=25 April 2014}}</ref> }} Fedora ဆိုတာက Red Hat ကုမ္ပဏီက ထောက်ပံ့ပေးပြီး Fedora Project လို့ခေါ်တဲ့ အွန်လိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က Linux kernel ပေါ်မှာ အခြေခံ တည်ဆောက်ထားတဲ့ ကွန်ပျူတာ operating system တစ်ခုပါ။ Fedora ရဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်က လွတ်လပ်ပြီး အခမဲ့ရနိုင်တဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲတွေ ထုတ်လုပ်ဖို့သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အဲဒီ အခမဲ့လွတ်လပ်ဆော့ဖ်ဝဲလောကမှာ ထိပ်တန်းက ဦးဆောင်နိုင်ဖို့ကို ရည်ရွယ်ပါတယ်။ Linux kernel ကိုထွင်ခဲ့တဲ့ Linus Torvalds ကတော့ Fedora ဟာ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားတဲ့ PowerPC အမျိုးအစားတွေပေါ်မှာ ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိလို့ သူ့ရဲ့ကွန်ပျူတာတွေမှာ Fedora ကိုပဲ သုံးပါတယ်လို့ အင်တာဗျူးတစ်ခုမှာ ဖြေဖူးပါတယ်။ အခုထိလည်း Linus Torvalds ဟာ Fedora ကို သုံးနေဆဲပဲလို့ သိရပါတယ်။ == '''သမိုင်းကြောင်း''' == နာမည်ကျော် Red Hat ကုမ္ပဏီက သူ့ရဲ့ အခမဲ့ဖြန့်ချိတဲ့ Red Hat Linux (RHL) ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီး အခကြေးငွေနဲ့ ရောင်းချတဲ့ Red Hat Enterprise Linxu (RHEL) ကို သူ့ရဲ့ တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် Linux operating system အဖြစ်သတ်မှတ်လိုက်တဲ့ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ Fedora Project ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး Red Hat ရဲ့ ကျော်ထောက်နောက်ခံနဲ့ Fedora operating system ကို စပြီး ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ Fedora ဆိုတဲ့နာမည်ကိုတော့ အရင်က Red Hat Linux အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲတွေထုတ်လုပ်ပေးခဲ့တဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့ရဲ့ နာမည်ကိုယူထားတာဖြစ်ပြီး Red Hat ရဲ့ logo ပုံက အရိပ်လူသား ဆောင်းထားတဲ့ ဦးထုပ်ပျော့ကို အဆွဲပြုပြီး ခေါ်တွင်ခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ Fedora Linux ဟာ တစ်ဖြည်းဖြည်းနဲ့ [http://fedoraproject.org/ Fedora Project] ရဲ့ မူပိုင်ထုတ်ကုန် ဖြစ်လာခဲ့ပေမယ့် Fedora ဆိုတဲ့ ဦးထုပ်ပျော့လေးကတော့ Red Hat ရဲ့ ကုန်အမှတ်တံဆိပ်သာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ == '''ဖြန့်ချိပုံ''' == Fedora Project ဟာ Fedora Linux ကို အောက်မှာပြထားတဲ့အတိုင်း ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ဖြန့်ချိပါတယ်။ * '''Fedora DVD''' - အဓိကကျတဲ့ Fedora package တွေ အားလုံး စုပေါင်းထည့်သွင်းထားတဲ့ DVD ဖြစ်ပါတယ်။ * '''Live Images''' - Fedora ကို USB Flash Drive ပေါ်မှာဖြစ်ဖြစ်၊ ဒါမှမဟုတ် CD သိုမ့ဟုတ် DVD တစ်ချပ်ပေါ်ကနေ operating system တစ်ခုလုံး run လို့ရတဲ့ Live CD လုပ်ဖို့ သုံးလို့ရပါတယ်။ * '''Minimal Images သို့မဟုတ် USB Image''' - အင်တာနက် HTTP ဒါမှမဟုတ် FTP ကနေတစ်ဆင့် ဒါမှမဟုတ် Microsoft Windows ရဲ့ NFS File System ပေါ်ကနေတစ်ဆင့် run လို့ရတဲ့ အမျိုးအစားပါ။ * '''Rescue CD သို့မဟုတ် USB Image''' - ဒါကတော့ အင်တာနက်ကနေဖြစ်ဖြစ်၊ ဒါမှမဟုတ် ရှိပြီးသား system က stable မဖြစ်တော့လို့ ပြန်ပြင်ချင်ရင်ဖြစ်ဖြစ် သုံးနိုင်ပါတယ်။ Fedora Project ဟာ Fedora spins လို့ခေါ်တဲ့ တစ်ခြား Fedora မျိုးကွဲတွေလဲ ထုတ်ပါသေးတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ သီးခြား enduser တွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ သီးခြား software တွေ ပေါင်းစပ်ပါဝင်တဲ့ software package အမျိုးအစားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ spin တွေကိုလည်း Fedora Live USB Creator ဒါမှမဟုတ် UNetbootin ကိုသုံးပြီး Live USB version အဖြစ် ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။ == '''ထုတ်လုပ်မှုသမိုင်းကြောင်း''' == Fedora 7 မတိုင်ခင်အထိ Fedora ကို Fedora Core နဲ့ Fedora Extras ဆိုပြီး နှစ်မျိုးခွဲပြီး ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ Fedora Core ကို Red Hat ကပဲ ထုတ်လုပ်ပြီး Fedora Extras ရဲ့ software တွေကိုတော့ ကမ္ဘာအနှံ့က programmer တွေပေါင်းပြီး Fedora Project က ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ Fedora Core 1 ကနေ 6 အထိကို သုံးတဲ့ Linux kernel version၊ ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ရက်စွဲနဲ့ သူတို့ရဲ့ Code Name တွေနဲ့ ယှဉ်ပြီးပြရမယ်ဆိုရင် {| class="wikitable" border="1" |- ! အရောင် ! အဓိပ္ပာယ် |- | style="background:Salmon;" | အနီ | အဟောင်း; support မလုပ်တော့ |- | style="background:Khaki;" | အဝါ | အဟောင်း; support လုပ်သေးသည် |- | style="background:#a0e75a;" | အစိမ်း | လက်ရှိ version |- | style="background:SkyBlue;" | အပြာ | ဆက်ထုတ်မည့် version |} {| class="wikitable" border="1" |- !Project Name !Version !Code name !Release date !Linux version |- ! rowspan="6"| Fedora Core | style="background:Salmon;" | 1 | Yarrow | 2003-11-05 | 2.4.19 |- | style="background:Salmon;" | 2 | Tettnang | 2004-05-18 | 2.6.5 |- | style="background:Salmon;" | 3 | Heidelberg | 2004-11-08 | 2.6.9 |- | style="background:Salmon;" | 4 | Stentz | 2005-06-13 | 2.6.11 |- | style="background:Salmon;" | 5 | Bordeaux | 2006-03-20 | 2.6.15 |- | style="background:Salmon;" | 6 | Zod | 2006-10-24 | 2.6.18 |- |} Fedora 7 ကနေ နောက်ဆုံး version အထိကတော့ Fedora ဆိုတဲ့နာမည်ကိုပဲသုံးပြီး Red Hat ရဲ့အကူအညီနဲ့ Fedora Project ကပဲ အလုံးစုံထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ version တွေကို အောက်မှ ပြထားပါတယ်။ {| class="wikitable" border="1" |- !Project Name !Version !Code name !Release date !Linux version |- ! rowspan="5" | Fedora | style="background:Salmon;" | 7 | Moonshine | 2007-05-31 | 2.6.21 |- | style="background:Salmon;" | 8 | Werewolf | 2007-11-08 | 2.6.23.1 |- | style="background:Khaki;" | 9 | Sulphur | 2008-05-13 | 2.6.25 |- | style="background:#a0e75a;" | 10 | Cambridge | 2008-11-25 | 2.6.27 |- | style="background:SkyBlue;" | 11 | Leonidas | Possibly 2009-05-26 | TBA |} အဲဒီ version တွေမှာ Fedora 1 ကနေ 8 အထိဟာ version အဟောင်းတွေဖြစ်ပြီး Fedora Project က အဲဒီ version တွေအတွက် software တွေနဲ့ security update တွေ ဆက်လက်ထုတ်ပေးခြင်း မရှိတော့ပါဘူး။ Fedora 9 ကလည်း version အဟောင်းဖြစ်ပေမယ့် Fedora 11 ထွက်လာတဲ့အချိန်အထိ support လုပ်နေဦးမှာပါ။ Fedora 10 (Cambridge) ကတော့ မေလ ၂၆ ရက်နေ့ Fedora 11 (Leonidas) ထွက်မလာခင်အချိန်အထိတော့ latest version ပေါ့။ Fedora Project က ၆ လ တစ်ကြိမ် version အသစ်ထုတ်ပြီး နောက်ဆုံး version ၂ ခုကိုပဲ support လုပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Fedora သုံးသူတွေအနေနဲ့ အနည်းဆုံး ၁ နှစ်ကို တစ်ကြိမ်တော့ version upgrade လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အခမဲ့ရတာဖြစ်တဲ့အတွက် အခက်အခဲတော့ သိပ်များလှမှာမဟုတ်ဘဲ အမြဲ update ဖြစ်နေတဲ့အတွက် လုံခြုံရေးရှုထောင့်ကကြည့်ရင် သဘောကျလောက်စရာပါပဲ။ == '''ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ရန်''' == * [http://www.fedoraproject.org/ Fedora Project homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209064428/https://fedoraproject.org/ |date=9 December 2014 }} ** [http://www.fedoraproject.org/wiki/International International Fedora Project sites] == ကိုးကား == {{reflist}} 90g2lbqyrjgw6j5koes9wpcz3hbdtdi 0 5027 1029907 876074 2026-05-06T10:35:14Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029907 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုး ခွဲခြားထားသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း စင်စစ်တွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော တွင်းထွက်သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွဲပြားခြားနားမှုကို ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) ဆိုသူက စနစ်တကျ ခွဲခြားပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး ပိုမိုရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂၂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} ကျောက်စိမ်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများအရ ၎င်း၏ မာကျောမှုအဆင့်မှာ [[မောလ်စကေး]]အရ ၆ မှ ၇ အထိရှိပြီး၊ အတွင်းပိုင်းတည်ဆောက်ပုံမှာ အလွန်သေးငယ်သော အမျှင်ဓာတ်များ သို့မဟုတ် အစေ့အဆန်များ ယှက်နွယ်နေသည့် (Fine fibrous aggregate) ပုံစံရှိသောကြောင့် အလွန်ကျစ်လျစ်ခိုင်မာသည်။ အလင်းယိုင်ညွှန်းကိန်းမှာ ၁.၆၀၀ မှ ၁.၆၈၈ အထိရှိကာ၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၂.၉ မှ ၃.၃၈ အတွင်းရှိသည်။ အရောင်အသွေးအနေဖြင့် အစိမ်းရောင်ကို အများဆုံးတွေ့ရသော်လည်း အဖြူ၊ ခရမ်း၊ အဝါ၊ အနီနှင့် အခြားသော အရောင်စုံကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ကျောက်စိမ်းသည် အလင်းတစ်ဝက်ဖြတ်သန်းနိုင်သော (Translucent) အခြေအနေမှ အလင်းလုံးဝမဖြတ်သန်းနိုင်သော (Opaque) အခြေအနေအထိ ရှိတတ်ပြီး၊ မျက်နှာပြင်မှာ ဆီအိရောင် သို့မဟုတ် ဖယောင်းရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသတွင် အဓိကတွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ကျောက်စိမ်းအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကိုမူ တရုတ်နိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်၊ ကနေဒါနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့တွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ကျောက်စိမ်းကို ရှေးယခင်ကတည်းက လက်နက်များ၊ တန်ဆာပလာများနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ်တွင်မူ အဖိုးတန်ကျောက်မျက်ရတနာအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုးကြီးမားစွာ ရောင်းဝယ်လျက်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀ဝ၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းလေ့ရှိသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ယင်းကျောက်စိမ်း ကျောက်မျက်ကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိသည်။ တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကျောက်စိမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ယုံကြည်ထားသော ရှေးဟောင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်မှာ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ယူဟန်းဟုခေါ်သော ကျောက်စိမ်းနတ်သားသည် ကောင်းကင်ဘုံ တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် တောင်ခြေတွင် ကျောက်စိမ်းပင်များ ပေါက်ရောက်သည်ဆို၏။ တရုတ်တို့၏ တာအို (Taoiam) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြ၏။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကိုအသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ၎င်းကျောက်စိမ်းသည်ဝတ်ဆင်အသုံးပြုသူပိုင်ရှင်အား အန္တာရယ်မှကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ပိုင်ရှင်၏ကျန်းမာရေးကိုကောင်းအောင် စောင့်လျှောက်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးများသည် ကံကောင်းခြင်းကိုယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကိုကာကွယ်တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံးစတင်အသုံးပြုခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်စဉ်တွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသောကျောက်စိမ်းပန်းပုများ၊ ကျောက်စိမ်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော လူ့အသုံးအဆောင်၊ လက်ဝတ်ရတနာများကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ကျောက်စိမ်းကိုပို၍ တန်ဖိုးထားတက်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ရာခိုင်နှုန်းအထိအဓိကထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို <nowiki>[[翡翠|Fěicuì]]</nowiki>သို့မဟုတ် <nowiki>[[硬玉|Yìngyù]]</nowiki> ဟုခေါ်ဆိုပြီး တရုတ်ပြည်နှင့်အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင်ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို <nowiki>[[软玉|Ruǎn yù]]</nowiki> ဟုခေါ်ဆိုသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများအား ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို ဂွာတီမာလာ၊ ဆိုက်ဗေးရီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု == သန့်စင်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ စံထား ဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကိတ်တို့ ပါဝင်ပြီး ယင်း၏ပုံသေနည်းမှာ NaAlSi2O6 ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ဆီလီကွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ၅၉.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အလူမီနီယံအောက်ဆိုဒ် ၂၅.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဆိုဒီယမ်အောက်ဆိုဒ် ၁၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤအချိုးအတိုင်း ဖော်ပြပါဒြပ်အောက်ဆိုဒ်များ ပါဝင်သော ကျောက်စိမ်းသည် သဘာဝတွင် မရှိနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်စိမ်း၏ ဇာကွက် (Lattice) တွင် ဆိုဒီယမ်နှင့် အလူမီနီယမ်တို့၏ နေရာကို အခြားသော အိုင်ယွန် (Iron) များက ဝင်ရောက်နေရာယူ အစားထိုးဖလှယ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းအစားထိုးဖလှယ်သော အိုင်ယွန်များ၏ ပမာဏမှာ နှစ် ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] pooq65mbj3y63ttzkfdf3y8itrciczw 0 5362 1029816 957732 2026-05-06T03:51:18Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029816 wikitext text/x-wiki ရိုဟင်ဂျာ ဟူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် အဓိကအခြေချနေထိုင်သော [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Bartrop|first1=Paul R.|title=Modern Genocide|year=2018|publisher=Bloomsbury|page=361}}</ref> ၎င်းတို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ [[မောင်တောမြို့]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့]] နှင့် [[စစ်တွေမြို့]] တစ်ဝိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ပဋိပက္ခများကြောင့် လူဦးရေ အမြောက်အမြားမှာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။ {{Infobox ethnic group |group=ရိုဟင်ဂျာ |native_name=Ruáingga |image=Displaced Rohingya people in Rakhine State (8280610831).jpg |caption = ရိုဟင်ဂျာများ |population=၁,၅၀၀,၀၀၀ – ၂,၀၀၀,၀၀၀+ <ref name="Mahmood2016">{{cite journal |author1=Mahmood |author2=Wroe |author3=Fuller |author4=Leaning| title= The Rohingya people of Myanmar: health, human rights, and identity | journal=Lancet | year=2016 | doi=10.1016/S0140-6736(16)00646-2 | pmid=27916235}}</ref> |regions= [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region1={{flag|Bangladesh}} |pop1=၁,၅၀၀,၀၀၀ ကျော် <ref name="DailyStar2024">{{cite web |title=Arakan Army's persecution is increasing |url=https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/news-671251 |website=The Daily Star Bangla |year=2024}}</ref> |region2={{flag|Pakistan}} |pop2=၅၀၀,၀၀၀ <ref name="NYT2017">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/12/world/asia/rohingya-pakistan-myanmar-violence.html|title=Far From Myanmar Violence, Rohingya in Pakistan Are Seething |work=The New York Times |date=12 September 2017}}</ref> |region3={{flag|Myanmar}} |pop3=၃၀၀,၀၀၀ – ၆၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) |region4={{flag|Saudi Arabia}} |pop4=၁၉၀,၀၀၀ |region5={{flag|Malaysia}} |pop5=၁၅၀,၀၀၀+ <ref name="UNHCR2024">{{cite web|url=https://www.unhcr.org/my/figures-at-a-glance|title=Figures at a Glance in Malaysia|publisher=UNHCR Malaysia|year=2024}}</ref> |languages=[[ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကား|ရိုဟင်ဂျာ]]၊ [[စစ်တကောင်း ဘာသာစကား|စစ်တကောင်း]] |religions= [[အစ္စလာမ်]] (အများစု)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (လူနည်းစု) |related_groups = [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး]]၊ [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} ရိုဟင်ဂျာတို့သည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများဖြင့် တောင်းဆိုကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ဦးနု]] နှင့် သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] တို့၏ လက်ထက်တွင် ရိုဟင်ဂျာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိကြောင်း ၎င်းတို့က ကိုးကားဖော်ပြကြသည်။ <ref name="Leider2013">{{cite book|last=Leider|first=Jacques P.|title=The Muslims in Rakhine and the Political Project of the Rohingyas|year=2013|pages=163–177}}</ref>သို့သော်လည်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]] အစိုးရလက်ထက် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ထည့်သွင်းခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ ၁၈၂၃ ခုနှစ် (ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲမတိုင်မီ) ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အခြေချနေထိုင်ခဲ့သူများကိုသာ တိုင်းရင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ မြန်မာဘက်က အဆိုပါအုပ်စုသည် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်းမှသာ ဝင်ရောက်လာသူများဖြစ်သဖြင့် တိုင်းရင်းသားစာရင်းဝင် (၁၃၅) မျိုးတွင် မပါဝင်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်။ မြန်မာအစိုးရက ရိုဟင်ဂျာများကို ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ [[စစ်တကောင်းမြို့|စစ်တကောင်း]]ဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး "[[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]" ဟုသာ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။<ref name="CSM2013">{{cite news|url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2013/0602/Why-Myanmar-s-Rohingya-are-forced-to-say-they-are-Bengali|title=Why Myanmar's Rohingya are forced to say they are Bengali|work=The Christian Science Monitor|year=2013}}</ref> ကုလသမဂ္ဂ၏ ဖော်ပြချက်အရ ရိုဟင်ဂျာတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဖိနှိပ်ခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="AFP2012">{{cite news|title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya'|publisher=AFP|date=2012-06-29}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်တပ်၏ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော်မှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ (FFM) က မြန်မာစစ်တပ်သည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု (Genocide) ကျူးလွန်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ <ref name="UNReport2018">{{cite report |title=Report of the Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar |publisher=United Nations |year=2018}}</ref>နိုင်ငံတကာတရားရုံးတွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေး သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်သည်ဟုဆိုကာ [[နိုင်ငံတကာတရားရုံး]] (ICJ) တွင် တရားစွဲဆိုထားဆဲဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ကော့ဘဇား (Cox's Bazar) ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်နေကြရပြီး နေရပ်ပြန်ရေးအတွက် လုံခြုံမှုနှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အာမခံချက်များကို တောင်းဆိုလျက်ရှိသည်။ <ref name="Reuters2017">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-widows/rohingya-widows-find-safe-haven-in-bangladesh-camp-idUSKBN1E136I|title=Rohingya widows find safe haven in Bangladesh camp|publisher=Reuters|year=2017}}</ref> == လူမျိုးအမည် အသုံးအနှုံး == ''"ရိုဟင်ဂျာ"''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံး၏ မူလပေါ်ပေါက်လာပုံကို ငြင်းဆိုကြဆဲဖြစ်သည်။ === သင်္ဘောပျက် ဒုက္ခသည်များ === ''"ရိုဟင်ဂျာ"''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံး၏ မူလပေါ်ပေါက်လာပုံကို ငြင်းဆိုကြဆဲဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာသမိုင်းပညာရှင်များထဲမှ ခလီလော ရာ့ဟ်မန်(Khalilur Rahman)သည် ရိုဟင်ဂျာ အမည်ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း၏ အစမှာ[[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရဘစ်]]စကားလုံးဖြစ်သည့် '''ရာ့ဟ်မာ'''('''သနားကရုဏာ''') ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ပြီး၊<ref name=chowdhury>{{harv|MA Chowdhury|1995|pp=7–8}}</ref> ၈ရာစုနှစ်တွင် ပျက်စီးခဲ့သည့် သင်္ဘောတစ်စီးဖြစ်ရပ်အပေါ် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရမ်းဗြဲကျွန်းအနီးတွင် အာရဗ် သင်္ဘောတစ်စီးပျက်စီးနစ်မြုပ်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အာရဗ်ကုန်သည်များက ဒေသခံတို့ထံမှ အကူအညီတောင်းခဲ့ရာ '''ရာဟ်မီ....ရာဟ်မီ...'''('''ကျနော့်တို့ကို ကူညီပါ၊ သနားကရုဏာပြုပါ''') ဆိုသော စကားကို ဆိုခဲ့ရာမှ ဒေသခံတို့က ရာဟမ်လူမျိုးများဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလာကြသည်။ ၎င်းတို့ အားလုံးကို မင်းက ခိုလှုံနေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ရာဟမ် မှ ရိုဟမ် နှင့် နောက်ဆုံးတွင် ရိုဟင်ဂျာသို့ ပြောင်းလည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=chowdhury /><ref>{{harv|Khin Maung Saw|1993|pp=93}}</ref> သို့သော် ရခိုင်မူစလင်ဆွေးနွေးဖလှယ်ပွဲ အတွင်းရေးမှူးနှင့် သမ္မတဟောင်းဖြစ်သူ ဂျာဟီရူဒင် အာဟ်မဒ် နှင့် နာဇယ်အာဟ်မဒ် တို့မှ ၎င်းအဆိုကို ငြင်းဆိုပြီး၊<ref name=chowdhury /> သင်္ဘောပျက်မှ အာရဘ်ကုန်သည် မူစလင်များကို "သဗ္ဗူကျ" ဟု ယခုခေါ်ဆိုလျက်ရှိပြီး၊ လက်ရှိတွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသူများဟု ဆိုသည်။ အကယ်၍ ရိုဟင်ဂျာစကားလုံးသည် ထိုကုန်သည်များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုပါက၊ "သဗ္ဗူကျ"များသည် ပထမဦးဆုံး ရိုဟင်ဂျာများသာ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်ဟုဆိုသည်။ ၎င်းတို့မှ ရိုဟင်ဂျာများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ရုဟာလူမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်<ref name=chowdhury />။ သမိုင်းပညာရှင်နောက်တစ်ယောက်ဖြစ်သူ MA Chowdhury မှ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မူစလင်လူဦးရေ အကြားတွင် 'မရိုဟောင်း' (ရှေးရခိုင်ဘုရင်) ဆိုသည့်စကားလုံးသည် ရိုဟန်းဟူ၍ ပြောင်းလည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာမှ လာသူများကို ရိုဟင်ဂျာဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဟုဆိုသည်။<ref name=chowdhury /> === ၁၈ရာစုတွင် စတင်အသုံးပြုဟု === သို့သော် ရခိုင်သမိုင်းကျွမ်းကျင်ပညာရှင် ဒေါက်တာ ဂျကွေ့ပီလိန်ဒါမှ ''ရိုအင်ဂါ''ဆိုသည့် အသုံးအနှုံးကို ဗြိတိသျှ ဆေးဆရာဝန်ဖရန်စစ် ဗျူးခန်နန်-ဟာမီလ်တန်မှ (၁၈)ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းရှိသည်။<ref name="leider_arakan">{{cite news| last=Leider | first=Jacques P.| title=Interview: History Behind Arakan State Conflict | url=http://www.irrawaddy.org/archives/8642|accessdate=9 July 2012 | work=The Irrawaddy | date=July 9, 2012}}</ref> သူ၏ '''၁၇၉၉ ခုနှစ်ထုတ် ဗမာအင်ပါယာတွင် သုံးနှုံးပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ဘာသာစကားများမှ စကားလုံးဝေါဟာရများ''' ဆိုသည့် စာတမ်းတွင် ဗျူးခန်နန် ဟာလ်မီတန်မှ''ကျွန်တော်အခု ဘာသာသုံးခုထပ်မံထည့်လိုက်ပါတယ်၊ ဗမာအင်ပါယာ လက်ထက်မှာ အသုံးပြုသည့်စကားများဖြစ်သော်လည်း၊ ဟိန္ဒူဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာတဲ့ စကားမျိုးနွယ်တွေဖြစ်ပါတယ်။ ပထမဘာသာမှာ ရခိုင်တွင် ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြတဲ့ မိုဟာမဒ္ဒန်တွေ သုံးတဲ့စကားဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ကိုသူတို့ ရိုအင်ဂါလို့ ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ မူရင်းလူမျိုးများဖြစ်ပါတယ်'' <ref name="buchanan_burma">{{cite journal|last=Buchanan-Hamilton|first=Francis|title=A Comparative Vocabulary of Some of the Languages Spoken in the Burma Empire|journal=Asiatic Researches|year=1799|volume=5|pages=219-240|url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf|accessdate=9 July 2012|author=Francis Buchanan-Hamilton|authorlink=Francis Buchanan-Hamilton|publisher=The Asiatic Society|archive-date=20 October 2012|access-date=11 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020051420/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf |access-date=11 August 2012 |archive-date=20 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020051420/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64276.pdf }}</ref> လိဒ္ဒါမှ ထိုစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ နိုင်ငံရေးနှင့် လုံးဝသက်ဆိုင်သည့် စကားလုံးမဟုတ်ဘဲ၊ ၂၀ ရာစုခေတ်က ကိုယ်မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင် ဖော်ပြနိုင်ရန် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၀မှ စ၍ အဘယ့်ကြောင့် စတင်အသုံးပြုခဲ့သနည်းဆိုသည် မေးခွန်း၏အဖြေမှာ၊ ထိုလူများမှ အမည်ကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို အသိအမှတ်ပြုကြစေရန် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေမည်။"<ref name="leider_arakan"/> === ၁၉၅၀ မတိုင်မီတွင် သုံးနှုံးမှုမရှိခြင်း === မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်သည့် ဦးခင်မောင်စောမှ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် စကားလုံးသည် ၁၉၅၀ မတိုင်မီတွင် လုံးဝဖော်ပြခြင်းမျိုးမရှိခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{harv|Khin Maung Saw|1993|p=90}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာမောင်မောင် မှ ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ လူမျိုးစစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့ရာတွင် ရိုဟင်ဂျာအသုံးအနှုံး မပါရှိခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web | url=http://www.irrawaddy.org/archives/6933 | title=Why is Western Burma Burning? | publisher=The Irrawaddy | accessdate=July 26, 2012 | author=KYAW ZWA MOE}}</ref>အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သင်ကြားလေ့လာရေး ကန်ဒါသက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် အေးချမ်းမှ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် စကားလုံးသည် ဘင်္ဂလီလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၅၀ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းများတွင် ကိုလိုနီလက်ထက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာကြသူများဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၀အစောပိုင်းကာလများတွင် ဘာသာစကားပေါင်းစုံများတွင် ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် အသုံးအနှုံးကိုမူ လုံးဝမတွေ့ရှိနိုင်ဟု ထပ်မံငြင်းဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုသို့ စကားလုံးအသုံးအနှုံး မတွေ့ရှိခြင်းကိုမူတည်၍ ၁၈၂၄ခုနှစ်မတိုင်မီကာလများ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မူစလင်များမရှိခဲ့ဟု ဆိုလို၍မရဟုဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် ရခိုင်အခေါ်အဝေါ်တွင် မရှိသကဲ့သို့ ဘင်္ဂလီအသုံးအနှုန်းတွင်လည်း မရှိခြေ။ နာမည်ကြီး ရခိုင်ဒေသစာပေပြုစုသူ မော်ရစ်ကော်လစ်သည်ပင် သူ၏ စာတမ်းများတွင် ရိုဟင်ဂျာအသုံးအနှုန်းမပါသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၁၉၂၁ ဂျီဂျီ ဂရေဟမ်ပြုစုတင်ပြခဲသည့် ရခိုင်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ စာရင်းတွင်လည်း ရိုဟင်ဂျာ အမည်မပါရှိခဲ့ပေ။ === မူဂျာဟစ် မှ ရိုဟင်ဂျာ === ၁၉၄၉ ခုနှစ်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပြောက်ကျားစစ်အုပ်စုအများအပြားရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အထဲတွင် မီရာကာဆင် ခေါင်းဆောင်သည့် မူဂျာဟစ်ခေါ် စစ်အုပ်စုတဖွဲ့လည်းပါဝင်သည်။ မူဂျာဟစ်တပ် အတွင်းပါဝင်ကြသည့် သူများမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တရားမဝင်နေထိုင်ခဲ့ကြသူများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို မွတ်ဆလင်နယ်မြေအဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် နှင့် ပူးပေါင်းရန်ရည်ရွယ်ခဲ့ကြသည်။ ယူမီယာတူ အိုလာမိုင်း အဖွဲ့ဝင်တချို့သည် ကရာချီမြို့သို့ သွားရောက်၍ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော နှင့် ရသေ့တောင်တို့ကို ပါကစ္စတန်တို့နှင့် ပူးပေါင်းရန် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ဦးနုအစိုးရမှ မီရာကာဆင်အား သေသေရှင်ရှင် ဖမ်း၍ ပို့ဆောင်နိုင်ပါက ငွေကြေးကျပ် ၂၀ ၀၀၀ ဆုချမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့စစ်တပ်မှ မူဂျာဟစ်များကို ခြေမှုန်းနှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ကာဆင်သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အမည်မသိသူ တစ်ဦး၏ ပစ်သတ်မှုဖြင့် ကော့ဘဇားနယ်စပ်မြို့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၎င်းသေဆုံးပြီးနောက် လက်နက်ချထားကြသည့် မူဂျာဟစ်တို့သည့် ၎င်းတို့ကိုတိုင် ရိုဟင်ဂျာအမည်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနုမှ ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် မွန်ပြည်နယ်ကို အသိအမှတ်ပြုရန် ကတိပေးခဲ့သည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီးနောက် ၎င်းကတိအတိုင်း ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့သည်၊ ထိုအချိန်တွင် ဘင်္ဂါလီ မွတ်ဆလင် ခေါင်းဆောင်များမှလည်း ရခိုင်ဆန့်ကျင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်လူမျိုးများအတိုင်း ၎င်းတို့ကိုလည်း အသိအမှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသားမဟုတ်သဖြင့် တောင်းဆိုချက်များ ပယ်ချလိုက်ပြီးနောက်၊ ပညာတတ် ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်တို့သည် သမိုင်းအကြောင်းများကို လိမ်လည်ဖန်တီးကာ ရခိုင်မွတ်ဆလင်များဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အာရပ်မျိုးဆက်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် သင်္ဘောပျက်ပြီးနောက် ရမ်းဗြဲကျွန်းတွင် (၈) ရာစုမှ စတင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုဆိုသည်။ == မြန်မာလူမျိုးဟုတ်သည်၊ မဟုတ်သည် ပဋိပက္ခ == === မြန်မာတိုင်းရင်းသား မဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုကြခြင်း === [[အေဒီ]] ၁၄၀၄-ခု လေးမြို့ခေတ်၌ မင်းစောမွန် ဘုရင်လက်ထက် ရခိုင့်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ကို ဗမာဘုရင်သိမ်းပိုက်သဖြင့် ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန်သည် ဘင်္ဂလားဒေသရှိ ဂေါလ်ဒေသသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဂေါလ်က ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဂေါလ် ဆူလတန်ဘုရင်၏ အကူအညီဖြင့် ရခိုင်ထီးနန်းကို အရယူခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၁၄၃၀-တွင် မြောက်ဦးမြို့တည်၍ မြောက်ဦးခေတ်ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရခိုင့် တပ်မတော်၌ အာရပ်မှစစ်သည်တော်များ၊ ဥရောပမှ ပေါ်တူဂီများနှင့် ဂျပန်တို့ပါအမှုတော်တမ်းခဲ့သည်ကိုတွေ့ရှိရ သည်။ ယင်းအာရပ်မှစစ်သည်တော် မျိုးဆက်အများစုမှာ သံတွဲ၊ ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် မြောက်ဦးမြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ယင်းတို့ကိုရခိုင်တို့က ကမန်ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ရခိုင်ပြည်၌ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုထားသည်။ ယင်းမူဆလင် ဘာသာဝင် [[ကမန်လူမျိုး]]တို့သည် ရခိုင်ပြည်၌ ပြဿနာဖန်တီးခြင်း၊ ရခိုင်တို့နှင့် ဘာသာရေး အဓိကရုဏ်း၊ လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်း ဖန်တီးခြင်းမျိုးကို လုံးဝပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ရခိုင်ပြည်နှင့်ရခိုင် လူမျိုး အပေါ် သစ္စာရှိရှိဖြင့် ရခိုင်တို့နှင့် အေးအတူ ပူအမျှ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသောလူမျိုး တမျိုးဖြစ်သော ကြောင့် ရခိုင်ပြည်၌ ဤကဲ့သို့ မူဆလင် ဘာသာကိုးကွယ်သော ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ကမန်လူမျိုး ရှိသည်ကိုပင်သတိပြု မိကြဖူးမည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် မိမိကိုမိမိ ရိုဟင်ဂျာဟု ကြွေးကြော်နေသူများမှာ ၁၈၂၅-နောက်ပိုင်း ရခိုင်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးမှ ဝင်ရောက်လာသော [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းနေ [[ဘင်္ဂါလီ]]များသာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၂၅-တွင် ရခိုင်ပြည်၌ မူဆလင်ဦးရေ ၃၀,ဝ၀ဝ ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၃၀ ပြည့်တွင် ၂၁၇၈၀ဝ-ရှိခဲ့ရာ ဗြိတိသျှအစိုးရက မူဆလင်ဦးရေ တိုးလာမှုကိစ္စကို စိုးရိမ်လာသောကြောင့် အခြေအနေစုံစမ်းရန် ၁၉၃၉ ၌စုံစမ်းရေးကော်မရှင် တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ကော်မရှင်က မူဆလင်ဦးရေ အတားအဆီးမရှိ တိုးဝင်လာမှုကို မဟန့်တားပါက နောင်အခါ၌ လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သော်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]ကြောင့် မည်သို့မျှ မလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ အစီရင်ခံသည့် အတိုင်းပင် ၁၉၄၂-တွင် [[ကုလား-ရခိုင်အဓိကရုဏ်း]] ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ မောင်တောမြို့နယ်ရှိ ရခိုင်ရွာအားလုံး ဖျက်ဆီးခံရသည်။ ရခိုင်တချို့မှာ ပြည်တွင်းသို့ဝင်ပြီး၊ တချို့မှာ အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် ဒိန်နာဂျ်ပူသို့ထွက်ပြေးခဲ့ကြရ သည်။ ၁၉၄၂-ဂျပန်များဝင်လာသောအခါ ရခိုင်များကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ကုလားအဖွဲ့သည် ဘာသာရေးအသွင်ပြောင်းကာ [[ဂျမေယာတူ အိုလမာအသင်း]] ဖွဲ့စည်းကြသည်။ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌမှာ အုံမော်မျာ (ဘီအေဘီအယ်လ်) ဖြစ်သည်။ အုံမော်များ အဖွဲ့သည် အနောက် ပါကစ္စတန်မှ အော်လနာမူဟာမတ် မူဇဟတ်ခန်နှင့် မော်နာအီဗြာဟိန်း တို့ကိုခေါ်၍ မူဂျာဟိန်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ပါကစ္စတန်နယ်သို့ ရခိုင်ပြည်ထည့်သွင်းရေး အစီစဉ်ပင်ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးအရ မြန်မာစစ်တပ်နှင့် မယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော မူဂျာဟိန်းတို့သည် အခြား တိုင်းရင်းသားများနည်းတူ အခွင့်အရေးရလို၍ မစ္စတာဂေါ်ဖားက ရိုဟင်ဂျာဟူသော လူမျိုးသစ်တစ်ခုကို ၁၉၅၀- စက်တင်ဘာလထုတ် ဂါဒီးယန်းသတင်းစာတွင် အသက်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၅၁- ဇွန်လတွင်ကျင်းပခဲ့သော အလယ်သံကျော် မူဆလင်ညီလာခံကမူ ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်ဘဲ ဗမာ မူဆလင် ကဲ့သို့ ရခိုင်မူဆလင်လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်တို့က ငါတို့ရခိုင်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် မရှိဟု ပြောလာကြသောအခါ ရိုဟင်ဂျာဘက်သို့ ဖေါက်ထွက်ရန် ထွက်ပေါက်ရှာ လာကြသည်။ ၁၉၆၀-ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရိုဟင်ဂျာသတင်းစာ၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ရိုဟင်ဂျာကျောင်းသားအသင်းထိ လှုပ်ရှားလာခဲ့ကြသည်။ ၁၃၊ ၅၊ ၈၈ - နေ့က မောင်တောမြို့နယ်တွင် အလွန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကုလားလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပွား ခဲ့သည်။ ကုလား ၅၀ဝ၀ဝ-ခန့်သည် မောင်တောမြို့ကို အရပ်ရှစ်မျက်နှာမှ ဝိုင်းပြီးဟစ်အော်ကြွေးကြော် မီးရှို့သတ်ဖြတ် ရန်ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုမှာ ညနေရှစ်နာရီခွဲမှ နောက် တနေ့နံနက် ၃-နာရီခွဲအထိ ကြာခဲ့သည်။ သူတို့ ဘာသာစကားဖြင့် ဘုရားသခင် အလိုကျတိုက်ပွဲဝင်ကြ၊ မင်းတို့ တိုင်းပြည်ငါတို့ တိုင်းပြည် ဖြစ်ရမည်ဟူ၍ ဟစ်အော်ကြ သည်။ ၁၉၄၂ မတိုင်မှီက မောင်တောမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိခဲ့သော ရခိုင်ရွာပေါင်း ၁၉၅-ရွာမှာ ၁၉၉၂ တွင် ၄၆ ရွာသာ ကျန်ပါတောသည်။ ကျန်ရွာများအား မူဆလင်များက လူဦးရေအသာစီးရမှုဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသူများပေါ်ပေါက်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်းဖြစ်သည်။ === ရခိုင်ပညာရှင် [[ဒေါက်တာအေးကျော် (ရခိုင်)|ဒေါက်တာအေးကျော်]] အား ကိုးကားခြင်း === ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂါလီများသည် ရခိုင်ပြည်တွင် စပါးရိတ်၊ လယ်ထွန် အလုပ်လာလုပ်ပြီး ပြန်သွားကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဦးနု၏ ဖဆပလ ခေတ်တွင် ရခိုင်ပြည်၌ အဓိက လွှမ်းမိုးသော ပါတီကြီးနှစ်ခုရှိသည်။ ဖဆပလနှင့် ရတည (ရခိုင် စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီ)တို့ ဖြစ်သည်။ ရတည၏ ခေါင်းဆောင်သည် ဦးကျော်မင်းဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်း ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဦးနုသည် တိုင်းပြည်၏ အကျိုးထက် သူ့ပါတီအကျိုးကို ကြည့်သည့်အနေဖြင့် မေယုခရိုင်ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ မေယုခရိုင်အတွင်းသို့ ဘင်္ဂါလီ များအား ဝင်ခွင့်ပြုပြီး မဲရရှိနိုင်ရန် အတွက် မျက်နှာသာပေး၍ မှတ်ပုံတင် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ဦးနု မဲရရန် အတွက် မျက်နှာသာပေးသောအခါ ဘင်္ဂါလီများသည် နိုင်ငံရေးအဆင့်ထိ တိုးတက်လုပ်ဆောင် လာသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းမှာ ရိုဟင်ဂျာဆိုသည့် ပြဿနာကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။ === အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များအား ကိုးကားခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အရေးပါသော နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]မှ ခေါင်းဆောင် [[တင်ဦး (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ)|ဦးတင်ဦး]]၏ ပြောဆိုချက်ကို ကိုးကား၍ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းမှ လူမျိုးစုမဟုတ်ဘဲ ဘင်္ဂါလီ လူမျိုးသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာန မှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် နှင့် အင်တာဗျူးကို ကိုးကား၍လည်း ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မြန်မာတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွင် မပါဝင်ကြောင်း ငြင်းဆိုကြသည်။ === မြန်မာစာအုပ်များတွင် အသုံးအနှုံး မပါခြင်း === *ဦးနုလက်ထက်တွင် ထုတ်ဝေသော [[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]] ၁၅-တွဲတွင် မပါရှိခြင်း။ *[[မြန်မာအဘိဓာန်]](အကျဉ်းချုပ်) ၅-တွဲတွင် မပါရှိခြင်း။ *မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်းတွင် မပါရှိခြင်း။ == မြန်မာတိုင်းရင်းသား ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုချက်များ == ရိုဟင်ဂျာများမှလည်း သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုမှုများ ရှိသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုလက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၄၀ ကျော် ရှိခဲ့သော်လည်း ဦးနေဝင်း လက်ထက်တွင် ပသျှူး (မလေး) ၊ ရိုဟင်ဂျာ အစရှိသည့် လူမျိုးစုများကို ပယ်ဖျက်ပြီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ စု အဖြစ် လျော့ချလိုက်ခြင်း ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ရခိုင်ဒေသရှိ [[မရမာကြီး]] ဆိုသော လူမျိုးစုသည် ရိုဟင်ဂျာများနှင့် ဘာသာစကား တူညီပြီး ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ် သူများ ဖြစ်သည့် အတွက် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသော်လည်း ရိုဟင်ဂျာများမှာ မွတ်စလင် ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်သည့် အတွက် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုလက်ထက်တွင် ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာ အသံလွှင့်ဌာန ရှိခဲ့ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး သမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက်က ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်တွင်းမှ လူမျိုးစု ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ဖူးခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထုတ် ပထဝီ ဖတ်စာအုပ် အဟောင်းတွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးဟု ထည့်သွင်း ဖော်ပြ ဖူးခြင်း များကို ကိုးကား ပြောဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ဘူးသီတောင်၊ မောင်တော အစရှိသည့် ဒေသများတွင် ရိုဟင်ဂျာများ စုရုံးနေရခြင်းမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်မှ ခိုးဝင်လာခြင်း ကြောင့်မဟုတ်ပဲ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ် အခြားဒေသများမှ ထိုဒေသများသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="Kaladanpress">{{cite web|title=ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးနွယ်စုသည် နိုင်ငံသား တိုင်းရင်းသားနှင့် မြန်မာမျိုးနွယ်စု ဟုတ်မဟုတ် ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ခြင်း|url=http://www.kaladanpress.org/burmese/index.php?option=com_content&view=article&id=130:2011-11-03-09-25-04&catid=61:2011-11-03-09-21-56&Itemid=61|date=November 3,2011|publisher=ကုလားတန်သတင်း|accessdate=November 11, 2011|archive-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609021725/http://www.kaladanpress.org/burmese/index.php?option=com_content&view=article&id=130:2011-11-03-09-25-04&catid=61:2011-11-03-09-21-56&Itemid=61}}</ref> == လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ခံရမှု နှင့် ဒုက္ခသည်များ == Amnesty International၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မူစလင် ရိုဟင်ဂျာများသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ဆက်လက် ခံစားနေကြရပြီး၊ အနီးနိုင်ငံဖြစ်သည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်း​​ေရှာင်ကြရသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20040626110358/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA160052004?open&of=ENG-MMR Myanmar - The Rohingya Minority: Fundamental Rights Denied], Amnesty International, 2004.</ref> "ရိုဟင်ဂျာများ၏ လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်ကို ထိမ်းချုပ်ထားမှုများရှိပြီး၊ အများအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသားခံယူခွင့်မရရှိခြေ။ ၎င်းတို့သည် မသမာမှုများ နှင့် မတရားကောက်ခံသော အခွန်ငွေများပေးဆောင်ရခြင်း၊ အိမ်များဖျက်စီးခံရခြင်း၊ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ပြုရန် ငွေကြေးများကန့်သက်ထားခြင်းတို့ရှိသည်။ ရိုဟင်ဂျာများအား ဆက်လက်၍ လမ်းများ၊ စစ်တပ်စခန်းများ ဆောက်လုပ်ရာတွင် အဓမ္မအလုပ်စေခိုင်းခံရခြင်းတို့ရှိသော်လည်း၊ ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင်မူ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနစ်အတွင်း အဓမ္မ အလုပ်စေခိုင်းမှုမှာ လျှော့နည်းလာခဲ့သည်။ "{{Citation needed|reason=အင်္ဂလိပ်မှ ဘာသာပြန်ထားသော်လည်း ဘယ်က သယ်လာမှန်းမသိ။}} ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ နဂါးမင်း စစ်ဆင်ရေးစပြီးနောက်ပိုင်း ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးကြရသည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံအတွင်းတွင် တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူများကို နိုင်ငံမှ ပယ်ထုတ်နိုင်ရန်ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးသည် အရပ်သားများအား တိုက်ရိုက်ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ သက်ဖြတ်မှုများ၊ မုဒိမ်းကျင့်မှုများ၊ ဘာသာရေးကျောင်းဆောင်များဖျက်စီးခြင်း နှင့် ဘာသာရေးအကြောင်းပြကာ အရေးယူမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ - ၉၂ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ၍ ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရပြန်သည်။ ၎င်းတို့သည် စစ်အစိုးရမှ အဓမ္မအလုပ်စေခိုင်းခံရခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခံရခြင်း တို့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် စစ်အစိုးရ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်ကြမ်းများဖြင့် အခကြေးမရရှိဘဲ အဓမ္မ ခိုင်းစေခံရမှုများရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိနေသည့် နိုင်ငံမဲ့မူစလင်များဖြစ်ပြီး၊ ၂၈,၀၀၀ ရိုဟင်ဂျာများအား ဒုက္ခသည်အဖြစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှိ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည် စခန်းတွင် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး၊ အခြား ၂၀၀,၀၀၀ မှာ စခန်း၏ ပြင်ပတွင် နေထိုင်နေကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ (သို့) ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံမှ သေးငယ်သည့် သဗ္ဗာန်များကိုစီး၍ အသက်ကိုရင်းကာ ပင်လယ်ကိုဖြတ်ကူး၍၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုးနီးရှားနိုင်ငံအထိ ရောက်ရှိကြသည်။ <ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=4975b4e44&query=rohingya UNHCR - Thailand: UNHCR requests access to Rohingya boat people<!-- Bot generated title -->]</ref> မကြာခဏ သင်္ဘောဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် ဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းနိုင်ငံမှ အစားအသောက်များထောက်ပံ့၍ ခုတ်မောင်းနိုင်သည့် စက်ပစ္စည်းများဖြုတ်၍ ထိုင်းပင်လယ်ရေပိုင်နက်အတွင်းမှ ထွက်ခွာစေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် နှင့် ၂၃ ရက်တွင် ပြည့်ကျပ်နေသည့် သဗ္ဗာန်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် ရိုဟင်ဂျာပေါင်း ၁၅၈ဦးသည်၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ထိမ်းစည်းထားသည့် အခြား ရိုဟင်ဂျာ ၅၃ ဦးနှင့်အတူ ဖမ်းစီးချုပ်နှောင်ခံရသည်။ ထိုင်းအာဏာပိုင်များမှ အဖမ်းခံရသူများနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် တောင်းဆိုခဲ့မှုကို ခွင့်မပြုခဲ့ခြေ။ ၂၀၁၀ မတ်လတွင် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ သဗ္ဗာန်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် ရိုဟင်ဂျာ ၉၃ ဦးကို၊ အာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းစီးခဲ့ပြီး၊ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များ ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးဌာနမှ တွေ့စုံနိုင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့မှုကို မလေးရှားအာဏာပိုင်များမှ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များ ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးဌာနမှ ၎င်းတို့အားလုံးကို ဒုက္ခသည်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မလေးရှားအာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းထားခြင်းကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ <ref>[http://www.hrw.org/news/2011/02/02/thailand-give-un-access-rohingya-boat-people Thailand: Give UN Access to Rohingya ‘Boat People’ | Human Rights Watch<!-- Bot generated title -->]</ref> မြန်မာနိုင်ငံအာဏာပိုင်များမှလည်း ပထမဦးဆုံးအကြိမ်၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာလတွင်၊ မလေးရှား နိုင်ငံသို့သွားရောက် အလုပ်လုပ်ရန်၊ ဘင်္ဂလား မြန်မာ နယ်စပ်ပင်လယ်မှ ထွက်ခွာလာသည့် ရိုဟင်ဂျာ ခြောက်ဆယ့် သုံးယောက်တို့အား ဖမ်းစီးခဲ့သည်။၎င်းတို့သည် လူကုန်ကူးပွဲစားအား တစ်သိန်းမှ သုံးသိန်းအထိ အခကြေးပေးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့စီးနင်းလာသည့် သဗ္ဗာန်သည် ကော့သောင်းမြို့နယ် ဆယ်မိုင် ကမ်းစပ်တွင် ခေတ္တ ရပ်နားချိန်အတွင်း မြို့အာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းစီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး အရေးပေါ် ပြဋ္ဌာန်း ချက် အက်အမှတ် (၃၁) ပုဒ်မ ၆ ပုဒ်မခွဲ ၂ အရ၊ ထောက်ဒဏ် တစ်နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2011/12/111206_rohinja.shtml ရိုဟင်ဂျာတွေ ကော့သောင်းမှာ ဖမ်းပြီး ထောင်ချ - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> == ဘာသာစကား == {{Main|ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကား}} [[File:Muhghazi.jpg|right|thumb|ဘင်ဂေါဆူလ်တန်(ဝင်္ဂနယ်) အင်ပါယာတွင် အသုံးပြုသော၊ ရခိုင်ဒေသမှတွေ့ရှိရသည့် ဒင်္ဂါးပြား၊ ၁၅၅၄-၁၅၅၅ တွင် သွန်းလုပ်သည်။]] ရိုဟင်ဂျာ ဘာသာစကားသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ခေတ်သစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဟု ဆို၍ ရသော်လည်း အထောက်အထားခိုင်လုံမှုမရှိခြေ။ မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ စစ်တကောင်းဘာသာစကား နှင့် ဆင်တူသည်။ ရိုဟင်ဂျာ စာပေပြုစုသူများမှ ဘာသာစကားကို အာရပ်ဘာသာ အက္ခရာ၊ ဟနာဖီ နှင့် အူးရ်ဒူး၊ ရောမ နှင့် မြန်မာ အက္ခရာများ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ဟနာဖီသည် အာရပ် နှင့် အက္ခရာ လေးခုကို လာတင် နှင့် မြန်မာဘာသာရပ်တို့မှ ကူးယူ အသုံးပြုထားသည်။ လက်ရှိတွင် လာတင်အက္ခရာကို အသုံးပြုတီထွင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ၂၆ လုံးအား A မှ Z အထိ အသုံးပြုထားပြီး၊ ထပ်မံ၍ အက္ခရာ နှစ်လုံးကို လာတင် အက္ခရာဖြစ်သည့် Ç နှင့် Ñ တို့လည်းပါသည်။ ဘာသာစကား အသံထွက်ကို ပိုမိုတိကျစေရန် အသံထွက် အက္ခရာဖြစ်သည့် (áéíóú)ကိုလည်း အသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို ISO စံနှုန်းအဖြစ် ISO 639-3 "rhg" ကုဒ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref>{{Cite web |title=ISO 639 Code Tables - SIL International |url=http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=r |accessdate=10 June 2012 |archivedate=18 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110618154156/http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=r }}</ref> == ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ == ရိုဟင်ဂျာများအတွက် ဘာသာရေးသည် အရမ်းအရေးပါပြီး၊ အများစုမှာ မွတ်စလင် များဖြစ်ကြသည်။ ဗလီကျောင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာကျောင်းများမှာ ရွာတိုင်းလိုလိုတွင်ရှိပြီး၊ ယောက်ျားများသည် ဗလီတက်၍ အမျိုးသမီးများသည် အိမ်တွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှိခိုးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ == ရိုဟင်ဂျာ နှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အဓိကရုဏ်း == ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာများကြား ရန်ဖြစ်မှုသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်ပြီး ကြီးထွားလာခဲ့သည့် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ရိုဟင်ဂျာများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများစုက သူတို့ကို ဗိသုကာနိုင်ငံကနေ တိုက်ရိုက် လာရောက်သော တရားမဝင် အကြောင်းအမျိုးအမျိုးကြောင့် တိုင်းပြည်မှာ လက်မခံခံရသော အနည်းဆုံး လူမျိုးစုတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ### ရန်ဖြစ်မှုရဲ့ အကြောင်းအရာများ - **လူမျိုးရေးနောက်ခံ**: ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ရိုဟင်ဂျာများကြား လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခသည် များစွာသော အကြောင်းအရာများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရိုဟင်ဂျာများကို တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူများအဖြစ် ကြည့်မြင်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်အခြေခံအခွင့်အရေးများကို အရှုံးပေးလိုကြသည့်အတွက် ပဋိပက္ခများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ - **ဘာသာရေးကွာဟမှုများ**: ရခိုင်လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများသည် အများအားဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ ဤကွာဟမှုသည် သွေးသံတချက်စေခြင်းနှင့် ဘာသာရေး အကြမ်းဖက်မှုများအတွက် အခြေခံပြုကြသည်။ - **နိုင်ငံရေးပြဿနာများ**: ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာအစိုးရက နိုင်ငံသားအဖြစ်မခံသော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံရေးပြည်သူများက ရိုဟင်ဂျာများ၏ အခွင့်အရေးများကို အသိအမှတ်ပြုရန် အခွင့်အရေးအတွက် ကူညီခဲ့သည်။ ဒါပေမယ့် အစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာများအား နိုင်ငံခြားသားများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ### လက်ရှိအခြေအနေ လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာများသည် စစ်တပ်က ဖိနှိပ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ခံစားနေဆဲဖြစ်ပြီး ထောင်နှင့်ချီသော ရိုဟင်ဂျာများသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးသွားခြင်း၊ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်ခြင်းများပြုလုပ်နေကြသည်။ ၎င်းတို့၏ နေရပ်စွန့်ခွာခြင်းများမှာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များ၏ ဝေဖန်မှုများကို လည်းဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ == ရည်ညွှန်း == {{reflist|2}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 8r7vucw8uryxay79z57ujsaw3you8rp 0 5968 1029878 1019923 2026-05-06T07:57:24Z ~2026-24697-03 141907 1029878 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = ဝပြည် သွေးစည်းရေး တပ်မတော် |native_name =佤邦联合军 |lang = zh |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = United Wa State Army |lang2 = |name_lang2 = |lang3 = |name_lang3 = |lang4 = |name_lang4 = |colorcode = #FF0000 |leader =ပေါက်ယူကျန်း |chairman =ပေါက်ယူကျန်း |president =ပေါက်ယူကန်း |secretary_general = |spokesperson = |leader1_title = ဥက္ကဋ္ဌ |leader1_name = Bao Yoxiang<ref>{{cite web |url = http://dea-rewards.com/len/wantedinfo.php?tid=25 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908175953/http://dea-rewards.com/len/wantedinfo.php?tid=25 |date=8 September 2014 }} |title = DEA |publisher = |accessdate = 29 November 2014 |archivedate = 8 September 2014 |archiveurl =</ref><br />[[Wei Sai-Tang]] |leader2_title = |leader2_name = |leader3_title = |leader3_name = |slogan = |founder =ပေါက်ယူကျန်း |founded = {{Start date|၁၉၈၉}} |dissolved = |merger = |split = |merged = |headquarters = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]-[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နယ်စပ်အနီးရှိ [[ပန်ဆန်းမြို့]] |newspaper = |student_wing = |youth_wing = |wing1_title = နိုင်ငံရေးပါတီ |wing1 = [[ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|ဝပြည်နယ် သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] |wing2_title = |wing2 = |wing3_title = |wing3 = |membership_year = |membership = ၂၀,၀၀၀-၂၅,၀၀၀ |ideology = [[ဝအမျိုးသားရေး]]<br> |position = |national = |international = |colors = အပြာ၊ အနီ နှင့် အဖြူ |affiliation1_title = |affiliation1 = |blank1 = |blank2_title = |blank2 = |blank3_title = |blank3 = |website = [http://gawngkeungwa.yolasite.com/ Gawng Meung Wa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913124148/http://gawngkeungwa.yolasite.com/ |date=13 September 2014 }} |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |country2 = |state = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |flag = [[File:United Wa State Army flag.png|220px]] }}'''ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်''' (United Wa State Army - UWSA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတို့တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားသည့် အင်အားအကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအနက် တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် [[ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] (United Wa State Party - UWSP) ၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ၎င်းတို့ထိန်းချုပ်ရာနယ်မြေများကို ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အထူးဒေသ (၂) အဖြစ် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ === သမိုင်းကြောင်း === UWSA ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] (ဗကပ) ပြိုကွဲပြီးနောက် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဝေဆိုင်းထန် (Wei Sai-tang) ကွပ်ကဲသော တပ်ရင်း (၄၁၇)၊ (၄၁၂) နှင့် (၄၁၈) မှ တိုင်းရင်းသား ဝစစ်သည်များသည် [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ဆန်း]] (ပန်ခမ်း) မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကြောင့် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) ဥက္ကဋ္ဌကို ဖမ်းဆီးနှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းဒေသအတွင်း ပါတီ၏အုပ်ချုပ်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ထိုနှစ်တွင်ပင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] (SLORC) အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက်ပိုင်း ဝဒေသကို အထူးဒေသ (၂) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤသဘောတူညီချက်သည် UWSA အား ၎င်းတို့ထိန်းချုပ်ရာနယ်မြေများတွင် ကျယ်ပြန့်သော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရရှိစေခဲ့သည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလတွင် UWSA သည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအင်အားကို ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်အစိုးရက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများကို [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (BGF) အဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲရန် ဖိအားပေးခဲ့သော်လည်း UWSA က လက်မခံဘဲ ၎င်းတို့၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းပုံစံအတိုင်း ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဤကိစ္စကြောင့် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသည့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်းစစ် ပိုမိုပြင်းထန်လာသော်လည်း UWSA သည် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေအတွင်း တည်ငြိမ်ရေးကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် အင်အားစုများ နှစ်ဖက်စလုံးနှင့် တိုက်ရိုက်ပဋိပက္ခတွင် အဓိကအားဖြင့် ပါဝင်ခြင်း မရှိသော်လည်း ဒေသတွင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] (Three Brotherhood Alliance) အပါအဝင် အချို့အဖွဲ့အစည်းများကို သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ပံ့ပိုးမှုများ ရှိသည်ဟု သုံးသပ်မှုများ ရှိသည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == UWSA ၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုကို ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ (UWSP) က ဆောင်ရွက်သည်။ လက်ရှိအဓိကခေါင်းဆောင်မှာ တပ်မှူးကြီး ပေါက်ယိုချမ်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် UWSA ၏ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဒုတပ်မှူးကြီး ကျောက်ကျုံးတန်း က တာဝန်ယူပြီး ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်များအဖြစ် အိုက်ရုန်း၊ လီလောက်အေး၊ ပေါက်ဆမ်ရိုင်း၊ ဝမ်ခဲ့ချန်နှင့် လီကော့ဖင်တို့က ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း UWSA အဖွဲ့ကို ဝေရှောက်ခန်း က ဦးဆောင်သည်ဟုလည်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ == စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ == UWSA ၏ စစ်ဌာနချုပ်ကို [[ပန်ဆန်းမြို့]]တွင် အခြေပြုထားပြီး ဗဟိုကင်းတပ်မဟာ၊ လက်နက်ကြီးတပ်ဖွဲ့၊ လေယာဉ်ပစ်ဒုံးကျည်တပ်ဖွဲ့၊ ဒုံးကျည်တပ်ဆင်ထားသော ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့၊ သံချပ်ကာတပ်ဖွဲ့၊ လက်ဖြောင့်တပ်ဖွဲ့နှင့် အထူးတပ်ဖွဲ့ (ကွန်မန်ဒို) များ အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့အမျိုးမျိုး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ UWSA တပ်ဖွဲ့များတွင် ခေတ်မီအခြေခံ ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်များ တပ်ဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အကူပစ်လက်နက်ကြီးများအဖြစ် ၈၂ မမ၊ ၁၂၀ မမ မော်တာများအပြင် ၁၀၅ မမ၊ ၁၂၂ မမ ဟော်ဝစ်ဇာ အမြောက်မြားပါ တပ်ဆင်ထားသည်ဟု သတင်းများအရ သိရသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ၎င်းတို့၏ နှစ် ၃၀ ပြည့်ပွဲတွင် FN 6/FN 7 အမျိုးအစားဟု ယူဆရသော လေယာဉ်ပစ်ဒုံးကျည်များနှင့် ဝေဟင်မှ မြေပြင်ပစ်ဒုံးကျည်များ တပ်ဆင်ထားသည့် ဒရုန်းလေယာဉ်ငယ်များကို ပြသခဲ့သည်။ တရုတ် သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံထုတ်ဟု ယူဆရသည့် သံချပ်ကာယာဉ်များကိုလည်း ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် တွေ့ရှိရပြီး လက်ဖြောင့်တပ်သားများအတွက် မှန်ပြောင်းတပ် သေနတ်များလည်း တပ်ဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပန်ဆန်းစစ်ဌာနချုပ်မှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော စစ်သင်တန်းကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ထားရှိပြီး ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ၃-၄ နှစ်ကြာ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းကို ပန်ဆန်းမြောက်ဘက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသအကဲခတ်များ၏ အဆိုအရ UWSA သည် လက်နက်ခဲယမ်း ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ပန်ဆန်းမြောက်ဘက်တွင် လေယာဉ်ကွင်းငယ်များ တည်ဆောက်ထားကြောင်းလည်း သိရသည်။ == လှုပ်ရှားနယ်မြေများ == UWSA သည် [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]] (ဟူပန်၊ ပန်ဝိုင်၊ နားဖန်၊ မိုင်းမော၊ ပန်ဆန်း မြို့နယ်များ) နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ၎င်းတို့ထိန်းချုပ်သော ဝနယ်မြေများတွင် အဓိကလှုပ်ရှားသည်။ == ဆက်ဆံရေးနှင့် မဟာမိတ်များ == UWSA သည် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရေး ကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ]] (FPNCC) ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] (အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် - MNDAA၊ တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် - TNLA၊ ရက္ခိုင့်တပ်တော် - AA) နှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ UWSA သည် ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် စစ်ရေးအင်အားကို အဓိကထားပြီး နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်မှု နည်းပါးသည်။<ref>မောင်မောင်စိုး ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ pdf file၊ ၁၈.၅.၂၀၂၁ </ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အထူးဒေသများ]] == ကိုးကား == {{reflist}}{{တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကွန်မြူနစ်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝ လူမျိုး]] qlxm1n9bjbvkiqan77mr36q67i570mz 0 7470 1029723 1027950 2026-05-05T12:31:29Z Chenzeyan29 141880 1029723 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == "ပလောင်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States".</ref>"တအာင်း" ဟူသော အမည်သည် ကိုယ်ပိုင်အမည် ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref name="taang">"တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်" (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသော ရှေးဦးအရှေ့တောင်အာရှသားများ ဖြစ်ကြသည့် '''ပု''' (Pu; တရုတ်: 濮) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း “ပု” သို့မဟုတ် “ပိုင်ပု” (Baipu; တရုတ်: 百濮) သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးအကျဆုံးသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ <ref>တရုတ်ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများဖြစ်သည့် "စန်းဟိုင်ကျင်း" (Shanhaijing) တွင် ပုလူမျိုးများကို ယူနန်ဒေသ၏ မူလဌာနေလူမျိုးများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။</ref> ၎င်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများဖြစ်သည့် ဝ နှင့် ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးတို့၏ တိုက်ရိုက်ဘိုးဘွားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="ancestry">Davies, H. R. (1909). "Yunnan: The Link between India and the Yangtze".</ref> "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်သည် တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ <ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" (崩龙) ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> မင်မင်းဆက်ခေတ်မှတ်တမ်းများတွင် ပလောင်လူမျိုးများကို "ပု" (Pu) လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ချင်မင်းဆက်ခေတ်တွင် "ဘင်လုံ" (Benglong) ဟူသော အမည်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ သည်။ပလောင်လူမျိုး တို့ကို "ပန်းဘင်လုံ"၊ "ငွေဘင်လုံ" ဟူ၍ ဝတ်စုံအရောင်အသွေးအလိုက် ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ <ref>Scott, J. G. (1900). "Gazetteer of Upper Burma and the Shan States".</ref> ငွေဘင်လုံ (Yin Benglong)သည် ငွေပလောင် (Pale) မျိုးနွယ်စု။ ပန်းဘင်လုံ (Hua Benglong): ဒါက ဝတ်စုံမှာ ပန်းပြောက်တွေပါတဲ့ ရွှေပလောင် (Shwe) မျိုးနွယ်စု။အနက်ရောင်ဘင်လုံ (Hei Benglong): ရူးမိန်း မျိုးနွယ်စုတွေကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ အဓိပ္ပာယ်အရ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် တအာင်း(De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ <ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပလောင်]]လူမျိုးတို့သည် ‘မွန်-ခမာ‘ အနွယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမြေပေါ်တို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု လက်ခံကြသည်။ [[မွန်-ခမာ|မွန်-ခမာအနွယ်]]သည် ‘မွန်ဂိုလွိုက်‘ လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ 'ဩစတြစ်‘ နှင့် ‘[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်တရုတ်]]‘ ဟု ကွဲပြားလေသည်။ ၎င်းတို့သည် မောင်းဂုတ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဒေသတစ်ခုအတွင်း နေထိုင်ကြရာမှ လူဦးရေ တိုးတက်များပြားလာခြင်းကြောင့် မိမိတို့၏ အသက်ရှင် နေနိုင်ရေးအတွက် နေရာဒေသတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာကို ရှာဖွေနေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသည်။ ဤသို့အချိန်ကာလ ကြာညောင်းလာသောအခါ နေထိုင်ရာနေရာဒေသတို့လည်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီသောကြောင့် ဩစတြစ်နှင့် တိဗက်တရုတ်ဟူ၍ ကွဲပြားကြခြင်းဖြစ်၏။ ၎င်း မောင်းဂုတ်လူမျိုးတို့သည် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာရှာကြံ၍ နယ်မြေ​ဒေသတစ်ခုမှ တခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွေ့နေကြရာတွင် နေကရွိုတ်လူမျိုးနှင့် အထူးသဖြင့် ပရိုတိုဩစလွိုက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောကြသည်ဟု ဆို၏။ ထိုကြောင့် ဩစတြစ် လူမျိုးတို့သည် [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေရှတစ်]] ဟူ၍ ယင်းတို့၏ သာသာစကားဖြင့် ခွဲခြားခြင်းဟုဆိုသည်။ ဩစတြိုအေရှတစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာသံ၊ မဏိပူရ) ရှိခါဆီလူမျိုး။ မုဏ္ဍလူမျိုး (ကိုလ်)၊ ဆန်သာလ်လူမျိုး၊ နာဂဗာရီကျွန်းရှိ နာဂဗာရီလူမျိုးနှင့် အာသံ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်ခမာအနွယ်ရှိတို့ ပြောဆိုသော စကားပါဝင်သည်။ (မောင်းဂုတ်) မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသမှ အာရှတိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ပိုင်းတို့၌ ပြန်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်(ရိအာန်) မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ်၊ ခါဆီစသော လူမျိုးတို့သည် မွန်ခမာအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော အလွန်သွေးနီးစပ်ကြသည် ညီရင်းအစ်ကို မောင်နှမရင်းသားချင်းဟုဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မောင်းဂုတ် (မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး) မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]တွင် [[ပျူလူမျိုး|ပျု]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကရင်]]လူမျိုးဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဆင်းသက်လာကြသည်ဟုဆို၏။ ဩစတြိုအေရှတစ် အာရှတောင်ပိုင်းသို့ မဆင်းသက်မီ တရုတ်ပြည်ယန်စီ ကန်မြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် မွန်ခမာ လူမျိုးနွယ်အဖြစ် တစုတရုံးတည်း အခြေချ နေထိုင်လာကြ သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုကြောင့် ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် မွန်ခမာတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ၎င်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတမှုရှိပြီး မြေဆီဩဇာ ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို စနစ်တကျလုပ်ကိုင်နိုင်သော လူမျိုးဟု ယူဆရသည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာစွာ တစုတရုံးတည်း စနစ်တကျအခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် စိုက်ပျိုးရေးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကြီးဖြင့် စနစ်ကျသော လူအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းကြကာ ကျေးပြည်၊ ကျေးနယ်ထူးထောင်ကြသည်။ ၎င်း၌ မိမိတို့လူမျိုးများ၏ လူဦးရေများပြား လာခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း အာရှမြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ရာသီဥတုဆိုးဝါးမှု ကြောင့်လည်းကောင်းမြောက်ပိုင်း လူမျိုးနွယ်စုများအစုအပြုံ တိုးဝင်ဆင်းသက်လာခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း အကျပ် အတည်းနှင့်တွေ့ရသောကြောင့် တောင်ဘက်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြရသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ကြရာတွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဘက်သို့ ဗီယက်နမ်ဒေသတွင် ဗီယက်နမ်လူမျိုး၊ ကမ္ဘောဒီးယားဒေသတွင် ခမာလူမျိုး၊ ယိုးဒယားနှင့် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယပြည် ဒက္ခိဏ ကုန်းဒေသတွင် မုဏ္ဍလူမျိုး၊ ဘင်္ဂလားနယ်တွင် ဆန်သာလ်လူမျိုးနှင့် အာသံနယ်တွင် ခါဆီလူမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း အခြေချနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ မွန်ခမာအနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကားတမျိုးတည်ဖြစ်သော်လည်း အခြား ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်အခြေချပြီး ကာလကြာမြင့်စွာခွဲခွါကြခြင်း၊ မူရင်းဘာသာ စကားအပြင် ဝေါဟာရအသစ်များ တိုးတက်များပြားသုံးစွဲ၍ မိမိတို့အနွယ်နှင့် မတူသော ဝေါဟာရများထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းရှိသော်လည်း မူလ မွန်ခမာဝေါဟာရကို သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဤအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့က လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာပုံကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ===နေထိုင်သည့်ဒေသများ=== လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀)ခန့်ကပင် မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် (တအာင်း)လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ‘ ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသ‘ ဆီမှာ တောင်ဘက် သို့ ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ်ကြောင်းနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဆီသို့ ဆင်းသက်ကြပြီး တိုင်းပြည်တောင်ပိုင်းမဲနမ်မြစ်ဝှမ်း၌ မွန်လူမျိုးစုဦးဆောင်၍ ဒွါရာဝတီပြည်ကို ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့ကို ယောနက (ယူနန်) ယောန၊ ယောန်း(ယွန်း)၊ ကြောမ်း (ကြွမ်း) ဟု ဖြစ်ကြောင်းဆိုသည်။ ‘ပလောင်‘ တောတိုး ‘ယောလူမျိုး‘ ဟု အဆိုစာရှိလေရာ ယောနတိုင်း (ယူနန်ဒေသ)က ဆင်းသက်စီးပွားလာသော လူမျိုးဟုဆိုသည်။ ပလောင်တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းဒေသ၊ သထုံဒေသ၊ ပဲခူး-တောင်ငူဒေသတို့တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပလောင်လူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်သည့် (ရူမိုင်း)တို့ အခြေချကြောင်း ရမ္မဝတီဟုအမည်တွင်ကြောင်း သရေခေတ္တရာ (ပြည်)ပန်းတောင်းအရပ် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြကြောင်း၊ ရူမိုင်း (ရူမာည်း) ရှေ့ဟောင်းရာဇဝင်တွင်ရှိသည်။ ကျန်အစုမှာ တောင်ငူ-ရမည်းသင်းဒေသမှ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတစုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းဆီမှ မြန်မာပြည်သို့ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းနှင့် တပိန်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတ‌ကောင်းဒေသ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် ရှေ့ပုဂံ(ပေါက္ကံ) ဒေသ။ မင်းဘူး (၆)ခရိုင်ဒေသ၊ ပခုက္ကူ (ယောနယ်)ဒေသ ဗိဿနိုးဒေသတို့၌ ၀၊ ပလောင်လူမျိုးအနွယ်တစုတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး အခြေချခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်တွင်ကား မရှေးမနှောင်းပင် ရောက်ရှိလာကြသော ရှေးပျူနှင့်အနွယ်တူလူမျိုးများတို့ ရောနှောအခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ နောက်တွင် ပုဂံပြည်ကြီးကိုထူထောင်ကြရာတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် အနွယ်လူမျိုးမှာ ပါဝင်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာအရ သိရကြောင်း သိရပါ၏။ ပလောင်၊ ၀ နွယ်တူလူမျိုးတစ်စုတို့သည် တကောင်း ဒေသဆီမှ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီး မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သည့် မတ္တရာ၊ အောင်ပင်လယ် (မန္တလေး)၊ အင်းဝ၊ တောင်ပြုန်း၊ ကျောက်ဆည်ဒေသသို့ ပြန့်နှံ့အခြေချလာပြီး မွန်ခမာအနွယ် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်တို့နှင့် ပြန်ဆုံစည်းကြ၍ ကျောက်ဆည် (၁၁)ခရိုင်ဒေသတွင် အင်အားကြီးထွားပြန့်နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပန်းလောင်မြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ဒေသတို့တွင် ပြန့်နှံ့စွာ အခြေချနေထိုင်သည်ကို သိရှိရ၏။ ထို့ကြောင့် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးများ (ရှေးဦး ၀၊ ပလောင်) တို့သည် မြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း မွန်ဂိုတာတာလူမျိုးအုပ်စုတို့နှင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ကြရကြောင်း ရန်သူတို၏ နှောက်ယှက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရင်ဆိုင်ကြရကြောင်း၊ မြန်မာအုပ်စုဝင်တို့ အလုံးအရင်းအင်အားကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်း၊ မွန်ဂိုတာတာနှင့်အတူ မြန်မာအုပ်စုဝင်အနွယ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်း ကြောင်း မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြိုကွဲ၍ မွန်အုပ်စုတို့ မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသတို့၌ အခြေတည်ကြကြောင်း၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုအနွယ်တို့ ရှမ်းကုန်းပြင် မြင့်(တောင်ပေါ်ဒေသ) ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့ ဝင်ရောက်အခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ မွန်ခမာအနွယ်ဝင် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီကျန် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တစ်စုအဖြစ် ထွက်လာကြပြီး တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (တာလီဒေသ) ထန်ချုန်းဒေသနှင့် ယုန်ချန်ဒေသတို့တွင် အခြေချ၍ မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်ဂိုတရုတ်အနွယ်တို့၏ အဆက်မပြတ် နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်မှု ဒဏ်ကြောင့် “ တာလီဖူးနိုင်ငံတော်(ကောသမ္ဘီပြည်) “ ပျက်ဆီးခဲ့ရသဖြင့် “ ၀ ” အနွယ်ဝင်သည် သံလွင်မြစ် ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်ကြပြီး မြန်မာပြည်သံလွင်အရှေ့ခြမ်းဒေသနှင့် အနောက်ခြမ်းဒေသ တွင်အခြေချ နေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရ၏။ တာလီဖူးမြို့ပြနိုင်ငံတော် (ကောသမ္ဘီပြည်) ပြိုကွဲခဲ့ရခြင်းကြောင့် ၀ နှင့် ပလောင်အနွယ်စု ကွဲထွက်ခဲ့ရပြီး ပလောင်အနွယ်စုမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်အကြား တောင်တန်းကြီး များကို ဖြတ်ကျော်၍ မုံးကိုး - ကြူကုတ်လမ်းကြောင်းမှ ကွက်ခိုင်၊ သိန္နီ၊ လားရှိုး - မိုင်းရယ်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ AD ၁၀ရာစုတွင် ပလောင်အနွယ်စုတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းအနီး ကျယ်လန့် (နမ့်ခမ်း - မူဆယ်) တွင် ပြန်လည်စုစည်းကြပြီး မြို့ပြကျေးပြည် (ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်) အဖြစ် ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ထို့နောက်တွင် “ ကျယ်လန့်ကျေးပြည်ထွန်း ကားစဉ်တွင် ပဲခူး - တောင်ငူ - ကျောက်ဆည် ဒေသတို့မှ အင်အားပြိုကွဲလာသည့် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်စုအနက်မှ ပလောင်အနွယ်စုသည် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရွှေလီချိုင့်ဝှမ်းဒေသရှိ အနွယ်စုတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့ပြကျေးရွာ စုစည်း တည်ထောင်ကြပြန်သည်။ ရာမဝတီဟုပင် အမည်တွင်၍ မြို့တော်ကို “ကျကောင်း” (မိန်းကောင်း)ဖြစ်သည်။ ခရိုင် (၂၉)ခုဖွဲ့စည်း ထားကြောင်းနှင့် ပလောင် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြသည်။ (ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော) တို့၏ မြို့ပြကျေးပြည်ဖြစ်ပြီး စည်ပင် ထွန်းကားခဲ့၏။ တောင်ပေါ်ကုန်းမြင့်၌ တည်ထားခြင်းကြောင့် ရန်အန္တရာယ်များကို ခုခံနိုင် ကာကွယ်နိုင်ရန်နှင့် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှု မလွယ်ကူစေရန်ဖြစ်ဟန် ရှိသည်ဟုရှိသည်။ ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 97dvsxq81vahowzebyd7qaw52e1jhbc 1029724 1029723 2026-05-05T12:34:24Z Chenzeyan29 141880 /* အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း */ 1029724 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == '''ပလောင်''' ဟူသော အမည်သည် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''.</ref> ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သော အမည်မှာ '''တအာင်း''' (Ta'ang) ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများကို ရှေးယခင်က '''ဘင်လုံ''' (တရုတ်: 崩龙; [[ပင်ယင်]]: Bēnglóng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါအမည်သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော ရိုးရာပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> သို့သော် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် '''တအာင်း''' (De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပလောင်]]လူမျိုးတို့သည် ‘မွန်-ခမာ‘ အနွယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမြေပေါ်တို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု လက်ခံကြသည်။ [[မွန်-ခမာ|မွန်-ခမာအနွယ်]]သည် ‘မွန်ဂိုလွိုက်‘ လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ 'ဩစတြစ်‘ နှင့် ‘[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်တရုတ်]]‘ ဟု ကွဲပြားလေသည်။ ၎င်းတို့သည် မောင်းဂုတ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဒေသတစ်ခုအတွင်း နေထိုင်ကြရာမှ လူဦးရေ တိုးတက်များပြားလာခြင်းကြောင့် မိမိတို့၏ အသက်ရှင် နေနိုင်ရေးအတွက် နေရာဒေသတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာကို ရှာဖွေနေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသည်။ ဤသို့အချိန်ကာလ ကြာညောင်းလာသောအခါ နေထိုင်ရာနေရာဒေသတို့လည်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီသောကြောင့် ဩစတြစ်နှင့် တိဗက်တရုတ်ဟူ၍ ကွဲပြားကြခြင်းဖြစ်၏။ ၎င်း မောင်းဂုတ်လူမျိုးတို့သည် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာရှာကြံ၍ နယ်မြေ​ဒေသတစ်ခုမှ တခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွေ့နေကြရာတွင် နေကရွိုတ်လူမျိုးနှင့် အထူးသဖြင့် ပရိုတိုဩစလွိုက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောကြသည်ဟု ဆို၏။ ထိုကြောင့် ဩစတြစ် လူမျိုးတို့သည် [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေရှတစ်]] ဟူ၍ ယင်းတို့၏ သာသာစကားဖြင့် ခွဲခြားခြင်းဟုဆိုသည်။ ဩစတြိုအေရှတစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာသံ၊ မဏိပူရ) ရှိခါဆီလူမျိုး။ မုဏ္ဍလူမျိုး (ကိုလ်)၊ ဆန်သာလ်လူမျိုး၊ နာဂဗာရီကျွန်းရှိ နာဂဗာရီလူမျိုးနှင့် အာသံ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်ခမာအနွယ်ရှိတို့ ပြောဆိုသော စကားပါဝင်သည်။ (မောင်းဂုတ်) မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသမှ အာရှတိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ပိုင်းတို့၌ ပြန်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်(ရိအာန်) မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ်၊ ခါဆီစသော လူမျိုးတို့သည် မွန်ခမာအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော အလွန်သွေးနီးစပ်ကြသည် ညီရင်းအစ်ကို မောင်နှမရင်းသားချင်းဟုဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မောင်းဂုတ် (မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး) မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]တွင် [[ပျူလူမျိုး|ပျု]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကရင်]]လူမျိုးဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဆင်းသက်လာကြသည်ဟုဆို၏။ ဩစတြိုအေရှတစ် အာရှတောင်ပိုင်းသို့ မဆင်းသက်မီ တရုတ်ပြည်ယန်စီ ကန်မြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် မွန်ခမာ လူမျိုးနွယ်အဖြစ် တစုတရုံးတည်း အခြေချ နေထိုင်လာကြ သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုကြောင့် ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် မွန်ခမာတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ၎င်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတမှုရှိပြီး မြေဆီဩဇာ ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို စနစ်တကျလုပ်ကိုင်နိုင်သော လူမျိုးဟု ယူဆရသည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာစွာ တစုတရုံးတည်း စနစ်တကျအခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် စိုက်ပျိုးရေးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကြီးဖြင့် စနစ်ကျသော လူအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းကြကာ ကျေးပြည်၊ ကျေးနယ်ထူးထောင်ကြသည်။ ၎င်း၌ မိမိတို့လူမျိုးများ၏ လူဦးရေများပြား လာခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း အာရှမြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ရာသီဥတုဆိုးဝါးမှု ကြောင့်လည်းကောင်းမြောက်ပိုင်း လူမျိုးနွယ်စုများအစုအပြုံ တိုးဝင်ဆင်းသက်လာခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း အကျပ် အတည်းနှင့်တွေ့ရသောကြောင့် တောင်ဘက်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြရသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ကြရာတွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဘက်သို့ ဗီယက်နမ်ဒေသတွင် ဗီယက်နမ်လူမျိုး၊ ကမ္ဘောဒီးယားဒေသတွင် ခမာလူမျိုး၊ ယိုးဒယားနှင့် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယပြည် ဒက္ခိဏ ကုန်းဒေသတွင် မုဏ္ဍလူမျိုး၊ ဘင်္ဂလားနယ်တွင် ဆန်သာလ်လူမျိုးနှင့် အာသံနယ်တွင် ခါဆီလူမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း အခြေချနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ မွန်ခမာအနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကားတမျိုးတည်ဖြစ်သော်လည်း အခြား ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်အခြေချပြီး ကာလကြာမြင့်စွာခွဲခွါကြခြင်း၊ မူရင်းဘာသာ စကားအပြင် ဝေါဟာရအသစ်များ တိုးတက်များပြားသုံးစွဲ၍ မိမိတို့အနွယ်နှင့် မတူသော ဝေါဟာရများထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းရှိသော်လည်း မူလ မွန်ခမာဝေါဟာရကို သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဤအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့က လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာပုံကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ===နေထိုင်သည့်ဒေသများ=== လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀)ခန့်ကပင် မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် (တအာင်း)လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ‘ ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသ‘ ဆီမှာ တောင်ဘက် သို့ ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ်ကြောင်းနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဆီသို့ ဆင်းသက်ကြပြီး တိုင်းပြည်တောင်ပိုင်းမဲနမ်မြစ်ဝှမ်း၌ မွန်လူမျိုးစုဦးဆောင်၍ ဒွါရာဝတီပြည်ကို ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့ကို ယောနက (ယူနန်) ယောန၊ ယောန်း(ယွန်း)၊ ကြောမ်း (ကြွမ်း) ဟု ဖြစ်ကြောင်းဆိုသည်။ ‘ပလောင်‘ တောတိုး ‘ယောလူမျိုး‘ ဟု အဆိုစာရှိလေရာ ယောနတိုင်း (ယူနန်ဒေသ)က ဆင်းသက်စီးပွားလာသော လူမျိုးဟုဆိုသည်။ ပလောင်တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းဒေသ၊ သထုံဒေသ၊ ပဲခူး-တောင်ငူဒေသတို့တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပလောင်လူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်သည့် (ရူမိုင်း)တို့ အခြေချကြောင်း ရမ္မဝတီဟုအမည်တွင်ကြောင်း သရေခေတ္တရာ (ပြည်)ပန်းတောင်းအရပ် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြကြောင်း၊ ရူမိုင်း (ရူမာည်း) ရှေ့ဟောင်းရာဇဝင်တွင်ရှိသည်။ ကျန်အစုမှာ တောင်ငူ-ရမည်းသင်းဒေသမှ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတစုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းဆီမှ မြန်မာပြည်သို့ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းနှင့် တပိန်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတ‌ကောင်းဒေသ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် ရှေ့ပုဂံ(ပေါက္ကံ) ဒေသ။ မင်းဘူး (၆)ခရိုင်ဒေသ၊ ပခုက္ကူ (ယောနယ်)ဒေသ ဗိဿနိုးဒေသတို့၌ ၀၊ ပလောင်လူမျိုးအနွယ်တစုတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး အခြေချခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်တွင်ကား မရှေးမနှောင်းပင် ရောက်ရှိလာကြသော ရှေးပျူနှင့်အနွယ်တူလူမျိုးများတို့ ရောနှောအခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ နောက်တွင် ပုဂံပြည်ကြီးကိုထူထောင်ကြရာတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် အနွယ်လူမျိုးမှာ ပါဝင်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာအရ သိရကြောင်း သိရပါ၏။ ပလောင်၊ ၀ နွယ်တူလူမျိုးတစ်စုတို့သည် တကောင်း ဒေသဆီမှ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီး မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သည့် မတ္တရာ၊ အောင်ပင်လယ် (မန္တလေး)၊ အင်းဝ၊ တောင်ပြုန်း၊ ကျောက်ဆည်ဒေသသို့ ပြန့်နှံ့အခြေချလာပြီး မွန်ခမာအနွယ် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်တို့နှင့် ပြန်ဆုံစည်းကြ၍ ကျောက်ဆည် (၁၁)ခရိုင်ဒေသတွင် အင်အားကြီးထွားပြန့်နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပန်းလောင်မြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ဒေသတို့တွင် ပြန့်နှံ့စွာ အခြေချနေထိုင်သည်ကို သိရှိရ၏။ ထို့ကြောင့် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးများ (ရှေးဦး ၀၊ ပလောင်) တို့သည် မြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း မွန်ဂိုတာတာလူမျိုးအုပ်စုတို့နှင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ကြရကြောင်း ရန်သူတို၏ နှောက်ယှက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရင်ဆိုင်ကြရကြောင်း၊ မြန်မာအုပ်စုဝင်တို့ အလုံးအရင်းအင်အားကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်း၊ မွန်ဂိုတာတာနှင့်အတူ မြန်မာအုပ်စုဝင်အနွယ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်း ကြောင်း မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြိုကွဲ၍ မွန်အုပ်စုတို့ မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသတို့၌ အခြေတည်ကြကြောင်း၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုအနွယ်တို့ ရှမ်းကုန်းပြင် မြင့်(တောင်ပေါ်ဒေသ) ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့ ဝင်ရောက်အခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ မွန်ခမာအနွယ်ဝင် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီကျန် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တစ်စုအဖြစ် ထွက်လာကြပြီး တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (တာလီဒေသ) ထန်ချုန်းဒေသနှင့် ယုန်ချန်ဒေသတို့တွင် အခြေချ၍ မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်ဂိုတရုတ်အနွယ်တို့၏ အဆက်မပြတ် နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်မှု ဒဏ်ကြောင့် “ တာလီဖူးနိုင်ငံတော်(ကောသမ္ဘီပြည်) “ ပျက်ဆီးခဲ့ရသဖြင့် “ ၀ ” အနွယ်ဝင်သည် သံလွင်မြစ် ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်ကြပြီး မြန်မာပြည်သံလွင်အရှေ့ခြမ်းဒေသနှင့် အနောက်ခြမ်းဒေသ တွင်အခြေချ နေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရ၏။ တာလီဖူးမြို့ပြနိုင်ငံတော် (ကောသမ္ဘီပြည်) ပြိုကွဲခဲ့ရခြင်းကြောင့် ၀ နှင့် ပလောင်အနွယ်စု ကွဲထွက်ခဲ့ရပြီး ပလောင်အနွယ်စုမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်အကြား တောင်တန်းကြီး များကို ဖြတ်ကျော်၍ မုံးကိုး - ကြူကုတ်လမ်းကြောင်းမှ ကွက်ခိုင်၊ သိန္နီ၊ လားရှိုး - မိုင်းရယ်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ AD ၁၀ရာစုတွင် ပလောင်အနွယ်စုတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းအနီး ကျယ်လန့် (နမ့်ခမ်း - မူဆယ်) တွင် ပြန်လည်စုစည်းကြပြီး မြို့ပြကျေးပြည် (ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်) အဖြစ် ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ထို့နောက်တွင် “ ကျယ်လန့်ကျေးပြည်ထွန်း ကားစဉ်တွင် ပဲခူး - တောင်ငူ - ကျောက်ဆည် ဒေသတို့မှ အင်အားပြိုကွဲလာသည့် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်စုအနက်မှ ပလောင်အနွယ်စုသည် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရွှေလီချိုင့်ဝှမ်းဒေသရှိ အနွယ်စုတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့ပြကျေးရွာ စုစည်း တည်ထောင်ကြပြန်သည်။ ရာမဝတီဟုပင် အမည်တွင်၍ မြို့တော်ကို “ကျကောင်း” (မိန်းကောင်း)ဖြစ်သည်။ ခရိုင် (၂၉)ခုဖွဲ့စည်း ထားကြောင်းနှင့် ပလောင် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြသည်။ (ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော) တို့၏ မြို့ပြကျေးပြည်ဖြစ်ပြီး စည်ပင် ထွန်းကားခဲ့၏။ တောင်ပေါ်ကုန်းမြင့်၌ တည်ထားခြင်းကြောင့် ရန်အန္တရာယ်များကို ခုခံနိုင် ကာကွယ်နိုင်ရန်နှင့် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှု မလွယ်ကူစေရန်ဖြစ်ဟန် ရှိသည်ဟုရှိသည်။ ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] pyh9ca7pkfz221vgisp6kh892oft8tu 1029728 1029724 2026-05-05T12:38:30Z Chenzeyan29 141880 1029728 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == '''ပလောင်''' ဟူသော အမည်သည် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''.</ref> ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သော အမည်မှာ '''တအာင်း''' (Ta'ang) ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများကို ရှေးယခင်က '''ဘင်လုံ''' (တရုတ်: 崩龙; [[ပင်ယင်]]: Bēnglóng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါအမည်သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော ရိုးရာပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> သို့သော် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် '''တအာင်း''' (De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿဗေဒပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်]] (တအာင်း) လူမျိုးတို့သည် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့မြေပေါ်သို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသူများဟု လက်ခံကြသည်။ မွန်-ခမာ အနွယ်သည် [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် 'ဩစတြစ်' (Austric) နှင့် '[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-တရုတ်]]' (Tibeto-Chinese) ဟူ၍ အုပ်စုကွဲသွားသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဩစတြစ်အနွယ်ဝင်များသည် ရေကြည်ရာမြက်နုရာ ရှာဖွေရင်း [[နီဂရိတိုလူမျိုး|နီဂရီတို]] (Negrito) နှင့် [[ပရိုတို-ဩစထြိုလွိုက်]] (Proto-Australoid) လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဘာသာစကားအရ ၎င်းတို့ကို [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေးရှားတစ်]] ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ဩစတြိုအေးရှားတစ် အုပ်စုတွင် အိန္ဒိယရှိ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် လူမျိုးများနှင့် မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။<ref>Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan Education.</ref> မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသသည် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ဝ၊ ပလောင်၊ မုဏ္ဍ၊ ခါဆီ စသော လူမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနီးစပ်သော ညီနောင်များဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မွန်ဂိုလွိုက်နွယ်မှပင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဖြစ်ကြသည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] တို့ ဆင်းသက်လာကြသည်။<ref>မောင်ထွန်းလူ။ (၂၀၀၉)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းဦး ပျူနှင့် မွန်-ခမာ''။</ref> မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်တို့သည် တောင်ဘက်သို့ မဆင်းသက်မီ [[ယန်စီကျန်းမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေချခဲ့ကြသဖြင့် ယင်းဒေသသည် ၎င်းတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးပြည်နယ်များ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့် မြောက်ပိုင်းမှ လူမျိုးစုများ တိုးဝင်လာမှုတို့ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အင်ဒိုချိုင်းနားတွင် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာ၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းတွင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယဘက်သို့ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Davies, H. R. (1909). ''Yunnan: The Link between India and the Yangtze''.</ref> == နေထိုင်သည့်ဒေသများ == လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁,၀၀၀) ကျော်ခန့်ကပင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ မွန်လူမျိုးစုသည် [[မဲနမ်မြစ်]]ဝှမ်း၌ [[ဒွါရာဝတီ]] ပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ယောနက (ယူနန်) မှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် "ယွန်း" သို့မဟုတ် "ကြွမ်း" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] နှင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ပလောင်မျိုးနွယ်စု တစ်စုဖြစ်သည့် 'ရူမိုင်း' (Rumai) တို့သည် ပြည်မြို့ [[သရေခေတ္တရာ]] ပန်းတောင်း အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး ရမ္မဝတီ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ အချို့အစုမှာ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ဝ နှင့် ပလောင် အုပ်စုအချို့သည် [[ရွှေလီမြစ်]]နှင့် [[တပိန်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]]၊ [[ပုဂံမြို့|ပုဂံ]]၊ [[မင်းဘူးမြို့|မင်းဘူး]] နှင့် [[ဗိဿနိုး]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေးပျူလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ပုဂံပြည်ကြီး ထူထောင်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာများအရ သိရှိရသည်။ ကျောက်ဆည် (၁၁) ခရိုင်ဒေသ၊ ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းတို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan''. J.J. Augustin.</ref> နောင်တွင် [[မွန်ဂို]] (တာတာ) တို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အခြားမြန်မာအနွယ်ဝင်တို့၏ ဝင်ရောက်လာမှုများကြောင့် မွန်-ခမာ လူ့အဖွဲ့အစည်း ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ မွန်တို့သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းသို့ အခြေတည်ကြပြီး၊ ဝ နှင့် ပလောင် တို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ ဝ လူမျိုးနွယ်တို့သည် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ပလောင် (တအာင်း) အနွယ်စုတို့သည် [[တာလီ]] ဒေသမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် မုံးကိုး၊ ကြူကုတ် လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]၊ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] တို့သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ကျယ်လန့် (မူဆယ်-နမ့်ခမ်း) ၌ ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့တော် 'ကျကောင်း' (မိန်းကောင်း) ကို ဗဟိုပြု၍ ခရိုင် (၂၉) ခုဖြင့် 'ရမ္မဝတီ' ပြည်နယ်ကို စည်ပင်ထွန်းကားအောင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော စသည့် တအာင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="taang" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] knmdmfb4awj7tox4z0t9g8xzjmm010t 1029729 1029728 2026-05-05T12:38:51Z Chenzeyan29 141880 1029729 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == '''ပလောင်''' ဟူသော အမည်သည် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''.</ref> ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သော အမည်မှာ '''တအာင်း''' (Ta'ang) ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများကို ရှေးယခင်က '''ဘင်လုံ''' (တရုတ်: 崩龙; [[ပင်ယင်]]: Bēnglóng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါအမည်သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော ရိုးရာပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> သို့သော် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် '''တအာင်း''' (De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿဗေဒပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်]] (တအာင်း) လူမျိုးတို့သည် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့မြေပေါ်သို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသူများဟု လက်ခံကြသည်။ မွန်-ခမာ အနွယ်သည် [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် 'ဩစတြစ်' (Austric) နှင့် '[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-တရုတ်]]' (Tibeto-Chinese) ဟူ၍ အုပ်စုကွဲသွားသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဩစတြစ်အနွယ်ဝင်များသည် ရေကြည်ရာမြက်နုရာ ရှာဖွေရင်း [[နီဂရိတိုလူမျိုး|နီဂရီတို]] (Negrito) နှင့် [[ပရိုတို-ဩစထြိုလွိုက်]] (Proto-Australoid) လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဘာသာစကားအရ ၎င်းတို့ကို [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေးရှားတစ်]] ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ဩစတြိုအေးရှားတစ် အုပ်စုတွင် အိန္ဒိယရှိ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် လူမျိုးများနှင့် မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။<ref>Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan Education.</ref> မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသသည် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ဝ၊ ပလောင်၊ မုဏ္ဍ၊ ခါဆီ စသော လူမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနီးစပ်သော ညီနောင်များဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မွန်ဂိုလွိုက်နွယ်မှပင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဖြစ်ကြသည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] တို့ ဆင်းသက်လာကြသည်။<ref>မောင်ထွန်းလူ။ (၂၀၀၉)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းဦး ပျူနှင့် မွန်-ခမာ''။</ref> မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်တို့သည် တောင်ဘက်သို့ မဆင်းသက်မီ [[ယန်စီကျန်းမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေချခဲ့ကြသဖြင့် ယင်းဒေသသည် ၎င်းတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးပြည်နယ်များ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့် မြောက်ပိုင်းမှ လူမျိုးစုများ တိုးဝင်လာမှုတို့ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အင်ဒိုချိုင်းနားတွင် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာ၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းတွင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယဘက်သို့ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Davies, H. R. (1909). ''Yunnan: The Link between India and the Yangtze''.</ref> == နေထိုင်သည့်ဒေသများ == လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁,၀၀၀) ကျော်ခန့်ကပင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ မွန်လူမျိုးစုသည် [[မဲနမ်မြစ်]]ဝှမ်း၌ [[ဒွါရာဝတီ]] ပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ယောနက (ယူနန်) မှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် "ယွန်း" သို့မဟုတ် "ကြွမ်း" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] နှင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ပလောင်မျိုးနွယ်စု တစ်စုဖြစ်သည့် 'ရူမိုင်း' (Rumai) တို့သည် ပြည်မြို့ [[သရေခေတ္တရာ]] ပန်းတောင်း အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး ရမ္မဝတီ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ အချို့အစုမှာ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ဝ နှင့် ပလောင် အုပ်စုအချို့သည် [[ရွှေလီမြစ်]]နှင့် [[တပိန်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]]၊ [[ပုဂံမြို့|ပုဂံ]]၊ [[မင်းဘူးမြို့|မင်းဘူး]] နှင့် [[ဗိဿနိုး]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေးပျူလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ပုဂံပြည်ကြီး ထူထောင်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာများအရ သိရှိရသည်။ ကျောက်ဆည် (၁၁) ခရိုင်ဒေသ၊ ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းတို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan''. J.J. Augustin.</ref> နောင်တွင် [[မွန်ဂို]] (တာတာ) တို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အခြားမြန်မာအနွယ်ဝင်တို့၏ ဝင်ရောက်လာမှုများကြောင့် မွန်-ခမာ လူ့အဖွဲ့အစည်း ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ မွန်တို့သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းသို့ အခြေတည်ကြပြီး၊ ဝ နှင့် ပလောင် တို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ ဝ လူမျိုးနွယ်တို့သည် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ပလောင် (တအာင်း) အနွယ်စုတို့သည် [[တာလီ]] ဒေသမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် မုံးကိုး၊ ကြူကုတ် လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]၊ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] တို့သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ကျယ်လန့် (မူဆယ်-နမ့်ခမ်း) ၌ ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့တော် 'ကျကောင်း' (မိန်းကောင်း) ကို ဗဟိုပြု၍ ခရိုင် (၂၉) ခုဖြင့် 'ရမ္မဝတီ' ပြည်နယ်ကို စည်ပင်ထွန်းကားအောင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော စသည့် တအာင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="taang" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 7lijw536k0as34renluaeiphc2t4isa 1029730 1029729 2026-05-05T12:39:47Z Chenzeyan29 141880 1029730 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == '''ပလောင်''' ဟူသော အမည်သည် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''.</ref> ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သော အမည်မှာ '''တအာင်း''' (Ta'ang) ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများကို ရှေးယခင်က '''ဘင်လုံ''' (တရုတ်: 崩龙; [[ပင်ယင်]]: Bēnglóng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါအမည်သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော ရိုးရာပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> သို့သော် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် '''တအာင်း''' (De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿဗေဒပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်]] (တအာင်း) လူမျိုးတို့သည် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး မြန်မာ့မြေပေါ်သို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသူများဟု လက်ခံကြသည်။ မွန်-ခမာ အနွယ်သည် [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် 'ဩစတြစ်' (Austric) နှင့် '[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-တရုတ်]]' (Tibeto-Chinese) ဟူ၍ အုပ်စုကွဲသွားသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဩစတြစ်အနွယ်ဝင်များသည် ရေကြည်ရာမြက်နုရာ ရှာဖွေရင်း [[နီဂရိတိုလူမျိုး|နီဂရီတို]] (Negrito) နှင့် [[ပရိုတို-ဩစထြိုလွိုက်]] (Proto-Australoid) လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဘာသာစကားအရ ၎င်းတို့ကို [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေးရှားတစ်]] ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ဩစတြိုအေးရှားတစ် အုပ်စုတွင် အိန္ဒိယရှိ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် လူမျိုးများနှင့် မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။<ref>Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan Education.</ref> မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသသည် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ဝ၊ ပလောင်၊ မုဏ္ဍ၊ ခါဆီ စသော လူမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနီးစပ်သော ညီနောင်များဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မွန်ဂိုလွိုက်နွယ်မှပင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဖြစ်ကြသည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] တို့ ဆင်းသက်လာကြသည်။<ref>မောင်ထွန်းလူ။ (၂၀၀၉)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းဦး ပျူနှင့် မွန်-ခမာ''။</ref> မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင်တို့သည် တောင်ဘက်သို့ မဆင်းသက်မီ [[ယန်စီကျန်းမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေချခဲ့ကြသဖြင့် ယင်းဒေသသည် ၎င်းတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးပြည်နယ်များ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့် မြောက်ပိုင်းမှ လူမျိုးစုများ တိုးဝင်လာမှုတို့ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အင်ဒိုချိုင်းနားတွင် ဗီယက်နမ်နှင့် ခမာ၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းတွင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယဘက်သို့ ခါဆီ၊ မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ် တို့အဖြစ်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Davies, H. R. (1909). ''Yunnan: The Link between India and the Yangtze''.</ref> == နေထိုင်သည့်ဒေသများ == လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁,၀၀၀) ကျော်ခန့်ကပင် မွန်၊ ဝ၊ ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ မွန်လူမျိုးစုသည် [[မဲနမ်မြစ်]]ဝှမ်း၌ [[ဒွါရာဝတီ]] ပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ယောနက (ယူနန်) မှ ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် "ယွန်း" သို့မဟုတ် "ကြွမ်း" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ပလောင် (တအာင်း) တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] နှင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ပလောင်မျိုးနွယ်စု တစ်စုဖြစ်သည့် 'ရူမိုင်း' (Rumai) တို့သည် ပြည်မြို့ [[သရေခေတ္တရာ]] ပန်းတောင်း အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး ရမ္မဝတီ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ အချို့အစုမှာ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ဝ နှင့် ပလောင် အုပ်စုအချို့သည် [[ရွှေလီမြစ်]]နှင့် [[တပိန်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]]၊ [[ပုဂံမြို့|ပုဂံ]]၊ [[မင်းဘူးမြို့|မင်းဘူး]] နှင့် [[ဗိဿနိုး]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေးပျူလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ပုဂံပြည်ကြီး ထူထောင်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာများအရ သိရှိရသည်။ ကျောက်ဆည် (၁၁) ခရိုင်ဒေသ၊ ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းတို့တွင်လည်း အင်အားကြီးမားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan''. J.J. Augustin.</ref> နောင်တွင် [[မွန်ဂို]] (တာတာ) တို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အခြားမြန်မာအနွယ်ဝင်တို့၏ ဝင်ရောက်လာမှုများကြောင့် မွန်-ခမာ လူ့အဖွဲ့အစည်း ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ မွန်တို့သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းသို့ အခြေတည်ကြပြီး၊ ဝ နှင့် ပလောင် တို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ ဝ လူမျိုးနွယ်တို့သည် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ပလောင် (တအာင်း) အနွယ်စုတို့သည် [[တာလီ]] ဒေသမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် မုံးကိုး၊ ကြူကုတ် လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]၊ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] တို့သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ကျယ်လန့် (မူဆယ်-နမ့်ခမ်း) ၌ ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့တော် 'ကျကောင်း' (မိန်းကောင်း) ကို ဗဟိုပြု၍ ခရိုင် (၂၉) ခုဖြင့် 'ရမ္မဝတီ' ပြည်နယ်ကို စည်ပင်ထွန်းကားအောင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော စသည့် တအာင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="taang" /> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] fxlqvokikq4hizx8tgx3enjz86hjbqr 0 7887 1029879 918101 2026-05-06T08:01:33Z ~2026-24697-03 141907 1029879 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = ဝပြည်နယ် သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ |native_name = |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = United Wa State Party |lang2 = |name_lang2 = |lang3 = |name_lang3 = |lang4 = |name_lang4 = |colorcode = #FF0000 |leader =ပေါက်ယူကျန်း |chairman = |president = |secretary_general =ကျောက်ကော်အန်း |spokesperson = |leader1_title = ဥက္ကဋ္ဌ |leader1_name = |leader2_title = |leader2_name = |leader3_title = |leader3_name = |slogan = |founder = |founded = {{Start date|1989}} |dissolved = |merger = |split = [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] |merged = |headquarters = [[ပန်ဆန်းမြို့]]၊ [[ဝပြည်နယ်]] |newspaper = |student_wing = |youth_wing = |wing1_title =လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း |wing1 =[[ဝပြည် သွေးစည်းရေး တပ်မတော်]] |wing2_title = |wing2 = |wing3_title = |wing3 = |membership_year = |membership = |ideology = [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၊မော်ဝါဒ၊ဝအမျိုးသားရေး]] |position =လက်ဝဲစွန်း |national = |international = |colors = အနီ၊ အစိမ်းနှင့် အပြာ |affiliation1_title = |affiliation1 = |blank1 = |blank2_title = |blank2 = |blank3_title = |blank3 = |website = [http://mongwablogspot.blog.com/2011/04/14/83/ Gawng Hak tiex Vax] |country =[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |country2 = |state = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |flag = [[File:Flag of the United Wa State Party.svg|220px]] }} လွန်ခဲ့သော အနှစ် (၂ဝ) ကာလ ၁၉၈၉ ခုနှစ်က "ဝ" ပြည်သူများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခွင့်အရေးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ရန်နှင့် "ဝ" ပြည် ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် "ဝ" အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် "ဝ" အမျိုးသားတပ်မတော်တို့သည် ရဲရင့် ပြတ်သား သောစိတ်ဓာတ်ဖြင့် "ဝ" ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ UWSPနှင့် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်UWSA]] တို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်း ထူထောင်လာခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဝ ဒေသသည်ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ရှိပြီး တောင်တန်းထူထပ်သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကာလကပင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ မသက်ရောက်ခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ကာလမှာလည်း ဝ ဒေသ သို့ ပြည်မအစိုးရ ဩဇာအာဏာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၅၀-နောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မှ စစ်ရှုံးပြီး ဝင်ရောက်လာသည့် ကူမင်တန်တပ်များနှင့် နယ်ခံကာကွယ်ရေးတပ်များ၏ ဗိုလ်ကျမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ဝ လယ်သမားသူပုန်အဖွဲ့များသည် ၁၉၆၆ ဝန်းကျင်မှစ၍ ဝဒေသတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုလယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များတွင် ခွင်းမားဒေသမှ ပေါက်ယိုချမ်း၊ ပေါက်စမ်ပန်းတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ အိုက်ချိန်ဒေသမှ အိုက်ခိန်း၊ အိုက်ခလုံးတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ပန်ဝိုင်ဒေသမှ ကျောက်ညီလိုင် ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ဟူစွမ်ဒေသမှ လူရှင်းကော့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။ ၁၉၆၈-ခုနှစ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတပ်ဖွဲများ အရှေ့မြောက် နယ်စပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နောက်တွင် ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားခေါင်းဆောင်များမှ တဆင့် ဝလူထုအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီထဲတွင် အင်အားကောင်းသော တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ရှိသော ဝတပ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝဒေသအများစုကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဝခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်နှင့် ပေါက်ယိုချမ်းတို့ ဦးစီးသည့် ဝတပ်ဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ပုန်ကန်ခွဲထွက်ပြီး UWSP/UWSA ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ/ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ယူခဲ့ပြီး နဝတက ရှမ်းအထူးဒေသ ၂ အဖြစ်သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်။ လက်ရှိ UWSP/UWSA တပ်ဖွဲ့ အနေနှင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်မှာ ၃၂-နှစ် ရှိခဲ့ပြီး၊ လယ်သမား ပြောက်ကျား သူပုန်၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကာလများကတည်းက တွက်လျင် ၅၅-နှစ်ခန့် လက်နက်ကိုင်သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည်။ ==ခေါင်းဆောင်မှု== UWSP သည် ဝ ဒေသ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်မှုဖြစ်သည်။ UWSPအား အဓိက ခေါင်းဆောင်သည် ဗဟိုနိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ အမြဲတမ်းကော်မတီ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အဖွဲ့ဝင် (၈)ဦး ရှိသည်။ # ဦးပေါက်ယိုချမ်း (အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး) # ဦးရှောက်မင်လျံ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး) # ဦးကျောက်ကျုံးတန်း # ဦးဝေရှောက်ကမ်း ခေါ် ဦးစိန်ဝင်း # ဦးကျောက်ကော့အန်း # ဦးပေါက်ယိုလျံ # ဦးဝေရှောက်လျံ ခေါ် အိုက်လောင်း # ဦးပေါက်ယိုရိ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)တို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမြဲတမ်းကော်မတီ အောက်တွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၁၈ ဦး၊ အရံ ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၁ ဦး ပါဝင်သည့် ဗဟိုကော်မတီ ရှိသည်။ ==နိုင်ငံရေးဌာန== *ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်အိုက်နပ်လိုင် *ဒုဌာနကြီးမှူး - ညီကျော် *ဘဏ္ဏာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ယိုလျံ *ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ကျင်ဖုန်း *ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ဆွဲ *ပြင်ပဆက်ဆံရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်ဒကာ့အန်း *ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ခွန် UWSP အောက်တွင် [[ဝပြည်နယ်ပြည်သူ့အစိုးရ]]နှင့် UWSA ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။<ref>မောင်မောင်စိုး ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ pdf file၊ ၁၈.၅.၂၀၂၁ </ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[Category:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝ လူမျိုး]] 9lf7no2epp8i7voj58gobbni7ma9tfe 0 7956 1029799 1029127 2026-05-05T22:20:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029799 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | body = {{Navy|Myanmar}} | post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | flag = Commander in Chief (Navy) flag of Myanmar.svg | flagsize = 180px | flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၏ အလံတော် | flagborder = yes | department = {{abbr|ကက(ရေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)}} | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း | image = | incumbentsince = | member_of = ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ | reports_to = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | first =* ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ဘို {{small|(ရေတပ်ဦးစီးမှူး အဖြစ်)}} * ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် {{small|(ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ်)}} | deputy =[[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ)]] | residence = စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | seat = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = {{ubl | [[File:16. Myanmar Navy GEN.png|50px]]|ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တံဆိပ် ---- [[File:Myanmar Navy Admiral Flag.svg|border|180px]]|ရေတပ်ဦးစီးချုပ်အသုံးပြုသော ရေတပ်သုံးအဆောင်အယောင် အလံ }} | precursor = | unofficial_names = ရေချုပ်၊ ရေချုပ်ကြီး | formation = * ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ {{small|(ရေတပ်ဦးစီးမှူး အဖြစ်)}} * ၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ်)}} | appointer = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] }} '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)''' ({{langx|en|Commander-in-Chief (Navy)}}) သည် [[တပ်မတော် (ရေ)]]၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကိုသာ ခန့်အပ်သော အဆင့်အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး၊ အဆင့် သတ်မှတ်ချက်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဤရာထူးခန့်အပ်ခံရသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ရှိသူ ပြန်တမ်းဝင် ရေတပ်အရာရှိသည် ရာထူးအားလက်ခံရယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရသည်။ ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက်<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref>{{rp|၁၂၈}} ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထို ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929]{{Dead link|date=May 2026 }} The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> လက်ရှိကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c51zl7x0q0xo|title=ရေချုပ် အပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref><ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/04/237628.html</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဗမာ့ရေတပ်မတော် ၏ အကြီးအကဲမှာ '''ရေတပ်ဦးစီးမှူး''' ('''Commanding Officer, Burma Navy''') ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ '''ရေတပ်ဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Naval Staff''') ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် သည် '''ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေတပ်)''' ('''Vice Chief of Staff (Navy)''') ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)''' ('''Commander-in-Chief (Navy)''') အဖြစ်​ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="DSR89"/> == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ စာရင်း == {|class="wikitable" ! စဉ် ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !ဓာတ်ပုံ ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! ကိုးကား |- ! colspan=6| ရေတပ်ဦးစီးမှူး<ref name="T4"/> |- | ၁။ | ရေ ၄၀၁၇<ref name=MKZ>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၃-၁၇၄ |isbn=}}</ref> | | [[ဗိုလ်မှူးကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[ခင်မောင်ဘို]] | ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ – ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | | <ref name="T4"/> |- ! colspan=6| ရေတပ်ဦးစီးချုပ်<ref name="T4"/> |- | (၁) | ရေ ၄၀၁၇ | | [[ဗိုလ်မှူးကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[ခင်မောင်ဘို]] | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' – ၁၃ ဇွန် ၁၉၅၂ | | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/navy-commender/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | ရေ ၁၀၀၁<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဖေ | ၁၄ ဇွန် ၁၉၅၂ – ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=6| ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေတပ်)<ref name="T4"/> |- | (၂) | ရေ ၁၀၀၁<ref name=MKZ/> | | [[ဗိုလ်မှူးချုပ် (ရေတပ်)|ဗိုလ်မှူးချုပ်]] သန်းဖေ | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' – ၂၁ မေ ၁၉၆၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၃။ | ရေ ၁၀၂၅<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းတင် | ၃၀ မေ ၁၉၆၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | ရေ ၃၀၁၁<ref name=MKZ/> | | [[ဗိုလ်ချုပ် (ရေတပ်)|ဗိုလ်ချုပ်]] ချစ်လှိုင် | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၀ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | ရေ ၃၀၂၁<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်ချုပ် မောင်မောင်ဝင်း | ၁၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၀ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | ရေ ၁၀၃၈<ref name=MKZ/> | | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မောင်မောင်ခင် | ၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=6| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)<ref name="DSR89"/> |- | (၆) | ရေ ၁၀၃၈<ref name=MKZ/> | | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မောင်မောင်ခင် | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | ရေ ၃၁၁၀<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့် | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ – ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | ရေ ၃၁၄၅<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အေး | ၁၆ ဇွန် ၁၉၉၅ – ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | ရေ ၁၀၈၇<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်သိန်း | ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၀၀ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | ရေ ၁၁၀၇<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကြည်မင်း | ၉ ဩဂုတ် ၂၀၀၀ – ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | ရေ ၁၁၈၁<ref name=MKZ/> | [[File:Soe Thein.jpg|80px]] | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိုးသိန်း]] | ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၄ – ၂၀ ဇွန် ၂၀၀၈ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၂။ | ရေ ၁၁၉၆<ref name=MKZ/> | [[File:Nyan Tun World Economic Forum 2013.jpg|80px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ဉာဏ်ထွန်း]] | ၂၁ ဇွန် ၂၀၀၈ – ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၃။ | ရေ ၁၂၈၂<ref name=MKZ/> | [[File:Vice Admiral Thura Thet Swe on July 29, 2013 (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ သက်ဆွေ | ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ – ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၄။ | ရေ ၁၂၈၇<ref name=MKZ/> | [[File:Admiral Tin Aung San (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] | ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၅။ | ရေ ၁၃၇၄<ref name=MKZ/> | [[File:Commodore Moe Aung (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးအောင်]] | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၆။ | ရေ ၃၄၇၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2022-01/Vol-75%2CNo-2.pdf|title=စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အပ်နှင်းခြင်း၊နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂/၂၀၂၂)|work=MOI Myanmar|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ }}</ref> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇွဲဝင်းမြင့်]] | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ – ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | နုတ်ထွက်စာတင်ခိုင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/660278|title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) နှင့် ဒုစစ်ထောက်ချုပ်တို့ အစားထိုးခန့်|work=DVB|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၇။ | | | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/07/13/387025.html|title=ရေတပ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်းအား ခန့်အပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> | ၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{တပ်မတော် (ရေ)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ရေ)| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] 25ul8pgt5i8752pavlvcl2rz9nwzy4f 0 8236 1029820 1027726 2026-05-06T04:14:14Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029820 wikitext text/x-wiki '''ကိုးကန့်လူမျိုး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅မျိုး တွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင်တိုင်းရင်းသားများတွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသော ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင်အဓိကနေထိုင်ပြီး ထိုဒေသကို တရားဝင်အားဖြင့် ‘ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ ၁’ ဟု ခေါ်ကာ ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[လောက်ကိုင်မြို့]] ဖြစ်သည်။ ကိုးကန့်ဒေသတွင် နေထိုင်သည့် လူဦးရေ ၁.၆ သိန်းကျော်ရှိပြီး ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ကိုးကန့် | native_name = 果敢 | image = Departure herald yesa C2A000054N000000000PBD.png | caption = မင်မင်းဆက်အရာရှိများ | population = ~၁၅၀,၀၀၀ – ၂၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]], [[ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) | langs = [[တရုတ်ဘာသာ]], [[မြန်မာဘာသာ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[တာအိုဘာသာ]] | related = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]], [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]] }} ကိုးကန့် ဟူသောအခေါ်အဝေါ်မှာ ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ကိုးကန့်လူမျိုးများ၏ ရှင့်တာဟု အကြီးအကဲက ၎င်းတို့၏ နေရာမြေကို ကိုးကန့်ဟု ကင်ပွန်းတပ် ပေးခဲ့ချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းဒေသအား ၁၈၄၀ ခုနှစ်တွင် မန်ချူး ချင်မင်းဆက်မှ ကိုးကန့်ခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ကာလများတွင် မြန်မာဘုရင်မှ နယ်မြေများ တိုးချဲ့သိမ်းယူတိုက်ခိုက်ရာမှ စတင်၍ မြန်မာ့ပိုင်နက်နယ်မြေထဲသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကိုလိုနီအဖြစ် မြန်မာနှင့်တရုတ်တို့ ကျရောက်စဉ်က ကိုးကန့်နယ်မြေမှာ မြန်မာဘုရင်၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေဖြစ်နေသဖြင့် လွတ်လပ်ရေးရလာသောအခါ တရားဝင်မြန်မာပိုင်နက်နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>另有一方記載，鎮康州土司至改土歸流之前，還是將怒江以東全視為自己的領土</ref>。 <!-- ==သမိုင်း== ကိုးကန့်ဒေသသည် မူလက 果敢曾為中國西南邊境少數民族的地域，明朝末年大量漢族隨桂王湧入雲南省。18世紀，一支漢人移民後裔成為科干山的地方勢力，後受封世襲治理果敢，向中國效忠。19世紀末，果敢被劃入[[英屬印度]]，成為緬甸境內以'''[[華人]]'''為主體的[[土司]]縣。[[1959年]]緬甸廢除土司制度之後，果敢陷入了長期的動亂，直至[[1989年]]停戰方趨於穩定，成為今日的撣邦第一特區。 ===清朝以前=== 果敢地區在歷史上多屬於地方土司管理的地區，未成為中央集權國家所能有效控制的邊境地區；崎嶇複雜的地形決定了其多樣化的民族組成。 該地曾為哀牢[[百濮]]的地域，後哀牢內附[[東漢]]，該地屬於東漢[[永昌郡]]西南邊陲。[[三國時代]]蜀漢[[諸葛亮]]在平南時在[[諸葛炮樓山]]留下了遺蹟。在白族[[大理國]]時期，劃屬永昌府孟纏甸範圍。[[元代]]，分屬雲南省鎮康路、孟定路孟纏甸的一部份。[[明代]]，則屬[[鎮康州|鎮康土州]]以及[[孟定府|孟定土府]]的疆域。<ref>參考中國地圖出版社出版的中國歷史地圖集，ISBN 7-980013-01-8/K‧01</ref>17世紀[[南明|南明政權]]向西南方敗退，大規模的漢人隨著桂王永曆明軍遷徙雲南。 ===楊氏土司世襲統治=== 18世紀，[[鎮康州]]以及[[木邦]]的交界處出現了楊姓漢人勢力，[[楊獻才]]與繼任者[[楊維興]]以興達戶為基礎，對外擴張。至[[1840年]]，第四代領導者[[楊國華]]被清朝冊封為世襲果敢縣令。<ref name="Yang family">參考土司後裔所撰寫的《楊家》</ref><ref name="lincang.gov.cn">參考臨滄市政府公眾信息網，臨滄大事紀(清朝部份)，[http://www.lincang.gov.cn/Zzlc/Lswh/200603/16202.html]<br>''道光二十年（1840），雲貴總督奏准，將被木邦所侵蝕的[[鎮康州]]上、中、下六戶地，冊封為楊姓土司世襲果敢縣。''<br>''光緒二十三年（1897），英國政府迫使清政府在《中英續議滇緬條約附款》中，將果敢劃歸英國。'' </ref><ref>參考《世界民族》2005年第5期，王士錄{{〈}}緬甸的果敢族：族稱、來歷、狀況及跨國互動{{〉}}</ref><ref>''中國西南邊疆変遷史''，第283頁，雲南教育出版社, 1987[http://books.google.com.tw/books?id=5zlUAAAAMAAJ&q=%E6%9E%9C%E6%95%A2%E7%B8%A3&dq=%E6%9E%9C%E6%95%A2%E7%B8%A3&lr=&ei=Y375SNu0CYPWtgPl6uzoDA&pgis=1]</ref> 1897年《中英續議緬甸條約》果敢被劃入英屬印度的範圍，<ref>參考中國華文教育網刊載資料，http://www.hwjyw.com/trainings/invite_in/teaching_stories/200804/t20080425_16030.shtml</ref><ref name="Yang family"/><ref name="lincang.gov.cn"/>成為木邦大土司轄下的小土司邦。 二戰之後，果敢與鄰近的土司邦一同自英國獨立，組成[[緬甸聯邦]]。此後果敢獲得大土司的地位，不再從屬於木邦。楊姓土司的世襲統治權至1959年結束，歷時兩百餘年的果敢土司至此交權予地方議會。<ref>參考http://www.4dw.net/royalark/Burma/kokang2.htm</ref> ===後土司及緬共執政時期=== 土司政權結束之後，土司家族的影響仍在。數年後，土司家族成員[[楊振聲]]起兵反抗緬甸政府。戰爭使果敢元氣大傷，從原有的反軍人政府戰爭，逐漸演變為果敢內戰。 1968年至1989年，以彭家聲為首的果敢民族武裝加入緬甸共產黨，在中國共產黨的支援下，控制了果敢的大部分領土。 ===撣邦第一特區=== 1989年，彭家聲治下的果敢脫離緬共，與緬甸政府停戰，成立特區政府。特區保有有限的軍力，獨立的內政、軍事、財政等權力。中央政府派駐少量的公共服務人員至果敢<ref name="緬共">參考從革命者到毒販——7、緬甸共產黨的最後歲月，http://sinoliberal.blog.sohu.com/530287.html</ref>。2003年全面停種[[罌粟]]。 2009年發生「[[果敢88事件|8.8事件]]」，原特區政席彭家聲去職，由原副主席[[白所成]]擔任果敢地区临时管理委员会主席。<ref>鳳凰衛視，独家专访：果敢临时领导人白所成否认叛变，http://news.ifeng.com/world/special/miandiandongdang/news/200909/0904_7925_1335651.shtml</ref> ==地理與人口== [[file:Maps_of_Kokang.png|thumb|300px|果敢的輪廓猶如朝鮮半島<ref>蔡山所著的《果敢》中如此形容</ref>]] ===疆域=== 1989年彭家聲脫離緬甸共產黨之際，一同脫離緬共的軍區包含果敢、貴概及勐固，均屬於撣邦第一特區管理。1990年代特區政權易手，江西地區遂脫離第一特區，特區僅領有薩爾溫江東岸的果敢。 果敢面積2060平方公里，四面以高山或河流為界，境內遍佈高山深壑，全境海拔在450至2400米之間，山與山之間的壩子海拔約1100米。主要精華區位中部的[[麻栗壩]]山間盆地。疆域西抵[[薩爾溫江]]，南以南定河與[[佤邦]]（撣邦第二特區）相對，東與中國雲南省[[鎮康縣]]為鄰，少部份與[[耿馬傣族佤族自治縣]]接壤，北面是[[龍陵縣]]、[[潞西市]]。<ref>[http://kokang.net/html/guogangaikuang/2008/1215/13.html]緬甸撣邦第一特區（果敢）政區圖</ref> ===行政區劃=== {{主|果敢行政區劃}} 撣邦第一特區劃分為一市一縣，縣下設區，區下設鄉： *老街市，特區政府位於老街的西北部的平掌 *果敢縣，縣治老街市 **紅星區，區治慕泰街 **興旺區，區治新平街 **東山區，區治石園子街 **西山區，區治大水塘街 **清水河區，區治清水河 ===民族、人口=== 果敢是一個多民族地區，共有漢族、[[撣族]]、[[崩龍族]]、[[苗族]]、[[佤族]]、[[傈僳族]]、[[克欽族]]共7個民族，通用漢語。在常駐人口中，漢族佔87%，大多數的果敢人是中國移民的後代。 截至2009年，果敢常住人口14萬人，暫住人口3萬人，華僑多集中在市街，緬族則多為中央政府派駐的公共事業職員。 ==စီးပွားရေး== 果敢在經濟上屬相對落後的地區，自英國殖民於緬甸以來，以種植罌粟為主，以出產優質大煙聞名於世。在20世紀初土司治理的時期，曾有一段繁榮的歷史，罌粟也逐漸成為果敢唯一的經濟來源。 由於長年戰亂，原有的經濟建設、政治體制、社會基礎皆遭受極大的破壞，使基礎建設被破壞以後未獲重建且停滯不前，直到停戰以後才穩定發展。但[[2003年]]果敢停止生產罌粟，切斷了當地的經濟來源，且替代種植的情況並不理想，經濟遭受嚴重衝擊。另一方面，果敢的產業朝向博彩業發展，主要對中國招攬遊客，有小澳門之稱，但近年財政收入因中國政府對境外賭博旅遊有所限制而隨之銳減。 由於緬甸政府對果敢實施經濟封鎖，果敢的經濟嚴重依賴中國雲南，積極從中國引進資金、技術及人才。電力方面由[[中国南方电网公司]]通過35千伏南果東線提供<ref>[http://www.in-en.com/power/html/power-1026102635450645.html 南方電網做好與緬甸果敢相鄰區域特殊時期保供電工作]</ref>。通信方面中國電信和中國移動在附近建有基站，使用中國臨滄地區區號，網際網路也經由中國對外聯繫。 --> == ကိုးကန့်လူမျိုးသမိုင်းကြောင်း == မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ကိုးကန့်လူမျိုးများသည် ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးနွယ်အရ အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]] ဖြစ်ကြသည်။<ref>Van Driem, G. (2001). Languages of the Himalayas. Brill.</ref>ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများသည် တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းရှိ [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]]တစ်လျှောက်တွင် စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). Phylogenetic evidence reveals the Sinitic origin of the Sino-Tibetan language family.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် တရုတ်ပြည်၌ မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုးကန့်ဒေသသည် ရှေးအခါက အိုက်လောင် (Ai Lao) နှင့် ပိုင်ပု (Bai Pu) လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>臨滄市政府公眾信息網，臨滄大事紀</ref> ၁၇ ရာစုတွင် တရုတ်ပြည်၌ မန်ချူးတို့၏ ချင်မင်းဆက် ပေါ်ထွန်းလာပြီးနောက် မင်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင် ယုံလီဘုရင် (Yongli) နှင့်အတူ ပါလာသော စစ်သည်တော်များနှင့် ဟန်လူမျိုး အခြေချသူများသည် မြန်မာဘုရင် ပင်းတလဲမင်း၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ယူနန်နယ်စပ်မှတစ်ဆင့် ကိုးကန့်တောင်တန်းများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="history">蔡山所著的《果敢》 - ကိုးကန့်သမိုင်းနောက်ခံ။</ref> === ရန်မျိုးနွယ်စု စော်ဘွားများခေတ် (၁၈ ရာစု - ၁၉၅၉) === ၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ရန်ရှန့်ချိုင် (Yang Xian-cai) အမည်ရှိသော ဟန်လူမျိုးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးသည် ကိုးကန့်ဒေသတွင် ဩဇာအာဏာကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် တွင် ကိုးကန့်ဒေသရှိ ရန်မျိုးနွယ်စု စော်ဘွားများသည် ဗမာဘုရင်များထံ သစ္စာခံခဲ့ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁) - ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နယ်စပ်ဒေသသမိုင်း။</ref> ကိုးကန့်စော်ဘွားများသည် ဗမာဘုရင်များ၏ သြဇာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသလို၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း တရုတ်ချင်မင်းဆက် (Qing Dynasty) နှင့်လည်း ဆက်ဆံရေး ထိန်းညှိခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၀ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ချင်အစိုးရက ရန်မျိုးနွယ်စုအား ကိုးကန့်ဒေသကို မျိုးရိုးစဉ်ဆက် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ "စော်ဘွား" (Tusi) အဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref name="Yang family">Yang family Records - 楊家土司世襲統治史。</ref> ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော "ပေကျင်း စာချုပ်" အရ ကိုးကန့်ဒေသကို ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ လက်အောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့ရာမှ ကိုးကန့်သည် မြန်မာ့မြေပုံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>中英續議滇緬條約附款 (၁၈၉၇) - ဗြိတိသျှနှင့် ချင်အစိုးရကြား နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်။</ref>ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တော်လှန်ရာတွင် ကိုးကန့်စော်ဘွား ရန်ကျိန်းယင်း (Yang Kyin Sein) နှင့် ကိုးကန့်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (BIA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်များဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ <ref>History of Kokang Resistance during WWII - 楊氏土司檔案。</ref> === လွတ်လပ်ရေးခေတ်နှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု === ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသောအခါ ကိုးကန့်စော်ဘွားသည် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့်အတူ [[ပင်လုံစာချုပ်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာပြည်ထောင်စု]]အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအစိုးရက စော်ဘွားစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရာ ရန်မျိုးနွယ်စုတို့၏ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် အုပ်ချုပ်မှု ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref>Royal Ark - Burmese Shan States: Kokang.</ref> === ဗကပခေတ်နှင့် အထူးဒေသ (၁) အဖြစ် ရပ်တည်ခြင်း === ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကိုးကန့်ဒေသ၌ ပြည်တွင်းစစ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖုန်ကြားရှင်း (Peng Jia-sheng) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPB) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဒေသကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="CPB">從革命者到毒販——緬甸共產黨၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ။</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖုန်ကြားရှင်းသည် ဗကပမှ ခွဲထွက်ကာ မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ရယူခဲ့ပြီးနောက် "ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁)" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>鳳凰衛視 - 独家专访：果敢领导人白所成。</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုမှာ တရုတ်နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုပေါ်တွင် အခြေခံထားသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်နှင့်ချီ၍ နေထိုင်လာခဲ့ကြသဖြင့် ဒေသန္တရလက္ခဏာရပ်များလည်း ရောနှောလျက်ရှိသည်။ တရုတ်ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း ထားလျက် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုးကန့်တို့၏ ရိုးရာဓလေ့များမှာ အနီးဝန်းကျင်ရှိ ယူနန်တရုတ်များ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ဆင်တူသည်။ ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုမှာ တာအိုဘာသာနှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာရေး အချက်အချာမှာ လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ကိုးကန့်ဘုံကျောင်း ဖြစ်သည်။ ကိုးကန့်လူမျိုးတို့၏ အရေးကြီးဆုံးသော ပွဲတော်များသည် တရုတ်ရိုးရာလပြက္ခဒိန် အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ တရုတ်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကိုးကန့်လူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးပွဲတော်ဖြစ်သည်။ အိမ်တိုင်းတွင် အနီရောင်စာတန်းများကပ်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် မိသားစုစုံညီ ထမင်းစားခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="festivals">ကိုးကန့်ဒေသ သတင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာန ထုတ်ပြန်ချက်များ။</ref>နှစ်သစ်ကူးပြီး ၁၅ ရက်မြောက်နေ့တွင် ကျင်းပပြီး မီးထွန်းပွဲများနှင့် နဂါးအက၊ ကရင်အက (Lion Dance) များဖြင့် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ရှင်းမင်ပွဲတော် တွင် ဘိုးဘွားများ၏ ဂူဗိမာန်များသို့ သွားရောက်၍ ပူဇော်ကန်တော့သည့် ကန်တော့ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref>ရန်မျိုးနွယ်စု စော်ဘွားများ၏ ရိုးရာဓလေ့မှတ်တမ်းများ။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ယနေ့ခေတ်တွင် အနောက်တိုင်းဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အခမ်းအနားများတွင် အမျိုးသားများသည် တရုတ်ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ အမျိုးသမီးများသည် ပန်းထိုးထားသော ရိုးရာဝတ်စုံ (သို့မဟုတ်) ချောင်ဆန်း (Cheongsam) များကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="culture">蔡山所著的《果敢》 - ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဘဝ အခန်း။</ref> === အစားအစာယဉ်ကျေးမှု === ကိုးကန့်ဒေသသည် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်သဖြင့် အပူပေးထားသော အစားအစာများနှင့် စပ်သော အစားအစာများကို နှစ်သက်ကြသည်။ ကိုးကန့်ရိုးရာ "ဝက်သားခြောက်" နှင့် "လက်ဖက်ရည်" တို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ မူဆယ်နှင့် လောက်ကိုင်တစ်ဝိုက်တွင် ကိုးကန့်ရိုးရာ ခေါက်ဆွဲဆိုင်များကို အများအပြား တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ==ကိုးကန့်ဒေသ== === ပညာရေး === ကိုးကန့်တို့၏ ပညာရေးစနစ်မှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ အဆင့်တွင်သာ ရှိသေးသည်။ အခြေခံ ပညာရေးမှာ အပစ်အခတ် ရပ်ဆဲပြီးနောက်မှ ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့သည်။ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်း ၁၀ ကျော် ရှိပြီး ကျောင်းများတွင် ကိုးကန့်ဘာသာ (တရုတ်ဘာသာ) ဖြင့် သင်ကြားပို့ချသည်။ အပတ်စဉ် မြန်မာစာ သင်ကြားချိန် ၃ နာရီမှ ၄ နာရီအထိ ရှိပြီး မြန်မာစာ သင်ကြားပို့ချသည့် ဆရာ၊ ဆရာမများကို မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုအစိုးရမှ ခန့်အပ်သည်။ <ref>參考走進「北金三角」重鎮———果敢，http://www.kakabook.net/research/35/7635-8145.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201208214931/http://www.kakabook.net/research/35/7635-8145.html |date=8 December 2020 }}</ref> ဒေသတွင်း၌ အဆင့်မြင့် ပညာရေး ပို့ချသည့် ကျောင်းများ မရှိပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသသို့ သွားရောက် ပညာသင်သူမှာ အနည်းစုသာဖြစ်သည်။ === လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး === ကိုးကန့်ဒေသသည် တောင်တန်းဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ကိုးကန့်တို့သည် ကုန်ပစ္စည်းများ သယ်ပို့ရာတွင် မြင်းနှင့် လားများကို အဓိက အားကိုးကြသည်။ ကတ္တရာလမ်း အခြေအနေမှာ မကောင်းမွန်လှပေ။ မိုးများသည့် ရာသီဆိုလျှင် ယာဉ်များ ဖြတ်သန်းသွားလာရန် အခက်အခဲရှိသည်။ အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် မဖွံ့ဖြိုးပေ။ ကိုးကန့်ဒေသအတွင်း လောက်ကိုင်မြို့သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာဖြစ်သည်။ မြို့တွင်း၌ အငှားယာဉ်များ၊ အဝေးပြေး ဘတ်စ်ကားဂိတ်များ ရှိသည်။ === နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေး === ကိုးကန့် အထူးဒေသသည် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပထမဆုံးသော အထူးဒေသ ဆိုသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် မရှိပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ နအဖ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရေးထိုးကာ နအဖ ဗဟိုအစိုးရနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံသည်။ အထူးဒေသ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေသ၏ အာဏာအကြီးဆုံးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌမှာ ဖုန်ကြားရှင် (彭家聲) ၏သား ဖုန်တာရွှင်ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးအင်အားကို '''[[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]''' MNDAA နှင့် နအဖ ဗဟိုအစိုးရမှ ကွန်းလုံ၌ တပ်ချထားသည့် စစ်တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ MNDAA ကို ဖုန်တာရွှင်ကဦးဆောင်ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် လားရှိုးကိုသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊ ကိုးကန့်အထူးဒေသအစိုးရ၏ လက်နက်ပစ္စည်းများကိုမူ ကိုးကန့်အထူးဒေသ ဥက္ကဋ္ဌက တာဝန်ယူသည်။ == ကိုးကား == <references /> <ကိုးကန့္တတ္မ်ားျပန္လည္ဆုပ့္ခြာပါျမန္မာစစ္တတ္နွင့္တိုက္လိုက္ခ်င္းမ်ိုးမျပု႕ရန္နွင့္တတ္အင္အားျပန္လည္ျဖည့္တင္ရန္ေရွ႕တန္စစ္ေျမျပင္မွယခုဆုပ့္ခြာရန္" အမိန္႔ "[{[[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.191.105.19|202.191.105.19]] ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC)}][([[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.191.105.19|202.191.105.19]] ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC))][[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.191.105.19|202.191.105.19]] ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC)@ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://bbs.fokokang.com/index.php 果敢论坛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207083042/http://bbs.fokokang.com/index.php |date=7 December 2009 }}，八八事件後新官方論壇 * [http://blog.ifeng.com/2545888.html 新果敢特區報] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091018043720/http://blog.ifeng.com/2545888.html |date=18 October 2009 }}，果敢特區報編輯部所設 * [http://www.4dw.net/royalark/Burma/kokang2.htm The Yang Dynasty] * [http://www.kokang.net/html/guogangaikuang/2008/1215/13.html Map of Kokang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822073744/http://www.kokang.net/html/guogangaikuang/2008/1215/13.html |date=22 August 2009 }} * [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15282 Kokang Celebrate Liberation from Burmese Communists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315072621/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15282 |date=15 March 2009 }} 11 March 2009 * [http://www.shanland.org/oldversion/index-3160.htm Maps of Kokang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806001635/http://www.shanland.org/oldversion/index-3160.htm |date=6 August 2010 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] amcpwu91cddlqvji48chv3mv3sb67ri 0 11283 1029863 954677 2026-05-06T06:45:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029863 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = | ပုံ_အလံ = Flag of England.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Royal Standard of England (2) at 3^5 ratio.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = "God and my right"<br /> ဘုရားသခင်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ အခွင့်အရေး | နိုင်ငံတော်သီချင်း = [[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] | ပုံ_နေရာ = Europe location ENG2.png | မြို့တော် = [[လန်ဒန်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ဧရိယာ = ၅၀,၃၀၁ | ဧရိယာအဆင့် = | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | စံတော်ချိန်ဇုန် = ဂရင်းနစ် +၀ | ရုံးသုံးဘာသာများ = အင်္ဂလိပ် | လူဦးရေ = ၅၅,၄၄၆,၀၀၀ | လူဦးရေအဆင့် = | လူဦးရေအထူ = ၃၉၅ | လူဦးရေအထူအဆင့် = | လူမျိုးများ = ၈၅.၄% လူဖြူ၊ ၇.၈% အာရှသား၊ ၃.၅% လူမည်း ၂.၃% ကပြား၊ ၀.၄% အာရပ်၊ ၀.၆% အခြားလူမျိုးများ<ref>{{cite web |title=2011 Census: KS201EW Ethnic group: local authorities in England and Wales |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |publisher=Office for National Statistics |accessdate=18 April 2014 |archive-date=5 January 2016 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |url-status=dead }}</ref> | ဘာသာတရားများ = ၄၇,၃၇၈,၁၅၀_၇၁.၁% ခရစ်ယာန်၊၁၄,၁၉၃,၄၅၄_၂၁.၃% ဘာသာမဲ့၊ ၂,၉၃၁,၉၈၁_၄.၄% အစ္စလာမ်၊ ၈၆၆,၂၆၇_ ၁.၃% ဟိန္ဒူ၊ ၄၆၆,၄၅၂_၀.၇% အခြား၊ ၃၃၃,၁၈၀_၀.၅% ဂျူး၊ ၂၆၆,၅၄၄_၀.၄% ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ၁၉၉,၉၀၈_၀.၃% တိုင်းရင်းရိုးရာယုံကြည်မှု။ | ပွဲများ = | အမျိုးအစား = | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = ဘုရင် | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[ချားလ်စ် ဝေလမင်းသား]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = ဝန်ကြီးချုပ် | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[ရီရှီ ဆူးနက်ခ်]] | ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၄) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၄) = | ထူထောင်ရေး_အမည်(၅) = | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၅) = | GDP_PPP = ၁.၉ ထရီလီယံ | GDP_PPP_အဆင့် = | GDP_PPP_per_capita = အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၈,၀၀၀ | GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = | HDI = | HDI_အဆင့် = | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = စတာလင်ပေါင် | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = | cctld = .uk | calling_code = +၄၄ }} အင်္ဂလန်သည် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=The Countries of the UK|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|publisher=statistics.gov.uk|accessdate=2009-02-01|author=Office for National Statistics|authorlink=Office for National Statistics|archivedate=29 March 2002|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020329130655/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp}}</ref><ref>{{cite web|title=Countries within a country|url=http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080209003312/http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archivedate=9 February 2008|publisher=number-10.gov.uk|accessdate=2009-02-01|authorlink=Prime Minister of the United Kingdom|8=Prime Minister's Office}}</ref><ref>{{cite web |title= Changes in the list of subdivision names and code elements (Page 11)|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |publisher=[[International Organization for Standardization]]|accessdate=2009-02-01}}</ref> အင်္ဂလန်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[စကော့တလန်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဝေလနိုင်ငံ]]တို့နှင့် ကုန်းမြေခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အိုင်းရစ်ရှ်ပင်လယ်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆဲလ်တစ် ပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင်မူ ဥရောပတိုက်နှင့် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ခြားနားလျက် တည်ရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများသည် မြောက်အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ဂရိတ် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် စီလီကျွန်းစုများ နှင့် ဝိုက်ကျွန်းစုများ အစရှိသည့် ကျွန်းငယ် အများအပြားလည်း ပါဝင်သည်။ ယခုအချိန်တွင် အင်္ဂလန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော နေရာမှာ လူသားတို့ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း]] ခေတ်နှောင်း (Upper Palaeolithic period) ကာလကပင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ၅ ရာစုနှင့် ၆ ရာစု များအတွင်း အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဂျာမန်လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သော အိန်ဂျယ်လ် လူမျိုးစု၏ အမည်ကို ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် အေဒီ ၉၂၇ ခုနှစ်တွင် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး စူးစမ်း ရှာဖွေရေးခေတ် (Age of Discovery) ဟုခေါ်သည့် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင်ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိကန်ဘုရားကျောင်းနှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံအတော်များများရှိ တရားဥပဒေ စနစ် အတော်များများ၏ အခြေခံ ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ် ဥပဒေတို့ကို အင်္ဂလန်တွင် တီထွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ပါလီမန်စနစ် ပုံစံကိုလည်း နိုင်ငံ အတော်များများတွင် ကျင့်သုံးလျက် ရှိကြသည်။ [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]သည် အင်္ဂလန်တွင် ၁၈ ရာစု၌ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ရှိ တော်ဝင်အဖွဲ့အစည်းသည် ခေတ်သစ် သိပ္ပံစမ်းသပ်မှုများ၏ အခြေခံ အုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် ဝေလပြည်မှတစ်ပါး ကျန်အပိုင်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၅ဝ ံ မှ ၅၆ ံ နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၂ ံ မှ အနောက် လောင်ဂျီတွဒ် ၆ ံ အတွင်း၌တည်ရှိသည်။ ဂရိတ် ဗြိတိန်တစ်ကျွန်းလုံး၏ ကိုးပုံငါးပုံခန့်သည် အင်္ဂလန်ပြည်ဖြစ် သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၅ဝ၈၇၅ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ တောင်ဘက်သလစ်ဇတ်အငူမှ မြောက်ဘက် ဗားဝစ်-အွန်-တွိမြို့ အထိ မိုင် ၄၃ဝ ရှည်ပြီးလျှင် လင်းစအင်းအငူမှ လိုးဝက် စတော့မြို့အထိ မိုင် ၃၇ဝ ကျယ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ မည်သည့်နေရာမျှ ပင်လယ်ရေရှိရာနှင့် မိုင် ၇ဝ ထက် ပိုဝေး သည်ဟူ ၍မရှိချေ။ အင်္ဂလန်ပြည်ကို မြောက်ဘက်တွင် စကော့တလန်ပြည်၊ အနောက်ဘက်တွင်ဝေလပြည်၊ အိုင်းရစ်ပင်လယ်နှင့် အတ္တလန္တိတ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ်တို့ အသီးသီးဝန်းရံလျက်ရှိ သည်။ စကော့တလန်ပြည်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်ကြားတွင် တွိမြစ်က နယ်နမိတ်သဖွယ် ခြားလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂလန်ဟူသောအမည်သည် အန်းဂဲလူမျိုးတို့၏မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော အန်းဂဲလန်းဆိုသောစကားမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အန်းဂဲလူမျိုးတို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီး ၄ဝဝ နှင့် ၅ဝဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်းက ထိုဒေသကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေထိုင် ကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== အင်္ဂလန် ပြည်၏ မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်သည် ယေဘုယျ အားဖြင့် အနောက်ဘက်က မြင့်၍ အရှေ့ဘက်သို့ နိမ့်လျှောသွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ စကော့တလန်ပြည်နှင့်စပ်နေသော နယ် နမိတ်နေရာမှ အင်္ဂလန်ပြည် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြေမြင့်ဒေသအထိ မြောက်မှတောင်သို့ တန်း၍တည်ရှိနေသော ပင်းနိုင်းတောင် တန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ ကျောရိုးကြီးပင်ဖြစ်သည်။ ပင်းနိုင်း တောင်တန်းသည် အနောက်ဘက်သို့ မတ်စောက်စွာနိမ့်ဆင်း သွား၍ အရှေ့ဘက်သို့မူ အလွန်ပြေပြစ်စွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ယင်းတောင်တန်းတွင် ကရော့ဖဲခေါ် တောင်ထိပ်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၍ ပေ ၂၉၃ဝ မြင့်သည်။ မစ်ဒလန်းခေါ် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင် နိမ့်သော ကုန်းမြေမြင့်များနှင့် မြေဩဇာထက်သန်သော မြစ်ဝှမ်းဒေသများ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်း၌မူ လိတ် ဒိစတြိတ်ခေါ် အိုင်ဒေသရှိရာ ရှုမျော်ခင်း ကောင်း၍ကျော်ကြား သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သော စကားဖဲ ပိုက်သည် ထိုဒေသ၌ရှိ၍ ပေ ၃၂၁ဝ မြင့်သည်။ အရှေ့တောင် ဘက်ကမ်းခြေဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းခြေတွင် ထုံးတောင်များဖြင့် ဖြူဖွေးနေသည်။ ဒိုဗာမြို့အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ထုံးတောင်စောင်းကြီးများမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ အနောက် တောင်ကမ်းခြေမူကား ကျောက်တောင်ထူထပ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင် ၁၈ဝဝ ရှည် သည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့ အကောက်များ၍ မြစ်ဝများစွာရှိသည်။ မြင့်မား၍ ကျောက် ထူထပ်သော ကမ်းစောက်ကြီးများရှိသည်။ ရေထဲသို့ ထိုးထွက် နေသောကျောက်ဆောင်ကြီးများလည်း အများအပြားရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ဆော်လဝေမြစ်ဝ၊ ဖတ်မြစ်၊ မိုးကမ်း ပင်လယ်အော်နှင့် ဗရစ္စတိုရေလက်ကြား၊ ရစ်ဗယ်၊ မာဆီနှင့် ဒီးမြစ်ဝငယ်တို့ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်မူ မြစ်ဝ ကျယ်ကြီးအချို့ရှိသည်မှတစ်ပါး အကွေ့အကောက်မရှိဖြောင့်တန်း သည်။ များသောအားဖြင့် မြေနိမ့်သဲသောင်များဖြစ်သည်။ အရှေ့ ဘက်ကမ်းရှိ ထင်ရှားသောမြစ်ဝများမှာ တိုင်း၊ တီး၊ ဟမ်းဗား၊ ဂရိတ်အုနှင့် တင်းမြစ်ဝများဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ၏ အလယ်ဗဟိုလောက်တွင်တည်ရှိသော ဝိုက်ကျွန်းက ထို ကမ်းရိုးတန်းကို အသွင်အပြင်မတူသည့် အပိုင်းနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသကဲ့သို့တည်ရှိသည်။ ဝိုက်ကျွန်း၏ အရှေ့ပိုင်းသည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ မြေနိမ့်သဲသောင်နှင့် ထုံးတောင် စောင်းများသာရှိ၍ ဝိုက်ကျွန်း၏အနောက်ပိုင်းသည် အနောက် ဘက်ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ ကျောက်ထူထပ်သော ကမ်းစောက်ကြီး များ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ထင်ရှားသောမြစ်ကြီးများမှာ တွိ၊ တိုင်း၊ တင်း၊ ဟမ်းဗား၊ မာစီ၊ ဆဲဗန်းနှင့် အေဗွန်မြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အနက် ဆဲဗန်းမြစ်သည် အရှည်ဆုံးဖြစ် သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အိုင်ဟူ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိ သော်လည်း စတုရန်းမိုင် ၃ဝ အတွင်း အိုင်ပေါင်း ၁၆ အိုင် ခန့်ရှိသော လိတ်ဒိစတြိတ်ခေါ် အိုင်ဒေသဟူ၍ သီးသန့်ရှိသည်။ ဝီလျံဝပ်ဇဝပ်ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ်စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အမွှန်း တင်စပ်ဆို ရေးသားမှုကြောင့် ထိုအိုင်ဒေသနှင့်အိုင်များသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထင်ရှားသောကျွန်းတို့မှာဗိုက်ကျွန်း၊ ဖန်းကျွန်း၊ ဟိုးလီးကျွန်း၊ ကိုကေး ကျွန်း၊ ဖောင်းလနက်ကျွန်း၊ ဝေါလနေကျွန်း၊ လွန်ဒေကျွန်း၊ ဆီလီကျွန်းနှင့် မင်းကျွန်းတို့ ဖြစ်သည်။ မင်းကျွန်းသည် သူ့အစိုးရနှင့် သူ့တရားဥပဒေဖြင့် သီးသန့်အုပ်ချုပ်သဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်ထဲ၌ လုံးဝပါဝင်သည် ဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။ ==လူမျိုး== အင်္ဂလန်ပြည်၏လူဦးရေသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ခန့်မှန်းခြေ စာရင်းအရ၊ ၄၆၃ဝ၆ဝဝဝ ယောက်ရှိသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် လူ ၇ဝဝ နေထိုင်သောတိုင်းပြည် ဖြစ်လေသည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများသည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသော ကဲ့၊ ရောမ၊ အန်းဂဲ၊ ဆက်ဆုံ၊ ဂျု၊ ဒိန်း၊ နော်မန်စသောလူမျိုးတို့နှင့် သွေးရောခဲ့ကြသည်။ ဖလင်းမစ်၊ [[ဂျစ်ပဆီ]]၊ ပြင်သစ် ဟျူးဂျနိုး အနည်းငယ်လည်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော်ခန့်က စကော့လူမျိုး၊ ဝေလလူမျိုးနှင့် အိုင်းရစ်လူမျိုးများသည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ အလုပ်အကိုင်လာရောက်လုပ်ကိုင်ရင်း အခြေတကျနေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ ဥရောပတိုက်ဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့၍ လာရောက်ခိုလှုံကြသော လူပေါင်းမှာ ၃၅ဝ,ဝဝဝ ပင် ကျော်လေသည်။ ကဲ့၊ ဂျာမန်နှင့် နော်မန်လူမျိုးများသည် ရောစပ်သွားရာ ယင်းတို့၏ဓလေ့ထုံးစံ၊ ဘာသာစကားတို့လည်း ထွေးရော ယှက်တင်ဖြစ်ကာ ယခုထင်ရှားတည်ရှိနေသော အင်္ဂလိပ်တရား ဥပဒေ၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။ ==ရာသီဥတု== အင်္ဂလန်ပြည်သည် အီကွေတာမှ ၅ဝ° ကျော်မျှ ဝေးကွာသော်လည်း အခြားထိုမျှအကွာအဝေးတူ ဒေသများထက် ရာသီဥတုမျှတညီညွတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပင်လယ်ရေပြင်ကြီး ပတ်လည်ဝိုင်းနေသည်ကတစ်ကြောင်း၊ နွေးသောရေစီးကြောင်းကပ်၍ စီးသွားသည်ကတစ်ကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် ဆောင်းရာသီ၌ အအေးလွန်ကဲခြင်းမရှိဘဲ နှင်းလည်းမကျချေ။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသမူကား အနောက်ပိုင်းထက်ပို၍အေးသည်။ တစ်ပြည်လုံးတွင်အအေးဆုံးလဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ၌ ပျမ်းမျှအပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ°ရှိ၍ အပူဆုံးလဖြစ်သော ဇူလိုင်လတွင် ပျမ်းမျှအပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၆၁.၅°ရှိသည်။ မိုးသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးမပြတ်ရွာသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နှင့် လိတ်ဒိစတြိတ်တွင် မိုးပို၍များသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် မိုး ၆ဝ″ခန့်ရွာသည်။ ဝေလပြည်မှ တောင်တန်းများက ကာဆီးနေသဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သည် မိုးနည်းသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ၂၅″ခန့်သာ ရွာသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရာသီဥတုတွင် နှင်းပိတ်များ ကျခြင်းသည် ထူးခြားသောအချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မည်မျှ ထူထဲစွာကျသနည်းဟူမူ မော်တော်ကားများသွား၍မရ၊ လူများလမ်းလျှောက်၍မရအောင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမြင်ရသည့်အခြေအထိ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လန်ဒန်မြို့တွင် အဆိုးဆုံးဖြစ်ရာ၊ စက်ရုံကြီးများမှ မီးခိုးများနှင့်ရောကာ မဲမှောင်ပိတ်ဖုံး၍ နေတတ်လေသည်။ ==သဘာဝပစ္စည်းများ== အင်္ဂလန်ပြည်၏ အရေးကြီးဆုံးသော သဘာဝဓာတ်သတ္တုများမှာ သံနှင့်ကျောက်မီးသွေးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်သည် စက်မှုနိုင်ငံကြီးအဖြစ် ထင်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ သံနှင့် ကျောက်မီးသွေးကို ပင်းနိုင်းတောင်တန်းတွင် အများဆုံးရရှိသည်။ တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် သန်း ၂၆ဝ ကျော်တူးဖော်ရရှိသည်။ ကျောက်မီးသွေးတွင်း ဒေသများအနီးတွင် သံနှင့်ထုံးကျောက် များစွာထွက်သော ဒေသများရှိသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်အလယ်ပိုင်းသည် သံနှင့်ဆိုင်သည့် စက်မှုလုပ်ငန်းထွန်းကားရာ အရပ်ဖြစ်နေလေသည်။ ခဲနှင့်သံဖြူကိုလည်း ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ဒက်ဗွန်နှင့် ကွန်းဝေါ ခရိုင်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ဆား၊ ဂျစ်ပဆမ်များလည်း အနည်းငယ်စီထွက်သည်။ အင်္ဂလန်ကမ်းခြေအလွန် မြောက်ပင်လယ်ထဲတွင် ကွန်တီနင်တယ်ရှဲ့ခေါ် ရေအလွန်တိမ်သည့်ဒေသရှိရာ ငါးများပေါက် ဖွားခိုလှုံရန် အလွန်ကောင်းသဖြင့် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် တံငါလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ နေရာအကျယ်အဝန်းနှင့်မလိုက်အောင် ထူထပ်များပြား သော အင်္ဂလန်လူဦးရေအတွက် ကမ်းလွန်ရေတိမ်ဒေသမှ များပြားစွာရသောငါးအမျိုးမျိုးက စားရေရိက္ခာဖူလုံစေသည်။ အများဆုံးရရှိသောငါးမျိုးမှာ ဟက်ဒဂ်၊ ဟဲရင်း၊ မက်ကရဲငါးများ ဖြစ်သည်။ ဟား၊ ဟားမောက်နှင့် ဂရင်းစဗီးမြို့များသည် တံငါလုပ်ငန်း အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ရာမြို့ကြီးများဖြစ်သည်။ ထိုမြို့ များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသော ငါးဈေးမြို့ကြီးဖြစ်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သစ်တော အတန်ငယ်ရှိသော်လည်း၊ သစ်လုပ်ငန်းကို ကြီးအကျယ် မလုပ်ကိုင်ကြချေ။ ==လုပ်ငန်းကြီးများ== အင်္ဂလန်ပြည်၏စီးပွားရေးသည် စက်မှုလုပ်ငန်းပေါ်၌ အဓိကတည်နေသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် သံနှင့် ကျောက်မီးသွေးထွက်ရာ အင်္ဂလန်ပြည်အလယ်ပိုင်း၌ များသောအားဖြင့် ရှိကြသည်။ [[ဗာမန်ဂမ်မြို့]]တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ သံမဏိစက်ရုံကြီးများ အများဆုံးတည်ရှိသည်။ ဗာမင်ဂမ် မြို့၏မြောက်ဘက် အိုင်းရစ်ပင်လယ်နှင့် မြောက်ပင်လယ်ကြား အလယ်ဗဟိုခန့်တွင်တည်ရှိသော ရှက်ဖီးမြို့သည်လည်း သံမဏိ လုပ်ငန်းမြို့ကြီးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဓား၊ ကပ်ကြေး စသော သံမဏိထည်များအတွက် [[ရှက်ဖီးမြို့]]သည်ကျော်ကြားသည်။ ရှက်ဖီးမြို့မြောက်ဘက်နားရှိ လိမြို့သည် သိုးမွေးထည် လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ ရှက်ဖီးမြို့ အနောက်မြောက်ရှိ [[မန်ချက်စတာမြို့]]သည် ချည်ထည်လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ လိမြို့အနီးရှိ [[ဗရက်ဒဖို့မြို့]]သည် ချည်ထည်နှင့်ပိုးထည်လုပ်ငန်းများ အတွက်လည်းကောင်း၊ လန်ဒန်မြို့ အနောက်ဘက်၌တည်ရှိသော [[ဗရစ္စတိုမြို့]]သည် ဖန်ထည်၊ ဓာတုဗေဒပစ္စည်း၊ ဆပ်ပြာ၊ သကြား စသောလုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း ကျော်ကြားသည်။ [[လစ်ဗာပူမြို့]]တွင် သင်္ဘောတည်သည့်လုပ်ငန်း အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် လယ်ယာလုပ်ငန်းသည် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သာရှိသော်လည်း အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းဟုကား ဆိုရပေမည်။ အထူးသဖြင့် ဂျုံ၊ မုယော၊ မြင်းစားဂျုံ၊ အာလူးတို့ကို အဓိကစိုက်ပျိုးကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သည် မိုးအလွန်များ၍ မြက်ပေါသဖြင့် နွား၊ သိုး၊ ဝက် စသောတိရစ္ဆာန်များကို အကြီးအကျယ်မွေးမြူကြသည်။ ဒါဟမ်နှင့် ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနွား၊ ကော့စဝိုးသိုးနှင့် ဆောက်ဒေါင်းသိုး၊ ဗက်ရှိုင်ယာဝက်တို့သည် နာမည်ကျော်များဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဈေးကွက်ဒေသကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များမှာ ချည်ထည်၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ပိတ်ချောထည်များ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ကုန်ရိုင်းများကိုသွင်း၍ ကုန်ချောများအဖြစ် ပြုလုပ်ကြသည်။ အမေရိကန်၊ အီဂျစ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ ဝါဂွမ်း၊ ချည်ခင်များ၊ ဩစတေးလီးယားနိုင်ငံမှ သိုးသားနှင့် သိုးမွေး၊ အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများမှ လက်ဖက်ခြောက်နှင့် ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များ၊ နယ်သာလန်နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတို့မှ နို့ထွက် ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူတင်သွင်းရသည်။ ==သမိုင်းဖြစ်ရပ်များ== ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဂရိ၊ ဖီနီရှန်းနှင့် ကားသေ့လူမျိုးများသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လာရောက်နေထိုင်ကြသည်။ ဘီစီ ၁,ဝဝဝ ခန့်က ကဲ့လူမျိုးများ စတင်ဝင်ရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ဘီစီ ၅၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဂျူးလယပ်ဆီဇာက ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရောမယဉ်ကျေးမှုသည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ထွန်းကားလာသည်။ လမ်းများ၊ ရေသွယ်မြောင်းများတည်ဆောက်ခြင်း၊ မြို့ကွက်များပြုလုပ်ခြင်း၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒ ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ဖြစ်လာသည်။ သို့ရာတွင် ငါးရာစုနှစ်ခန့်၌ ရောမတပ်များ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားသောအခါ ဂျု၊ ဆက်ဆွန်၊ အန်းဂဲလူမျိုးများ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက် နေထိုင်ကြပြန်သည်။ အန်းဂဲနှင့် ဆက်ဆွန်လူမျိုးတို့သည် ၈၂၇ ခုနှစ်တိုင် အမြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်တွင် ဝက်ဆက်ဘုရင် အဂ္ဂဗတ်က တစ်ပြည်လုံးကိုသိမ်းပိုက်လိုက်ကာ အန်းဂဲလန်းဟု မှည့်ခေါ်လိုက်သည်။ ဤသည်ကစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်ဟု လူသိများလာသည်။ ၁ဝ၁၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဒိန်းလူမျိုးတို့က အင်္ဂလန်ပြည် နေရာများများကို သိမ်းပိုက်လိုက်၍ ၁ဝ၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းဘုရင် ကနွတ်က အုပ်ချုပ်လေသည်။ ကနွတ်ဘုရင်၏ အဆက်အနွယ်များသည် ၁ဝ၄၂ ခုနှစ်တွင် ဆက်ဆွန်အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆာဘုရင် ဝင်ရောက်အုပ်ချုပ်သည့်အချိန်ထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။ ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်တွင် နော်မန်လူမျိုးများက သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ပြန်သည်။ နော်မန်ဘုရင် ဝီလျံလက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ [[ကံကြွေးချ စံနစ်]]ပေါ်လာလေသည်။ ဝီလျံဘုရင်၏ ဒုတိယသားတော်ဟင်နရီ နန်းတက်သောအခါ မိဖုရားမှာ ဆက်ဆွန်မင်းသမီးဖြစ်သဖြင့် နော်မန်နှင့် ဆက်ဆွန်လူမျိုးများကို တလုံးတစည်းတည်း ညီညွတ်စေနိုင်ခဲ့ယုံမက ယင်းတို့ကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုးဟူသောအမည်ဖြင့် လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူပြည်သား အများဆုံး လိုက်နာသည့် အကောင်းဆုံးဓလေ့ထုံးစံတို့ကို စုဆောင်းပြီးသော် တစ်ပြည်လုံးလိုက်နာရန်အတွက် ဥပဒေ သတ်မှတ်ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်များသည် အတိုင်ပင်ခံအမတ်များကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းမပြုပဲ ဥပဒေသစ်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ငွေကြေးကောက်ခံခြင်း မပြုလုပ်ခဲ့ကြချေ။ သို့ရာတွင် ဒုတိယဟင်နရီ၏ သားတော်အငယ်ဆုံး [[ဂျွန်ဘုရင်]]လက်ထက်၌မူ မိမိဘုန်းတန်ခိုးကြီးရန်၊ မိမိအကျိုးကျေးဇူးထွန်းကားရန်၊ မိမိပျော်ရွှင်ရန်မှတစ်ပါး မည်သည်ကိုမျှဂရုစိုက်၊ မည်သူ့အားမျှမတိုင်ပင်ဘဲ ကိုယ်ထင်သလို ကိုယ်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ မှူးမတ်တို့လည်း မခံမရပ်နိုင် ကြလွန်းသဖြင့် ညီညာစွာ ပေါင်းစည်းထကြွ ကြပြီးလျှင် တရား မျှတသော အုပ်ချုပ်မှုကိုရရှိရန် စိုင်းပြင်းကြလေသည်။ ဘုရင်များသည် သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် မစိုးမိုးနိုင်အောင် အာဏာများ ကန့်သတ်ဟန့်တားသော မဂ္ဂနာကာတာခေါ် စာချုပ်ကြီးကို ဂျွန်ဘုရင်အား လက်မှတ် ရေးထိုးစေခဲ့လေသည်။ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မဂ္ဂနာကာတာကို ဂျွန်ဘုရင် လက်မှတ်ထိုးလိုက်သည်မှ အစပြု၍ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်များသည် ဥပဒေကိုလေးစားလာခဲ့ကြရသည်။ ဘုရင်သည် နိုင်ငံ၏ တရားဥပဒေအရသာ ဆောင်ရွက်ရသည်။ မှူးမတ်တို့၏ တရားဝင် စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက်အရသာလျှင် တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ကြရသည်။ ထို[[မဂ္ဂနာကာတာ]] ပေါ်ပေါက်သည်မှအစပြု၍ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်သောစနစ်၊ ခရိုင်နယ် စသည်တို့မှ ကိုယ်စားလှယ် တင်မြှောက်သော [[ပါလီမန်]]ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တို့ တဖြည်း ဖြည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ၁၂၉၅ ခုနှစ် ပထမ အက်ဒွပ် ဘုရင်လက်ထက်တွင် ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေး စတင် အကောင်အထည် ပေါ်လာသည်။ ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် ဝေလပြည်တို့ကို အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရန်ကြံစည်သောအခါ ဝေလပြည်နှင့်ပူးပေါင်းရေးတွင် အောင်မြင်သော်လည်း စကော့တလန်ပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရေးတွင်မူ မအောင်မြင်ချေ။ ၁၃၁၄−ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်ဗရုစခေါင်းဆောင်းသော စကော့လူမျိုးတို့က ထကြွသဖြင့် ဗန်နော့ဗန်းတိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ စကော့တလန်ကို လက်လွှတ်လိုက်ရလေသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်များသည် ဆက်ခံရရှိသောအမွေအရ ပြင်သစ်နိုင်ငံ နော်မန်ဒီရှိ နယ်ပယ်အချို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထိုက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနယ်မြေကိစ္စမှစ၍ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့ ၁၃၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၄၅၃ ခုနှစ်အတွင်း [[နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ]]ကြီးဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် တတိယအက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှစ၍ မင်းငါးဆက်တိုင်သည်။ ထိုစစ်ပွဲကြောင့်အင်္ဂလိပ်တို့သည်ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နယ်မြေအားလုံးကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရရုံမက စစ်ကြောင့် ပြည်သူတို့ ဆင်းရဲငတ်မွတ်ခေါင်းပါး၍ကျန်ခဲ့သည်။ ၁၃၄၈-၄၉ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပွားသော ပလိပ်ကပ်ရောဂါကြောင့် အင်္ဂလန်ပြည်လူဦးရေ သုံးပုံတစ်ပုံ ပျက်စီးခဲ့ရပြန်ရာ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ထိုအချိန်၌ ဒုက္ခပင်လယ်ဝေလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့ဖြစ်၍မျှ အတောမသတ်သေးမီတွင် မှူးမတ်အချင်းချင်း အာဏာလုသော နှင်းဆီစစ်ပွဲ(၁၄၅၅-၈၅) ဖြစ်ပွားလာပြန်သည်။ ထိုစစ်ပွဲ၌ အင်္ဂလန်ပြည်ကို အုပ်စိုးသောဘုရင်အား ဒုက္ခပေးတတ်သည့် မှူးကြီးမတ်ငယ်တို့သည် များစွာကျဆုံးပျက်စီးကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်အား တော်လှန်နိုင်လောက်သော တန်ခိုးအင်အားကြီးမားသည့် မှူးမတ်ဟူ၍ များစွာမကျန်တော့ချေ။ သေဆုံးသူမှူးမတ်များနှင့် ကျန်ရစ်၍ဘုရင်အား ပုန်ကန်ရန် ကြိုးစားသဖြင့် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသော မှူးမတ်များ၏ နယ်မြေပေါင်းများစွာကို ဘုရင်ကပြန်လည်ရရှိရာ စတုတ္ထ အက် ဒွပ်ဘုရင်သည် တန်ခိုးအာဏာသာမက ငွေကြေးအင်အားလည်း အလွန်ကြီးလာလေသည်။ ထို့ကြောင့် ငွေကြေးတောင်းခံရန်အတွက် ပါလီမန်အစည်းဝေးကို ခေါ်ဖို့မလိုခဲ့ချေ။ ပါလီမန်ကို မှီခိုအားထားခြင်းမပြု၊ စည်းစိမ်ရစ်၍သာနေသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သည် တိုးတက်လာသည်ဟူ၍ မရှိချေ။ စတုတ္ထ အက်ဒွပ်ဘုရင်နတ်ရွာစံသောအခါ လူမမယ်သား ငယ်များသာကျန်ခဲ့သဖြင့် ဂလော့စတာမြို့စားရစ်ချတ်က ရင်ခွင် ပိုက်အုပ်ချုပ်လေသည်။ သို့ရာတွင် မင်းသားကလေးများ ကြီး ပြင်းလာပါက ထီးနန်းကိုလွှဲအပ်ပေးရမည် စိုးရိမ်သောကြောင့် မင်းသားကလေးများအား ဖျောက်ဖျက်ပစ်လိုက်လေသည်။၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗော့စဝပ်တိုက်ပွဲတွင် ဟင်နရီတျူဒါက ရစ်ချတ် အားအနိုင်ရရှိလိုက်သဖြင့် ဟင်နရီသည် သတ္တမဟင်နရီဘုရင် အဖြစ် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်အုပ်စိုးသည်။ ထိုအခါမှစ၍ တျူဒါ မင်းဆက်ပေါ်ပေါက်လာ လေသည်။ သတ္တမဟင်နရီ၏သားတော် အဋ္ဌမဟင်နရီဘုရင် လက် ထက်တွင် ဘုရင်နှင့်ရဟန်းမင်းတို့ သဘောမတိုက်ဆိုင်ဖြစ်ကာ သာသနာအရေးပုံဖြစ်လာသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကို အင်္ဂလန်ပြည် သာသနာ့အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဟု အသိအမှတ်မပြုတော့ဘဲ မိမိ ကိုယ်တိုင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ သံဃာအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ခံယူ လိုက်သည်။ ပြည်သူများကဝိုင်းဝန်းထောက်ခံကြသဖြင့် အင်္ဂလန် ပြည်သံဃာအဖွဲ့သည်လည်း ဗရင်ဂျီသံဃာအဖွဲ့မှ ခွဲထွက်ကာ ဂိုဏ်းသီးခြားဖြစ်လာသည်။ အဋ္ဌမဟင်နရီဘုရင်၏သမီးတော် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော [[အယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မ၊ ပထမ|ပထမအယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မ]] လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာ၍ အင်္ဂလန်ပြည်သည် တန်ခိုးကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာလေသည်။ ပထမအယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မ နတ်ရွာစံပြီးနောက် စကော့တလန်ဘုရင် ဆဋ္ဌဂျိမ်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ ပထမဂျိမ်းဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံသောကြောင့် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်သည် ဘုရင်တစ်ဦးတည်းလက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံရေးအရ စည်းလုံးခြင်းမရှိဘဲ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ တသီးတခြားစီဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ပူးပေါင်းရေးမှာ လုံးဝအောင်မြင်သည်ဟု မဆိုနိုင်သေးချေ။ [[စတူးဝပ်ဘူရင်များ]] ဂျိမ်းဘုရင်၏ဝါဒမှာ ဘုရင်ဟူသည် ဘုရားသခင်က အုပ်စိုးနိုင်ခွင့် ပေးထားသည်ဟူ၍ဖြစ်သဖြင့် ဘုရင်များသည် လူထု၏ဆန္ဒကို လိုက်လျောရန်မလိုပဲ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသည်ဆိုကာ ပါလီမန်နှင့် မကြာခဏ အချင်းများလေသည်။ ဂျိမ်းဘုရင် ဆောက်ရွက်သမျှကို မှူးမတ်များနှင့် ပြည်သူတို့ကမကျေနပ်ကြ ချေ။ တိုင်းသူပြည်သားတို့အား လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့် မပေးဘဲ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းသို့ဝင်စေသည်။ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များနှင့် ပျူရီတန်ဂိုဏ်းဝင်များကို များစွာညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သတ်ဖြတ်သဖြင့် ချုပ်ချယ်မှုကို မခံလိုသော ပျူရီတန်များသည် ၁၆ဝ၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကတိုက်သို့ သွားရောက်ကာ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီနယ်သစ်များကို အခြေစိုက်ကြသည်။ [[ဂျိမ်းဘုရင်များ]] ဂျိမ်းဘုရင်၏သားတော် ပထမချားဘုရင်သည်လည်း ခမည်းတော်၏ဝါဒကို လက်ကိုင်ထားသူဖြစ်ရကား ပါလီမန်နှင့် ဘုရင်မသင့်ဖြစ်နေခဲ့ရာ၊ အာဏာလုသည့်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီးဖြစ် လာလေသည်။ နောက်ဆုံး၌ ဘုရင်ဖက်မှရှုံး၍ အသတ်ခံရသည် အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကရွမ်းဝဲ အို]] ချားဘုရင်အသတ်ခံရပြီးနောက် ပါလီမန်ဘက်မှ ခေါင်း ဆောင်ကြီး အော်လီဗာကရွမ်းဝဲသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့ပါဝင်သည့် ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းသူ ''လော့ပရိုတက်တာ'' ဟူသောဘွဲ့ကိုသာ ခံယူ အုပ်ချုပ်လေသည်။ ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင်ကရွမ်းဝဲကွယ်လွန်သောအခါ သားဖြစ်သူရစ်ချတ် ဆက်ခံသော်လည်း ဖခင်၏ ခြေရာကိုမနင်းနိုင်သဖြင့် ၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမချားဘုရင်၏သားတော် ဒုတိယချား(၁၆၆ဝ-၁၆၈၅)သည် ထီးနန်းပြန်လည်ရရှိသည်။ ဒုတိယချားလက်ထက်တွင် အင်္ဂလန် ပြည်၌ တိုရီနှင့် ဝှစ်ခေါ်နိုင်ငံရေးပါတီကြီးများ စတင်ပေါ် ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယချားဘုရင် နတ်ရွာစံသောအခါ ညီတော်ဂျိမ်း (၁၆၃၃-၁၇ဝ၁)နန်းတက်သည်။ ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်သည် ပါလီ မန်ကိုပယ်ဖျက်၍ ပါလီမန်၏အကူအညီမပါဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန်နှင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းကို အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပြန်လည် ထွန်းကားလာရန် ကြိုးစားခဲ့ရာ တိုင်းသူပြည်သားတို့ ဘုရင်ကို မုန်းတီးလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပါလီမန်က ၁၆၈၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်း၏ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် သမီးတော် မေရီ၏ခင်ပွန်း ဩရိန်းနယ်စား ဝီလျံမင်းသားအားခေါ်ယူ၍ အင်္ဂလန်ပြည် ထီး နန်းကို စိုးစံစေသည်။ ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်လည်း ထောက်ခံ အားပေးမည့်သူကင်းမဲ့ကာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်း ရှောင်နေရလေသည်။ ၁၆၈၉ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံဘုရင်နှင့် မေရီမိဖုရားတို့ နန်း တက်သည်မှစ၍ အခြေခံစည်းမျဉ်းဥပဒေနှင့် ပါလီမန်နှင့် အုပ် ချုပ်သောအစိုးရ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ နှင့်လည်း စစ်ဖြစ်လေသည်။ ဝီလျံဘုရင်နတ်ရွာစံပြီးနောက် ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်၏သမီးတော် အန်းဘုရင်မ (၁၇ဝ၂-၁၇၁၄) ထီးနန်းဆက်ခံသောအခါ အင်္ဂလန်ပြည်သည် စပိန်ထီးနန်း ဆက်ခံရေးစစ်ပွဲကြီးတွင် အောင်ပန်းဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန် နှင့် စကော့တလန်ပြည်တို့သည် အန်းဘုရင်မလက်ထက် ၁၇ဝ၇ ခုနှစ်တွင်မှ ပူးပေါင်းရေးအက်ဥပဒေအရ တစ်ခုတည်းသော အစိုးရလက်အောက်တွင် တစ်ခုတည်းသောတိုင်းပြည်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၊ စကော့တလန်ပြည်နှင့် ဝေလပြည်တို့ ပူပေါင်းထားသောနိုင်ငံကို ထိုအချိန်မှစ၍ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]ဟုခေါ်သည်။ တစ်ဖန် ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပူးပေါင်းရေးဥပဒေ အတည်ဖြစ်သွားသောအခါ ထိုလေးပြည်ထောင်ပေါင်းကို [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]ဟု မှည့်ခေါ်ကြလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] [[Category:မြောက်ဥရောပ]] [[Category:အနောက်ဥရောပ]] 5mq4juof3x5iha4spv3os1vokjs7zmf 0 14497 1029861 1027906 2026-05-06T06:43:27Z Chenzeyan29 141880 1029861 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းဘာသာစကား''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}}; [kwáːm.táj]) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] (တိုင်-ကဒိုင်) တွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်း အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တဲဟုန်နှင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသများအပြင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။ {{Infobox language | name = ရှမ်းဘာသာစကား | nativename = {{lang|shn|လိၵ်ႈတႆး}} (Lik Tai) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = ၄.၆ သန်း (ခန့်မှန်း) | familycolor = Tai-Kadai | fam1 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = တိုင် (Tai) | fam3 = အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် (Southwestern Tai) | fam4 = အနောက်မြောက်ပိုင်း တိုင် (Northwestern Tai) | script = [[ရှမ်းအက္ခရာ]] | iso2 = shn | iso3 = shn | notice = IPA }} [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] ရှမ်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး အသံ (၆) သံ ပါဝင်သည့် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tonal language) ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] jkc6c8slyafbefc16lai3ujp0gjl6sk 1029862 1029861 2026-05-06T06:45:26Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029862 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းဘာသာစကား''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}}; [kwáːm.táj]) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] (တိုင်-ကဒိုင်) တွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်း အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တဲဟုန်နှင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသများအပြင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။ {{Infobox language | name = ရှမ်းဘာသာစကား | nativename = {{lang|shn|လိၵ်ႈတႆး}} (Lik Tai) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = ၄.၆ သန်း (ခန့်မှန်း) | familycolor = Tai-Kadai | fam1 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = တိုင် (Tai) | fam3 = အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် (Southwestern Tai) | fam4 = အနောက်မြောက်ပိုင်း တိုင် (Northwestern Tai) | script = [[ရှမ်းအက္ခရာ]] | iso2 = shn | iso3 = shn | notice = IPA }} [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] ရှမ်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကား၊လာအိုဘာသာစကားများ နှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး အသံ (၆) သံ ပါဝင်သည့် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tonal language) ဘာသာစကားဖြစ်သည်။လက်ရှိတွင် ရုံးသုံးနှင့် စာပေအသုံးအနှုန်းများ၌ စံပြုထားသော ရှမ်းဘာသာစကားမှာ ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြားတွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည့် "တိုင်းယိုင်" ({{lang|shn|တႆးယႂ်ႇ}}) သို့မဟုတ် "တိုင်းလူင်" ({{lang|shn|တႆးလူင်}}) ဟု ခေါ်ဆိုသော ရှမ်းကြီးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း တိုင်းယိုင် (ရှမ်းကြီး) စကားသည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲများအကြား အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အရှိဆုံးနှင့် စာပေသင်ကြားရေးတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="Shan_Lang" /><ref name="Shan_Genetic_Structure" /> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] jcesw9sicvqgr8k9bafpcs9dzfei4f6 1029865 1029862 2026-05-06T06:47:07Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029865 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းဘာသာစကား''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}}; [kwáːm.táj]) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] (တိုင်-ကဒိုင်) တွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်း အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တဲဟုန်နှင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသများအပြင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။ {{Infobox language | name = ရှမ်းဘာသာစကား | nativename = {{lang|shn|လိၵ်ႈတႆး}} (Lik Tai) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = ၄.၆ သန်း (ခန့်မှန်း) | familycolor = Tai-Kadai | fam1 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = တိုင် (Tai) | fam3 = အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် (Southwestern Tai) | fam4 = အနောက်မြောက်ပိုင်း တိုင် (Northwestern Tai) | script = [[ရှမ်းအက္ခရာ]] | iso2 = shn | iso3 = shn | notice = IPA }} [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] ရှမ်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကား၊လာအိုဘာသာစကားများ နှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး အသံ (၆) သံ ပါဝင်သည့် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tonal language) ဘာသာစကားဖြစ်သည်။လက်ရှိတွင် ရုံးသုံးနှင့် စာပေအသုံးအနှုန်းများ၌ စံပြုထားသော ရှမ်းဘာသာစကားမှာ ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြားတွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည့် "တိုင်းယိုင်" ({{lang|shn|တႆးယႂ်ႇ}}) သို့မဟုတ် "တိုင်းလူင်" ({{lang|shn|တႆးလူင်}}) ဟု ခေါ်ဆိုသော ရှမ်းကြီးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း တိုင်းယိုင် (ရှမ်းကြီး) စကားသည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲများအကြား အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အရှိဆုံးနှင့် စာပေသင်ကြားရေးတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်<ref name="Shan_Lang">{{cite web |url=http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html |title=Shan Language and Font |last=Sai |first=Shan Lay |date=December 2007 |accessdate=6 May 2026}}</ref> <ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref>။ == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 82ln9pa6durkhomjrx6y78a4h7oyte0 1029866 1029865 2026-05-06T06:48:12Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029866 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းဘာသာစကား''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}}; [kwáːm.táj]) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] (တိုင်-ကဒိုင်) တွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်း အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တဲဟုန်နှင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသများအပြင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။ {{Infobox language | name = ရှမ်းဘာသာစကား | nativename = {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}} (Kwan Tai) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = ၄.၆ သန်း (ခန့်မှန်း) | familycolor = Tai-Kadai | fam1 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = တိုင် (Tai) | fam3 = အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် (Southwestern Tai) | fam4 = အနောက်မြောက်ပိုင်း တိုင် (Northwestern Tai) | script = [[ရှမ်းအက္ခရာ]] | iso2 = shn | iso3 = shn | notice = IPA }} [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] ရှမ်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကား၊လာအိုဘာသာစကားများ နှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး အသံ (၆) သံ ပါဝင်သည့် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tonal language) ဘာသာစကားဖြစ်သည်။လက်ရှိတွင် ရုံးသုံးနှင့် စာပေအသုံးအနှုန်းများ၌ စံပြုထားသော ရှမ်းဘာသာစကားမှာ ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြားတွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည့် "တိုင်းယိုင်" ({{lang|shn|တႆးယႂ်ႇ}}) သို့မဟုတ် "တိုင်းလူင်" ({{lang|shn|တႆးလူင်}}) ဟု ခေါ်ဆိုသော ရှမ်းကြီးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း တိုင်းယိုင် (ရှမ်းကြီး) စကားသည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲများအကြား အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အရှိဆုံးနှင့် စာပေသင်ကြားရေးတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်<ref name="Shan_Lang">{{cite web |url=http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html |title=Shan Language and Font |last=Sai |first=Shan Lay |date=December 2007 |accessdate=6 May 2026}}</ref> <ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref>။ == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 6g0u09nmeqvnopq8m7m9pb920wluqiu 1029867 1029866 2026-05-06T06:48:34Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029867 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းဘာသာစကား''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}}; [kwáːm.táj]) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]] (တိုင်-ကဒိုင်) တွင် ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်း အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တဲဟုန်နှင့် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသများအပြင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။ {{Infobox language | name = ရှမ်းဘာသာစကား | nativename = {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}} (Kwan Tai) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] | ethnicity = [[ရှမ်းလူမျိုး]] | speakers = ၄.၆ သန်း (ခန့်မှန်း) | familycolor = Tai-Kadai | fam1 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] | fam2 = တိုင် (Tai) | fam3 = အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင် (Southwestern Tai) | fam4 = အနောက်မြောက်ပိုင်း တိုင် (Northwestern Tai) | script = [[ရှမ်းအက္ခရာ]] | iso2 = shn | iso3 = shn | notice = IPA }} [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] ရှမ်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကား၊လာအိုဘာသာစကားများ နှင့် နီးစပ်မှုရှိပြီး အသံ (၆) သံ ပါဝင်သည့် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tonal language) ဘာသာစကားဖြစ်သည်။လက်ရှိတွင် ရုံးသုံးနှင့် စာပေအသုံးအနှုန်းများ၌ စံပြုထားသော ရှမ်းဘာသာစကားမှာ ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြားတွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည့် "တိုင်းယိုင်" ({{lang|shn|တႆးယႂ်ႇ}}) သို့မဟုတ် "တိုင်းလူင်" ({{lang|shn|တႆးလူင်}}) ဟု ခေါ်ဆိုသော ရှမ်းကြီးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း တိုင်းယိုင် (ရှမ်းကြီး) စကားသည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲများအကြား အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အရှိဆုံးနှင့် စာပေသင်ကြားရေးတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်<ref name="Shan_Lang">{{cite web |url=http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html |title=Shan Language and Font |last=Sai |first=Shan Lay |date=December 2007 |accessdate=6 May 2026}}</ref> <ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref>။ == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] bh1tg9uxl3333u4h88k1in91fp310ef 14 14730 1029855 288093 2026-05-06T06:33:37Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆေးပညာ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029855 wikitext text/x-wiki {{cat main|မူးယစ်ဆေးဝါး}} [[Category:စိတ်ကို ပြောင်းလဲစေသောဆေးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆေးပညာ]] 4jcvd5dnsq1f6xf0oprosutwrrgq7xz 0 16931 1029822 1017810 2026-05-06T04:18:25Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029822 wikitext text/x-wiki {{Coord|9|N|168|E|type:country_region:MH_dim:500000|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = မာရှယ်အိုင်းလန်း သမ္မတနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|mh|Aolepān Aorōkin Ṃajeḷ}} | common_name = မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of the Marshall Islands.svg | ပုံ_တံဆိပ် =Seal of the Marshall Islands.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် ={{lang|mh|"Jepilpilin ke ejukaan"}}<br />{{small|"Accomplishment through joint effort"}} {{small|"ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ပြီးမြောက်အောင်မြင်ကြမည်"}} | နိုင်ငံတော်သီချင်း ="[[Forever Marshall Islands]]"<br /><div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:National Anthem of Marshall Islands by US Navy Band.ogg]]</div> | ပုံ_နေရာ = Marshall Islands on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg | မြို့တော် = [[မာဂျူရိုမြို့]]<ref>[http://population.mongabay.com/population/marshall-islands The largest cities in Marshall Islands, ranked by population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903015000/http://population.mongabay.com/population/marshall-islands |date=September 3, 2011 }}. population.mongabay.com. Retrieved May 25, 2012.</ref> | coordinates = {{Coord|7|7|N|171|4|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = {{unbulleted list | [[မာရှယ်ဘာသာစကား|မာရှယ်]] | [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |၉၂.၁% Marshallese |{{nowrap|၅/၉% Mixed Marshallese}} |၂% အခြား}} | ethnic_groups_year = ၂၀၀၆<ref name=ciafact>{{cite web |publisher= CIA World Factbook |title= Marshall Islands Geography |url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/marshall-islands/ |access-date= 2 November 2021 |archive-date= 4 February 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210204143516/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/marshall-islands/ |url-status= dead }}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၉၇% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၂% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] |၁% အခြား<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/marshall-islands/|title=2019 Report on International Religious Freedom: Marshall Islands|website=US Department of State}}</ref> }} | religion_year = ၂၀၁၀ | demonym = Marshallese | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:parliamentary republic with an executive presidency|အမှုဆောင်သမ္မတရာထူးဖြင့် ပါလီမန်သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = [[မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = David Kabua | leader_title2 = [[မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်|ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name2 = Kenneth Kedi<ref>{{cite web|url=http://rmiparliament.org/cms/members.html#2-speaker-of-the-nitijela-the-honorable-kenneth-a-kedi|title=Members|first=Super|last=User|website=rmiparliament.org|access-date=August 22, 2017}}</ref> | legislature = [[မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်|Nitijela]] | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေးရ | sovereignty_note = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ | established_event1 = Self-government | established_date1 = ၁၉၇၉ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက် | established_event2 = [[:en:Compact of Free Association|Compact of Free Association]] | established_date2 = ၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက် | area_km2 = ၁၈၁.၄၃ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၈၈ <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 70 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = မပြောပလောက် {{small|({{color|gray|negligible}})}} | population_estimate = {{UN_Population|Marshall Islands}}{{UN_Population|ref}} | population_census = ၅၃,၁၅၈<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf|title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census Report|website=Prism.spc.int|access-date=August 22, 2017|archive-date=20 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920054452/http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = ၂၁၁ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_density_km2 = ၂၉၃.၀ | population_density_sq_mi = ၈၈၅.၇ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ၂၈ | GDP_PPP = $၂၁၅ မီလီယံ | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_per_capita = $၃,၇၈၉<ref name="imf.org1">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=11&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=867&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=imf.org}}</ref> | GDP_nominal = $၂၂၀ မီလီယံ | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_per_capita = $၃,၈၆၆<ref name="imf.org1"/> | Gini = <!-- number only --> | Gini_year = | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI =၀.၇၀၄ | HDI_year = ၂၀၁၉ | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၁၇ | ငွေ = [[အမေရိကန် ဒေါ်လာ]] | currency_code = USD | time_zone = MHT | utc_offset = +12 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = MM/DD/YYYY | drives_on = right | calling_code = +၆၉၂ | cctld = [[.mh]] | footnote_a = 2005 estimate. | today = |iso3166code=MH | အထိမ်းအမှတ်များ = }} '''မာရှယ်အိုင်းလန်း သမ္မတနိုင်ငံ'''သည် မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း သန္တာကျွန်းများ နှင့် ကျွန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ နေ့စွဲမျဉ်း၏ အနောက်ဘက် ကပ်လျှက်နှင့် အီကွေတာ၏ အထက်ဘက်ကပ်လျှက် တွင် ရှိသည် လူဦးရေမှာ ၆သောင်း ၈ ထောင်မျှသာ ရှိသည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] မှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] 4m9duai77gtrpjd1yzihsprf6krmn1z 0 17308 1029889 815291 2026-05-06T08:38:32Z Zinmin2004 142334 1029889 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တန့်ဆည်မြို့ |other_name = |native_name = |settlement_type = မြို့ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption =တန့်ဆည်မြို့ တည်နေရာ |coordinates_region = MM |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရေဦးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_total = |population_density_km2 = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |latd=22|latm=56|lats=40|latNS=N |longd=95 |longm=22|longs=25|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''တန့်ဆည်မြို့'''သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေဦးခရိုင်]]တွင်တည်ရှိပြီး [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ [[ရေဦးမြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၁၄ မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိသည် ။ စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ [[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ကလေးဝမြို့နယ်]]တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ အမတ်ကြီး[[ပေါ်ဦး၊ ဦး|ဦးပေါ်ဦး]]၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။ တန့်ဆည်မြို့၌ ၂၀၁၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လူနေအိမ်ခြေ ၂၅၈၅ ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၁၄၉၁၁ဦး ခန့်ရှိသည်။<ref name="mdy">{{cite web|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/taze.pdf|title=တန့်ဆည်မြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|accessdate=5 August 2021|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201063728/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/taze.pdf}}</ref>အမတ်ကြီးဦးပေါ်ဦး၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။ မြေအိုးလုပ်ငန်းတွင်ကျယ်၍၊ မြို့နယ်တစ်ခုလုံးသို့ ဖြန့်ချိနိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် မြို့ရိုးပျက်၊ စေတီပုထိုးပျက်များစွာနှင့် ကျယ်ပြန့်သောရေကန်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။ ကျောထောက်နောက်ခံဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆန်စပါးနှင့် ပဲစိုက်ပျိုးသည်။ မူးမြစ်နှင့် ၄ မိုင်ခန့်သာ ဝေးသော်လည်း၊ ရေသွင်း တူးမြောင်းများ မရှိချေ။ စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [[အလောင်းစည်သူ]]မင်းကြီး ဖောင်တော်ရပ်တန့်ရာနေရာကို ဆည်(ကန်)ဖို့၍ ၎င်းရွာကို တန့်ဆည်ရွာဟု ခေါ်ပြီး နောင်တွင် အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာသည်။ == ပွဲတော်များ == နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁၀)ရက်မှ (၁၅) ရက်နေ့အထိ ရွှေကတော့မြတ်စွာဘုရားပွဲတော်ကြီးသည် တစ်မြို့နယ်လုံးသာမက အနီးအနားမှပင် ထင်ရှားသိသော ဘုရားပွဲတော်ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== <references/> {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] 4l6fxyhyx3ui6zbzcld3m0kuy4yl23z 1029890 1029889 2026-05-06T08:40:45Z Zinmin2004 142334 1029890 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = တန့်ဆည်မြို့ | other_name = | native_name = | settlement_type = မြို့ | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = တန့်ဆည်မြို့ တည်နေရာ | coordinates_region = MM | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ရွှေဘိုခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | latd = 22 | latm = 56 | lats = 40 | latNS = N | longd = 95 | longm = 22 | longs = 25 | longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | website = | footnotes = }} '''တန့်ဆည်မြို့'''သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]တွင်တည်ရှိပြီး [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ [[ရေဦးမြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၁၄ မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိသည် ။ စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ [[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ကလေးဝမြို့နယ်]]တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ အမတ်ကြီး[[ပေါ်ဦး၊ ဦး|ဦးပေါ်ဦး]]၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။ တန့်ဆည်မြို့၌ ၂၀၁၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လူနေအိမ်ခြေ ၂၅၈၅ ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၁၄၉၁၁ဦး ခန့်ရှိသည်။<ref name="mdy">{{cite web|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/taze.pdf|title=တန့်ဆည်မြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|accessdate=5 August 2021|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201063728/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/taze.pdf}}</ref>အမတ်ကြီးဦးပေါ်ဦး၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။ မြေအိုးလုပ်ငန်းတွင်ကျယ်၍၊ မြို့နယ်တစ်ခုလုံးသို့ ဖြန့်ချိနိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် မြို့ရိုးပျက်၊ စေတီပုထိုးပျက်များစွာနှင့် ကျယ်ပြန့်သောရေကန်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။ ကျောထောက်နောက်ခံဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆန်စပါးနှင့် ပဲစိုက်ပျိုးသည်။ မူးမြစ်နှင့် ၄ မိုင်ခန့်သာ ဝေးသော်လည်း၊ ရေသွင်း တူးမြောင်းများ မရှိချေ။ စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [[အလောင်းစည်သူ]]မင်းကြီး ဖောင်တော်ရပ်တန့်ရာနေရာကို ဆည်(ကန်)ဖို့၍ ၎င်းရွာကို တန့်ဆည်ရွာဟု ခေါ်ပြီး နောင်တွင် အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာသည်။ == ပွဲတော်များ == နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁၀)ရက်မှ (၁၅) ရက်နေ့အထိ ရွှေကတော့မြတ်စွာဘုရားပွဲတော်ကြီးသည် တစ်မြို့နယ်လုံးသာမက အနီးအနားမှပင် ထင်ရှားသိသော ဘုရားပွဲတော်ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== <references/> {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] 9jn0iyzp5ehjpssomn9mfikdt7dq9ei 0 17956 1029868 1028261 2026-05-06T07:01:24Z Yours Niz 142329 1029868 wikitext text/x-wiki {{ရာသီဥတု}} ရာသီအလိုက် အချိန်မှန်ကန်စွာ ပြောင်းလဲတိုက်ခတ်နေသော [[လေ]] များကို '''မုတ်သုံ'''(မွန်ဆွန်း - monsoon) သို့မဟုတ် ရာသီလေ ဟုခေါ်သည်။ မုတ်သုံလေ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းအကြောင်းမှာ မတ်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ [[နေ]] ၏ တိုက်ရိုက်အပူရှိန်သည် [[အီကွေတာ]] မြောက်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။ ထိုလများ၌ [[အာရှ|အာရှတိုက်]] အလယ်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ကုန်းမြေများသည် အလွန်ပူပြင်း၍ တောင်ဖက် [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] နှင့် အရှေ့ဖက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့သည် များစွာအေး၏။ ထိုအခါ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းရှိ လေတို့သည် ပူသဖြင့် အထက် [[ကောင်းကင်]] သို့ အမြောက်အမြား လွင့်တက်ကြ၏။ ထိုလွင့်တက်သွားသော နေရာသို့ တောင်ဖက်အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ လေအေးများသည် အာရှတိုက် အတွင်းဖက်သို့ အဟုန်ပြင်းစွာဖြင့် တိုက်ခတ် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလေတို့သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့တွင် အနောက်တောင်ဖက်မှ တိုက်ခတ်လာသောကြောင့် အနောက်တောင်ရာသီလေ ဟုလည်းခေါ်သည်။ မုတ်သုံလေ တိုက်ခတ်သောအခါ လေထဲတွင် ရေခိုးရေငွေ့များ ပါလာ၏။ ထိုလေသည် ကုန်းမြေသို့ ရောက်သောအခါ တောင်တန်းများနှင့် တွေ့ဆုံကာ အထက်ကောင်းကင်သို့ ထိုးထက်သွားကြရာ လေ၌ ပါသော ရေခိုး ရေငွေ့များတို့သည် အထက်ကောင်းကင်၏ အအေးဓာတ်ကြောင့် အရည်ဖွဲ့ပြီးလျှင် မိုးအဖြစ် သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလေသည်။ ထိုကြောင့် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တောင်တန်းဒေသများတွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေသည် နှစ်စဉ် [[မေ|မေလ]] မှ [[အောက်တိုဘာ|အောက်တိုဘာလ]] အထိ တိုက်ခတ်ရာ၊ ထိုအချိန်တွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသဖြင့် မိုးဥတု ဟု ခေါ်ကြသည်။ တစ်ဖန် စက်တင်ဘာလမှ မတ်လအထိ နေ၏ တိုက်ရိုက် အပူရှိန်သည် [[အီကွေတာ]] တောင်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။ ထိုအခါ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ပေါ်ရှိ လေပူတို့သည် အေး၍ ကောင်းကင်သို့လွင့်တက်ကြ၏။ ထို လေပူနေရာသို့ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းမှ လေအေးတို့သည် တိုက်ခတ်ဝင်လာကြသည်။ ထိုမုတ်သုံလေသည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အရှေ့မြောက်ဖက်မှ တိုက်ခတ်သောကြောင့် အရှေ့မြောက်နိုင်ငံတွင် မိုးမရွာချေ။ ရာသီဥတုမှာ အေးသောကြောင့် ဆောင်းဥတုဟု ခေါ်သည်။ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေလောက် အဟုန်မပြင်းထန်ချေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီးသည် နေပူရှိန်ကြောင့် ပူသည်ဟုဆိုရသော်လည်း အီကွေတာ မြောက်ဖက်၌ အပူရှိန် တည့်မတ်စွာ ကျရောက်စဉ်က အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြေကြီးများ ပူသလောက် အပူအားမကြီးသဖြင့် လေပူတို့သည် အထက်သို့ အမြောက်အမြား မတက်ကြချေ။ ထိုကြောင့် ယင်းတို့နေရာသို့ ဝင်ရောက်လာသော အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းမှ လေအေးတို့သည် ပင်လယ်ဖက်သို့ ညင်သာစွာသာ တိုက်ခတ်လာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းမုတ်သုံလေတို့သည် အထူးအချိန်မှန်သဖြင့် စိုစွတ်သော မိုးဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့၍ အေးသောဆောင်းဥတုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေလေသည်။ မုတ်သုံလေ ရရှိသော ဒေသများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ၊ အင်ဒိုချိုင်းနား၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်|ဩစတြေးလီးယားတိုက်]]အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[အာဖရိက|အာဖရိကတိုက်]] အရှေ့ကမ်းရိုးတန်းဒေသအချို့နှင့် တောင်အမေရိက အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ရာသီဥတု]] m46j12ch64m9khw59fhaqwohumm2da0 0 18658 1029876 957464 2026-05-06T07:40:49Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029876 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တိုင်လူမျိုးများ]] == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} plszpxdjni54ncq4hb7ub9jwl1jgwo5 0 18677 1029892 842591 2026-05-06T08:44:55Z Zinmin2004 142334 1029892 wikitext text/x-wiki {{Infobox district | name = ရွှေဘိုခရိုင် | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | image_skyline = Shwebo District.jpg | image_map = Shwebo district in Sagaing region 2022.svg | image_caption = စစ်ကိုင်းခရိုင်မှ ရွှေဘိုခရိုင်သို့ အဝင် ဆိုင်းဘုတ် | map_caption = စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းတည်​နေရာ | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|Burma}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်ပေါင်း]] | subdivision_name2 = ၄ | subdivision_type3 = မြို့တော် | subdivision_name3 = [[ရွှေဘိုမြို့]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = inline,title | coordinates_region = MM | latNS = N | latd = 23 | latm = 12 | lats = | longEW = E | longd = 95 | longm = 31 | longs = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6:30 | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | website = | footnotes = }} '''ရွှေဘိုခရိုင်''' ({{lang-en|Shwebo District}}) သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ရွှေဘိုမြို့]]ဖြစ်သည်။ ==ပါဝင်သောမြို့နယ်များ== [[File:Shwebo district 2022.svg|thumb|ရွှေဘိုခရိုင်မြို့နယ်များ {{legend|#E31A1C|ရွှေဘိုမြို့နယ်}} {{legend|#0000FF|ဝက်လက်မြို့နယ်}} {{legend|#33a02c|ခင်ဦးမြို့နယ်}}]] ရွှေဘိုခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ *[[ရွှေဘိုမြို့နယ်]] **[[ရွှေဘိုမြို့]] **[[ကျောက်မြောင်းမြို့]] *[[ဝက်လက်မြို့နယ်]] **[[ဝက်လက်မြို့]] *[[ခင်ဦးမြို့နယ်]] **[[ခင်ဦးမြို့]] **တန့်ဆည်မြို့နယ် ==သမိုင်း​ကြောင်း== မူလရွှေဘိုခရိုင်တွင် ရွှေဘို၊ ရေဦးနှင့် ကန့်ဘလူနယ် သုံးနယ်သာ ပါဝင်၍ (၅,၇၁၄) စတုရန်းမိုင်မျှ ကျယ်ဝန်းသော မိုးကုတ်နယ်ကို ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်းသို့ သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရမူ ရွှေဘိုခရိုင်၏ လူဦးရေသည် (၆၃ဝ,၁၄၈) ယောက် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်း ပါဝင်ခဲ့သော မြို့နယ် ၁ဝ ခုရှိရာ ယင်းတို့မှာ ရွှေဘို၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကန့်ဘလူ၊ ကျွန်းလှ၊ ရေဦး၊ ဒီပဲယင်း၊ တန့်ဆည်၊ မိုးကုတ်နှင့် သပိတ်ကျင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မိုးကုတ်နှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် တို့ကို [[မန္တလေးခရိုင်]]အတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့လေသည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင်ရွှေဘိုခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်များမှာ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]၊ ကျောက်မြောင်းမြို့နယ်ခွဲတို့ဖြစ်သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဘိုခရိုင်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁,၄၃၃,၃၄၃ ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၂|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref>၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်ခွဲများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေဘိုခရိုင်မှ ကန့်ဘလူမြို့နယ်နှင့် ကျွန်းလှမြို့နယ်တို့အား ကန့်ဘလူခရိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရေဦးမြို့နယ်နှင့် ဒီပဲယင်းမြို့နယ်တို့အား ရေဦးခရိုင်အဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရာ မြို့နယ်လေးခုသာ ကျန်ရှိသည်။ ==ပထဝီဝင်အနေအထား== ===တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း=== ရွှေဘိုခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ===နယ်နိမိတ်=== ရွှေဘိုခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ခြားလျက် မန္တလေးတိုင်းမှ [[အောင်မြေသာစံခရိုင်]]နှင့် [[သပိတ်ကျင်းခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [မုံရွာခရိုင်]နှင့် [[ရေဦးခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ကန့်ဘလူခရိုင်]]တို့ တည်ရှိသည်။ ===မြေမျက်နှာသွင်ပြင်=== ရွှေဘိုခရိုင်သည် အများအားဖြင့် ပြန့်ပြူးသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ရှိသည်။ ခင်ဦးမြို့နယ်တွင် မင်းဝံတောင်ရိုးမှာ တောင်ကုန်များသဖွယ် တည်ရှိနေသည်။ ===ရေဆင်း=== ရွှေဘိုခရိုင်သည် မြစ်၊ ချောင်း နည်းပါးသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]သည် ခရိုင်၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[မူးမြစ်]]သည် ခရိုင်၏အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း စီးဆင်းနေသည်။ ==လူဦးရေ== [[၂၀၁၄ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း]]ကောက်ယူချိန်တွင် ရွှေဘိုခရိုင်၌ ပါဝင်သောနယ်မြေများမှာ များပြားသဖြင့် ရွှေဘိုခရိုင်၏လူဦးရေမှာ (၁,၄၃၃,၃၄၃) ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် လူဦးရေအများဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ (၁၇၈,၁၈၄)ဦးသာရှိပြီး မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၂.၄ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုခရိုင်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ချင်း၊ရှမ်း၊ ကရင်နှင့် ကချင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ ခရစ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူနှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ ခရိုင်အတွင်း အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊တရုတ်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ပါကစ္စတန်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ {{Historical populations |footnote = |source = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း |၂၀၁၄ | 1,433,343 }} ==စီးပွားရေး== ရွှေဘိုခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒေသခံပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ စပါးမှာ အဓိကထုတ်ကုန်ဖြစ်ပြီး ရွှေဘိုပေါ်ဆန်းကဲ့သို့သော စပါးများမှာ ပြည်တွင်းသာမက ပြည်ပသို့ပါ တင်ပို့နိုင်သည်။ ဆန်စပါးအပြင် ပဲမျိုးစုံ၊ ဆီထွက်သီးနှံများလည်း တင်ပို့သည်။ ခရိုင်အတွင်း အခြားထင်ရှားသော သီးနှံများမှာ နှမ်း၊ မြေပဲ၊ ဝါ၊ ပြောင်းဖူး၊ ပြောင်းစေ့တို့ ဖြစ်သည်။ သဖန်းဆိပ်ဆည်၏ ဆည်ရေသောက်စနစ်ဖြစ်သော ကာဘိုးဆည်၊ ကင်းတပ်ဆည်တို့မှာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လွန်စွာ အသုံးဝင်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ရွှေဘိုခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သည်။ မန္တလေး- ရွှေဘိုလမ်းမှတဆင့် မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ရွှေဘို-ကျောက်မြောင်းမှတဆင့် [[ဧရာဝတီတံတား (ရတနာသိင်္ဃ)|ရတနာသိင်္ဃတံတား]]ကိုဖြတ်၍ မန္တလေးတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ကချင်ပြည်နယ်များသို့လည်းကောင်း၊ ရွှေဘို-ရေဦးလမ်းမှတဆင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်အထိလည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။ မန္တလေး- မြစ်ကြီးနားရထားလမ်းလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ဧရာဝတီမြစ်သည် ရွှေဘိုခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ် တစ်လျှောက် စီးဆင်း၍ ထိုအပိုင်းမှာ များသော အားဖြင့် ကျဉ်း၏။ မူးမြစ်သည် အထက်ဘက်မှမြစ်ဖျားခံလာ၍ ရွှေဘိုခရိုင်၏အ​နောက်မှ ဖြတ်စီးသည်။ မူးမြစ်သည် နွေရာသီတွင် အလွန်ရေနည်းသဖြင့် မြစ်တစ်လျှောက်လုံး ရေအနက်နှစ်ပေမှ လေးပေခန့်အထိသာ ရှိလေရာ အလွယ်တကူပင် ဖြတ်သန်း သွားလာနိုင်၏။ == ထင်ရှားသော နေရာများ == ရွှေဘိုခရိုင်သည် နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ခရိုင် တစ်ခု ဖြစ်၍ ခရိုင်အတွင်း အနှံ့အပြားပင် ထင်ရှားခဲ့သည့် နေရာများ၊ အဆောက်အအုံနှင့် စေတီပုထိုးများစွာ ရှိလေသည်။ အထူးသဖြင့် ရှေးက မြို့ကြီးများ ဖြစ်ခဲ့သော ဟန်လင်းကြီး၊ ရွှေဘို၊ စည်ပုတ္တရာ၊ စည်သာ၊ ဒီပဲယင်း၊ မြေဒူးခေါ် သန္တီ၊ ငါးရာနဲ (ငရဲ)၊ ထန်းတပင်၊ မလည်အရပ်များတွင် ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုးနှင့် အဆောက်အအုံဟောင်းများ ပေါများ၍ အချို့မှာ ယခုတိုင် မပျက်မစီးဘဲ ထင်ရှားလျက်ရှိ၏။ ခရိုင်အတွင်းထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ ရွှေဘိုမြို့မှ ရွှေတန်ဆာဘုရား၊ ဆိပ်ခွန်ရွာမှ အင်ကြင်းတောဘုရား၊ မြေဒူးမြို့မှ ရွှေဂူဘုရား၊ ကဗွက်မြို့မှ သီဟတောဘုရားတို့ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိခရိုင်များ]] 214kk7r7ub06rzc6v33dypof38gvcg5 0 19058 1029913 957468 2026-05-06T11:44:58Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029913 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းသည် မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်းရှိ ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အာသံပြည်ရှိ [[အာဟုံရှမ်း]]များနှင့်လည်းကောင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများတွင် "ခန္တီး" အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု ယူဆရသည်။ ၁၄၄၅-၁၄၅၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်မင်စစ်တပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းများ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာရွှေ့ပြောင်းရာမှ ခန္တီးလုံနယ်မြေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် စီးပွားရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများကဲ့သို့ပင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို အလွန်သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ နေထိုင်မှုပုံစံမှာ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး ယဉ်ကျေးပျူငှာကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ဆန်စပါးအပြင် အခြားသီးနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 2nlphohs3qg25f7w4862z0kif18y2uh 1029915 1029913 2026-05-06T11:52:39Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029915 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းသည် မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်းရှိ ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အာသံပြည်ရှိ [[အာဟုံရှမ်း]]များနှင့်လည်းကောင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများတွင် "ခန္တီး" အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု ယူဆရသည်။ ၁၄၄၅-၁၄၅၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်မင်စစ်တပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းများ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာရွှေ့ပြောင်းရာမှ ခန္တီးလုံနယ်မြေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် စီးပွားရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများကဲ့သို့ပင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို အလွန်သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ နေထိုင်မှုပုံစံမှာ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး ယဉ်ကျေးပျူငှာကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ဆန်စပါးအပြင် အခြားသီးနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 1pz76ie1ydtke14b55prgmq3x8rw777 0 27310 1029842 534045 2026-05-06T05:38:41Z ~2026-27420-42 142327 /* */ မူလ နာမည်မှားနေလို့ပါ။ 1029842 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = အောက်လာ(ခမီး) |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = အောက်လာ(ခမီး) တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ် |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = [[Auk Lar]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 20.72696 |longEW = E |longd = 92.89927 |P-code = 196898 }} '''အောက်လာရွာ(ခမီး)''' သည် ကျောက်တော်ကျော်မြို့နယ် ယိုးချောင်း လက်ယာဘက် ပန်းဖဲချောင်းဖျား တွင် တည်ရှိသော [[ခမီးလူမျိုး]] ကျေးရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ အိမ်ခြေ ၃၀၀ ကျော် သည်။ ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] i3ifo1ouw2f55idx2r6uv4vmdv7j021 0 47673 1029800 1029128 2026-05-05T22:20:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029800 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | body = {{Air force|Myanmar}} | post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Air Force) flag of Myanmar.svg | flagsize = 180px | flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)၏ အလံတော် | flagborder = yes | image = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ​[[ထွန်းဝင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|04|21|ds=yes}} | residence = တပ်မ​တော် အရာရှိကြီးများ အိမ်ရာ၊ ကကန၊ နေပြည်တော် | seat = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | department = {{abbr|ကက(လေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)}} | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | appointer = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | member_of = ကာကွယ်ရေးဌာန​ကောင်စီ | reports_to = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | deputy = [[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(​လေ)]] | first = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး [[စောရှီးရှိုး]] | precursor = ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်) | formation = {{Start date and age|1947|12|11|df=yes|p=yes}} | unofficial_names =​ လေချုပ်၊ လေချုပ်ကြီး | footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = [[File:16. Myanmar Air Force GEN.png|50px]]<br>လေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး }} '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ({{langx|en|Commander-in-Chief (Air)}}) သည် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကိုသာ ခန့်အပ်သော အဆင့်အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး၊ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၃-၁၇၄ |isbn=}}</ref> ဤရာထူးခန့်အပ်ခံရသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ရှိသူ ပြန်တမ်းဝင် လေတပ်အရာရှိသည် ရာထူးအားလက်ခံရယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရသည်။ ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက်<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref>{{rp|၁၂၈}} ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထို ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929]{{Dead link|date=May 2026 }} The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> လက်ရှိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ [[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း - ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်မောင်ကျော် လေချုပ်တာဝန်ကအနားပေးခံရ - ဘီဘီစီ မြန်မာ {{!}} အထူးသတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရ သတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရခေါင်းစဉ် သတင်း {{!}}မြန်မာသတင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-59819021 |website=BBC News မြန်မာ |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my-MM}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့လေတပ်မတော် ၏ အကြီးအကဲမှာ '''လေတပ်ဦးစီးမှူး''' ('''Commanding Officer, Burma Air Force''') ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ '''လေတပ်ဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Air Staff''') ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် သည် '''ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေတပ်)''' ('''Vice Chief of Staff (Air)''') ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ('''Commander-in-Chief (Air)''') အဖြစ်​ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="DSR89"/> == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ စာရင်း == {|class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center;" ! style="background:#efefef;" | စဉ် ! style="background:#efefef;" | ဓာတ်ပုံ ! style="background:#efefef;" | ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="background:#efefef;" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="background:#efefef;" | စတင်ရက် ! style="background:#efefef;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#efefef;" | တာဝန်သက်တမ်းကာလ ! style="background:#efefef;" | မှတ်ချက် ! ကိုးကား |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | လေတပ်ဦးစီးမှူး<ref name="T4"/> |- | ၁။ | | လေ ၁၀၂၀ | style="text-align: left;" | [[ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[စောရှီးရှိုး]] | ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | ''{{age in years and days|1947|12|15|1948|5|8}}'' | | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/air-force-b-1/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |trans-title=Individuals who have served as the Vice Chief of Staff (Air)/ Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=Defence Services Museum |publisher=Defence Services (Army, Navy, Air Force) News Techonlogy Department |access-date=22 April 2026}}</ref> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | လေတပ်ဦးစီးချုပ်<ref name="T4"/> |- | (၁) | | လေ ၁၀၂၀ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စောရှီးရှိုး | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | ''{{age in years and days|1948|5|8|1949|2|8}}'' | style="text-align: left;" | <small>[[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်သည့်အပြင် ကရင်ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် အငြိမ်းစားပေးခံခဲ့ရသည်။</small> | <ref name=DCDSM/> |- | ၂။ | | လေ ၁၀၀၉ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သူရ အက်စ်ဂျေခင် | ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀ | {{age in years and days|1949|2|23|1950|6|15}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၃။ | | လေ ၁၀၀၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ် | ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀ | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | ''{{age in years and days|1950|6|15|1955|9|28}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်)<ref name="T4"/> |- | (၃) | | လေ ၁၀၀၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ် | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃ | ''{{age in years and days|1955|9|28|1963|11|26}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | လေ ၁၀၄၂ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[သောင်းဒန်]] | ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃ | ၇ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1963|11|27|1974|3|7}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | | လေ ၁၀၄၇ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်]] သူရစောဖြူ | ၈ မတ် ၁၉၇၄ | ၁၈ မတ် ၁၉၈၀ | {{age in years and days|1974|3|8|1980|3|18}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | | လေ ၁၀၅၉ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ် ကိုကြီး | ၁၉ မတ် ၁၉၈၀ | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | {{age in years and days|1980|3|19|1985|11|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | | လေ ၁၁၂၇ | style="text-align: left;" | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] တင်ထွန်း | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | ''{{age in years and days|1985|11|14|1989|5|10}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)<ref name="DSR89"/> |- | (၇) | | လေ ၁၁၂၇ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | ''{{age in years and days|1989|5|10|1992|2|5}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | လေ ၁၁၉၃ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | {{age in years and days|1992|2|5|1995|6|15}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | လေ ၁၃၀၂ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ငွေ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | {{age in years and days|1995|6|15|1997|11|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | | လေ ၁၃၃၄ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်သန်း | ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁ | {{age in years and days|1997|11|15|2001|7|13}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | | လေ ၁၅၈၁ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ် မြင့်ဆွေ | ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁ | ၂ မေ ၂၀၀၂ | {{age in years and days|2001|7|13|2002|5|2}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၂။ | [[File:Myat Hein.jpg|80px]] | လေ ၁၆၈၂ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[မြတ်ဟိန်း]] | ၁၈ မေ ၂၀၀၂ | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | {{age in years and days|2002|5|18|2013|2|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၃။ | | လေ ၁၇၅၄ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ခင်အောင်မြင့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ခင်အောင်မြင့်]] | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | {{age in years and days|2013|2|14|2018|1|2}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၄။ | [[File:General Maung Maung Kyaw.jpg|80px]] | လေ ၁၉၂၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်ကျော်]] | ၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | {{age in years and days|2018|1|3|2022|1|9}} | style="text-align: left;" | ရာထူးမှအနားပေးခံရသည်။<small><ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော် ရာထူးမှ အနားပေးခံရ|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/11/248837.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၂ |date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref></small> | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၅။ | | လေ ၁၉၈၂ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] | ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2022|1|10|2026|4|10}} | style="text-align: left;" | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]]အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- style="background:#F5FFFA;" | ၁၆။ | | လေ ၂၁၃၀ | style="text-align: left;" | '''[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]]''' | ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{age in years and days|2026|4|21}} | <ref name=DCDSM/><ref name=BBC21426>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |author=<!-- not stated --> |date=21 April 2026 |title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း လေချုပ်ဖြစ်လာ |trans-title=General Tun Win has become the Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- |} ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (လေ)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (လေ)|-ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] 2jv4f9fpvfrrotlbu07y99r3x0q16bo 0 54991 1029809 1023378 2026-05-06T03:15:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029809 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation | name= ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း | image=File:Toulouse-Lautrec Prostitutes DMA.jpg | caption=''Femmes de Maison'', painting by [[Henri de Toulouse-Lautrec]], {{Circa|1893{{mdash}}1895}} | synonyms= <!--There is a consensus that this article should NOT include synonyms. Please discuss on talk page and gain consensus before adding any. --> <!------------Details-------------------> | type= | activity_sector= [[လိင်လုပ်ငန်း]] | competencies= | formation= | employment_field= [[လိင်အလုပ်]] | related_occupation=အဖော်အချွတ်သမား၊ ညစ်ညမ်းကား သရုပ်ဆောင်၊ လိင်လုပ်သား }} '''ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း'''သည် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုပြုလုပ်ခြင်း]]အတွက် [[ငွေကြေး]]လက်ခံသော လိင်လုပ်ငန်းအမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Prostitution – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/prostitution |access-date=19 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prostitution Law & Legal Definition |publisher=US Legal |url=http://definitions.uslegal.com/p/prostitution |access-date=19 March 2013}}</ref> "လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု" ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားပြီး၊ ဖောက်သည်နှင့် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထိတွေ့မှုလိုအပ်သော လှုပ်ရှားမှု (ဥပမာ- [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]၊ [[မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]၊ [[မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း#လက်ဖြင့်_လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လက်ဖြင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျေနပ်မှုပေးခြင်း]]၊ [[ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] စသည်) ဟု မကြာခဏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|title=What counts as prostitution?|access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513130308/https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|url-status=dead}}</ref> ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထိတွေ့ရန် လိုအပ်ချက်သည် [[ကူးစက်ရောဂါများ]] ကူးစက်နိုင်သည့် အန္တရာယ်ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် '''လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ'''၊ '''စီးပွားဖြစ် လိင်ဆက်ဆံခြင်း''' သို့မဟုတ် ဘန်းစကားဖြင့် '''ချိတ်ဆက်ခြင်း''' (hooking) ဟု ဖော်ပြကြသည်။ ၎င်းကို အင်္ဂလိပ်စကားပြောလောကတွင် "ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း" ဟု ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်းဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။{{sfn|Flowers|1998|p=5}}<ref>{{Cite news |last=Forrest Wickman |date=6 March 2012 |title=Rush Limbaugh calls Sandra Fluke a "prostitute": Is prostitution really the world's oldest profession? |newspaper=[[Slate (magazine)|Slate]] |url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2012/03/rush_limbaugh_calls_sandra_fluke_a_prostitute_is_prostitution_really_the_world_s_oldest_profession_.html |access-date=4 February 2016}}</ref> ဤနယ်ပယ်တွင် အလုပ်လုပ်သူတစ်ဦးကို အများအားဖြင့် '''ပြည့်တန်ဆာ''' သို့မဟုတ် ''[[လိင်လုပ်သား]]''ဟု ခေါ်ဆိုသော်လည်း၊ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်သူများကို ရည်ညွှန်းရန်အတွက် hooker နှင့် whore ကဲ့သို့သော အခြားစကားလုံးများကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် အသုံးအနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ပြည့်တန်ဆာအများစုမှာ အမျိုးသမီးများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဖောက်သည်များမှာ အမျိုးသားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=There Are 42 Million Prostitutes In The World, And Here's Where They Live |url=https://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1 |access-date=15 September 2022 |website=[[Business Insider]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2015 |title=There The prostitution statistics you have to know |url=https://sex-crimes.laws.com/prostitution/prostitution-statistics |access-date=15 September 2022 }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ရှိပြီး ၎င်း၏ တရားဝင်အခြေအနေမှာ တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ ကွဲပြားသည် (တစ်ခါတစ်ရံတွင် နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်း၌ပင် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားသည်)။ ကိစ္စအများစုတွင် ၎င်းသည် အရေးယူသည့် ရာဇဝတ်မှု၊ အရေးမယူသည့် ရာဇဝတ်မှု၊ ရာဇဝတ်မှုအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ထားသော လုပ်ဆောင်ချက်၊ တရားဝင်သော်လည်း စည်းမျဉ်းမရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်၊ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ]]၊ အဝတ်အစားချွတ်ပြခြင်းနှင့် ကာမစိတ်နိုးကြွစေသော အကတို့နှင့်အတူ လိင်လုပ်ငန်း၏ ကဏ္ဍခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည့်တန်ဆာခန်းများသည် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းအတွက် သီးသန့်ရည်ရွယ်ထားသော နေရာများဖြစ်သည်။ အဖော်လိုက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းတွင်၊ လိင်ဆက်ဆံမှုကို ဖောက်သည်၏ နေအိမ် သို့မဟုတ် ဟိုတယ်အခန်း (out-call ဟု ရည်ညွှန်းသည်) တွင် သို့မဟုတ် အဖော်လိုက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၏ နေအိမ် သို့မဟုတ် ထိုကိစ္စအတွက် အဖော်လိုက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူက ငှားရမ်းထားသော ဟိုတယ်အခန်း (in-call) တွင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အခြားပုံစံတစ်ခုမှာ လမ်းဘေးပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ Fondation Scelles ၏ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ပြည့်တန်ဆာ သန်း ၄၂ သန်းခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာအနှံ့ နေထိုင်ကြသည် (သို့သော် အာရှအလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကဒေသအများစုတွင် အချက်အလက်များ မရှိသော်လည်း၊ ထိုကျယ်ပြန့်သောဒေသရှိ လေ့လာခဲ့သောနိုင်ငံများသည် ထိပ်တန်း လိင်ခရီးသွားလုပ်ငန်းများအဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ခံရသည်)။<ref>{{Cite web |last=Gus Lubin |date=17 January 2012 |title=There Are 42 Million Prostitutes in the World, And Here's Where They Live |url=http://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1 |access-date=14 December 2015 |website=Business Insider}}</ref> ခန့်မှန်းချက်များအရ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းမှ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် နှစ်စဉ်ရရှိသော ဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၁၀၀ ကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Prostitution Market Value |date=25 March 2010 |url=http://www.havocscope.com/activities/prostitution/ |access-date=22 May 2010 |archive-date=22 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/ }} This Business Insider article is citing this report (https://www.fondationscelles.org/pdf/current-assessment-of-the-state-of-prostitution-2013.pdf{{Dead link|date=April 2026 }}) by Fondation Scelles which is an anti human trafficking organization</ref> ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းနှင့် ဥပဒေ၏ အနေအထားမှာ ကွဲပြားသော အမြင်များကို ထင်ဟပ်လျက် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ အချို့က ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို အမျိုးသမီးများနှင့်<ref>{{Cite web |last=Meghan Murphy |date=12 December 2013 |title=Prostitution by Any Other Name Is Still Exploitation |url=https://www.vice.com/en/article/decriminalizing-prostitution-may-not-be-the-answer/ |access-date=4 February 2016 |website=VICE}}</ref> ကလေးသူငယ်များအပေါ် ခေါင်းပုံဖြတ်အမြတ်ထုတ်ခြင်း<ref>{{Cite web |last=Malika Saada Saar |date=29 July 2015 |title=The myth of child prostitution |url=http://www.cnn.com/2015/07/29/opinions/saar-child-trafficking-united-states/ |access-date=4 February 2016 |website=CNN}}</ref> သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ခြင်းပုံစံတစ်မျိုးအဖြစ် ရှုမြင်ကြပြီး၊ ၎င်းသည် လူကုန်ကူးမှုအတွက် သားကောင်များ ရရှိနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Carol Tan |date=2 January 2014 |title=Does legalized prostitution increase human trafficking? |url=http://journalistsresource.org/studies/international/human-rights/legalized-prostitution-human-trafficking-inflows |access-date=4 February 2016 |website=Journalist's Resource}}</ref><ref name="Cho1" /> ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ဝေဖန်သူအချို့သည် လိင်ရောင်းချခြင်းကို ရာဇဝတ်မှုအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ပြီး လိင်ဝယ်ယူခြင်းကို တရားမဝင်ဖြစ်စေသည့် "နော်ဒစ် မော်ဒယ်" (Nordic model) ကို ထောက်ခံကြသည်။ ဤချဉ်းကပ်မှုကို [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]၊ [[အိုက်စလန်နိုင်ငံ|အိုက်စလန်]]၊ [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ|အိုင်ယာလန်]]၊<ref>{{Cite web |last=(eISB) |first=electronic Irish Statute Book |title=Amendment of Act of 1993 |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/2017/act/2/section/25/enacted/en/html#sec25 |access-date=2017-05-14 |website=www.irishstatutebook.ie |language=en}}</ref> [[မြောက်အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ|မြောက်အိုင်ယာလန်]]၊ [[နော်ဝေနိုင်ငံ|နော်ဝေ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]နှင့် [[ဆွီဒင်နိုင်ငံ]]တို့ကလည်း ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ အခြားသူများကမူ လိင်လုပ်ငန်းကို လူတစ်ဦးက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာပြုမူမှုများကို ငွေကြေးဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည့် တရားဝင်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့]]သည် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို ရာဇဝတ်မှုအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ရန် တောင်းဆိုနေသည့် ထင်ရှားသောအဖွဲ့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="amnesty.org">[https://www.amnesty.org/en/qa-policy-to-protect-the-human-rights-of-sex-workers/ Q&A: policy to protect the human rights of sex workers]. Amnesty International. Retrieved 23 November 2017.</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း]] [[ကဏ္ဍ:တရားမဝင် အလုပ်အကိုင်များ]] [[ကဏ္ဍ:လိင်မှုကိစ္စနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:လူသား ဖိုမလက္ခဏာ]] [[ကဏ္ဍ:လိင်လုပ်ငန်း]] t3luydedlr8cz2q5z0xjecqvnp4gimp 0 57191 1029880 739310 2026-05-06T08:08:01Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029880 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name = ရှမ်းပြည်နယ်အလံတော် | Image = Flag of the Shan State.svg | Use = ပြည်နယ်အလံနှင့် အရပ်သားသုံးအလံ | Symbol = {{FIAV|normal}} | Proportion = ၂:၃ | Adoption = ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၇ | Design = အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အနီ သုံးရောင်ပါဝင်ပြီး အလယ်၌ အဖြူရောင်လပုံ ပါဝင်သည် }} '''ရှမ်းပြည်နယ်အလံ''' ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]] သဘောတူညီချက်များအရ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ ကိုယ်ပိုင်အလံအဖြစ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ အလံတွင်ပါရှိသည့် အဝါရောင်မှာ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းတိုင်းရင်းသား]]များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အစိမ်းရောင်မှာ ရှမ်းကုန်းမြေတွင် နေထိုင်သည့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ စိုက်ပျိုးရေးကောင်းမွန်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး အနီရောင်မှာ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အလယ်ရှိ အဖြူရောင်မှာ အနာဂတ်ရှမ်းပြည်နယ် တည်ငြိမ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sca-uk.org.uk/?about-shan#shan_culture|title=About Shan|publisher=Shan Culture Association - UK|accessdate=စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၁၅|archivedate=10 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710013229/http://www.sca-uk.org.uk/?about-shan#shan_culture}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်|အလံ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံများ]] {{Myanmar-stub}} a4sddkijzp8l248jv4lfl3nil9qokv0 0 63421 1029828 953646 2026-05-06T04:30:20Z ~2026-25862-19 142117 /* */ 1029828 wikitext text/x-wiki {{for|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ခင်မောင်ဦး|ဗိုလ်တာရာ}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ခင်မောင်ဦး | native_name = ဘူးရယ် | native_name_lang = my | honorific-suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = |order=[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | term_start = ၁ ​ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | predecessor = ကိုယ်တိုင် {{small|(ပစက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} | successor = [[ဇော်မျိုးတင်]] <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/224947|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးစိုးသိန်းနှင့် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဇော်မျိုးတင်တို့အား ခန့်အပ်}}</ref> | president = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | order2 = ကယားပြည်နယ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ | office2 = | term_start2 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end2 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | predecessor2 = ရာထူးစတင် | successor2 = ကိုယ်တိုင် {{small|(ဝန်ကြီးချုပ်)}} | order3 = [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | office3 = | term_start3 = ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | term_end3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor3 = ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြင့် ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖအစိုးရ]]) | successor3 = [[အယ်လ်ဖောင်းရှို]] | order4 = [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | office4 = | term_start4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor4 = ရာထူးစတင် | successor4 = အေးရွှေ | constituency3 = | majority3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက် <!-- {{Death date and age|1951|2025|3|15}} --> | death_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = | nationality = | party = [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂၀၁၇ - ၂၀၂၀) | otherparty = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂၀၁၀ - ၂၀၁၅) | spouse = ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဆွေ | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | education = | alma_mater =စစ်တက္ကသိုလ် | occupation = | profession = | known_for = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | signature = | signature_alt = | website = |appointer=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|honorific prefix=ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဦး|allegiance={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|rank={{flagicon image| 11._Myanmar_Air_Force_LTCOL.png}} ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|branch={{air force|Myanmar}}|constituency4=ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)|president3=သိန်းစိန်}} '''ဦးခင်​မောင်ဦး'''သည် [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပထမအကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာကာ ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]ဖွဲ့သောအခါ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်​နေ့တွင် အနားယူခဲ့သည်။<ref name="ebo">{{cite web|url=https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf|title=NOMINATIONS OF CHIEF MINISTERS FOR REGIONS AND STATES|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၁|work=Euro-Burma Office|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073213/https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13840|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၈ / ၂၀၂၁ ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၉ ရက် (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/16369|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၈ / ၂၀၂၂}}</ref> == ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခြင်း == === ၂၀၁၀ ခုနှစ် === ဦးခင်မောင်ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ဝင်အဖြစ်ဖြင့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ဘောလခဲမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် (၁) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php|title=Karenni State MPs|work=Alternative Asean Network on Burma|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304031901/http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php}}</ref> ၂၀၁၅ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၏ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးနှင့် ဗမာတိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="wl">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html|title=USDP chief and ministers resign in Kayah State|last=ဝလုံး|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|work=မြန်မာတိုင်းမ်|accessdate=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192621/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html}}</ref> ၂၀၁၅ ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦးခင်မောင်ဦးအား ပါတီစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]အတွက် ပါတီ၏ မူဝါဒများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="wl"/> === ၂၀၁၅ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) မှနေ၍ ထပ်မံဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်မရခဲ့ဘဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ခေတ္တအနားယူပြီး [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]သို့  ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ === ၂၀၂၀ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး လွိုင်ကော်ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) မှနေ၍ ဝင်ပြိုင်ရာတွင်လည်း ရွေးချယ်မခံရဘဲ ရှုံးနိမ့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/403255|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းကြေညာ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဝင်ပြိုင်မည်|work=DVB Burmese|access-date=၆ ဇွန်၂၀၂၃|date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ နုတ်ထွက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/|title=ဦးခင်မောင်ဦး(ခ)ဘူးရယ် က KySDP ကနေ နုတ်ထွက်ထားသူဟုကြေညာချက်ထုတ်ပြန်|work=Kantarawaddy Time|access-date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606105047/https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း == ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှုကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက် ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ အစား ကကားပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-aminamtt102021-1382-khunc|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်(၁၀/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|publisher=Myanmar Digital News|accessdate=21 August 2025}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဦးခင်မောင်ဦးသည် အငြိမ်းစား တပ်မတော်(လေ) တိုက်လေယာဉ်မှူး အရာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းအမှတ်စဉ်(၁၄) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ကာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ထိ တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == ဦးခင်မောင်ဦးသည် လွိုင်ကော်မြို့ ဇာတိ ကယားတိုင်းရင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးခင်မောင်ဦး၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဒင်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်က ကရင်နီပြည်သူ့ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878|title=ဒီမိုကရေစီ အစိုးရတွင်လည်း မဆလလူကြီးများ၏ သားသမီးများသာ ရာထူးကြီးများ ရယူထား|last=ဇေသူ|date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|work=Tomorrow|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=9 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709213710/http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|MISSING| }} [[Category:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 8vrbs2zr1llcvlf36rjzx6ahlaz4jbn 1029848 1029828 2026-05-06T06:13:27Z Salai Rungtoi 22844 [[Special:Contributions/~2026-25862-19|~2026-25862-19]] ([[User talk:~2026-25862-19|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1029828|1029828]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1029848 wikitext text/x-wiki {{for|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ခင်မောင်ဦး|ဗိုလ်တာရာ}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ခင်မောင်ဦး | native_name = ဘူးရယ် | native_name_lang = my | honorific-suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = |order=[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | term_start = ၁ ​ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | predecessor = ကိုယ်တိုင် {{small|(ပစက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} | successor = [[ဇော်မျိုးတင်]] <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/224947|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးစိုးသိန်းနှင့် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဇော်မျိုးတင်တို့အား ခန့်အပ်}}</ref> | president = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | order2 = ကယားပြည်နယ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ | office2 = | term_start2 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end2 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | predecessor2 = ရာထူးစတင် | successor2 = ကိုယ်တိုင် {{small|(ဝန်ကြီးချုပ်)}} | order3 = [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | office3 = | term_start3 = ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | term_end3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor3 = ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြင့် ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖအစိုးရ]]) | successor3 = [[အယ်လ်ဖောင်းရှို]] | order4 = [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | office4 = | term_start4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor4 = ရာထူးစတင် | successor4 = အေးရွှေ | constituency3 = | majority3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = | nationality = | party = [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂၀၁၇ - ၂၀၂၀) | otherparty = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂၀၁၀ - ၂၀၁၅) | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | education = | alma_mater =စစ်တက္ကသိုလ် | occupation = | profession = | known_for = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | signature = | signature_alt = | website = |appointer=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|honorific prefix=ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဦး|allegiance={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|rank={{flagicon image| 11._Myanmar_Air_Force_LTCOL.png}} ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|branch={{air force|Myanmar}}|constituency4=ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)|president3=သိန်းစိန်}} '''ဦးခင်​မောင်ဦး'''သည် [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပထမအကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာကာ ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]ဖွဲ့သောအခါ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်​နေ့တွင် အနားယူခဲ့သည်။<ref name="ebo">{{cite web|url=https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf|title=NOMINATIONS OF CHIEF MINISTERS FOR REGIONS AND STATES|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၁|work=Euro-Burma Office|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073213/https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13840|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၈ / ၂၀၂၁ ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၉ ရက် (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/16369|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၈ / ၂၀၂၂}}</ref> == ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခြင်း == === ၂၀၁၀ ခုနှစ် === ဦးခင်မောင်ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ဝင်အဖြစ်ဖြင့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ဘောလခဲမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် (၁) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php|title=Karenni State MPs|work=Alternative Asean Network on Burma|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304031901/http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php}}</ref> ၂၀၁၅ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၏ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးနှင့် ဗမာတိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="wl">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html|title=USDP chief and ministers resign in Kayah State|last=ဝလုံး|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|work=မြန်မာတိုင်းမ်|accessdate=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192621/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html}}</ref> ၂၀၁၅ ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦးခင်မောင်ဦးအား ပါတီစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]အတွက် ပါတီ၏ မူဝါဒများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="wl"/> === ၂၀၁၅ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) မှနေ၍ ထပ်မံဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်မရခဲ့ဘဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ခေတ္တအနားယူပြီး [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]သို့  ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ === ၂၀၂၀ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး လွိုင်ကော်ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) မှနေ၍ ဝင်ပြိုင်ရာတွင်လည်း ရွေးချယ်မခံရဘဲ ရှုံးနိမ့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/403255|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းကြေညာ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဝင်ပြိုင်မည်|work=DVB Burmese|access-date=၆ ဇွန်၂၀၂၃|date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ နုတ်ထွက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/|title=ဦးခင်မောင်ဦး(ခ)ဘူးရယ် က KySDP ကနေ နုတ်ထွက်ထားသူဟုကြေညာချက်ထုတ်ပြန်|work=Kantarawaddy Time|access-date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606105047/https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း == ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှုကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက် ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ အစား ကကားပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-aminamtt102021-1382-khunc|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်(၁၀/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|publisher=Myanmar Digital News|accessdate=21 August 2025}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဦးခင်မောင်ဦးသည် အငြိမ်းစား တပ်မတော်(လေ) တိုက်လေယာဉ်မှူး အရာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းအမှတ်စဉ်(၁၄) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ကာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ထိ တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == ဦးခင်မောင်ဦးသည် လွိုင်ကော်မြို့ ဇာတိ ကယားတိုင်းရင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးခင်မောင်ဦး၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဒင်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်က ကရင်နီပြည်သူ့ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878|title=ဒီမိုကရေစီ အစိုးရတွင်လည်း မဆလလူကြီးများ၏ သားသမီးများသာ ရာထူးကြီးများ ရယူထား|last=ဇေသူ|date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|work=Tomorrow|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=9 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709213710/http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|MISSING| }} [[Category:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 34xfucl50r1duw7nghx7ec0ie4hwyui 1029849 1029848 2026-05-06T06:14:21Z Salai Rungtoi 22844 1029849 wikitext text/x-wiki {{for|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ခင်မောင်ဦး|ဗိုလ်တာရာ}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ခင်မောင်ဦး | native_name = ဘူးရယ် | native_name_lang = my | honorific-suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = |order=[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | term_start = ၁ ​ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | predecessor = ကိုယ်တိုင် {{small|(ပစက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} | successor = [[ဇော်မျိုးတင်]] <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/224947|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးစိုးသိန်းနှင့် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဇော်မျိုးတင်တို့အား ခန့်အပ်}}</ref> | president = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | order2 = ကယားပြည်နယ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ | office2 = | term_start2 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end2 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | predecessor2 = ရာထူးစတင် | successor2 = ကိုယ်တိုင် {{small|(ဝန်ကြီးချုပ်)}} | order3 = [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | office3 = | term_start3 = ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | term_end3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor3 = ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြင့် ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖအစိုးရ]]) | successor3 = [[အယ်လ်ဖောင်းရှို]] | order4 = [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | office4 = | term_start4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor4 = ရာထူးစတင် | successor4 = အေးရွှေ | constituency3 = | majority3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = | nationality = | party = [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (၂၀၁၇ - ၂၀၂၀) | otherparty = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂၀၁၀ - ၂၀၁၅) | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | education = | alma_mater =စစ်တက္ကသိုလ် | occupation = | profession = | known_for = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | signature = | signature_alt = | website = |appointer=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|appointer2=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|honorific prefix=ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဦး|allegiance={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|rank={{flagicon image| 11._Myanmar_Air_Force_LTCOL.png}} ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|branch={{air force|Myanmar}}|constituency4=ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)|president3=သိန်းစိန်}} '''ဦးခင်​မောင်ဦး (ခ)''' '''ဘူးရယ်''' သည် [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပထမအကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာကာ ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]ဖွဲ့သောအခါ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်​နေ့တွင် အနားယူခဲ့သည်။<ref name="ebo">{{cite web|url=https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf|title=NOMINATIONS OF CHIEF MINISTERS FOR REGIONS AND STATES|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၁|work=Euro-Burma Office|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073213/https://euroburmaoffice.s3.amazonaws.com/filer_public/d0/3c/d03c1d3e-4a98-4dc5-b2d9-966e3ec1ccd1/pm_no_7_-_22-02-11.pdf}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13840|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၁၅၈ / ၂၀၂၁ ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၉ ရက် (၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/16369|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၈ / ၂၀၂၂}}</ref> == ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခြင်း == === ၂၀၁၀ ခုနှစ် === ဦးခင်မောင်ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ဝင်အဖြစ်ဖြင့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ဘောလခဲမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် (၁) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php|title=Karenni State MPs|work=Alternative Asean Network on Burma|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304031901/http://www.altsean.org/Research/Parliament%20Watch/Legislative/Local%20Parliaments/MPs/Karenni%20State.php}}</ref> ၂၀၁၅ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၏ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးနှင့် ဗမာတိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="wl">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html|title=USDP chief and ministers resign in Kayah State|last=ဝလုံး|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|work=မြန်မာတိုင်းမ်|accessdate=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192621/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/15521-usdp-chief-and-ministers-resign-in-kayah-state.html}}</ref> ၂၀၁၅ ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦးခင်မောင်ဦးအား ပါတီစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]အတွက် ပါတီ၏ မူဝါဒများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="wl"/> === ၂၀၁၅ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) မှနေ၍ ထပ်မံဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်မရခဲ့ဘဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ခေတ္တအနားယူပြီး [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]သို့  ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ === ၂၀၂၀ ခုနှစ် === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် [[ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး လွိုင်ကော်ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) မှနေ၍ ဝင်ပြိုင်ရာတွင်လည်း ရွေးချယ်မခံရဘဲ ရှုံးနိမ့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/403255|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းကြေညာ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဝင်ပြိုင်မည်|work=DVB Burmese|access-date=၆ ဇွန်၂၀၂၃|date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ နုတ်ထွက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/|title=ဦးခင်မောင်ဦး(ခ)ဘူးရယ် က KySDP ကနေ နုတ်ထွက်ထားသူဟုကြေညာချက်ထုတ်ပြန်|work=Kantarawaddy Time|access-date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606105047/https://www.kantarawaddytimes.org/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%80-kysdp-%E1%80%80/}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း == ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှုကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက် ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ အစား ကကားပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-aminamtt102021-1382-khunc|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်(၁၀/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|publisher=Myanmar Digital News|accessdate=21 August 2025}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဦးခင်မောင်ဦးသည် အငြိမ်းစား တပ်မတော်(လေ) တိုက်လေယာဉ်မှူး အရာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းအမှတ်စဉ်(၁၄) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ကာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ထိ တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == ဦးခင်မောင်ဦးသည် လွိုင်ကော်မြို့ ဇာတိ ကယားတိုင်းရင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးခင်မောင်ဦး၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဒင်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်က ကရင်နီပြည်သူ့ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878|title=ဒီမိုကရေစီ အစိုးရတွင်လည်း မဆလလူကြီးများ၏ သားသမီးများသာ ရာထူးကြီးများ ရယူထား|last=ဇေသူ|date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|work=Tomorrow|accessdate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၅|archivedate=9 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709213710/http://tomorrow.com.mm/?q=articles%2F878}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|MISSING| }} [[Category:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] rmopwrutwq55nrku57p5c3bkvqnkccm 2 68432 1029827 949326 2026-05-06T04:28:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029827 wikitext text/x-wiki [[File:Dharma Wheel.gif|40px|center]] <center><font color="blue" size="+1"><b>ဟန္ဒဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမိဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ၊ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။</b></font><br><font color="red">- ဂေါတမဗုဒ္ဓ</font></center> <div style="width:35%; float:left;height:3px; background:#00000000;"></div> <div style="width:30%; float:left;height:3px; background:#FFFF00;"></div> <div style="width:35%; float:left;height:3px; background:#00000000;"></div> <br> {{special:impact/ခင်မောင်မောင်လွင်}} chq4mt2ty0lvxkcibuwjf4ei693k457 1029835 1029827 2026-05-06T04:39:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029835 wikitext text/x-wiki [[File:Dharma Wheel.gif|40px|center]] <center><font color="blue" size="+1"><b>ဟန္ဒဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမိဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ၊ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။</b></font><br><font color="red">- ဂေါတမဗုဒ္ဓ</font></center> <div style="width:35%; float:left;height:3px; background:#00000000;"></div> <div style="width:30%; float:left;height:3px; background:#FFFF00;"></div> <div style="width:35%; float:left;height:3px; background:#00000000;"></div> <br> lun981tysatblqjw1mu4t3l590t9t46 0 78657 1029845 959597 2026-05-06T05:55:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029845 wikitext text/x-wiki [[File:World Population.svg|thumb|upright=1.36|ကမ္ဘာ့လူဦးရေပြ မြေပုံ]] [[File:World population percentage.png|thumb|right|နိုင်ငံအလိုက် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ရာခိုင်နှုန်း]] ဤသည်မှာ လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေဒေသများ စာရင်း ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေဒေသများ ပါဝင်ပြီး အချို့သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများကို ISO စံညွှန်း [[ISO 3166-1]] အရ ထည့်သွင်းပြုစုထားသည်။ ထို့အပြင် ISO 3166-1 တွင် မပါဝင်သည့် အချို့သော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအသိအမှတ်ပြုနယ်မြေများလည်း ပါဝင်သည်။ ==နည်းလမ်း== ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်သော အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးရရှိသည့် နိုင်ငံတော်အဆင့် သန်းခေါင်စာရင်းများ၊ ခန့်မှန်းစာရင်းများမှ အခြေခံထားသည်။<ref>{{cite journal | url=http://www.economist.com/node/18651512 | title=China's Population: The Most Surprising Demographic Crisis |journal=The Economist |year=2013}}</ref> တရားဝင်စာရင်းမရနိုင်ပါက ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးဌာန၊ လူဦးရေဌာနခွဲ၏ ၂၀၁၇ ခန့်မှန်းစာရင်းများအပေါ် အခြေပြုထားသည်။<ref name="unpop">{{cite web | url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ | title=World Population Prospects 2017}}</ref> နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီတွင် ဤအချက်အလက်များကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြင်ဆင်ထိန်းချုပ်ခြင်း မရှိသည့်အတွက် နှိုင်းယှဉ်မှုရလဒ်များသည် ကောက်ချက်လွဲမှားနေနိုင်သည်။ အလားတူ နိုင်ငံများအားလုံး၏ အချက်အလက် စုစုပေါင်းသည် ကမ္ဘာ့ စုစုပေါင်းအချက်အလက်များနှင့်လည်း ကိုက်ညီမနေနိုင်ပါ။ ဤစာရင်းတွင် [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] ကဲ့သို့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံမဟုတ်သည်များ၊ [[အန္တာတိကတိုက်]]ကဲ့သို့ အမြဲတမ်းလူနေထိုင်မှု မရှိသော လွတ်လပ်သည့် နယ်မြေဒေသများ မပါဝင်ပါ။ == လူဦးရေ အလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ == <!-- တည်းဖြတ်မှု မပြုလုပ်မီ ကျေးဇူးပြု၍ သေချာစွာ ဖတ်ရှုပါ! နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေအား ပြင်ဆင်မွမ်းမံမည် ဆိုပါက ယင်း၏ နောက်ရှိ ("ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ ရာခိုင်နှုန်း" အကွက်) တွင်လည်း တူညီသည့် ကိန်းဂဏန်းဖြင့် ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်ပေးပါ။ --> မှတ်ချက်။ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အမှီအခိုနယ်မြေများနှင့် မဲဆန္ဒနယ်နိုင်ငံများကို ''စာလုံးစောင်း''ဖြင့် ပြထားသည်။ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- !data-sort-type="number"|အဆင့်!!နိုင်ငံ<br>(သို့ အမှီအခိုနယ်မြေ)!!လူဦးရေ!!ရက်စွဲ!!ကမ္ဘာ့လူဦးရေ<br />ရာခိုင်နှုန်း!!class="unsortable"| ရင်းမြစ် |- |၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} |{{data India|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data India, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://censusindia.gov.in Official population clock] |- |၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တရုတ်နိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များသည် တရုတ်ပြည်မကြီးအတွက် ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ အထူးအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများဖြစ်သော ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ မပါဝင်ပါ။</ref> |{{data China|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data China, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://data.stats.gov.cn/ Official population clock] |- |၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">ပြည်နယ် ၅၀ နှင့် [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ|ကိုလံဘီယာ ခရိုင်]]ရှိ လူဦးရေ ဖြစ်သည်။</ref> |{{data United States|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data United States, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/popclock/ Official population clock] |- |၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}} |၂၉၃,၉၉၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 263991000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |၅ | style="text-align:left;" |{{flaglist|နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ}} |၂၂၉,၈၈၆,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 190886000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |၆ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၂၂၈,၈၈၆,၀၀၀ | style="text-align:left;" |[http://www.pwd.punjab.gov.pk/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230956/https://pwd.punjab.gov.pk/ |date=2 May 2019 }} | | |- |၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘရာဇီးနိုင်ငံ}} |{{data Brazil|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Brazil, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html Official population clock] |- |၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}} |{{data Bangladesh|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Bangladesh, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Official population clock] |- |၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ရုရှားနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု"> [[ကရိုင်းမီးယား ကျွန်းဆွယ်]] နှင့် [[ဆီပတ်စတိုပိုမြို့]] တို့ အပါအဝင်</ref> |၁၄၆,၈၀၄,၃၇၂ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 146804372/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2017.xls Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605235655/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2017.xls |date=5 June 2019 }} |- |၁၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျပန်နိုင်ငံ}} |၁၂၆,၇၄၀,၀၀၀ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 126740000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly provisional estimate] |- |၁၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ}} |၁၂၃,၅၁၈,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 123518000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Proyecciones/Datos/Bases_de_Datos/Indicadores_demograficos/CSV/baseindidemMX.csv Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622010809/http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Proyecciones/Datos/Bases_de_Datos/Indicadores_demograficos/CSV/baseindidemMX.csv |date=22 June 2017 }} |- |၁၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}} |{{data Philippines|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Philippines, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://rpo3.popcom.gov.ph/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915090120/http://rpo3.popcom.gov.ph/ |date=15 September 2015 }} |- |၁၃ | style="text-align:left;" |{{flaglist|အီဂျစ်နိုင်ငံ}} |၁၀၄,၃၇၄,၀၄၄ | style="text-align:left;" | | | |- |၁၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ}} |၁၀၂,၃၇၄,၀၄၄ |ဇွန် ၁၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 104957000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html/ Census Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704112406/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html |date=4 July 2017 }} |- |၁၅ | style="text-align:left;&quot;" |{{flaglist|ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ}} |၉၇,၃၄၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr:81340000/{{worldpop}}*100 round 2}}0% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |၁၆ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}} |၉၃,၇၀၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၀ |{{#expr: 93700000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=621&ItemID=18471 Annual official projection] |- |၁၇ | style="text-align:left;" |{{flaglist|တူရကီနိုင်ငံ}} |၈၉,၈၁၄,၈၇၁ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 79814871/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.turkstat.gov.tr/Start.do Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108091816/http://www.turkstat.gov.tr/Start.do |date=8 November 2017 }} |- |၁၈ | style="text-align:left;" |{{flaglist|အီရန်နိုင်ငံ}} |၈၇,၈၀၀,၀၀၀ | style="text-align:left;" |[http://www.amar.org.ir/english/Population-help Official population clock] | | |- |၁၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} |၈၂,၈၀၀,၀၀၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 82800000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2017/01/PD17_033_12411.html Provisional official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711121535/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2017/01/PD17_033_12411.html |date=11 July 2017 }} |- |၂၀ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ထိုင်းနိုင်ငံ}} |၇၁,၀၃၈,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 69038000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |၂၁ | style="text-align:left;" |{{flaglist|တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ဇန်ဇိဗာကျွန်း]] အပါအဝင်</ref> |၆၇,၃၁၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 57310000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၂၂ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">ပြင်သစ်၏ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများဖြစ်သော [[ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား]]၊ [[နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား]]၊ [[ပြင်သစ် တောင်ပိုင်းနှင့် အန္တာတိကမြေ]]၊ [[ကလစ်ပါတွန်ကျွန်း]]၊ [[စိန့်ဘာသလမီ]]၊ [[စိန့်မာတင်]]၊ [[စိန့်ပီရဲနှင့် မက်ဂလုံ]] နှင့် [[ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား]] တို့ မပါဝင်ပါ။</ref> |၆၇,၀၅၅,၀၀၀ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 67055000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Monthly official estimate] |- |၂၃ | style="text-align:left;" |{{flaglist|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} |၆၅,၄၂၆,၀၀၀ |ဇွန် ၂၃၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 55908000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://cs2016.statssa.gov.za/ Annual official estimate] |- |၂၄ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ကင်ညာနိုင်ငံ}} |၆၁,၇၀၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 49700000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၂၅ | style="text-align:left;" |{{flaglist|မြန်မာနိုင်ငံ}} |၅၉,၃၇၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၃ |{{#expr: 53371000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၂၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အီတလီနိုင်ငံ}} |၆၀,၅၈၉,၄၄၅ |ဒီဇင်ဘာ ၃၀၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 60589445/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216081210/http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html |date=16 December 2018 }} |- |၂၇ | style="text-align:left;" |{{flaglist|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} |၅၅,၇၀၀,၀၀၀ |ဇွန် ၂၃၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 51446201/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://worldpopulationreview.com/countries/south-korea-population/#popClock Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822135410/http://worldpopulationreview.com/countries/south-korea-population/#popClock |date=22 August 2016 }} |- |၂၈ |{{Flaglist|အင်္ဂလန်နိုင်ငံ}} |၅၅,၁၀၀,၀၀၀ |ဇွန် ၂၃၊ ၂၀၂၂ | | |- |၂၉ | style="text-align:left;" |{{flaglist|စပိန်နိုင်ငံ}} |၅၄,၄၆၈,၁၀၂ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 46468102/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.ine.es/inebaseDYN/cp30321/cp_inicio.htm Official estimate] |- |၃၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ}} |{{data Colombia|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Colombia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.dane.gov.co/reloj/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116020433/http://www.dane.gov.co/reloj/ |date=16 January 2018 }} |- |၃၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ}} |၄၄,၂၇၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 44271000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၃၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ}} |၄၂,၈၆၃,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 42863000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၃၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ယူကရိန်းနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ကရိုင်းမီးယား ကျွန်းဆွယ်]] နှင့် [[ဆီပတ်စတိုပိုမြို့]] တို့ မပါဘဲ [[ဒွန်ဘတ်စ်]]ဒေသ ပါဝင်သည်။</ref> |၄၂,၅၀၁,၇၆၇ |မေ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 42501767/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp |date=8 August 2016 }} |- |၃၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ }} |၄၁,၃၁၈,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 41318000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၃၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆူဒန်နိုင်ငံ}} |၄၀,၅၃၃,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 40533000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၃၆ | style="text-align:left;" |{{flaglist|မလေးရှားနိုင်ငံ}} |၄၀,၄၃၃,၀၀၀ | style="text-align:left;" |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ | | |- |၃၇ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ပိုလန်နိုင်ငံ}} |၃၉,၄၂၄,၀၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 38424000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://stat.gov.pl/podstawowe-dane/ Official estimate] |- |၃၈ | style="text-align:left;" |{{flaglist|အီရတ်နိုင်ငံ}} |၃၈,၈၈၃,၅၄၃ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 37883543/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://cosit.gov.iq/en/rtl-support Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319085807/http://cosit.gov.iq/en/rtl-support |date=19 March 2017 }} |- |၃၉ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ကနေဒါနိုင်ငံ}} |{{data Canada|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Canada, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> | style="text-align:left;" |[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate] |- |၄၀ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ}} |၃၇,၈၈၇,၄၆၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |- |၄၁ | style="text-align:left;" |{{flaglist|အင်ဂိုလာနိုင်ငံ}} |၃၇,၃၅၉,၆၃၄ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 28359634/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine Official Estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604103235/http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine |date=4 June 2016 }} |- |၄၂ | style="text-align:left;" |{{flaglist|မော်ရိုကိုနိုင်ငံ}} |၃၆,၈၄၈,၂၄၂ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၂၂ |{{#expr: 32612641/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.cdsi.gov.sa/ar/4068 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916032014/http://www.cdsi.gov.sa/ar/4068 |date=16 September 2016 }} |- |၄၃ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၃၄,၁၂၁,၀၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 32121000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[https://www.uzdaily.com/articles-id-38139.htm Official population report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131201123/https://www.uzdaily.com/articles-id-38139.htm |date=31 January 2017 }} |- |၄၄ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ပီရူးနိုင်ငံ}} |၃၁,၈၂၆,၀၁၈ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 31826018/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034728/http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls |date=24 September 2015 }} |- |၄၅ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ}} |၃၁,၄၃၁,၁၆၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 31431164/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071317/http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls |date=3 April 2019 }} |- |၄၈ | style="text-align:left;" |{{flaglist|နီပေါနိုင်ငံ}} |၃၁,၈၂၅,၇၀၉ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 28825709/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128182055/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf |date=28 January 2016 }} |- |၄၆ | style="text-align:left;" |{{flaglist|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၂၉,၇၀၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 29700000/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706033430/http://www.cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 |date=6 July 2018 }} |- |၄၇ | style="text-align:left;" |{{flaglist|ဂါနာနိုင်ငံ}} |၂၈,၉၅၆,၅၈၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 28956587/{{worldpop}}*100 round 2}}% | style="text-align:left;" |[http://www.statsghana.gov.gh Official annual projection] |- |၄၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ယီမင်နိုင်ငံ}} |၂၈,၂၅၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 28250000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၅၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ}} |၂၇,၁၂၈,၅၃၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 27128530/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.gov.mz/estatisticas/estatisticas-demograficas-e-indicadores-sociais/projeccoes-da-populacao/populacao-projectada-por-distritos-maputo-cidade-2007_2040.xls/at_download/file Annual official projection] |- |၅၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ}} |၂၅,၅၇၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 25571000/{{worldpop}}*100 round 2}}0% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၅၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} |၂၅,၄၉၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 25491000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၅၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ}} |{{data Australia|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Australia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources, in this case Australia's official population clock. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Web+Pages/Population+Clock?opendocument Official population clock] |- |၅၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ}} |၂၄,၂၉၅,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 24295000/{{worldpop}}*100 round 2}}0% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |55 |style="text-align:left;"|{{flaglist|ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ထိုင်ဝမ်]] (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ) တွင် [[ကျင်းမင်]]၊ [[မားကျူကျွန်းစု|မားကျူ]]၊ [[ဖုန်ဟူ]]ကျွန်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။</ref> |၂၃,၅၅၀,၀၇၇ |မေ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 23547448/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=4 July 2014 }} |- |၅၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကင်မရွန်းနိုင်ငံ}} |၂၃,၂၄၈,၀၄၄ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 23248044/{{worldpop}}*100 round 2}}0% |style="text-align:left;"|[http://www.bucrep.cm/index.php/en/ Annual official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224204444/http://www.bucrep.cm/index.php/en/ |date=24 February 2021 }} |- |၅၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နိုင်ဂျာနိုင်ငံ}} |၂၁,၅၆၄,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 21564000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၅၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ}} |၂၁,၂၀၃,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 21203000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022357/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |date=17 November 2017 }} |- |၅၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၁၉,၇၆၀,၀၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 19760000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2016e.pdf Annual official estimate] |- |၆၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ}} |၁၉,၆၃၂,၁၄၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 19632147/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf Annual official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221060141/http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf |date=21 December 2016 }} |- |၆၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မာလီနိုင်ငံ}} |၁၈,၉၀၇,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 18907000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၆၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆီးရီးယားနိုင်ငံ}} |၁၈,၉၀၆,၉၈၅ |ဇူလိုင် ၆၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 18906985/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၆၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မာလဝီနိုင်ငံ}} |၁၈,၆၂၂,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 18622000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |၆၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ချီလီနိုင်ငံ}} |၁၈,၃၇၃,၉၁၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 18373917/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones2014/proyecciones-de-poblacion-2014.xlsx Official annual projection] |- |၆၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ}} |၁၈,၀၁၄,၂၀၀ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 17994200/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.gov.kz/faces/homePag Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008001735/http://www.stat.gov.kz/faces/homePag |date=8 October 2015 }} |- |၆၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နယ်သာလန်နိုင်ငံ}} |{{data Netherlands|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Netherlands, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009222717/https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter |date=9 October 2018 }} |- |၆၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အီကွေဒေါနိုင်ငံ}} |{{data Ecuador|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Ecuador, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.ecuadorencifras.gob.ec/estadisticas/ Official population clock] |- |၆၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ}} |၁၆,၁၇၆,၁၃၃ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 16176133/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores |date=14 March 2014 }} |- |၆၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ}} |၁၅,၉၃၃,၈၈၃ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 15933883/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.zamstats.gov.zm/latest/Zambia_Census_Projection_2011_2035_Final.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113142232/http://www.zamstats.gov.zm/latest/Zambia_Census_Projection_2011_2035_Final.pdf |date=13 November 2015 }} |- |၇၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ}} |၁၅,၆၂၆,၄၄၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 15626444/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/rp12_ch10.pdf Official annual projection] |- |၇၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆီနီဂေါနိုင်ငံ}} |၁၅,၂၅၆,၃၄၆ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 15256346/{{worldpop}}*100 round 2}}0% |style="text-align:left;"|[http://www.ansd.sn Official annual projection] |- |၇၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ချဒ်နိုင်ငံ}} |၁၄,၉၀၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 14900000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၇၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ}} |၁၄,၅၄၂,၂၃၅ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 14542235/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |date=28 April 2016 }} |- |၇၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂီနီနိုင်ငံ}} |၁၃,၂၉၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 13291000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၇၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ}} |၁၂,၁၃၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 12131000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official annual projection] |- |၇၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ}} |၁၁,၈၀၉,၃၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 11809300/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf Official projection (medium scenario)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212164943/http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf |date=12 December 2019 }} |- |၇၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ပန့်လန်း]] နှင့် [[ဆိုမာလီလန်း]] တို့ ပါဝင်သည်။</ref> |၁၁,၃၉၂,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 11392000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၇၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} |၁၁,၃၆၂,၆၀၂ |မေ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 11362602/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/stat-1-1_f.pdf Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141117082917/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |date=17 November 2014 }} |- |၇၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တူနီးရှားနိုင်ငံ}} |၁၁,၂၉၉,၄၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 11299400/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610170957/http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 |date=10 June 2016 }} |- |၈၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဟေတီနိုင်ငံ}} |၁၁,၂၄၄,၇၇၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 11244774/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ihsi.ht/pdf/projection/ProjectionsPopulation_Haiti_2007.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219001450/http://ihsi.ht/pdf/projection/ProjectionsPopulation_Haiti_2007.pdf |date=19 February 2015 }} |- |၈၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကျူးဘားနိုင်ငံ}} |၁၁,၂၃၉,၂၂၄ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 11239004/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.one.cu/publicaciones/cepde/indicadoresdemograficos/anual/2_tabla_1.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731034341/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/indicadoresdemograficos/anual/2_tabla_1.pdf |date=31 July 2017 }} |- |၈၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ}} |၁၁,၁၄၅,၇၇၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 11145770/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20110924073930/http://www.ine.gob.bo/ Official Estimate] |- |၈၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂရိနိုင်ငံ}} |၁၀,၇၈၃,၇၄၈ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 10783748/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110002613/http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- |date=10 January 2021 }} |- |၈၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘီနင်နိုင်ငံ}} |၁၀,၆၅၃,၆၅၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 10653654/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx Official projection] |- |၈၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ချက်သမ္မတနိုင်ငံ}} |၁၀,၅၇၉,၀၆၇ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 10579067/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[https://www.czso.cz/csu/czso/population Official quarterly estimate] |- |၈၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ}} |၁၀,၄၀၀,၉၃၈ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 10400938/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071528/http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf |date=3 April 2019 }} |- |၈၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ}} |၁၀,၃၀၉,၅၇၃ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 10341330/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE Annual official estimate] |- |၈၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ}} |၁၀,၁၆၉,၁၇၂ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr:10169172/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074831/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 |date=25 May 2017 }} |- |၈၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ}} |၁၀,၁၄၅,၃၁၂ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 10145312/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official annual projection] |- |၉၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} |{{data Sweden|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Sweden, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/befolkning/befolkningens-sammansattning/befolkningsstatistik/#_Nyckeltal Official Population Clock] |- |၉၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ}} |{{data Jordan|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Jordan, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://web.dos.gov.jo/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019205734/http://web.dos.gov.jo/ |date=19 October 2017 }} |- |၉၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ}} |၉,၈၂၃,၆၆၇ |မတ် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 9823667/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://stat.gov.az/xeber/index.php?id=3526 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074833/http://stat.gov.az/xeber/index.php?id=3526 |date=25 May 2017 }} |- |၉၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ}} |၉,၇၉၉,၀၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 9799000/{{worldpop}}*100 round 2}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ksh.hu/gyorstajekoztatok/#/en/document/nep1612 Annual official estimate] |- |၉၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ}} |၉,၄၉၈,၆၀၀ |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 9498600/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.belstat.gov.by/en/ Quarterly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101195839/http://www.belstat.gov.by/en/ |date=1 November 2019 }} |- |၉၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံ}} |၈,၈၆၆,၃၅၁ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 8866351/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.gob.hn/images/Productos%20ine/censo/Censo%202013/Proyecciones/Proyecciones%20Ine%202017.xlsx Official annual projection] |- |၉၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}} |၈,၇၈၃,၁၉၈ |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 8783198/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Quarterly provisional figure] |- |၉၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၈,၇၄၂,၀၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 8742000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.tj/en Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ |date=6 March 2012 }} |- |၉၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} |{{data Israel|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Israel, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.cbs.gov.il/reader/cw_usr_view_Folder?ID=141 Official population clock] |- |၉၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} |၈,၄၁၇,၇၀၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 8417700/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/population.html Quarterly provisional figure] |- |၁၀၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ}} |၈,၁၅၁,၃၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 8151300/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716183647/http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics |date=16 July 2017 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဟောင်ကောင်}}'' ''([[တရုတ်နိုင်ငံ]])'' |၇,၃၇၄,၉၀၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 7374900/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.censtatd.gov.hk/m/o.jsp Official estimate] |- |၁၀၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တိုဂိုနိုင်ငံ}} |၇,၁၇၈,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 7178000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat-togo.org/index.php/thematiques/statistiques-demographiques/32-thematiques/statistiques-demographiques/etat-structure/79-perspectives-demo Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908020603/http://www.stat-togo.org/index.php/thematiques/statistiques-demographiques/32-thematiques/statistiques-demographiques/etat-structure/79-perspectives-demo |date=8 September 2015 }} |- |၁၀၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ}} |၇,၁၀၁,၈၅၉ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 7101859/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.nsi.bg/en/content/15001/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/population-and-demographic-processes-2016 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625083115/http://www.nsi.bg/en/content/15001/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/population-and-demographic-processes-2016 |date=25 June 2018 }} |- |၁၀၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ}} |၇,၀၇၅,၆၄၁ |ဒီဇင်ဘာ ၄၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 7075641/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://www.statistics.sl/wp-content/uploads/2016/06/2015-Census-Provisional-Result.pdf Preliminary 2015 census result] |- |၁၀၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆားဘီးယားနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ကိုဆိုဗို]] မပါဝင်ပါ။</ref> |၇,၀၅၈,၃၂၂ |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 7076372/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=4225 Annual official estimate] |- |၁၀၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ပါရာဂွေးနိုင်ငံ}} |၆,၉၅၃,၆၄၆ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 6953646/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf Official estimate] |- |၁၀၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ}} |၆,၅၈၁,၉၄၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 6581940/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |date=22 April 2020 }} |- |၁၀၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လာအိုနိုင်ငံ}} |၆,၄၉၂,၄၀၀ |မတ် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 6492400/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.lsb.gov.la/ Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318122158/https://www.lsb.gov.la/ |date=18 March 2020 }} |- |၁၀၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လစ်ဗျားနိုင်ငံ}} |၆,၃၈၅,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 6385000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official annual projection] |- |၁၀၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ}} |၆,၂၆၂,၇၀၃ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 6262703/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.bcn.gob.ni/publicaciones/periodicidad/anual/nicaragua_cifras/nicaragua_cifras.pdf Official estimate] |- |၁၁၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၆,၁၄၀,၂၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 6140200/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://stat.kg/ru/publications/doklad-socialno-ekonomicheskoe-polozhenie-kyrgyzskoj-respubliki// Official estimate] |- |၁၁၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လက်ဘနွန်နိုင်ငံ}} |၅,၉၈၈,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 5988000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၁၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ}} |၅,၇၅၆,၁၇၀ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 5756170/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal.aspx Quarterly official estimate] |- |၁၁၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|စင်ကာပူနိုင်ငံ}} |၅,၆၀၇,၃၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 5607300/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |date=29 November 2015 }} |- |၁၁၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဖင်လန်နိုင်ငံ}} |၅,၅၀၅,၅၇၅ |ဧပြီ ၃၀၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 5505575/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://tilastokeskus.fi/til/vamuu/index_en.html Monthly official estimate] |- |၁၁၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အီရီထရီးယားနိုင်ငံ}} |၅,၄၈၂,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 5482000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၁၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ}} |၅,၄၃၅,၃၄၃ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 5435343/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/themes/demography/population/news/!ut/p/b1/jZTZlqo4FIafpR7AQ8LMZRhkClEIIHDjwlkQUUERnr6pWvZF9Vllda5g8f3svb8QmIxJmOycP477vD3W5_z0eZ-JS1-yZVWFCMhqzAJbIgF0fd90IT8C6QiAHxYCX3nk-z7FcQzMmJ0Cm4MmIFEEwFR65d8A3-uTwAB2iOZm4PAQ8AKzYJIifap67e0NpO46zhyApqupMDm0XZQE1KMnQQfKECt-NAln62FfWF5zW6XEERcPG1PVMm7n8ipJFyeT0kwVo6Vcc2mykkPkcXVvqpXK6tPcQrOA7p3t03I4OOirgyeKQG5cCpfuUKnb9bK6zB_SZMnFgCu6j4_XbG-af-dGFV95zUQWL2EAZGwKwEZWFCg-xwHE_b-9eVPgWx6omAO241JiaVPWjIT_9v838Jmf0jmLFN7U9GA2vj7UWJlikQUAvvJvgHd5U_wlb4q_zb9gsi_kncEv4N3n-9uQ2dtdDMVfAPVf4Kc5IumXHkYPxKqrLUObkklHVPqxWCAwIZMAfkmL_mIP5RAUQ0C8IQKksJ_AgJiGSUjCqUNaFxLjCoAecWHUuuPzjujZjLTJfBMHkYq0yizdNeMw2XFV_enW1R_wR4EsLyqyKIxtjdccExcpLxmN3ekGffhXr28Wtbjd8z5oq1mXSXwtmfEMl4pzUn0vDqnoQjbuhmN2OV90dEjzCbvRbnCGEoTnhwz1VamdtQBzTYnEQ5gF6qpoFl2jNlp5vAWbyp_icjhvdlH4kNiksjb6dCtfDyBc5LeTtsiHx2zY5OfnpMRSe93qx2GSw5y4VUBWbVQLi1UiXF0Z9HTQjYXnkBN769BzaQ-DuEx6FXt0smg-XqJ_OhtQ-ks06Po21AAxOgAjSEj0iEfRNm0dQowWgyLqiXEipJg9qQEg3cxfopFnS8j8LlqSJcBJksyzvCIK3Kfo9Si69kbRSQDzPZgeTnuKb2Dha4cSGJ4-3w9t45yVfpqhTaxw4V0EWyVw9A6h1abt-6xoZGHVEXDHe9MUrQc612GpoSHd0l0T4N2ySds7wtAhbj0eDeEuE5OGblucIrdUfHVtyK0MLwHcNZNL7HXxtXNJFPskaLl-f7tfr06F_Xg5rMwnNfVqW8-0AliYTYX8oj1Dx2mBWZ4sheCrsMH35jZZJ4TrJqfPn-mliqKH-7mwGBiBsUNQ5qpH9Q-27BTH/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Official estimate] |- |၁၁၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နော်ဝေနိုင်ငံ}} |၅,၂၆၇,၁၄၆ |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 5267146/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://ssb.no/en/forside?hide-from-left-menu=true&language-code=en&menu-root-alternative-language=true Quarterly official estimate] |- |၁၁၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ}} |၅,၀၉၉,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 5099000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၁၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကော့စတာရီကာနိုင်ငံ}} |၄,၈၉၀,၃၇၉ |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4890379/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.inec.go.cr/ Official estimate] |- | - |style="text-align:left;font-style:italic"|{{flaglist|ပါလက်စတိုင်း}} |၄,၈၁၆,၅၀၃ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4816503/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |date=8 June 2014 }} |- |၁၂၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နယူးဇီလန်နိုင်ငံ}} |{{data New Zealand|poptoday 1}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data New Zealand, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |style="text-align:left;"|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=4 June 2010 }} |- |၁၂၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ}} |၄,၇၅၇,၉၇၆ |ဇူလိုင် ၁၄၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4757976/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2016-preliminaryresults/ Preliminary 2016 census result] |- |၁၂၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} |၄,၇၅၁,၁၂၀ |ဒီဇင်ဘာ ၂၆၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 4751120 /{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.chrono-tm.org/2015/02/rezultatyi-perepisi-naseleniya-v-turkmenistane/ Preliminary 2012 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226075305/http://www.chrono-tm.org/2015/02/rezultatyi-perepisi-naseleniya-v-turkmenistane/ |date=26 February 2015 }} |- |၁၂၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ}} |၄,၇၄၁,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4741000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၂၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အိုမန်နိုင်ငံ}} |၄,၅၇၃,၀၇၅ |ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 4573075/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ncsi.gov.om/Pages/NCSI.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009234648/https://www.ncsi.gov.om/Pages/NCSI.aspx |date=9 October 2016 }} |- |၁၂၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ}} |၄,၁၅၄,၂၁၃ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4154213/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705025245/http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG |date=5 July 2017 }} |- |၁၂၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကူဝိတ်နိုင်ငံ}} |၄,၁၃၂,၄၁၅ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4132415/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://www.csb.gov.kw/Default_EN.aspx Official estimate] |- |၁၂၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ}} |၄,၀၇၆,၅၃၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 4076530/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224150241/http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf |date=24 February 2021 }} |- |၁၂၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ပနားမားနိုင်ငံ}} |၃,၈၁၄,၆၇၂ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 3814672/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://www.gacetaoficial.gob.pa/pdfTemp/26837_B/33812.pdf Official estimate] |- |၁၂၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၃,၇၁၈,၆၇၈ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 3718678/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150925151255/http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Annual official projection] |- |၁၃၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[အက်ဘ်ခါဇီယာ]] (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၄၂,၈၆၂) နှင့် [[တောင်အော်ဆက်တီးယား]] (၂၀၁၅ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅၃,၅၅၉) တို့ မပါဝင်ပါ။</ref> |၃,၇၁၈,၂၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 3718200/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Annual official estimate] |- |၁၃၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မော်လ်ဒိုဗာနိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">[[ထရန်နစ္စတြီးယား]] (၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅၀၅,၁၅၃) မပါဝင်ပါ။</ref> |၃,၅၅၀,၉၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 3550900/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistica.md/newsview.php?l=en&idc=168&id=5523 Official estimate] |- |၁၃၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ}} |၃,၅၃၁,၁၅၉ |အောက်တိုဘာ ၁၅၊ ၂၀၁၃ |{{#expr: 3531159/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf Final 2013 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |date=24 December 2017 }} |- |၁၃၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဥရုဂွေးနိုင်ငံ}} |၃,၄၉၃,၂၀၅ |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 3493204/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones Annual official projection] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ပေါ်တိုရီကိုနိုင်ငံ}}'' ''([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]])'' |၃,၄၁၁,၃၀၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 3411307/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://www.census.gov/data/tables/2016/demo/popest/nation-total.html Official estimate] |- |၁၃၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ}} |{{formatnum: {{#expr: (3000000+175*{{formatnum:{{Age in days|2015|1|24}}|R}}) round 0}}}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}၊ {{CURRENTYEAR}} |{{#expr: (3000000+175*{{formatnum:{{Age in days|2015|1|24}}|R}})/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.en.nso.mn/home Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705050923/http://www.en.nso.mn/home |date=5 July 2017 }} |- |၁၃၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အာမေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၉၈၁,၅၀၀ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 2981500/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=19001&submit=Search Quarterly official estimate] |- |၁၃၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၈၇၆,၅၉၁ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 2876591/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016015101/http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx |date=16 October 2017 }} |- |၁၃၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၈၂၃,၆၁၈ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 2826534/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://osp.stat.gov.lt Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224040352/http://osp.stat.gov.lt/ |date=24 February 2021 }} |- |၁၃၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျမေကာနိုင်ငံ}} |၂,၇၃၀,၈၉၄ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 2723246/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/Newpopulation.aspx Official estimate] |- |၁၃၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကာတာနိုင်ငံ}} |၂,၆၇၅,၅၂၂ |ဇန်နဝါရီ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 2675522/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701211726/https://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx |date=1 July 2018 }} |- |၁၄၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နမီးဘီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၃၂၄,၃၈၈ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 2324388/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://cms.my.na/assets/documents/p19dn4fhgp14t5ns24g4p6r1c401.pdf Official projection] |- |၁၄၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ}} |၂,၂၃၀,၉၀၅ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 2230905/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.cso.gov.bw/images/projections_2011-2026.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919171749/http://www.cso.gov.bw/images/projections_2011-2026.pdf |date=19 September 2016 }} |- |၁၄၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၀၇၃,၇၀၂ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 2073702/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate] |- |၁၄၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ}} |၂,၀၆၅,၈၉၅ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 2065895/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.si/StatWeb/en Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225093240/http://www.stat.si/StatWeb/en |date=25 February 2021 }} |- |၁၄၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လတ်ဗီယာနိုင်ငံ}} |၁,၉၃၉,၅၀၀ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 1939500/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628214416/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |date=28 June 2013 }} |- |၁၄၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လီဆိုသိုနိုင်ငံ}} |၁,၉၁၆,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 1916000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.sadc.int/files/8214/5976/3644/SADC_SYB_2014__Excel_Ver_26_01_2016_-_Final_Draft.xlsx Official estimate] |- |၁၄၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ}} |၁,၈၈၂,၄၅၀ |ဧပြီ ၁၅၊ ၂၀၁၃ |{{#expr: 1882450/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Gambia.html Preliminary 2013 census result] |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|Kosovo}}<ref group="မှတ်စု">{{Kosovo-note}}</ref> |၁,၈၃၆,၉၇၈ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1836978/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[https://ask.rks-gov.net/ENG/publikimet/doc_download/1126-kosovo-population-projection-2011-2061 Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018171339/http://ask.rks-gov.net/ENG/publikimet/doc_download/1126-kosovo-population-projection-2011-2061 |date=18 October 2015 }} |- |၁၄၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂါဘွန်နိုင်ငံ}} |၁,၈၁၁,၀၇၉ |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1811079/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.mays-mouissi.com/2016/07/01/gabon-demographie-repartition-de-population-province/ Estimate (press release)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525075419/https://www.mays-mouissi.com/2016/07/01/gabon-demographie-repartition-de-population-province/ |date=25 May 2017 }} |- |၁၄၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂီနီ-ဘီစောနိုင်ငံ}} |၁,၅၄၇,၇၇၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1547777/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031343/http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf |date=2 February 2017 }} |- |၁၄၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘာရိန်းနိုင်ငံ}} |၁,၄၀၄,၉၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1404900/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170206163647/http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf |date=6 February 2017 }} |- |၁၅၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ}} |၁,၃၅၃,၈၉၅ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1353895/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://cso.gov.tt/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525033753/http://cso.gov.tt/ |date=25 May 2017 }} |- |၁၅၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ}} |၁,၃၁၇,၇၉၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 1317797/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=23 November 2012 }} |- |၁၅၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မောရစ်ရှနိုင်ငံ}} |၁,၂၆၃,၈၂၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1263820/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://statsmauritius.govmu.org/English/Publications/Pages/Pop_and_Vital_Stats_Yr16.aspx Official estimate] |- |၁၅၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ}} |၁,၂၂၂,၄၄၂ |ဇူလိုင် ၄၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 1222442/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/EquatorialGuinea.html Preliminary 2015 census result] |- |၁၅၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}} |၁,၁၆၇,၂၄၂ |ဇူလိုင် ၁၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 1167242/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistics.gov.tl/wp-content/uploads/2015/10/1-Preliminary-Results-4-Printing-Company-19102015.pdf Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225112143/http://www.statistics.gov.tl/wp-content/uploads/2015/10/1-Preliminary-Results-4-Printing-Company-19102015.pdf |date=25 February 2021 }} |- |၁၅၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ}} |၁,၁၃၂,၆၅၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 1132657/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |date=23 July 2015 }} |- |၁၅၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂျီဘူတီနိုင်ငံ}} |၉၀၀,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 900000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၅၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဖီဂျီနိုင်ငံ}} |၈၆၉,၄၅၈ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 869458/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statsfiji.gov.fj/ Annual official estimate] |- |၁၅၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ}} |၈၄၈,၃၀၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 848300/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/dmlIndicator_main_gr/dmlIndicator_main_gr?OpenDocument Official estimate] |- |၁၅၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကိုမိုရိုနိုင်ငံ}} |၈၀၆,၁၅၃ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 806153/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111213747/http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis |date=11 January 2016 }} |- |၁၆၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘူတန်နိုင်ငံ}} |{{formatnum: {{#expr: (72000+3.6*{{formatnum:{{Age in days|2012|4|16}}|R}}) round 0}}0}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}၊ {{CURRENTYEAR}} |{{#expr: (720000+36*{{formatnum:{{Age in days|2012|4|16}}|R}})/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.nsb.gov.bt/nsbweb/main/main.php Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816082701/http://www.nsb.gov.bt/nsbweb/main/main.php |date=16 August 2016 }} |- |၁၆၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ}} |၇၄၆,၉၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |{{#expr: 746900/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129030354/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf |date=29 January 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|မကာအို}}'' ''([[တရုတ်နိုင်ငံ]])'' |၆၄၈,၃၀၀ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 648300/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.dsec.gov.mo/TimeSeriesDatabase.aspx?KeyIndicatorID=12 Official quarterly estimate] |- |၁၆၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆော်လမွန်ကျွန်းစု}} |၆၄၂,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 642000/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- |၁၆၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ}} |၆၂၂,၃၈၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 622387/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://www.monstat.org/eng/page.php?id=234&pageid=48 Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|အနောက်ဆဟာရ}}<ref group="မှတ်စု">နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ အုပ်ချုပ်ရေးကို [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဆာရာဝီ အာရပ် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ]]အဖြစ် နှစ်ခုပိုင်းခြားထားသည်။</ref> |၅၈၄,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 584000/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၆၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ}} |၅၉၀,၆၆၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 590667/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226225950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1 |date=26 February 2021 }} |- |၁၆၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆူရာနမ်နိုင်ငံ}} |၅၄၁,၆၃၈ |ဩဂုတ် ၁၃၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 541638/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Suriname-Cities.html Final 2012 census result] |- |၁၆၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကိတ်ဗာဒီနိုင်ငံ}} |၅၃၁,၂၃၉ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 531239/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.cv/actualise/publicacao/files/615430153152013Retro-Projeccao%202000-2010%20e%20Projeccoes%20Demograficas%20%20CABO%20VERDE%202010-2030.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910131550/http://www.ine.cv/actualise/publicacao/files/615430153152013Retro-Projeccao%202000-2010%20e%20Projeccoes%20Demograficas%20%20CABO%20VERDE%202010-2030.pdf |date=10 September 2014 }} |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|ထရန်နစ္စတြီးယား|state}}<ref group="မှတ်စု">လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဟု ဆိုသော်လည်း [[မော်လ်ဒိုဗာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် အစိတ်အပိုင်း။</ref> |၄၇၅,၆၆၅ |အောက်တိုဘာ ၁၅၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 475665/{{worldpop}}*100 round 3}}% |style="text-align:left;"|[http://gov-pmr.org/item/6831 Preliminary 2015 census result] |- |၁၆၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မော်လတာနိုင်ငံ}} |၄၂၉,၃၄၄ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 429344/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[https://nso.gov.mt/en/publicatons/Publications_by_Unit/Documents/C3_Population_and_Tourism_Statistics/Demographic_Review_2014.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074933/https://nso.gov.mt/en/publicatons/Publications_by_Unit/Documents/C3_Population_and_Tourism_Statistics/Demographic_Review_2014.pdf |date=25 May 2017 }} |- |၁၆၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}} |၄၁၇,၂၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 417200/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.depd.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111141102/http://www.depd.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |date=11 November 2016 }} |- |၁၆၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘလိဇ်နိုင်ငံ}} |၃၈၀,၀၁၀ |အောက်တိုဘာ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 380010/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.sib.org.bz/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151204235026/http://www.sib.org.bz/ |date=4 December 2015 }} |- |၁၇၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘဟားမားနိုင်ငံ}} |၃၇၈,၀၄၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 378040/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/22f9b2b0-68fa-4a26-8bd8-474952e42dc2/Population+Projection+Report+2010-2040.pdf?MOD=AJPERES Official projection] |- |၁၇၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မော်လဒိုက်နိုင်ငံ}} |၃၄၄,၀၂၃ |စက်တင်ဘာ ၂၀၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 344023/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2015/10/Census-Summary-Tables1.pdf Preliminary 2014 census result] |- |၁၇၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အိုက်စလန်နိုင်ငံ}} |၃၄၀,၁၁၀ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 340110/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://statice.is/publications/news-archive/population/population-in-the-4th-quarter-2016/ Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074947/http://statice.is/publications/news-archive/population/population-in-the-4th-quarter-2016/ |date=25 May 2017 }} |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|မြောက်ပိုင်းဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ}}<ref group="မှတ်စု">လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဟု ဆိုသော်လည်း [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အစိတ်အပိုင်း။</ref> |၃၁၃,၆၂၆ |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 313626/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108225108/http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf |date=8 January 2016 }} |- |၁၇၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံ }} |၂၈၅,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 285000/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၇၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဗနွားတူနိုင်ငံ}} |၂၇၇,၅၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 277500/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား}}'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]])'' |၂၇၁,၈၀၀ |ဒီဇငဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 271800/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2015.pdf?sfvrsn=6 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022025439/http://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2015.pdf?sfvrsn=6 |date=22 October 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား}}'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]])'' |၂၆၈,၇၆၇ |ဩဂုတ် ၂၆၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 268767/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.isee.nc/population/recensement/structure-de-la-population-et-evolutions Preliminary 2014 census result] |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|အက်ဘ်ခါဇီယာ}}<ref group="မှတ်စု">{{Abkhazia note}}</ref> |၂၄၀,၇၀၅ |ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 240705/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://apsnypress.info/news/5084.html 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209185131/http://apsnypress.info/news/5084.html |date=9 February 2012 }} |- |၁၇၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆမိုးအားနိုင်ငံ}} |၁၉၆,၃၁၅ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 196315/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.sbs.gov.ws/index.php/population-demography-and-vital-statistics Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403053500/http://www.sbs.gov.ws/index.php/population-demography-and-vital-statistics |date=3 April 2019 }} |- |၁၇၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆောင်တူမေးနှင့် ပရင်စီပီနိုင်ငံ}} |၁၈၇,၃၅၆ |မေ ၁၃၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 187356/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.ine.st/Documentacao/InformacoesEstatisticas/Demograficas/22.pdf 2012 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180641/http://www.ine.st/Documentacao/InformacoesEstatisticas/Demograficas/22.pdf |date=3 March 2016 }} |- |၁၇၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ}} |၁၈၆,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 186000/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဂူအမ်}}'' ''([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]])'' |၁၈၄,၂၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 184200/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ကျူရာဆိုး}}'' ''([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]])'' |၁၅၈,၉၈၆ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 158986/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.cbs.cw/website/statistical-information_229/item/population-tables_157.html Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074949/http://www.cbs.cw/website/statistical-information_229/item/population-tables_157.html |date=25 May 2017 }} |- | – |style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Nagorno-Karabakh.svg|22px]]'' [[နာဂိုမို-ကရာဘက် သမ္မတနိုင်ငံ]]<ref group="မှတ်စု">လွတ်လပ်သောနိုင်ငံဟု ဆိုသော်လည်း [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် အစိတ်အပိုင်း။</ref> |၁၅၀,၉၃၂ |ဒီဇင်ဘာ ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 150932/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://stat-nkr.am/hy/2010-11-24-10-40-02/597--2015 Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815080441/http://stat-nkr.am/hy/2010-11-24-10-40-02/597--2015 |date=15 August 2016 }} |- |၁၇၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ}} |၁၁၃,၄၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 113400/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|အာရူးဗာ}}'' ''([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]])'' |၁၁၀,၁၀၈ |ဒီဇင်ဘာ ၂၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 110108/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://cbs.aw/wp/ Official quarterly estimate] |- |၁၇၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့်ဂရိနေဒိုင်နိုင်ငံ}} |၁၀၉,၉၉၁ |ဇွန် ၁၂၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 109991/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/StVincent.html Preliminary 2012 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|အမေရိကန် ဗာဂျင်အိုင်းလန်း}}'' ''([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]])'' |၁၀၆,၀၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 106000/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |၁၈၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဂရီနေဒါနိုင်ငံ}} |၁၀၃,၃၂၈ |မေ ၁၂၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 103328/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614004809/http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx |date=14 June 2012 }} |- |၁၈၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တုံဂါနိုင်ငံ}} |၁၀၃,၂၅၂ |နိုဝင်ဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 103252/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/prism/tonga/index.php?option=com_advlisting&view=download&fileId=304&Itemid=301 2011 census result] |- |၁၈၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ}} |၁၀၂,၈၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 102800/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဂျာဇီ}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၁၀၂,၇၀၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 102700/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Population%20Estimate%202015%2020160621%20SU.pdf Annual official estimate] |- |၁၈၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆေးရှဲနိုင်ငံ}} |၉၄,၂၀၅ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 94205/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.nbs.gov.sc/downloads?task=document.viewdoc&id=104 Official estimate] |- |၁၈၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အင်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ}} |၈၆,၂၉၅ |မေ ၂၇၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 86295/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Preliminary 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|မမ်းကျွန်း}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၈၃,၃၁၄ |ဧပြီ ၂၄၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 83314/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[https://www.gov.im/media/1355784/2016-isle-of-man-census-report.pdf 2016 census result] |- |၁၈၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|အင်ဒိုရာနိုင်ငံ}} |၇၈,၂၄၆ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 78264/{{worldpop}}*100 round 4}}% |style="text-align:left;"|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 |date=25 May 2017 }} |- |၁၈၆ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဒိုမီနီကာနိုင်ငံ}} |၇၁,၂၉၃ |မေ ၁၄၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 71293/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=8 June 2019 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဂန်းစီးနိုင်ငံ}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၆၂,၇၂၃ |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 62723/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[https://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=105766&p=0 Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဗမျူဒါး}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၆၁,၉၅၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |{{#expr: 61954/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129030354/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf |date=29 January 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ကေမန်ကျွန်းစု}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၆၀,၄၁၃ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 60413/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html#1 Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|အမေရိကန်ဆမိုးအား}}'' ''([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]])'' |၅၇,၁၀၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 57100/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|မြောက်မာရီယာနာကျွန်းစု}}'' ''([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]])'' |၅၆,၉၄၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 56940/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဂရင်းလန်း}}'' ''([[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]])'' |၅၆,၄၈၃ |စက်တင်ဘာ ၁၄၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 56186/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&version=201603&sc=BE&subthemecode=O1&colcode=O Annual official estimate] |- |၁၈၇ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မာရှယ်အိုင်းလန်း နိုင်ငံ}} |၅၄,၈၈၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 54880/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|{{flaglist|တောင်အော်ဆက်တီးယား}}<ref group="မှတ်စု">{{South Ossetia-note}}</ref> |၅၃,၅၃၂ |အောက်တိုဘာ ၁၅၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 53532/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://cominf.org/node/1166509275 Preliminary 2015 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဖရိုးကျွန်းစု}}'' ''([[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]])'' |၅၀,၀၄၅ |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၇ |{{#expr: 50045/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.hagstova.fo/en Monthly official estimate] |- |၁၈၈ |style="text-align:left;"|{{flaglist|စိန့်ကစ်နှင့် နီးဗစ်နိုင်ငံ}} |၄၆,၂၀၄ |မေ ၁၅၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 46204/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/StKittsNevis.html 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|Sint Maarten}}'' ''([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]])'' |၃၉,၄၁၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 39410/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://stat.gov.sx/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930004308/http://stat.gov.sx/ |date=30 September 2016 }} |- |၁၈၉ |style="text-align:left;"|{{flaglist|လစ်တန်စတိန်းနိုင်ငံ}} |၃၇,၈၁၅ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 37815/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.llv.li/#/1124/bevolkerungsstatistik--juni Semi annual official estimate] |- |၁၉၀ |style="text-align:left;"|{{flaglist|မိုနာကိုနိုင်ငံ}} |၃၇,၅၅၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 37550/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.monacostatistics.mc/News/Population-officielle-2015 Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]]'' ''[[စိန့်မာတင်]]'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]])'' |၃၆,၄၅၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 36457/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=978 Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဂျီဘရောလ်တာနိုင်ငံ}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၃၃,၁၄၀ |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၄ |{{#expr: 33140/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Gibraltar.html Annual official estimate] |- |၁၉၁ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ}} |၃၃,၁၂၁ |စက်တင်ဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 33121/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html# Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326182005/https://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html |date=26 March 2020 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|တာ့ခ်နှင့် ကေးကို့စ်ကျွန်းများ}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၃၁,၄၅၈ |ဇန်နဝါရီ ၂၅၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 31458/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html 2012 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဗြိတိသျှ ဗာဂျင်အိုင်းလန်း}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၂၈,၅၁၄ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |{{#expr: 28514/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129030354/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/vital%20statistics/Midyear_Population.pdf |date=29 January 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Bonaire.svg|22px]]'' ''[[ဘိုနီအာ]]'' ''([[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]])'' |၁၈,၉၀၅ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 18905/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ကွတ်ကျွန်းစု}} ([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]])'' |၁၈,၁၀၀ |မတ် ၁၊ ၂၀၁၆ |{{#expr: 18100/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.mfem.gov.ck/images/documents/Statistics_Docs/2.Social/Population_Estimates__Vital_Statistics/2016/BDM_Statistics_Report_201601.pdf Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074956/http://www.mfem.gov.ck/images/documents/Statistics_Docs/2.Social/Population_Estimates__Vital_Statistics/2016/BDM_Statistics_Report_201601.pdf |date=25 May 2017 }} |- |၁၉၂ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ပလောင်းနိုင်ငံ}} |၁၇,၉၅၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 17950/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|အန်ဂီလာ}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၁၃,၄၅၂ |မေ ၁၁၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 13452/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Preliminary 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား|local}}'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]])'' |၁၁,၇၅၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 11750/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- |၁၉၃ |style="text-align:left;"|{{flaglist|တူဗားလူနိုင်ငံ}} |၁၀,၆၄၀ |နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၁၂ |{{#expr: 10640/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Tuvalu.html 2012 census result] |- |၁၉၄ |style="text-align:left;"|{{flaglist|နအူရူးနိုင်ငံ}} |၁၀,၀၈၄ |အောက်တိုဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၁ |{{#expr: 10084/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|Saint Barthélemy|local}}'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]])'' |၉,၄၁၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |{{#expr: 9417/{{worldpop}}*100 round 5}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=977 Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|Saint Pierre and Miquelon|local}}'' ''([[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]) '' |၆,၂၈၆ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |0.0000{{#expr: 6286/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=975 Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"| ''[[File:Flag of Saint Helena.svg|22px]]'' ''[[စိန့်ဟယ်လယ်နာ၊ အစန်းရှင်း နှင့် ထွစ်စတန်ဒါကူနှာ|စိန့်ဟယ်လယ်နာ၊ အစန်းရှင်း နှင့်<br>ထွစ်စတန် ဒါကူနှာ]]'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၅,၆၃၃ |ဖေဖော်ဝါရီ ၇၊ ၂၀၁၆ |0.0000{{#expr: 5633/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf 2016 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017192624/http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf |date=17 October 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|မွန်ဆာရတ်}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၄,၉၂၂ |မေ ၁၂ဝ ၂၀၁၁ |0.0000{{#expr: 4922/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf |date=3 April 2019 }} |- | – |style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Sint Eustatius.svg|22px]]'' ''[[Sint Eustatius]]'' ''([[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]])'' |၃,၈၇၇ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |0.0000{{#expr: 3877/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ဖော့ကလန်ကျွန်းစု}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၂,၅၆၃ |ဧပြီ ၁၅၊ ၂၀၁၂ |0.0000{{#expr: 2563/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.falklands.gov.fk/our-people 2012 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|နောဖုတ်ကျွန်း}}'' ''([[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]])'' |၂,၃၀၂ |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |0.0000{{#expr: 2302/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf |date=3 March 2016 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ခရစ္စမတ်ကျွန်း}}'' ''([[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]])'' |၂,၀၇၂ |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |0.0000{{#expr: 2072/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Saba.svg|22px]]'' ''[[Saba]]'' ''([[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]])'' |၁,၈၁၁ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |0.0000{{#expr: 1811/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|နျူးရယ်နိုင်ငံ}} ([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]])'' |၁,၄၇၀ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |0.0000{{#expr: 1470/{{worldpop}}*100*100000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Annual official estimate] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|တိုကလောင်}}'' ''([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]])'' |၁,၄၁၁ |အောက်တိုဘာ ၁၈၊ ၂၀၁၁ |0.0000{{#expr: 1411/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf |date=15 August 2012 }} |- |၁၉၅ |style="text-align:left;"|{{flaglist|ဗာတီကန်စီးတီး}} |၈၀၀ |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၄ |0.0000{{#expr: 800/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031317/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html |date=2 February 2017 }} |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ကိုကိုး(ကီးလင်း) ကျွန်းများ}}'' ''([[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]])'' |၅၅၀ |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |0.00000{{#expr: 550/{{worldpop}}*100*10000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- | – |style="text-align:left;"|''{{flaglist|ပစ်ကိန်ကျွန်းစု}}'' ''([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])'' |၅၇ |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၄ |0.000000{{#expr: 57/{{worldpop}}*100*100000000 round 0}}% |style="text-align:left;"|[[:en:Pitcairn Islands#Historical population|တရားဝင် ခန့်မှန်း]] <!-- Please do not add territories that have no permanent population. For instance, as of 31 May 2016, the official website of South Georgia & the South Sandwich Islands (http://www.gov.gs/information/about-sgssi/) states that "There are no permanent residents in the Territory." Also as of 31 May 2016, the official website of the French Southern and Antarctic Lands (http://www.taaf.fr/The-French-Southern-and-Antarctic-Lands) states that "The TAAF do not have any permanent population." --> |} == အခြားကြည့်ရန် == * [[လူဦးရေအလိုက် တိုက်ကြီးများ စာရင်း]] * [[ဘာသာရေးလူဦးရေ စာရင်း]] * [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ]] ==မှတ်စုများ== {{reflist|group="မှတ်စု"}} ==ကိုးကား== {{reflist|35em}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] (the analytical report for the 2006 revision is not available online)&nbsp;— includes details of methodology and sources used for the population estimates above. [[Category:လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံများ စာရင်း]] seen18ku3kobdiep1mqo7xg5aczlsla 0 88896 1029805 846607 2026-05-06T02:42:28Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029805 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Niue | common_name = နျူးအေးနိုင်ငံ | native_name = {{native name|niu|Niuē}} | image_flag = Flag of Niue.svg | image_symbol = Public Seal of Niue.svg | symbol_type = စည်းတံဆိပ် | motto = Atua, Niue Tukulagi | national_anthem = {{lang|niu|[[Ko e Iki he Lagi]]|italic=yes}}{{nbsp|2}}([[Niuean language|Niuean]])<br/>''The Lord in Heaven''<br />{{lower|0.2em|[[File:Ko e Iki he Lagi - Anthem of Niue (Instrumental).ogg|center]]}} | image_map = Niue on the globe (Polynesia centered).svg | image_map2 = LocationNiue.png | map_caption2 = အနောက် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်]]အတွင်း နျူးအေး၏ တည်နေရာ | capital = [[အလိုဖီမြို့]] | coordinates = {{Coord|19|03|14|S|169|55|12|W|type:city_region:NU}} | largest_settlement = မြို့တော် | largest_settlement_type = အကြီးဆုံးရွာ | official_languages = {{unbulleted list |[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | [[နျူးအေးဘာသာစကား|နျူးအေး]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |နျူးအေး ၆၆.၅%|နျူးအေးတစ်ပိုင်း ၁၃.၄% |အခြား ၂၀.၁%}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |ခရစ်ယာန် ၉၆.၄% |ဘာသာမဲ့ ၃.၃% |အခြား ၀.၃%<ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/niue#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010|title=Religions in Niue &#124; PEW-GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=6 July 2023|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214090307/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/niue#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010}}</ref>}} | englishmotto = (God, Niue Eternally) | religion_year = | demonym = Niuean | government_type =တပေါင်းတစည်းတည်း ရှိသော ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် | leader_title1 = ဘုရင် | leader_name1 = [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]] | leader_title2 = ဘုရင်ခံချုပ်<ref>{{cite web |title=Niue National Strategic Plan 2016-2026 |url=http://www.gov.nu/wb/media/NNSP%202016-2026/Ko%20e%20Tohi%20Fakatokatoka%20Gahua%20ha%20Niue%202016%20-%202026.pdf |publisher=Government of Niue |pages=35 |date=2016 |access-date=6 July 2023 |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708162818/http://www.gov.nu/wb/media/NNSP%202016-2026/Ko%20e%20Tohi%20Fakatokatoka%20Gahua%20ha%20Niue%202016%20-%202026.pdf }}</ref> | leader_name2 = ဒိန်း စင်ဒီ ကီရို | leader_title3 = ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name3 = Dalton Tagelagi | leader_title4 = | leader_name4 = | legislature = နျူးအေး လွှတ်တော် | sovereignty_type = [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]၏ တွဲဖက်ပြည်နယ် | established_event1 = ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခြင်း (နယူးဇီလန်နှင့် လွတ်လပ်စွာ တွဲဖက်၍) | established_date1 = ၁၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၄ | established_event2 = လွတ်လပ်ရေးအား ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ်ပြုခြင်း<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/world00.pdf |publisher=UN |title=The World today }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://legal.un.org/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf |title=Repertory of Practice – Organs Supplement |publisher=UN |page=10 |issue=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019223055/http://legal.un.org/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf |archive-date=19 October 2013 }}</ref> | established_date2 = ၁၉၉၄ | area_km2 = 261.46<ref name="Archived copy">{{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/niue.aspx |title=Niue |publisher=GeoHive |access-date=5 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006175931/http://www.geohive.com/cntry/niue.aspx |archive-date=6 October 2013 }}</ref> | area_rank = | area_sq_mi = | percent_water = negligible | population_estimate = {{UN_Population|Niue}}{{UN_Population|ref}} | population_census = ၁,၇၈၄<ref>{{cite web|url=https://niue.prism.spc.int/download/35/census/1460/2019-niue-pophh-census-2-0.pdf|title=Niue Household and Population Census 2017|publisher=Niue Statistics Office|website=niue.prism.spc.int|access-date=5 May 2020|archive-date=23 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523170557/https://niue.prism.spc.int/download/35/census/1460/2019-niue-pophh-census-2-0.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = not ranked | population_census_year = ၂၀၁၇ | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = <!-- automatically calculated --> | population_density_rank = not ranked | GDP_PPP = $10.0 million<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=8 September 2017|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၀၃ | GDP_PPP_rank = ၂၂၈ | GDP_PPP_per_capita = $5,800<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=8 September 2017|archive-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|url-status=dead}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၆၄ | GDP_nominal = {{increase}} NZ$၄၃.၅၃၆&nbsp;သန်း (US$30,510,028)<ref>{{cite web|url=https://niue.prism.spc.int/category/economic/|title=Niue National Accounts estimates|publisher=Niue Statistics Office|website=niue.prism.spc.int|access-date=5 May 2020|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214090307/https://niue.prism.spc.int/category/economic/|url-status=dead}}</ref> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၈ | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = <!--number only--> | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[နယူးဇီလန်ဒေါ်လာ]]{{Ref label|a|a}} | currency_code = NZD | time_zone = | utc_offset = −11 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = လက်ဝဲ | calling_code = [[+683]] | cctld = [[.nu]] }} '''နျူးအေးနိုင်ငံ''' ({{lang-en|Niue}}; {{IPAc-en|ˈ|n|j|uː|eɪ}},<ref>{{cite web|title=Niue |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195584516.001.0001/m-en_nz-msdict-00001-0036228 |access-date=18 February 2022 |website=The New Zealand Oxford Dictionary |doi=10.1093/acref/9780195584516.001.0001 | editor-first1=Tony| editor-last1=Deverson | editor-first2=Graeme| editor-last2=Kennedy |year=2005 |publisher=[[Oxford University Press]]|isbn = 978-0-19-558451-6}}</ref> {{IPAc-en|n|iː|ˈ|juː|eɪ}}; {{lang-niu|Niuē}}) သည် [[တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တွင်းရှိ [[ကျွန်းနိုင်ငံ]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် {{convert|2400|km|mi}} အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နျူးအေးနိုင်ငံ၏ ကုန်မြေဧရိယာမှာ {{convert|261|km2|mi2}} ခန့်ရှိပြီး<ref name="Archived copy"/> ပေါ်လီနီးရှန်း အများဆုံးပါဝင်သော လူဦးရေမှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အရ ၁,၆၀၀ ဖြစ်သည်။ နျူးအေးနိုင်ငံသည် [[တုံဂါနိုင်ငံ]]၊ [[ဆမိုးအားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ကွတ်ကျွန်းစု]]တို့၏ တြိဂံအလယ်တွင် တည်ရှိပြီး တုံဂါနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၆၀၄ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းအား ရံဖန်ရံခါတွင် "The Rock" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဒေသအမည် "ပိုလီနီးရှား၏ ကျောက်ဆောင်" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်မှ လာသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/niue/introduction |title=Introducing Niue |website=[[Lonely Planet]] |access-date=24 October 2016 |archive-date=25 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025052944/http://www.lonelyplanet.com/niue/introduction }}</ref> နျူးအေးသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သန္တာကျွန်းများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နျူးအေးနိုင်ငံ|*]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားရှိ နိုင်ငံများ]] giolra8g66d82g5cljo3n23ymk1cfdw 0 91601 1029844 1026944 2026-05-06T05:53:36Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029844 wikitext text/x-wiki [[File:Population 2017 test.png|500px|thumb|၂၀၁၇ ခုနှဏ်တွင် နိုင်ငံအလိုက် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု(people per km²)]] ဤသည်မှာ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေဒေသများ စာရင်းဖြစ်ပြီး လူဦးရေသိပ်သည်းမှုကို တစ် စတုရန်းကီလိုမီတာအလိုက် နေထိုင်သော လူဦးရေအရေအတွက်ဖြင့် တိုင်းတာမှုကို ပြုလုပ်ထားသည်။ အချို့သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အစိုးရဖြင့် လွတ်လပ်သော နယ်မြေများကို ISO စံညွှန်း ISO 3166-1 အရ ထည့်သွင်းပြုစုထားသည်။ ထို့အပြင် ISO 3166-1 တွင် မပါဝင်သည့် အချို့သော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအသိအမှတ်ပြုနယ်မြေများလည်း ပါဝင်သည်။ ဇယားရှိ ဧရိယာများတွင် ကုန်းတွင်းရေထု(ကန်၊ မြစ်၊ ရေသိုလှောင်ရာနေရာ)တို့ပါ ပါဝင်သည်။ ဤဆောင်းပါး၌ အနောက်ဆုံးကောက်ယူထားသော သန်းခေါင်စာရင်းနှင့် တရားဝင်းခန့်မှန်းစာရင်းတို့တွင် အဓိကအခြေပြုထားသည်။ နိုင်ငံအလိုက် အချက်အလက်များကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဖော်ပြနိုင်ခြင်းမရှိပဲ [[:en:United Nations Department of Economic and Social Affairs|United Nations Department of Economic and Social Affairs]] ၏ လူဦးရေဌာနကြီး(Population Division)၏ [http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ online projections] တွင် အခြေပြုထားသည်။<ref>{{cite web | url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ | title=World Population Prospects}}</ref> == လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ == အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အမှီအခိုနယ်မြေများနှင့် မဲဆန္ဒနယ်နိုင်ငံများကို ''စာလုံးစောင်း''ဖြင့် ပြထားသည်။ ဤစာရင်း၌ ဖော်ပြထားသော ဧရိယာများကို များလှစွာသော ရင်းမြစ်များမှ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ * ဥရောပသမဂ္ဂသည် ဒေသနိုင်ငံများအဖွဲ့ချုပ်ဆိုသည့်အဆင့်ထက် ကျော်လွန်ပြီး "နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ကဲ့သို့သော" ဝိသေသ လက္ခဏာရှိသည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၂၈ နိုင်ငံဖြင့် သီးခြားရပ်တည်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းလူဦးရေသိပ်သည်းမှုမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၁၆ ဦးရှိနေပြီး ဤစာရင်းတွင်သာ ဖော်ပြမည်ဆိုပါက အဆင့် ၉၅ တွင် တည်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။(population: 506,913,394 on January 1, 2014,<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1|title=Eurostat-Tables, Graphs and Maps Interface（TGM）table|publisher=European Commission|accessdate=၃ ဇူလိုင် ၂၀၁၈}}</ref> area: 4,324,782&nbsp;km²). * ဧရိယာတွင် ကုန်းမြေကော ရေထုပါ ပါဝင်သည်။ {|class="sortable wikitable" style="text-align:right" |+ !data-sort-type="number" |အဆင့်!!နိုင်ငံ (သို့ အမှီအခိုနယ်မြေ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းမိုင်)!!လူဦးရေ!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./km²)!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./mi²)!!ရက်စွဲ!! class="unsortable" | လူဦးရေရင်းမြစ် |- |align=center rowspan=3 |•||align=left|{{noflag}}'''[[:en:Population density#Human population density|ကမ္ဘာ]]''' (ကုန်းမြေချည်းသာ၊ [[အန္တာတိကတိုက်]] မပါဝင်ပေ။) |{{convert|134940000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|{{#expr: {{worldpop}}/134940000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |align=left|[https://www.census.gov/popclock/ USCB's world population clock] |- |align=left|{{noflag}}'''[[:en:Population density#Human population density|ကမ္ဘာ]]''' (ကုန်းမြေ) |{{convert|148940000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|{{#expr: {{worldpop}}/148940000 round 0 }}|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |align=left|[https://www.census.gov/popclock/ USCB's World population clock] |- |aln=left|{{noflag}}'''[[:en:Population density#Human population density|ကမ္ဘာ]]''' (ရေထုအပါအဝင်) |{{convert|510072000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|{{#expr: {{worldpop}}/510072000 round 0 }}|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |align=left|[https://www.census.gov/popclock/ USCB's World population clock] |- |align=center|1 |align=left|''{{MAC}}'' ([[တရုတ်]]) |{{convert|30.5|km2|0|disp=table}} |၆၅၀,၈၃၄ |{{convert|{{#expr: 650834/30.5 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၅၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/Demographic/GlobalResultsOfBy-Census/2016%E4%B8%AD%E6%9C%9F%E4%BA%BA%E5%8F%A3%E7%B5%B1%E8%A8%88.aspx?lang=en-US ၂၀၁၆ သန်းခေါင်စာရင်း] |- |align=center|2 |align=left|{{MCO}} |{{convert|2.02|km2|2|disp=table}} |၃၇,၅၅၀ |{{convert|{{#expr: 37550/2.02 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.imsee.mc/Population-et-emploi တရားဝင် ခန့်မှန်းမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128001937/http://www.imsee.mc/Population-et-emploi |date=28 November 2012 }} |- |align=center|3 |align=left|{{SIN}} |{{convert|719.9|km2|0|disp=table}} |၅,၆၁၂,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 5612300/719.9 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 တရားဝင် ခန့်မှန်းမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |date=29 November 2015 }} |- |align=center|4 |align=left|''{{HKG}}'' ([[တရုတ်]]) |{{convert|1,106.3|km2|0|disp=table}} |၇,၄၀၉,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 7409800/1106.34 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp တရားဝင် ခန့်မှန်းမှု] |- |align=center|5 |align=left|''{{GIB}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]])<ref>[[စပိန်နိုင်ငံ]]မှ ၎င်း၏နယ်မြေဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။</ref> |{{convert|6.8|km2|1|disp=table}} |၃၃,၁၄၀ |{{convert|{{#expr: 33140/6.8 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၇၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.gibraltar.gov.gi/new/sites/default/files/HMGoG_Documents/Abstract%202014.pdf Official estimate] |- |align=center|6 |align=left|{{BHR}} |{{convert|757|km2|0|disp=table}} |၁,၄၅၁,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 1451200/757 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170206163647/http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf |date=6 February 2017 }} |- |align=center|7 |align=left|{{VAT}} |{{convert|0.44|km2|2|disp=table}} |၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 800/0.44 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၂ |align=left|[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031317/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html |date=2 February 2017 }} |- |align=center|8 |align=left|{{MLT}} |{{convert|315|km2|0|disp=table}} |၄၆၀,၂၉၇ |{{convert|{{#expr: 460297/315 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Documents/2018/News2018_022.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220033214/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Documents/2018/News2018_022.pdf |date=20 February 2018 }} |- |align=center|9 |align=left|''{{BER}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|52|km2|0|disp=table}} |၆၃,၇၇၉ |{{convert|{{#expr: 63779/52 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၂၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.gov.bm/articles/2016-population-and-housing-census-preliminary-report 2016 Census Preliminary Report] |- |align=center|10 |align=left|''{{SXM}}'' ([[နယ်သာလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) |{{convert|34|km2|0|disp=table}} |၃၉,၄၁၀ |{{convert|{{#expr: 39410/34 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://web.archive.org/web/20160930004308/http://stat.gov.sx/ Official estimate] |- |align=center|11 |align=left|{{MDV}} |{{convert|298|km2|0|disp=table}} |၃၄၄,၀၂၃ |{{convert|{{#expr: 344023/298 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၂၀၊ ၂၀၁၄ |align=left|[http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2015/10/Census-Summary-Tables1.pdf Preliminary 2014 census result] |- |align=center|12 |{{data Bangladesh|popdens}} |align=left|[https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Official population clock] |- |align=center|13 |align=left|''{{JEY}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|116|km2|0|disp=table}} |၁၀၄,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 104200/116 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Population%20Estimate%202016%2020170622%20SU.pdf Official estimate] |- |align=center|14 |align=left|''{{GGY}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|78|km2|0|disp=table}} |၆၂,၇၂၃ |{{convert|{{#expr: 62723/78 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=105766&p=0 Official estimate] |- |align=center|15 |align=left|{{PLE}}<ref>Borders and area of Palestinian autonomy are not final</ref> |{{convert|6,020|km2|0|disp=table}} |၄,၈၁၆,၅၀၃ |{{convert|{{#expr: 4816503/6020 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |date=8 June 2014 }} |- |align=center|16 |align=left|''{{flagicon image|Flag_of_Mayotte_(local).svg}}'' ''[[:en:Mayotte|Mayotte]]'' |{{convert|374|km2|0|disp=table}} |၂၅၆,၅၁၈ |{{convert|{{#expr: 256518/374 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၅၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/3284395 2017 census result] |- |align=center|17 |align=left|{{BRB}} |{{convert|430|km2|0|disp=table}} |၂၈၆,၃၈၈ |{{convert|{{#expr: 286388/430 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|18 |align=left|''{{flagicon image|Flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg}}'' ''[[:en:Saint Martin|စိန့်မာတင်ကျွန်း]]'' |{{convert|53.2|km2|0|disp=table}} |၃၅,၁၀၇ |{{convert|{{#expr: 35107/53.2 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၄ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2525762?sommaire=2525768 Official estimate] |- |align=center|19 |align=left|{{TWN}} |{{convert|36,193|km2|0|disp=table}} |၂၃,၅၇၂,၀၄၉ |{{convert|{{#expr: 23572049/36193 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=4 July 2014 }} |- |align=center|20 |align=left|{{MRI}} |{{convert|2,040|km2|0|disp=table}} |၁,၂၆၄,၈၈၇ |{{convert|{{#expr: 1264887 /2040 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://statsmauritius.govmu.org/English/Publications/Pages/Pop_Vital_Jan-JunYr17.aspx Official estimate] |- |align=center|21 |align=left|{{LBN}} |{{convert|10,452|km2|0|disp=table}} |၆,၀၉၃,၅၀၉ |{{convert|{{#expr: 6093509/10201 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|22 |align=left|''{{ARU}}'' ([[နယ်သာလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) |{{convert|180|km2|0|disp=table}} |၁၀၅,၆၆၈ |{{convert|{{#expr: 105668/180 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၁၄၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://worldpopulationreview.com/countries/aruba-population/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629102251/http://worldpopulationreview.com/countries/aruba-population/ |date=29 June 2018 }} |- |align=center|23 |align=left|{{SMR}} |{{convert|61|km2|0|disp=table}} |၃၃,၃၂၆ |{{convert|{{#expr: 33326/61 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html# Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326182005/https://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html |date=26 March 2020 }} |- |align=center|24 |align=left|''{{flagicon image|Flag_of_Zanzibar.svg}}'' ''[[ဇန်ဇိဗာကျွန်း]]'' |{{convert|2461|km2|0|disp=table}} |၁,၃၀၃,၅၆၉ |{{convert|{{#expr: 1303569/2461 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |- |align=center|25 |align=left|{{KOR}} |{{convert|100,210|km2|0|disp=table}} |၅၁,၆၃၅,၂၅၆ |{{convert|{{#expr: 51635256/100210 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://kosis.kr/nsportalStats/nsportalStats_0102Body.jsp?menuId=10 Annual official estimate] |- |align=center|26 |align=left|{{NRU}} |{{convert|21|km2|0|disp=table}} |၁၀,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 10800/21 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.spc.int/nmdi/population Annual estimate] |- |align=center|27 |align=left|{{RWA}} |{{convert|26,338|km2|0|disp=table}} |၁၂,၀၀၁,၁၃၆ |{{convert|{{#expr: 12001136/26338 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212164943/http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf |date=12 December 2019 }} |- |align=center|28 |align=left|''{{flagicon image|Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg}}'' ''[[:en:Saint Barthelemy|Saint Barthelemy]]'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|21|km2|0|disp=table}} |၉,၄၂၇ |{{convert|{{#expr: 9427/21 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2525762?sommaire=2525768 Official estimate] |- |align=center|29 |align=left|''{{CUW}}'' ([[နယ်သာလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) |{{convert|363.91|km2|0|disp=table}} |၁၆၁,၅၇၃ |{{convert|{{#expr: 161573/363.91 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၁၆၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://worldpopulationreview.com/countries/curacao-population/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629102432/http://worldpopulationreview.com/countries/curacao-population/ |date=29 June 2018 }} |- |align=center|30 |align=left|{{TUV}} |{{convert|26|km2|0|disp=table}} |၁၁,၃၂၃ |{{convert|{{#expr: 11323/26 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- |align=center|31 |align=left|{{COM}} |{{convert|1,861|km2|0|disp=table}} |၈၀၆,၁၅၃ |{{convert|{{#expr: 806153/1861 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://web.archive.org/web/20160111213747/http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis Official estimate] |- |align=center|32 |align=left|{{ENG}} |{{convert|130,279|km2|0|disp=table}} |၅၅,၂၆၈,၁၀၀ |{{convert|{{#expr: 55268100/130279 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left| |- |align=center|33 |{{data Netherlands|popdens}} |align=left|[https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009222717/https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter |date=9 October 2018 }} |- |align=center|34 |align=left|{{HAI}} |{{convert|27,065|km2|0|disp=table}} |၁၁,၁၁၂,၉၄၅ |{{convert|{{#expr: 11112945/27065 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] <!--http://www.ihsi.ht/--> |- |align=center|35 |{{data India|popdens}} |align=left|[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf Population clock based on 2011 census] |- |align=center|36 |{{data Israel|popdens}} |align=left|[http://cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915102003/http://www.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 |date=15 September 2018 }} |- |align=center|37 |align=left|{{BDI}} |{{convert|27,816|km2|0|disp=table}} |၁၀,၆၈၁,၁၈၆ |{{convert|{{#expr: 10681186/27816 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071528/http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf |date=3 April 2019 }} |- |align=center|38 |align=left|''{{PRI}}'' ([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|US]])<ref>[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ ဓနသဟာယနိုင်ငံ။</ref> |{{convert|8,868|km2|0|disp=table}} |၃,၃၃၇,၁၇၇ |{{convert|{{#expr: 3337177/8868 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.census.gov/data/tables/2017/demo/popest/nation-total.html Official estimate] |- |align=center|39 |align=left|{{BEL}} |{{convert|30,528|km2|0|disp=table}} |၁၁,၄၀၉,၃၈၈ |{{convert|{{#expr: 11409388/30528 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111002452/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf |date=11 November 2014 }} |- |align=center|40 |{{data Philippines|popdens}} |align=left|[http://www.popcom.gov.ph/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403061418/http://www.popcom.gov.ph/ |date=3 April 2019 }} |- |align=center|41 |align=left|''{{GUM}}'' ([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|US]]) |{{convert|541|km2|0|disp=table}} |၁၈၄,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 184200/541 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://sdd.spc.int/en Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802204130/http://sdd.spc.int/en |date=2 August 2018 }} |- |align=center|42 |align=left|''{{flagicon image|Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg}}'' ''[[:en:Réunion|Reunion]]'' |{{convert|2503.7|km2|0|disp=table}} |၈၅၀,၉၉၆ |{{convert|{{#expr: 850996/2503.72 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403061842/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls |date=3 April 2019 }} |- |align=center|43 |align=left|{{JPN}} |{{convert|377,944|km2|0|disp=table}} |၁၂၆,၄၉၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 126490000/377944 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly official estimate] |- |align=center|44 |align=left|''{{flagicon image|Drapeau aux serpents de la Martinique.svg}}'' ''[[:en:Martinique|Martinique]]'' |{{convert|1,128|km2|0|disp=table}} |၃၇၆,၈၄၇ |{{convert|{{#expr: 376847/1128 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403061842/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls |date=3 April 2019 }} |- |align=center|45 |align=left|{{SRI}} |{{convert|65,610|km2|0|disp=table}} |၂၁,၄၄၄,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 21444000/65610 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022357/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |date=17 November 2017 }} |- |align=center|46 |align=left|{{SLV}} |{{convert|21,040|km2|0|disp=table}} |၆၅၈၁,၉၄၀ |{{convert|{{#expr: 6581940/21040 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |date=22 April 2020 }} |- |align=center|47 |align=left|{{MHL}} |{{convert|181|km2|0|disp=table}} |၅၆,၀၈၆ |{{convert|{{#expr: 56086/181 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- |align=center|48 |align=left|''{{VIR}}'' ([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|US]]) |{{convert|352|km2|0|disp=table}} |၁၀၆,၄၀၅ |{{convert|{{#expr: 106405/352 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၀ |align=left|[https://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn180.html Final 2010 census result] |- |align=center|49 |align=left|{{GRD}} |{{convert|344|km2|0|disp=table}} |၁၀၃,၃၂၈ |{{convert|{{#expr: 103328/344 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၂၊ ၂၀၁၁ |align=left|[https://web.archive.org/web/20120614004809/http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx 2011 census result] |- |align=center|50 |align=left|{{LCA}} |{{convert|617|km2|0|disp=table}} |၁၇၉,၆၆၇ |{{convert|{{#expr: 179667/617 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|51 |align=left|''{{ASM}}'' ([[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|US]]) |{{convert|197|km2|0|disp=table}} |၅၇,၁၀၀ |{{convert|{{#expr: 57100/197 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://sdd.spc.int/en Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802204130/http://sdd.spc.int/en |date=2 August 2018 }} |- |align=center|52 |align=left|{{VNM}} |{{convert|331,212|km2|0|disp=table}} |၉၄,၆၆၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 94660000/331212 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=382&idmid=2&ItemID=18863 Official annual projection] |- |align=center|53 |align=left|{{VCT}} |{{convert|389|km2|0|disp=table}} |၁၀၉,၅၅၇ |{{convert|{{#expr: 109557/389 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://stats.gov.vc/LinkClick.aspx?fileticket=_6PsL6EZf6E%3d&tabid=131&mid=588 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909193008/http://stats.gov.vc/LinkClick.aspx?fileticket=_6PsL6EZf6E%3d&tabid=131&mid=588 |date=9 September 2016 }} |- |align=center|54 |{{data Pakistan|popdens}} |align=left|[http://www.pwd.punjab.gov.pk/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230956/https://pwd.punjab.gov.pk/ |date=2 May 2019 }} |- |align=center|55 |align=left|{{TRI}} |{{convert|5,155|km2|0|disp=table}} |၁,၃၅၆,၆၃၃ |{{convert|{{#expr: 1356633/5155 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://cso.gov.tt/ Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525033753/http://cso.gov.tt/ |date=25 May 2017 }} |- |align=center|56 |align=left|{{JAM}} |{{convert|10,991|km2|0|disp=table}} |၂,၇၃၀,၈၉၄ |{{convert|{{#expr: 2730894/10991 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/Newpopulation.aspx Official estimate] |- |align=center|57 |align=left|''{{flagicon image|Unofficial_flag_of_Guadeloupe_(local).svg}}'' ''[[ဂွါဒလ်ကျွန်း]]'' |{{convert|1,628.4|km2|0|disp=table}} |၃၉၅,၇၂၅ |{{convert|{{#expr: 395725/1628.4 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403061842/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2016.xls |date=3 April 2019 }} |- |align=center|58 |align=left|{{LIE}} |{{convert|160|km2|0|disp=table}} |၃၇,၈၇၇ |{{convert|{{#expr: 37877/160 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.llv.li/#/1124/bevolkerungsstatistik--juni Official estimate] |- |align=center|59 |align=left|{{QAT}} |{{convert|11,571|km2|0|disp=table}} |၂,၇၀၀,၃၉၀ |{{convert|{{#expr: 2700390/11571 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701211726/https://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx |date=1 July 2018 }} |- |align=center|60 |align=left|{{LUX}} |{{convert|2,586|km2|0|disp=table}} |၆၀၂,၀၀၅ |{{convert|{{#expr: 602005/2586 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226225950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1 |date=26 February 2021 }} |- |align=center|61 |align=left|{{GER}} |{{convert|357,168|km2|0|disp=table}} |၈၂,၇၄၀,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 82740900/357168 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/Zensus_Geschlecht_Staatsangehoerigkeit.html Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221205616/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/Zensus_Geschlecht_Staatsangehoerigkeit.html |date=21 December 2018 }} |- |align=center|62 |align=left|{{KWT}} |{{convert|17,818|km2|0|disp=table}} |၄,၀၀၇,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 4007000/17818 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ Official estimate] |- |align=center|63 |align=left|''{{flagicon image|Flag of the Cayman Islands.svg}}'' ''[[:en:Cayman Islands|ကေးမန်းကျွန်း]]'' |{{convert|259|km2|0|disp=table}} |၅၅,၄၅၆ |{{convert|{{#expr: 55456/259 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |အောက်တိုဘာ ၁၀၊ ၂၀၁၀ |align=left|[http://www.eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport |date=21 September 2013 }} |- |align=center|64 |align=left|{{DOM}} |{{convert|47,875|km2|0|disp=table}} |၁၀,၂၆၆,၁၄၉ |{{convert|{{#expr: 10266149/47875 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074831/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 |date=25 May 2017 }} |- |align=center|65 |align=left|{{PRK}} |{{convert|120,540|km2|0|disp=table}} |၂၅,၆၁၀,၆၇၂ |{{convert|{{#expr: 25610672/120540 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|66 |align=left|{{NGA}} |{{convert|923,768|km2|0|disp=table}} |၁၉၅,၈၇၅,၂၃၇ |{{convert|{{#expr: 195875237/923768 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|67 |align=left|{{SEY}} |{{convert|455|km2|0|disp=table}} |၉၅,၈၂၁1 |{{convert|{{#expr: 95821/455 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.nbs.gov.sc/downloads?task=document.viewdoc&id=358 Official estimate] |- |align=center|68 |align=left|{{SUI}} |{{convert|41,285|km2|0|disp=table}} |၈,၄၈၂,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 8465234/41285 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.assetdetail.4782547.html Official provisional figure] |- |align=center|69 |align=left|{{GAM}} |{{convert|10,690|km2|0|disp=table}} |၂,၁၆၃,၇၆၅ |{{convert|{{#expr: 2163765/10690 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|70 |align=left|{{ITA}} |{{convert|301,308|km2|0|disp=table}} |၆၀,၄၈၃,၉၇၃ |{{convert|{{#expr: 60483973/301308 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html |date=16 July 2018 }} |- |align=center|71 |align=left|{{NPL}} |{{convert|147,181|km2|0|disp=table}} |၂၉,၂၉၁,၇၄၆ |{{convert|{{#expr: 29291746/147181 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128182055/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf |date=28 January 2016 }} |- |align=center|72 |align=left|''{{VGB}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|151|km2|0|disp=table}} |၂၉,၅၃၇ |{{convert|{{#expr: 29537/151 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၀ |align=left|[http://www.dpu.gov.vg Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ |date=25 May 2002 }} |- |align=center|73 |align=left|{{ATG}} |{{convert|442|km2|0|disp=table}} |၈၆,၂၉၅ |{{convert|{{#expr: 86295/442 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၂၇၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Preliminary 2011 census result] |- |align=center|74 |align=left|{{SKN}} |{{convert|270|km2|0|disp=table}} |၅၁,၉၇၀ |{{convert|{{#expr: 51970/270 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၀၉ |align=left|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2 June 2013 }} |- |align=center|75 |align=left|{{STP}} |{{convert|1,001|km2|0|disp=table}} |၁၈၇,၃၅၆ |{{convert|{{#expr: 187356/1001 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၃၊ ၂၀၁၂ |align=left|[http://www.citypopulation.de/SaoTome.html 2012 census result] |- |align=center|76 |align=left|{{AND}} |{{convert|464|km2|0|disp=table}} |၈၀,၂၀၉ |{{convert|{{#expr: 80209/464 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 |date=25 May 2017 }} |- |align=center|77 |align=left|{{flag|Kosovo}}<ref>{{Kosovo-note}}</ref> |{{convert|10,910|km2|0|disp=table}} |၁,၇၈၃,၅၃၁ |{{convert|{{#expr: 1783531/10910 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://ask.rks-gov.net/media/3485/estimation-kosovo-publication-2016.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712192525/http://ask.rks-gov.net/media/3485/estimation-kosovo-publication-2016.pdf |date=12 July 2018 }} |- |align=center|78 |align=left|{{MWI}} |{{convert|118,484|km2|0|disp=table}} |၁၈,၆၂၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 18622000/118484 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|79 |align=left|{{UGA}} |{{convert|241,551|km2|0|disp=table}} |၃၇,၆၇၃,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 37673800/241551 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |July 1, 2017 |align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/census_2014_regional_reports/Population%20Projections_2015_2020.pdf Annual official estimate] |- |align=center|80 |align=left|{{KIR}} |{{convert|726|km2|0|disp=table}} |၁၁၅,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 115300/726 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.spc.int/nmdi/population Official estimate] |- |align=center|81 |align=left|{{GUA}} |{{convert|108,889|km2|0|disp=table}} |၁၇,၂၄၅,၃၄၆ |{{convert|{{#expr: 17245346/108889 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|82 |align=left|''{{TKL}}'' ([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]]) |{{convert|10|km2|0|disp=table}} |၁,၄၉၉ |{{convert|{{#expr: 1499/10 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.spc.int/nmdi/population Official estimate] |- |align=center|83 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Saba.svg}}'' ''[[:en:Saba|ဆာဘာကျွန်း]]'' ''([[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]])'' |{{convert|13|km2|0|disp=table}} |၁,၉၄၇ |{{convert|{{#expr: 1947/13 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left| |- |align=center|85 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Sint Eustatius.svg}}'' ''[[:en:Sint Eustatius|Sint Eustatius]]'' ''([[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]])'' |{{convert|21|km2|0|disp=table}} |၃,၁၉၃ |{{convert|{{#expr: 3193/21 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://sdd.spc.int/en Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802204130/http://sdd.spc.int/en |date=2 August 2018 }} |- |align=center|86 |align=left|{{FSM}} |{{convert|701|km2|0|disp=table}} |၁၀၄,၆၀၀ |{{convert|{{#expr: 104600/701 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.spc.int/nmdi/population Official estimate] |- |align=center|87 |align=left|''{{IMN}}'' |{{convert|572|km2|0|disp=table}} |၈၃,၃၁၄ |{{convert|{{#expr: 83314/572 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၂၄၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.gov.im/media/1355784/2016-isle-of-man-census-report.pdf 2016 census result] |- |align=center|88 |align=left|{{CYP}} |{{convert|5,896|km2|0|disp=table}} |၈၅၄,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 854800/5896 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/59864653479E6721C22581E2003786DE?OpenDocument&sub=1&sel=1&e=&print Official estimate] |- |align=center|89 |{{data China|popdens}} |align=left|[http://data.stats.gov.cn/english/ Official estimate] |- |align=center|90 |align=left|{{TON}} |{{convert|720|km2|0|disp=table}} |၁၀၀,၆၅၁ |{{convert|{{#expr: 100651/720 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.spc.int/nmdi/population Official estimate] |- |align=center|91 |align=left|''{{AIA}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|96|km2|0|disp=table}} |၁၃,၄၅၂ |{{convert|{{#expr: 13452/96 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၁၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Preliminary 2011 census result] |- |align=center|92 |align=left|{{IDN}} |{{convert|1,904,569|km2|0|disp=table}} |၂၆၅,၀၁၅,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 265015300/1904569 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.bps.go.id/ Official projection] |- |align=center|93 |align=left|{{CZE}} |{{convert|78,867|km2|0|disp=table}} |၁၀,၆၁၃,၃၅၀ |{{convert|{{#expr: 10613350/78867 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.czso.cz/csu/czso/population Official quarterly estimate] |- |align=center|94 |align=left|{{THA}} |{{convert|513,120|km2|0|disp=table}} |၆၉,၁၈၃,၁၇၃ |{{convert|{{#expr: 69183173/513120 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|95 |align=left|{{DNK}} |{{convert|43,098|km2|0|disp=table}} |၅,၇၈၅,၈၆၄ |{{convert|{{#expr: 5785864/43098 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal Quarterly official estimate] |- |align=center|96 |align=left|{{CPV}} |{{convert|4,033|km2|0|disp=table}} |၅၄၄,၀၈၁ |{{convert|{{#expr: 537661/4033 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://ine.cv/wp-content/plugins/ine-download-attachments-by-zing-developers/includes/download.php?id=7989 Official annual projection] |- |align=center|98 |align=left|{{TOG}} |{{convert|56,600|km2|0|disp=table}} |၇,၃၅၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 7352000/56600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat-togo.org/contenu/pdf/Perspectives-demographiques-final-2016-05.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827105948/http://www.stat-togo.org/contenu/pdf/Perspectives-demographiques-final-2016-05.pdf |date=27 August 2018 }} |- |align=center|99 |align=left|{{FRA}} |{{convert|543,965|km2|0|disp=table}} |၆၇,၂၄၇,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 67247000/543965 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Monthly official estimate] |- |align=center|100 |align=left|{{GHA}} |{{convert|238,533|km2|0|disp=table}} |၂၉,၆၁၄,၃၃၇ |{{convert|{{#expr: 29614337/238533 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statsghana.gov.gh/ Official projection] |- |align=center|101 |align=left|{{POL}} |{{convert|312,685|km2|0|disp=table}} |၃၈,၄၂၆,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 38426000/312685 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://stat.gov.pl/podstawowe-dane/ Official estimate] |- |align=center|102 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}}'' ''[[:en:Iraqi Kurdistan|Iraqi Kurdistan]]'' |{{convert|46,861|km2|0|disp=table}} |၅,၇၅၄,၇၇၀ |{{convert|{{#expr: 5754770/46861 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left| |- |align=center|103 |align=left|''{{MNP}}'' ([[United States|US]]) |{{convert|457|km2|0|disp=table}} |၅၃,၈၈၃ |{{convert|{{#expr: 53883/457 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၀ |align=left|[https://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn178.html Final 2010 census result] |- |align=center|104 |align=left|{{UAE}} |{{convert|83,600|km2|0|disp=table}} |၉,၈၅၆,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 9856000/83600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official estimate] |- |align=center|104 |align=left|''{{flag|Adjara}}'' |{{convert|2,880|km2|0|disp=table}} |၃၃၆,၀၇၇ |{{convert|{{#expr: 336077/2880 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၄ |align=left| |- |align=center|105 |align=left|{{AZE}} |{{convert|86,600|km2|0|disp=table}} |၉,၈၉၈,၀၈၅ |{{convert|{{#expr: 9898085/86600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.stat.gov.az/news/index.php?id=3776&lang=en Official estimate] |- |align=center|105 |align=left|''{{flag|Transnistria}}'' |{{convert|4,163|km2|0|disp=table}} |၄၇၅,၆၆၅ |{{convert|{{#expr: 475665/4163 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |အောက်တိုဘာ ၁၄၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://flux.md/stiri/social/populatia-transnistriei-scazut-cu-143-la-suta.html/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803130923/http://flux.md/stiri/social/populatia-transnistriei-scazut-cu-143-la-suta.html/ |date=3 August 2017 }} |- |align=center|106 |{{data Jordan|popdens}} |align=left|[http://dosweb.dos.gov.jo/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818112822/http://dosweb.dos.gov.jo/ |date=18 August 2019 }} |- |align=center|107 |align=left|{{PRT}} |{{convert|92,090|km2|0|disp=table}} |၁၀,၂၉၁,၀၂၇ |{{convert|{{#expr: 10291027/92090 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE Official estimate] |- |align=center|108 |align=left|{{SVK}} |{{convert|49,036|km2|0|disp=table}} |၅,၄၄၃,၁၂၀ |{{convert|{{#expr: 5443120/49036 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=68588 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031417/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=68588 |date=2 February 2017 }} |- |align=center|109 |align=left|{{UZB}} |{{convert|447,400|km2|0|disp=table}} |၃၀,၅၂၂,၅၉၆ |{{convert|{{#expr: 30522596/284078 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|Sum of Uzbekistan - Karakalpakstan area and population |- |align=center|110 |align=left|{{AUT}} |{{convert|83,879|km2|0|disp=table}} |၈,၈၃၀,၄၈၇ |{{convert|{{#expr: 8830487/83879 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Official quarterly estimate] |- |align=center|111 |align=left|{{HUN}} |{{convert|93,029|km2|0|disp=table}} |၉,၇၇၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 9771000/93029 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wnt001b.html Annual official estimate] |- |align=center|112 |align=left|{{MDA}} |{{convert|33,843|km2|0|disp=table}} |၃,၅၅၀,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 3550900/33843 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& Official estimate] |- |align=center|113 |align=left|{{TUR}} |{{convert|783,562|km2|0|disp=table}} |၈၀,၈၁၀,၅၂၅ |{{convert|{{#expr: 80810525/783562 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/Start.do Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108091816/http://www.turkstat.gov.tr/Start.do |date=8 November 2017 }} |- |align=center|114 |align=left|{{CUB}} |{{convert|109,884|km2|0|disp=table}} |၁၁,၂၂၁,၀၆၀ |{{convert|{{#expr: 11221060/109886 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.one.cu/publicaciones/cepde/indicadoresdemograficos/anual/2_tabla_1.pdf Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731034341/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/indicadoresdemograficos/anual/2_tabla_1.pdf |date=31 July 2017 }} |- |align=center|115 |align=left|{{SVN}} |{{convert|20,273|km2|0|disp=table}} |၂,၀၆၆,၈၈၀ |{{convert|{{#expr: 2066161/20273 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.si/StatWeb/en Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225093240/http://www.stat.si/StatWeb/en |date=25 February 2021 }} |- |align=center|116 |align=left|{{ETH}} |{{convert|1,063,652|km2|0|disp=table}} |၁၀၇,၅၃၄,၈၈၂ |{{convert|{{#expr: 107534882/1063652 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|117 |align=left|{{BEN}} |{{convert|112,622|km2|0|disp=table}} |၁၁,၃၆၂,၂၆၉ |{{convert|{{#expr: 11362269/112622 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx Official projection] |- |align=center|118 |align=left|{{ARM}} |{{convert|29,743|km2|0|disp=table}} |၂,၉၇၂,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 2972900/29743 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=19001&submit=Search Official quarterly estimate] |- |align=center|119 |align=left|{{ALB}} |{{convert|28,703|km2|0|disp=table}} |၂,၈၇၀,၃၂၄ |{{convert|{{#expr: 2870324/28703 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016015101/http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx |date=16 October 2017 }} |- |align=center|120 |align=left|{{SYR}} |{{convert|185,180|km2|0|disp=table}} |၁၈,၂၈၄,၄၀၇ |{{convert|{{#expr: 18284407/185180 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|121 |align=left|{{SLE}} |{{convert|71,740|km2|0|disp=table}} |၇,၀၇၅,၆၄၁ |{{convert|{{#expr: 7075641/71740 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၄၊ ၂၀၁၅ |align=left|[https://www.statistics.sl/wp-content/uploads/2016/06/2015-Census-Provisional-Result.pdf Preliminary 2015 census result] |- |align=center|122 |{{data Malaysia|popdens}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Malaysia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |align=left|[http://www.statistics.gov.my Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=11 June 2008 }} |- |align=center|123 |align=left|{{CRI}} |{{convert|51,100|km2|0|disp=table}} |၄,၉၄၇,၄၉၀ |{{convert|{{#expr: 4947490/51100 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.inec.go.cr/ Official estimate] |- |align=center|124 |{{data Egypt|popdens}} |align=left|[http://www.capmas.gov.eg Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907025744/https://www.capmas.gov.eg/ |date=7 September 2023 }} |- |align=center|125 |align=left|{{DMA}} |{{convert|739|km2|0|disp=table}} |၇၁,၂၉၃ |{{convert|{{#expr: 71293/739 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၄၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=8 June 2019 }} |- |align=center|126 |align=left|{{TRNC}}<ref>[[တူရကီနိုင်ငံ]]တစ်ခုတည်းသာ အသိအမှတ်ပြုသည်။</ref> |{{convert|3355|km2|0|disp=table}} |၃၁၃,၆၂၆ |{{convert|{{#expr: 313626/3355 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၄ |align=left|[http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108225108/http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf |date=8 January 2016 }} |- |align=center|127 |align=left|{{ESP}} |{{convert|505,990|km2|0|disp=table}} |၄၆,၅၄၉,၀၄၅ |{{convert|{{#expr: 46549045/505990 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 |date=28 June 2017 }} |- |align=center|128 |align=left|{{KHM}} |{{convert|181,035|km2|0|disp=table}} |၁၆,၃၁၆,၁၃၆ |{{convert|{{#expr: 16316136/181035 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/rp12_ch10.pdf Official annual projection] |- |align=center|129 |align=left|{{SRB}} |{{convert|77,474|km2|0|disp=table}} |၆,၉၂၅,၁၈၈ |{{convert|{{#expr: 6925188/77474 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 Official estimate] |- |align=center|130 |align=left|{{KEN}} |{{convert|581,834|km2|0|disp=table}} |၅၀,၉၅၀,၈၇၉ |{{convert|{{#expr: 50950879/581834 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|131 |align=left|{{IRQ}} <ref>''Excluding'' the population and area of [[Iraqi Kurdistan]], which cover governorates of [[Erbil Governorate|Erbil]], [[Sulaymaniyah Governorate|Sulaymaniyah]], [[Halabja Governorate|Halabja]] and [[Dohuk Governorate|Dohuk]]. '''BUT''' including [[Kirkuk Governorate]] and [[Diyala Governorate]]</ref> |{{convert|387,267|km2|0|disp=table}} |၃၄,၂၅၅,၂၅၀ |{{convert|{{#expr: 34255250/387267 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|132 |align=left|{{GRE}} |{{convert|131,957|km2|0|disp=table}} |၁၀,၇၆၈,၁၉၃ |{{convert|{{#expr: 10768193/131957 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110002613/http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- |date=10 January 2021 }} |- |align=center|133 |align=left|{{ROM}} |{{convert|238,391|km2|0|disp=table}} |၁၉,၆၃၈,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 19638000/238391 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |January 1, 2017 |align=left|[http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2017e.pdf Official annual estimate] |- |align=center|134 |align=left|{{MKD}} |{{convert|25,713|km2|0|disp=table}} |၂,၀၇၃,၇၀၂ |{{convert|{{#expr: 2073702/25713 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate] |- |align=center|135 |align=left|{{MYA}} |{{convert|676,577|km2|0|disp=table}} |၅၄,၃၆၃,၄၂၆ |{{convert|{{#expr: 54363426/676577 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၂၉၊ ၂၀၁၄ |align=left|[http://www.straitstimes.com/news/asia/east-asia/story/myanmar-census-shows-population-9-million-fewer-estimated-20140830 Preliminary 2014 census result] |- |align=center|136 |align=left|{{HON}} |{{convert|112,492|km2|0|disp=table}} |၉,၀၁၂,၂၂၉ |{{convert|{{#expr: 9012229/112492 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ine.gob.hn/images/Productos%20ine/censo/Censo%202013/Proyecciones/Proyecciones%20Ine%202018.xlsx Official projection] |- |align=center|137 |align=left|{{SEN}} |{{convert|196,722|km2|0|disp=table}} |၁၅,၇၂၆,၀၃၇ |{{convert|{{#expr: 15726037/196722 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ansd.sn/ Official projection] |- |align=center|138 |{{data Morocco|popdens}} |align=left|[http://www.hcp.ma Official population clock] |- |align=center|139 |align=left|{{TLS}} |{{convert|14,919|km2|0|disp=table}} |၁,၁၆၇,၂၄၂ |{{convert|{{#expr: 1167242/14919 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.statistics.gov.tl/wp-content/uploads/2015/10/1-Preliminary-Results-4-Printing-Company-19102015.pdf Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225112143/http://www.statistics.gov.tl/wp-content/uploads/2015/10/1-Preliminary-Results-4-Printing-Company-19102015.pdf |date=25 February 2021 }} |- |align=center|140 |align=left|''{{PYF}}'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|3,521|km2|0|disp=table}} |၂၆၈,၂၇၀ |{{convert|{{#expr: 268270/3521 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၂၂၊ ၂၀၁၂ |align=left|[https://web.archive.org/web/20140221193409/http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_r%C3%A9sultats_population_l%C3%A9gale.sflb.ashx Preliminary 2012 census result] |- |align=center|141 |align=left|''{{TCA}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|497|km2|0|disp=table}} |၃၇,၉၁၀ |{{convert|{{#expr: 37910/497 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.sppdtci.com/welcome Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071744/http://www.sppdtci.com/welcome |date=3 April 2019 }} |- |align=center|142 |align=left|{{CIV}} |{{convert|322,921|km2|0|disp=table}} |၂၄,၂၉၅,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 24295000/322921 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|143 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Arabistan.svg}}'' ''Khuzestan'' |{{convert|64,055|km2|0|disp=table}} |၄,၇၁၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 4711000/64055 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.amar.org.ir/دادهها-و-اطلاعات-آماری/جمعیت-و-نیروی-کار/جمعیت#5581721--] |- |align=center|143 |align=left|{{LES}} |{{convert|30,355|km2|0|disp=table}} |၂,၂၃၃,၃၃၉ |{{convert|{{#expr: 2233339/30355 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|144 |align=left|{{CRO}} |{{convert|56,542|km2|0|disp=table}} |၄,၁၅၄,၂၁၃ |{{convert|{{#expr: 4154213/56542 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705025245/http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG |date=5 July 2017 }} |- |align=center|145 |align=left|{{BFA}} |{{convert|270,764|km2|0|disp=table}} |၁၉,၆၃၂,၁၄၇ |{{convert|{{#expr: 19632147/270764 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf Annual official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221060141/http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf |date=21 December 2016 }} |- |align=center|146 |align=left|{{BRU}} |{{convert|5,765|km2|0|disp=table}} |၄၂၂,၆၇၈ |{{convert|{{#expr: 422678/5765 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.depd.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111141102/http://www.depd.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |date=11 November 2016 }} |- |align=center|147 |align=left|{{TUN}} |{{convert|163,610|km2|0|disp=table}} |၁၁,၄၄၆,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 11446300/163610 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ins.tn/en/themes/population#417 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128201634/http://www.ins.tn/en/themes/population#417 |date=28 November 2019 }} |- |align=center|148 |align=left|{{UKR}}<ref name="auto">[[ခရိုင်းမီးယားကျွန်းဆွယ်]] မပါဝင်ပေ။</ref> |{{convert|603,000 |km2|0|disp=table}} |၄၂,၃၀၀,၇၂၃ |{{convert|{{#expr: 42300723/603000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp |date=8 August 2016 }} |- |align=center|149 |align=left|{{SAM}} |{{convert|2,831|km2|0|disp=table}} |၁၉၇,၄၄၈ |{{convert|{{#expr: 197448/2831 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.sbs.gov.ws/index.php/population-demography-and-vital-statistics Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403053500/http://www.sbs.gov.ws/index.php/population-demography-and-vital-statistics |date=3 April 2019 }} |- |align=center|150 |align=left|{{BIH}} |{{convert|51,209|km2|0|disp=table}} |၃,၅၁၁,၃၇၂ |{{convert|{{#expr: 3511372/51209 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114162731/http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf |date=14 November 2018 }} |- |align=center|151 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Ireland.svg}}'' [[Republic of Ireland]] |{{convert|70,273|km2|0|disp=table}} |၄,7၇၉၂,၅၀၀ |{{convert|{{#expr: 4792500/70273 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://pdf.cso.ie/www/pdf/20170928092709_Population_and_Migration_Estimates_April_2017_full.pdf Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616001932/https://pdf.cso.ie/www/pdf/20170928092709_Population_and_Migration_Estimates_April_2017_full.pdf |date=16 June 2018 }} |- |align=center|153 |align=left|{{SWZ}} |{{convert|17,364|km2|0|disp=table}} |၁,၁၄၅,၉၇၀ |{{convert|{{#expr: 1145970/17364 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.swazistats.org.sz/images/reports/Swaziland%20Population%20Projections%202007_2030%20Report.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622185212/http://www.swazistats.org.sz/images/reports/Swaziland%20Population%20Projections%202007_2030%20Report.pdf |date=22 June 2019 }} |- |align=center|154 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Bonaire.svg}}'' [[Bonaire]] |{{convert|294|km2|0|disp=table}} |၁၉,၄၀၈ |{{convert|{{#expr: 19408/294 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.statista.com/statistics/706799/population-of-bonaire-in-the-caribbean-netherlands/] |- |align=center|155 |align=left|''{{NFK}}'' ([[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]) |{{convert|35|km2|0|disp=table}} |၂,၃၀၂ |{{convert|{{#expr: 2302/35 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |align=left|[https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census result] |- |align=center|155 |align=left|{{BUL}} |{{convert|111,002|km2|0|disp=table}} |၇,၀၅၀,၀၃၄ |{{convert|{{#expr: 7050034/111002 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.nsi.bg/en/content/15001/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/population-and-demographic-processes-2016 Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625083115/http://www.nsi.bg/en/content/15001/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/population-and-demographic-processes-2016 |date=25 June 2018 }} |- |align=center|156 |align=left|''{{COK}}'' ([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]]) |{{convert|237|km2|0|disp=table}} |၁၄,၉၇၄ |{{convert|{{#expr: 14974/237 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၁၊ ၂၀၁၁ |align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230514/http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf Final 2011 census result] |- |align=center|157 |align=left|{{MEX}} |{{convert|1,967,138|km2|0|disp=table}} |၁၂၄,၂၈၆,၆၂၃ |{{convert|{{#expr: 124286623/1967138 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www3.inegi.org.mx/sistemas/temas/default.aspx?s=est&c=25433&t=1 Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210212235/http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/eic2015_resultados.pdf |date=10 December 2015 }} |- |align=center|158 |align=left|{{YEM}} |{{convert|455,000|km2|0|disp=table}} |၂၈,၂၅၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 28250000/455000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|159 |align=left|{{TJK}} |{{convert|143,100|km2|0|disp=table}} |၈,၉၃၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 8931000/143100 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.tj/en Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ |date=6 March 2012 }} |- |align=center|160 |{{data Ecuador|popdens}} |align=left|[http://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/ Official projection] |- |align=center|161 |align=left|{{TAN}} |{{convert|881,288|km2|0|disp=table}} |၅၂,၈၉၅,၅၉၄ |{{convert|{{#expr: 52895594/881288 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.nbs.go.tz/ Official annual estimate] |- |align=center|162 |align=left|{{PAN}} |{{convert|74,177|km2|0|disp=table}} |၄,၁၅၈,၇၈၃ |{{convert|{{#expr: 4158783/74177 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P4741CUADRO14.xls Official projection] |- |align=center|163 |align=left|{{GEO}} |{{convert|69,700|km2|0|disp=table}} |၃,၇၂၉,၆၀၀ |{{convert|{{#expr: 3729600/69700 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Official estimate] |- |align=center|164 |align=left|{{GUI}} |{{convert|245,857|km2|0|disp=table}} |၁၂,၇၁၇,၁၇၆ |{{convert|{{#expr: 12717176/245857 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|165 |align=left|{{NIC}} |{{convert|121,428|km2|0|disp=table}} |၆,၂၆၂,၇၀၃ |{{convert|{{#expr: 6262703/121428 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.bcn.gob.ni/publicaciones/periodicidad/anual/nicaragua_cifras/nicaragua_cifras.pdf Official estimate] |- |align=center|166 |align=left|{{CMR}} |{{convert|466,050|km2|0|disp=table}} |၂၃,၇၉၄,၁၆ |{{convert|{{#expr: 23794164/466050 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.bucrep.cm/index.php/en/ Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224204444/http://www.bucrep.cm/index.php/en/ |date=24 February 2021 }} |- |align=center|167 |{{data Iran|popdens}} |align=left|[http://www.amar.org.ir/english/Population-help Official population clock] |- |align=center|168 |align=left|''{{MSR}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|102|km2|0|disp=table}} |၄,၉၂၂ |{{convert|{{#expr: 4922/102 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၂၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf |date=3 April 2019 }} |- |align=center|169 |align=left|''{{flagicon image|Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg}}'' ''[[:en:Wallis & Futuna|Wallis & Futuna]]'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|274|km2|0|disp=table}} |၁၃,၁၃၅ |{{convert|{{#expr: 13135/274 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- |align=center|170 |align=left|{{FIJ}} |{{convert|18,333|km2|0|disp=table}} |၈၆၉,၄၅၈ |{{convert|{{#expr: 869458/18333 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.statsfiji.gov.fj/ Official estimate] |- |align=center|171 |align=left|{{RSA}} |{{convert|1,220,813|km2|0|disp=table}} |၅၆,၅၂၁,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 56521900/1220813 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf Official estimate] |- |align=center|172 |align=left|{{BLR}} |{{convert|207,600|km2|0|disp=table}} |၉,၄၈၄,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 9484300/207600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.belstat.gov.by/en/ Quarterly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101195839/http://www.belstat.gov.by/en/ |date=1 November 2019 }} |- |align=center|173 |align=left|''{{flagicon image|Flag of_Afghanistan_(2004-2013).svg}}'' [[အာဖကန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] |{{convert|645,807|km2|0|disp=table}} |၂၉,၇၂၄,၃၂၃ |{{convert|{{#expr: 29724323/645807 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706033430/http://www.cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 |date=6 July 2018 }} |- |align=center|174 |align=left|{{MNE}} |{{convert|13,812|km2|0|disp=table}} |၆၂၂,၃၈၇ |{{convert|{{#expr: 622387/13812 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.monstat.org/eng/page.php?id=234&pageid=48 Official estimate] |- |align=center|175 |align=left|{{ERI}} |{{convert|121,100|km2|0|disp=table}} |၅,၄၈၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 5482000/121100 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|176 |align=left|{{LBR}} |{{convert|97,036|km2|0|disp=table}} |၄,၂၈၉,၅၂၀ |{{convert|{{#expr: 4289520/97036 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224150241/http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf |date=24 February 2021 }} |- |align=center|177 |align=left|{{MDG}} |{{convert|587,041|km2|0|disp=table}} |၂၅,၅၇၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 25571000/587041 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|178 |align=left|{{GNQ}} |{{convert|28,051|km2|0|disp=table}} |၁,၂၂၂,၄၄၂ |{{convert|{{#expr: 1222442/28051 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.inege.gq/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |date=20 April 2017 }} |- |align=center|179 |{{data Colombia|popdens}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Colombia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |align=left|[http://www.dane.gov.co/reloj Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028083854/http://www.dane.gov.co/reloj/ |date=28 October 2016 }} |- |align=center|180 |align=left|{{PLW}} |{{convert|488|km2|0|disp=table}} |၂၀,၉၀၁ |{{convert|{{#expr: 20901/488 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- |align=center|181 |align=left|{{GNB}} |{{convert|36,125|km2|0|disp=table}} |၁,၅၅၃,၈၂၂ |{{convert|{{#expr: 1553822/36125 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031343/http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf |date=2 February 2017 }} |- |align=center|182 |align=left|{{LIT}} |{{convert|65,300|km2|0|disp=table}} |၂,၈၀၂,၀၄၇ |{{convert|{{#expr: 2802047/65300 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://osp.stat.gov.lt/ Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224040352/http://osp.stat.gov.lt/ |date=24 February 2021 }} |- |align=center|183 |align=left|''{{CCK}}'' ([[ဩစတြေးလျ]]) |{{convert|14|km2|0|disp=table}} |၅၅၀ |{{convert|{{#expr: 550/14 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- |align=center|184 |align=left|{{DJI}} |{{convert|23,000|km2|0|disp=table}} |၈၆၄,၆၁၈ |{{convert|{{#expr: 864618/23000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.ministere-finances.dj/Annuaire2012Ver02102012-Correct3.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053048/http://www.ministere-finances.dj/Annuaire2012Ver02102012-Correct3.pdf |date=4 March 2016 }} |- |align=center|185 |align=left|{{ZIM}} |{{convert|390,757|km2|0|disp=table}} |၁၄,၈၄၈,၉၀၅ |{{convert|{{#expr: 14848905/390757 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |date=28 April 2016 }} |- |align=center|186 |align=left|''{{flag|Saint Helena}}'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) |{{convert|122|km2|0|disp=table}} |၄,၅၃၄ |{{convert|{{#expr: 4534/122 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဖေဖော်ဝါရီ ၇၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf 2016 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017192624/http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf |date=17 October 2016 }} |- |align=center|187 |align=left|{{COD}} |{{convert|2,345,095|km2|0|disp=table}} |၈၄,၀၀၄,၉၈၉ |{{convert|{{#expr: 84004989/2345095 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|188 |align=left|{{MOZ}} |{{convert|799,380|km2|0|disp=table}} |၂၈,၈၆၁,၈၆၃ |{{convert|{{#expr: 28861863/799380 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.gov.mz/operacoes-estatisticas/censos/censo-2007/censo-2017/resultados-preliminares-iv-rgph-2017 Official census result] |- |align=center|189 |align=left|{{VEN}} |{{convert|916,445|km2|0|disp=table}} |၃၁,၈၂၈,၁၁၀ |{{convert|{{#expr: 31828110/916445 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071317/http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls |date=3 April 2019 }} |- |align=center|190 |align=left|''{{FRO}}'' ([[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]]) |{{convert|1,399|km2|0|disp=table}} |၅၀,၈၄၄ |{{convert|{{#expr: 48244/1399 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.hagstova.fo/en Official monthly estimate] |- |align=center|191 |{{data United States|Popdens}} |align=left|[https://www.census.gov/popclock Official population clock] |- |align=center|192 |align=left|{{KGZ}} |{{convert|199,945|km2|0|disp=table}} |၆,၁၄၀,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 6140200/199945 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://stat.kg/ru/publications/doklad-socialno-ekonomicheskoe-polozhenie-kyrgyzskoj-respubliki/ Official estimate] |- |align=center|193 |align=left|{{LAT}} |{{convert|64,562|km2|0|disp=table}} |၁,၉၂၃,၅၀၀ |{{convert|{{#expr: 1923500/64562 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628214416/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |date=28 June 2013 }} |- |align=center|194 |align=left|{{EST}} |{{convert|45,339|km2|0|disp=table}} |၁,၃၁၅,၆၃၅ |{{convert|{{#expr: 1315635/45339 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=23 November 2012 }} |- |align=center|195 |align=left|{{BHS}} |{{convert|13,940|km2|0|disp=table}} |၃၈၆,၈၇၀ |{{convert|{{#expr: 386870/13940 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/22f9b2b0-68fa-4a26-8bd8-474952e42dc2/Population+Projection+Report+2010-2040.pdf?MOD=AJPERES Official projection] |- |align=center|195 |align=left|''{{flag|Abkhazia}}'' |{{convert|8,660|km2|0|disp=table}} |၂၄၃,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 243200/8660 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |အောက်တိုဘာ ၁၄၊ ၂၀၁၅ |align=left| |- |align=center|196 |align=left|{{LAO}} |{{convert|236,800|km2|0|disp=table}} |၆,၄၉၂,၄၀၀ |{{convert|{{#expr: 6492400/236800 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၁၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.lsb.gov.la/ Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318122158/https://www.lsb.gov.la/ |date=18 March 2020 }} |- |align=center|197 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Saint-Pierre_and_Miquelon.svg}}'' ''[[:en:Saint Pierre and Miquelon|Saint Pierre and Miquelon]]'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|242|m2|0|disp=table}} |၆,၀၈၁ |{{convert|{{#expr: 6081/242 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၀ |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate] |- |align=center|198 |align=left|{{PER}} |{{convert|1,285,216|km2|0|disp=table}} |၃၁,၈၂၆,၀၁၈ |{{convert|{{#expr: 31826018/1285216 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034728/http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls |date=24 September 2015 }} |- |align=center|199 |{{data Brazil|popdens}} |align=left|[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html Official population clock] |- |align=center|200 |align=left|{{SOM}} |{{convert|461,537|km2|0|disp=table}} |၁၁,၂၃၄,၈၂၀ |{{convert|{{#expr: 11234820/461537 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|201 |align=left|{{ANG}} |{{convert|1,246,700|km2|0|disp=table}} |၂၉,၂၅၀,၀၀၉ |{{convert|{{#expr: 29250009/1246700 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604103235/http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine |date=4 June 2016 }} |- |align=center|202 |align=left|{{CHL}} |{{convert|756,096|km2|0|disp=table}} |၁၇,၃၇၃,၈၃၁ |{{convert|{{#expr: 17373831/756096 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.cl/prensa/detalle-prensa/2017/08/31/segun-cifras-preliminares-del-censo-2017-poblacion-censada-en-chile-llega-a-17373831-personas Preliminary 2017 census result] |- |align=center|203 |align=left|{{SOL}} |{{convert|28,370|km2|0|disp=table}} |၆၅၁,၇၀၀ |{{convert|{{#expr: 651700/28370 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://sdd.spc.int/en/resources/document-library?view=download&format=raw&fileId=580 Official annual estimate] |- |align=center|204 |{{data Sweden|popdens}} |align=left|[http://www.scb.se/en/ Official population clock] |- |align=center|205 |align=left|{{ZAM}} |{{convert|752,612|km2|0|disp=table}} |၁၆,၄၀၅,၂၂၉ |{{convert|{{#expr: 16405229/752612 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226001102/http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf |date=26 February 2021 }} |- |align=center|206 |align=left|{{SDN}} |{{convert|1,839,542|km2|0|disp=table}} |၄၀,၇၈၂,၇၄၂ |{{convert|{{#expr: 40782742/1839542 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020065151/http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 |date=20 October 2017 }} |- |align=center|207 |align=left|{{VAN}} |{{convert|12,190|km2|0|disp=table}} |၂၇၂,၄၅၉ |{{convert|{{#expr: 272459/12190 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://sdd.spc.int/en/news/latest-news/138-vanuatu-2016-post-pam-mini-census-report Official mini-census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718105012/http://sdd.spc.int/en/news/latest-news/138-vanuatu-2016-post-pam-mini-census-report |date=18 July 2018 }} |- |align=center|208 |align=left|''{{flagicon image|Flag of the Inner Mongolian People's Party.svg}}'' ''[[:en:Inner Mongolia|Inner Mongolia]]'' |{{convert|1,183,000|km2|0|disp=table}} |၂၅,၂၀၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 25200000/1183000 round 1}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left| |- |align=center|209 |align=left|{{BTN}} |{{convert|38,394|km2|0|disp=table}} |၈၀၂,၂၉၆ |{{convert|{{#expr: 802296/38394 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၂၀၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&slider1=1 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319084148/http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&slider1=1 |date=19 March 2016 }} |- |align=center|210 |align=left|{{SSD}} |{{convert|644,329|km2|0|disp=table}} |၁၂,၅၇၅,၇၁၄ |{{convert|{{#expr: 12575714/644329 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |align=center|211 |align=left|{{flag|Somaliland}} |{{convert|176,120|km2|0|disp=table}} |၃,၅၀၈,၁၈၀ |{{convert|{{#expr: 3508180/176120 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left| |- |align=center|212 |align=left|''{{ALA}}'' ([[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]) |{{convert|1,552|km2|0|disp=table}} |၂၈,၅၀၂ |{{convert|{{#expr: 28502/1552 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၂ |align=left|[http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 |date=15 November 2016 }} |- |align=center|213 |align=left|{{ALG}} |{{convert|2,381,741|km2|0|disp=table}} |၄၁,၆၉၇,၄၉၈ |{{convert|{{#expr: 41697498/2381741 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ons.dz/IMG/pdf/DemogAlgerienne_2016.pdf Official projection] |- |align=center|214 |align=left|{{NER}} |{{convert|1,186,408|km2|0|disp=table}} |၂၁,၄၇၇,၃၄၈ |{{convert|{{#expr: 21477348/1186408 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |align=center|215 |{{data New Zealand|popdens}} |align=left|[https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official population clock] |- |align=center|216 |align=left|{{PNG}} |{{convert|462,840|km2|0|disp=table}} |၈,၁၅၁,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 8151300/462840 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716183647/http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics |date=16 July 2017 }} |- |align=center|217 |align=left|{{URU}} |{{convert|176,215|km2|0|disp=table}} |၂,၉၉၀,၄၅၂ |{{convert|{{#expr: 2990452/176215 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones Official annual projection] |- |align=center|218 |align=left|{{PAR}} |{{convert|406,752|km2|0|disp=table}} |၇,၅၀၂,၉၈၃ |{{convert|{{#expr: 6953646/406752 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf Official projection] |- |align=center|219 |align=left|{{BLZ}} |{{convert|22,965|km2|0|disp=table}} |၃၈၇,၈၇၉ |{{convert|{{#expr: 387879/22965 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://sib.org.bz/ Official annual estimate] |- |align=center|220 |align=left|{{NOR}} |{{convert|323,782|km2|0|disp=table}} |၅,၃၀၂,၇၇၈ |{{convert|{{#expr: 5302778/323782 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://ssb.no/en/forside?hide-from-left-menu=true&language-code=en&menu-root-alternative-language=true Quarterly official estimate] |- |align=center|221 |align=left|{{FIN}} |{{convert|338,424|km2|0|disp=table}} |၅,၅၁၃,၇၀၈ |{{convert|{{#expr: 5513708/338424 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://tilastokeskus.fi/til/vamuu/index_en.html Official monthly estimate] |- |align=center|222 |align=left|{{ARG}} |{{convert|2,780,400|km2|0|disp=table}} |၄၄,၀၄၄,၈၁၁ |{{convert|{{#expr: 44044811/2780400 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.indec.gob.ar/nivel4_default.asp?id_tema_1=2&id_tema_2=24&id_tema_3=84 Annual official estimate] |- |align=center|222 |align=left|{{SAU}} |{{convert|2,149,690|km2|0|disp=table}} |၃၃,၉၀၅,၃၂၀ |{{convert|{{#expr: 33905320/2149690 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.stats.gov.sa/en/43 Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803060537/https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/population_by_age_groups_and_gender_en.pdf |date=3 August 2020 }} |- |align=center|222 |align=left|{{COG}} |{{convert|342,000|km2|0|disp=table}} |၅,၂၆၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 5261000/342000 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|223 |align=left|{{MLI}} |{{convert|1,248,574|km2|0|disp=table}} |၁၈,၅၄၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 18542000/1248574 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|224 |align=left|''{{CXR}}'' ([[ဩစတြေးလျ]]) |{{convert|137|km2|0|disp=table}} |၂,၀၇၂ |{{convert|{{#expr: 2072/137 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၉၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- |align=center|225 |align=left|''{{NCL}}'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|18,575|km2|0|disp=table}} |၂၅၈,၉၅၈ |{{convert|{{#expr: 258958/18575 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- |align=center|226 |align=left|{{OMN}} |{{convert|309,500|km2|0|disp=table}} |၄,၁၈၃,၈၄၁ |{{convert|{{#expr: 4183841/309500 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၉၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website Weekly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530052708/http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website |date=30 May 2014 }} |- |align=center|227 |align=left|''{{flag|Artsakh}}'' |{{convert|11,458|km2|0|disp=table}} |၁၅၀,၉၃၂ |{{convert|{{#expr: 150932/11458 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |အောက်တိုဘာ ၁၄၊ ၂၀၁၅ |align=left| |- |align=center|228 |align=left|{{TKM}} |{{convert|491,210|km2|0|disp=table}} |၅,၇၅၈,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 5758000/491210 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|229 |align=left|{{CHA}} |{{convert|1,284,000|km2|0|disp=table}} |၁၄,၉၀၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 14900000/1284000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|230 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Karakalpakstan.svg}}'' ''[[:en:Karakalpakstan|Karakalpakstan]]'' |{{convert|164,900|km2|0|disp=table}} |၁,၇၁၁,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 1711800/164900 round 1}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left| |- |align=center|231 |align=left|''{{flag|Ascension Island}}'' ([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]]) |{{convert|88|km2|0|disp=table}} |၈၈၀ |{{convert|{{#expr: 880/88 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀၊ ၂၀၀၈ |align=left|[https://web.archive.org/web/20140629183023/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Helena/Saint_Helena.pdf Preliminary 2008 census result] |- |align=center|232 |align=left|{{BOL}} |{{convert|1,098,581|km2|0|disp=table}} |၁၁,၃၀၇,၃၁၄ |{{convert|{{#expr: 11307314/1098581 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.ine.gob.bo/index.php/demografia/introduccion-2 Official projection] |- |align=center|233 |align=left|{{RUS}}<ref name="ReferenceA">[[:en:Autonomous Republic of Crimea|ခရိုင်းမီးယား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် [[ဆီပတ်စတိုပိုမြို့]]တို့၏ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေစာရင်းတို့ပါဝင်ပြီး [[ခရိုင်းမီးယားကျွန်းဆွယ်]]ရှိ ယူကရိန်းနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတို့ကို ရုရှားနိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ကြော်ငြာထားပြီး ဖြစ်သည်။</ref> |{{convert|17,125,242|km2|0|disp=table}} |၁၄၆,၈၇၇,၀၈၈ |{{convert|{{#expr: 146877088/17125242 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2018.xlsx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615205958/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2018.xlsx |date=15 June 2018 }} |- |align=center|234 |align=left|{{GAB}} |{{convert|267,667|km2|0|disp=table}} |၂,၀၆၇,၅၆၁ |{{convert|{{#expr: 2067561/267667 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|235 |align=left|{{CAF}} |{{convert|622,436|km2|0|disp=table}} |၄,၇၃၇,၄၂၃ |{{convert|{{#expr: 4737423/622436 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|236 |align=left|{{KAZ}} |{{convert|2,724,900|km2|0|disp=table}} |၁၈,၂၃၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 18232000/2724900 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.gov.kz/faces/homePage Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906014010/http://www.stat.gov.kz/faces/homePage |date=6 September 2014 }} |- |align=center|237 |align=left|''{{NIU}}'' ([[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ|NZ]]) |{{convert|261|km2|0|disp=table}} |၁,၆၁၃ |{{convert|{{#expr: 1613/261 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၁၀၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Niue.html Final 2011 census result] |- |align=center|238 |align=left|{{GUY}} |{{convert|214,999|km2|0|disp=table}} |၇၈၂,၂၂၅ |{{convert|{{#expr: 782225/214999 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|239 |align=left|{{LBY}} |{{convert|1,770,060|km2|0|disp=table}} |၆,၄၇၀,၉၅၆ |{{convert|{{#expr: 6470956/1770060 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|240 |{{data Canada|popdens}} |align=left|[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate] |- |align=center|241 |align=left|{{BOT}} |{{convert|581,730|km2|0|disp=table}} |၂,၀၂၄,၉၀၄ |{{convert|{{#expr: 2024904/581730 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဩဂုတ် ၂၂၊ ၂၀၁၁ |align=left|[http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525113252/http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf |date=25 May 2013 }} |- |align=center|242 |align=left|{{SUR}} |{{convert|163,820|km2|0|disp=table}} |၅၆၈,၃၀၁ |{{convert|{{#expr: 568301/163820 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|243 |align=left|''{{flagicon image|Flag of Mauritania_(1959–2017).svg}}'' [[:en:Mauritania|Mauritania]] |{{convert|1,030,700|km2|0|disp=table}} |၃,၄၆၁,၀၄၁ |{{convert|{{#expr: 3461041/1030700 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[https://web.archive.org/web/20150925151255/http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Official estimate] |- |align=center|244 |align=left|{{ISL}} |{{convert|102,775|km2|0|disp=table}} |၃၅၀,၇၁၀ |{{convert|{{#expr: 350710/102775 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.statice.is/publications/news-archive/population/population-in-the-1st-quarter-2018/ Official estimate] |- |align=center|245 |{{data Australia|popdens|1}} |align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Official estimate] |- |align=center|246 |align=left|{{NAM}} |{{convert|825,118|km2|0|disp=table}} |၂,၄၁၃,၆၄၃ |{{convert|{{#expr: 2413643/825118 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://cms.my.na/assets/documents/p19dn4fhgp14t5ns24g4p6r1c401.pdf Official projection] |- |align=center|247 |align=left|''{{flagicon image|Flag of French Guiana.svg}}'' ''[[:en:French Guiana|French Guiana]]'' ([[ပြင်သစ်]]) |{{convert|86,504|km2|0|disp=table}} |၂၄၄,၁၁၈ |{{convert|{{#expr: 244118/86504 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၃ |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate] |- |align=center|248 |align=left|''{{flagicon image|Flag of China.svg}}'' ''[[:en:Tibet Autonomous Region|တိဗက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]'' ([[တရုတ်]]) |{{convert|1,228,400|km2|0|disp=table}} |၃,၁၈၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 3180000/1228400 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၅ | |- |align=center|249 |align=left|{{flagicon|SADR}} [[:en:Western Sahara|အနောက်ပိုင်းဆာဟာရဒေသ]]<ref>[[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ]]နှင့် [[:en:Sahrawi Arab Democratic Republic|ဆာရာဝီ အာရပ်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ]]နှစ်ခုစလုံးမှ ဒေသတစ်ခုလုံးအား ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ထိုနှစ်နိုင်ငံကြား၌ အုပ်ချုပ်မှု ခွဲဝေ အုပ်ချုပ်သည်။</ref> |{{convert|252,120|km2|0|disp=table}} |၅၆၇,၄၂၁ |{{convert|{{#expr: 567421/252120 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |align=center|250 |align=left|{{MNG}} |{{convert|1,564,100|km2|0|disp=table}} |၃,၀၀၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 3000000/1564100 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၂၄၊ ၂၀၁၅ |align=left|[http://www.infomongolia.com/ct/ci/6068 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034911/http://www.infomongolia.com/ct/ci/6068 |date=24 September 2015 }} |- |align=center|251 |align=left|''{{flag|Tristan da Cunha}}'' ([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]]) |{{convert|207|km2|0|disp=table}} |၂၆၆ |{{convert|{{#expr: 266/207 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀၊ ၂၀၀၈ |align=left|[https://web.archive.org/web/20140629183023/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Helena/Saint_Helena.pdf Preliminary 2008 census result] |- |align=center|252 |align=left|''{{PCN}}'' ([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]]) |{{convert|47.3|km2|0|disp=table}} |၅၆ |{{convert|{{#expr: 56/47 round 1}}|/km2|1|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၂၀၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html 2013 census result] |- |align=center|253 |align=left|''{{FLK}}'' ([[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|UK]])<ref>[[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]မှ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟုဆိုသည့် ကျွန်းများ</ref> |{{convert|12,173|km2|0|disp=table}} |၂,၅၆၃ |{{convert|{{#expr: 2563/12173 round 2}}|/km2|2|disp=table}} |ဧပြီ ၁၅၊ ၂၀၁၂ |align=left|[http://www.falklands.gov.fk/our-people 2012 census result] |- |align=center|254 |align=left|''{{SJM}}'' ([[နော်ဝေးနိုင်ငံ]]) |{{convert|61,399|km2|0|disp=table}} |၂,၆၅၅ |{{convert|{{#expr: 2655/61399 round 2}}|/km2|2|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၁၊ ၂၀၁၂ |align=left|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Official estimate] |- |align=center|255 |align=left|''{{GRL}}'' ([[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]]) |{{convert|2,166,000|km2|0|disp=table}} |၅၅,၈၇၇ |{{convert|{{#expr: 55877/2166000 round 2}}|/km2|2|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.gl/default.asp?lang=en Official estimate] |- !အဆင့်!!နိုင်ငံ (သို့ အမှီအခိုနယ်မြေ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းမိုင်)!!လူဦးရေ!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./km²)!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./mi²)!!ရက်စွဲ!! class="unsortable" | လူဦးရေရင်းမြစ် |} ==လူဦးရေသိပ်သည်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံများ== ဤစာရင်းတွင် လူဦးရေသိပ်သည်းမှုအများဆုံး နိုင်ငံ ၁၀၀ ဖြစ်သည်။ {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" !အဆင့်!!နိုင်ငံ (သို့ အမှီအခိုနယ်မြေ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းမိုင်)!!လူဦးရေ!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./km²)!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./mi²)!!ရက်စွဲ!! class="unsortable" | လူဦးရေရင်းမြစ် |- |1 |{{data Bangladesh|popdens}} |align=left|[https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Official population clock] |- |2 |align=left|{{TWN}} |{{convert|36,193|km2|0|disp=table}} |၂၃,၅၇၂,၀၄၉ |{{convert|{{#expr: 23572049/36193 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=4 July 2014 }} |- |3 |align=left|{{KOR}} |{{convert|100,210|km2|0|disp=table}} |၅၁,၆၃၅,၂၅၆ |{{convert|{{#expr: 51635256/100210 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://kosis.kr/nsportalStats/nsportalStats_0102Body.jsp?menuId=10 Annual official projection] |- |4 |align=left|{{RWA}} |{{convert|26,338|km2|0|disp=table}} |၁၂,၀၀၁,၁၃၆ |{{convert|{{#expr: 12001136/26338 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212164943/http://statistics.gov.rw/sites/default/files/publications/48505cad-b578-4aaa-8932-f4c8f01fcc79/RPHC4_Population_Projections.pdf |date=12 December 2019 }} |- |5 |{{data Netherlands|popdens}} |align=left|[https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009222717/https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter |date=9 October 2018 }} |- |6 |align=left|{{HAI}} |{{convert|27,065|km2|0|disp=table}} |၁၁,၁၁၂,၉၄၅ |{{convert|{{#expr: 11112945/27065 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |7 |{{data India|popdens}} |align=left|[http://www.indiastat.com/default.aspx India Population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124035144/http://www.indiastat.com/Default.aspx |date=24 November 2015 }} |- |8 |{{data Israel|popdens}} |align=left|[http://cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915102003/http://www.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 |date=15 September 2018 }} |- |9 |align=left|{{BDI}} |{{convert|27,816|km2|0|disp=table}} |၁၀,၆၈၁,၁၈၆ |{{convert|{{#expr: 10681186/27816 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071528/http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf |date=3 April 2019 }} |- |10 |align=left|{{BEL}} |{{convert|30,528|km2|0|disp=table}} |၁၁,၄၀၉,၃၈၈ |{{convert|{{#expr: 11409388/30528 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111002452/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf |date=11 November 2014 }} |- |11 |{{data Philippines|popdens}} |align=left|[http://www.popcom.gov.ph/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403061418/http://www.popcom.gov.ph/ |date=3 April 2019 }} |- |12 |align=left|{{JPN}} |{{convert|377,944|km2|0|disp=table}} |၁၂၆,၄၉၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 126490000/377944 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Official monthly estimate] |- |13 |align=left|{{SRI}} |{{convert|65,610|km2|0|disp=table}} |၂၁,၄၄၄,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 21444000/65610 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022357/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |date=17 November 2017 }} |- |14 |align=left|{{VNM}} |{{convert|331,212|km2|0|disp=table}} |၉၄,၆၆၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 94660000/331212 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=382&idmid=2&ItemID=18863 Official annual projection] |- |15 |align=left|{{GBR}} |{{convert|242,910|km2|0|disp=table}} |၆၅,၆၄၈,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 65648000/242495 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates Official estimate] |- |16 |{{data Pakistan|popdens}} |align=left|[http://www.pwd.punjab.gov.pk/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230956/https://pwd.punjab.gov.pk/ |date=2 May 2019 }} |- |17 |align=left|{{GER}} |{{convert|357,168|km2|0|disp=table}} |၈၂,၇၄၀,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 82740900/357168 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |စက်တင်ဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/Zensus_Geschlecht_Staatsangehoerigkeit.html Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221205616/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/Zensus_Geschlecht_Staatsangehoerigkeit.html |date=21 December 2018 }} |- |18 |align=left|{{DOM}} |{{convert|47,875|km2|0|disp=table}} |၁၀,၂၆၆,၁၄၉ |{{convert|{{#expr: 10266149/47875 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074831/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 |date=25 May 2017 }} |- |19 |align=left|{{PRK}} |{{convert|122,762|km2|0|disp=table}} |၂၅,၆၁၀,၆၇၂ |{{convert|{{#expr: 25610672/120540 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |20 |align=left|{{NGA}} |{{convert|923,768|km2|0|disp=table}} |၁၉၅,၈၇၅,၂၃၇ |{{convert|{{#expr: 195875237/923768 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |21 |align=left|{{SUI}} |{{convert|41,285|km2|0|disp=table}} |၈,၄၈၂,၂၀၀ |{{convert|{{#expr: 8465234/41285 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.assetdetail.4782547.html Official provisional figure] |- |22 |align=left|{{ITA}} |{{convert|301,308|km2|0|disp=table}} |၆၀,၄၈၃,၉၇၃ |{{convert|{{#expr: 60483973/301308 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html |date=16 July 2018 }} |- |23 |align=left|{{NPL}} |{{convert|147,181|km2|0|disp=table}} |၂၉,၂၉၁,၇၄၆ |{{convert|{{#expr: 29291746/147181 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128182055/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf |date=28 January 2016 }} |- |24 |align=left|{{MWI}} |{{convert|118,484|km2|0|disp=table}} |၁၈,၆၂၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 18622000/118484 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |25 |align=left|{{UGA}} |{{convert|241,551|km2|0|disp=table}} |၃၇,၆၇၃,၈၀၀ |{{convert|{{#expr: 37673800/241551 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/census_2014_regional_reports/Population%20Projections_2015_2020.pdf Annual official estimate] |- |26 |align=left|{{GUA}} |{{convert|108,889|km2|0|disp=table}} |၁၅,၈၀၆,၆၇၅ |{{convert|{{#expr: 15806675/108889 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇွန် ၃၀၊ ၂၀၁၄ |align=left|[http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores Annual Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores |date=14 March 2014 }} |- |27 |{{data China|popdens}} |align=left|[https://web.archive.org/web/20130121134454/http://www.stats.gov.cn/english/pressrelease/t20130118_402867147.htm Official estimate] |- |28 |align=left|{{IDN}} |{{convert|1,904,569|km2|0|disp=table}} |၂၆၁,၈၉၀,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 261890900/1904569 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark_Proyeksi%20Penduduk%20Indonesia%202010-2035.pdf Official projection] |- |29 |align=left|{{CZE}} |{{convert|78,867|km2|0|disp=table}} |၁၀,၆၁၃,၃၅၀ |{{convert|{{#expr: 10613350/78867 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.czso.cz/csu/czso/population Official quarterly estimate] |- |30 |align=left|{{THA}} |{{convert|1,513,120|km2|0|disp=table}} |၆၈,၄၁၄,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 68414000/513120 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |31 |align=left|{{FRA}} |{{convert|543,965|km2|0|disp=table}} |၆၇,၂၂၅,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 67225000/543965 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 Monthly official estimate] |- |32 |align=left|{{GHA}} |{{convert|238,533|km2|0|disp=table}} |၂၉,၆၁၄,၃၃၇ |{{convert|{{#expr: 29614337/238533 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statsghana.gov.gh/ Official projection] |- |33 |align=left|{{POL}} |{{convert|312,685|km2|0|disp=table}} |၃၈,၄၂၆,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 38426000/312685 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://stat.gov.pl/podstawowe-dane/ Official estimate] |- |34 |align=left|{{UAE}} |{{convert|83,600|km2|0|disp=table}} |၉,၈၅၆,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 9856000/83600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official estimate] |- |35 |align=left|{{AZE}} |{{convert|86,600|km2|0|disp=table}} |၉,၈၉၈,၀၈၅ |{{convert|{{#expr: 9898085/86600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://www.stat.gov.az/news/index.php?id=3776&lang=en Official estimate] |- |36 |{{data Jordan|popdens}} |align=left|[http://dosweb.dos.gov.jo/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818112822/http://dosweb.dos.gov.jo/ |date=18 August 2019 }} |- |37 |align=left|{{PRT}} |{{convert|92,090|km2|0|disp=table}} |၁၀,၂၉၁,၀၂၇ |{{convert|{{#expr: 10291027/92090 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE Official estimate] |- |38 |align=left|{{AUT}} |{{convert|83,879|km2|0|disp=table}} |၈,၈၃၀,၄၈၇ |{{convert|{{#expr: 8830487/83879 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Official quarterly estimate] |- |39 |align=left|{{HUN}} |{{convert|93,029|km2|0|disp=table}} |၉,၇၇၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 9771000/93029 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wnt001b.html Annual official estimate] |- |40 |align=left|{{TUR}} |{{convert|783,562|km2|0|disp=table}} |၈၀,၈၁၀,၅၂၅ |{{convert|{{#expr: 80810525/783562 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/Start.do Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108091816/http://www.turkstat.gov.tr/Start.do |date=8 November 2017 }} |- |41 |align=left|{{CUB}} |{{convert|109,886|km2|0|disp=table}} |၁၁,၂၃၉,၂၂၄ |{{convert|{{#expr: 11239224/109886 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၆ |align=left|[http://www.one.cu/aec2015/03%20Poblacion.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329125044/http://www.one.cu/aec2015/03%20Poblacion.pdf |date=29 March 2017 }} |- |42 |align=left|{{ETH}} |{{convert|1,063,652|km2|0|disp=table}} |၁၀၇,၅၃၄,၈၈၂ |{{convert|{{#expr: 107534882/1063652 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |43 |align=left|{{SYR}} |{{convert|185,180|km2|0|disp=table}} |၁၈,၂၈၄,၄၀၇ |{{convert|{{#expr: 18284407/185180 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN estimate] |- |44 |align=left|{{BEN}} |{{convert|112,622|km2|0|disp=table}} |၁၁,၀၀၂,၅၅၇၈ |{{convert|{{#expr: 11002578/112622 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx Official projection] |- |45 |{{data Malaysia|popdens}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Malaysia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> |align=left|[http://www.statistics.gov.my Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=11 June 2008 }} |- |46 |{{data Egypt|popdens}} |align=left|[http://www.capmas.gov.eg Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907025744/https://www.capmas.gov.eg/ |date=7 September 2023 }} |- |47 |align=left|{{ESP}} |{{convert|503,783|km2|0|disp=table}} |၄၆,၅၄၉,၀၄၅ |{{convert|{{#expr: 46549045/505990 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 |date=28 June 2017 }} |- |48 |align=left|{{IRQ}} |{{convert|434,128|km2|0|disp=table}} |၃၈,၂၇၄,၆၁၈ |{{convert|{{#expr: 38274618/434128 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |49 |align=left|{{KHM}} |{{convert|181,035|km2|0|disp=table}} |၁၅,၈၄၈,၄၉၅ |{{convert|{{#expr: 15848495/181035 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/rp12_ch10.pdf Official annual projection] |- |50 |align=left|{{KEN}} |{{convert|581,834|km2|0|disp=table}} |၅၀,၉၅၀,၈၇၉ |{{convert|{{#expr: 50950879/581834 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |51 |align=left|{{GRE}} |{{convert|131,957|km2|0|disp=table}} |၁၀,၇၆၈,၁၉၃ |{{convert|{{#expr: 10768193/131957 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110002613/http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- |date=10 January 2021 }} |- |52 |align=left|{{ROM}} |{{convert|238,391|km2|0|disp=table}} |၁၉,၆၃၈,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 19638000/238391 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2017e.pdf Official annual estimate] |- |53 |align=left|{{MYA}} |{{convert|676,577|km2|0|disp=table}} |၅၄,၃၆၃,၄၂၆ |{{convert|{{#expr: 54363426/676577 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၂၉၊ ၂၀၁၄ |align=left|[http://www.straitstimes.com/news/asia/east-asia/story/myanmar-census-shows-population-9-million-fewer-estimated-20140830 Preliminary 2014 census result] |- |54 |align=left|{{HON}} |{{convert|112,088|km2|0|disp=table}} |၉,၀၁၂,၂၂၉ |{{convert|{{#expr: 9012229/112492 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ine.gob.hn/images/Productos%20ine/censo/Censo%202013/Proyecciones/Proyecciones%20Ine%202018.xlsx Official projection] |- |55 |align=left|{{SEN}} |{{convert|196,722|km2|0|disp=table}} |၁၅,၇၂၆,၀၃၇ |{{convert|{{#expr: 15726037/196722 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.ansd.sn/ Official estimate] |- |56 |{{data Morocco|popdens}} |align=left|[http://www.hcp.ma Official population clock] |- |57 |align=left|{{CIV}} |{{convert|322,921|km2|0|disp=table}} |၂၄,၂၉၅,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 24295000/322921 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |58 |align=left|{{BFA}} |{{convert|270,764|km2|0|disp=table}} |၁၉,၆၃၂,၁၄၇ |{{convert|{{#expr: 19632147/270764 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf Annual official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221060141/http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf |date=21 December 2016 }} |- |59 |align=left|{{UZB}} |{{convert|444,103|km2|0|disp=table}} |၃၂,၁၂၀,၅၀၀ |{{convert|{{#expr: 32120500/444103 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.stat.uz/en/statinfo/demograficheskie-dannye Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714180152/http://stat.uz/en/statinfo/demograficheskie-dannye |date=14 July 2017 }} |- |60 |align=left|{{TUN}} |{{convert|163,610|km2|0|disp=table}} |၁၁,၄၄၆,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 11446300/163610 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ins.tn/en/themes/population#417 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128201634/http://www.ins.tn/en/themes/population#417 |date=28 November 2019 }} |- |61 |align=left|{{UKR}}<ref name="auto"/> |{{convert|603,000 |km2|0|disp=table}} |၄၂,၃၀၀,၇၂၃ |{{convert|{{#expr: 42300723/603000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မေ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp |date=8 August 2016 }} |- |62 | align="left" |{{MEX}} |{{convert|1,967,138|km2|0|disp=table}} |၁၂၄,၂၈၆,၆၂၃ |{{convert|{{#expr: 124286623/1967138 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |မတ် ၃၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www3.inegi.org.mx/sistemas/temas/default.aspx?s=est&c=25433&t=1 Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210212235/http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/eic2015_resultados.pdf |date=10 December 2015 }} |- |63 |align=left|{{YEM}} |{{convert|455,000|km2|0|disp=table}} |၂၈,၂၅၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 28250000/455000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |64 |align=left|{{TJK}} |{{convert|143,100|km2|0|disp=table}} |၈,၉၃၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 8931000/143100 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.stat.tj/en Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ |date=6 March 2012 }} |- |65 |{{data Ecuador|popdens}} |align=left|[http://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/ Official projection] |- |66 |align=left|{{TAN}} |{{convert|883,749|km2|0|disp=table}} |၅၄,၁၉၉,၁၆၃ |{{convert|{{#expr: 54199163/883749 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.nbs.go.tz/ Official annual estimate] |- |67 |align=left|{{GUI}} |{{convert|245,857|km2|0|disp=table}} |၁၂,၇၁၇,၁၇၆ |{{convert|{{#expr: 12717176/245857 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |68 |align=left|{{CMR}} |{{convert|466,050|km2|0|disp=table}} |၂၃,၂၄၈,၀၄၄ |{{convert|{{#expr: 23248044/466050 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.bucrep.cm/index.php/en/ Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224204444/http://www.bucrep.cm/index.php/en/ |date=24 February 2021 }} |- |69 |{{data Iran|popdens}} |align=left|[http://www.amar.org.ir/english/Population-help Official population clock] |- |70 |align=left|{{RSA}} |{{convert|1,220,813|km2|0|disp=table}} |၅၆,၅၂၁,၉၀၀ |{{convert|{{#expr: 56521900/1220813 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf Official estimate] |- |71 |align=left|{{AFG}} |{{convert|645,807|km2|0|disp=table}} |၂၉,၇၂၄,၃၂၃ |{{convert|{{#expr: 29724323/645807 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706033430/http://www.cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 |date=6 July 2018 }} |- |72 |align=left|{{BLR}} |{{convert|207,600|km2|0|disp=table}} |၉,၄၈၄,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 9484300/207600 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဧပြီ ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[http://www.belstat.gov.by/en/ Quarterly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101195839/http://www.belstat.gov.by/en/ |date=1 November 2019 }} |- |73 |align=left|{{MDG}} |{{convert|587,041|km2|0|disp=table}} |၂၅,၅၇၁,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 25571000/587041 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |74 |{{data Colombia|popdens}} |align=left|[http://www.dane.gov.co/reloj Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028083854/http://www.dane.gov.co/reloj/ |date=28 October 2016 }} |- |75 |align=left|{{ZIM}} |{{convert|390,757|km2|0|disp=table}} |၁၄,၅၄၂,၂၃၅ |{{convert|{{#expr: 14542235/390757 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |date=28 April 2016 }} |- |76 |align=left|{{COD}} |{{convert|2,345,095|km2|0|disp=table}} |၈၄,၀၀၄,၉၈၉ |{{convert|{{#expr: 84004989/2345095 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၈ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |77 |align=left|{{VEN}} |{{convert|916,445|km2|0|disp=table}} |၃၁,၄၃၁,၁၆၄ |{{convert|{{#expr: 31431164/916445 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071317/http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls |date=3 April 2019 }} |- |78 |align=left|{{MOZ}} |{{convert|799,380|km2|0|disp=table}} |၂၇,၁၂၈,၅၃၀ |{{convert|{{#expr: 27128530/799380 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.ine.gov.mz/estatisticas/estatisticas-demograficas-e-indicadores-sociais/projeccoes-da-populacao/populacao-projectada-por-distritos-maputo-cidade-2007_2040.xls/at_download/file Official estimate] |- |79 |{{data United States|Popdens}} |align=left|[https://www.census.gov/popclock Official population clock] |- |80 |align=left|{{PER}} |{{convert|1,285,216|km2|0|disp=table}} |၃၁,၈၂၆,၀၁၈ |{{convert|{{#expr: 31826018/1285216 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034728/http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls |date=24 September 2015 }} |- |81 |{{data Brazil|popdens}} |align=left|[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html Official population clock] |- |82 |align=left|{{ANG}} |{{convert|1,246,700|km2|0|disp=table}} |၂၈,၃၅၉,၆၃၄ |{{convert|{{#expr: 28359634/1246700 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604103235/http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine |date=4 June 2016 }} |- |83 |align=left|{{CHL}} |{{convert|756,096|km2|0|disp=table}} |၁၇,၃၇၃,၈၃၁ |{{convert|{{#expr: 17373831/756096 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၃၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.ine.cl/prensa/detalle-prensa/2017/08/31/segun-cifras-preliminares-del-censo-2017-poblacion-censada-en-chile-llega-a-17373831-personas Preliminary 2017 census result] |- |84 |align=left|{{SOM}} |{{convert|637,657|km2|0|disp=table}} |၁၄,၇၄၃,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 14743000/637657 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |85 |{{data Sweden|popdens}} |align=left|[http://www.scb.se/en/ Official population clock] |- |86 |align=left|{{ZAM}} |{{convert|752,612|km2|0|disp=table}} |၁၆,၄၀၅,၂၂၉ |{{convert|{{#expr: 16405229/752612 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226001102/http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf |date=26 February 2021 }} |- |87 |align=left|{{SDN}} |{{convert|1,839,542|km2|0|disp=table}} |၄၀,၇၈၂,၇၄၂ |{{convert|{{#expr: 40782742/1839542 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020065151/http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 |date=20 October 2017 }} |- |88 |align=left|{{SSD}} |{{convert|644,329|km2|0|disp=table}} |၁၂,၅၇၅,၇၁၄ |{{convert|{{#expr: 12575714/644329 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |89 |align=left |{{ALG}} |{{convert|2,381,741|km2|0|disp=table}} |၄၁,၆၉၇,၄၉၈ |{{convert|{{#expr: 41697498/2381741 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://www.ons.dz/IMG/pdf/DemogAlgerienne_2016.pdf Official annual projection] |- |90 |align=left|{{NER}} |{{convert|1,186,408|km2|0|disp=table}} |၂၁,၄၇၇,၃၄၈ |{{convert|{{#expr: 21477348/1186408 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- |91 |align=left|{{PNG}} |{{convert|462,840|km2|0|disp=table}} |၈,၁၅၁,၃၀၀ |{{convert|{{#expr: 8151300/462840 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၆ |align="left" |[http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716183647/http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics |date=16 July 2017 }} |- |92 |align=left|{{ARG}} |{{convert|2,780,400|km2|0|disp=table}} |၄၄,၀၄၄,၈၁၁ |{{convert|{{#expr: 44044811/2780400 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.indec.gob.ar/nivel4_default.asp?id_tema_1=2&id_tema_2=24&id_tema_3=84 Annual official estimate] |- |93 |align=left|{{SAU}} |{{convert|2,149,690|km2|0|disp=table}} |၃၃,၉၀၅,၃၂၀ |{{convert|{{#expr: 33905320/2149690 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://www.stats.gov.sa/en/43 Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803060537/https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/population_by_age_groups_and_gender_en.pdf |date=3 August 2020 }} |- |94 |align=left|{{MLI}} |{{convert|1,248,574|km2|0|disp=table}} |၁၈,၅၄၂,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 18542000/1248574 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |95 |align=left|{{CHA}} |{{convert|1,284,000|km2|0|disp=table}} |၁၄,၉၀၀,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 14900000/1284000 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- |96 |align=left|{{BOL}} |{{convert|1,098,581|km2|0|disp=table}} |၁၁,၁၄၅,၇၇၀ |{{convert|{{#expr: 11145770/1098581 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[https://web.archive.org/web/20110924073930/http://www.ine.gob.bo/ Official estimate] |- |97 |align=left|{{RUS}}<ref name="ReferenceA"/> |{{convert|17,125,242|km2|0|disp=table}} |၁၄၆,၈၀၉,၆၄၃ |{{convert|{{#expr: 146809643/17125242 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဩဂုတ် ၁၊ ၂၀၁၇ |align=left|[http://www.gks.ru/bgd/free/b17_00/IssWWW.exe/Stg/dk08/8-0.doc Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118213735/http://www.gks.ru/bgd/free/b17_00/IssWWW.exe/Stg/dk08/8-0.doc |date=18 November 2017 }} |- |98 |align=left|{{KAZ}} |{{convert|2,724,900|km2|0|disp=table}} |၁၇,၁၈၆,၀၀၀ |{{convert|{{#expr: 17186000/2724900 round 0}}|/km2|0|disp=table}} |ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၄ |align=left|[https://web.archive.org/web/20130801110415/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx Monthly official estimate] |- |99 |{{data Canada|popdens}} |align=left|[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate] |- |100 |{{data Australia|popdens}} |align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Official estimate] |- !အဆင့်!!နိုင်ငံ (သို့ အမှီအခိုနယ်မြေ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!ဧရိယာ (စတုရန်းမိုင်)!!လူဦးရေ!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./km²)!!သိပ်သည်းမှု<br>(pop./mi²)!!ရက်စွဲ!! class="unsortable" | လူဦးရေရင်းမြစ် |} ==မှတ်စုများ== {{Reflist|2}} [[Category:လူဦးရေသိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံများစာရင်း]] bufwqb6gwqrnpngjq0wtiio56e9lkrx 0 93872 1029808 417761 2026-05-06T03:14:13Z Chenzeyan29 141880 1029808 wikitext text/x-wiki '''စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ''' ({{lang-en|Chittagong Hill Tracts}}, အတိုကောက် '''CHT'''; [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]: {{lang|bn|পার্বত্য চট্টগ্রাম}}) သည် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[စစ်တကောင်းပြည်နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သုံးနိုင်ငံနယ်စပ်တွင် တည်ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ {{convert|13295|km2|mi2}} ကျယ်ဝန်းသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက ခရိုင်တစ်ခုတည်းအနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စီမံခန့်ခွဲမှုလွယ်ကူစေရန် [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]နှင့် [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] ဟူ၍ ခရိုင်သုံးခုအဖြစ် ခွဲဝေဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {{Infobox settlement | name = စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ | native_name = পার্বত্য চট্টগ্রাম | native_name_lang = bn | settlement_type = ဒေသ (Region) | image_skyline = Hill lake chittagong.jpg | image_caption = ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်အတွင်းရှိ တောင်တန်းအလှ | image_map = Chittagong Hill Tracts locator map.svg | map_caption = ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်း စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ တည်ရှိပုံ | nickname = CHT | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[စစ်တကောင်းပြည်နယ်]] | parts_type = ခရိုင်များ | parts_style = para | parts = [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]၊ [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] | area_total_km2 = 13295 | area_note = (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဧရိယာ၏ ၁၀%) | population_total = 1587000 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = လူမျိုးများ | demographics1_info1 = [[ချက်ဒ်မာလူမျိုး|ချက်ဒ်မာ]]၊ [[မာရမာလူမျိုး|မာရမာ]]၊ [[တင်ချန်းဂါးလူမျိုး|တင်ချန်းဂါး]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ဘာဝမ်လူမျိုး|ဘာဝမ်]]၊ [[ခူမီးလူမျိုး|ခူမီး]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး|ဘင်္ဂါလီ]] | demographics_type2 = ဘာသာရေး | demographics2_info1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | timezone = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စံတော်ချိန်|BST]] | utc_offset = +6 }} မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တစ်ခုတည်းသော တောင်တန်းထူထပ်သည့် ဒေသဖြစ်ပြီး သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ဤဒေသတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုပေါင်း ၁၁ စုကျော် နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့အနက် [[သက္ကမလူမျိုး]]နှင့် [[မရမာ လူမျိုး|မာရမာလူမျိုး]] (ရခိုင်နွယ်ဖွား) တို့မှာ အများစုဖြစ်သည်။ ဒေသခံများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး အများစုမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ 5x8jnjzfax886vuqvo0v8sss0g3c310 1029810 1029808 2026-05-06T03:20:13Z Chenzeyan29 141880 1029810 wikitext text/x-wiki '''စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ''' ({{lang-en|Chittagong Hill Tracts}}, အတိုကောက် '''CHT'''; [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]: {{lang|bn|পার্বত্য চট্টগ্রাম}}) သည် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[စစ်တကောင်းပြည်နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သုံးနိုင်ငံနယ်စပ်တွင် တည်ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ {{convert|13295|km2|mi2}} ကျယ်ဝန်းသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက ခရိုင်တစ်ခုတည်းအနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စီမံခန့်ခွဲမှုလွယ်ကူစေရန် [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]နှင့် [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] ဟူ၍ ခရိုင်သုံးခုအဖြစ် ခွဲဝေဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {{Infobox settlement | name = စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ | native_name = পার্বত্য চট্টগ্রাম | native_name_lang = bn | settlement_type = ဒေသ (Region) | image_skyline = Hill lake chittagong.jpg | image_caption = ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်အတွင်းရှိ တောင်တန်းအလှ | image_map = Chittagong Hill Tracts locator map.svg | map_caption = ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်း စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ တည်ရှိပုံ | nickname = CHT | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[စစ်တကောင်းပြည်နယ်]] | parts_type = ခရိုင်များ | parts_style = para | parts = [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]၊ [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] | area_total_km2 = 13295 | area_note = (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဧရိယာ၏ ၁၀%) | population_total = 1587000 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = လူမျိုးများ | demographics1_info1 = [[ချက်ဒ်မာလူမျိုး|ချက်ဒ်မာ]]၊ [[မာရမာလူမျိုး|မာရမာ]]၊ [[တင်ချန်းဂါးလူမျိုး|တင်ချန်းဂါး]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ဘာဝမ်လူမျိုး|ဘာဝမ်]]၊ [[ခူမီးလူမျိုး|ခူမီး]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး|ဘင်္ဂါလီ]] | demographics_type2 = ဘာသာရေး | demographics2_info1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | timezone = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စံတော်ချိန်|BST]] | utc_offset = +6 }} မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တစ်ခုတည်းသော တောင်တန်းထူထပ်သည့် ဒေသဖြစ်ပြီး သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ဤဒေသတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုပေါင်း ၁၁ စုကျော် နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့အနက် [[သက္ကမလူမျိုး]]နှင့် [[မရမာ လူမျိုး|မာရမာလူမျိုး]] (ရခိုင်နွယ်ဖွား) တို့မှာ အများစုဖြစ်သည်။ ဒေသခံများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး အများစုမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ (CHT) ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသရင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကြားတွင် ရှုပ်ထွေးစွာ တည်ရှိနေသည်။ ရှေးဦးကာလကတည်းက ဤဒေသတွင် [[သက္ကမလူမျိုး]]၊ [[မရမာလူမျိုး|မာရမာ]]နှင့် [[မြိုလူမျိုး]] အစရှိသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် အထက်ဗမာပြည်တို့မှတစ်ဆင့် အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Lewin, T. H. (1869). ''The Hill Tracts of Chittagong and the Dwellers Therein''. Bengal Printing Company.</ref> ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုနှစ်များအတွင်း ဤဒေသသည် ရခိုင်မင်းဆက် (မြောက်ဦးနေပြည်တော်) ၏ ဩဇာခံဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မဂိုအင်ပါယာနှင့် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် သက္ကမဘုရင်နှင့် မဂိုတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက ဤဒေသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် "စစ်တကောင်းတောင်တန်းခရိုင်" (Chittagong Hill Tracts District) အဖြစ် သီးခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ဤဒေသကို ပင်မဘင်္ဂလားဒေသနှင့် မရောနှောဘဲ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ စည်းမျဉ်း (CHT Regulation 1900) အရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေ (Excluded Area) အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားလူကြီးအကဲများဖြစ်သော သက္ကမမင်းကြီး (Chakma Raja)၊ ဗိုလ်မင်းကြီး (Bohmong Raja) နှင့် မောင်မင်းကြီး (Mong Raja) တို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref>Mohsin, A. (1997). ''The Politics of Nationalism: The Case of the Chittagong Hill Tracts, Bangladesh''. University Press.</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် ခွဲထွက်ချိန်တွင် ဤဒေသရှိ လူဦးရေ ၉၇% ကျော်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သော်လည်း နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်က ဤဒေသကို အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကပ္ပတိုင်ဆည် (Kaptai Dam) တည်ဆောက်မှုကြောင့် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားပေါင်း တစ်သိန်းကျော် အိုးအိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရပြီး လယ်ယာမြေများစွာ ရေအောက်ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းက တိုင်းရင်းသားများနှင့် အစိုးရအကြား တင်းမာမှုများ စတင်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တောင်းဆိုချက်များကို အစိုးရက ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် PCJSS အမည်ရှိ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော ရွှေတီဗဟီနီ (Shanti Bahini) တို့ ပေါ်ပေါက်လာကာ ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော်ကြာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Van Schendel, W. (2009). ''A History of Bangladesh''. Cambridge University Press.</ref> ဤပဋိပက္ခသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် (CHT Peace Accord) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များမှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} p7ohurfu7n3zzwxjekhgu14ympn4oub 1029811 1029810 2026-05-06T03:20:48Z Chenzeyan29 141880 1029811 wikitext text/x-wiki '''စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ''' ({{lang-en|Chittagong Hill Tracts}}, အတိုကောက် '''CHT'''; [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]: {{lang|bn|পার্বত্য চট্টগ্রাম}}) သည် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ [[စစ်တကောင်းတိုင်း|စစ်တကောင်းပြည်နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သုံးနိုင်ငံနယ်စပ်တွင် တည်ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ {{convert|13295|km2|mi2}} ကျယ်ဝန်းသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက ခရိုင်တစ်ခုတည်းအနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စီမံခန့်ခွဲမှုလွယ်ကူစေရန် [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]နှင့် [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] ဟူ၍ ခရိုင်သုံးခုအဖြစ် ခွဲဝေဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {{Infobox settlement | name = စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ | native_name = পার্বত্য চট্টগ্রাম | native_name_lang = bn | settlement_type = ဒေသ (Region) | image_skyline = Hill lake chittagong.jpg | image_caption = ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်အတွင်းရှိ တောင်တန်းအလှ | image_map = Chittagong Hill Tracts locator map.svg | map_caption = ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်း စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ တည်ရှိပုံ | nickname = CHT | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[စစ်တကောင်းပြည်နယ်]] | parts_type = ခရိုင်များ | parts_style = para | parts = [[ခါဂရာချဟာရီခရိုင်]]၊ [[ရန်ဂါမတီခရိုင်]]၊ [[ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်]] | area_total_km2 = 13295 | area_note = (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဧရိယာ၏ ၁၀%) | population_total = 1587000 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = လူမျိုးများ | demographics1_info1 = [[ချက်ဒ်မာလူမျိုး|ချက်ဒ်မာ]]၊ [[မာရမာလူမျိုး|မာရမာ]]၊ [[တင်ချန်းဂါးလူမျိုး|တင်ချန်းဂါး]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ဘာဝမ်လူမျိုး|ဘာဝမ်]]၊ [[ခူမီးလူမျိုး|ခူမီး]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး|ဘင်္ဂါလီ]] | demographics_type2 = ဘာသာရေး | demographics2_info1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | timezone = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စံတော်ချိန်|BST]] | utc_offset = +6 }} မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တစ်ခုတည်းသော တောင်တန်းထူထပ်သည့် ဒေသဖြစ်ပြီး သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ဤဒေသတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုပေါင်း ၁၁ စုကျော် နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့အနက် [[သက္ကမလူမျိုး]]နှင့် [[မရမာ လူမျိုး|မာရမာလူမျိုး]] (ရခိုင်နွယ်ဖွား) တို့မှာ အများစုဖြစ်သည်။ ဒေသခံများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားကြပြီး အများစုမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ (CHT) ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသရင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကြားတွင် ရှုပ်ထွေးစွာ တည်ရှိနေသည်။ ရှေးဦးကာလကတည်းက ဤဒေသတွင် [[သက္ကမလူမျိုး]]၊ [[မရမာလူမျိုး|မာရမာ]]နှင့် [[မြိုလူမျိုး]] အစရှိသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် အထက်ဗမာပြည်တို့မှတစ်ဆင့် အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Lewin, T. H. (1869). ''The Hill Tracts of Chittagong and the Dwellers Therein''. Bengal Printing Company.</ref> ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုနှစ်များအတွင်း ဤဒေသသည် ရခိုင်မင်းဆက် (မြောက်ဦးနေပြည်တော်) ၏ ဩဇာခံဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မဂိုအင်ပါယာနှင့် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် သက္ကမဘုရင်နှင့် မဂိုတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက ဤဒေသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် "စစ်တကောင်းတောင်တန်းခရိုင်" (Chittagong Hill Tracts District) အဖြစ် သီးခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ဤဒေသကို ပင်မဘင်္ဂလားဒေသနှင့် မရောနှောဘဲ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ စည်းမျဉ်း (CHT Regulation 1900) အရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေ (Excluded Area) အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားလူကြီးအကဲများဖြစ်သော သက္ကမမင်းကြီး (Chakma Raja)၊ ဗိုလ်မင်းကြီး (Bohmong Raja) နှင့် မောင်မင်းကြီး (Mong Raja) တို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref>Mohsin, A. (1997). ''The Politics of Nationalism: The Case of the Chittagong Hill Tracts, Bangladesh''. University Press.</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် ခွဲထွက်ချိန်တွင် ဤဒေသရှိ လူဦးရေ ၉၇% ကျော်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သော်လည်း နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်က ဤဒေသကို အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကပ္ပတိုင်ဆည် (Kaptai Dam) တည်ဆောက်မှုကြောင့် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားပေါင်း တစ်သိန်းကျော် အိုးအိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရပြီး လယ်ယာမြေများစွာ ရေအောက်ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းက တိုင်းရင်းသားများနှင့် အစိုးရအကြား တင်းမာမှုများ စတင်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တောင်းဆိုချက်များကို အစိုးရက ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် PCJSS အမည်ရှိ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော ရွှေတီဗဟီနီ (Shanti Bahini) တို့ ပေါ်ပေါက်လာကာ ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော်ကြာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Van Schendel, W. (2009). ''A History of Bangladesh''. Cambridge University Press.</ref> ဤပဋိပက္ခသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် (CHT Peace Accord) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များမှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} mffbb47ptuur6zjfwhig6rj02r1tfzk 0 94483 1029883 957680 2026-05-06T08:16:07Z Chenzeyan29 141880 1029883 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင် | native_name = แม่ฮ่องสอน | native_name_lang = th | settlement_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2 | image1 = Kor5.jpg | image2 = ทุ่งดอกบัวตอง.jpg | image3 = ถ้ำลอด2 - panoramio.jpg | image4 = สนามบินแม่ฮ่องสอน - panoramio.jpg | image5 = Pang Ung (Pang Oong) - Corner of forest.jpg | image6 = อุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์.JPG }} | image_size = 200px | image_caption = From top: [[Wat Phrathat Doi Kong Mu]]; Bua tong ([[Tithonia diversifolia|tree marigold]]) fields in Doi Mae-U-Kho, Khun Yuam; [[Spirit Cave (Thailand)|Spirit cave]]; [[Mae Hong Son Airport]]; [[Pang Oung]], a romantic reservoir in Mueang Mae Hong Son; [[Mae Surin Falls]], the highest waterfall in the northern Thailand | nickname = Mueang Sam Mok<br> (City of three mists) | motto = หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง <br> ("Three-season mists. Towering (Phra That Doi) Kong Mu. Lush forests. Good people. Beautiful traditions. Famous home of the tree marigold.") | image_seal = Seal Mae Hong Son.svg | image_flag = Flag of Mae Hong Son Province.svg | image_map = Thailand Mae Hong Son locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Map of Thailand highlighting Mae Hong Son province | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Thailand | seat_type = Capital | seat = [[Mae Hong Son]] | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = Ekkawit Meepian | leader_party1 = | leader_title1 = PAO President | leader_name1 = | area_footnotes = <ref name="AREA">{{cite web |url=https://www.forest.go.th |title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |publisher=Royal Forest Department |access-date=6 April 2021}}</ref> | area_total_km2 = 12,765 | area_rank = [[Provinces of Thailand|7th]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DOPA2024">{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMenu/newStat/home.php |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |title=Official statistics registration systems |access-date=10 February 2025 |postscript= , year 2024 >provincial level >Excel File >no.58}}</ref> | population_total = {{increase}}288,082 | population_as_of = 2024 | population_rank = [[Provinces of Thailand|70th]] | population_density_km2 = 23 | population_density_rank = [[Provinces of Thailand|77th]] | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[baht]] 13 billion<br />([[US$]]0.4 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 58 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | demographics1_info1 = 0.5974&nbsp;"low"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 76th]] | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = postal code | postal_code = 58xxx | area_code_type = calling code | area_code = 052 & 053 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-58]] | website = {{URL|maehongson.go.th}} | footnotes = | official_name = Mae Hong Son Province | other_name = {{Script|Lana|ᨾᩯ᩵ᩁ᩵ᩬᨦᩈᩬᩁ}} }}'''မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်''' (ထိုင်း: แม่ฮ่องสอน, အင်္ဂလိပ်: Mae Hong Son Province) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပါသည်။ တောင်တန်းများ၊ မြူနှင်းများဖုံးလွှမ်းနေသော ရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကြောင့် လူသိများပြီး "မြူသုံးဖုံးလွှမ်းသောမြို့" (The City of Three Mists) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်နေရာ == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် ရှမ်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး မြင့်မားသောတောင်တန်းကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံရန် ခက်ခဲသောကြောင့် သီးခြားတည်ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး ၎င်း၏ မူလသဘာဝအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကယားပြည်နယ် (ကရင်နီပြည်) နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့နှင့် ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေသုံးစွဲထားသည်။ ဤပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများသည် ဤခရိုင်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်၏ သမိုင်းသည် [[ရှမ်းလူမျိုး]] (ထိုင်းအခေါ် တိုင်းယိုင်) တို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ "မယ်ဟောင်ဆောင်" ဟူသော အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး "ဆင်များကို လေ့ကျင့်ပေးရာ ချောင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယခင်က ဤဒေသသည် [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာဘုရင့်နိုင်ငံ (ဇင်းမယ်ပြည်)]]နှင့် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်]] အနေဖြင့် ရှိခဲ့ပြီး သစ်လုပ်ငန်း၊ အထူးသဖြင့် ဆင်များကို အသုံးပြု၍ သစ်ဆွဲခြင်းလုပ်ငန်း ထွန်းကားခဲ့သည်။ == လူမျိုးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်းယိုင်): ခရိုင်၏ အဓိကလူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် အစားအစာများသည် ဒေသယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ]]လူမျိုးစုများ: မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ကရင်နီ (ကယား) လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် ကယန်း၊ ကယားနှင့် ကယောလူမျိုးများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စစ်ဘေးနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်အတွင်းသို့ လာရောက်ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် လည်ပင်းတွင် ကြေးကွင်းများ ဝတ်ဆင်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကြောင့် လူသိများသော [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] (ပဒေါင်) လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာများသည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာရေးနေရာများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာနေရာများ ဖြစ်နေသည်။ * တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ: အခြားတောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖြစ်သော [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[မုံလူမျိုး|မုံ]]နှင့် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ == အဓိက လည်ပတ်စရာနေရာများ == * ပန်းအိမ် (Pang Ung): ထင်းရှူးတောများဖြင့် ဝန်းရံထားသော လှပသည့် ရေလှောင်ကန်ကြီးဖြစ်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၏ ရှုခင်းများနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ * ဖရာထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ ဘုရား (Wat Phra That Doi Kong Mu): မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည့် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားသော ရှမ်းဗိသုကာလက်ရာ ဘုရားနှစ်ဆူဖြစ်သည်။ * လော့ဒ်ဂူ (Tham Lod Cave): သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ကျန်ရစ်ခဲ့သော အခေါင်းများနှင့် လှပသည့် ကျောက်စက်ပန်းဆွဲများရှိသော ကြီးမားသည့် ဂူကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ * ကယန်းကျေးရွာများ: လည်ပင်းရှည် ကယန်းအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် လက်မှုပညာများကို လေ့လာနိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုရွာများ။ * ဆူတောင်ပေတံတား (Su Tong Pae Bridge): လယ်ကွင်းများကို ဖြတ်၍ တည်ဆောက်ထားသော ဝါးတံတားရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး ရွာသားများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ အသုံးပြုရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ကယားပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ရှိသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းမှ တိုက်ပွဲများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာသော စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်များအတွက် အဓိကခိုလှုံရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ရှိနေပြီး နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထိုင်းအစိုးရက လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်လျက်ရှိသည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည့်အခါများတွင် လက်နက်ကြီးကျည်များ ခရိုင်အတွင်းသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုများလည်း ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] tgs3le3b8d4q85idga5updj1zhrjk0c 1029884 1029883 2026-05-06T08:26:51Z Chenzeyan29 141880 1029884 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင် | native_name = แม่ฮ่องสอน | native_name_lang = th | settlement_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2 | image1 = Kor5.jpg | image2 = ทุ่งดอกบัวตอง.jpg | image3 = ถ้ำลอด2 - panoramio.jpg | image4 = สนามบินแม่ฮ่องสอน - panoramio.jpg | image5 = Pang Ung (Pang Oong) - Corner of forest.jpg | image6 = อุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์.JPG }} | image_size = 200px | image_caption = From top: [[Wat Phrathat Doi Kong Mu]]; Bua tong ([[Tithonia diversifolia|tree marigold]]) fields in Doi Mae-U-Kho, Khun Yuam; [[Spirit Cave (Thailand)|Spirit cave]]; [[Mae Hong Son Airport]]; [[Pang Oung]], a romantic reservoir in Mueang Mae Hong Son; [[Mae Surin Falls]], the highest waterfall in the northern Thailand | nickname = Mueang Sam Mok<br> (City of three mists) | motto = หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง <br> ("Three-season mists. Towering (Phra That Doi) Kong Mu. Lush forests. Good people. Beautiful traditions. Famous home of the tree marigold.") | image_seal = Seal Mae Hong Son.svg | image_flag = Flag of Mae Hong Son Province.svg | image_map = Thailand Mae Hong Son locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Map of Thailand highlighting Mae Hong Son province | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Thailand | seat_type = Capital | seat = [[Mae Hong Son]] | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = Ekkawit Meepian | leader_party1 = | leader_title1 = PAO President | leader_name1 = | area_footnotes = <ref name="AREA">{{cite web |url=https://www.forest.go.th |title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |publisher=Royal Forest Department |access-date=6 April 2021}}</ref> | area_total_km2 = 12,765 | area_rank = [[Provinces of Thailand|7th]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DOPA2024">{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMenu/newStat/home.php |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |title=Official statistics registration systems |access-date=10 February 2025 |postscript= , year 2024 >provincial level >Excel File >no.58}}</ref> | population_total = {{increase}}288,082 | population_as_of = 2024 | population_rank = [[Provinces of Thailand|70th]] | population_density_km2 = 23 | population_density_rank = [[Provinces of Thailand|77th]] | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[baht]] 13 billion<br />([[US$]]0.4 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 58 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | demographics1_info1 = 0.5974&nbsp;"low"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 76th]] | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = postal code | postal_code = 58xxx | area_code_type = calling code | area_code = 052 & 053 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-58]] | website = {{URL|maehongson.go.th}} | footnotes = | official_name = Mae Hong Son Province | other_name = {{Script|Lana|ᨾᩯ᩵ᩁ᩵ᩬᨦᩈᩬᩁ}} }}'''မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်''' (ထိုင်း: แม่ฮ่องสอน, အင်္ဂလိပ်: Mae Hong Son Province) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပါသည်။ တောင်တန်းများ၊ မြူနှင်းများဖုံးလွှမ်းနေသော ရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကြောင့် လူသိများပြီး "မြူသုံးဖုံးလွှမ်းသောမြို့" (The City of Three Mists) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်နေရာ == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် ရှမ်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး မြင့်မားသောတောင်တန်းကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံရန် ခက်ခဲသောကြောင့် သီးခြားတည်ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး ၎င်း၏ မူလသဘာဝအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကယားပြည်နယ် (ကရင်နီပြည်) နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့နှင့် ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေသုံးစွဲထားသည်။ ဤပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများသည် ဤခရိုင်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည့်အပြင်၊ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း မြန်မာမင်းများ၏ ဩဇာခံ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်မြေ]]အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က သီးခြားခရိုင် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မိုးနဲ့ နှင့် လင်းခေး နယ်စားများ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်သည် မြန်မာဘုရင်များကို အခွန်ဆက်ရသည့် နယ်ခြားစောင့် ရှမ်းနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့သွားသော [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်ယိုင်) များသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ မြန်မာ့ရှမ်းဒေသများနှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ မယ်ဟောင်ဆောင်ဟူသော အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကား "မေးဟောင်ဆွန်" (ဆင်ကျုံးရှိရာချောင်း) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ သစ်ကုန်သည်များသည် ဆင်ရိုင်းများကို ဖမ်းဆီးပြီး ဤဒေသရှိ ချောင်းဘေးများတွင် ဆင်ကျုံးများပြုလုပ်၍ သစ်ဆွဲရန် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ကြသည်။ ဤဆင်ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း နည်းစနစ်များမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် မယ်ဟောင်ဆောင်နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ရှမ်းပြည်နယ်မြေများ (Trans-Salween Shan States) သည် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်း) အစိုးရတို့အကြား နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မူလက မြန်မာဘုရင်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော မိုးနဲ့စော်ဘွား က မယ်ဟောင်ဆောင်ကို မိမိပိုင်နယ်မြေအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ၁၈၉၂-၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနှင့် ယိုးဒယားတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော နယ်နိမိတ်စာချုပ်အရ မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရားဝင် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နယ်ခြားမျဉ်းမှာ စာရွက်ပေါ်တွင်သာ ရှိပြီး ဒေသခံရှမ်းလူမျိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု၊ လူမှုရေးအရ အမြဲမပြတ် ထိတွေ့နေခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဘုရားပုထိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး ပြသနေသည်။ဝပ်ပရထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ စေတီတော်ကို ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရှမ်းကုန်သည် "ဖိုးတုံခေါင်" က တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝပ်ဂျောင်ကမ် (Wat Chong Kham)ဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများမှာ မန္တလေးခေတ် အနုပညာလက်ရာများ၏ လွှမ်းမိုးမှု ပါဝင်နေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မယ်ဟောင်ဆောင်ကို အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရန် လမ်းဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မယ်ဟောင်ဆောင်အကြား လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ယနေ့ခေတ်ထက်ပင် ပိုမိုပွင့်လင်းခဲ့ပြီး စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များနှင့် ကုန်သည်များမှာ နယ်စပ်ကို အပြန်အလှန် ဖြတ်ကျော် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင်အောင် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသတွင် ကျင်းပသည့် ရှင်ပြုပွဲ (Poy Sang Long) များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဓလေ့အတိုင်း ခမ်းနားစွာ ကျင်းပမြဲဖြစ်ပြီး၊ ဒေသခံတို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံမှာလည်း ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းထက် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။ == လူမျိုးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်းယိုင်): ခရိုင်၏ အဓိကလူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် အစားအစာများသည် ဒေသယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ]]လူမျိုးစုများ: မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ကရင်နီ (ကယား) လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် ကယန်း၊ ကယားနှင့် ကယောလူမျိုးများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စစ်ဘေးနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်အတွင်းသို့ လာရောက်ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် လည်ပင်းတွင် ကြေးကွင်းများ ဝတ်ဆင်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကြောင့် လူသိများသော [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] (ပဒေါင်) လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာများသည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာရေးနေရာများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာနေရာများ ဖြစ်နေသည်။ * တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ: အခြားတောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖြစ်သော [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[မုံလူမျိုး|မုံ]]နှင့် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ == အဓိက လည်ပတ်စရာနေရာများ == * ပန်းအိမ် (Pang Ung): ထင်းရှူးတောများဖြင့် ဝန်းရံထားသော လှပသည့် ရေလှောင်ကန်ကြီးဖြစ်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၏ ရှုခင်းများနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ * ဖရာထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ ဘုရား (Wat Phra That Doi Kong Mu): မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည့် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားသော ရှမ်းဗိသုကာလက်ရာ ဘုရားနှစ်ဆူဖြစ်သည်။ * လော့ဒ်ဂူ (Tham Lod Cave): သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ကျန်ရစ်ခဲ့သော အခေါင်းများနှင့် လှပသည့် ကျောက်စက်ပန်းဆွဲများရှိသော ကြီးမားသည့် ဂူကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ * ကယန်းကျေးရွာများ: လည်ပင်းရှည် ကယန်းအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် လက်မှုပညာများကို လေ့လာနိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုရွာများ။ * ဆူတောင်ပေတံတား (Su Tong Pae Bridge): လယ်ကွင်းများကို ဖြတ်၍ တည်ဆောက်ထားသော ဝါးတံတားရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး ရွာသားများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ အသုံးပြုရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ကယားပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ရှိသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းမှ တိုက်ပွဲများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာသော စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်များအတွက် အဓိကခိုလှုံရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ရှိနေပြီး နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထိုင်းအစိုးရက လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်လျက်ရှိသည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည့်အခါများတွင် လက်နက်ကြီးကျည်များ ခရိုင်အတွင်းသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုများလည်း ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] 3gssqp5wuf83psk5rj0jys5gopnj5gj 1029885 1029884 2026-05-06T08:29:27Z Chenzeyan29 141880 1029885 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင် | native_name = แม่ฮ่องสอน | native_name_lang = th | settlement_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2 | image1 = Kor5.jpg | image2 = ทุ่งดอกบัวตอง.jpg | image3 = ถ้ำลอด2 - panoramio.jpg | image4 = สนามบินแม่ฮ่องสอน - panoramio.jpg | image5 = Pang Ung (Pang Oong) - Corner of forest.jpg | image6 = อุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์.JPG }} | image_size = 200px | image_caption = From top: [[Wat Phrathat Doi Kong Mu]]; Bua tong ([[Tithonia diversifolia|tree marigold]]) fields in Doi Mae-U-Kho, Khun Yuam; [[Spirit Cave (Thailand)|Spirit cave]]; [[Mae Hong Son Airport]]; [[Pang Oung]], a romantic reservoir in Mueang Mae Hong Son; [[Mae Surin Falls]], the highest waterfall in the northern Thailand | nickname = Mueang Sam Mok<br> (City of three mists) | motto = หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง <br> ("Three-season mists. Towering (Phra That Doi) Kong Mu. Lush forests. Good people. Beautiful traditions. Famous home of the tree marigold.") | image_seal = Seal Mae Hong Son.svg | image_flag = Flag of Mae Hong Son Province.svg | image_map = Thailand Mae Hong Son locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Map of Thailand highlighting Mae Hong Son province | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Thailand | seat_type = Capital | seat = [[Mae Hong Son]] | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = Ekkawit Meepian | leader_party1 = | leader_title1 = PAO President | leader_name1 = | area_footnotes = <ref name="AREA">{{cite web |url=https://www.forest.go.th |title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |publisher=Royal Forest Department |access-date=6 April 2021}}</ref> | area_total_km2 = 12,765 | area_rank = [[Provinces of Thailand|7th]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DOPA2024">{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMenu/newStat/home.php |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |title=Official statistics registration systems |access-date=10 February 2025 |postscript= , year 2024 >provincial level >Excel File >no.58}}</ref> | population_total = {{increase}}288,082 | population_as_of = 2024 | population_rank = [[Provinces of Thailand|70th]] | population_density_km2 = 23 | population_density_rank = [[Provinces of Thailand|77th]] | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[baht]] 13 billion<br />([[US$]]0.4 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 58 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | demographics1_info1 = 0.5974&nbsp;"low"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 76th]] | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = postal code | postal_code = 58xxx | area_code_type = calling code | area_code = 052 & 053 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-58]] | website = {{URL|maehongson.go.th}} | footnotes = | official_name = Mae Hong Son Province | other_name = {{Script|Lana|ᨾᩯ᩵ᩁ᩵ᩬᨦᩈᩬᩁ}} }}'''မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်''' (ထိုင်း: แม่ฮ่องสอน, အင်္ဂလိပ်: Mae Hong Son Province) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပါသည်။ တောင်တန်းများ၊ မြူနှင်းများဖုံးလွှမ်းနေသော ရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကြောင့် လူသိများပြီး "မြူသုံးဖုံးလွှမ်းသောမြို့" (The City of Three Mists) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်နေရာ == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် ရှမ်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး မြင့်မားသောတောင်တန်းကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံရန် ခက်ခဲသောကြောင့် သီးခြားတည်ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး ၎င်း၏ မူလသဘာဝအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကယားပြည်နယ် (ကရင်နီပြည်) နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့နှင့် ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေသုံးစွဲထားသည်။ ဤပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများသည် ဤခရိုင်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည့်အပြင်၊ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း မြန်မာမင်းများ၏ ဩဇာခံ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်မြေ]]အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က သီးခြားခရိုင် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မိုးနဲ့ နှင့် လင်းခေး နယ်စားများ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်သည် မြန်မာဘုရင်များကို အခွန်ဆက်ရသည့် နယ်ခြားစောင့် ရှမ်းနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့သွားသော [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်ယိုင်) များသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ မြန်မာ့ရှမ်းဒေသများနှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ မယ်ဟောင်ဆောင်ဟူသော အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကား "မေးဟောင်ဆွန်" (ဆင်ကျုံးရှိရာချောင်း) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ သစ်ကုန်သည်များသည် ဆင်ရိုင်းများကို ဖမ်းဆီးပြီး ဤဒေသရှိ ချောင်းဘေးများတွင် ဆင်ကျုံးများပြုလုပ်၍ သစ်ဆွဲရန် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ကြသည်။ ဤဆင်ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း နည်းစနစ်များမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် မယ်ဟောင်ဆောင်နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ရှမ်းပြည်နယ်မြေများ (Trans-Salween Shan States) သည် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်း) အစိုးရတို့အကြား နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မူလက မြန်မာဘုရင်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော မိုးနဲ့စော်ဘွား က မယ်ဟောင်ဆောင်ကို မိမိပိုင်နယ်မြေအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ၁၈၉၂-၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနှင့် ယိုးဒယားတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော နယ်နိမိတ်စာချုပ်အရ မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရားဝင် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နယ်ခြားမျဉ်းမှာ စာရွက်ပေါ်တွင်သာ ရှိပြီး ဒေသခံရှမ်းလူမျိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု၊ လူမှုရေးအရ အမြဲမပြတ် ထိတွေ့နေခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဘုရားပုထိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး ပြသနေသည်။ဝပ်ပရထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ စေတီတော်ကို ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရှမ်းကုန်သည် "ဖိုးတုံခေါင်" က တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝပ်ဂျောင်ကမ် (Wat Chong Kham)ဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများမှာ [[ရတနာပုံခေတ်]] အနုပညာလက်ရာများ၏ လွှမ်းမိုးမှု ပါဝင်နေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မယ်ဟောင်ဆောင်ကို အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရန် လမ်းဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မယ်ဟောင်ဆောင်အကြား လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ယနေ့ခေတ်ထက်ပင် ပိုမိုပွင့်လင်းခဲ့ပြီး စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များနှင့် ကုန်သည်များမှာ နယ်စပ်ကို အပြန်အလှန် ဖြတ်ကျော် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင်အောင် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသတွင် ကျင်းပသည့် ရှင်ပြုပွဲ (Poy Sang Long) များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဓလေ့အတိုင်း ခမ်းနားစွာ ကျင်းပမြဲဖြစ်ပြီး၊ ဒေသခံတို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံမှာလည်း ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းထက် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။ == လူမျိုးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်းယိုင်): ခရိုင်၏ အဓိကလူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် အစားအစာများသည် ဒေသယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ]]လူမျိုးစုများ: မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ကရင်နီ (ကယား) လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် ကယန်း၊ ကယားနှင့် ကယောလူမျိုးများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စစ်ဘေးနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်အတွင်းသို့ လာရောက်ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် လည်ပင်းတွင် ကြေးကွင်းများ ဝတ်ဆင်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကြောင့် လူသိများသော [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] (ပဒေါင်) လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာများသည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာရေးနေရာများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာနေရာများ ဖြစ်နေသည်။ * တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ: အခြားတောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖြစ်သော [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[မုံလူမျိုး|မုံ]]နှင့် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ == အဓိက လည်ပတ်စရာနေရာများ == * ပန်းအိမ် (Pang Ung): ထင်းရှူးတောများဖြင့် ဝန်းရံထားသော လှပသည့် ရေလှောင်ကန်ကြီးဖြစ်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၏ ရှုခင်းများနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ * ဖရာထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ ဘုရား (Wat Phra That Doi Kong Mu): မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည့် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားသော ရှမ်းဗိသုကာလက်ရာ ဘုရားနှစ်ဆူဖြစ်သည်။ * လော့ဒ်ဂူ (Tham Lod Cave): သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ကျန်ရစ်ခဲ့သော အခေါင်းများနှင့် လှပသည့် ကျောက်စက်ပန်းဆွဲများရှိသော ကြီးမားသည့် ဂူကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ * ကယန်းကျေးရွာများ: လည်ပင်းရှည် ကယန်းအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် လက်မှုပညာများကို လေ့လာနိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုရွာများ။ * ဆူတောင်ပေတံတား (Su Tong Pae Bridge): လယ်ကွင်းများကို ဖြတ်၍ တည်ဆောက်ထားသော ဝါးတံတားရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး ရွာသားများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ အသုံးပြုရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ကယားပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ရှိသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းမှ တိုက်ပွဲများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာသော စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်များအတွက် အဓိကခိုလှုံရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ရှိနေပြီး နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထိုင်းအစိုးရက လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်လျက်ရှိသည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည့်အခါများတွင် လက်နက်ကြီးကျည်များ ခရိုင်အတွင်းသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုများလည်း ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] j2z00qjtwmft8sn04noy6cz4pbeuz1z 1029891 1029885 2026-05-06T08:41:35Z Chenzeyan29 141880 1029891 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင် | native_name = แม่ฮ่องสอน | native_name_lang = th | settlement_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2 | image1 = Kor5.jpg | image2 = ทุ่งดอกบัวตอง.jpg | image3 = ถ้ำลอด2 - panoramio.jpg | image4 = สนามบินแม่ฮ่องสอน - panoramio.jpg | image5 = Pang Ung (Pang Oong) - Corner of forest.jpg | image6 = อุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์.JPG }} | image_size = 200px | image_caption = From top: [[Wat Phrathat Doi Kong Mu]]; Bua tong ([[Tithonia diversifolia|tree marigold]]) fields in Doi Mae-U-Kho, Khun Yuam; [[Spirit Cave (Thailand)|Spirit cave]]; [[Mae Hong Son Airport]]; [[Pang Oung]], a romantic reservoir in Mueang Mae Hong Son; [[Mae Surin Falls]], the highest waterfall in the northern Thailand | nickname = Mueang Sam Mok<br> (City of three mists) | motto = หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง <br> ("Three-season mists. Towering (Phra That Doi) Kong Mu. Lush forests. Good people. Beautiful traditions. Famous home of the tree marigold.") | image_seal = Seal Mae Hong Son.svg | image_flag = Flag of Mae Hong Son Province.svg | image_map = Thailand Mae Hong Son locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Map of Thailand highlighting Mae Hong Son province | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Thailand | seat_type = Capital | seat = [[Mae Hong Son]] | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = Ekkawit Meepian | leader_party1 = | leader_title1 = PAO President | leader_name1 = | area_footnotes = <ref name="AREA">{{cite web |url=https://www.forest.go.th |title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |publisher=Royal Forest Department |access-date=6 April 2021}}</ref> | area_total_km2 = 12,765 | area_rank = [[Provinces of Thailand|7th]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DOPA2024">{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMenu/newStat/home.php |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |title=Official statistics registration systems |access-date=10 February 2025 |postscript= , year 2024 >provincial level >Excel File >no.58}}</ref> | population_total = {{increase}}288,082 | population_as_of = 2024 | population_rank = [[Provinces of Thailand|70th]] | population_density_km2 = 23 | population_density_rank = [[Provinces of Thailand|77th]] | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[baht]] 13 billion<br />([[US$]]0.4 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 58 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | demographics1_info1 = 0.5974&nbsp;"low"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 76th]] | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = postal code | postal_code = 58xxx | area_code_type = calling code | area_code = 052 & 053 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-58]] | website = {{URL|maehongson.go.th}} | footnotes = | official_name = Mae Hong Son Province | other_name = {{Script|Lana|ᨾᩯ᩵ᩁ᩵ᩬᨦᩈᩬᩁ}} }}'''မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်''' (ထိုင်း: แม่ฮ่องสอน, အင်္ဂလိပ်: Mae Hong Son Province) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပါသည်။ တောင်တန်းများ၊ မြူနှင်းများဖုံးလွှမ်းနေသော ရှုခင်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကြောင့် လူသိများပြီး "မြူသုံးဖုံးလွှမ်းသောမြို့" (The City of Three Mists) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် တည်နေရာ == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် ရှမ်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး မြင့်မားသောတောင်တန်းကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံရန် ခက်ခဲသောကြောင့် သီးခြားတည်ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး ၎င်း၏ မူလသဘာဝအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကယားပြည်နယ် (ကရင်နီပြည်) နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့နှင့် ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေသုံးစွဲထားသည်။ ဤပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများသည် ဤခရိုင်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည့်အပြင်၊ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း မြန်မာမင်းများ၏ ဩဇာခံ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်မြေ]]အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က သီးခြားခရိုင် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]] နှင့် [[လင်းခေးမြို့|လင်းခေး]] နယ်စားများ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်သည် မြန်မာဘုရင်များကို အခွန်ဆက်ရသည့် နယ်ခြားစောင့် ရှမ်းနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့သွားသော [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်ယိုင်) များသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ မြန်မာ့ရှမ်းဒေသများနှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ မယ်ဟောင်ဆောင်ဟူသော အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကား "မေးဟောင်ဆွန်" (ဆင်ကျုံးရှိရာချောင်း) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ သစ်ကုန်သည်များသည် ဆင်ရိုင်းများကို ဖမ်းဆီးပြီး ဤဒေသရှိ ချောင်းဘေးများတွင် ဆင်ကျုံးများပြုလုပ်၍ သစ်ဆွဲရန် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ကြသည်။ ဤဆင်ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း နည်းစနစ်များမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် မယ်ဟောင်ဆောင်နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ရှမ်းပြည်နယ်မြေများ (Trans-Salween Shan States) သည် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်း) အစိုးရတို့အကြား နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မူလက မြန်မာဘုရင်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော မောက်မယ်စော်ဘွား က မယ်ဟောင်ဆောင်ကို မိမိပိုင်နယ်မြေအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ၁၈၉၂-၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနှင့် ယိုးဒယားတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော နယ်နိမိတ်စာချုပ်အရ မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရားဝင် ပါဝင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နယ်ခြားမျဉ်းမှာ စာရွက်ပေါ်တွင်သာ ရှိပြီး ဒေသခံရှမ်းလူမျိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု၊ လူမှုရေးအရ အမြဲမပြတ် ထိတွေ့နေခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဘုရားပုထိုးများမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး ပြသနေသည်။ဝပ်ပရထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ စေတီတော်ကို ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရှမ်းကုန်သည် "ဖိုးတုံခေါင်" က တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝပ်ဂျောင်ကမ် (Wat Chong Kham)ဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများမှာ [[ရတနာပုံခေတ်]] အနုပညာလက်ရာများ၏ လွှမ်းမိုးမှု ပါဝင်နေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မယ်ဟောင်ဆောင်ကို အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရန် လမ်းဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မယ်ဟောင်ဆောင်အကြား လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ယနေ့ခေတ်ထက်ပင် ပိုမိုပွင့်လင်းခဲ့ပြီး စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များနှင့် ကုန်သည်များမှာ နယ်စပ်ကို အပြန်အလှန် ဖြတ်ကျော် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင်အောင် မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသတွင် ကျင်းပသည့် ရှင်ပြုပွဲ (Poy Sang Long) များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဓလေ့အတိုင်း ခမ်းနားစွာ ကျင်းပမြဲဖြစ်ပြီး၊ ဒေသခံတို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံမှာလည်း ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းထက် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။ == လူမျိုးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[ရှမ်းလူမျိုး]] (တိုင်းယိုင်): ခရိုင်၏ အဓိကလူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် အစားအစာများသည် ဒေသယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ * [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ]]လူမျိုးစုများ: မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ကရင်နီ (ကယား) လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် ကယန်း၊ ကယားနှင့် ကယောလူမျိုးများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စစ်ဘေးနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်အတွင်းသို့ လာရောက်ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် လည်ပင်းတွင် ကြေးကွင်းများ ဝတ်ဆင်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကြောင့် လူသိများသော [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] (ပဒေါင်) လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာများသည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာရေးနေရာများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာနေရာများ ဖြစ်နေသည်။ * တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ: အခြားတောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖြစ်သော [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[မုံလူမျိုး|မုံ]]နှင့် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ == အဓိက လည်ပတ်စရာနေရာများ == * ပန်းအိမ် (Pang Ung): ထင်းရှူးတောများဖြင့် ဝန်းရံထားသော လှပသည့် ရေလှောင်ကန်ကြီးဖြစ်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၏ ရှုခင်းများနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ * ဖရာထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ ဘုရား (Wat Phra That Doi Kong Mu): မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည့် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားသော ရှမ်းဗိသုကာလက်ရာ ဘုရားနှစ်ဆူဖြစ်သည်။ * လော့ဒ်ဂူ (Tham Lod Cave): သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ကျန်ရစ်ခဲ့သော အခေါင်းများနှင့် လှပသည့် ကျောက်စက်ပန်းဆွဲများရှိသော ကြီးမားသည့် ဂူကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ * ကယန်းကျေးရွာများ: လည်ပင်းရှည် ကယန်းအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် လက်မှုပညာများကို လေ့လာနိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုရွာများ။ * ဆူတောင်ပေတံတား (Su Tong Pae Bridge): လယ်ကွင်းများကို ဖြတ်၍ တည်ဆောက်ထားသော ဝါးတံတားရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး ရွာသားများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ အသုံးပြုရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ကယားပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ရှိသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းမှ တိုက်ပွဲများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာသော စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်များအတွက် အဓိကခိုလှုံရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ရှိနေပြီး နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထိုင်းအစိုးရက လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်လျက်ရှိသည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည့်အခါများတွင် လက်နက်ကြီးကျည်များ ခရိုင်အတွင်းသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုများလည်း ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] t8im2eeu0gnfcpuh5m1a2h7tmqizh6w 0 94484 1029893 454535 2026-05-06T08:46:21Z Chenzeyan29 141880 1029893 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = မယ်ဟောင်ဆောင်<br>Mae Hong Son |other_name = แม่ฮ่องสอน |pushpin_label_position = |pushpin_map = Thailand |pushpin_map_caption = |settlement_type = မြို့ |image_skyline = Mae Hong Son (2007-02-473).jpg |image_caption = မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ |image_map = |map_caption = |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{Flag|Thailand}} |subdivision_type1 = ဒေသ |subdivision_name1 = [[မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသ|မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသ]] |subdivision_type2 = [[ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မောင်မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = |area_total_km2 = |population = 6,023 |population_as_of = 2005 |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|19|18|4|N|97|58|12|E|region:TH|display=inline}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = 240 |timezone = [[UTC+07:00|ICT]] |utc_offset = +7 |website = }} '''မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့''' ({{lang-th|แม่ฮ่องสอน}}, {{IPA-th|mɛ̂ː hɔ̂ŋ sɔ̌ːn|pron}}) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတောင်တန်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး မြန်မာနယ်စပ်တွင် ရှိသည်။ [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၈၈၃ ကီလိုမီတာတွင် တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်သော ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချိတ်အဆက်များအပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မူလက ဤဒေသသည် သီးခြားမြို့ပြတစ်ခုအဖြစ် မရှိသေးဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မောက်မယ် စော်ဘွား နှင့် လင်းခေးနယ်စား တို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ရှိသော တောတောင်ထူထပ်သည့် နယ်ခြားဒေသတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Grabowsky, V. (2005). "The Northern Tai States". *Journal of the Siam Society*.</ref> မယ်ဟောင်ဆောင်ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "ဆင်ကျုံးရှိရာချောင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုး (တိုင်ယိုင်) များသည် ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ဆင်ရိုင်းများကို ဖမ်းဆီးလေ့ကျင့်ရန်အတွက် ဤဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ မြို့ပြအခြေအနေသို့ စတင်ကူးပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်း၊ ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်ဘုရင် (Chao Phraya Phueak) က ဆင်ဖမ်းရန် စေလွှတ်လိုက်သည့်အဖွဲ့နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုး ဖားကျောင်မောင် (Phaka Mong) သည် ပိုင်မြစ် (Pai River) ကမ်းဘေးတွင် ပထမဆုံးသော ရွာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်ကို မြို့အဖြစ် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုကာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူ ရှမ်းအနွယ်ဖွား စဝ်ခွန်သာ (Chao Khun Tha) ကို ပထမဆုံးသော မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> သို့သော်လည်း ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်ဗမာပြည်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ဤနယ်မြေများကို ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်း) အစိုးရတို့အကြား နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော နယ်နိမိတ်စာချုပ်အရ မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပါဝင်သွားခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ကုန်သွယ်မှု ဆက်ဆံရေးမှာမူ ပြတ်တောက်သွားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့၏ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများသည် မြန်မာ့ရှမ်းယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေသည်။ မြို့၏ အထင်ကရ ဝပ်ပရထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ (Wat Phra That Doi Kong Mu) စေတီတော်ကို ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည်သား ရှမ်းကုန်သည် ဖိုးတုံခေါင် က မြန်မာ့ဗိသုကာလက်ရာအတိုင်း တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ပုထိုးများမှာလည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အနုပညာလက်ရာများနှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>Renard, R. D. (1987). "The Tai Yai in Thailand". *Journal of Southeast Asian Studies*.</ref> ယနေ့တိုင်အောင် မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်မြို့တစ်ခု ဖြစ်နေသော်လည်း၊ လူဦးရေအများစုမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ စကား၊ အစားအစာနှင့် ပွဲကန်တော့ (Poy Sang Long) ကဲ့သို့သော ရိုးရာပွဲတော်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများအတိုင်းပင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == ဆက်သွယ်ရေး == [[ချင်းမိုင်မြို့]]မှ ကားဖြင့် လာရောက်နိုင်သည်။ မယ်ဟောင်ဆောင်လေဆိပ်လည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] hk8h2jcd9x0shodq228i0nhurp1fc31 1029894 1029893 2026-05-06T08:48:18Z Chenzeyan29 141880 1029894 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = မယ်ဟောင်ဆောင်<br>Mae Hong Son |other_name = แม่ฮ่องสอน |pushpin_label_position = |pushpin_map = Thailand |pushpin_map_caption = |settlement_type = မြို့ |image_skyline = Mae Hong Son (2007-02-473).jpg |image_caption = မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ |image_map = |map_caption = |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{Flag|Thailand}} |subdivision_type1 = ဒေသ |subdivision_name1 = [[မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသ|မယ်ဟောင်ဆောင်ဒေသ]] |subdivision_type2 = [[ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မောင်မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = |area_total_km2 = |population = 6,023 |population_as_of = 2005 |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|19|18|4|N|97|58|12|E|region:TH|display=inline}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = 240 |timezone = [[UTC+07:00|ICT]] |utc_offset = +7 |website = }} '''မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့''' ({{lang-th|แม่ฮ่องสอน}}, {{IPA-th|mɛ̂ː hɔ̂ŋ sɔ̌ːn|pron}}) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတောင်တန်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး မြန်မာနယ်စပ်တွင် ရှိသည်။ [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၈၈၃ ကီလိုမီတာတွင် တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့ ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်သော ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချိတ်အဆက်များအပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မူလက ဤဒေသသည် သီးခြားမြို့ပြတစ်ခုအဖြစ် မရှိသေးဘဲ မြန်မာမင်း၏ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] ရှိ မောက်မယ် စော်ဘွား နှင့် လင်းခေးနယ်စား တို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ရှိသော တောတောင်ထူထပ်သည့် နယ်ခြားဒေသတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Grabowsky, V. (2005). "The Northern Tai States". *Journal of the Siam Society*.</ref> မယ်ဟောင်ဆောင်ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "ဆင်ကျုံးရှိရာချောင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုး (တိုင်ယိုင်) များသည် ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ဆင်ရိုင်းများကို ဖမ်းဆီးလေ့ကျင့်ရန်အတွက် ဤဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ မြို့ပြအခြေအနေသို့ စတင်ကူးပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်း၊ ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်ဘုရင် (Chao Phraya Phueak) က ဆင်ဖမ်းရန် စေလွှတ်လိုက်သည့်အဖွဲ့နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုး ဖားကျောင်မောင် (Phaka Mong) သည် ပိုင်မြစ် (Pai River) ကမ်းဘေးတွင် ပထမဆုံးသော ရွာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်ကို မြို့အဖြစ် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုကာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူ ရှမ်းအနွယ်ဖွား စဝ်ခွန်သာ (Chao Khun Tha) ကို ပထမဆုံးသော မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> သို့သော်လည်း ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်ဗမာပြည်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ဤနယ်မြေများကို ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်း) အစိုးရတို့အကြား နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော နယ်နိမိတ်စာချုပ်အရ မယ်ဟောင်ဆောင်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပါဝင်သွားခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ကုန်သွယ်မှု ဆက်ဆံရေးမှာမူ ပြတ်တောက်သွားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့၏ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများသည် မြန်မာ့ရှမ်းယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေသည်။ မြို့၏ အထင်ကရ ဝပ်ပရထတ်ဒွိုင်းကောင်မူ (Wat Phra That Doi Kong Mu) စေတီတော်ကို ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည်သား ရှမ်းကုန်သည် ဖိုးတုံခေါင် က မြန်မာ့ဗိသုကာလက်ရာအတိုင်း တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ပုထိုးများမှာလည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အနုပညာလက်ရာများနှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>Renard, R. D. (1987). "The Tai Yai in Thailand". *Journal of Southeast Asian Studies*.</ref> ယနေ့တိုင်အောင် မယ်ဟောင်ဆောင်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်မြို့တစ်ခု ဖြစ်နေသော်လည်း၊ လူဦးရေအများစုမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ စကား၊ အစားအစာနှင့် ပွဲကန်တော့ (Poy Sang Long) ကဲ့သို့သော ရိုးရာပွဲတော်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများအတိုင်းပင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == ဆက်သွယ်ရေး == [[ချင်းမိုင်မြို့]]မှ ကားဖြင့် လာရောက်နိုင်သည်။ မယ်ဟောင်ဆောင်လေဆိပ်လည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] 9d6iezpamlw60wgluuagn2vm3e6xeux 0 100415 1029807 937465 2026-05-06T03:12:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029807 wikitext text/x-wiki {{stack begin}} {{short description|Species of plant}} {{Speciesbox |name = ပဲတီစိမ်း သို့မဟုတ် Mung bean |image = Mung beans (Vigna radiata).jpg |image_caption = ပဲတီစိမ်းများ |image2 = Mung bean (Vigna radiata) Dired open Pod in Hong Kong.JPG |image2_caption = အခြောက်လှန်းပြီး ဖွင့်ထားသော ပဲတီစိမ်းအစေ့အိတ် |genus = Vigna |species = radiata |authority = ([[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]]) R. Wilczek |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Azukia radiata'' <small>(L.) Ohwi</small> *''Phaseolus abyssinicus'' <small>Savi</small> *''Phaseolus chanetii'' <small>(H.Lev.) H.Lev.</small> *''Phaseolus hirtus'' <small>Retz.</small> *''Phaseolus novo-guineense'' <small>Baker f.</small> *''Phaseolus radiatus'' <small>L.</small> *''Phaseolus setulosus'' <small>Dalzell</small> *''Phaseolus sublobatus'' <small>Roxb.</small> *''Phaseolus trinervius'' <small>Wight & Arn.</small> *''Pueraria chanetii'' <small>H.Lev.</small> *''Rudua aurea'' <small>(Roxb.) F.Maek.</small> *''Rudua aurea'' <small>(Roxb.) Maekawa</small> *''Vigna brachycarpa'' <small>Kurz</small> *''Vigna opistricha'' <small>A.Rich.</small> *''Vigna perrieriana'' <small>R.Vig.</small> *''Vigna sublobata'' <small>(Roxb.) Babu & S.K.Sharma</small> *''Vigna sublobata'' <small>(Roxb.) Bairig. & al.</small> }} |synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Vigna+radiata |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=13 January 2015 |accessdate=5 December 2018 |archivedate=22 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190122183422/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Vigna+radiata }}</ref> }} {{nutritional value | name=Mature seeds, raw | kJ=1452 | protein=23.86 g | fat=1.15 g | carbs=62.62 g | fiber=16.3 g | sugars=6.6 g | calcium_mg=132 | iron_mg=6.74 | magnesium_mg=189 | phosphorus_mg=367 | potassium_mg=1246 | zinc_mg=2.68 | manganese_mg=1.035 | vitC_mg=4.8 | thiamin_mg=0.621 | riboflavin_mg=0.233 | niacin_mg=2.251 | pantothenic_mg=1.91 | vitB6_mg=0.382 | folate_ug=625 | vitE_mg=0.51 | vitK_ug=9 | source_usda = 1 | note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=16080&format=Full Link to USDA Database entry] }} {{nutritional value | name=Mature seeds, sprouted, raw | kJ=126 | protein=3.04 g | fat=0.18 g | carbs=5.94 g | fiber=1.8 g | sugars=4.13 g | calcium_mg=13 | iron_mg=0.91 | magnesium_mg=21 | phosphorus_mg=54 | potassium_mg=149 | zinc_mg=0.41 | manganese_mg=0.188 | vitC_mg=13.2 | thiamin_mg=0.084 | riboflavin_mg=0.124 | niacin_mg=0.749 | pantothenic_mg=0.38 | vitB6_mg=0.088 | folate_ug=61 | vitE_mg=0.1 | vitK_ug=33 | source_usda = 1 | note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=11043&format=Full Link to USDA Database entry] }} {{nutritional value | name=Boiled mung beans | kJ=441 | protein=7.02 g | fat=0.38 g | carbs=19.15 g | fiber=7.6 g | sugars=2 g | calcium_mg=27 | iron_mg=1.4 | magnesium_mg=48 | phosphorus_mg=99 | potassium_mg=266 | zinc_mg=0.84 | manganese_mg=0.298 | vitC_mg=1 | thiamin_mg=0.164 | riboflavin_mg=0.061 | niacin_mg=0.577 | pantothenic_mg=0.41 | vitB6_mg=0.067 | folate_ug=159 | vitE_mg=0.15 | vitK_ug=2.7 | source_usda = 1 | note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=16081&format=Full Link to USDA Database entry] }} {{stack end}} [[File:Vigna radiata MHNT.BOT.2009.17.4.jpg|thumb|''Vigna radiata'' - [[MHNT]]]] [[File:Mung Seeds.jpg|thumb|အိန္ဒိယ၊ ဒက္ကန်ကုန်းမြင့်မှ ပဲတီစိမ်းစေ့များ]] [[File:Mung Legumes.jpg|thumb|အိန္ဒိယမှ ပဲတီစိမ်းများ]] {{stack end}} '''ပဲတီစိမ်း''' သို့မဟုတ် mung bean (''Vigna radiata'') သည် [[ပဲမျိုးရင်း|Fabaceae]] မျိုးရင်းဝင် [[အပင်]] [[မျိုးစိတ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="brief">{{cite web|url=http://www.mdidea.com/products/proper/proper05402.html|title=ပဲတီစိမ်း၏ အကျဉ်းချုပ် မိတ်ဆက်|publisher=MDidea-Extracts Professional|access-date=၁၂ ဇွန် ၂၀၁၈|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184421/https://mdidea.com/products/proper/proper05402.html|url-status=dead}}</ref> ပဲတီစိမ်းကို အဓိကအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] တို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.tridge.com/stories/rapidly-increasing-demand-for-uzbekistani-mung-beans|title=ဥဇဘက်ကစ္စတန် ပဲတီစိမ်းများအတွက် လိုအပ်ချက် လျင်မြန်စွာ တိုးလာခြင်း|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀|website=Tridge|access-date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ၎င်းကို အရသာရှိသော ဟင်းလျာများနှင့် ချိုမြသော မုန့်များတွင် ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ {{TOC limit}} == အမည်များ == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "ပဲတီစိမ်း" (mung) သို့မဟုတ် "မတ်ပဲ" (mungo) ဟူသော အမည်များသည် ဟိန္ဒီဘာသာစကားလုံး {{Transl|hi|mūṅg}} ({{lang|hi|मूंग}}) မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ၎င်းသည် [[သက္ကတ]] ဘာသာစကားလုံး {{Transliteration|sa|mudga}} ({{lang|sa|मुद्ग}}) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dictionary.com/browse/mung-bean?s=ts|title=ပဲတီစိမ်း၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်|publisher=Dictionary.com|access-date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၂}}</ref> [[ဖိလစ်ပိုင်အင်္ဂလိပ်]] တွင် "မတ်ပဲစေ့" (mongo bean) ဟုလည်း ခေါ်သည်။<ref name="Polistico">{{cite book|last1=Polistico|first1=Edgie|title=ဖိလစ်ပိုင် အစားအသောက်၊ ချက်ပြုတ်နည်းနှင့် စားသောက်မှု အဘိဓာန်|date=၂၀၁၇|publisher=Anvil Publishing|isbn=9786214200870}}</ref> အခြားသော သိပ်မသုံးသော အင်္ဂလိပ်အမည်များမှာ "ရွှေဂရမ်" (golden gram) နှင့် "ဂျေရုဆလင် ပဲ" (Jerusalem pea) တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Winch">{{cite book|last1=Winch|first1=Tony|title=အစားအစာ စိုက်ပျိုးခြင်း လမ်းညွှန်|date=၂၀၀၇|publisher=Springer|isbn=9781402066245|page=၁၇၇}}</ref> အခြားဘာသာစကားများတွင် ပဲတီစိမ်းကို အောက်ပါအတိုင်း ခေါ်ဆိုကြသည်- * [[ပါရှန်ဘာသာ]]: ''မာရှ်'' (ماش) * [[အူရဒူဘာသာ]]- ''မူင်'' (مونگ) * [[ဟိန္ဒီဘာသာ]]- ''မူင်'' (मूंग) * [[ပန်ချဘီဘာသာ]]- ''မူင်'' (ਮੁੰਗ) * [[ဂူဂျာရတီဘာသာ]]- ''မဂ်'' (મગ) * [[မာရသီဘာသာ]]- ''ဟိဗျေ မူဂ်'' (हिरवे मूग) * [[ကွန်ကနီဘာသာ]]- ''မုဂါ'' (मुगा) * [[ဘင်္ဂါလီဘာသာ]]- ''မူင်'' (মুঁগ) * [[အိုဒီယာဘာသာ]]- ''မူဂါ'' (ମୁଗ) * [[အာသံဘာသာ]]- ''မာဂူ'' (মগু) * [[ကန်နာဒါဘာသာ]]- ''ဟေဆာရူ ဘေလီ'' (ಹೆಸರು ಬೇಳೆ) * [[တမီးလ်ဘာသာ]]- ''ပါယာသမ် ပါရူပ္ပု'' (பயத்தம் பருப்பு) * [[မလေယာလမ်ဘာသာ]]- ''ချေရူပါယာ ပါရီပ္ပု'' (ചെറുപയർ പരിപ്പ്) * [[ဆင်ဟာလဘာသာ]]- ''မတ်-အာတာ'' (මුං ඇට)၊ အဓိပ္ပာယ် မတ်စေ့များ * [[ဆွာဟီလီဘာသာ]]- ''ချိုရိုကို'' * [[တူလူဘာသာ]]- ''ပါဒန်ဂီ ဆာလာယီ'' (ಪದಂಗಿ ಸಲೈ) * [[တယ်လူဂူဘာသာ]]- ''ပါဆာလူ'' (పెసలు) * [[ဗီယက်နမ်ဘာသာ]]- ''ဒေါင် ဆန်း'' (အဓိပ္ပာယ် "စိမ်းစေ့") * [[အင်ဒိုနီးရှားဘာသာ]]/[[မလေးဘာသာ]]- ''ကာဆန် ဟီဂျောင်'' (အဓိပ္ပာယ် "စိမ်းစေ့") * [[ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာများ]]- ''မတ်ဂို'' သို့မဟုတ် ''မုန်ဂို'' * [[မန်ဒရင်တရုတ်ဘာသာ]]- ''လူ ဒိုး'' (绿豆၊ အဓိပ္ပာယ် "စိမ်းစေ့") == ဖော်ပြချက် == ပဲတီစိမ်းသည် [[နှစ်စဉ်ပေါက်ပင်]] ဖြစ်ပြီး အဝါရောင်ပန်းများနှင့် အညိုရောင်အမွှေးပါသော အစေ့အိတ်များ (pods) ရှိသည်။ === ပုံသဏ္ဌာန် (Morphology) === ပဲတီစိမ်း (''Vigna radiata'') သည် [[ပဲမျိုးရင်း|Fabaceae]] မျိုးရင်းဝင် အပင်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး မတ်ပဲဟုလည်း ခေါ်သည်။<ref name="Ganesan">{{Cite journal|last1=Ganesan|first1=Kumar|last2=Xu|first2=Baojun|date=၁ မတ် ၂၀၁၈|title=ပဲတီစိမ်း (Vigna radiata) ၏ ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများနှင့် ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်မှု သက်ရောက်မှုများအကြောင်း ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်|journal=အစားအစာသိပ္ပံနှင့် လူ့ကျန်းမာရေး|volume=၇|issue=၁|pages=၁၁–၃၃|doi=10.1016/j.fshw.2017.11.002}}</ref> ၎င်းကို တစ်ခါတစ်ရံ [[မတ်ပဲနက်|Vigna mungo]] နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ဆင်တူမှုကြောင့် ရောထွေးတတ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် မတူညီသော [[မျိုးစိတ်]] နှစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Feedipedia">{{Cite web|title=ပဲတီစိမ်း (Vigna radiata)|url=https://www.feedipedia.org/node/235|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|website=Feedipedia}}</ref> ပဲတီစိမ်းသည် [[နှစ်စဉ်ပေါက်ပင်]] ဖြစ်ပြီး အဝါရောင်ပန်းများနှင့် အညိုရောင်အမွှေးပါသော အစေ့အိတ်များ ရှိသည်။ ''Vigna radiata'' တွင် အုပ်စုခွဲသုံးမျိုး ရှိပြီး စိုက်ပျိုးထားသည့် တစ်မျိုး (''Vigna radiata subsp. radiata'') နှင့် တောရိုင်းနှစ်မျိုး (''Vigna radiata subsp. sublobata'' နှင့် ''Vigna radiata subsp. glabra'') တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အမြင့်မှာ {{Convert|15-125|cm|abbr=on}} ခန့်ရှိသည်။<ref name="Lambrides">{{Citation|last1=Lambrides|first1=C. J.|title=ပဲတီစိမ်း|date=၂၀၀၇|work=ပဲမျိုး၊ သကြားနှင့် ဥများ|publisher=Springer|doi=10.1007/978-3-540-34516-9_4}}</ref> ပဲတီစိမ်းတွင် ကောင်းမွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးသော အမြစ်စနစ်ရှိသည်။ [[ဘေးထွက်အမြစ်]]များသည် များပြားပြီး သေးသွယ်ကာ အမြစ်ဖုများ ပါရှိသည်။ ပင်စည်များသည် အကိုင်းအခက်များစွာထွက်ပြီး အချို့အကိုင်းထိပ်များတွင် တွယ်တက်သည်။ ငယ်ရွယ်သော ပင်စည်များသည် ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်ဖြစ်ပြီး၊ ရင့်မှည့်သော ပင်စည်များသည် မီးခိုးဝါရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို မတ်တတ်မျိုး၊ တစ်ဝက်လှဲမျိုးနှင့် လှဲမျိုးဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ တောရိုင်းမျိုးများသည် လှဲလျောင်းလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးမျိုးများသည် မတ်တတ်လေ့ရှိသည်။ အရွက်များသည် ဥပုံ သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သော ဥပုံဖြစ်ပြီး၊ [[အကိုင်းဖူး]]များသည် ပေါက်ပြီးနောက် သေသွားကာ၊ အရွက်နှစ်ရွက်ပေါ်တွင် သုံးခွအရွက်များ ထွက်သည်။ အရွက်များသည် အလျား ၆-၁၂ စင်တီမီတာ (cm)၊ အနံ ၅-၁၀ စင်တီမီတာ (cm) ရှိသည်။ [[ပန်းခိုင်]]များသည် အရွက်အောက်နှင့် ထိပ်တွင် အဝါရောင်ပန်းများဖြင့် ပေါက်ရောက်ပြီး၊ တစ်ခိုင်လျှင် ပန်း ၁၀-၂၅ ပွင့်ပါရှိကာ ကိုယ်တိုင်ဝတ်မှုန်ကူးသည်။ အသီးများသည် ရှည်လျားသော ဆလင်ဒါပုံ သို့မဟုတ် ပြားသော ဆလင်ဒါပုံ အစေ့အိတ်များဖြစ်ပြီး၊ အပင်တစ်ပင်လျှင် ၃၀-၅၀ ခန့် ရှိသည်။ အစေ့အိတ်များသည် အလျား ၅-၁၀ စင်တီမီတာ (cm)၊ အနံ ၀.၄-၀.၆ စင်တီမီတာ (cm) ရှိပြီး၊ အဆံ ၁၂-၁၄ ပါသော စေ့များပါရှိသည်။ စေ့များသည် ဆလင်ဒါပုံ သို့မဟုတ် လုံးပတ်ပုံဖြစ်ပြီး၊ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အညို သို့မဟုတ် အပြာရောင်ရှိနိုင်သည်။ စေ့အရောင်နှင့် ကြမ်းသောအလွှာ ရှိ၊ မရှိဖြင့် ပဲတီစိမ်းမျိုးကွဲများကို ခွဲခြားသည်။ === ကြီးထွားမှုအဆင့်များ (Growth stages) === [[အပင်ပေါက်ခြင်း]]သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ၄-၅ ရက်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း၊ ပေါက်ချိန်တွင် ထည့်သွင်းသော အစိုဓာတ်ပမာဏပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။<ref name="McLelland">{{Cite web|last=McLelland|first=Jonathan|date=၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|title=ပဲတီစိမ်း၏ ကြီးထွားမှုအဆင့်များ|url=https://www.hunker.com/13426693/the-growth-stages-of-mung-beans|website=Hunker|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁}}</ref> ၎င်းသည် [[မြေပေါ်ပေါက်ခြင်း]] ဖြစ်ပြီး၊ ပင်စည်နှင့် [[အကိုင်းဖူး]]များသည် [[မြေစာ]]မှ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ပေါက်ပြီးနောက် စေ့သည် ကွဲသွားပြီး၊ ပျော့ဖြူသော အမြစ်တစ်ခု ထွက်လာသည်။ [[ပဲတီစိမ်းအညှောက်]]များကို ဤအဆင့်တွင် ရိတ်သိမ်းသည်။ မရိတ်သိမ်းပါက၊ ၎င်းသည် [[အမြစ်]]စနစ်ကို ဖွံ့ဖြိုးစေပြီး၊ ထို့နောက် အရွက်နှစ်ရွက်ပါသော အစိမ်းရောင်ပင်စည်သည် မြေကြီးမှ ပေါက်ထွက်လာသည်။ ထို့နောက်၊ [[အပင်ပုံသဏ္ဌာန်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ|အစေ့အိတ်]]များသည် ၎င်း၏ [[အကိုင်း]]များပေါ်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ အစေ့အိတ်တစ်ခုလျှင် စေ့ ၁၀-၁၅ စေ့ ပါရှိသည်။ ရင့်မှည့်မှုသည် ၆၀ ရက်အထိ ကြာနိုင်သည်။ ရင့်မှည့်သောအခါ၊ ၎င်းသည် ၃၀ လက်မ (၇၆ စင်တီမီတာ) အထိ မြင့်နိုင်ပြီး၊ အစေ့အိတ်များပါသော အကိုင်းအခက်များစွာ ရှိသည်။ အစေ့အိတ်အများစုသည် ပိုမည်းလာပြီး၊ အချို့မှာ အစိမ်းရောင် ကျန်ရှိနေသည်။ === နိုက်ထရိုဂျင်စုပ်ယူမှုနှင့် ဖုံးအုပ်သီးနှံ (Nitrogen fixation and cover crop) === ပဲမျိုးရင်းဝင်အပင်တစ်မျိုးအနေဖြင့် ပဲတီစိမ်းသည် [[Rhizobia]] နှင့် အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်နွယ်မှုရှိပြီး၊ ၎င်းသည် [[နိုက်ထရိုဂျင်စုပ်ယူမှု]] (ဟက်တာလျှင် ၅၈-၁၀၉ ကီလိုဂရမ်) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် မြေဆီလွှာသို့ [[ဇီဝထုထည်]] (ဟက်တာလျှင် ၇.၁၆ တန်) နှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (ဟက်တာလျှင် ၃၀-၂၅၁ ကီလိုဂရမ်) ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။ နိုက်ထရိုဂျင်စုပ်ယူနိုင်မှုသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် နိုက်ထရိုဂျင်လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရုံသာမက နောက်သီးနှံများကိုပါ အကျိုးပြုသည်။ ၎င်းကို [[ဖုံးအုပ်သီးနှံ]] အဖြစ် [[သီးနှံစဉ်လှည့်]]တွင် [[ဂျုံစပါး]] များမတိုင်မီ သို့မဟုတ် ပြီးနောက် အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် ကောင်းမွန်သော [[မြေဩဇာ]] ဖြစ်သည်။<ref name="Feedipedia"/> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Taxonomy) == ပဲတီစိမ်းသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် [[မျိုးစု]] ''[[Phaseolus]]'' မှ ''[[Vigna]]'' သို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော [[မျိုးစိတ်]] များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်များမှာ ''Phaseolus aureus'' သို့မဟုတ် ''P. radiatus'' ဖြစ်သည်။ == စိုက်ပျိုးမှု == === မျိုးကွဲများ (Varieties) === ပဲတီစိမ်းမျိုးကွဲများသည် ယခုအခါ ပိုးမွှားများနှင့် ရောဂါများကို ခံနိုင်ရည်ရှိရန် ဦးတည်ဖန်တီးထားသည်။ ဥပမာ- အိန္ဒိယတွင် Samrat၊ IPM2-3၊ SML 668၊ Meha၊ ဩစတြေးလျတွင် Crystal၊ Jade-AU၊ Celera-AU၊ Satin II၊ Regur၊ တရုတ်တွင် Zhonglv No. 1၊ Zhonglv No. 2၊ Jilv No. 7 စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ‘နွေရာသီ မတ်ပဲ’ သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးသော ကာလတိုပဲမျိုးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ကာလတိုသည် သီးနှံစနစ်များစွာကြားတွင် သင့်လျော်စွာ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ၎င်းကို [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[အိန္ဒိယတိုက်ခွဲ]] တို့တွင် အဓိကစိုက်ပျိုးပြီး၊ ပဲမျိုးအားလုံးတွင် အခံအကြံ့ဆုံးဖြစ်ကာ ပေါက်ရောက်မှုနှင့် ကြီးထွားမှုအတွက် ပူနွေးသော ရာသီဥတုလိုအပ်သည်။ === ရာသီဥတုနှင့် မြေဆီလွှာလိုအပ်ချက် (Climate and Soil Requirements) === ပဲတီစိမ်းသည် နွေးသောရာသီ အပင်ဖြစ်ပြီး အေးခဲမှု (frost) ကို မခံနိုင်ပါ။ ၎င်းကို [[သမပိုင်းရာသီ]]၊ [[အပူပိုင်းဒေသခွဲ]] နှင့် [[အပူပိုင်းဒေသ]] များတွင် စိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သည်။ ပဲတီစိမ်း၏ ပေါက်ရောက်မှုနှင့် ကြီးထွားမှုအတွက် အကောင်းဆုံး အပူချိန်မှာ {{Convert|15-18|C}} ဖြစ်သည်။ ပဲတီစိမ်းသည် မြေဆီလွှာအမျိုးမျိုးနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိပြီး၊ အကောင်းဆုံး မြေဆီလွှာ၏ အက်စစ်ဓာတ် (pH) မှာ ၆.၂ မှ ၇.၂ ကြားဖြစ်သည်။ ပဲတီစိမ်းသည် [[နေ့တိုအပင်]] ဖြစ်ပြီး နေ့ရှည်လျားမှုသည် ၎င်း၏ ပန်းပွင့်မှုနှင့် အစေ့အိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို နှောင့်နှေးစေသည်။<ref name="Mungbean">{{Cite web|title=ပဲတီစိမ်း|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/afcm/mungbean.html|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|website=hort.purdue.edu}}</ref> === ရိတ်သိမ်းခြင်း === ပဲတီစိမ်း၏ အထွက်နှုန်းအလားအလာမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် ၂.၅ မှ ၃ တန် (t/ha) ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၀.၅ တန် (t/ha) သာရှိသည်။ ပဲတီစိမ်း၏ မတည်ငြိမ်သော ပန်းပွင့်မှုသဘောကြောင့်၊ သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေတွင် ပန်းများနှင့် အစေ့အိတ်များ တစ်ပြိုင်နက် ရှိနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရိတ်သိမ်းမှုကို ခက်ခဲစေသည်။ အကောင်းဆုံး ရိတ်သိမ်းချိန်မှာ အစေ့အိတ် ၉၀% အနက်ရောင်ပြောင်းသွားချိန်ဖြစ်သည်။ ပဲတီစိမ်းကို စက်ဖြင့် ရိတ်သိမ်းနိုင်ပြီး၊ အလွန်အကျွံ [[ရိတ်သိမ်းခြင်း]] မဖြစ်စေရန် စက်ချိန်ညှိမှု အရေးကြီးသည်။<ref name="Harvest">{{Cite web|title=ရိတ်သိမ်းခြင်း|url=http://www.mungbean.org.au/harvest.html|access-date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|website=www.mungbean.org.au|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127224509/http://www.mungbean.org.au/harvest.html}}</ref> === သယ်ယူပို့ဆောင်မှုနှင့် သိုလှောင်မှု အခြေအနေ === သယ်ယူပို့ဆောင်မှုအတွက် အကောင်းဆုံး စေ့အစိုဓာတ်မှာ ၁၃% ဖြစ်သည်။ သိုလှောင်မှုမပြုမီ သန့်ရှင်းရေးနှင့် အဆင့်ခွဲခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြုလုပ်ရမည်။ အကောင်းဆုံး သိုလှောင်မှုအခြေအနေသည် ပဲတီစိမ်း၏ အစိုဓာတ်ကို ၁၂% အတိအကျ ထိန်းထားရမည်။<ref name="Harvest"/> === ပိုးမွှားများ၊ ရောဂါများနှင့် ဇီဝမဟုတ်သော ဖိစီးမှု === ပဲတီစိမ်းမျိုးကွဲအများစု၏ အထွက်နှုန်းအလားအလာမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် ၁.၈-၂.၅ တန် ရှိသော်လည်း၊ တကယ့်ပျမ်းမျှ အထွက်နှုန်းမှာ ၀.၅-၀.၇ တန်/ဟက်တာ ခန့်သာရှိသည်။ [[ဇီဝဖိစီးမှု]] (ပိုးမွှားများနှင့် ရောဂါများ) နှင့် [[ဇီဝမဟုတ်သော ဖိစီးမှု]] အချက်များက ၎င်း၏ အထွက်နှုန်းကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဖိစီးမှုများသည် အထွက်နှုန်းကို လျော့ကျစေရုံသာမက စေ့များ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရည်အသွေးကိုပါ ထိခိုက်စေပြီး၊ လူသုံးစရာမသင့်တော်ဖြစ်စေသည်။ ဖိစီးမှုအားလုံးသည် အထွက်နှုန်းကို ၁၀-၁၀၀% အထိ ဆုံးရှုံးစေနိုင်သည်။<ref name="Nair">{{Cite journal|last1=Nair|first1=Ramakrishnan M.|title=ပဲတီစိမ်းထုတ်လုပ်မှုတွင် ဇီဝနှင့် ဇီဝမဟုတ်သော အခက်အခဲများ|journal=Frontiers in Plant Science|volume=၁၀|pages=၁၃၄၀|doi=10.3389/fpls.2019.01340}}</ref> ==== ပိုးမွှားများ ==== ပိုးမွှားများသည် ပဲတီစိမ်းကို စိုက်ပျိုးမှုမှ သိုလှောင်မှုအဆင့်အထိ အနှောင့်အယှက်ပေးပြီး အထွက်နှုန်းကို များစွာ ထိခိုက်စေသည်။ အချို့ပိုးမွှားများသည် သီးနှံကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပြီး၊ အချို့က ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှု၏ ကူးစက်သယ်ဆောင်သူများအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ [[Ophiomyia|ပင်စည်ယင်ကောင်]] (bean fly) သည် ပဲတီစိမ်း၏ အဓိကပိုးမွှားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ပေါက်ပြီး တစ်ပတ်အတွင်း ကူးစက်ကာ၊ ကပ်ရောဂါအခြေအနေတွင် သီးနှံတစ်ခုလုံး ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။ [[ပိုးဖြူ]] (Whitefly, ''B. tabaci'') သည် ပဲတီစိမ်း၏ အန္တရာယ်ကြီးသော ပိုးမွှားဖြစ်ပြီး၊ အပင်ရည်ကို စုပ်ယူကာ အနက်ရောင် မှိုဖြစ်ပေါ်စေသော ပျားရည်ကို စွန့်ထုတ်ခြင်းဖြင့် တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေသည်။ သို့မဟုတ် [[ပဲတီစိမ်းအဝါရောင်မိုဆေးဗိုင်းရပ်စ်]] (MYMD) ကို ကူးစက်စေခြင်းဖြင့် သွယ်ဝိုက်ထိခိုက်စေသည်။ ပိုးဖြူသည် အထွက်နှုန်းကို ၁၇% မှ ၇၁% အထိ ဆုံးရှုံးစေသည်။ [[ပိုးကလူး]] (Thrips) သည် ပဲတီစိမ်းကို အပင်ငယ်နှင့် ပန်းပွင့်အဆင့်တွင် ကူးစက်သည်။ အပင်ငယ်အဆင့်တွင် ပိုးကလူးသည် မြေပေါ်ပေါက်လာသော အပင်ငယ်၏ ကြီးထွားမှုအမှတ်ကို ကူးစက်ပြီး၊ ပြင်းထန်စွာ ကူးစက်ပါက အပင်မကြီးထွားနိုင်ပါ။ ပန်းပွင့်အဆင့်တွင် ပန်းခြေနှင့် ဝတ်ဆံတို့ကို ကျွေးမွေးပြီး၊ ပြင်းထန်စွာ ကူးစက်ပါက ပန်းများ ကြွေကျကာ အစေ့အိတ်မဖြစ်ပေါ်ပါ။ [[Maruca vitrata|အစက်ပါ အစေ့အိတ်ဖောက်ပိုး]] သည် အပူပိုင်းနှင့် အပူပိုင်းခွဲဒေသများတွင် ပဲတီစိမ်း၏ အဓိက ပိုးမွှားဖြစ်ပြီး၊ အထွက်နှုန်း ၂-၈၄% ဆုံးရှုံးစေကာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀ သန်းခန့် ထိခိုက်သည်။ ၎င်း၏သားလောင်းများသည် ပန်းများ၊ ပင်စည်များ၊ ပန်းခြေများနှင့် အစေ့အိတ်များကို ထိခိုက်စေပြီး၊ ပန်းပွင့်အဆင့်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်သည်။ [[Aphis craccivora|ပဲပုတ်ဖတ်ပိုး]] သည် အပင်ရည်ကို စုပ်ယူပြီး အပင်၏ အားအင်ဆုံးရှုံးမှု၊ အဝါရောင်ပြောင်းမှု၊ ပုတ်မှု သို့မဟုတ် ပုံပျက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် ပျားရည် (အသုံးမပြုသော အပင်ရည်) ကို စွန့်ထုတ်ပြီး မှိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် ပဲတီစိမ်း၏ ဘုံမိုဆေးဗိုင်းရပ်စ်၏ ကူးစက်သယ်ဆောင်သူအဖြစ်လည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ [[Bruchidius|ပဲဖောက်ပိုး]] သည် ပဲမျိုးစေ့များ၏ အပြင်းထန်ဆုံး သိုလှောင်ပိုးမွှားဖြစ်ပြီး၊ ထိန်းချုပ်မှု မရှိပါက ၃-၆ လအတွင်း ၁၀၀% ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။ ပဲဖောက်ပိုးကူးစက်မှုသည် အလေးချိန်ဆုံးရှုံးမှု၊ ပေါက်နှုန်းနည်းမှု၊ အာဟာရဓာတ်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေပြီး၊ လူသုံးရန် မသင့်တော်ဖြစ်စေသည်။ ==== ရောဂါများ ==== [[ပဲတီစိမ်းအဝါရောင်မိုဆေးရောဂါ]] (MYMD) သည် ပဲတီစိမ်း၏ အရေးပါသော ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါဖြစ်ပြီး၊ နှစ်စဉ် အထွက်နှုန်း များစွာဆုံးရှုံးစေသည်။ MYMD သည် [[ပိုးဖြူ]] မှ ကူးစက်သော မတူညီသော ဗီဂိုမိုဗိုင်းရပ်စ် သုံးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် MYMD ကြောင့် အထွက်နှုန်း ၈၅% အထိ လျော့နည်းသည်။ အဓိက မှိုရောဂါများမှာ [[ဆာကိုစပူရာ အရွက်ကွက်]] (CLS)၊ [[မြေအောက်ပုပ်ရောဂါ]] (dry root rot)၊ [[မှုန်ရောဂါ]] (powdery mildew) နှင့် [[အန်သရက်နို့စ်]] (anthracnose) တို့ဖြစ်သည်။ မြေအောက်ပုပ်ရောဂါ (''Macrophomina phaseolina'') သည် ပဲတီစိမ်း၏ ထွက်ပေါ်လာသော ရောဂါဖြစ်ပြီး၊ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်တွင် အထွက်နှုန်း ၁၀-၄၄% ဆုံးရှုံးစေသည်။ ၎င်းရောဂါပိုးသည် အမြစ်များ၏ သွေးကြောဆိုင်ရာစနစ်နှင့် ပင်စည်အောက်ပိုင်းကို ထိခိုက်စေပြီး၊ ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ အပင်အထက်ပိုင်းသို့ ပို့ဆောင်မှုကို ပိတ်ဆို့သည်။ [[ဟေလိုဘလိုက်]]၊ [[ဘက်တီးရီးယားအရွက်လောင်ရောဂါ]] နှင့် [[တန်စပေါ့]] တို့သည် အရေးပါသော ဘက်တီးရီးယားရောဂါများဖြစ်သည်။ ==== ဇီဝမဟုတ်သော ဖိစီးမှု (Abiotic stress) ==== ဇီဝမဟုတ်သော ဖိစီးမှုများသည် အပင်ကြီးထွားမှုနှင့် အထွက်နှုန်းကို အပျက်သဘောဆောင်စွာ သက်ရောက်ပြီး၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စိုက်ပျိုးရေးဆုံးရှုံးမှု၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် သီးနှံအထွက်နှုန်း လျော့နည်းမှုသည် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း တဖြည်းဖြည်း တိုးလာသည်။ ဆားဓာတ်များမှုသည် ရေဖိအားဖိစီးမှု၊ အိုင်းယွန်းအဆိပ်သင့်မှု၊ နှင့် အမြစ်ဖုလျော့နည်းမှုတို့ကို ဖြစ်စေပြီး၊ နိုက်ထရိုဂျင်စုပ်ယူနိုင်စွမ်းကို လျော့ကျစေသည်။ ဆားဓာတ်များလွန်းမှုသည် အရွက်ထိခိုက်မှုနှင့် အလင်းဓာတ်ပြုမှု လျော့နည်းစေသည်။ မြင့်မားသော အပူချိန်ဖိစီးမှုသည် ပဲတီစိမ်း၏ မျိုးပွားဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေပြီး၊ ပန်းစတင်ဖြစ်ပေါ်မှု၊ [[ဝတ်မှုန်]] အသက်ရှင်နိုင်မှု၊ မျိုးအောင်မှု၊ အစေ့အိတ်ဖြစ်ပေါ်မှု၊ စေ့အရည်အသွေး စသည်တို့ကို ထိခtelefonoပြီး၊ နွေရာသီတွင် ၄၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ထက် မြင့်မားသော အပူချိန်သည် စေ့မာကျောမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ပဲတီစိမ်းသည် ကြီးထွားမှုကာလတွင် မြေဆီလွှာတွင် အစိုဓာတ်အနည်းငယ်လိုအပ်ပြီး၊ ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် လုံးဝခြောက်သွေ့သော အခြေအနေ လိုအပ်သည်။ ၎င်းကို မိုးရေခံစိုက်ခင်းများတွင် အများဆုံးစိုက်ပျိုးသောကြောင့်၊ ရေဓာတ်ပြတ်လပ်မှုကို အခြားအစားအစာ ပဲမျိုးများထက် ပိုမိုခံရနိုင်သည်။ မိုးခေါင်မှုသည် အပင်ကြီးထွားမှု၊ ပန်းစတင်ဖြစ်ပေါ်မှု၊ ဝတ်မှုန်ပုံမမှန်မှု၊ အစေ့အိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုတို့ကို ထိခိုက်စေသည်။ သို့သော် အစိုဓာတ်လွန်ကဲမှု သို့မဟုတ် ရေလျှံမှု အချိန်တိုပင်ဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ အထူးသဖြင့် အပင်ငယ်အဆင့်တွင် သီးနှံကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ မိုးရာသီတွင် မြေဆီလွှာနှင့် လေထုအစိုဓာတ် လွန်ကဲမှုသည် ရင့်မှည့်သော အစေ့အိတ်များတွင် ရိတ်သိမ်းမီ အညှောက်ပေါက်မှု (pre-harvest sprouting) ကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး၊ စေ့/အစပါး၏ အရည်အသွေးကို ယိုယွင်းစေသည်။ ==== ပေါင်းစည်းရောဂါစီမံခန့်ခွဲမှု ==== ဝက်ဘ်ဆိုက်မှ ပေးအပ်သော ရာသီဥတုခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် တောင်သူများသည် မိုးရေချိန်၊ အပူချိန်၊ ရောင်ခြည်နှင့် ဆင်းသက်လာသော အချက်များကို မေးမြန်းကာ ဇီဝမဟုတ်သော ဖိစီးမှုအချို့ကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ မျိုးဗီဇခံနိုင်ရည်ရှိသော မျိုးကွဲများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ပေါင်းစည်းရောဂါစီမံခန့်ခွဲမှု (Integrated disease management) ၏ အထိရောက်ဆုံးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းတွင် အထွက်နှုန်း၊ အမြင့်၊ စေ့အရည်အသွေး၊ ဈေးကွက်အခွင့်အလမ်းများနှင့် စေ့ရရှိနိုင်မှုကို အာရုံစိုက်သည်။ ရိတ်သိမ်းမီ အညှောက်ပေါက်မှု (PHS) အတွက်၊ အသစ်စေ့ အိပ်စက်မှု (FSD) ကာလတို (၁၀-၁၅ ရက်) ပါသော ပဲတီစိမ်းမျိုးကွဲများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် PHS ကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုများကို လျှော့ချရန် အရေးကြီးသည်။ == ဈေးကွက် == ပဲတီစိမ်းပင်များသည် လူသားများမှ စားသုံးရန် သမိုင်းကြာရှည်ရှိသည်။ အဓိက စားသုံးသည့် အစိတ်အပိုင်းများမှာ စေ့များနှင့် အညှောက်များဖြစ်သည်။ ရင့်မှည့်သော စေ့များသည် အသားရှားပါးသည့်နေရာများ သို့မဟုတ် လူအများစု [[သက်သတ်လွတ်စားသူ]] ဖြစ်သည့်နေရာများတွင် လူတို့အတွက် အလွယ်ချက်ချည်နိုင်သော [[ပရိုတင်း]] ၏ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အရင်းအမြစ်ကို ပေးစွမ်းသည်။<ref>{{Cite web|last=Brassica|title=Home|url=https://avrdc.org/|access-date=2021-12-05|website=World Vegetable Center|language=en-US}}</ref> ပဲတီစိမ်းသည် အာရှ ([[အိန္ဒိယ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့အာရှ]]) တွင် ကြီးမားသော ဈေးကွက်ရှိပြီး၊ [[တောင်ဥရောပ]] နှင့် [[တောင်ပိုင်းအမေရိကန်]] တို့တွင်လည်း စားသုံးကြသည်။ ပဲတီစိမ်းပရိုတင်းကို (EU) ဥပဒေ 2015/2283 အရ ဘေးကင်းသော အသစ်သောအစားအစာ (Novel Food - NF) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Turck|first1=Dominique|last2=Bohn|first2=Torsten|last3=Castenmiller|first3=Jacqueline|last4=Henauw|first4=Stefaan De|last5=Hirsch-Ernst|first5=Karen Ildico|last6=Maciuk|first6=Alexandre|last7=Mangelsdorf|first7=Inge|last8=McArdle|first8=Harry J.|last9=Naska|first9=Androniki|last10=Pelaez|first10=Carmen|last11=Pentieva|first11=Kristina|date=2021|title=Safety of mung bean protein as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283|journal=EFSA Journal|language=en|volume=19|issue=10|pages=e06846|doi=10.2903/j.efsa.2021.6846|issn=1831-4732|pmc=8527371|pmid=34707717}}</ref> ပဲတီစိမ်း၏ စားသုံးမှုသည် ပထဝီဒေသအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ဥပမာ- အိန္ဒိယတွင် ပဲတီစိမ်းကို ချိုမြသော မုန့်များ၊ အဆာပြေများ နှင့် အရသာရှိသော ဟင်းလျာများတွင် အသုံးပြုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Adsule|first1=R. N.|last2=Kadam|first2=S. S.|last3=Salunkhe|first3=D. K.|last4=Luh|first4=B. S.|date=1986-01-01|title=Chemistry and technology of green gram (Vigna radiata [L.] Wilczek)|url=https://doi.org/10.1080/10408398609527446|journal=C R C Critical Reviews in Food Science and Nutrition|volume=25|issue=1|pages=73–105|doi=10.1080/10408398609527446|issn=0099-0248|pmid=3539530}}</ref> အာရှ၏ အခြားဒေသများတွင် ၎င်းကို ကိတ်မုန့်၊ အညှောက်၊ ခေါက်ဆွဲ နှင့် ဟင်းချိုများတွင် အသုံးပြုသည်။ ဥရောပ နှင့် အမေရိကတွင် အဓိကအားဖြင့် လတ်ဆတ်သော ပဲအညှောက်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ အမေရိကန်တွင် ပဲတီစိမ်းစားသုံးမှုသည် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ဦးလျှင် ၂၂-၂၉ ဂရမ်ခန့်ရှိပြီး၊<ref name="Publications {{!}} Treesearch">{{Cite web|title=Publications {{!}} Treesearch|url=https://www.fs.usda.gov/treesearch/|access-date=2021-12-05|website=www.fs.usda.gov}}</ref> အာရှ၏ အချို့နေရာများတွင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ဦးလျှင် ၂ ကီလိုဂရမ်အထိ စားသုံးနိုင်သည်။<ref>{{Cite book|last=Vijayalakshmi|first=P|url=https://www.worldcat.org/oclc/54813614|title=Enhanced bioavailability of iron from mungbeans and its effects on health of schoolchildren|date=2003|publisher=AVRDC-the World Vegetable Center|isbn=978-92-9058-128-4|location=Taiwan|language=English|oclc=54813614}}</ref> ပဲတီစိမ်းသည် ဒေသများစွာတွင် အခြားရွေးချယ်စရာ သီးနှံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး၊ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုမီ [[စာချုပ်]] ချုပ်ဆိုခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် နှစ်သက်ကြသည်။ အမေရိကန်တွင် ပဲတီစိမ်း၏ ပျမ်းမျှဈေးနှုန်းမှာ တစ်ပေါင်လျှင် ၀.၂၀ ဒေါ်လာခန့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ပဲပုပ်]] ၏ဈေးနှုန်း၏ နှစ်ဆဖြစ်သည်။ ပဲတီစိမ်းနှင့် ပဲပုပ်၏ ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ် ကွာခြားချက်မှာ ရိတ်သိမ်းပြီးနောက် သန့်ရှင်းရေးနှင့်/သို့မဟုတ် သယ်ယူပို့ဆောင်မှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ပဲတီစိမ်းသည် ၎င်း၏ [[မိုးခေါင်မှုခံနိုင်ရည်]] ကြောင့် ဈေးကွက်အလားအလာရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အစားအစာသီးနှံဖြစ်ပြီး အစာစားစရာမဟုတ်သောကြောင့်၊ ကုန်စည်သီးနှံဈေးနှုန်းများ၏ မတည်ငြိမ်မှုမှ စီးပွားရေးအန္တရာယ်ကို လျော့ပါးစေရန် တောင်သူများကို ကူညီနိုင်သည်။<ref name="Publications {{!}} Treesearch"/> == အသုံးပြုမှု == {{nutritional value | name=ရင့်မှည့်သောစေ့များ၊ အခြောက် | kJ=1452 | protein=28.86 g | fat=1.15 g | carbs=62.62 g | fiber=16.3 g | sugars=6.6 g | calcium_mg=132 | iron_mg=6.74 | magnesium_mg=189 | phosphorus_mg=367 | potassium_mg=1246 | zinc_mg=2.68 | manganese_mg=1.035 | vitC_mg=4.8 | thiamin_mg=0.621 | riboflavin_mg=0.233 | niacin_mg=2.251 | pantothenic_mg=1.91 | vitB6_mg=0.382 | folate_ug=625 | vitE_mg=0.51 | vitK_ug=9 | source_usda = 1 | note=[https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/174256/nutrients USDA ဒေတာဘေ့စ်သို့ လင့်ခ်] }} {{nutritional value | name=ရင့်မှည့်သောစေ့များ၊ အညှောက်၊ အခြောက် | kJ=126 | protein=3.04 g | fat=0.18 g | carbs=5.94 g | fiber=1.8 g | sugars=4.13 g | calcium_mg=13 | iron_mg=0.91 | magnesium_mg=21 | phosphorus_mg=54 | potassium_mg=149 | zinc_mg=0.41 | manganese_mg=0.188 | vitC_mg=13.2 | thiamin_mg=0.084 | riboflavin_mg=0.124 | niacin_mg=0.749 | pantothenic_mg=0.38 | vitB6_mg=0.088 | folate_ug=61 | vitE_mg=0.1 | vitK_ug=33 | source_usda = 1 | note=[https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/169957/nutrients USDA ဒေတာဘေ့စ်သို့ လင့်ခ်] }} {{nutritional value | name=ပြုတ်ထားသော ပဲတီစိမ်း | kJ=441 | protein=7.02 g | fat=0.38 g | carbs=19.15 g | fiber=7.6 g | sugars=2 g | calcium_mg=27 | iron_mg=1.4 | magnesium_mg=48 | phosphorus_mg=99 | potassium_mg=266 | zinc_mg=0.84 | manganese_mg=0.298 | vitC_mg=1 | thiamin_mg=0.164 | riboflavin_mg=0.061 | niacin_mg=0.577 | pantothenic_mg=0.41 | vitB6_mg=0.067 | folate_ug=159 | vitE_mg=0.15 | vitK_ug=2.7 | source_usda = 1 | note=[https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/174257/nutrients USDA ဒေတာဘေ့စ်သို့ လင့်ခ်] }} === အာဟာရတန်ဖိုး === ပဲတီစိမ်းတစ်လုံးတွင် [[ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်]] အနှစ် ၅၅-၆၅% (အခြောက်အလေးချိန် ၆၃၀ ဂရမ်/ကီလိုဂရမ်နှင့် ညီမျှ) ပါဝင်ပြီး [[ပရိုတင်း]]၊ [[ဗီတာမင်]] နှင့် [[သတ္တုဓာတ်]] များဖြင့် ကြွယ်ဝသည်။<ref>{{Citation|last=Tong|first=Li-Tao|title=Chapter 7 - Gluten-free noodles|date=2020-01-01|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128128732000078|work=Asian Noodle Manufacturing|pages=125–149|editor-last=Hou|editor-first=Gary G.|publisher=Woodhead Publishing|language=en|isbn=978-0-12-812873-2|access-date=2021-12-05}}</ref> ၎င်းတွင် အခြောက်အလေးချိန်၏ ၂၀-၅၀% ခန့် ပရိုတင်းပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းအနက် [[ဂလိုဘူလင်]] (၆၀%) နှင့် [[အယ်လဘူမင်]] (၂၅%) တို့သည် အဓိက သိုလှောင်ပရိုတင်းများ ဖြစ်သည် (ဇယားကို ကြည့်ပါ)။ ပဲတီစိမ်းသည် အစားအသောက် [[ပရိုတင်း]] ၏ များပြားသော အရင်းအမြစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဤပရိုတင်းများ၏ ပရိုတင်းဖြတ်တောက်မှု (proteolytic cleavage) သည် အညှောက်ပေါက်စဉ်အတွင်း ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ပဲတီစိမ်း၏ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်များသည် အလွယ်တကူ အစာချေဖျက်နိုင်ပြီး၊ အခြားပဲမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လူသားများတွင် [[ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းခြင်း]] (flatulence) နည်းပါးစေသည်။ စေ့များနှင့် အညှောက်များသည် အခြားသီးနှံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နည်းပါးသော [[ကယ်လိုရီ]] ထုတ်ပေးပြီး၊ ၎င်းသည် [[အဝလွန်ခြင်း]] နှင့် [[ဆီးချိုရောဂါ]] ရှိသူများအတွက် ပိုမိုဆွဲဆောင်မှုရှိသော ပဲတစ်မျိုးဖြစ်စေသည်။ === ချက်ပြုတ်မှု === ပြီးပြည့်စုံသော ပြုတ်ထားသော ပဲတီစိမ်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အခြောက်ပဲများကို ပျော့သွားသည်အထိ ပြုတ်ခြင်းဖြင့် ပြင်ဆင်သည်။ ပဲတီစိမ်းများသည် ၎င်းတို့၏ အခွံများကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ အဝါဖျော့ရောင် ဖြစ်သည်။<ref name="brief"/> ပဲတီစိမ်းငါးပိကို အခွံခွံ့၍၊ ချက်ပြုတ်၍၊ ပဲများကို အခြောက်ငါးပိအဖြစ် ထောင်းခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။<ref name="brief"/> === တောင်အာရှ === အိန္ဒိယချက်ပြုတ်နည်းများတွင် ပြီးပြည့်စုံသော ပဲတီစိမ်းများကို ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြုသော်လည်း၊ အခွံမပါသော ပဲများကို ပို၍အသုံးများသည်။ [[ကာနာတာကာ]]၊ [[မဟာရပ်ရှ]]၊ [[အိုဒီရှား]]၊ [[ဂူဂျာရတ်]]၊ [[ကီရာလာ]] နှင့် [[တမီးလ်နာဒူး]] တို့တွင် ပြီးပြည့်စုံသော ပဲတီစိမ်းများကို အခြောက်ခံဟင်းလျာတစ်မျိုးပြုလုပ်ရန် ပြုတ်ပြီး [[ကျွမ်းဖုတ်]] နှင့် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ရှိသည်။ အခွံခွံ့ထားသော ပဲတီစိမ်းများကို ချိုမြသော ဟင်းချိုများပြုလုပ်ရန် ပြီးပြည့်စုံသော ပဲများနှင့် ဆင်တူသောနည်းဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။ [[မတ်ဒဟီယာပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် [[ရာဂျစ္စတန်]] တို့တွင် ပဲတီစိမ်းများကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထောင်းပြီး၊ ဖောက်၍၊ [[မုန့်ကြော်]] အမျိုးအစားဖြစ်သော ''မန်ဂိုဒီ'' ဟုခေါ်သော အစာဖုတ်များအဖြစ် ပြုလုပ်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[ပါကိုရာ]] နှင့် ဆင်တူသော [[လက်ဖက်စားချိန်]] အဆာပြေအဖြစ် အသုံးများသည်။ [[ဂိုအာ]] တွင် အညှောက်ပေါက်ထားသော ပဲတီစိမ်းများကို အုန်းနို့အခြေခံ၍ အပျော့စား ဟင်းချိုတစ်မျိုးဖြစ်သော ''မုန်ဂါ ဂါသီ'' ဟုခေါ်သည့် ဟင်းချိုတွင် ချက်ပြုတ်သည်။ အိန္ဒိယ၏ ဒေသဆိုင်ရာ [[အိန္ဒိယချက်ပြုတ်နည်း]] အချို့တွင် ပဲတီစိမ်းများကို အခွံခွံ့၍ ပဲ ''[[ဒယ်လ်]]'' ပြုလုပ်သည်။ အိုဒီရှာ [[အနောက်ဘင်္ဂလား]] နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] တို့တွင် အခွံခွံ့၍ ခွဲထားသော ပဲများကို ''မူဂ် ဒယ်လ်'' ({{Lang|bn|মুগ ডাল}}) ဟုခေါ်သော ဟင်းချိုနှင့်ဆင်တူသော ဒယ်လ်တစ်မျိုးပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင်၊ [[ကာနာတာကာ]]၊ [[တမီးလ်နာဒူး]]၊ [[တယ်လန်ဂါနာ]]၊ [[အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် [[မဟာရပ်ရှ]] တို့တွင် ပြီးပြည့်စုံသော ပဲများကို အငွေ့ဖြင့် ပြုတ်ပြီး ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် လတ်ဆတ်သော အုန်းသီးအကျွတ်များဖြင့် အရသာခတ်သည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်တွင်၊ အခွံပါသော ပြီးပြည့်စုံသော မုန်ဂိုပဲများကို ထောင်းပြီး ပြုလုပ်ထားသော မုန့်စိမ်းဖြင့် ''ပါဆာရက်တူ'' ({{Lang|te|పెసరట్టు}}) သို့မဟုတ် ပါဆာရ-ဒိုဆာ ဟုခေါ်သော [[ဒိုဆာ]] ၏ လူကြိုက်များသော အမျိုးအစားတစ်ခုကို ပြုလုပ်သည်။ [[ပါကစ္စတန်]] တွင် ချက်ပြီးသော ပဲတီစိမ်းဒယ်လ်ကို ပြုတ်ထားသော အဖြူရောင် [[ဘာ့စမတီဆန်]] နှင့် တွဲဖက်၍ "ဒယ်လ် ချာဝယ်" ဟုခေါ်သော ဟင်းလျာတစ်မျိုးပြုလုပ်သည်။ ဤဒယ်လ်တွင် ထောပတ်ထည့်ပါက "ဒယ်လ် မခါနီ" ဟုခေါ်ပြီး [[ချာပါတီ]] နှင့် တွဲဖက်စားသုံးသည်။ [[သီရိလင်္ကာ]] တွင် ပြုတ်ထားသော ပဲတီစိမ်းများကို အုန်းသီးအကျွတ်နှင့် ''လူနူ-မိရစ်'' ဟုခေါ်သော အစပ်အရသာပါသော ငရုတ်သီးနှင့် ကြက်သွန်နီ [[ဆမ်ဘလ်]] တို့နှင့် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ရှိပြီး၊ များသောအားဖြင့် နံနက်စာအဖြစ် အသုံးများသည်။ ပဲတီစိမ်းများကို [[ကိရီဘတ်]] တွင်လည်း ထည့်သွင်းပြီး ''မတ်-ကိရီဘတ်'' ဟုခေါ်သည်။ ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ဧပြီလတွင် ကျင်းပသည်) အတွင်း ပဲတီစိမ်းများကို ''မတ်-ကာဗွန်'' ဟုခေါ်သော ရိုးရာ ကြော်ချိုမြသော မုန့်တစ်မျိုးပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ <gallery> File:Green Gram Dal ( খোসা সহ এবং খোসা ছাড়া মুগ ডাল).JPG|ပဲတီစိမ်း [[ဒယ်လ်]] File:Mung Bean - Kolkata 2011-02-10 0975.JPG|အိန္ဒိယ ပဲတီစိမ်းဒယ်လ် File:Pesarattu.jpg|တယ်လူဂူ [[ပါဆာရက်တူ]]၊ အရသာရှိသော ပဲတီစိမ်း [[ကရတ်ပီ]] File:Mug pakon 05.jpg|မတ် ပါကွန်၊ ဘင်္ဂလား၏ ရိုးရာ [[ပီသာ]]၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် </gallery> === အရှေ့အာရှ === တရုတ်တောင်ပိုင်း ချက်ပြုတ်နည်းတွင် ပြီးပြည့်စုံသော ပဲတီစိမ်းများကို {{Transliteration|zh|[[တုန်ဆွီ|တာ့ဆွီ]]}} ဟုခေါ်သော အချိုပွဲတစ်မျိုးပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုပြီး၊ ၎င်းကို ''လူဒိုး တာ့ဆွီ'' ဟုခေါ်ကာ ပူပူနွေးနွေး သို့မဟုတ် အေးအေးစားသုံးသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ဆန်]] နှင့် ချက်၍ ကျွမ်းဖုတ်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ [[တောင်အာရှ]] နှင့် မတူဘဲ၊ ပြီးပြည့်စုံသော ပဲတီစိမ်းများသည် အရသာရှိသော ဟင်းလျာများတွင် ရှားရှားပါးပါး ပါဝင်သည်။ [[ဟောင်ကောင်]] တွင် အခွံခွံ့ထားသော ပဲတီစိမ်းများနှင့် ပဲတီစိမ်းငါးပိကို [[ရေခဲမုန့်]] သို့မဟုတ် အေးခဲထားသော [[ရေခဲချောင်း]] များအဖြစ် ပြုလုပ်သည်။<ref name="brief"/> ပဲတီစိမ်းငါးပိကို [[တရုတ်အရှေ့ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]] တို့တွင် တရုတ် [[လမင်းကိတ်]] များအတွက် အသုံးများသော အဆာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။<ref name="brief"/> [[နဂါးလှေပွဲတော်]] အတွင်း ပြုတ်၍ အခွံခွံ့ထားသော ပဲများကို စားသုံးရန်အတွက် ပြင်ဆင်ထားသော [[ဇုန်းဇီ]] တွင် အဆာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။<ref name="brief"/> ပဲများကို ပျော့သွားသည်အထိ ချက်ပြီး၊ အရည်အဖြစ် ရောစပ်၍၊ ချိုမြအောင် ပြုလုပ်ကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ နေရာများစွာတွင် လူကြိုက်များသော အဖျော်ယမကာအဖြစ် စားသုံးသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:စားသုံးနိုင်သော ပဲတောင့်ရှည်များ]] hpxtsa18yfwlkr383zb4lf7tflolynx 0 143124 1029875 1018264 2026-05-06T07:25:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029875 wikitext text/x-wiki [[File:Europe Asia transcontinental.png|thumb|upright=1.5| {{legend|#67e836|အစဉ်အလာအရ ဥရောပတိုက်အတွင်း လုံးဝတည်ရှိနေသော နိုင်ငံများ}} {{legend|#9ac0ea|ဥရောပတိုက်အတွင်းဘက်ဟု မှတ်ယူထားသော တိုက်နှစ်ခုလုံးနှင့် ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများ၏ နယ်မြေ}} {{legend|#5d66be|ဥရောပတိုက်အပြင်ဘက်ဟု မှတ်ယူထားသော တိုက်နှစ်ခုလုံးနှင့် ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများ၏ နယ်မြေ}} {{legend|#945dbe|ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာအရ အာရှနိုင်ငံများ ([[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]များ အပါအဝင်){{cn|date=August 2020}}}}]] ဤသည်မှာ ဥရောပ၏ အမျိုးမျိုးသော ဘုံအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်တစ်ခုခု၏အောက်တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ ပတ်သက်နေကြောင်း အထင်အရှားရှိသော နိုင်ငံများစာရင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ ၅၀ ခုမှာ အသိအမှတ်ပြု အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများဖြစ်ပြီး ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံသည် အကန့်အသတ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသော်လည်း တောင့်တင်းခိုင်မာသော နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုကို ရရှိသည်။ နိုင်ငံ ၅ ခုမှ ကြီးမားစွာ အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသော de facto နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ စာရင်းတွင်းရှိ အသိအမှတ်ပြုနိုင်ငံ ၈ ခုမှာ ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် တစ်ဆက်တည်းတည်ရှိနေခြင်းမဟုတ်သော သို့မဟုတ် အထူးနိုင်ငံရေးသဘောတူညီမှုရှိသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ == ဥ‌ရောပတိုက်၏ နယ်နိမိတ်မျဉ်းများ == === ဥရောပတိုက်၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်မျဉ်းများ === အများအားဖြင့်အသုံးပြုနေသော ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုအောက်တွင် အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်အကြား နယ်နိမိတ်မျဉ်းသည် [[ယူရယ်တောင်တန်း]] <ref>{{cite web|author=Charles T. Evans |url=http://novaonline.nvcc.edu/eli/evans/HIS241/Notes/Geography/Urals.html |title=Ural Mountains |publisher=Novaonline.nvcc.edu |date=1 July 2009 |accessdate=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref>၊ယူရယ်မြစ်နှင့် [[ကက်စပီယံပင်လယ်]]တို့၏ အရှေ့<ref>{{cite web |url=http://geography.howstuffworks.com/asia/the-ural-river.htm |title=The Ural River |publisher=Geography.howstuffworks.com |date=30 March 2008 |accessdate=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110712224208/http://geography.howstuffworks.com/asia/the-ural-river.htm |archive-date=12 July 2011 |url-status=dead |archivedate=12 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110712224208/http://geography.howstuffworks.com/asia/the-ural-river.htm }}</ref>၊ မဟာကော့ကေးဆပ်တောင်တန်း <ref>{{cite web|author=Charles T. Evans |url=http://novaonline.nvcc.edu/eli/evans/HIS241/Notes/Geography/Caucasus.html |title=Caucasus Mountains, |publisher=Novaonline.nvcc.edu |date=1 July 2009 |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> နှင့် ပင်လယ်နက်နှင့် ၎င်းမှ စီးဆင်းသော ဘာ့စပေါ့ရပ်မြစ်နှင့် ဒါတန်အဲ့စ်မြစ်တို့မှ တောင်ဘက်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ <ref>{{cite web|author=Charles T. Evans |url=http://novaonline.nvcc.edu/eli/evans/HIS241/Notes/Geography/Black.html |title=Black Sea |publisher=Novaonline.nvcc.edu |date=1 July 2009 |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref><ref name="Encarta">{{cite encyclopedia|last=Microsoft Encarta Online Encyclopaedia 2007 |title=Europe |url=http://encarta.msn.com/encyclopaedia_761570768/Europe.html |accessdate=27 December 2007 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwbxqnne?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768/Europe.html |archivedate=31 October 2009 |url-status=dead }}</ref><ref name="Encarta"/> ထို ဘုံအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို မူတည်၍ တိုက်ကြီးများအား ခွဲခြားလျှင် [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ]]၊ ‌‌[[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ]]၊ [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]]နှင့် [[တူရကီနိုင်ငံ]]တို့သည် အာရှနှင့် ဥရောပတိုက်ကြီးနှစ်ခုလုံးတွင် နယ်မြေများရှိသောကြောင့် တိုက်ကြီးနှစ်ခုလုံးနှင့် ထိစပ်နေသော ကြားနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။ ထိုနိုင်ငံများထဲမှ နိုင်ငံ ၄ ခုသည် အာရှတိုက်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆက်နွယ်နေပြီး ရုရှားနိုင်ငံသည် တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် ဥရောပတွင် တည်ရှိနေသောလည်း သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမျိုးရေးတို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့် ဆက်နွယ်၍နေသောကြောင့် ဥရောပနိုင်ငံအဖြစ် မှတ်ယူသည်။ အနောက်အာရှဒေသရှိ [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]သည် [[အနာတိုလီယား]] (သို့မဟုတ် အာရှ မိုင်းနား) အနီးတွင်ရှိသော်လည်း တခါတရံတွင် ဥရောပအစိတ်အပိုင်းဟု မှတ်ယူပြီး [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]၏ လက်ရှိအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ပရပ်စ်ကဲ့သို့ပင် [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ]]သည် အနောက်အာရှဒေသတွင် လုံးလုံးတည်ရှိနေသော်လည်း များစွာသော ဥရောပအဖွဲ့အစည်းများ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်နေသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page=47pays1europe& |title=Council of Europe in Brief |publisher=Coe.int |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722013253/http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page=47pays1europe& |archivedate=22 July 2011 }}</ref> မြေထဲပင်လယ်သည် အာဖရိကတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်ကို ထင်းရှားစွာ ခြားနားထားသော်လည်း အစဉ်အလာအရ ဥရောပကျွန်းများဖြစ်သော [[မော်လတာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ္စလီကျွန်း]]နှင့် ပန်တီလေးရီးယားကျွန်းကဲ့သို့သော အစဉ်အလာအရ ဥရောပကျွန်းများသည် အမှန်တကယ်တွင် အာဖရိကန်ကျောက်လွှာတွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://oai.dtic.mil/oai/oai?verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA269141 |title=Geological Development of the Sicilian-Tunisian Platform held in Italy (University of Urbino) on November 4, 5, 6, 1992 |publisher=Oai.dtic.mil |date=6 November 1992 |accessdate=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722185347/http://oai.dtic.mil/oai/oai?verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA269141 |archive-date=22 July 2011 |url-status=dead |archivedate=22 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722185347/http://oai.dtic.mil/oai/oai?verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA269141 }}</ref> [[အိုက်စလန်နိုင်ငံ]]တည်ရှိရာ ကျွန်းသည်လည်း ယူရေးရှန်းကျောက်လွှာနှင့် မြောက်အမေရိကန်ကျောက်လွှာကို ခွလျက် အလယ်အတ္တလန်တိတ်ကြော(Mid-Atlantic Ridge )၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |title=Understanding plate motions [This Dynamic Earth, USGS&#93; |publisher=Pubs.usgs.gov |date=9 June 1994 |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> အချို့သော နယ်မြေများသည် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာအရ ဥရောပ၏ အပြင်တွင် တည်ရှိနေသော်လည်း ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် ခိုင်မြဲသော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဂရင်းလန်ကျွန်း]]သည် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် လူမှု-နိုင်ငံရေး ဆက်နွယ်မှုများရှိပြီး [[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ|ဒိန်းမတ်ဘုရင်နိုင်ငံတော်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိနေပြီး ထိုတိုက်နှင့် များသောအားဖြင့် အဖွဲ့ဖွဲ့မှုများလည်း ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |title=CIA - The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=9 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html }}</ref> အခြားသောနယ်မြေဒေသများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်ပင်လယ်ရပ်ခြားဒေသ <ref>{{cite web|author=Richard Connor |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5106531,00.html |title=French overseas territories vote to remain close to Paris |publisher=Dw-world.de |date=11 January 2010 |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ၊ အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းတွင်ရှိသော စပိန်မြို့များဖြစ်သည့် စီယုတာမြို့နှင့် မယ်လီလာမြို့ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/4209538.stm |title=Regions and territories: Ceuta, Melilla |publisher=BBC News |date=6 October 2010 |accessdate= ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> နှင့် ကာရစ်ဘီယံနယ်သာလန်ကျွန်းများဖြစ်သော ဘာနေယားကျွန်း၊ ဆာဘာကျွန်းနှင့် စိန့် ယူစတေးရှပ်ကျွန်း <ref name="Netherlands">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html |title=Netherlands |publisher=Cia.gov |accessdate=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=21 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200521043249/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html }}</ref> တို့သည် ဥရောပနိုင်ငံများ၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော်လည်း အခြားသော တိုက်ကြီးများတွင် တည်ရှိနေသည်။ === ဥရောပတိုက်၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်မျဉ်းများ === ဥရောပတိုက်၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များသည် မတူညီသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများမှ အသုံးပြုသော ဥရောပတိုက်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဥရောပကောင်စီ(Council of Europe)နှင့် ဥရောပ လူအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ တရားရုံး(European Court of Human Rights)တို့တွင် ၎င်းတို့၏ ဥရောပအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ၄၇ နိုင်ငံပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ဥရောပအဆင့်မြင့်ပညာရေးဧရိယာ(European Higher Education Area)တွင် ၄၈ နိုင်ငံပါဝင်ပြီး ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုသဘောတူညီချက်(European Cultural Convention)နှင့် ဥရောပအိုလံပစ်ကော်မတီ(European Olympic Committees)တွင် ၅၀ နိုင်ငံပါဝင်သည်။ == အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ == [[File:Europe countries map en 2.png|thumb|upright=2|ဥရောပတိုက်၏ နိုင်ငံရေးအရ မြေပုံနှင့် ၎င်းအားဝန်းရံနေသော ဒေသ]] အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများသည် လူထုအတွက် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားနှင့်ပတ်သက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များပြုလုပ်ရေးတွင် ထိရောက်သော အချုပ်အခြာအာဏာရှိသည့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short |title=Untying the Sovereign State: A Double Reading of the Anarchy Problematique |publisher=Mil.sagepub.com |date=1 June 1988 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=11 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211233854/http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short }}</ref> မွန်တီဗီဒီယိုသဘောတူညီချက် (Montevideo convention)အရ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတော်သည် အမြဲတမ်းနေထိုင်သော လူထု၊ တိကျသော နယ်မြေ၊ အစိုးရနှင့် အခြားနိုင်ငံများ ဆက်ဆံရေးဝင်ဆံမှု ရှိရမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 |title=Montevideo Convention on the Rights and Duties of States - Council on Foreign Relations |publisher=Cfr.org |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628235337/http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 }}</ref> === ကုလသမဂ္ဂအဖွဲဝင်နှင့် လေ့လာသူနိုင်ငံများ === ဥရောပတိုက်၏ ဘုံအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် နှင့်/သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာမှ နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးအသိအမှတ်ပြုထားသော နိုင်ငံတကာနှင့်ဆိုင်သော ဥရောပအဖွဲ့အစည်းများ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်းတွင် ပါဝင်သော နယ်မြေ၌ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ၅၀ ခုရှိသည်။ နိုင်ငံအားလုံးသည် [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် လေ့လာသူနိုင်ငံများဖြစ်ကြပြီး<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/ |title=United Nations Member States |publisher=United Nations |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ထို့ထဲတွင် [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗာတီကန်စီးတီး]]တို့ မပါဝင်ပေ။<ref>{{cite web |url=http://www.coe.int/aboutcoe/index.asp?page=47pays1europe |title=47 countries, 1 Europe |publisher=Council of Europe |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319025613/http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page=47pays1europe |archivedate=19 March 2011 }}</ref> နိုင်ငံ ၄၄ ခု၏ မြို့တော်များသည် ဥရောပတိုက်တွင်း တည်ရှိပြီး (၂၀၂၀ ခုနှစ်အရ) ထိုအထဲမှ နိုင်ငံ ၂၇ နိုင်ငံသည် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်ကြပြီး ဆိုလိုသည်မှာ ထိုနိုင်ငံများသည် နိုင်ငံတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခိုင်မြဲစွာ ဆက်နွယ်နေပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့အစည်းများအောက်တွင် ၎င်းတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာအား မျှဝေကြသည်။ စာရင်းတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံဇယားတစ်ခုစီတွင် ၎င်းတို့၏ ဥရောပတိုက်တွင်း မြေပုံကို ထည့်သွင်းပေးထားသည်။ ဥရောတိုက်၏နယ်မြေတွင်းတွင် အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြင့် ပြသထားပြီး ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာအရ နယ်မြေသည် ဥရောပတိုက်အတွင်း မရှိပါက အနည်းငယ်ဖျော့သော အစိမ်းရောင်ဖြင့် ပြသထားသည်။ အရောင်အဖျော့ဆုံးသော အစိမ်းရောင်သည် ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော အခြားသောနိုင်ငံများကို ပြသထားသည်။ {|class="sortable wikitable" |- | style="background:lightcyan; border:1px solid #aaa; width:2em;" | * | = ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ<ref>{{cite web|url=http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/index_en.htm |title=Member States |publisher=Europa |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! class="unsortable" | အလံ ! class="unsortable" | မြေပုံ ! မြန်မာဘာသာဖြင့် အများနှင့် တရာဝင်အမည်များ<br><ref name="CIA_Names">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225082916/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html%20 }}</ref><ref name="UN_Names">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Statistics Division |year=2007 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref><ref name="Europa">{{cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=9 August 2011 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ! ဒေသတွင်း အများနှင့် တရားဝင်အမည်များ<br><ref name="CIA_Names"/><ref name="UN_Names"/> ! မြို့တော်<br><ref name="Europa"/><ref name="Capital">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225082913/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html%20 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=13 September 2010 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archive-date=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801231428/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |url-status=dead }}</ref> ! လူဦးရေ<br>{{Cref2|a}}<ref name="Population">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparison :: Population |publisher=Central Intelligence Agency |date=July 2014 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=27 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html }}</ref> ! ဧရိယာ<br>{{Cref2|a}}<ref name="Area">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=31 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html }}</ref> |- <!-- ၀၁ ---> | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|border|centre|100px|link=Flag of Kazakhstan|alt=Flag of Kazakhstan]] | [[File:Europe-Kazakhstan.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Kazakhstan in Europe]] | [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]{{Cref2|e}}<br /><br />ကာဇက်စတန် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-kk|Қазақстан – Қазақстан Республикасы}} <small>(''{{Transl|kk|Qazaqstan – Qazaqstan Respýblıkasy}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Казахстан – Республика Казахстан}} <small>(''{{Transl|ru|Kazahstan – Respublika Kazahstan}}'')</small> | [[Nur-Sultan]]<br /><br />{{lang-kk|Нұр-Сұлтан}}<br /><br />{{lang-ru|Нур-Султан}} <small>(''{{Transl|ru|Nur-Sultan}}'')</small> | ၁၈,၃၁၁,၇၀၀ | {{sort|02724900|{{convert|2724900|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၂ ---> | [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Czech Republic|alt=Flag of the Czech Republic]] | [[File:EU-Czechia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Czech Republic in Europe]] | [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]*{{Cref2|k}} | {{lang-cs|Česko – Česká republika}} | [[ပရက်ဂ်မြို့]]<br /><br />{{lang-cs|Praha}} | ၁၀,၆၂၅,၄၄၉ | {{sort|00078867|{{convert|78867|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၃ ---> | [[File:Flag of Croatia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Croatia|alt=Flag of Croatia]] | [[File:EU-Croatia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Croatia in Europe]] | [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ]]*<br /><br />ခရို‌အေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-hr|Hrvatska – Republika Hrvatska}} | [[Zagreb]]<br /><br />{{lang-hr|Zagreb}} | ၄,၁၀၅,၄၉၃ | {{sort|00056594|{{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၄ ---> | [[File:Flag of Germany.svg|border|centre|100px|link=Flag of Germany|alt=Flag of Germany]] | [[File:EU-Germany.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Germany in Europe]] | [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဂျာမနီ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-de|Deutschland – Bundesrepublik Deutschland}} | [[ဘာလင်မြို့]]<br /><br />{{lang-de|Berlin}} | ၈၂,၈၀၀,၀၀၀ | {{sort|00357022|{{convert|357022|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၀၅ ---> | [[File:Flag of Georgia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Georgia (country)|alt=Flag of Georgia]] | [[File:Europe-Georgia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Georgia in Europe]] | [[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ]]{{Cref2|b}} | {{lang-ka|საქართველო}} <small>(''{{Transl|ka|Sak'art'velo}}'')</small> | [[Tbilisi]] / T'bilisi<br /><br />{{lang-ka|თბილისი}} <small>(''{{Transl|ka|T'bilisi}}'')</small> | ၃,၇၂၉,၆၀၀ | {{sort|00069700|{{convert|69700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၆ ---> | [[File:Flag of Greece.svg|border|centre|100px|link=Flag of Greece|alt=Flag of Greece]] | [[File:EU-Greece.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Greece in Europe]] | [[ဂရိနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဟယ်လင်နစ် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-el|Ελλάς – Ελληνική Δημοκρατία}} <small>(''{{Transl|el|Ellás – Ellinikí Dimokratía}}'')</small> | [[အေသင်မြို့]]<br /><br />{{lang-el|Αθήνα}} <small>(''{{Transl|el|Athína}}'')</small> | ၁၀,၈၁၆,၂၈၆ | {{sort|00131957|{{convert|131957|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၇ ---> | [[File:Flag of Spain.svg|border|centre|100px|link=Flag of Spain|alt=Flag of Spain]] | [[File:EU-Spain.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Spain in Europe]] | [[စပိန်နိုင်ငံ]]*<br /><br />စပိန်ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-es|España – Reino de España}} | [[မဒရစ်မြို့]]<br /><br />{{lang-es|Madrid}} | ၄၇,၇၂၀,၂၉၁ | {{sort|00505370|{{convert|505370|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၀၈ ---> | [[File:Flag of San Marino.svg|border|centre|100px|link=Flag of San Marino|alt=Flag of San Marino]] | [[File:Location San Marino Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing San Marino in Europe]] | [[ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ]]<br /><br />ဆန်မာရီနို သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-it|San Marino – Repubblica di San Marino}} | [[ဆန်မာရီနိုမြို့]]<br /><br />{{lang-it|San Marino}} | ၃၂,၇၄၂ | {{sort|00000061|{{convert|61|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၀၉ ---> | [[File:Flag of Slovakia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Slovakia|alt=Flag of Slovakia]] | [[File:EU-Slovakia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Slovakia in Europe]] | [[ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဆလိုဗက် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-sk|Slovensko – Slovenská republika}} | [[Bratislava]]<br /><br />{{lang-sk|Bratislava}} | ၅,၄၄၅,၀၈၇ | {{sort|00049035|{{convert|49035|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၀ ---> | [[File:Flag of Slovenia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Slovenia|alt=Flag of Slovenia]] | [[File:EU-Slovenia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Slovenia in Europe]] | [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဆလိုဗေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-sl|Slovenija – Republika Slovenija}} | [[Ljubljana]]<br /><br />{{lang-sl|Ljubljana}} | ၂,၀၇၀,၀၅၀ | {{sort|00020273|{{convert|20273|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၁၁ ---> | [[File:Flag of Switzerland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Switzerland|alt=Flag of Switzerland]] | [[File:Europe-Switzerland.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Switzerland in Europe]] | [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]<br /><br />ဆွစ်ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း | {{lang-de|Schweiz – Schweizerische Eidgenossenschaft}}<br /><br />{{lang-fr|Suisse – Confédération suisse}}<br /><br />{{lang-it|Svizzera – Confederazione Svizzera}}<br /><br />{{lang-rm|Svizra – Confederaziun svizra}} | [[ဘန်းမြို့]] <br /><br />{{lang-de|Bern}}<br /><br />{{lang-fr|Berne}}<br /><br />{{lang-it|Berna}} | ၈,၅၄၄,၀၃၄ | {{sort|00041277|{{convert|41277|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၂ ---> | [[File:Flag of Sweden.svg|border|centre|100px|link=Flag of Sweden|alt=Flag of Sweden]] | [[File:EU-Sweden.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Sweden in Europe]] | [[ဆွီဒင်နိုင်ငံ]]*<br /><br />ဆွီဒင် ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-sv|Sverige – Konungariket Sverige}} | [[စတော့ဟုမ်းမြို့]]<br /><br />{{lang-sv|Stockholm}} | ၁၀,၂၂၁,၉၈၈ | {{sort|00450295|{{convert|450295|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၁၃ ---> | [[File:Flag of Serbia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Serbia|alt=Flag of Serbia]] | [[File:Europe-Serbia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Serbia in Europe]] | [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]{{Cref2|j}}<br /><br />ဆားဘီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-sr|Србија – Република Србија}}, {{lang|sr|Srbija – Republika Srbija}} | [[Belgrade]]<br /><br />{{lang-sr|Београд}}, {{lang|sr|Beograd}} | ၇,၀၀၁,၄၄၄ | {{sort|00088361|{{convert|88361|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၄ ---> | [[File:Flag of Cyprus.svg|border|centre|100px|link=Flag of Cyprus|alt=Flag of Cyprus]] | [[File:EU-Cyprus.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Cyprus in Europe]] | [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]*{{Cref2|c}}<br /><br />ဆိုက်ပရပ်စ် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-el|Κύπρος – Κυπριακή Δημοκρατία}} <small>(''{{Transl|el|Kýpros – Kypriakí Dimokratía}}'')</small><br /><br />{{lang-tr|Kıbrıs – Kıbrıs Cumhuriyeti}} | [[နီကိုးရှားမြို့]]<br /><br />{{lang-el|Λευκωσία}} <small>(''{{Transl|el|Lefkosía}}'')</small><br /><br />{{lang-tr|Lefkoşa}} | ၁,၁၇၂,၄၅၈ | {{sort|00009251|{{convert|9251|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၁၅ ---> | [[File:Flag of Turkey.svg|border|centre|100px|link=Flag of Turkey|alt=Flag of Turkey]] | [[File:Europe-Turkey.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Turkey in Europe]] | [[တူရကီနိုင်ငံ]]{{Cref2|e}}{{Cref2|j}}<br /><br />တူရကီ သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-tr|Türkiye – Türkiye Cumhuriyeti}} | [[အန်ကာရာမြို့]]<br /><br />{{lang-tr|Ankara}} | ၈၀,၈၁၀,၅၂၅<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-population-hits-7981-million-people-increasing-over-one-million.aspx?pageID=238&nid=109166&NewsCatID=341|title=Turkey’s population hits 79.81 million people, increasing over one million|publisher=Hürriyet Daily News |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}</ref> | {{sort|00783562|{{convert|783562|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၆ ---> | [[File:Flag of Denmark.svg|border|centre|100px|link=Flag of Denmark|alt=Flag of Denmark]] | [[File:EU-Denmark.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Denmark in Europe]] | [[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]]*{{Cref2|g}}<br /><br />ဒိန်းမတ် ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-da|Danmark – Kongeriget Danmark}} | [[ကိုပင်ဟေဂင်မြို့]]<br /><br />{{lang-da|København}} | ၅,၈၀၆,၀၁၅ | {{sort|00043094|{{convert|2210000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၇ ---> | [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Kingdom of the Netherlands|alt=Flag of the Netherlands]] | [[File:EU-Netherlands.svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Netherlands in Europe]] | [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]*{{Cref2|g}}{{Cref2|h}}<ref name="Netherlands"/><br /><br />နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-nl|Nederland – Koninkrijk der Nederlanden}}<br /><br />{{lang-fy|Nederlân – Keninkryk fan de Nederlannen}}<br /><br />{{lang-pap|Hulandu – Reino di Hulanda}} | [[အမ်စတာဒမ်မြို့]] (မြို့တော်)<br /><br />{{lang-nl|Amsterdam}}<br /><br />{{lang-fy|Amsterdam}}<br /><br />{{lang-pap|Amsterdam}}<br /><br />[[ဟိတ်မြို့တော်]] (အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့)<br /><br />{{lang-nl|'s-Gravenhage / Den Haag}}<br /><br />{{lang-fy|De Haach}}<br /><br />{{lang-pap|Den Haag}} | ၁၇,၂၇၂,၉၉၀ | {{sort|00041543|{{convert|41543|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၁၈ ---> | [[File:Flag of Norway.svg|border|centre|100px|link=Flag of Norway|alt=Flag of Norway]] | [[File:Europe-Norway.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Norway in Europe]] | [[နော်ဝေနိုင်ငံ]]<br /><br />နော်ဝေ ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-nb|Norge – Kongeriket Norge}}<br /><br />{{lang-nn|Noreg – Kongeriket Noreg}}<br /><br />{{lang-se|Norga – Norgga gonagasriika}} | [[အော့စလိုမြို့]]<br /><br />{{lang-no|Oslo}} | ၅,၃၂၃,၉၃၃ | {{sort|00323802|{{convert|385207|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၁၉ ---> | [[File:Flag of France.svg|border|centre|100px|link=Flag of France|alt=Flag of France]] | [[File:EU-France.svg|border|centre|150px|alt=Map showing France in Europe]] | [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]*<br /><br />ပြင်သစ် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-fr|France – République française}} | [[ပါရီမြို့]]<br /><br />{{lang-fr|Paris}} | ၆၇,၃၄၈,၀၀၀ | {{sort|00643427|{{convert|543940|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၂၀ ---> | [[File:Flag of Poland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Poland|alt=Flag of Poland]] | [[File:EU-Poland.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Poland in Europe]] | [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]*<br /><br />ပိုလန် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-pl|Polska – Rzeczpospolita Polska}} | [[ဝါဆောမြို့]]<br /><br />{{lang-pl|Warszawa}} | ၃၈,၄၃၃,၆၀၀ | {{sort|00312685|{{convert|312685|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၂၁ ---> | [[File:Flag of Portugal.svg|border|centre|100px|link=Flag of Portugal|alt=Flag of Portugal]] | [[File:EU-Portugal.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Portugal in Europe]] | [[ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ]]*<br /><br />ပေါ်တူဂီ သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-pt|Portugal – República Portuguesa}} | [[လစ်စဘွန်းမြို့]]<br /><br />{{lang-pt|Lisboa}} | ၁၀,၂၉၁,၁၉၆ | {{sort|00092090|{{convert|92090|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၂၂ ---> | [[File:Flag of Finland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Finland|alt=Flag of Finland]] | [[File:EU-Finland.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Finland in Europe]] | [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]*<br /><br />Republic of Finland | {{lang-fi|Suomi – Suomen tasavalta}}<br /><br />{{lang-sv|Finland – Republiken Finland}} | [[ဟယ်လ်ဆင်ကီမြို့]]<br /><br />{{lang-fi|Helsinki}}<br /><br />{{lang-sv|Helsingfors}} | ၅,၅၁၉,၄၆၃ | {{sort|00338145|{{convert|338145|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၂၃ ---> | [[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|border|centre|100px|link=Flag of Vatican City|alt=Flag of the Vatican City]] | [[File:Location Vatican City Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing Vatican City in Europe]] | [[ဗာတီကန်စီးတီး]]<br /><br />ဗာတီကန်စီးတီးနိုင်ငံ | {{lang-it|Città del Vaticano – Stato della Città del Vaticano}}<br /><br />{{lang-la|Sancta Sedes}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |title=Holy See (Vatican City) |publisher=Cia.gov |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082440/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html%20 }}</ref> | ဗာတီကန်စီးတီး<br /><br />{{lang-it|Città del Vaticano}} | ၈၄၂ | {{sort|00000000.44|{{convert|0.44|km2|sqmi|2|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၂၄ ---> | [[File:Flag of Belgium.svg|border|centre|100px|link=Flag of Belgium|alt=Flag of Belgium]] | [[File:EU-Belgium.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Belgium in Europe]] | [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ]]*<br /><br />ဘယ်လ်ဂျီယမ် ဘုရင့်နိုင်ငံ | {{lang-nl|België – Koninkrijk België}}<br /><br />{{lang-fr|Belgique – Royaume de Belgique}}<br /><br />{{lang-de|Belgien – Königreich Belgien}} | [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]]<br /><br />{{lang-nl|Brussel}}<br /><br />{{lang-fr|Bruxelles}}<br /><br />{{lang-de|Brüssel}} | ၁၁,၅၀၂,၂၀၄ | {{sort|00030528|{{convert|30528|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၂၅ ---> | [[File:Flag of Belarus.svg|border|centre|100px|link=Flag of Belarus|alt=Flag of Belarus]] | [[File:Europe-Belarus.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Belarus in Europe]] | [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ]]<br /><br />ဘီလာရုဇ် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-be|Беларусь – Рэспубліка Беларусь}} <small>(''{{Transl|ru|Bielaruś – Respublika Bielaruś}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Беларусь – Республика Беларусь}} <small>(''{{Transl|ru|Belarus' — Respublika Belarus'}}'')</small> | [[မင့်စ်မြို့]]<br /><br />{{lang-be|Мінск}} <small>(''{{Transl|be|Minsk}}'')</small> | ၉,၄၉၁,၈၀၀ | {{sort|00207600|{{convert|207600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၂၆ ---> | [[File:Flag of Bulgaria.svg|border|centre|100px|link=Flag of Bulgaria|alt=Flag of Bulgaria]] | [[File:EU-Bulgaria.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Bulgaria in Europe]] | [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဘူလ်ဂေးရီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-bg|България – Република България}} <small>(''{{Transl|bg|Bǎlgarija – Republika Bǎlgarija}}'')</small> | [[ဆိုဖီယာမြို့]]<br /><br />{{lang-bg|София}} <small>(''{{Transl|bg|Sofia}}'')</small> | ၇,၀၅၀,၀၃၄ | {{sort|00110879|{{convert|110879|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၂၇ ---> | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|centre|100px|link=Flag of Bosnia and Herzegovina|alt=Flag of Bosnia and Herzegovina]] | [[File:Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Bosnia and Herzegovina in Europe]] | [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]] | [[:en:Bosnian language|Bosnian]], [[:en:Croatian language|Croatian]], [[:en:Serbian language|Serbian]] [[:en:Gaj's Latin alphabet|(Latin)]]: ''Bosna i Hercegovina''<br /><br />[[:en:Bosnian language|Bosnian]], [[:en:Serbian language|Serbian]] [[:en:Serbian Cyrillic alphabet|(Cyrillic)]]: Босна и Херцеговина | [[ဆာရာယေဗိုမြို့]]<br /><br />[[:en:Bosnian language|Bosnian]], [[:en:Croatian language|Croatian]], [[:en:Serbian language|Serbian]] [[:en:Gaj's Latin alphabet|(Latin)]]: ''Sarajevo''<br /><br />[[:en:Bosnian language|Bosnian]], [[:en:Serbian language|Serbian]] [[:en:Serbian Cyrillic alphabet|(Cyrillic)]]: Сарајево | ၃,၅၁၁,၃၇၂ | {{sort|00051197|{{convert|51197|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၂၈ ---> | [[File:Flag of North Macedonia.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Republic of North Macedonia|alt=Flag of North Macedonia]] | [[File:Europe-Macedonia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing North Macedonia in Europe]] | [[မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ]]{{Cref2|j}}<br /><br />မြောက်မက်စီဒိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-mk|Северна Македонија – Република Северна Македонија}} <small>(''{{Transl|mk|Severna Makedonija – Republika Severna Makedonija}}'')</small> | [[Skopje]]<br /><br />{{lang-mk|Скопје}} <small>(''{{Transl|mk|Skopje}}'')</small> | ၂,၀၇၅,၃၀၁ | {{sort|00025713|{{convert|25713|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၂၉ ---> | [[File:Flag of Montenegro.svg|border|centre|100px|link=Flag of Montenegro|alt=Flag of Montenegro]] | [[File:Europe-Montenegro.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Montenegro in Europe]] | [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]{{Cref2|j}} | [[:en:Montenegrin language|Montenegrin]]: Црна Гора, ''Crna Gora'' | [[ပေါ့ဒ်ဂိုရစ်ဆာမြို့]]<br /><br />[[:en:Montenegrin language|Montenegrin]]: Подгорица, ''Podgorica'' | ၆၄၂,၅၅၀ | {{sort|00013812|{{convert|13812|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၀ ---> | [[File:Flag of Monaco.svg|border|centre|100px|link=Flag of Monaco|alt=Flag of Monaco]] | [[File:Location Monaco Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing Monaco in Europe]] | [[မိုနာကိုနိုင်ငံ]]<br /><br />မိုနာကို ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံတော် | {{lang-fr|Monaco – Principauté de Monaco}} | မိုနာကိုမြို့<br /><br />{{lang-fr|Monaco}} | ၃၇,၀၀၀ | {{sort|00000002|{{convert|2|km2|sqmi|1|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၃၁ ---> | [[File:Flag of Malta.svg|border|centre|100px|link=Flag of Malta|alt=Flag of Malta]] | [[File:EU-Malta.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Malta in Europe]] | [[မော်လတာနိုင်ငံ]]*<br /><br />မော်လတာ သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-en|Malta – Republic of Malta}}<br /><br />{{lang-mt|Malta – Repubblika ta' Malta}} | [[ဗယ်လက်တာမြို့]]<br /><br />{{lang-mt|Valletta}} | ၄၇၅,၇၀၀ | {{sort|00000316|{{convert|316|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၂ ---> | [[File:Flag of Moldova.svg|border|centre|100px|link=Flag of Moldova|alt=Flag of Moldova]] | [[File:Location Moldova Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing Moldova in Europe]] | [[မော်လ်ဒိုဗာနိုင်ငံ]]<br /><br />မော်လ်ဒိုဗာ သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-ro|Moldova – Republica Moldova}} | [[Chișinău]]<br /><br />{{lang-ro|Chișinău}} | ၃,၃၅၀,၉၀၀ | {{sort|00033851|{{convert|33851|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၃ ---> | [[File:Flag of Ukraine.svg|border|centre|100px|link=Flag of Ukraine|alt=Flag of Ukraine]] | [[File:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Ukraine in Europe]] | [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ]] | {{lang-uk|Украïна}} <small>(''{{Transl|uk|Ukraina}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Украи́на}} <small>(''{{Transl|ru|Ukraína}}'')</small> | [[ကီးယက်မြို့]]<br /><br />{{lang-uk|Київ}} <small>(''{{Transl|uk|Kyiv}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Киев}} <small>(''{{Transl|ru|Kiyev}}'')</small> | ၄၄,၂၉၁,၄၁၃ | {{sort|00602550|{{convert|603550|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၄ ---> | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|centre|100px|link=Flag of the United Kingdom|alt=Flag of the United Kingdom]] | [[File:Europe-UK.svg|border|centre|150px|alt=Map showing the UK in Europe]] | [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]]{{Cref2|i}}<br /><br />ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန် ပေါင်းစည်း ဘုရင့်နိုင်ငံတော် | {{lang-en|United Kingdom – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}<br /><br />{{lang-cy|Deyrnas Unedig – Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}} | [[လန်ဒန်မြို့]] | ၆၆,၀၄၀,၂၂၉ | {{sort|00243610|{{convert|243610|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၃၅ ---> | [[File:Flag of Romania.svg|border|centre|100px|link=Flag of Romania|alt=Flag of Romania]] | [[File:EU-Romania.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Romania in Europe]] | [[ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ]]* | {{lang-ro|România}} | [[ဗူးခရက်မြို့]]<br /><br />{{lang-ro|București}} | ၁၉,၆၂၂,၀၀၀ | {{sort|00238391|{{convert|238391|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၆ ---> | [[File:Flag of Russia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Russia|alt=Flag of Russia]] | [[File:Europe-Russia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Russia in Europe]] | [[ရုရှားနိုင်ငံ]]{{Cref2|f}}<br /><br />ရုရှား ဖက်ဒရေးရှင်း | {{lang-ru|Россия – Российская Федерация}} <small>(''{{Transl|ru|Rossija – Rossijskaja Federacija}}'')</small> | [[မော်စကိုမြို့]]<br /><br />{{lang-ru|Москва}} <small>(''{{Transl|ru|Moskva}}'')</small> | ၁၄၄,၅၂၆,၆၃၆ | {{sort|17098242|{{convert|17098242|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၃၇ ---> | [[File:Flag of Liechtenstein.svg|border|centre|100px|link=Flag of Liechtenstein|alt=Flag of Liechtenstein]] | [[File:Location Liechtenstein Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing Liechtenstein in Europe]] | [[လစ်တန်စတိန်းနိုင်ငံ]]<br /><br />လစ်တန်စတိန်း ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံ | {{lang-de|Liechtenstein – Fürstentum Liechtenstein}} | [[Vaduz]]<br /><br />{{lang-de|Vaduz}} | ၃၈,၁၁၁ | {{sort|00000160|{{convert|160|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၃၈ ---> | [[File:Flag of Lithuania.svg|border|centre|100px|link=Flag of Lithuania|alt=Flag of Lithuania]] | [[File:EU-Lithuania.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Lithuania in Europe]] | [[လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />လစ်သူယေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-lt|Lietuva – Lietuvos Respublika}} | [[Vilnius]]<br /><br />{{lang-lt|Vilnius}} | ၂,၇၉၇,၀၀၀ | {{sort|00065300|{{convert|65300|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၃၉ ---> | [[File:Flag of Latvia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Latvia|alt=Flag of Latvia]] | [[File:EU-Latvia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Latvia in Europe]] | [[လတ်ဗီယာနိုင်ငံ]]*<br /><br />လတ်ဗီယာသမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-lv|Latvija – Latvijas Republika}} | [[ရီဂါမြို့]]<br /><br />{{lang-lv|Rīga}} | ၁,၉၃၄,၃၇၉ | {{sort|00064589|{{convert|64589|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၄၀ ---> | [[File:Flag of Luxembourg.svg|border|centre|100px|link=Flag of Luxembourg|alt=Flag of Luxembourg]] | [[File:EU-Luxembourg.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Luxembourg in Europe]] | [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]]*<br /><br />Grand Duchy of Luxembourg | {{lang-lb|Groussherzogtum Lëtzebuerg}}<br /><br />{{lang-fr|Luxembourg – Grand-Duché de Luxembourg}}<br /><br />{{lang-de|Luxemburg – Großherzogtum Luxemburg}} | [[လူဇင်ဘတ်မြို့]]<br /><br />{{lang-lb| Lëtzebuerg}}<br /><br />{{lang-fr|Luxembourg}}<br /><br />{{lang-de|Luxemburg}} | ၆၀၂,၀၀၀ | {{sort|00002586|{{convert|2586|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၄၁ ---> | [[File:Flag of Hungary.svg|border|centre|100px|link=Flag of Hungary|alt=Flag of Hungary]] | [[File:EU-Hungary.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Hungary in Europe]] | [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]* | {{lang-hu|Magyarország}} | [[ဘူဒါပတ်စ်မြို့]]<br /><br />{{lang-hu|Budapest}} | ၉,၇၇၁,၀၀၀ | {{sort|00093028|{{convert|93028|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၄၂ ---> | [[File:Flag of Estonia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Estonia|alt=Flag of Estonia]] | [[File:EU-Estonia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Estonia in Europe]] | [[အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />အက်စ်တိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-et|Eesti – Eesti Vabariik}} | [[Tallinn]]<br /><br />{{lang-et|Tallinn}} | ၁,၃၁၅,၀၀၀ | {{sort|00045228|{{convert|45228|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၄၃ ---> | [[File:Flag of Andorra.svg|border|centre|100px|link=Flag of Andorra|alt=Flag of Andorra]] | [[File:Location Andorra Europe.png|border|centre|150px|alt=Map showing Andorra in Europe]] | [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ]]<br /><br />အင်ဒိုရာ မင်းသားနိုင်ငံ | {{lang-ca|Andorra – Principat d'Andorra}} | [[Andorra la Vella]]<br /><br />{{lang-ca|Andorra la Vella}} | ၇၈,၀၀၀ | {{sort|00000468|{{convert|468|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၄၄ ---> | [[File:Flag of Azerbaijan.svg|border|centre|100px|link=Flag of Azerbaijan|alt=Flag of Azerbaijan]] | [[File:Europe-Azerbaijan.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Azerbaijan in Europe]] | [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ]]{{Cref2|b}}<br /><br />အဇာဘိုင်ဂျန် သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-az|Azǝrbaycan – Azǝrbaycan Respublikası}} | [[ဘာကူးမြို့]]<br /><br />{{lang-az|Bakı}} | ၉,၈၉၈,၀၈၅ | {{sort|00086600|{{convert|86600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၄၅ ---> | [[File:Flag of Albania.svg|frameless|centre|100px|link=Flag of Albania|alt=Flag of Albania]] | [[File:Europe-Albania.svg|frameless|centre|150px|alt=Map showing Albania in Europe]] | [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ]]{{Cref2|j}}<br /><br />အယ်လ်ဘေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-sq|Shqipëri / Shqipëria – Republika e Shqipërisë}} | [[တီရာနာမြို့]]<br /><br />{{lang-sq|Tiranë}} | ၂,၈၈၇,၀၀၀ | {{sort|00028748|{{convert|28748|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၄၆ ---> | [[File:Flag of Armenia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Armenia|alt=Flag of Armenia]] | [[File:Europe Armenia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Armenia in Europe]] | [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ]]{{Cref2|b}}<br /><br />အာမေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-hy|Հայաստան – Հայաստանի Հանրապետություն}} <small>(''{{Transl|hy|Hayastan – Hayastani Hanrapetut'yun}}'')</small> | [[ယေရေဗန်မြို့]]<br /><br />{{lang-hy|Երևան}} <small>(''{{Transl|hy|Yerevan}}'')</small> | ၂,၉၂၅,၀၀၀ | {{sort|00029743|{{convert|29743|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- <!-- ၄၇ ---> | [[File:Flag of Iceland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Iceland|alt=Flag of Iceland]] | [[File:Europe-Iceland.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Iceland in Europe]] | [[အိုက်စလန်နိုင်ငံ]] | {{lang-is|Ísland}} | [[Reykjavík]]<br /><br />{{lang-is|Reykjavík}} | ၃၅၀,၇၁၀ | {{sort|00103000|{{convert|103000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၄၈ ---> | [[File:Flag of Ireland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Ireland|alt=Flag of Ireland]] | [[File:EU-Ireland.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Ireland in Europe]] | [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ]]*{{Cref2|d}}<br /><br />အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ<ref>{{cite web|url= http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/index.html |title= Republic of Ireland Act, 1948|year= 1948|work= No. 22/1948|accessdate=16 December 2008}}</ref> | {{lang-ga|Éire}}<br /><br />{{lang-en|Ireland}} | [[ဒပ်ဗလင်မြို့]]<br /><br />{{lang-ga|Baile Átha Cliath}} | ၄,၈၅၇,၀၀၀ | {{sort|00070273|{{convert|70273|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၄၉ ---> | [[File:Flag of Italy.svg|border|centre|100px|link=Flag of Italy|alt=Flag of Italy]] | [[File:EU-Italy.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Italy in Europe]] | [[အီတလီနိုင်ငံ]]*<br /><br />အီတလီ သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-it|Italia – Repubblica Italiana}} | [[ရောမမြို့]]<br /><br />{{lang-it|Roma}} | ၆၀,၄၉၄,၁၁၈ | {{sort|00301340|{{convert|301340|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |- style="background:lightcyan;" <!-- ၅၀ ---> | [[File:Flag of Austria.svg|border|centre|100px|link=Flag of Austria|alt=Flag of Austria]] | [[File:EU-Austria.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Austria in Europe]] | [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]*<br /><br />ဩစတြီးယား သမ္မတနိုင်ငံ | {{lang-de|Österreich – Republik Österreich}} | [[ဗီယင်နာမြို့]]<br /><br />{{lang-de|Wien}} | ၈,၈၅၇,၉၆၀ | {{sort|00083874|{{convert|83871|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} |} === အခြားသော နိုင်ငံများ === ဖော်ပြပါ ဥ‌ရောပတိုက်အတွင်းအရှိ နိုင်ငံ ၆ ခုမှာ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခု သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ သံတမန်ရေးအရ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအသိအမှတ်ပြုထားသော သို့မဟုတ် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ သံတမန်ရေးအရ အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသော နိုင်ငံများဖြစ်သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာထားကြသော နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ ဥရောပကောင်စီနှင့် ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ မဟုတ်ကြပေ။ {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! class="unsortable" | အလံ ! class="unsortable" | မြေပုံ ! မြန်မာဘာသာဖြင့် အများနှင့် တရာဝင်အမည်များ ! အခြေအနေ ! ဒေသတွင်း အများနှင့် တရာဝင်အမည်များ ! မြို့တော် ! လူဦးရေ{{Cref2|a}} ! ဧရိယာ{{Cref2|a}} |- <!-- 01 ---> | [[File:Flag of Abkhazia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Abkhazia|alt=Flag of Abkhazia]] | [[File:Europe-Abkhazia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Abkhazia in Europe]] | [[Abkhazia]]{{Cref2|b}}<br /><br />Republic of Abkhazia | Claimed as an [[Administrative divisions of Georgia (country)|autonomous republic]] of [[Georgia (country)|Georgia]]. Recognised by [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia#UN member states|five UN states]].<ref name=ABKSO>{{cite web|url=http://www.rferl.org/content/tuvalu-georgia-retracts-abkhazia-ossetia-recognition/25315720.html|title=Tuvalu Retracts Recognition of Abkhazia, South Ossetia|date=31 March 2014|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref> | {{lang-ab|Аҧсны}} <small>(''{{Transl|ab|Apsny}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Абха́зия}} <small>(''{{Transl|ru|Abhazia}}'')</small> | [[Sukhumi]]<br /><br />{{lang-ab|Аҟəа}} <small>(''{{Transl|ab|Akwa}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Сухум}} | 250,000<ref name="Abkhazia">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |title=Regions and territories: Abkhazia |publisher=BBC News |date=8 February 2011 |accessdate=17 February 2011 |archivedate=5 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105235542/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm }}</ref> | {{convert|8660|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia (autonomous republic, Georgia) |publisher=Britannica.com |accessdate=3 March 2011}}</ref> |- <!-- 02 ---> | [[File:Flag of Artsakh.svg|border|centre|100px|link=Flag of Artsakh|alt=Artsakh]] | [[File:Europe Location Republic of Artsakh.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Artsakh in Azerbaijan]] | [[Republic of Artsakh|Artsakh]]{{Cref2|b}}<br /><br />Republic of Artsakh | Claimed as [[Administrative divisions of Azerbaijan|part]] of [[Azerbaijan]]. De facto independent state,<ref name=countersecession/> recognised by [[Foreign relations of Artsakh|3 non-UN states]]. | {{lang-hy|Արցախի Հանրապետություն}} <small>(''{{Transl|hy|Arts'akhi Hanrapetut'yun}}'')</small><ref>{{Cite web |url=http://www.nkrusa.org/country_profile/overview.shtml |title=Country Overview |publisher=nkrusa.org |accessdate=7 March 2011}}</ref> | [[Stepanakert]]<br /><br />{{lang-hy|Ստեփանակերտ}} <small>(''{{Transl|hy|Khankendi}}'')</small> | 141,400<ref name="Nagorno-Karabakh">{{cite web |url=http://president.nkr.am/en/nkr/statePower/ |title=Official website of the President of the Artsakh Republic |publisher=President.nkr.am |date=1 January 2010 |accessdate=17 February 2011 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107082525/http://president.nkr.am/en/nkr/statePower/%20 }}</ref> | {{convert|7000|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/401669/Nagorno-Karabakh |title=Nagorno-Karabakh (region, Azerbaijan) |publisher=Britannica.com |accessdate=3 March 2011}}</ref> |- <!-- 03 ---> | [[File:Flag of Kosovo.svg|border|centre|100px|link=Flag of Kosovo|alt=Flag of Kosovo]] | [[File:Europe-Kosovo.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Kosovo in Europe]] | [[ကိုဆိုဗိုဒေသ|ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ]]<br /><br />ကိုဆိုဗို သမ္မတနိုင်ငံ<ref name="CIA_Names"/> | [[Autonomous Province of Kosovo and Metohija|Claimed]] by [[Serbia]]. Has been recognized as sovereign by [[International recognition of Kosovo|{{Numrec|Kos|link=N}} UN member states]] (including states that subsequently withdrew recognition).<ref>{{cite web|url=http://www.mfa-ks.net/?page=2,33|title=Countries that have recognised the Republic of Kosova|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Kosovo}}</ref> | {{lang-sq|Kosova / Kosovë – Republika e Kosovës}}<br /><br />{{lang-sr|Косово – Република Косово, Kosovo – Republika Kosovo}} | [[Pristina]]<ref name="Capital"/><br /><br />{{lang-sq|Prishtina, Prishtinë}}<br /><br />{{lang-sr|Приштина, Priština}} | 1,836,529<ref name="Population"/> | {{convert|10887|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="Area"/> |- <!-- 04 ---> | [[File:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus|alt=Flag of Northern Cyprus]] | [[File:Europe-Northern Cyprus.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Northern Cyprus in Europe]] | [[Northern Cyprus]]{{Cref2|c}}<br /><br />Turkish Republic of Northern Cyprus | Claimed as [[Districts of Cyprus|part]] of the [[Cyprus|Republic of Cyprus]]. [[Foreign relations of Northern Cyprus|Recognised]] by Turkey.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/148573/Cyprus|title= Cyprus |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> | {{lang-tr|Kuzey Kıbrıs – Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti}} | [[North Nicosia]]<br /><br />{{lang-tr|Lefkoşa}} | 294,906<ref>{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=82777 |title=Turkish Cyprus announces population as 294,906 |publisher=World Bulletin |date=9 December 2011 |accessdate=9 January 2014}}</ref> | {{convert|3355|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="Area"/> |- <!-- 05 ---> | [[File:Flag of South Ossetia.svg|border|centre|100px|link=Flag of South Ossetia|alt=Flag of South Ossetia]] | [[File:Europe-South Ossetia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing South Ossetia in Europe]] | [[South Ossetia]]{{Cref2|b}}<br /><br />Republic of South Ossetia | Claimed as [[Administrative divisions of Georgia (country)|part]] of [[Georgia (country)|Georgia]]. Recognised by [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia#UN member states|five UN states]].<ref name=ABKSO/> | {{lang-os|Хуссар Ирыстон – Республикӕ Хуссар Ирыстон}} <small>(''{{Transl|os|Khussar Iryston – Respublikæ Khussar Iryston}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Южная Осетия – Республика Южная Осетия}} <small>(''{{Transl|ru|Yuzhnaya Osetiya – Respublika Yuzhnaya Osetiya}}'')</small> | [[Tskhinvali]]<br /><br />{{lang-os|Цхинвал or Чъреба}} <small>(''{{Transl|os|Chreba}}'')</small> | 70,000<ref name="South Ossetia">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm |title=Regions and territories: South Ossetia |publisher=BBC News |date=8 February 2011 |accessdate=17 February 2011}}</ref> | {{convert|3900|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/63/129.html |title=South Ossetia |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=9 March 2011}}</ref> |- <!-- 06 ---> | [[File:Flag of Transnistria (state).svg|border|centre|100px|link=Flag of Transnistria|alt=Flag of Transnistria]] | [[File:Transnistria in Europe (zoomed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Transnistria in Moldova]] | [[Transnistria]] / Trans-Dniester<br /><br />Pridnestrovian Moldavian Republic | Claimed as a [[Administrative divisions of Moldova|territorial unit]] of [[Moldova]]. De facto independent state,<ref name=countersecession>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|title=The Foreign Policy of Counter Secession: Preventing the Recognition of Contested States|last=Ker-Lindsay|first=James|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2012|quote=...there are three other territories that have unilaterally declared independence and are generally regarded as having met the Montevideo criteria for statehood but have not been recognised by any states: Transnistria, Nagorny Karabakh, and Somaliland.|pages=53}}.</ref> recognised by [[International recognition of Transnistria#UN non-member states|3 non-UN states]]. | {{lang-ro|Nistreană – Republica Moldovenească Nistreană}} <small>(''{{Transl|ro|Nistreană – Republica Moldovenească Nistreană}}'')</small><br /><br />{{lang-ru|Приднестровье – Приднестровская Молдавская Республика}} <small>(''{{Transl|ru|Pridnestrov'ye – Pridnestrovskaya Moldavskaya Respublika}}'')</small><br /><br />{{lang-uk|Придністров'я – Придністровська Молдавська Республіка}} <small>(''{{Transl|uk|Prydnistrov'ya – Pridnistrovs'ka Moldavs'ka Respublika}}'')</small> | [[Tiraspol]]<br /><br />{{lang-ro|Tiraspol}}<br /><br />{{lang-ru|Тира́споль}}<br /><br />{{lang-uk|Тирасполь}} | 530,000<ref name="Transnistria">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3641826.stm#facts |title=Trans-Dniester profile |publisher=BBC News |date=20 January 2011 |accessdate=17 February 2011}}</ref> | {{convert|3500|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1003890/Transdniestria |title=Transdniestria (separatist enclave, Moldova) |publisher=Britannica.com |accessdate=3 March 2011}}</ref> |} == အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အစိတ်အပိုင်းများ == ဖော်ပြပါနေရာတို့သည် ၎င်းတို့အား ထိန်းချုပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရအစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူထားကြသည်။ ဩကျွန်းနှင့် ဆဗာဘတ်ကျွန်းစုသည် နိုင်ငံတကာသဘောတူညီမှုများအရ နိုင်ငံရေးသဘောတူညီမှုများ ရှိကြသည်။ {| |- | style="background:lightcyan; border:1px solid #aaa; width:2em;" | * | = ဥရောပသမဂ္ဂ၏ အစိတ်အပိုင်း၊ အထူးသဘောတူညီအရ |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! class="unsortable" | Flag ! class="unsortable" | Map ! English common and formal names ! Legal status ! Local common and formal names ! Capital ! Population ! Area |- style="background:lightcyan;" <!-- 01 ---> | [[File:Flag of Åland.svg|border|centre|100px|link=Flag of Åland|alt=Flag of Åland]] | [[File:Location of Åland within Finland and Europe.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Åland in Europe]] | [[Åland]]<ref>{{Cite book | last = European Commission for Democracy through Law | authorlink = Venice Commission | title = Local self-government, territorial integrity, and protection of minorities: proceedings of the UniDem Seminar organised in Lausanne on 25–27 April 1996, in co-operation with the Swiss Institute of Comparative Law | publisher = Council of Europe | year = 1996 | location = Strasbourg | pages = 32–35 | url = https://books.google.com/books?id=TF5JDsGeJuUC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false | isbn = 92-871-3173-2}}</ref><br /><br />Åland Region<ref name="Europa"/> ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရရှိထာသော ဒေသတခုဖြစ်ပြီး ၁၉၂၁ တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အတည်ပြုခဲ့သည်။ | Autonomous region of [[Finland]], with autonomy granted in 1921 as an answer to the [[Åland crisis|Åland islands question]]<ref>{{cite web |url=http://www.visitaland.com/en/facts/facts/independence |title=Independence |publisher=Visitaland.com |accessdate=3 March 2011 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082447/http://www.visitaland.com/en/good-to-know/history/ }}</ref> | {{lang-sv|Åland – Landskapet Åland}} | [[Mariehamn]]<ref name="Europa"/><br /><br />{{lang-sv|Mariehamn}} | 27,500<ref name="Åland Islands">{{cite web |url=http://www.visitaland.com/en/facts |title=Åland Official Tourist Gateway - Facts |publisher=Visitaland.com |accessdate=17 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110210150745/http://www.visitaland.com/en/facts |archivedate=10 February 2011 }}</ref> | {{convert|6787|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="Åland Islands"/> |- <!-- 02 ---> | [[File:Flag of Norway.svg|border|centre|100px|link=Flag of Norway|alt=Flag of Norway, as used in Svalbard]] | [[File:Jan_Mayen_in_Nordland,_Norway_and_Europe.png|border|centre|150px]] | [[Jan Mayen]] | [[Territory]] and constituent part of the [[Norway|Kingdom of Norway]] | {{lang-no|Jan Mayen}} | | No permanent population | {{convert|373|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="Area"/> |- <!-- 03 ---> | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|centre|100px|link=Flag of the United Kingdom|alt=Flag of the United Kingdom]] | [[File:Northern Ireland in the UK and Europe.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Northern Ireland in the United Kingdom and Europe]] | [[Northern Ireland]] | Part of the [[United Kingdom]], with devolved government determined by the [[Good Friday Agreement]]<ref>{{cite web|title=Good Friday Agreement|url=http://www.britannica.com/topic/Good-Friday-Agreement|website=Encyclopædia Britannica|accessdate=7 July 2015}}</ref> |{{lang-en|Northern Ireland}}<br /><br />{{lang-ir|Tuaisceart Éireann}}<br /><br />{{lang-sco|Norlin Airlann}} | [[Belfast]]<ref name="ONS Countries">{{cite web|title=The Countries of the UK|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|website=Office for National Statistics|publisher=Office for National Statistics (United Kingdom)|accessdate=7 July 2015|ref=ONS Countries|archive-date=5 January 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|url-status=dead}}</ref> | 1,810,863<ref name="Northern Ireland Statistics & Research Agency 2012">{{cite web|title=Census 2011 Key Statistics for Northern Ireland |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |accessdate=14 January 2013 |author=Northern Ireland Statistics & Research Agency |date=December 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archivedate=24 December 2012 }}</ref> | {{convert|14130|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="ONS Countries" /> |- <!-- 04 ---> | [[File:Flag of Norway.svg|border|centre|100px|link=Flag of Norway|alt=Flag of Norway, as used in Svalbard]] | [[File:Norway-Svalbard.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Svalbard in Europe]] | [[Svalbard]]<ref name="CIA_Names"/> | [[Territory]] and constituent part of the [[Norway|Kingdom of Norway]], as determined by the [[Svalbard Treaty]]<ref>{{cite web|url=http://www.sysselmannen.no/hovedEnkel.aspx?m=45301 |title=The Svalbard Treaty |publisher=Governor of Svalbard |date=9 April 2008 |accessdate=3 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/65uD75yZV?url=http://www.sysselmannen.no/hovedEnkel.aspx?m=45301 |archivedate=4 March 2012 }}</ref> | {{lang-no|Svalbard}} | [[Longyearbyen]]<ref name="Europa"/><ref name="Capital"/><br /><br />{{lang-no|Longyearbyen}} | 2,019<ref name="Population"/> | {{convert|62045|km2|sqmi|0|abbr=on}}<ref name="Area"/> |} == အမှီအခိုနယ်မြေများ == ဖော်ပြပါ ဒေသ ၅ ခုမှ အမှီအခိုနယ်မြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |title=CIA - The World Factbook - Field Listing :: Dependency status |publisher=Cia.gov |date=9 February 1920 |accessdate=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225011919/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html%20 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! class="unsortable" | အလံ ! class="unsortable" | မြေပုံ ! မြန်မာဘာသာဖြင့် အများနှင့် တရာဝင်အမည်များ<ref name="CIA_Names"/><ref name="Europa"/> ! တရားဝင်းမှု အခြေအနေ ! ဒေသတွင်း အများနှင့် တရာဝင်အမည်များ ! မြို့တော်<ref name="Capital"/> ! လူဦးရေ<ref name="Population"/> ! ဧရိယာ<ref name="Area"/> |- <!-- 01 ---> | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|centre|100px|link=Flag of the United Kingdom|alt=Flag of the United Kingdom, as used in Akrotiri and Dhekelia]] | [[File:Akrotiri and Dhekelia in United Kingdom.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Akrotiri and Dhekelia in Europe]] | [[Akrotiri and Dhekelia]]{{Cref2|c}}<br /><br />Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia | [[ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများ|ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ]] | {{lang-en|Akrotiri and Dhekelia – Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia}} | [[Episkopi Cantonment]]<br /><br />{{lang-en|Episkopi Cantonment}} | 15,700 | {{convert|254|km2|sqmi|0|abbr=on}}<!--123+130.8--> |- <!-- 02 ---> | [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Faroe Islands|alt=Flag of the Faroe Islands]] | [[File:Europe-Faroe Islands.svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Faroe Islands in Europe]] | [[Faroe Islands]] | [[Autonomous territory]] and constituent part of the [[Denmark|Kingdom of Denmark]] | {{lang-da|Færøerne}}<br /><br />{{lang-fo|Føroyar}} | [[Tórshavn]]<br /><br />{{lang-da|Thorshavn}}<br /><br />{{lang-fo|Tórshavn}} | 49,947 | {{convert|1393|km2|sqmi|0|abbr=on}} |- <!-- 03 ---> | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|centre|100px|link=Flag of Gibraltar|alt=Flag of Gibraltar]] | [[File:Gibraltar location in Europe.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Gibraltar in Europe]] | [[ဂျီဘရော်လ်တာ]]<ref>{{cite web|author1=Mark Oliver |author2=Sally Bolton |author3=Jon Dennis |author4=Matthew Tempest |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/04/qanda.foreignpolicy |title=Gibraltar; Politics |work=The Guardian|date=4 August 2004 |accessdate=17 February 2011}}</ref> | [[ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများ|ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ]] | {{lang-en|Gibraltar}} | [[ဂျီဘရော်လ်တာမြို့]]<br /><br />{{lang-en|Gibraltar}} | 29,185 | {{convert|6.5|km2|sqmi|1|abbr=on}} |- <!-- 04 ---><!--Not EU [http://www.gov.gg/ccm/general/press-releases/2002/may/guernseys-position-on-eu-tax-package-to-be-reported-by-hm-government-to-econfin-meeting-of-4-june-2002.en;jsessionid=EE07D4CE023D2AF478E5E8E561234CF6]--> | [[File:Flag of Guernsey.svg|border|centre|100px|link=Flag of Guernsey|alt=Flag of Guernsey]] | [[File:Europe-Guernsey.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Guernsey in relation to the United Kingdom]] | [[Bailiwick of Guernsey|Guernsey]]{{Cref2|i}}<br /><br />Bailiwick of Guernsey | [[Crown dependencies|British crown dependency]]<ref name="Supreme Court decision">{{Cite web |url=https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf |title=Supreme Court decision |access-date=16 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008031758/https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf |archive-date=8 October 2016 |url-status=dead |accessdate=6 October 2020 |archivedate=8 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008031758/https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf }}</ref><ref name="royal.gov.uk">[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx Queen and Crown dependencies page of the official website of the British Monarchy] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921052748/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx |date=21 September 2012 }}</ref><ref name="gov.uk">[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/361537/crown-dependencies.pdf Ministry of Justice's fact sheet on the UK's relationship with the Crown Dependencies]</ref> | {{lang-en|Guernsey – Bailiwick of Guernsey}}<br /><br />{{lang-fr|Guernesey – Bailliage de Guernesey}}<br /><br />[[Guernésiais]]: ''Guernési – Bailliage de Guernési'' | [[Saint Peter Port]]<br /><br />{{lang-en|Saint Peter Port}}<br /><br />{{lang-fr|Saint Pierre Port}}<br /><br />[[Guernésiais]]: ''Saint Pierre Port'' | 65,849 | {{convert|78|km2|sqmi|0|abbr=on}} |- <!-- 05 ---><!--Not EU [http://www.gov.im/cso/externalrelations/eu.xml]--> | [[File:Flag of the Isle of Mann.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Isle of Man|alt=Flag of the Isle of Man]] | [[File:Europe-Isle of Man.svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Isle of Man in Europe]] | [[Isle of Man]]{{Cref2|i}} | [[Crown dependencies|British crown dependency]]<ref name="gov.uk"/><ref>{{Cite web |url=https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf |title=Supreme Court decision "The Channel Islands, like the Isle of Man (although it has a rather different history), are not part of the United Kingdom. Nor have they ever been British colonies, or British Overseas Territories as the few remaining colonies are now termed. They are crown dependencies, enjoying a unique relationship with the United Kingdom and the rest of the British Commonwealth through the Crown, in the person of the Sovereign." |access-date=16 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008031758/https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf |archive-date=8 October 2016 |url-status=dead |accessdate=6 October 2020 |archivedate=8 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008031758/https://www.supremecourt.uk/decided-cases/docs/UKSC_2013_0155_Judgment.pdf }}</ref><ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/QueenandCrowndependencies.aspx Queen and Crown dependencies page of the official website of the British Monarchy]</ref> | {{lang-en|Isle of Man}}<br /><br />{{lang-gv|Mannin – Ellan Vannin}} | [[Douglas, Isle of Man|Douglas]]<br /><br />{{lang-en|Douglas}}<br /><br />{{lang-gv|Doolish}} | 86,866 | {{convert|572|km2|sqmi|0|abbr=on}} |- <!-- 06 ---><!--Not EU [http://www.cab.org.je/index.php?option=com_content&task=view&id=212&Itemid=53]--> | [[File:Flag of Jersey.svg|border|centre|100px|link=Flag of Jersey|alt=Flag of Jersey]] | [[File:Europe-Jersey.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Jersey in Europe]] | [[Jersey]]{{Cref2|i}}<br /><br />Bailiwick of Jersey | [[Crown dependencies|British crown dependency]]<ref name="Supreme Court decision"/><ref name="royal.gov.uk"/><ref name="gov.uk"/> | {{lang-en|Jersey – Bailiwick of Jersey}}<br /><br />{{lang-fr|Jersey – Bailliage de Jersey}}<br /><br />[[Jèrriais]]: ''Jèrri – Bailliage de Jèrri'' | [[Saint Helier]]<br /><br />{{lang-en|Saint Helier}}<br /><br />{{lang-fr|Saint-Hélier}}<br /><br />[[Jèrriais]]: ''Saint Hélyi'' | 96,513 | {{convert|118|km2|sqmi|0|abbr=on}} |} == ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန် == == မှတ်စု == == ကိုးကား == {{reflist}} {{တိုက်ကြီးများအလိုက် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေများ စာရင်း |state=collapsed}} [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ အမှီအခိုနယ်မြေများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ၏ စာရင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်နှင့်ဆက်နွယ်သော စာရင်းများ]] 2mjr0vkehe4jwdmf89wupxgkwtyrrs7 0 148041 1029765 950452 2026-05-05T14:57:17Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029765 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားများကို ယခင်က [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အခွဲတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ ယင်းယူဆချက်ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် တိုင်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်နှင့် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] တို့နှင့် သီးခြားဖြစ်သော [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင် (Kra-Dai) ဘာသာစကားမိသားစု]] ဝင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုသုံးစွဲကြသည်။<ref>Edmondson, J.A. and Solnit, D.B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်နူအာ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်မျိုးရိုးဗီဇ== အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးအနေနှင့်သာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒအရပါ သမိုင်းကြောင်းရှည်လျားသည့်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပေါင်းစည်းလာခဲ့ကြောင်း ပြသသည်။ Y-DNA Haplogroups အနေနှင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) ကဲ့သို့သော haplogroup များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ O-M95 သည် ကျောက်ခေတ်အလယ်ပိုင်းကစ၍ အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ခဲ့သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] လူမျိုးများနှင့် ရင်းမြစ်အချင်းချင်းနီးစပ်သူများဖြစ်ကြောင်းသက်သေပြလျက်ရှိသည်။ mtDNA များတွင် B, F, M7, R9 စသည်ဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော မိခင်ဘက်မှ haplogroups များဖြစ်ကြသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> တိုင် လူမျိုးများ၏ မူလနေရာမှာ ယခု [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်|ယန်စီမြစ်ဝှမ်း]]တစ်ဝိုက်ဒေသဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ယခင်ရာစုများကတည်းက ရှေ့ပြေးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအရ ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုကြားကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။ထိုပြောင်းရွေ့မှုသည် စုန့်မင်းဆက်၏ ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်အာဏာရှိအထက်တန်းလွှာ များ၏ ထောက်ခံမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။ ထိုကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ( [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်]] (တိုင်ဒါမ်) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအခြားတောင်ပိုင်းဒေသ များသို့ ပြန်လှန်ထွက်ခွာလာကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် Sipsongpanna ([[စစ်ဆောင်ပန္နား]]), Lan Xang ([[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]]), Lanna ([[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]]) Kingdom နှင့် Mong Mao ([[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]]) တို့ကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်ငယ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] lb4x5gy1u9xya0yhol9kuu24eeozey2 1029766 1029765 2026-05-05T14:57:55Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029766 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်နူအာ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်မျိုးရိုးဗီဇ== အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးအနေနှင့်သာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒအရပါ သမိုင်းကြောင်းရှည်လျားသည့်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပေါင်းစည်းလာခဲ့ကြောင်း ပြသသည်။ Y-DNA Haplogroups အနေနှင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) ကဲ့သို့သော haplogroup များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ O-M95 သည် ကျောက်ခေတ်အလယ်ပိုင်းကစ၍ အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ခဲ့သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] လူမျိုးများနှင့် ရင်းမြစ်အချင်းချင်းနီးစပ်သူများဖြစ်ကြောင်းသက်သေပြလျက်ရှိသည်။ mtDNA များတွင် B, F, M7, R9 စသည်ဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော မိခင်ဘက်မှ haplogroups များဖြစ်ကြသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> တိုင် လူမျိုးများ၏ မူလနေရာမှာ ယခု [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်|ယန်စီမြစ်ဝှမ်း]]တစ်ဝိုက်ဒေသဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ယခင်ရာစုများကတည်းက ရှေ့ပြေးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအရ ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုကြားကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။ထိုပြောင်းရွေ့မှုသည် စုန့်မင်းဆက်၏ ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်အာဏာရှိအထက်တန်းလွှာ များ၏ ထောက်ခံမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။ ထိုကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ( [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်]] (တိုင်ဒါမ်) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအခြားတောင်ပိုင်းဒေသ များသို့ ပြန်လှန်ထွက်ခွာလာကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် Sipsongpanna ([[စစ်ဆောင်ပန္နား]]), Lan Xang ([[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]]), Lanna ([[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]]) Kingdom နှင့် Mong Mao ([[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]]) တို့ကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်ငယ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 98rhedwlvtxe2bo9r1oqkae7vbdqimq 1029767 1029766 2026-05-05T14:58:22Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029767 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်မျိုးရိုးဗီဇ== အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးအနေနှင့်သာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒအရပါ သမိုင်းကြောင်းရှည်လျားသည့်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပေါင်းစည်းလာခဲ့ကြောင်း ပြသသည်။ Y-DNA Haplogroups အနေနှင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) ကဲ့သို့သော haplogroup များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ O-M95 သည် ကျောက်ခေတ်အလယ်ပိုင်းကစ၍ အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ခဲ့သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] လူမျိုးများနှင့် ရင်းမြစ်အချင်းချင်းနီးစပ်သူများဖြစ်ကြောင်းသက်သေပြလျက်ရှိသည်။ mtDNA များတွင် B, F, M7, R9 စသည်ဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော မိခင်ဘက်မှ haplogroups များဖြစ်ကြသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> တိုင် လူမျိုးများ၏ မူလနေရာမှာ ယခု [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်|ယန်စီမြစ်ဝှမ်း]]တစ်ဝိုက်ဒေသဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ယခင်ရာစုများကတည်းက ရှေ့ပြေးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအရ ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုကြားကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။ထိုပြောင်းရွေ့မှုသည် စုန့်မင်းဆက်၏ ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်အာဏာရှိအထက်တန်းလွှာ များ၏ ထောက်ခံမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။ ထိုကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ( [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်]] (တိုင်ဒါမ်) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအခြားတောင်ပိုင်းဒေသ များသို့ ပြန်လှန်ထွက်ခွာလာကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် Sipsongpanna ([[စစ်ဆောင်ပန္နား]]), Lan Xang ([[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]]), Lanna ([[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]]) Kingdom နှင့် Mong Mao ([[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]]) တို့ကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်ငယ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] mqfsmff5bgo0brj0xsydxhciksawu45 1029768 1029767 2026-05-05T14:58:36Z Chenzeyan29 141880 1029768 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်မျိုးရိုးဗီဇ== အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးအနေနှင့်သာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒအရပါ သမိုင်းကြောင်းရှည်လျားသည့်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပေါင်းစည်းလာခဲ့ကြောင်း ပြသသည်။ Y-DNA Haplogroups အနေနှင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) ကဲ့သို့သော haplogroup များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ O-M95 သည် ကျောက်ခေတ်အလယ်ပိုင်းကစ၍ အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ခဲ့သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] လူမျိုးများနှင့် ရင်းမြစ်အချင်းချင်းနီးစပ်သူများဖြစ်ကြောင်းသက်သေပြလျက်ရှိသည်။ mtDNA များတွင် B, F, M7, R9 စသည်ဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော မိခင်ဘက်မှ haplogroups များဖြစ်ကြသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> တိုင် လူမျိုးများ၏ မူလနေရာမှာ ယခု [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်|ယန်စီမြစ်ဝှမ်း]]တစ်ဝိုက်ဒေသဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ယခင်ရာစုများကတည်းက ရှေ့ပြေးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအရ ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုကြားကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။ထိုပြောင်းရွေ့မှုသည် စုန့်မင်းဆက်၏ ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်အာဏာရှိအထက်တန်းလွှာ များ၏ ထောက်ခံမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။ ထိုကာလအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ( [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်]] (တိုင်ဒါမ်) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအခြားတောင်ပိုင်းဒေသ များသို့ ပြန်လှန်ထွက်ခွာလာကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် Sipsongpanna ([[စစ်ဆောင်ပန္နား]]), Lan Xang ([[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]]), Lanna ([[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]]) Kingdom နှင့် Mong Mao ([[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]]) တို့ကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်ငယ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] ja18i1pyltfqnrp60vlwhk50fkokckz 1029773 1029768 2026-05-05T15:00:24Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ */ 1029773 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရေးအရသာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Genetics) အရပါ သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားသည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား ခေတ်အဆက်ဆက် သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်တည်လာခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာမှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroups အနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) တို့ကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့အနက် O-M95 Haplogroup သည် ကျောက်ခေတ်လယ်ပိုင်း ကာလကတည်းက အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင် အခြေချခဲ့ကြသော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများနှင့် ဗီဇမြစ်ဖျားချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြလျက်ရှိသည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA တွင်မူ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်၌ အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော B, F, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> === မူလဌာနေနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === တိုင်လူမျိုးများ၏ မူလအစပြုရာ ဌာနေမှာ ယနေ့ခေတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းတစ်ဝိုက် ဒေသဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုသည် တရုတ်ပြည် [[စုန့်မင်းဆက်]]၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်ဒေသရှိ ဌာနေအထက်တန်းလွှာများ၏ မဟာမိတ်ပြု ထောက်ခံမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] (တိုင်ဒါမ်လူမျိုးများ) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချပြီးနောက် တိုင်လူမျိုးများသည် ဒေသအလိုက် မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် မင်းနေပြည်တော်များကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက်- * [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) * [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]] (Lan Xang) * [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) * [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao) တို့မှာ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] ja6gnllvzpn5yrjiogx6yibk1jysa1c 1029776 1029773 2026-05-05T15:01:56Z Chenzeyan29 141880 /* အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း */ 1029776 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသော တိုင်လူမျိုးများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရေးအရသာမက မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Genetics) အရပါ သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားသည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ တိုင်လူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှသားများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား ခေတ်အဆက်ဆက် သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်တည်လာခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာမှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroups အနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများတွင် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2 (O-M122) တို့ကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့အနက် O-M95 Haplogroup သည် ကျောက်ခေတ်လယ်ပိုင်း ကာလကတည်းက အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်းတွင် အခြေချခဲ့ကြသော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများနှင့် ဗီဇမြစ်ဖျားချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြလျက်ရှိသည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA တွင်မူ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်၌ အဓိကတွေ့ရလေ့ရှိသော B, F, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေသည်။<ref>Kutanan, W., Kampuansai, J., Changmai, P., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*, 11(1), 12249. https://doi.org/10.1038/s41598-021-91590-6</ref><ref>He, J., Zhang, J., Su, B., & Chen, H. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*, 171(4), 601–610. https://doi.org/10.1002/ajpa.23996</ref> === မူလဌာနေနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု === တိုင်လူမျိုးများ၏ မူလအစပြုရာ ဌာနေမှာ ယနေ့ခေတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းတစ်ဝိုက် ဒေသဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) အဖြစ် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်း တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုသည် တရုတ်ပြည် [[စုန့်မင်းဆက်]]၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး ဖိအားများနှင့် တောင်ဘက်ဒေသရှိ ဌာနေအထက်တန်းလွှာများ၏ မဟာမိတ်ပြု ထောက်ခံမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] (တိုင်ဒါမ်လူမျိုးများ) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချပြီးနောက် တိုင်လူမျိုးများသည် ဒေသအလိုက် မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် မင်းနေပြည်တော်များကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက်- * [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) * [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]] (Lan Xang) * [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) * [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao) တို့မှာ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History* (2nd ed.). Yale University Press.</ref><ref>Chamberlain, J. R. (1991). *The Origin of the Tai Peoples*. *Journal of the Siam Society*, 79(1), 27–48.</ref><ref>Higham, C. (2002). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. River Books.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] jyriuijmheqdk5v8nzrmamtg8irixb7 1029784 1029776 2026-05-05T15:10:36Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ */ 1029784 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 1xle4f2qpphwj0bwaauu0t783xob1n9 1029789 1029784 2026-05-05T15:11:47Z Chenzeyan29 141880 1029789 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း၌ အလွန်အရေးပါသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် အထွေထွေယဉ်ကျေးမှုတွင် သီးသန့်လက္ခဏာများ ရှိသည်။ တိုင်လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ယုံကြည်နေကြသော်လည်း တချို့ဒေသများတွင် အဟိန်ယန်းယုံကြည်မှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသဆိုင်ရာထုံးတမ်းများနှင့် ရိုးရာနတ်ယုံကြည်မှုတို့လည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများတွင် ထိုင်းစာ၊ လာအိုစာ၊ ရှမ်းစာ စသည့် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တန်ခိုးကြီးမားသော နိုင်ငံတော်တချို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်လူမျိုးများ၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာများသည် နေရာဒေသအလိုက် အနောက်တရုတ်၊ ဗမာနှင့် မွန်တို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း တိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထူးသီးသန့်ဆန်သည့် လက္ခဏာများလည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်နှစ်သစ်ကူး သည် တိုင်လူမျိုးများတွင် နိုဝင်ဘာလ၌ ကျင်းပသည့် ယဉ်ကျေးမှုရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးများအနက်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာကျင်းပသည်။ ယင်းပွဲကို ထိုင်းတွင်Loi Krathong ဟု ခေါ်ကြပြီး မြောက်ထိုင်းတွင်Yi Pengဟုလည်း သိရှိကြသည်။ ပွဲတော်၌ လူတို့သည် မီးဖလောင်၊ စက်ရုပ်အလင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားအဝတ်အစားများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီး မြစ်ကမ်းများတွင် တိုင်ယဉ်ကျေးမှုအထူးအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ညှိမီးအလင်း (krathong) များကိုရေထဲသို့ လွှတ်ခြင်းပြုလုပ်ကြသည်။ ဤအစဉ်အလာသည် သန့်ရှင်းမှု၊ အကျိုးဆောင်ရာအဆိုးများကို ရေဖြင့်ဆွေးနွေဖယ်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် တိုင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကိုဂရုစိုက်စွာ အလေးထားသည့်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်ပေးသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တိုင်နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သဘာဝအားလေးထားမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ တိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရေးအမှတ်တရ အဓိကပွဲတော်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တို့ကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။<ref>Swearer, Donald K. ''The Buddhist World of Southeast Asia''. State University of New York Press, 1995.</ref> <ref>McGovern, Nathan. "Loy Krathong and Yi Peng: Festivals of Light in Northern Thailand." Journal of Southeast Asian Studies, 2017.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] hruw4jmpaee2zoeu269czvm7gxwe4py 1029792 1029789 2026-05-05T15:16:24Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှု */ 1029792 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် (Tai) လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်တည်လာပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုကြီးများအကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံပြီး အကောင်းဆုံးသောအချက်များကို ပေါင်းစပ်စုပ်ယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင်တို့သည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) တို့ထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံရရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="sarassawadee-2005">Sarassawadee Ongsakul, "History of Lan Na", 2005.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော မြန်မာတို့ထံမှ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်ပုံ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို စုပ်ယူခဲ့ကြရာ ၎င်းကို လန်နာနှင့် ရှမ်းဒေသများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်အရ တရုတ် (Sinitic) ယဉ်ကျေးမှုမှ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့များသည်လည်း တိုင်တို့၏ လူမှုဘဝတွင် ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်တို့သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင် Identity ကို မပျောက်ပျက်စေဘဲ မွန်-ခမာတို့၏ အနုပညာ၊ တိဗက်-ဗမာတို့၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာနှင့် တရုတ်တို့၏ လူမှုစီးပွားဗဟုသုတများကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်းနှင့် လာအို ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အခိုင်မာဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုများအဖြစ် တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="aung-hla-thein">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals and Culture", 2012.</ref> == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 4focfbt9y2k0os3a769brdxnh4pl1md 1029794 1029792 2026-05-05T15:21:56Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှု */ 1029794 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် (Tai) လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်တည်လာပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုကြီးများအကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံပြီး အကောင်းဆုံးသောအချက်များကို ပေါင်းစပ်စုပ်ယူခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင်တို့သည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) တို့ထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံရရှိခဲ့ကြရာ ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော ဗမာတို့ထံမှ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်ပုံ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို စုပ်ယူခဲ့ကြရာ ၎င်းကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်အရ တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော ယူနန်ဒေသရှိ တိုင်လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- တိုင်လူး၊ တိုင်လေ) သည် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် တရုတ်တို့၏ အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့များကို ပိုမိုစုပ်ယူခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်တို့သည် မိမိတို့ ရောက်ရှိရာ ဒေသအလိုက် မွန်-ခမာတို့၏ အနုပညာ၊ တိဗက်-ဗမာတို့၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာနှင့် တရုတ်တို့၏ လူမှုစီးပွားဗဟုသုတများကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် တရုတ်ပြည်ရောက် တိုင်နွယ်ဝင် ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ယနေ့ခေတ်အထိ အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ဤပေါင်းစပ်မှုမှာ ထင်ရှားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောက်အအုံများတွင် မြန်မာ့ဟန်များကို တွေ့ရသလို၊ ယိုးဒယားတိုင် (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူလွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်နေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ သဘောထားကြီးမှုနှင့် မိမိတို့နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်တတ်သော "ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု" (Cultural Synthesis) စွမ်းရည်ကို ပြသနေပါသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ယာရှမ်း * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်လေ့]] * ဟုံကျင်ရှမ်း * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီး]] * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] * အိတွန်ရှမ်း * ခမ်ယန် * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] * တူရုင် * သာပါ === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ === * ထိုင်း * [[ယွမ်လူမျိုး|ထိုင်းမြောက်ပိုင်း]] * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] * Tai Daeng * ဒွန်ရှမ်း * ဟန်တုံရှမ်း * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူးရှမ်း]] * ဒံထိုင်း * ခွန် * ဖူအန် * သောင်ထိုင်း * Tày Tac === တောင်ပိုင်းအုပ်စု === * ထိုင်းတောင်ပိုင်း === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="11%" |တရုတ် ! width="15%" | Pinyin ! width="7%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="7%" | Tai Nüa ! width="7%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="27%" | သမားရိုးကျ ! width="26%" | (ရိယာ (များ) |- |仂<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>西雙版納傣） | ဒီလီ<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- |那<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>德宏傣） | ဒန<br /><br /><br /><br /> {{Smaller|(Déhóng Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိတ်<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> le6 | คงเหนือ, ไทใต้คง | တိုင်နူ ၊ တိုင်မြောက်ပိုင်း၊ တိုင်တိုင်၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ဗမာ]] |- |擔 |ဒǎန | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง, ผู้ไท | Tai Dam ၊ Black Tai, Tai Lam၊ Lao Song Dam *, Tai Muan, Tai Tan, Black Do, Jinping Dai, Tai Den, Tai Do, Tai Noir, Thai Den | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] |- |繃 |Dǎib .ng | {{IPA|tai˥˩pɔːŋ˥}} | | เมา | တေပွန် | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[မဲခေါင်မြစ်]] တစ်လျှောက်တွင် |- |端 |Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩doːn˥}} | | ขาว | အိုက်ဖြူ၊ တိုင်ဒီ၊ တိုင်ခ၊ Tai Kao၊ တိုင်ဒွန်၊ ဒိုင်ကော၊ အဖြူရောင်ဒိုင်၊ အနီတိုင်၊ တိုင်ဘလန့်၊ | ဂျင်းပင်း (တရုတ်) |- |雅 |Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya၊ Tai Cung၊ Cung၊ Ya | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- |友 |Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩jiu˩}} | | แดง | | Yuanyang (တရုတ်),<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> River ဒုံမြစ် တလျှောက်တွင်ရှိ၏ |- | colspan="7" | {{Smaller|* lit. "Lao [wearing] black trousers"}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] 5moccttpj6ksdmxe7tl84b386n45hzi 1029877 1029794 2026-05-06T07:47:18Z Chenzeyan29 141880 /* အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း */ 1029877 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ အချို့မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် (Tai) လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်တည်လာပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုကြီးများအကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံပြီး အကောင်းဆုံးသောအချက်များကို ပေါင်းစပ်စုပ်ယူခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင်တို့သည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) တို့ထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံရရှိခဲ့ကြရာ ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော ဗမာတို့ထံမှ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်ပုံ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို စုပ်ယူခဲ့ကြရာ ၎င်းကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်အရ တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော ယူနန်ဒေသရှိ တိုင်လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- တိုင်လူး၊ တိုင်လေ) သည် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် တရုတ်တို့၏ အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့များကို ပိုမိုစုပ်ယူခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်တို့သည် မိမိတို့ ရောက်ရှိရာ ဒေသအလိုက် မွန်-ခမာတို့၏ အနုပညာ၊ တိဗက်-ဗမာတို့၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာနှင့် တရုတ်တို့၏ လူမှုစီးပွားဗဟုသုတများကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် တရုတ်ပြည်ရောက် တိုင်နွယ်ဝင် ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ယနေ့ခေတ်အထိ အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ဤပေါင်းစပ်မှုမှာ ထင်ရှားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောက်အအုံများတွင် မြန်မာ့ဟန်များကို တွေ့ရသလို၊ ယိုးဒယားတိုင် (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူလွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်နေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ သဘောထားကြီးမှုနှင့် မိမိတို့နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်တတ်သော "ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု" (Cultural Synthesis) စွမ်းရည်ကို ပြသနေပါသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] ercocmvbx8pxqvv5iruy37cdpq2czvt 0 205243 1029801 653929 2026-05-06T01:01:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029801 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Zar Zar Myint<ref name=AFC>{{Cite web|url=http://stats.the-afc.com/player/35185|title=ZAR ZAR MYINT|website=AFC|access-date=25 May 2020}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> | image = | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|1993|6|5|df=yes}}<ref name=SW>{{Soccerway|650655|accessdate=25 May 2020}}</ref> | birth_place = [[Kengtung]], Myanmar<ref name=GSA>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/zar-zar-myint/176107/|title={{PAGENAME}}|website=Global Sports Archive|access-date=25 May 2020}}</ref> | height = | position = [[Goalkeeper (association football)|Goalkeeper]]<ref name=SW/><ref name=GSA/> | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = [[Myanmar women's national football team|Myanmar]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = | ntupdate = 23 March 2019 }} '''ဇာဇာမြင့်''' ( ၅ ဇွန် ၁၉၉၃ ဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးအသင်း၏ ကစားသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂိုးဖမ်းသမားအဖြစ် ကစားသည်။ ==နိုင်ငံတကာကစားသမားဘဝ== 2009 AFC U-16 Women's Championship and the 2011 AFC U-19 Women's Championship စသည့် ပြိုင်ပွဲများတွင် မြန်မာအသင်းကိုယ်စားပြုဝင်ရောက်ကစားခဲ့သည်။ <ref name=AFC/>သူမသည် 2020 AFC Women's Olympic Qualifying Tournament (first round) တွင် အသင်းကြီး၌ ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=GSA/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးသမားများ]] 2rpjkp4w28z7xuzd8fkkhkp3wrdsqth 0 205246 1029843 653933 2026-05-06T05:48:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029843 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Zar Zar Myint<ref name=AFC>{{Cite web|url=http://stats.the-afc.com/player/35185|title=ZAR ZAR MYINT|website=AFC|access-date=25 May 2020}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> | image = | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|1993|6|5|df=yes}}<ref name=SW>{{Soccerway|650655|accessdate=25 May 2020}}</ref> | birth_place = [[Kengtung]], Myanmar<ref name=GSA>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/zar-zar-myint/176107/|title={{PAGENAME}}|website=Global Sports Archive|access-date=25 May 2020}}</ref> | height = | position = [[Goalkeeper (association football)|Goalkeeper]]<ref name=SW/><ref name=GSA/> | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = [[Myanmar women's national football team|Myanmar]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = | ntupdate = 23 March 2019 }} '''လီလီလှိုင်''' (၂၄ မတ် ၁၉၉၇ ဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အလယ်တန်းနေရာ၌ ကစားသည်။ သူမသည် မြန်မာအမျိုးသမီးအသင်း၏ ကစားသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ==နိုင်ငံတကာကစားသမားဘဝ== သူမသည် 2013 AFC U-16 Women's Championship and two AFC U-19 Women's Championship editions (2013 and 2015) စသည့် ပြိုင်ပွဲများတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုကာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ <ref name=AFC/>2020 AFC Women's Olympic Qualifying Tournament (first round and second round) စသည့်ပြိုင်ပွဲများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအသင်းကြီးတွင် ရွေးချယ်ခြင်းလည်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=GSA/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးသမားများ]] eqxcvluurtf2nplpqh3qfbhyrgy1e5g 0 209730 1029803 1029197 2026-05-06T02:07:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029803 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image = | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite book |author1=Maung Aung Myoe |title=Building the Tatmadaw |date=1999 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=9780731527427 |page=73}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929]{{Dead link|date=May 2026 }} The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။<ref name=DCDSM/> | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} gcxox0f5d7eta99th8lxkgy4lr24dci 0 210438 1029886 1016846 2026-05-06T08:30:43Z Zinmin2004 142334 1029886 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = || | honorific_prefix = စည်သူ | name = ကြည်စိုးထွန်း | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1945|12|9|df=y}} | birth_place = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုခရိုင် တန့်ဆည်မြို့ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = | yearsactive = ၁၉၇၇ – လက်ရှိ | spouse = | partner = | children = | parents = ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှ | influences = | influenced = | website = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = ''ဒိုး'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၈၉)<br /> ''သူ့ကျွန်မခံပြီ'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၉၇)<br /> '' ဆန်ရေ (ဒါရိုက်တာဆု, ၂၀၀၂)''<br />''ဆဌဂံ'' (ဒါရိုက်တာဆုနှင့် ဇာတ်ညွှန်းဆု, ၂၀၀၆) }} '''ကြည်စိုးထွန်း''' (၁၉၄၅ ဒီဇင်ဘာ ၉ ဖွား - ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] ငါးဆုရရှိထားပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် ''မှတ်မှတ်ထင်ထင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်'' အမည်ဖြင့် ရှေးကာလမှစ၍ ခေတ်သစ်ကာလအထိ ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို တင်ဆက်ခဲ့သောသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ==ဘဝအကျဉ်း== ကြည်စိုးထွန်းကို ၁၉၄၅ တွင် ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တို့တွင် [[ဘူမိဗေဒ|ဘူမိဗေဒဘာသာ]]ရပ်ကို ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ ၌ ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Kyi Soe Tun|url=https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun|work=International Film Festival Rotterdam (IFFR)|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182850/https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun}}</ref> ပထမဆုံးစတင်ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၈၀ တွင် ထွက်ရှိသော ''ချမ်းမြေ့ပါစေ'' ဖြစ်၍ <ref name="Festival">{{cite web|title=U Kyi Soe Tun|url=http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|work=International Film Heritage Festival|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182846/http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|url-status=dead}}</ref> အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့ကာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများစွာလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၇ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]]တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Festival"/> ထို့နောက်ပိုင်းတွင် "အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=အကယ်ဒမီမှာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ မထားဖို့ ဒါရိုက်တာ ကြည်စိုးထွန်း ပြော|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2019/03/25/187505.html|author=ချစ်ပိုး|date=25 March 2019|work=The Irrawaddy}}</ref> မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကနှင့်ပတ်သက်၍ ဗဟုသုတစုံလင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် အသံတိတ်ခေတ်မှစ၍ ခေတ်သစ်ပိုင်းအထိ ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ၊ သရုပ်ဆောင်များ၊ ဒါရိုက်တာများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း အစီအစဉ်များကိုလည်း ၂၀၀၉ မှစ၍ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ၌ ကြည်စိုးထွန်း၏ ''မောင်ကျောက်ခဲနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ'' စာအုပ်သည် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု ချီးမြှင့်ခံရ​ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes">{{cite web|title=Pressing questions with director Kyi Soe Tun|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html|author=Zon Pann Pwint|date=12 May 2014|work=[[Myanmar Times]]|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182844/https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html}}</ref> ၂၀၁၁ တွင် အစာအိမ်ကင်စာခံစားရ၍ စင်္ကာပူနိုင်ငံ၌ ဆေးကုသမှု ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၂ တွင် ဒေါ်သီတာလင်းတည်ထောင်သော Laurel Art Academy သို့ ပူးပေါင်းခဲ့၏ ။ ==ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်များ== ကြည်စိုးထွန်း၏ ထင်ရှားသောဇာတ်ကားအချို့မှာ:<ref name="Festival"/> * ဒိုး (၁၉၈၉) - (ဒါရိုက်တာဆု) * စုန်ရေ (၁၉၉၀) * မသုဓမ္မစာရီ (၁၉၉၄) * သူ့ကျွန်မခံပြီ (၁၉၉၇) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ဆန်ရေ (၂၀၀၂) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ပေးဆပ်သူတို့နှလုံးသား (၂၀၀၄) * ဆဌဂံ (၂၀၀၅) - (ဒါရိုက်တာဆု၊ ဇာတ်ညွှန်းဆု) * ချစ်ခြင်းငယ်ပြိုင် (၂၀၀၅) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၄၅|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] o8xyb2plngy0layxo7f72ssjrskjnn5 1029887 1029886 2026-05-06T08:33:44Z Zinmin2004 142334 1029887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = || | honorific_prefix = စည်သူ | name = ကြည်စိုးထွန်း | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1945|12|9|df=y}} | birth_place = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုခရိုင် တန့်ဆည်မြို့ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = | yearsactive = ၁၉၇၇ – လက်ရှိ | spouse = | partner = | children = | parents = ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှ | influences = | influenced = | website = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = ''ဒိုး'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၈၉)<br /> ''သူ့ကျွန်မခံပြီ'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၉၇)<br /> '' ဆန်ရေ (ဒါရိုက်တာဆု, ၂၀၀၂)''<br />''ဆဌဂံ'' (ဒါရိုက်တာဆုနှင့် ဇာတ်ညွှန်းဆု, ၂၀၀၆) ရုပ်ရှင်တသက်တာဆု(၂၀၂၅) }} '''ကြည်စိုးထွန်း''' (၁၉၄၅ ဒီဇင်ဘာ ၉ ဖွား - ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] ငါးဆုရရှိထားပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် ''မှတ်မှတ်ထင်ထင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်'' အမည်ဖြင့် ရှေးကာလမှစ၍ ခေတ်သစ်ကာလအထိ ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို တင်ဆက်ခဲ့သောသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ==ဘဝအကျဉ်း== ကြည်စိုးထွန်းကို ၁၉၄၅ တွင် ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တို့တွင် [[ဘူမိဗေဒ|ဘူမိဗေဒဘာသာ]]ရပ်ကို ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ ၌ ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Kyi Soe Tun|url=https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun|work=International Film Festival Rotterdam (IFFR)|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182850/https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun}}</ref> ပထမဆုံးစတင်ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၈၀ တွင် ထွက်ရှိသော ''ချမ်းမြေ့ပါစေ'' ဖြစ်၍ <ref name="Festival">{{cite web|title=U Kyi Soe Tun|url=http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|work=International Film Heritage Festival|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182846/http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|url-status=dead}}</ref> အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့ကာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများစွာလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၇ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]]တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Festival"/> ထို့နောက်ပိုင်းတွင် "အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=အကယ်ဒမီမှာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ မထားဖို့ ဒါရိုက်တာ ကြည်စိုးထွန်း ပြော|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2019/03/25/187505.html|author=ချစ်ပိုး|date=25 March 2019|work=The Irrawaddy}}</ref> မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကနှင့်ပတ်သက်၍ ဗဟုသုတစုံလင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် အသံတိတ်ခေတ်မှစ၍ ခေတ်သစ်ပိုင်းအထိ ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ၊ သရုပ်ဆောင်များ၊ ဒါရိုက်တာများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း အစီအစဉ်များကိုလည်း ၂၀၀၉ မှစ၍ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ၌ ကြည်စိုးထွန်း၏ ''မောင်ကျောက်ခဲနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ'' စာအုပ်သည် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု ချီးမြှင့်ခံရ​ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes">{{cite web|title=Pressing questions with director Kyi Soe Tun|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html|author=Zon Pann Pwint|date=12 May 2014|work=[[Myanmar Times]]|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182844/https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html}}</ref> ၂၀၁၁ တွင် အစာအိမ်ကင်စာခံစားရ၍ စင်္ကာပူနိုင်ငံ၌ ဆေးကုသမှု ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၂ တွင် ဒေါ်သီတာလင်းတည်ထောင်သော Laurel Art Academy သို့ ပူးပေါင်းခဲ့၏ ။ ==ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်များ== ကြည်စိုးထွန်း၏ ထင်ရှားသောဇာတ်ကားအချို့မှာ:<ref name="Festival"/> * ဒိုး (၁၉၈၉) - (ဒါရိုက်တာဆု) * စုန်ရေ (၁၉၉၀) * မသုဓမ္မစာရီ (၁၉၉၄) * သူ့ကျွန်မခံပြီ (၁၉၉၇) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ဆန်ရေ (၂၀၀၂) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ပေးဆပ်သူတို့နှလုံးသား (၂၀၀၄) * ဆဌဂံ (၂၀၀၅) - (ဒါရိုက်တာဆု၊ ဇာတ်ညွှန်းဆု) * ချစ်ခြင်းငယ်ပြိုင် (၂၀၀၅) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၄၅|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] dcz5gwrt8xqehi8vxhjd37qid1lhcdk 1029888 1029887 2026-05-06T08:35:12Z Zinmin2004 142334 1029888 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = || | honorific_prefix = စည်သူ | name = ကြည်စိုးထွန်း | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1945|12|9|df=y}} | birth_place = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုခရိုင် တန့်ဆည်မြို့ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = | yearsactive = ၁၉၇၇ – လက်ရှိ | spouse = | partner = | children = | parents = ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှ | influences = | influenced = | website = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = ''ဒိုး'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၈၉)<br /> ''သူ့ကျွန်မခံပြီ'' (ဒါရိုက်တာဆု, ၁၉၉၇)<br /> '' ဆန်ရေ (ဒါရိုက်တာဆု, ၂၀၀၂)''<br />''ဆဌဂံ'' (ဒါရိုက်တာဆုနှင့် ဇာတ်ညွှန်းဆု, ၂၀၀၆) ရုပ်ရှင်တသက်တာဆု(၂၀၂၅) }} '''ကြည်စိုးထွန်း''' (၁၉၄၅ ဒီဇင်ဘာ ၉ ဖွား - ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] ငါးဆုရရှိထားပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် ''မှတ်မှတ်ထင်ထင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်'' အမည်ဖြင့် ရှေးကာလမှစ၍ ခေတ်သစ်ကာလအထိ ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို တင်ဆက်ခဲ့သောသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ရုပ်ရှင်တသက်တာဆုကိုလည်း ၂၀၂၅ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ==ဘဝအကျဉ်း== ကြည်စိုးထွန်းကို ၁၉၄၅ တွင် ဦးထွန်း၊ ဒေါ်လှတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တို့တွင် [[ဘူမိဗေဒ|ဘူမိဗေဒဘာသာ]]ရပ်ကို ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ ၌ ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Kyi Soe Tun|url=https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun|work=International Film Festival Rotterdam (IFFR)|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182850/https://iffr.com/en/persons/kyi-soe-tun}}</ref> ပထမဆုံးစတင်ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၈၀ တွင် ထွက်ရှိသော ''ချမ်းမြေ့ပါစေ'' ဖြစ်၍ <ref name="Festival">{{cite web|title=U Kyi Soe Tun|url=http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|work=International Film Heritage Festival|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182846/http://2016e.memoryfilmfestival.org/u-kyi-soe-tun/|url-status=dead}}</ref> အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့ကာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများစွာလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၇ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]]တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Festival"/> ထို့နောက်ပိုင်းတွင် "အကယ်ဒမီ အကဲဖြတ် စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ" အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=အကယ်ဒမီမှာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ မထားဖို့ ဒါရိုက်တာ ကြည်စိုးထွန်း ပြော|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2019/03/25/187505.html|author=ချစ်ပိုး|date=25 March 2019|work=The Irrawaddy}}</ref> မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကနှင့်ပတ်သက်၍ ဗဟုသုတစုံလင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် [[MRTV-4]] ရုပ်သံလိုင်းတွင် အသံတိတ်ခေတ်မှစ၍ ခေတ်သစ်ပိုင်းအထိ ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ၊ သရုပ်ဆောင်များ၊ ဒါရိုက်တာများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း အစီအစဉ်များကိုလည်း ၂၀၀၉ မှစ၍ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ၌ ကြည်စိုးထွန်း၏ ''မောင်ကျောက်ခဲနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ'' စာအုပ်သည် ဆရာဝန်တင်ရွှေဆု ချီးမြှင့်ခံရ​ခဲ့သည်။<ref name="mmtimes">{{cite web|title=Pressing questions with director Kyi Soe Tun|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html|author=Zon Pann Pwint|date=12 May 2014|work=[[Myanmar Times]]|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826182844/https://www.mmtimes.com/lifestyle/10319-pressing-questions-with-director-kyi-soe-tun.html}}</ref> ၂၀၁၁ တွင် အစာအိမ်ကင်စာခံစားရ၍ စင်္ကာပူနိုင်ငံ၌ ဆေးကုသမှု ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၂ တွင် ဒေါ်သီတာလင်းတည်ထောင်သော Laurel Art Academy သို့ ပူးပေါင်းခဲ့၏ ။ ==ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်များ== ကြည်စိုးထွန်း၏ ထင်ရှားသောဇာတ်ကားအချို့မှာ:<ref name="Festival"/> * ဒိုး (၁၉၈၉) - (ဒါရိုက်တာဆု) * စုန်ရေ (၁၉၉၀) * မသုဓမ္မစာရီ (၁၉၉၄) * သူ့ကျွန်မခံပြီ (၁၉၉၇) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ဆန်ရေ (၂၀၀၂) - (ဒါရိုက်တာဆု) * ပေးဆပ်သူတို့နှလုံးသား (၂၀၀၄) * ဆဌဂံ (၂၀၀၅) - (ဒါရိုက်တာဆု၊ ဇာတ်ညွှန်းဆု) * ချစ်ခြင်းငယ်ပြိုင် (၂၀၀၅) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၄၅|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] eghzh956g7hrvrvdxxkeck6m0p0hwyp 0 245355 1029720 944557 2026-05-05T12:28:32Z Zawzawaungthwin 100038 [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 944557 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ထန်တလန်တိုက်ပွဲ | width = | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ – ဖြစ်ပွားနေဆဲ | place = [[ထန်တလန်မြို့]]၊ ချင်းပြည်နယ် | coordinates = {{coord|22|41|57|N|93|25|41|E|region:MM|display=inline,title}} | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = တိုက်ခိုက်နေဆဲ * ထန်တလန်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း CNA/CDF ဆို * ၂၀၂၃ တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ တပ်စွဲထားဆဲဖြစ်ကာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားနေဆဲ | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{armed forces|MYA}} ** [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]<br/>{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] | commander1 = စောရဲမှူးအောင်<br/>ဟိန်းမြတ်စိုး<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/pows-reveal-names-of-junta-captains-who-reduced-chin-town-of-10000-to-ashes.html POWs Reveal Names of Junta Captains Who Reduced Chin Town of 10,000 to Ashes], 13 February 2023</ref> | commander2 = မသိရှိရ | units1 = [[တပ်မတော်]] * ခမရ ၂၆၉<ref name="th"/> [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = CDF-ထန်တလန် | strength1 = | strength2 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ထန်တလန်တိုက်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ထန်တလန်မြို့|ထန်တလန်]]မြို့ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|မြန်မာစစ်တပ်]] နှင့် ဒေသခံ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တော်လှန်ရေးသမားများကြား ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားနေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ တိုက်ပွဲကြောင့် မြို့တွင်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name="symbol">{{Cite web |date=2022-11-09 |title=How Myanmar’s Thantlang Township Became a Symbol of Resistance |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |access-date=2023-03-23 |website=Time |language=en |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}</ref> ထန်တလန်မြို့နယ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် စစ်အစိုးရက ကြိုးပမ်းနေသဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်လျက်ရှိသည်။<ref name="peacemonitor">[https://mmpeacemonitor.org/319845/nearly-30-junta-soldiers-killed-in-battle-in-timit-river-plain-between-hakha-thantlang/ Nearly 30 junta soldiers killed in battle in Timit river plain between Hakha-Thantlang], 5 June 2023</ref> == နောက်ခံ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ]] အများအပြားကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများကို စစ်အစိုးရက နှိမ်နင်းခဲ့ရာ ဒေသခံအများအပြားက လက်နက်များကိုင်ဆောင်ကာ ချင်းပြည်နယ်မှ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက စတင် ခုခံခဲ့ကြသည်။ စစ်တပ်က အရပ်သားများအား သေနတ်နှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ပြီး မြို့အား အကြိမ်ပေါင်းများစွာ မီးရှို့ခဲ့ခြင်းကြောင့် အဆောက်အဦပေါင်း ထောင်ချီကာ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် မြို့နယ်တွင် နယ်မြေစိုးမိုးမှု စတင်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="news">{{cite news |title=The Military Tried to Burn Thantlang Down: How a Myanmar Township Defied the Odds to Become a Resistance Stronghold |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |date=9 November 2022 |last=Fishbein |first=Emily |work=Time |accessdate=23 June 2023 |archivedate=17 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}</ref> == တိုက်ပွဲ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ထန်တလန်မြို့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF]] - ထန်တလန်မှ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၃၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်အစိုးရတပ်များက ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ တစ်လအကြာတွင် ၎င်းတို့သည် ဘုရားကျောင်းနှစ်ကျောင်းနှင့် အိမ်ခြေ ၁၆၄ လုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref name="rfa">{{cite news |title=Once-bustling town of Thantlang reduced to rubble by Myanmar’s junta |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/thantlang-03312023162932.html| date=31 March 2023 |work=RFA |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/new-fighting-breaks-out-in-chin-states-thantlang/|title=New fighting breaks out in Chin State’s Thantlang|date=28 September 2021 |work=Myanmar Now |language=en}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ချင်းတပ်များသည် [[ထန်တလန်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာ ၈၈ ရွာအနက်မှ ၅၁ ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="news"/> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က ထန်တလန် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref name="rfa"/> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်သားနှစ်ဦးနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲအရာရှိ]] လေးဦးအား ချင်းတပ်ဖွဲ့က လက်နက်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထန်တလန်မြို့၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-capture-six-including-an-army-lieutenant-in-thantlang-ambush/|title=Chin resistance forces capture six, including an army lieutenant, in Thantlang ambush|date= 2 February 2023|work=Myanmar Now |language=en}}</ref> တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် ထောင်နှင့်ချီသော ဒေသခံများက နေရပ်ကို စွန့်ခွာသွားစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-09-23|title=Thousands flee Thantlang, Chin State after clashes with junta troops|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/thousands-flee-thantlang-chin-state-after-clashes-with-junta-troops/|access-date=2021-11-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ထန်တလန်မြို့ခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တွင်းမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကာ ကျေးလက်ဒေသနှင့် အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]တွင် ခိုလှုံနေခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-10-30|title=Army shelling in Myanmar blamed for setting 160 homes ablaze|url=https://apnews.com/article/religion-myanmar-aung-san-suu-kyi-77ebb5eccc8b09d6e77975f6601cbbde|access-date=2021-11-02|website=AP NEWS|language=en}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထန်တလန်မြို့၏ နေရာအများအပြား မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref name="symbol"/> တိုက်ပွဲများကြောင့် ထန်တလန်မြို့တွင် မြို့ခံပြည်သူလူထုမရှိတော့ဘဲ စစ်ကောင်စီတပ်သားများသာ ကျန်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။ == တကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ == === ၂၀၂၃ ခုနှစ် === ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် CNA/CNDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ထန်တလန်ရဲစခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၂ နာရီတွင် ရဲစခန်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ရာ ရဲအရာရှိလေးဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ချင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ကျဆုံးကာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရိုင်ဖယ်သေနတ် အလက် ၄၀ အပါအဝင် လက်ပစ်ဗုံးများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ဒရုန်းဖျက်လက်နက်များ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-groups-capture-police-station-thangtlang-town-chin-state|title=Chin resistance groups capture police station in Thangtlang town, Chin State|date=13 February 2023|work=BNI Online|language=en}}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် တပ်မတော်သည် [[ခလရ (၂၆၉)|ခမရ ၂၆၉]] တပ်စွဲထားသည့် မြို့အနီးရှိ စစ်တပ်ကုန်းကိုသာ ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="th">{{cite news|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-02102023163418.html|title=Ethnic Chin rebels dispute junta claim of martial law in one key township|date=10 February 2023|work=RFA|language=en}}</ref> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရက ထန်တလန်မြို့အနီးရှိ [[ခွာဘုံ (က)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|ခွါဘုံကျေးရွာ]]ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ရှစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="rfa" /> မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရ စစ်သား ၁၅၀ ခန့်သည် ထန်တလန်အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဟားခါးမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး ချင်းတပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံကာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇ ဦး ကျဆုံးခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ၁၂ ဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="peacemonitor" /> ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရတပ်များက ဟားခါးမြို့နယ်၊ လုံခါရှိ တော်လှန်ရေးစခန်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကြောင်းတစ်ခုရှိနေပြီး အခြားစစ်ကြောင်းတစ်ခုမှာ ဆက်လက်ချဉ်းကပ်လာနေကြောင်း သိရသည်။<ref>[https://twitter.com/TheChindwin/status/1668766457684180992 The junta army reportedly killed two comrades of the Chinland Defense Force - Hakha (CDF - Hakha) and the Chin National Army (CNA) at a base camp near Lungkhar village in Hakha township of Chin state, Myanmar, on Monday], Chindwin News Agency</ref> တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း တော်လှန်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် သီးမစ်တောင်ကြား၌ တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ၅၀ ကျော် သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ ချင်းတပ်ဖက်မှ ၁၂ ဦး ကျဆုံးပြီး ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-seize-resistance-camp-in-ambush-in-chin-state.html|title=Myanmar Junta Troops Seize Resistance Camp in Ambush in Chin State|date=14 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en}}</ref> === ၂၀၂၄ ခုနှစ် === ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းပြည်အစိုးရ]]ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် [[ထန်တလန်မြို့]]ပေါ်ရှိ CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ မွန်းလွဲ ၁ နာရီ ၁၅ မိနစ်မှစ၍ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ၂ နာရီဝန်းကျင်တွင် စခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သားအလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ "Tilim Operation-4" အမည်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း Auto တောင်စခန်း ၃ ခု၊ ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများနှင့် မြို့တွင်းရှိ Lai Villa တည်းခိုခန်းစခန်းတို့ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူက ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250531035113/https://yktnews.com/2024/10/186803/|archivedate=31 May 2025|title=ထန်တလန်မြို့ပေါ် CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး စစ်သား အလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိ|url=https://yktnews.com/2024/10/186803/|publisher=Khit Thit Media|date=October 7, 2024|accessdate=31 May 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] bac42bnpifse53tpwty0x51p4b36m6h 1029722 1029720 2026-05-05T12:31:07Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029722 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ထန်တလန်တိုက်ပွဲ | width = | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ – ဖြစ်ပွားနေဆဲ | place = [[ထန်တလန်မြို့]]၊ ချင်းပြည်နယ် | coordinates = {{coord|22|41|57|N|93|25|41|E|region:MM|display=inline,title}} | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = တိုက်ခိုက်နေဆဲ * ထန်တလန်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း CNA/CDF ဆို * ၂၀၂၃ တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ တပ်စွဲထားဆဲဖြစ်ကာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားနေဆဲ | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{armed forces|MYA}} ** [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]<br/>{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] | commander1 = စောရဲမှူးအောင်<br/>ဟိန်းမြတ်စိုး<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/pows-reveal-names-of-junta-captains-who-reduced-chin-town-of-10000-to-ashes.html POWs Reveal Names of Junta Captains Who Reduced Chin Town of 10,000 to Ashes], 13 February 2023</ref> | commander2 = မသိရှိရ | units1 = [[တပ်မတော်]] * ခမရ ၂၆၉<ref name="th"/> [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = CDF-ထန်တလန် | strength1 = | strength2 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ထန်တလန်တိုက်ပွဲ''' ဆိုသည်မှာ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ထန်တလန်မြို့|ထန်တလန်]]မြို့ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|မြန်မာစစ်တပ်]] နှင့် ဒေသခံ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တော်လှန်ရေးသမားများကြား ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားနေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ တိုက်ပွဲကြောင့် မြို့တွင်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name="symbol">{{Cite web |date=2022-11-09 |title=How Myanmar’s Thantlang Township Became a Symbol of Resistance |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |access-date=2023-03-23 |website=Time |language=en |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}</ref> ထန်တလန်မြို့နယ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် စစ်အစိုးရက ကြိုးပမ်းနေသဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်လျက်ရှိသည်။<ref name="peacemonitor">[https://mmpeacemonitor.org/319845/nearly-30-junta-soldiers-killed-in-battle-in-timit-river-plain-between-hakha-thantlang/ Nearly 30 junta soldiers killed in battle in Timit river plain between Hakha-Thantlang], 5 June 2023</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-10-14 |title=ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲမှာ CDF-ထန်တလန် စစ်ဦးစီးချုပ် ကျဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c05gqg79edjo |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ခံ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ]] အများအပြားကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများကို စစ်အစိုးရက နှိမ်နင်းခဲ့ရာ ဒေသခံအများအပြားက လက်နက်များကိုင်ဆောင်ကာ ချင်းပြည်နယ်မှ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက စတင် ခုခံခဲ့ကြသည်။ စစ်တပ်က အရပ်သားများအား သေနတ်နှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ပြီး မြို့အား အကြိမ်ပေါင်းများစွာ မီးရှို့ခဲ့ခြင်းကြောင့် အဆောက်အဦပေါင်း ထောင်ချီကာ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် မြို့နယ်တွင် နယ်မြေစိုးမိုးမှု စတင်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="news">{{cite news |title=The Military Tried to Burn Thantlang Down: How a Myanmar Township Defied the Odds to Become a Resistance Stronghold |url=https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ |date=9 November 2022 |last=Fishbein |first=Emily |work=Time |accessdate=23 June 2023 |archivedate=17 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217213857/https://time.com/6230340/myanmar-military-resistance-thantlang/ }}</ref> == တိုက်ပွဲ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ထန်တလန်မြို့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF]] - ထန်တလန်မှ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၃၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်အစိုးရတပ်များက ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ တစ်လအကြာတွင် ၎င်းတို့သည် ဘုရားကျောင်းနှစ်ကျောင်းနှင့် အိမ်ခြေ ၁၆၄ လုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref name="rfa">{{cite news |title=Once-bustling town of Thantlang reduced to rubble by Myanmar’s junta |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/thantlang-03312023162932.html| date=31 March 2023 |work=RFA |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/new-fighting-breaks-out-in-chin-states-thantlang/|title=New fighting breaks out in Chin State’s Thantlang|date=28 September 2021 |work=Myanmar Now |language=en}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ချင်းတပ်များသည် [[ထန်တလန်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာ ၈၈ ရွာအနက်မှ ၅၁ ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="news"/> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က ထန်တလန် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref name="rfa"/> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်သားနှစ်ဦးနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲအရာရှိ]] လေးဦးအား ချင်းတပ်ဖွဲ့က လက်နက်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထန်တလန်မြို့၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-capture-six-including-an-army-lieutenant-in-thantlang-ambush/|title=Chin resistance forces capture six, including an army lieutenant, in Thantlang ambush|date= 2 February 2023|work=Myanmar Now |language=en}}</ref> တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် ထောင်နှင့်ချီသော ဒေသခံများက နေရပ်ကို စွန့်ခွာသွားစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-09-23|title=Thousands flee Thantlang, Chin State after clashes with junta troops|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/thousands-flee-thantlang-chin-state-after-clashes-with-junta-troops/|access-date=2021-11-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ထန်တလန်မြို့ခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တွင်းမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကာ ကျေးလက်ဒေသနှင့် အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]တွင် ခိုလှုံနေခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-10-30|title=Army shelling in Myanmar blamed for setting 160 homes ablaze|url=https://apnews.com/article/religion-myanmar-aung-san-suu-kyi-77ebb5eccc8b09d6e77975f6601cbbde|access-date=2021-11-02|website=AP NEWS|language=en}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထန်တလန်မြို့၏ နေရာအများအပြား မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref name="symbol"/> တိုက်ပွဲများကြောင့် ထန်တလန်မြို့တွင် မြို့ခံပြည်သူလူထုမရှိတော့ဘဲ စစ်ကောင်စီတပ်သားများသာ ကျန်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။ == တကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ == === ၂၀၂၃ ခုနှစ် === ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် CNA/CNDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ထန်တလန်ရဲစခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၂ နာရီတွင် ရဲစခန်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ရာ ရဲအရာရှိလေးဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ချင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ကျဆုံးကာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရိုင်ဖယ်သေနတ် အလက် ၄၀ အပါအဝင် လက်ပစ်ဗုံးများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ဒရုန်းဖျက်လက်နက်များ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-groups-capture-police-station-thangtlang-town-chin-state|title=Chin resistance groups capture police station in Thangtlang town, Chin State|date=13 February 2023|work=BNI Online|language=en}}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် တပ်မတော်သည် [[ခလရ (၂၆၉)|ခမရ ၂၆၉]] တပ်စွဲထားသည့် မြို့အနီးရှိ စစ်တပ်ကုန်းကိုသာ ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="th">{{cite news|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-02102023163418.html|title=Ethnic Chin rebels dispute junta claim of martial law in one key township|date=10 February 2023|work=RFA|language=en}}</ref> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရက ထန်တလန်မြို့အနီးရှိ [[ခွာဘုံ (က)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|ခွါဘုံကျေးရွာ]]ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ရှစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="rfa" /> မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရ စစ်သား ၁၅၀ ခန့်သည် ထန်တလန်အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဟားခါးမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး ချင်းတပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံကာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇ ဦး ကျဆုံးခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ၁၂ ဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="peacemonitor" /> ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရတပ်များက ဟားခါးမြို့နယ်၊ လုံခါရှိ တော်လှန်ရေးစခန်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကြောင်းတစ်ခုရှိနေပြီး အခြားစစ်ကြောင်းတစ်ခုမှာ ဆက်လက်ချဉ်းကပ်လာနေကြောင်း သိရသည်။<ref>[https://twitter.com/TheChindwin/status/1668766457684180992 The junta army reportedly killed two comrades of the Chinland Defense Force - Hakha (CDF - Hakha) and the Chin National Army (CNA) at a base camp near Lungkhar village in Hakha township of Chin state, Myanmar, on Monday], Chindwin News Agency</ref> တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း တော်လှန်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် သီးမစ်တောင်ကြား၌ တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ၅၀ ကျော် သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ ချင်းတပ်ဖက်မှ ၁၂ ဦး ကျဆုံးပြီး ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-seize-resistance-camp-in-ambush-in-chin-state.html|title=Myanmar Junta Troops Seize Resistance Camp in Ambush in Chin State|date=14 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en}}</ref> === ၂၀၂၄ ခုနှစ် === ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းပြည်အစိုးရ]]ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် [[ထန်တလန်မြို့]]ပေါ်ရှိ CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ မွန်းလွဲ ၁ နာရီ ၁၅ မိနစ်မှစ၍ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ၂ နာရီဝန်းကျင်တွင် စခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သားအလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ "Tilim Operation-4" အမည်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း Auto တောင်စခန်း ၃ ခု၊ ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများနှင့် မြို့တွင်းရှိ Lai Villa တည်းခိုခန်းစခန်းတို့ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း CDF ထန်တလန်မှ တာဝန်ရှိသူက ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250531035113/https://yktnews.com/2024/10/186803/|archivedate=31 May 2025|title=ထန်တလန်မြို့ပေါ် CB ဘဏ်၌ တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး စစ်သား အလောင်းများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိ|url=https://yktnews.com/2024/10/186803/|publisher=Khit Thit Media|date=October 7, 2024|accessdate=31 May 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] bo85wxch7x5nxs9lvjdmh4ddc00naqo 0 247523 1029737 877639 2026-05-05T12:50:01Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029737 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = ဖေဖော်ဝါရီ – ၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ | place = [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]၊ ကယားပြည်နယ် | coordinates = {{coord|18.641423|N|97.654519|E|type:event|display=inline}} | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = * မယ်စဲ့ရှိ တပ်မတော် စစ်စခန်းများကို တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ သိမ်းပိုက် * မြို့ပေါ် ခြောက်ကပ်သွား | result = တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အနိုင်ရ | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = {{flagicon image|KNDF Flag.jpg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]<ref name="ir"/><br/>{{flagicon image|Flag of the Karenni National Progressive Party.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]<ref name="ir"/><br/>{{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]<br/>{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<ref name="mn1"/><br/>Progressive Karenni People's Force<ref name="mpa" /><br/>{{flagicon image|Flag of the KNLA.svg}} [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]<ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-bombards-villages-in-southeast-and-is-intercepted-by-resistance-near-thai-border/ |title=Myanmar regime bombards villages in southeast and is intercepted by resistance near Thai border |date=21 February 2023 |author=Esther J |language=en |work=Myanmar NOW}}</ref> | commander1 = | commander2 = Colonel Phone Naing<ref name="th"/> | units1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} ** ခမရ ၁၃၅<ref name="mn2" /> ** ခမရ ၄၃၀<ref name="mn1"/> * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]<ref name="mn1"/> | units2 = {{flagicon image|Flag of the Karenni National Progressive Party.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ|KNPP]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]<ref name="mn2" /> * ကရင်နီ ကွန်မန်ဒိုတပ်ဖွဲ့<ref name="mn2" /> | strength1 = စစ်သား ၁၀ ဦး<ref name="mn1"/><br/>ရဲအရာရှိ ၁၀ ဦး<ref name="ir"/> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = ၄,၀၀၀ ကျော် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေး<ref name="mpa">[https://web.archive.org/web/20230616085251/https://mpapress.com/en/news/23285/ Due to the intense fighting, Mese locals have to flee to Thailand], 14 June 2023</ref> | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]အား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ပထမနှစ်ဝက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲသည် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|၂၀၂၁ မြန်မာ ပြည်တွင်းစစ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ကရင်နီ]] [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]]က တပ်သား ၃၀ ပါ စစ်ကြောင်းတစ်ခုဖြင့် [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တပ်မတော် စစ်သား ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရမိကာ ၁၀ ဦးမှ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref name="mn2">[https://web.archive.org/web/20230417182804/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-bombards-villages-in-southeast-and-is-intercepted-by-resistance-near-thai-border/ Myanmar regime bombards villages in southeast and is intercepted by resistance near Thai border], 21 February 2023</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလနှောင်းပိုင်းတွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]တပ်သားများက မယ်စဲ့ရှိ အခြေစိုက်စခန်းများသို့ ရိက္ခာပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/karenni-states-eastern-demoso-township-under-siege-by-military/ Karenni State’s eastern Demoso Township under siege by military], 23 May 2023</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့၊ မနက် ၅ နာရီခန့်တွင် မယ်စဲ့ရဲစခန်းနှင့် အနီးနားရှိ စစ်စခန်းများကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် မြို့တွင်းသို့ ဆက်လက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရဲတပ်သား ၁၀ ဦးခန့်ရှိသည့် မြို့နယ်ရဲစခန်းကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir">[https://web.archive.org/web/20230616085249/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-seize-myanmar-military-outposts-police-station-near-thai-border.html Resistance Groups Seize Myanmar Military Outposts, Police Station Near Thai Border], 14 June 2023</ref> [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှရွာ]]အနီးရှိ စခန်းတွင် ၁၂၀ မမ လက်နက်ကြီးနှစ်လက်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ အခြားစခန်းနှစ်ခုမှာ မိုင်လနွယ်ရွာအနီးနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မိုင်တိုင် ၁၄ အနီးတွင် ဖြစ်သည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNDF) ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၏ အဆိုအရ ရိုင်ဖယ်လက်နက် ၄၀ ခန့် သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။ မြို့နယ်ရဲစခန်းမှူးမှာ တိုက်ပွဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mn1">[https://web.archive.org/web/20230617050516/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-seize-weapons-in-coordinated-attacks-on-junta-targets-in-eastern-karenni-state/ Resistance forces seize weapons in coordinated attacks on junta targets in eastern Karenni State], 15 June 2023</ref> စစ်ကောင်စီမှ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်နှင့် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ မနက် ၁ နာရီခန့်တွင် လေကြောင်းပစ်ခတ်မှု ခြောက်ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မယ်စဲ့နှင့် အနီးနားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်သည် ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များမှ မြို့တွင်းမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သော်လည်း တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်တပ်စွဲထားဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="mn1"/><ref name="ir"/> [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]၏ တပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့သည် ယခင်က စစ်ကောင်စီ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သော်လည်း မယ်စဲ့တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီအား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-border-guard-forces-defect-to-join-fight-against-myanmar-military.html Kayah Border Guard Forces Defect to Join Fight Against Myanmar Military], 21 June 2023</ref> တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးရမိထားသော စစ်ကောင်စီတပ်သား ခုနစ်ဦးမှာ ထိုင်းနိုင်ငံဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့အထိ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="th">[https://www.bnionline.net/en/news/seven-junta-soldiers-take-refuge-thailand Seven Junta soldiers take refuge in Thailand], 19 June 2023</ref> ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မယ်စဲ့မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် [[ဒီးမော့ဆိုမြို့|ဒီးမော့ဆို]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရာပေါင်းများစွာကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>[https://transbordernews.in.th/home/?p=34158 Myanmar junta reportedly sends hundreds of reinforcements in Karenni state, bordering Mae Hong Son. More refugees expected], 18 June 2023<</ref> ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီတပ်များအား မယ်စဲ့မြို့နယ်အတွင်းရှိ အခြားစစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/karenni-joint-forces-capture-another-junta-camp-mese-township Karenni Joint Forces Capture Another Junta Camp in Mese Township], 23 June 2023</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] {{Myanmar-stub}} am7jxxj4u4lbwowssragsig5ajclfgr 1029738 1029737 2026-05-05T12:50:24Z Zawzawaungthwin 100038 [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029737 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = ဖေဖော်ဝါရီ – ၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ | place = [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]၊ ကယားပြည်နယ် | coordinates = {{coord|18.641423|N|97.654519|E|type:event|display=inline}} | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = * မယ်စဲ့ရှိ တပ်မတော် စစ်စခန်းများကို တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ သိမ်းပိုက် * မြို့ပေါ် ခြောက်ကပ်သွား | result = တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အနိုင်ရ | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = {{flagicon image|KNDF Flag.jpg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]<ref name="ir"/><br/>{{flagicon image|Flag of the Karenni National Progressive Party.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]<ref name="ir"/><br/>{{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]<br/>{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<ref name="mn1"/><br/>Progressive Karenni People's Force<ref name="mpa" /><br/>{{flagicon image|Flag of the KNLA.svg}} [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]<ref>{{cite news |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-bombards-villages-in-southeast-and-is-intercepted-by-resistance-near-thai-border/ |title=Myanmar regime bombards villages in southeast and is intercepted by resistance near Thai border |date=21 February 2023 |author=Esther J |language=en |work=Myanmar NOW}}</ref> | commander1 = | commander2 = Colonel Phone Naing<ref name="th"/> | units1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} ** ခမရ ၁၃၅<ref name="mn2" /> ** ခမရ ၄၃၀<ref name="mn1"/> * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]<ref name="mn1"/> | units2 = {{flagicon image|Flag of the Karenni National Progressive Party.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ|KNPP]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]<ref name="mn2" /> * ကရင်နီ ကွန်မန်ဒိုတပ်ဖွဲ့<ref name="mn2" /> | strength1 = စစ်သား ၁၀ ဦး<ref name="mn1"/><br/>ရဲအရာရှိ ၁၀ ဦး<ref name="ir"/> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = ၄,၀၀၀ ကျော် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေး<ref name="mpa">[https://web.archive.org/web/20230616085251/https://mpapress.com/en/news/23285/ Due to the intense fighting, Mese locals have to flee to Thailand], 14 June 2023</ref> | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]အား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ပထမနှစ်ဝက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲသည် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|၂၀၂၁ မြန်မာ ပြည်တွင်းစစ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ကရင်နီ]] [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]]က တပ်သား ၃၀ ပါ စစ်ကြောင်းတစ်ခုဖြင့် [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တပ်မတော် စစ်သား ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရမိကာ ၁၀ ဦးမှ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref name="mn2">[https://web.archive.org/web/20230417182804/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-bombards-villages-in-southeast-and-is-intercepted-by-resistance-near-thai-border/ Myanmar regime bombards villages in southeast and is intercepted by resistance near Thai border], 21 February 2023</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလနှောင်းပိုင်းတွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]တပ်သားများက မယ်စဲ့ရှိ အခြေစိုက်စခန်းများသို့ ရိက္ခာပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/karenni-states-eastern-demoso-township-under-siege-by-military/ Karenni State’s eastern Demoso Township under siege by military], 23 May 2023</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့၊ မနက် ၅ နာရီခန့်တွင် မယ်စဲ့ရဲစခန်းနှင့် အနီးနားရှိ စစ်စခန်းများကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် မြို့တွင်းသို့ ဆက်လက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရဲတပ်သား ၁၀ ဦးခန့်ရှိသည့် မြို့နယ်ရဲစခန်းကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir">[https://web.archive.org/web/20230616085249/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-seize-myanmar-military-outposts-police-station-near-thai-border.html Resistance Groups Seize Myanmar Military Outposts, Police Station Near Thai Border], 14 June 2023</ref> [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှရွာ]]အနီးရှိ စခန်းတွင် ၁၂၀ မမ လက်နက်ကြီးနှစ်လက်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ အခြားစခန်းနှစ်ခုမှာ မိုင်လနွယ်ရွာအနီးနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မိုင်တိုင် ၁၄ အနီးတွင် ဖြစ်သည်။ [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNDF) ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၏ အဆိုအရ ရိုင်ဖယ်လက်နက် ၄၀ ခန့် သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။ မြို့နယ်ရဲစခန်းမှူးမှာ တိုက်ပွဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mn1">[https://web.archive.org/web/20230617050516/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-seize-weapons-in-coordinated-attacks-on-junta-targets-in-eastern-karenni-state/ Resistance forces seize weapons in coordinated attacks on junta targets in eastern Karenni State], 15 June 2023</ref> စစ်ကောင်စီမှ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်နှင့် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ မနက် ၁ နာရီခန့်တွင် လေကြောင်းပစ်ခတ်မှု ခြောက်ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မယ်စဲ့နှင့် အနီးနားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်သည် ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များမှ မြို့တွင်းမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သော်လည်း တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်တပ်စွဲထားဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="mn1"/><ref name="ir"/> [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]၏ တပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့သည် ယခင်က စစ်ကောင်စီ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သော်လည်း မယ်စဲ့တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီအား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-border-guard-forces-defect-to-join-fight-against-myanmar-military.html Kayah Border Guard Forces Defect to Join Fight Against Myanmar Military], 21 June 2023</ref> တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးရမိထားသော စစ်ကောင်စီတပ်သား ခုနစ်ဦးမှာ ထိုင်းနိုင်ငံဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့အထိ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="th">[https://www.bnionline.net/en/news/seven-junta-soldiers-take-refuge-thailand Seven Junta soldiers take refuge in Thailand], 19 June 2023</ref> ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မယ်စဲ့မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် [[ဒီးမော့ဆိုမြို့|ဒီးမော့ဆို]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရာပေါင်းများစွာကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>[https://transbordernews.in.th/home/?p=34158 Myanmar junta reportedly sends hundreds of reinforcements in Karenni state, bordering Mae Hong Son. More refugees expected], 18 June 2023<</ref> ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီတပ်များအား မယ်စဲ့မြို့နယ်အတွင်းရှိ အခြားစစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/karenni-joint-forces-capture-another-junta-camp-mese-township Karenni Joint Forces Capture Another Junta Camp in Mese Township], 23 June 2023</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] {{Myanmar-stub}} am7jxxj4u4lbwowssragsig5ajclfgr 0 252381 1029902 1016548 2026-05-06T09:48:05Z ~2026-27541-23 142335 new building has established in campus 1029902 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_campus.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာ စိုးစိုးအောင် |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] 6r9rgnvtxkg343oq7y7xu3xvacu4vji 1029903 1029902 2026-05-06T09:53:37Z ~2026-27541-23 142335 အရေးမကြီး 1029903 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာ စိုးစိုးအောင် |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] osh9ho1t3fsf73zj236oe8tq0ay22xc 0 254704 1029708 1028815 2026-05-05T12:05:49Z Zawzawaungthwin 100038 လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ 1029708 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = Operation 1027.svg | caption = ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေပြမြေပုံ (၂၇ အောက်တိုဘာ မတိုင်မီ သိမ်းယူထားမှုများ မပါဝင်ပါ) {{leftlegend|#cae7c4|တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ထားသည်များ}} | date = ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=15|year1=2023|month2=01|day2=05|year2=2024}}) | place = [[လောက်ကိုင်မြို့]]<br>[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]<br>[[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်]] | coordinates = {{Coord|23|41|41|N|98|45|52|E|display=inline,title}} | territory = လောက်ကိုင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာအား MNDAA သိမ်းပိုက် | result = MNDAA အောင်မြင် | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] *{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}} [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်]] [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|military}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} [[ထွန်းထွန်းမြင့်]]<ref name=sazmyanmarnow>{{cite news |title=Struggling to maintain order, junta replaces Kokang leader with brigadier general |url=https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |date=17 November 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=18 November 2023 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |url-status=live}}</ref>{{Surrendered}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live}}</ref>(At Large) }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်တာရွှင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-north-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | units2 = '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]''' * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] | strength1 = ၂၄၀၀ ကျော်<ref name=cas/><ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |access-date=7 January 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |url-status=live }}</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၉၀ ကျော် သေဆုံး<br/>၂၄၇၉ ဦး အညံ့ခံ<ref name=surr2/><ref name=cas/> | casualties2 = မသိရှိရ | casualties3 = အရပ်သား ၈ ဦးကျော် သေဆုံး၊ ၂၅ ဦး ဒဏ်ရာရ<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> | notes = | campaignbox = }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]]ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) မှ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲသည် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး တကျော့ပြန် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |title=Operation 1027 poses rare challenge to Myanmar junta |date=10 November 2023 |access-date=10 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024701/https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |url-status=live}}</ref> လားရှိုး-ချင်းရွှေဟော်လမ်းရှိ အဓိကနယ်စပ်မြို့နှင့် ကိုးကန့်သို့ အဓိကဝင်ပေါက်ဖြစ်သည့် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]ကို ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ပထမနေ့တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=csh>{{cite news |title=Ethnic Alliance Attacks Myanmar Junta Targets Across Northern Shan |agency=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |access-date=27 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20231029065724/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |archive-date=29 October 2023}}</ref> နိုဝင်ဘာလ လဝက်ခန့်တွင် MNDAA သည် [[လောက်ကိုင်မြို့]]ကို ဝိုင်းထားကာ အဓိကကျသည့် ကင်းစခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=begin>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်တောင်ဘက် ဘုရားလေးဆူတောင်ကုန်းအပါအဝင် နယ်မြေအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကြောင့် ဒီဇင်ဘာလလယ်တွင် တိုက်ပွဲများ ခေတ္တ ရပ်နားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးပွဲ မအောင်မြင်သဖြင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ MNDAA သည် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဓိက နယ်စပ်မြို့များနှင့် ဂိတ်များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name=gate>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့ရှိ [[ပယ်ဆောက်ချိန်]] ဦးဆောင်သော [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]နှင့် [[တပ်မတော်]]က MNDAA သို့ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် MNDAA သည် မြို့အများစုကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=most/><ref name=ap-end>{{cite news |title=Armed ethnic alliance in northern Myanmar is said to have seized a city that was a key goal |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/kokang-laukkaing-laukkai-cyberscam-shan-state-6d5c00eb75d8b6f5aa257c3cdfa68970 |work=AP News |date=5 January 2024}}</ref> ကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀၀ ခန့်က ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref name=evac>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |url-status=live }}</ref> ==နောက်ခံ== ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] ပြိုကွဲပြီးနောက် ကိုးကန့်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသော အထူးဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖုန်ကြားရှင် ဦးဆောင်သော MNDAA သည် အဆိုပါဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ MNDAA ကို [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]အဖြစ် တပ်မတော်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ MNDAA က ငြင်းဆိုခဲ့သဖြင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များက ၎င်းအဖွဲ့အား ဖြုတ်ချကာ [[၂၀၀၉ ကိုးကန့် ဖြစ်ရပ်]]အတွင်း ဒေသကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar Regional Crime Webs Enjoy Post-Coup Resurgence: The Kokang Story |url=https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |access-date=2023-09-21 |website=United States Institute of Peace |language=en |archive-date=2023-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813143428/https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |url-status=live}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် MNDAA မှ [[၂၀၁၅ ကိုးကန့်စစ်ပွဲ|၂၀၁၅ ခုနှစ် ကိုးကန့်ထိုးစစ်]]ကို စတင်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲများပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာသည့်အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို သုံးလကြာ သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |work=[[Reuters]] |date=17 February 2015 |access-date=18 February 2015 |title=Myanmar declares martial law in troubled Kokang region |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |author=Soe Zeya Tun |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110121440/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |url-status=live}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]]တွင် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|ပြည်တွင်းစစ်]] ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် MNDAA ၏ အနီးကပ်မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် တရုတ်နယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုမှ MNDAA ကို လက်နက်ကြီးများဖြင့် စစ်အစိုးရက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |url-status=live}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] pf6jkryu9g82fqp37rk6ev4da4i3jut 1029709 1029708 2026-05-05T12:06:45Z Zawzawaungthwin 100038 [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029708 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = Operation 1027.svg | caption = ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေပြမြေပုံ (၂၇ အောက်တိုဘာ မတိုင်မီ သိမ်းယူထားမှုများ မပါဝင်ပါ) {{leftlegend|#cae7c4|တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ထားသည်များ}} | date = ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=15|year1=2023|month2=01|day2=05|year2=2024}}) | place = [[လောက်ကိုင်မြို့]]<br>[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]<br>[[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်]] | coordinates = {{Coord|23|41|41|N|98|45|52|E|display=inline,title}} | territory = လောက်ကိုင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာအား MNDAA သိမ်းပိုက် | result = MNDAA အောင်မြင် | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] *{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}} [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်]] [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|military}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} [[ထွန်းထွန်းမြင့်]]<ref name=sazmyanmarnow>{{cite news |title=Struggling to maintain order, junta replaces Kokang leader with brigadier general |url=https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |date=17 November 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=18 November 2023 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |url-status=live}}</ref>{{Surrendered}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live}}</ref>(At Large) }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်တာရွှင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-north-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | units2 = '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]''' * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] | strength1 = ၂၄၀၀ ကျော်<ref name=cas/><ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |access-date=7 January 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |url-status=live }}</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၉၀ ကျော် သေဆုံး<br/>၂၄၇၉ ဦး အညံ့ခံ<ref name=surr2/><ref name=cas/> | casualties2 = မသိရှိရ | casualties3 = အရပ်သား ၈ ဦးကျော် သေဆုံး၊ ၂၅ ဦး ဒဏ်ရာရ<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> | notes = | campaignbox = }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]]ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) မှ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲသည် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး တကျော့ပြန် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |title=Operation 1027 poses rare challenge to Myanmar junta |date=10 November 2023 |access-date=10 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024701/https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |url-status=live}}</ref> လားရှိုး-ချင်းရွှေဟော်လမ်းရှိ အဓိကနယ်စပ်မြို့နှင့် ကိုးကန့်သို့ အဓိကဝင်ပေါက်ဖြစ်သည့် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]ကို ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ပထမနေ့တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=csh>{{cite news |title=Ethnic Alliance Attacks Myanmar Junta Targets Across Northern Shan |agency=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |access-date=27 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20231029065724/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |archive-date=29 October 2023}}</ref> နိုဝင်ဘာလ လဝက်ခန့်တွင် MNDAA သည် [[လောက်ကိုင်မြို့]]ကို ဝိုင်းထားကာ အဓိကကျသည့် ကင်းစခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=begin>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်တောင်ဘက် ဘုရားလေးဆူတောင်ကုန်းအပါအဝင် နယ်မြေအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကြောင့် ဒီဇင်ဘာလလယ်တွင် တိုက်ပွဲများ ခေတ္တ ရပ်နားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးပွဲ မအောင်မြင်သဖြင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ MNDAA သည် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဓိက နယ်စပ်မြို့များနှင့် ဂိတ်များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name=gate>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့ရှိ [[ပယ်ဆောက်ချိန်]] ဦးဆောင်သော [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]နှင့် [[တပ်မတော်]]က MNDAA သို့ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် MNDAA သည် မြို့အများစုကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=most/><ref name=ap-end>{{cite news |title=Armed ethnic alliance in northern Myanmar is said to have seized a city that was a key goal |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/kokang-laukkaing-laukkai-cyberscam-shan-state-6d5c00eb75d8b6f5aa257c3cdfa68970 |work=AP News |date=5 January 2024}}</ref> ကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀၀ ခန့်က ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref name=evac>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |url-status=live }}</ref> ==နောက်ခံ== ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] ပြိုကွဲပြီးနောက် ကိုးကန့်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသော အထူးဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖုန်ကြားရှင် ဦးဆောင်သော MNDAA သည် အဆိုပါဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ MNDAA ကို [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]အဖြစ် တပ်မတော်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ MNDAA က ငြင်းဆိုခဲ့သဖြင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များက ၎င်းအဖွဲ့အား ဖြုတ်ချကာ [[၂၀၀၉ ကိုးကန့် ဖြစ်ရပ်]]အတွင်း ဒေသကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar Regional Crime Webs Enjoy Post-Coup Resurgence: The Kokang Story |url=https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |access-date=2023-09-21 |website=United States Institute of Peace |language=en |archive-date=2023-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813143428/https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |url-status=live}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် MNDAA မှ [[၂၀၁၅ ကိုးကန့်စစ်ပွဲ|၂၀၁၅ ခုနှစ် ကိုးကန့်ထိုးစစ်]]ကို စတင်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲများပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာသည့်အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို သုံးလကြာ သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |work=[[Reuters]] |date=17 February 2015 |access-date=18 February 2015 |title=Myanmar declares martial law in troubled Kokang region |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |author=Soe Zeya Tun |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110121440/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |url-status=live}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]]တွင် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|ပြည်တွင်းစစ်]] ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် MNDAA ၏ အနီးကပ်မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် တရုတ်နယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုမှ MNDAA ကို လက်နက်ကြီးများဖြင့် စစ်အစိုးရက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |url-status=live}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] pf6jkryu9g82fqp37rk6ev4da4i3jut 1029711 1029709 2026-05-05T12:10:12Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029711 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = Operation 1027.svg | caption = ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေပြမြေပုံ (၂၇ အောက်တိုဘာ မတိုင်မီ သိမ်းယူထားမှုများ မပါဝင်ပါ) {{leftlegend|#cae7c4|တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ထားသည်များ}} | date = ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=15|year1=2023|month2=01|day2=05|year2=2024}}) | place = [[လောက်ကိုင်မြို့]]<br>[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]<br>[[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်]] | coordinates = {{Coord|23|41|41|N|98|45|52|E|display=inline,title}} | territory = လောက်ကိုင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာအား MNDAA သိမ်းပိုက် | result = MNDAA အောင်မြင် | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] *{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}} [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်]] [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|military}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} [[ထွန်းထွန်းမြင့်]]<ref name=sazmyanmarnow>{{cite news |title=Struggling to maintain order, junta replaces Kokang leader with brigadier general |url=https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |date=17 November 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=18 November 2023 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |url-status=live}}</ref>{{Surrendered}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[ပယ်ဆောက်ချိန်]]<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live}}</ref>(At Large) }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[ဖုန်တာရွှင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-north-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] | units2 = '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]''' * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] | strength1 = ၂၄၀၀ ကျော်<ref name=cas/><ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |access-date=7 January 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |url-status=live }}</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၉၀ ကျော် သေဆုံး<br/>၂၄၇၉ ဦး အညံ့ခံ<ref name=surr2/><ref name=cas/> | casualties2 = မသိရှိရ | casualties3 = အရပ်သား ၈ ဦးကျော် သေဆုံး၊ ၂၅ ဦး ဒဏ်ရာရ<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> | notes = | campaignbox = }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] ၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]]ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) မှ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲသည် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး တကျော့ပြန် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |title=Operation 1027 poses rare challenge to Myanmar junta |date=10 November 2023 |access-date=10 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024701/https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html |url-status=live}}</ref> လားရှိုး-ချင်းရွှေဟော်လမ်းရှိ အဓိကနယ်စပ်မြို့နှင့် ကိုးကန့်သို့ အဓိကဝင်ပေါက်ဖြစ်သည့် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]]ကို ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ ပထမနေ့တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=csh>{{cite news |title=Ethnic Alliance Attacks Myanmar Junta Targets Across Northern Shan |agency=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |access-date=27 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20231029065724/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |archive-date=29 October 2023}}</ref> နိုဝင်ဘာလ လဝက်ခန့်တွင် MNDAA သည် [[လောက်ကိုင်မြို့]]ကို ဝိုင်းထားကာ အဓိကကျသည့် ကင်းစခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=begin>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=24 February 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်တောင်ဘက် ဘုရားလေးဆူတောင်ကုန်းအပါအဝင် နယ်မြေအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကြောင့် ဒီဇင်ဘာလလယ်တွင် တိုက်ပွဲများ ခေတ္တ ရပ်နားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးပွဲ မအောင်မြင်သဖြင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ MNDAA သည် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဓိက နယ်စပ်မြို့များနှင့် ဂိတ်များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name=gate>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့ရှိ [[ပယ်ဆောက်ချိန်]] ဦးဆောင်သော [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]နှင့် [[တပ်မတော်]]က MNDAA သို့ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် MNDAA သည် မြို့အများစုကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=most/><ref name=ap-end>{{cite news |title=Armed ethnic alliance in northern Myanmar is said to have seized a city that was a key goal |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/kokang-laukkaing-laukkai-cyberscam-shan-state-6d5c00eb75d8b6f5aa257c3cdfa68970 |work=AP News |date=5 January 2024}}</ref> ကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀၀ ခန့်က ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref name=evac>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |url-status=live }}</ref> ==နောက်ခံ== ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] ပြိုကွဲပြီးနောက် ကိုးကန့်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသော အထူးဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖုန်ကြားရှင် ဦးဆောင်သော MNDAA သည် အဆိုပါဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ MNDAA ကို [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]အဖြစ် တပ်မတော်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ MNDAA က ငြင်းဆိုခဲ့သဖြင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များက ၎င်းအဖွဲ့အား ဖြုတ်ချကာ [[၂၀၀၉ ကိုးကန့် ဖြစ်ရပ်]]အတွင်း ဒေသကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar Regional Crime Webs Enjoy Post-Coup Resurgence: The Kokang Story |url=https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |access-date=2023-09-21 |website=United States Institute of Peace |language=en |archive-date=2023-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813143428/https://www.usip.org/publications/2021/08/myanmar-regional-crime-webs-enjoy-post-coup-resurgence-kokang-story |url-status=live}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် MNDAA မှ [[၂၀၁၅ ကိုးကန့်စစ်ပွဲ|၂၀၁၅ ခုနှစ် ကိုးကန့်ထိုးစစ်]]ကို စတင်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲများပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာသည့်အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို သုံးလကြာ သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |work=[[Reuters]] |date=17 February 2015 |access-date=18 February 2015 |title=Myanmar declares martial law in troubled Kokang region |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |author=Soe Zeya Tun |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110121440/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-clashes-idUSKBN0LL11S20150217 |url-status=live}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]]တွင် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|ပြည်တွင်းစစ်]] ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် MNDAA ၏ အနီးကပ်မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် တရုတ်နယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုမှ MNDAA ကို လက်နက်ကြီးများဖြင့် စစ်အစိုးရက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |url-status=live}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] j19n8rhs5ftj3bpqyf16va5b7i4ume7 0 260016 1029836 1024331 2026-05-06T04:44:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029836 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကျောင်း<br>Fushimi Inari-taisha | native_name = 伏見稲荷大社 | native_name_lang = jp | image = File:Torii path with lantern at Fushimi Inari Taisha Shrine, Kyoto, Japan.jpg | caption = မီးပုံးများချိတ်ဆွဲထားသည့် ''တိုရိအိ'' လျှောက်လမ်း | map_type = Japan Kyoto#Japan | map_alt = | coordinates = <span style="white-space: nowrap;">{{coord|34|58|2|N|135|46|22|E|type:landmark|display=inline}}</span> | map_relief = | map_size = | map_caption = | religious_affiliation = [[Shinto]] | type = [[Inari shrine]] | deity = [[Ukanomitama|Uka-no-Mitama-no-Ōkami]], et al. as [[Inari Ōkami]] | founded_by = | established = 711 | date_destroyed = | location = [[Fushimi-ku, Kyoto]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture]], [[Japan]] | website = {{URL|http://inari.jp/en/}} | architecture_style = [[Kasuga-zukuri]] | festival = | leadership = }} '''ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကွန်းနန်းရင်း''' (伏見稲荷大) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဖုရှိမိရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဂျပန်အခေါ် “ခမိအိနရိ” (kami Inari)၊ အိနရိနတ် ၏ အဓိက နန်းရင်း နတ်ကွန်းဖြစ်သည်။ နတ်နန်း သည် တောင်ခြေတွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းတောင်၏ အမည်သည်လည်း “အိနရိ” ပင်ဖြစ်သည်။ တောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၃၃ မီတာ (၇၆၄ ပေ) မြင့်သည်။ တောင်ပေါ်သို့ တက်ပါက ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်) အကွာတွင် များစွာသောနတ်ကွန်းငယ်လေးများ ရှိကြပြီး လမ်းလျှောက်၍ သွားပါက (၂) နာရီခန့် ကြာမြင့်သည်။ အိနရိနတ်သည် ဆန်စပါးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သည်များက စီးပွားရေးအတွက် စောင်မပေးသည့် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ယုံကြည်ကြသည်။ ဖုရှိမိအိနရိနန်းရင်း တွင် ရှိသည့် “[[တိုရိအိ]]” များ၏ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အခု (၁၀,၀၀၀) သည် ဂျပန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုက လှူဒါန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၈၀၀ ခန့်မှာမူ ဆန်းဘွန်းတိုရိအိအဖြစ် အတန်းလိုက်ထားရှိကာ ဥမင်သဖွယ်ပြုလုပ်ထားသည်။ ဤနတ်ကွန်းသည် နတ်ဘုရား၏ စုစုပေါင်းဝင်ထွက်ဂိတ်များ တစ်သောင်းရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး မကောင်းသည့်ဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အိနရိနတ်၏ ထင်ရှားမှုနှင့် ယုံကြည်မှုများပြားခြင်းကြောင့် ဤနတ်ကွန်း၏ နန်းခွဲနတ်ကွန်းများသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စုစုပေါင်း ၃၂,၀၀၀ ခု ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဤနတ်ကျောင်းသည် ဟဲအန်ခေတ်ကာလအစောပိုင်းတွင် နန်းတော်၏ အလေးပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မုရခမိသည် ဂျပန်နိုင်ငံကို စောင့်ရှောက်သည့် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ပွဲတော်ကို ကျင်းပရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်ကာလအထိ ဖုရှိမိအိနရှိနန်းရင်း သည် ခန်းပဲ-တိုင်းရှ [[官幣大社]] များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် ပထမတန်းစားနတ်ကွန်းများထဲတွင် ပါဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းအများစုနှင့် မတူညီသည်မှာ ဖုရှိမိအိနရိနန်းရင်းသည် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတွက်အဓိကအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနတ်ကွန်းသည် ဂျပန်နှစ်သစ်ကူးကာလတွင် သန်းပေါင်းများစွာသော ဆုတောင်းဝတ်ပြုသူများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ရဲဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လာရောက်သူပေါင်း ၂.၆၉ သန်း ရှိခဲ့သည်။ ===တည်ဆောက်မှု=== အစောဆုံးတည်ဆောက်မှုများကို ၇၁၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ အိနရိတောင်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်ကို ၈၁၆ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းတော် ခူးခိုင်း၏ တောင်းဆိုချက်ကြောင့် နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ပင်မနတ်ကွန်း၏တည်ဆောက်မှုကို ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ တောင်၏ အောက်ခြေတွင် ပင်မဝင်ပေါက် (楼門, rōmon, "tower gate") နှင့် ပင်မနန်း (御本殿, go-honden) တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် များစွာသော တိုရိအိလျှောက်လမ်းများကို ဖြတ်သန်းကာ သွားရောက်နိုင်သည့် အတွင်းနန်း (奥宮, okumiya) တည်ရှိသည်။ တောင်၏ ထိပ်သို့တက်ရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပုဂ္ဂလိကယုံကြည်ဆုတောင်းမှုများအတွက် ပြုလုပ်ထားကြသည့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကျောက်တုံးနတ်စင်များ (otsuka お塚) တည်ရှိသည်။<ref>Smyers (1996): 93-94. </ref> ===ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ=== နတ်ကျောင်းတွင် “ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ” ခေါ် တိုရိအိတစ်‌ထောင် ဟု သိကြသည့် တိုရိအိဂိတ်များစွာ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဲဒိုခေတ်ကာလ (၁၆၀၃ - ၁၈၆၈) ကာလမှစတင်ကာ ဆုတောင်းပြည့်သည်ဟူသည့် ယုံကြည်မှုဖြင့် လာရောက်လှူဒါန်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်မလျှောက်လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တိုရိအိဂိတ်ပေါင်း ၈၀၀ ဝန်းကျင် ရှိသည်။<ref name="NDL"></ref> ==လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်== [[File:Fushimi Inari-taisha Senbon torii - one section - 2015-12-29.webm|thumb|left|160px|(ရုပ်သံဖိုင်) တိုရိအိလျှောက်လမ်းတစ်နေရာ]] ဤနတ်ကျောင်းသည် [[အိနရိဘူတာ]]၏ အပြင်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသည်။ ကျိုတိုဘူတာမှ ရထားစီးကားသွားမည်ဆိုပါက ၅ မိနစ် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။ [[ဖုရှိမိ − အိနရိဘူတာ]]မှတဆင့်လည်း လမ်းအနည်းငယ်လျှောက်ကာ သွားရောက်နိုင်သည်။<ref name="japan guide">[http://www.japan-guide.com/e/e3915.html Fushimi Inari Shrine], How to get there</ref> နတ်ကျောင်းနှင့် ဟွန်းဒန်း (本殿, ပင်မဆောင်) သို့ ၂၄ နာရီပတ်လုံး သွားရောက်နိုင်ပြီး ရောင်စုံမီးများဖြင့် ညအချိန်တွင် အလှဆင်ထားသည်။ လည်ပတ်ရန်အတွက် ဝင်ကြေးကောက်ခံမှု မရှိပေ။ နတ်ကျောင်းသို့ ဝင်ရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် များစွာသော မုန့်ဆိုင်များ ရောင်းချလျှက်ရှိသည်။ ၎င်းဆိုင်များတွင် ၁၉ ရာစုကာလများကတည်းက ရှိခဲ့သည့် ဆွတ်ဂျိအုရဆန်းဘဲအိ (tsujiura senbei 辻占煎餅) ဟု ခေါ်သည့် ကွတ်ကီး များကို (fortune cookies, ကွတ်ကီးအထဲတွင် ကံကောင်းစေသည့် စာရွက်များပါဝင်သည့် ကွတ်ကီး) ရောင်းချက်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းကွတ်ကီးများသည် အမေရိကန်တို့၏ ကွတ်ကီး (fortune cookies) များမှ ဖြစ်တည်ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="solving">[[Jennifer 8. Lee|Lee, Jennifer 8]]. (January 16, 2008). "[https://www.nytimes.com/2008/01/16/dining/16fort.html Solving a Riddle Wrapped in a Mystery Inside a Cookie]" ''[[The New York Times]]''. Retrieved on January 16, 2008.</ref><ref name="reallyjapan">{{cite web|title=Fortune Cookies are really from Japan. |url=http://www.fortunecookiechronicles.com/2008/01/16/fortune-cookies-are-really-from-japan/ |author-link=Jennifer 8. Lee |first=Jennifer |last=8. Lee |date=January 16, 2008 |work=[[The Fortune Cookie Chronicles]] official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725122139/http://www.fortunecookiechronicles.com/2008/01/16/fortune-cookies-are-really-from-japan/ |archive-date=2011-07-25 }}</ref><ref name=Ono>{{cite web|last=Ono|first=Gary|title=Japanese American Fortune Cookie: A Taste of Fame or Fortune – Part II|url=http://www.discovernikkei.org/forum/en/node/1935|date=2007-10-31|access-date=2020-02-16|archive-date=2009-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404074145/http://www.discovernikkei.org/forum/en/node/1935|url-status=dead}}</ref> ==ထင်ရှားသည့် အနုပညာလက်ရာများ== *''[[Memoirs of a Geisha (film)|Memoirs of a Geisha]]'' (2005) *''[[Aria (manga)|Aria the Natural ep. 5]]'' (2006) *''[[Inari, Konkon, Koi Iroha]]'' (2010) *''[[Rurouni Kenshin]]'', site of [[Makoto Shishio]]'s base *''[[Kamen Rider Fourze]] [[list of Kamen Rider Fourze episodes|ep. 33]]'' (2012) *''[[Samsara (2011 film)]]'' (2011) *''[[The Quintessential Quintuplets]]'' (2017) *''High School Inari Tamamo-chan'', where the main character a fox spirit came from along with her siblings. ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths=200 heights=200> File:Fushimi-Inari-Shrine-Senbon-Torii-2018-Luka-Peternel.jpg| တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကို ပတ်ထားသည့် ဆန်းဘွန်းတိုရိအိလျှောက်လမ်း File:Fushimi-Inari-Shrine-Senbon-Torii-2016-Luka-Peternel.jpg|မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို ပတ်ထားသည့် ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ File:Toris inari 3.jpg| တောင်ကို ဘေးဘက်မှ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် တိုရိအိလျှောက်လမ်းတစ်ခု File:Hushimi-inari-taisha honden.jpg|ဟွန်းဒန်း File:Kyoto FushimiInari01.jpg|ပင်မဝင်ပေါက် File:Fushimi-Inari-taisha 4.jpg File:20100714 Kyoto Fushimi Inari 1655.jpg File:Kyoto Schrein Fushimi-Inari-taisha 10.jpg File:Fukakusa Kaidoguchicho, Fushimi Ward, Kyoto, Kyoto Prefecture 612-0805, Japan - panoramio (1).jpg </gallery> ===မြေခွေး=== {{clear}} <gallery widths=200 heights=200> File:Inari-kitsune fox in front of an Inari shrine with a key in its mouth.jpg|ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကျောင်း၏ ပင်မဝင်ပေါက်တွင် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် သော့ကိုကိုက်ချီထားပုံ File:The image of the fox that example mouth the jewel.jpg|ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကျောင်း၏ ပင်မဝင်ပေါက်တွင် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် ကျောက်မျက်ရတနာကိုကိုက်ချီထားပုံ File:Inari sculpture.jpg|Fox sculpture in Fushimi Inari-taisha shrine File:Inari fountain.jpg|Fox fountain in Fushimi Inari-taisha shrine File:Fox Fountain - Fushimi Inari 2010.jpg|Another view of the fox fountain File:20181110 Fushimi Inari shrine 9.jpg|Fox altar in Fushimi Inari-taisha shrine File:Fushimi Inari Taisha Kitsune.jpg|Kitsune statue in the [[Senbon Torii]] File:Fushimi_Inari_shrines.jpg|Fox guardian at the Fushimi Inari shrine. </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Fushimi Inari-taisha}} *[http://inari.jp/ Official Site] {{in lang|ja}} *[http://inari.jp/en/ Official Site] {{in lang|en}} *[http://www.taleofgenji.org/fushimi-inari.html Photographs of Fushimi Inari-taisha] on taleofgenji.org *[https://www.accessible-japan.com/places/japan/kyoto/kyoto/attractions/fushimi-inari-shrine/ Accessibility information] on Accessible Japan {{coord|34|58|02|N|135|46|22|E|region:JP_type:landmark|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ နတ်ကျောင်းများ]] pw59ojzahku0jlczl8ip71993z247hs 1029837 1029836 2026-05-06T04:46:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[User talk:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1029836|1029836]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1029837 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကွန်းနန်းရင်း<br>Fushimi Inari-taisha | native_name = 伏見稲荷大社 | native_name_lang = jp | image = File:Torii path with lantern at Fushimi Inari Taisha Shrine, Kyoto, Japan.jpg | caption = မီးပုံးများချိတ်ဆွဲထားသည့် ''တိုရိအိ'' လျှောက်လမ်း | map_type = Japan Kyoto#Japan | map_alt = | coordinates = <span style="white-space: nowrap;">{{coord|34|58|2|N|135|46|22|E|type:landmark|display=inline}}</span> | map_relief = | map_size = | map_caption = | religious_affiliation = [[Shinto]] | type = [[Inari shrine]] | deity = [[Ukanomitama|Uka-no-Mitama-no-Ōkami]], et al. as [[Inari Ōkami]] | founded_by = | established = 711 | date_destroyed = | location = [[Fushimi-ku, Kyoto]], [[Kyoto]], [[Kyoto Prefecture]], [[Japan]] | website = {{URL|http://inari.jp/en/}} | architecture_style = [[Kasuga-zukuri]] | festival = | leadership = }} '''ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကွန်းနန်းရင်း''' (伏見稲荷大) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဖုရှိမိရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဂျပန်အခေါ် “ခမိအိနရိ” (kami Inari)၊ အိနရိနတ် ၏ အဓိက နန်းရင်း နတ်ကွန်းဖြစ်သည်။ နတ်နန်း သည် တောင်ခြေတွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းတောင်၏ အမည်သည်လည်း “အိနရိ” ပင်ဖြစ်သည်။ တောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၃၃ မီတာ (၇၆၄ ပေ) မြင့်သည်။ တောင်ပေါ်သို့ တက်ပါက ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်) အကွာတွင် များစွာသောနတ်ကွန်းငယ်လေးများ ရှိကြပြီး လမ်းလျှောက်၍ သွားပါက (၂) နာရီခန့် ကြာမြင့်သည်။ အိနရိနတ်သည် ဆန်စပါးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သည်များက စီးပွားရေးအတွက် စောင်မပေးသည့် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ယုံကြည်ကြသည်။ ဖုရှိမိအိနရိနန်းရင်း တွင် ရှိသည့် “[[တိုရိအိ]]” များ၏ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အခု (၁၀,၀၀၀) သည် ဂျပန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုက လှူဒါန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၈၀၀ ခန့်မှာမူ ဆန်းဘွန်းတိုရိအိအဖြစ် အတန်းလိုက်ထားရှိကာ ဥမင်သဖွယ်ပြုလုပ်ထားသည်။ ဤနတ်ကွန်းသည် နတ်ဘုရား၏ စုစုပေါင်းဝင်ထွက်ဂိတ်များ တစ်သောင်းရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး မကောင်းသည့်ဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အိနရိနတ်၏ ထင်ရှားမှုနှင့် ယုံကြည်မှုများပြားခြင်းကြောင့် ဤနတ်ကွန်း၏ နန်းခွဲနတ်ကွန်းများသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စုစုပေါင်း ၃၂,၀၀၀ ခု ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဤနတ်ကျောင်းသည် ဟဲအန်ခေတ်ကာလအစောပိုင်းတွင် နန်းတော်၏ အလေးပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မုရခမိသည် ဂျပန်နိုင်ငံကို စောင့်ရှောက်သည့် နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ပွဲတော်ကို ကျင်းပရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်ကာလအထိ ဖုရှိမိအိနရှိနန်းရင်း သည် ခန်းပဲ-တိုင်းရှ [[官幣大社]] များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် ပထမတန်းစားနတ်ကွန်းများထဲတွင် ပါဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းအများစုနှင့် မတူညီသည်မှာ ဖုရှိမိအိနရိနန်းရင်းသည် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတွက်အဓိကအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနတ်ကွန်းသည် ဂျပန်နှစ်သစ်ကူးကာလတွင် သန်းပေါင်းများစွာသော ဆုတောင်းဝတ်ပြုသူများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ရဲဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လာရောက်သူပေါင်း ၂.၆၉ သန်း ရှိခဲ့သည်။ ===တည်ဆောက်မှု=== အစောဆုံးတည်ဆောက်မှုများကို ၇၁၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ အိနရိတောင်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်ကို ၈၁၆ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းတော် ခူးခိုင်း၏ တောင်းဆိုချက်ကြောင့် နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ပင်မနတ်ကွန်း၏တည်ဆောက်မှုကို ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ တောင်၏ အောက်ခြေတွင် ပင်မဝင်ပေါက် (楼門, rōmon, "tower gate") နှင့် ပင်မနန်း (御本殿, go-honden) တို့ တည်ရှိသည်။ တောင်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် များစွာသော တိုရိအိလျှောက်လမ်းများကို ဖြတ်သန်းကာ သွားရောက်နိုင်သည့် အတွင်းနန်း (奥宮, okumiya) တည်ရှိသည်။ တောင်၏ ထိပ်သို့တက်ရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပုဂ္ဂလိကယုံကြည်ဆုတောင်းမှုများအတွက် ပြုလုပ်ထားကြသည့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကျောက်တုံးနတ်စင်များ (otsuka お塚) တည်ရှိသည်။<ref>Smyers (1996): 93-94. </ref> ===ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ=== နတ်ကျောင်းတွင် “ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ” ခေါ် တိုရိအိတစ်‌ထောင် ဟု သိကြသည့် တိုရိအိဂိတ်များစွာ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဲဒိုခေတ်ကာလ (၁၆၀၃ - ၁၈၆၈) ကာလမှစတင်ကာ ဆုတောင်းပြည့်သည်ဟူသည့် ယုံကြည်မှုဖြင့် လာရောက်လှူဒါန်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်မလျှောက်လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တိုရိအိဂိတ်ပေါင်း ၈၀၀ ဝန်းကျင် ရှိသည်။<ref name="NDL"></ref> ==လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်== [[File:Fushimi Inari-taisha Senbon torii - one section - 2015-12-29.webm|thumb|left|160px|(ရုပ်သံဖိုင်) တိုရိအိလျှောက်လမ်းတစ်နေရာ]] ဤနတ်ကျောင်းသည် [[အိနရိဘူတာ]]၏ အပြင်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသည်။ ကျိုတိုဘူတာမှ ရထားစီးကားသွားမည်ဆိုပါက ၅ မိနစ် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။ [[ဖုရှိမိ − အိနရိဘူတာ]]မှတဆင့်လည်း လမ်းအနည်းငယ်လျှောက်ကာ သွားရောက်နိုင်သည်။<ref name="japan guide">[http://www.japan-guide.com/e/e3915.html Fushimi Inari Shrine], How to get there</ref> နတ်ကျောင်းနှင့် ဟွန်းဒန်း (本殿, ပင်မဆောင်) သို့ ၂၄ နာရီပတ်လုံး သွားရောက်နိုင်ပြီး ရောင်စုံမီးများဖြင့် ညအချိန်တွင် အလှဆင်ထားသည်။ လည်ပတ်ရန်အတွက် ဝင်ကြေးကောက်ခံမှု မရှိပေ။ နတ်ကျောင်းသို့ ဝင်ရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် များစွာသော မုန့်ဆိုင်များ ရောင်းချလျှက်ရှိသည်။ ၎င်းဆိုင်များတွင် ၁၉ ရာစုကာလများကတည်းက ရှိခဲ့သည့် ဆွတ်ဂျိအုရဆန်းဘဲအိ (tsujiura senbei 辻占煎餅) ဟု ခေါ်သည့် ကွတ်ကီး များကို (fortune cookies, ကွတ်ကီးအထဲတွင် ကံကောင်းစေသည့် စာရွက်များပါဝင်သည့် ကွတ်ကီး) ရောင်းချက်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းကွတ်ကီးများသည် အမေရိကန်တို့၏ ကွတ်ကီး (fortune cookies) များမှ ဖြစ်တည်ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="solving">[[Jennifer 8. Lee|Lee, Jennifer 8]]. (January 16, 2008). "[https://www.nytimes.com/2008/01/16/dining/16fort.html Solving a Riddle Wrapped in a Mystery Inside a Cookie]" ''[[The New York Times]]''. Retrieved on January 16, 2008.</ref><ref name="reallyjapan">{{cite web|title=Fortune Cookies are really from Japan. |url=http://www.fortunecookiechronicles.com/2008/01/16/fortune-cookies-are-really-from-japan/ |author-link=Jennifer 8. Lee |first=Jennifer |last=8. Lee |date=January 16, 2008 |work=[[The Fortune Cookie Chronicles]] official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725122139/http://www.fortunecookiechronicles.com/2008/01/16/fortune-cookies-are-really-from-japan/ |archive-date=2011-07-25 }}</ref><ref name=Ono>{{cite web|last=Ono|first=Gary|title=Japanese American Fortune Cookie: A Taste of Fame or Fortune – Part II|url=http://www.discovernikkei.org/forum/en/node/1935|date=2007-10-31|access-date=2020-02-16|archive-date=2009-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404074145/http://www.discovernikkei.org/forum/en/node/1935|url-status=dead}}</ref> ==ထင်ရှားသည့် အနုပညာလက်ရာများ== *''[[Memoirs of a Geisha (film)|Memoirs of a Geisha]]'' (2005) *''[[Aria (manga)|Aria the Natural ep. 5]]'' (2006) *''[[Inari, Konkon, Koi Iroha]]'' (2010) *''[[Rurouni Kenshin]]'', site of [[Makoto Shishio]]'s base *''[[Kamen Rider Fourze]] [[list of Kamen Rider Fourze episodes|ep. 33]]'' (2012) *''[[Samsara (2011 film)]]'' (2011) *''[[The Quintessential Quintuplets]]'' (2017) *''High School Inari Tamamo-chan'', where the main character a fox spirit came from along with her siblings. ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths=200 heights=200> File:Fushimi-Inari-Shrine-Senbon-Torii-2018-Luka-Peternel.jpg| တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကို ပတ်ထားသည့် ဆန်းဘွန်းတိုရိအိလျှောက်လမ်း File:Fushimi-Inari-Shrine-Senbon-Torii-2016-Luka-Peternel.jpg|မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို ပတ်ထားသည့် ဆန်းဘွန်းတိုရိအိ File:Toris inari 3.jpg| တောင်ကို ဘေးဘက်မှ ဖြတ်သန်းတည်ရှိနေသည့် တိုရိအိလျှောက်လမ်းတစ်ခု File:Hushimi-inari-taisha honden.jpg|ဟွန်းဒန်း File:Kyoto FushimiInari01.jpg|ပင်မဝင်ပေါက် File:Fushimi-Inari-taisha 4.jpg File:20100714 Kyoto Fushimi Inari 1655.jpg File:Kyoto Schrein Fushimi-Inari-taisha 10.jpg File:Fukakusa Kaidoguchicho, Fushimi Ward, Kyoto, Kyoto Prefecture 612-0805, Japan - panoramio (1).jpg </gallery> ===မြေခွေး=== {{clear}} <gallery widths=200 heights=200> File:Inari-kitsune fox in front of an Inari shrine with a key in its mouth.jpg|ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကျောင်း၏ ပင်မဝင်ပေါက်တွင် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် သော့ကိုကိုက်ချီထားပုံ File:The image of the fox that example mouth the jewel.jpg|ဖုရှိမိအိနရိနတ်ကျောင်း၏ ပင်မဝင်ပေါက်တွင် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် ကျောက်မျက်ရတနာကိုကိုက်ချီထားပုံ File:Inari sculpture.jpg|Fox sculpture in Fushimi Inari-taisha shrine File:Inari fountain.jpg|Fox fountain in Fushimi Inari-taisha shrine File:Fox Fountain - Fushimi Inari 2010.jpg|Another view of the fox fountain File:20181110 Fushimi Inari shrine 9.jpg|Fox altar in Fushimi Inari-taisha shrine File:Fushimi Inari Taisha Kitsune.jpg|Kitsune statue in the [[Senbon Torii]] File:Fushimi_Inari_shrines.jpg|Fox guardian at the Fushimi Inari shrine. </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Fushimi Inari-taisha}} *[http://inari.jp/ Official Site] {{in lang|ja}} *[http://inari.jp/en/ Official Site] {{in lang|en}} *[http://www.taleofgenji.org/fushimi-inari.html Photographs of Fushimi Inari-taisha] on taleofgenji.org *[https://www.accessible-japan.com/places/japan/kyoto/kyoto/attractions/fushimi-inari-shrine/ Accessibility information] on Accessible Japan {{coord|34|58|02|N|135|46|22|E|region:JP_type:landmark|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ နတ်ကျောင်းများ]] su8c3grh3oqesp5oeu0b0yfohdbaxqp 0 260586 1029717 960598 2026-05-05T12:22:49Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ကျင်ဒွေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 960598 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၁ မေ ၂၀၂၄ | place = [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ အောင်မြင် | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{army|MYA}} *** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းညီနောင်]]<br/> *{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]]<ref name=myah> [https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/as-myawaddy-made-headlines-myanmars-resistance-took-bigger-prize-kyindwe.html As Myawaddy Made Headlines, Myanmar’s Resistance Took Bigger Prize: Kyindwe] May 2, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240510070553/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/as-myawaddy-made-headlines-myanmars-resistance-took-bigger-prize-kyindwe.html|date=May 10, 2024}} </ref> * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | commander1 = မသိရှိရ | commander2 = မသိရှိရ | units1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်]] | units2 = * {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|CNO-CNDF_Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ | strength1 = အနည်းဆုံး ၇၀၀<ref name=kstrat> [https://myanmar-now.org/en/news/chin-forces-allies-seize-strategic-town-from-myanmar-military-after-long-battle/ Chin forces, allies seize strategic town from Myanmar military after long battle]. [[Myanmar Now]]. May 2, 2024.</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = များပြား | casualties2 = များပြား | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ''' သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]] [[ကျင်ဒွေးမြို့]]တွင် [[တပ်မတော်]]နှင့် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ပွားသည့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ [[အာရက္ခတပ်တော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ အကူအညီဖြင့် [[ချင်းညီနောင်]]သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ စခန်းများအား စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခရစ်စမတ်မတိုင်မီ မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ လက်နက်ကြီးပစ်ကူများနှင့် စစ်ကောင်စီထောက်ခံသော ပြည်သူ့စစ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref name=chinanti> [https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-anti-regime-groups-target-town-despite-myanmar-junta-reinforcements.html Chin Anti-Regime Groups Target Town Despite Myanmar Junta Reinforcements] April 30, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240506170405/https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-anti-regime-groups-target-town-despite-myanmar-junta-reinforcements.html|date=May 6, 2024}}</ref><ref name=kstrat/> လေးလအကြာတိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် မြို့အား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=myah/> == အခြားဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်းစစ်မြေပြင်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord missing|Myanmar}} [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[Category:ချင်းပြည်နယ်]] {{Myanmar-hist-stub}} ct3zusgg5o3vqnj1q8i4e5je3skbqsl 1029719 1029717 2026-05-05T12:24:44Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029719 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ကျင်ဒွေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = | image_size = | alt = | caption = | date = ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၁ မေ ၂၀၂၄ | place = [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ အောင်မြင် | combatant1 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{army|MYA}} *** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းညီနောင်]]<br/> *{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]]<ref name=myah> [https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/as-myawaddy-made-headlines-myanmars-resistance-took-bigger-prize-kyindwe.html As Myawaddy Made Headlines, Myanmar’s Resistance Took Bigger Prize: Kyindwe] May 2, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240510070553/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/as-myawaddy-made-headlines-myanmars-resistance-took-bigger-prize-kyindwe.html|date=May 10, 2024}} </ref> * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | commander1 = မသိရှိရ | commander2 = မသိရှိရ | units1 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်]] | units2 = * {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|CNO-CNDF_Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ | strength1 = အနည်းဆုံး ၇၀၀<ref name=kstrat> [https://myanmar-now.org/en/news/chin-forces-allies-seize-strategic-town-from-myanmar-military-after-long-battle/ Chin forces, allies seize strategic town from Myanmar military after long battle]. [[Myanmar Now]]. May 2, 2024.</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = များပြား | casualties2 = များပြား | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ''' သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]] [[ကျင်ဒွေးမြို့]]တွင် [[တပ်မတော်]]နှင့် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ပွားသည့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ [[အာရက္ခတပ်တော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ အကူအညီဖြင့် [[ချင်းညီနောင်]]သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ စခန်းများအား စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခရစ်စမတ်မတိုင်မီ မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ လက်နက်ကြီးပစ်ကူများနှင့် စစ်ကောင်စီထောက်ခံသော ပြည်သူ့စစ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref name=chinanti> [https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-anti-regime-groups-target-town-despite-myanmar-junta-reinforcements.html Chin Anti-Regime Groups Target Town Despite Myanmar Junta Reinforcements] April 30, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240506170405/https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-anti-regime-groups-target-town-despite-myanmar-junta-reinforcements.html|date=May 6, 2024}}</ref><ref name=kstrat/> လေးလအကြာတိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် မြို့အား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=myah/> == အခြားဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်းစစ်မြေပြင်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord missing|Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 59v8oj3ab7f3simzoxnesulxtalxefo 0 267227 1029897 1027936 2026-05-06T09:44:57Z Kaday Han Thaw 122086 1029897 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း'''({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }})သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == === စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် အစောပိုင်းကာလ (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၃ ~ ၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄ ~ ၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈ ~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] rg97uibjhw91ylq807udumewdi2sknr 1029898 1029897 2026-05-06T09:45:45Z Kaday Han Thaw 122086 1029898 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း'''({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }})သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == === စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် အစောပိုင်းကာလ (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၄ ~ ၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄ ~ ၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈ ~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] 41vrk7fwn7w2no19j1cmxop2qh0v23l 1029899 1029898 2026-05-06T09:46:10Z Kaday Han Thaw 122086 1029899 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း'''({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }})သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == === စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် အစောပိုင်းကာလ (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄~၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] i8zl0xuse9oslg2jxyay29qkf0s65y3 1029900 1029899 2026-05-06T09:46:35Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1029900 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း'''({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }})သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == === စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် အစောပိုင်းကာလ (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄~၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] an5r50t0twcjz1mt3983zh1m8gw7duu 1029901 1029900 2026-05-06T09:46:56Z Kaday Han Thaw 122086 [[Special:Contributions/Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[User talk:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1029900|1029900]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1029901 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း'''({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }})သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == === စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် အစောပိုင်းကာလ (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၄~၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄~၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] i8zl0xuse9oslg2jxyay29qkf0s65y3 0 270216 1029911 1029671 2026-05-06T11:10:04Z Salai Rungtoi 22844 /* ၂၀၂၆ */ 1029911 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = အညာစစ်မြေပြင် | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | image = File:Myanmar Dry Zone Townships.svg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = {{legend|#C12838|အညာဒေသအတွင်းရှိ မြို့နယ်များ}} {{legend|#FDFCEA|အညာဒေသတွင် ပါဝင်သော တိုင်းဒေသကြီးများ}} {{legend|#E0E0E0|အညာဒေသပြင်ပရှိ မြို့နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}} | date = ဧပြီ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] တောင်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] အနောက်နှင့် အလယ်ပိုင်း | territory = | status = Ongoing | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} *{{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} *[[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_Myanmar's_Royal_Dragon_Army.svg}} [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_People's_Revolution_Alliance_(Magway).svg}} [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] | combatant3 = | commander1 = | commander2 = | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''အညာ စစ်မြေပြင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ခြောက်သွေ့ဇုန် (သို့မဟုတ် [[အညာ|အညာဒေသ]]) တွင် ဖြစ်ပွားနေသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ [[စစ်မြေပြင်]]များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါဒေသတွင် [[ဗမာလူမျိုး]]အများစု နေထိုင်ရာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့ ပါဝင်သည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}}<ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|access-date=7 February 2024|work=[[The Irrawaddy]]|title=Military is Weaker Since Coup and Momentum is With the Armed Resistance|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207212452/https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|archive-date=7 February 2024}}</ref> ဤစစ်မြေပြင်သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]ကို ဆန့်ကျင်သော ခုခံတော်လှန်ရေး၏ "အဓိကဗဟိုချက်" အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံထားရသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}} == နောက်ခံ == အညာဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်ဒေသဖြစ်ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်ပဋိပက္ခများ]]တွင် လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်မှုများ နည်းပါးစွာသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗမာလူမျိုးများ အများစုနေထိုင်သော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဒေသဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် [[တပ်မတော်]]သည် ထိုဒေသတွင် စစ်အင်အားကို အများအပြား ချထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည့် အညာစစ်မြေပြင်ရှိ တိုက်ပွဲများသည် ဤလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] မရှိခြင်းကြောင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ဗမာပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]] (PDF) အဖွဲ့များသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု]]ကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် ရိုးရှင်းပြီး တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်နေသော ဒေသတွင်း ဆဲလ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref name=dryzone/> == အချိန်မှတ်တမ်း == === ၂၀၂၁ === အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အညာဒေသတွင် "အကြမ်းဖက်မှု သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။"<ref name=dryzone>{{cite web |title=The Dry Zone: an existential struggle in central Myanmar |url=https://myanmar.iiss.org/analysis/dryzone |last=Loong |first=Shona |work=International Institute for Strategic Studies |language=en |access-date=14 December 2023}}</ref> [[File:Monywa-chindwin-d02.jpg|thumb|Small river boats on the [[Chindwin River]] near [[Monywa]], 2006]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ပုလ္လင်ရွာအနီးရှိ မုံရွာ PDF ၏ တပ်ခွဲ ၂၀၅ ပိုင် အခြေစိုက်စခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ အဆိုပါစခန်းသည် PDF များက ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများ ပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး စီးနင်းမှုအတွင်း ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|access-date=17 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ မြိုင် PDF က စစ်ယာဉ်နှစ်စီးကို လက်လုပ်မိုင်း ၃ လုံးဖြင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သားအနည်းဆုံး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|url-status=live}}</ref> ဆားလင်းကြီး G-Z PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် [[ဆားလင်းကြီးမြို့|ဆားလင်းကြီး]]ရှိ ယာဉ်တန်းတစ်ခုကို ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့်က မြို့ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်သားများသည် တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၀ ဦးနှင့် အရပ်သားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးပြီး မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers massacre and burn 11, including teenagers, during raid on village in Sagaing|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စစ်တပ်က လေကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်ကို ရဟတ်ယာဉ်များဖြင့် [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]]အနောက်ဘက်သို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းချီ တိုက်ခိုက်ရေးမစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ တပ်စွဲထားသည့် [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ကို ဝိုင်းရံခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|access-date=17 January 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် လက်နက်ကြီးအကူအညီဖြင့် [[အရာတော်မြို့နယ်]]ရှိ ကဲဘာကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ဆုတ်ခွာစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|access-date=17 January 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]များက [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးရွာ]]ကို ရုတ်တရက် လေကြောင်းချီတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|access-date=17 January 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် မြိုင် PDF ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ချင်းတွင်းမြစ်ပေါ်တွင် "လှေနှစ်စင်း၊ ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘောတစ်စင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် "သင်္ဘောပေါ်ပါသူများသည် ၎င်းတို့၏သင်္ဘောများသည် စစ်ကောင်စီပိုင်မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်" ဟု ဆိုသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=37}} === ၂၀၂၂ === ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်သုံးခုတွင် PDF က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့်နှင့် ပျူစောထီး ပြည်သူ့စစ်များ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |url-status=live }}</ref> PDF က ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သားများ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့် ရေယာဉ်တန်းများကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး ရေယာဉ်တန်းတစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=1 February 2022 |title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ ဒရုန်းများအသုံးပြု၍ ဒေသခံ PDF ၏ ရုတ်တရက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> PDF များလည်း ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ခင်ဦးမြို့နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲ၌ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Resistance Fighters Suffer Heavy Losses During Sagaing Clash With Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် မြို့ကြီးအများအပြား၌ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်၏ အခမ်းအနားများ ပြုလုပ်နေစဉ် မြို့တော် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၌ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=14 February 2022 |title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader's Parade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |accessdate=14 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |url-status=live }}</ref> [[မန္တလေးမြို့]]၌လည်း မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များတွင် အရပ်သား ပြောက်ကျားအဖွဲ့များနှင့် PDF များက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် လက်လုပ်ဗုံးများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ခုခံတော်လှန်ရေး ပုန်းခိုရာနေရာနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမား ရှစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|access-date=17 January 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|url-status=live}}</ref> === ၂၀၂၃ === ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၌ "[[တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy Mandalay">{{cite news|website=The Irrawady|title=Myanmar Junta Base Seized in Mandalay: PDF|date=28 November 2023|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111727/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကောလင်းမြို့]]သည် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များလက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် ပထမဆုံးသော ခရိုင်အဆင့် မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=kawlin>{{Cite news |date=6 November 2023 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |access-date=6 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |url-status=live }}</ref> ===၂၀၂၄=== [[File:PDF forces in Magway Region 2024-08-10.png|thumb|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ (၂၀၂၄ ဩဂုတ်)]] အညာဒေသရှိ ဒေသခံ PDF များသည် ယခုအခါ NUG နှင့် ပိုမိုချိတ်ဆက်မိနေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း နည်းဗျူဟာများကိုသာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/anyar-rising-myanmars-dry-zone-pdfs-up-the-ante/ Anyar rising: Myanmar’s Dry Zone PDFs up the ante] [[Frontier Myanmar]]. September 13, 2024.</ref> တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကောလင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ကောလင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများရှိ အိမ်အများစုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html|archive-date=March 7, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[မော်လူးမြို့]]ကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ABSDF]] လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en}}</ref> တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ပိတ်ဆို့ကာ အဆိုပါအရေးပါသောမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Seize Fourth Sagaing Town |author=Hein Htoo Zan |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html |language=en |date=13 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217155204/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html|archive-date=December 17, 2023}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကလေးမြို့ကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများကို ခုခံကာကွယ်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ကလေးမြို့နယ်၊ ကမ်းပါးနီကျေးရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance's 'Final Warning' to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html|archive-date=March 15, 2024}}</ref> စစ်ဆင်ရေးရှိလင့်ကစား မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ကလေးမြို့မြောက်ဘက်ရှိ ပျူစောထီးထိန်းချုပ်ထားသော ကျောင်းတိုက်ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting near Kalay leaves at least 10 civilians dead |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=16 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250316182353/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ }}</ref> စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိုးစစ်များ စတင်နေချိန်တွင် မဟာမိတ်ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ကနီမြို့|ကနီ]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ၈၀% ခန့်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Fighters Poised to Capture Key Town in Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=7 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308071445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html|archive-date=March 8, 2024}}</ref> ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ အင်အားကြီးမားသော ခုခံမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို လက်လျှော့ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Battle for control of Kani ends with retreat by anti-regime forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315215029/https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) သည် နေပြည်တော်ရှိ အဓိက တပ်မတော်ဌာနချုပ်ဖြစ်သော ဧလာလေတပ်စခန်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ နေအိမ်ကို မကြုံစဖူး ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုန်း ၃၀ နီးပါးကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ၇ စီးကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404090621/https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|archive-date=April 4, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404145519/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|archive-date=April 4, 2024}}</ref> ဒရုန်း ၁၃ စီးကို ပစ်ချခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးမှုမရှိကြောင်း [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]က ပြောကြားခဲ့သည်။ NUG က တိုက်ခိုက်မှုသည် "အောင်မြင်မှု" ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-04-04|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|title=Myanmar anti-coup forces claim 'success' in Naypyidaw drone attack|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406031530/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|archive-date=April 6, 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဧလာလေတပ်စခန်းကို နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၂ ဦးကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance carries out second attack on Naypyitaw airbase in one week |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ |work=Myanmar Now |date=12 April 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=14 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514085728/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ }}</ref> ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက သိမ်းပိုက်ခဲ့သော [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပြည်အေးမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ပြန်လှန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Battling to Retake Town near India Border From Civilian Govt |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-battling-to-retake-town-near-india-border-from-civilian-govt.html |date=24 April 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တို့သည် စစ်ကိုင်းမြို့တော် မုံရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army's northwestern regional headquarters |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=14 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=19 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ }}</ref> ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် PDF အများအပြားပါဝင်သော ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က [[ဘုတလင်မြို့]]ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=It is said that 20 members of the Military Council were killed in the Battle of Butlin |url=https://bur.mizzima.com/2024/06/29/25807 |date=29 June 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]သို့ ဒုံးကျည် ၂ စင်းပစ်လွှတ်ခဲ့ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုမရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ |date=18 July 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=28 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128123447/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ }}</ref> ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံခရိုင် PDF က တောင်သာနှင့် နွားထိုးကြီးကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=PDF Groups Seize Guard Posts for Chinese Pipeline Facilities in Myanmar's Mandalay Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-groups-seize-guard-posts-for-chinese-pipeline-facilities-in-myanmars-mandalay-region.html |work=The Irrawaddy |date=12 August 2024}}</ref> နွားထိုးကြီးကို ခဏတာ သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် PDF က ဒီပဲယင်းကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် PDF သည် မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Why did the revolutionary forces withdraw after the capture of this city? |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy5rnkj81po |work=BBC |date=19 August 2024 |language=my}}</ref> ဩဂုတ်လလယ်ပိုင်းတွင် KIA နှင့် PDF တို့သည် [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လယ်ဘူး]]နှင့် [[ထီးချိုင့်မြို့]]တို့ကို ပူးပေါင်းထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Encircles Three Sagaing Towns Amid Junta Bombardment |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-encircles-three-sagaing-towns-amid-junta-bombardment.html |work=The Irrawaddy |date=29 August 2024}}</ref> ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ပင်လယ်ဘူးကို အပြည့်အဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀၀ ခန့်ကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html |work=The Irrawaddy |date=14 October 2024}}</ref> အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့၊ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ နှစ်ပတ်လည်နေ့တွင် [[မောင်ဆောင်းခ]]က [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] (BPLA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အညာဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=BPLA expands operations to upper Myanmar, marks progress on anniversary of Operation 1027 |url=https://eng.mizzima.com/2024/10/30/15692 |work=Mizzima |date=30 October 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်နှင့် အခြား PDF များစွာသည် ပုလဲမြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြို့၏ နေရာအတော်များများကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် ၎င်းတို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Outnumbered and Outgunned Resistance Abandons Sagaing Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/outnumbered-and-outgunned-resistance-abandons-sagaing-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 November 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့က ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒါန်းလမ်းမပေါ်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] က ဂုတ်ကြီးရွာအရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့က ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို သတ်ဖြတ်ပြီး ၁၀ ဦးကို ဒဏ်ရာရရှိစေခဲ့ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေသခံခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ - အရှို (CDF-Asho) က နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ၆ နာရီခန့်တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပိုင်းတွင် လုံခြုံရေးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄ ဦး သေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများနှင့် ပစ္စည်းအချို့ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance, Myanmar Junta Forces Clash on Rakhine-Magwe Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/resistance-myanmar-junta-forces-clash-on-rakhine-magwe-border.html |work=The Irrawaddy |date=26 November 2024}}</ref> ===၂၀၂၅=== ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့မှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် မဟာမိတ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော မကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပေါ်ရှိ လက်နက်ကြီးတပ်စခန်းကို စောင့်ကြပ်နေသည့် မြန်မာစစ်ကောင်စီ၏ ကင်းစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် စနေနေ့တွင် မကွေးတိုင်း [[ငဖဲမြို့နယ်]]၊ [[ပဒါန်းရွာ၊ ငဖဲမြို့နယ်|ပဒါန်း]]မှ ၃၂ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ဂုတ်ကြီးအနီး ရခိုင်တောင်ပေါ်ကျေးရွာနှစ်ရွာရှိ ကင်းစခန်းများတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု-မကွေးအဖွဲ့က ဂုတ်ကြီးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့် ပါဝင်သော စစ်ကောင်စီယာဉ် ၅ စီးကို အဝေးထိန်းမိုင်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၁၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacking Myanmar Junta Outposts at Gateway to Magwe Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacking-myanmar-junta-outposts-at-gateway-to-magwe-region.html |work=The Irrawaddy |date=14 January 2025}}</ref> {{main|ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီသည် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးလက်ဒေသအချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု]] စတင်ခဲ့သည်။ ကသာမြို့မှ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၃၀၉ မှ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် မြို့နယ်ကျေးလက်ဒေသများရှိ ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ကသာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြင်းထန်သော အနိုင်ယူမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Fierce Fighting Outside Katha Town in Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/fierce-fighting-outside-katha-town-sagaing-region |work=Burma News International |date=18 March 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၁ ရက်တွင် [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> === ၂၀၂၆ === * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ မေ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt |access-date=2026-05-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၅ မေ - ** တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-05|access-date=2026-05-05|language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၏ အရှေ့မြောက်ခြမ်းရှိ စခန်းသာရွာအနီးတစ်ဝိုက်ကို စစ်လေတပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-06 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့တွေ့ခွင့်ပေးဖို့ နေပြည်တော်ကို အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်တောင်းဆို -၂၀၂၆ မေလ ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t |access-date=2026-05-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> == လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ == Data for Myanmar သုတေသနအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အညာဒေသရှိ အရပ်သားနေအိမ် ၅၇,၁၈၃ လုံးကျော်ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ ၎င်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မီးရှို့ခံရသော အရပ်သားနေအိမ်စုစုပေါင်း၏ ၉၄% ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news |date=10 April 2023 |title=Traditional Rituals on Hold as Junta Troops Ravage Myanmar's Buddhist Heartland |url=https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html |access-date=2024-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111647/https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်မှ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများ၊ အပူချိန်မြင့်တက်လာခြင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် သီးနှံအထွက်နှုန်းများ သိသိသာသာ ဆိုးရွားလာခြင်းတို့ကြောင့် အညာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news |last=Duncan |first=Kiana |date=21 July 2022 |title=Coup, Covid, climate: the triple threat chasing citizens from Myanmar's rice bowl |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl |access-date=7 January 2024 |work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823134448/https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl|archive-date=23 August 2023}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ (၂၀၁၆-လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ကျမ်းကိုး == * {{Cite web |title=One Year On: The Momentum of Myanmar's Armed Rebellion |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|author=Ye Myo Hein|date=May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402005630/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf|archive-date=2 April 2024}} {{Myanmar civil war (2021–present)}} [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] d53iuregd7xgy9xpcahvenm7u2m76f6 0 270475 1029895 958095 2026-05-06T08:58:32Z Chenzeyan29 141880 1029895 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချင်းမိုင်ခရိုင် | official_name = Chiang Mai Province | other_name = | settlement_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ| ခရိုင်]] | translit_lang1 = | founder = Mangrai ဘုရင် | image_flag = Flag of Chiang Mai.svg | flag_size = | flag_alt = | image_seal = Seal Chiang Mai.svg | seal_size = | seal_alt = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 250 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2/2 | image1 = Phra That Doi Suthep 02.jpg | image2 = Near the Top of Doi Inthanon 2014.jpg | image3 = Misty Morning at Doi Angkhang Mountain, Chiangmai, Thailand.jpg | image4 = Obluang national park, Chiangmai province, Thailand.jpg | image5 = พระธาตุวัดพระสิงห์ - Pagoda of Wat Phra Singh 1.jpg | image6 = Hor Thum at CMU.JPG | image7 = Mae sa2.jpg | image8 = Chiangmai-zoo02.jpg }} | image_caption = ဘေးမှ ညာသို့, ထိပ်မှ အောက်သို့: [[ဝပ်ဖရာသပ် ဒွိုင်ဆူသပ်| ဝတ်ဘုရားဓာတ်စေတီတော်]], ဒွိုင်အင်ထာနွန်တောင်, ဒွိုင်အန်ခန်တောင်, အော့ပ်လောင်အမျိုးသားဥယျာဉ်, ဝတ်ဘုရားသီဟ်ကျောင်း, [[ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်]], မယ်ဆာရေတံခွန်, ချင်းမိုင်တရိစ္ဆာန်ဥယျာဉ် | coordinates = {{Coord|18|50|14|N|98|58|14|E|region:TH-50_type:adm1st_dim:200000_source:dewiki|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | anthem = นครเชียงใหม่<br>Nakhon Chaing Mai (De facto) | image_map = Thailand Chiang Mai locator map.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = {{Legend inline|#B00000|outline=silver}} '''ချင်းမိုင်ခရိုင်''' {{Legend inline|#FEFEE9|outline=silver}} '''[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]''' | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ချင်းမိုင်မြို့]] | government_footnotes = | leader_title = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | leader_name = Nirat Pongsitthaworn<br />(since 2022)<ref>{{cite journal|date=2 December 2022|title=รายนามผู้ว่าราชการจังหวัด|trans-title=List of Governors of Provinces of Thailand|url=http://www.personnel.moi.go.th/name_mahadthai/5.%20%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94.pdf|access-date=8 January 2023|journal=Ministry of Interior (Thailand)|archive-date=9 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909141542/http://www.personnel.moi.go.th/name_mahadthai/5.%20%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94.pdf|url-status=dead}}</ref> | area_footnotes = <ref name="CM2023">[http://www.chiangmai.go.th/managing/public/D4/4D12Dec2023134018.pdf As of 2023 total area of Chiang Mai province is 22,311 sq.km]</ref> | area_total_km2 = 22,311 | area_rank = ပထမအဆင့်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေအပိုင်းအခြား | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DOPA2024">{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMenu/newStat/home.php |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |title=Official statistics registration systems |access-date=10 February 2025 |postscript= , year 2024 >provincial level >Excel File >no.50}}</ref> | population_total = {{Decrease|1,799,019}} | population_as_of = ၂၀၂၄ ခုနှစ် | population_rank = နိုင်ငံ၏ စတုတ္ထအဆင့် | population_density_km2 = 80 | population_density_rank = ၆၁ မြောက် | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref name="NESDB-2017">{{cite journal|title=''Gross Regional and Provincial Product, 2019 Edition''|journal=<>|date=July 2019|url=https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|access-date=22 January 2020|publisher=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC)|language=en|issn=1686-0799|archive-date=25 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125111311/https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5628&filename=gross_regional|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = ဘတ်ငွေ 232 billion<br />(US$ 8.0 billion) (2019) | demographics_type1 = Human Achievement Index | demographics1_footnotes = <ref name="HAI 2565">{{cite web |url=https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI |department=Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC) |title=ข้อมูลสถิติดัชนีความก้าวหน้าของคน ปี 2565 (PDF) |language=thai |trans-title=Human Achievement Index Databook year 2022 (PDF) |access-date=12 March 2024 |postscript=, page 27 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715002518/https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=Social_HAI }}</ref> | demographics1_title1 = HAI (2022) | translit_lang1_info2 = 清邁 / 清迈<br> ''cêng1 mai6'' {{font|size=70%|([[Teochew language|Teochew]] [[Peng'im]])}}<br>''Qīngmài'' {{font|size=70%|([[Mandarin Chinese|Mandarin]] [[Pinyin]])}} | translit_lang1_type2 = [[Chinese Language|Chinese]] | demographics1_info1 = 0.6179&nbsp;"low"<br/>[[#Human achievement index 2022|Ranked 68th]] | timezone1 = ထိုင်းစံတော်ချိန် | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = စာပို့သင်္ကေတ | postal_code = 50xxx | area_code_type = ဖုန်းနံပါတ်ကုဒ် | area_code = 052 & 053 | iso_code = TH-50 | registration_plate = เชียงใหม่ | blank_name_sec2 = ဆယမ်ပြည်သို့ ပူးပေါင်းခြင်း | blank_info_sec2 = ၁၉၁၀ | website = {{URL|chiangmai.go.th}} | footnotes = | translit_lang1_info1 = {{Script|Lana|ᨩ᩠ᨿᨦᩉᩲ᩠ᨾ᩵}} | translit_lang1_type1 = [[Northern Thai|Northern Thai]] | native_name = {{Script|Lana|ᨧᩢ᩠ᨦᩉ᩠ᩅᩢᨩ᩠ᨿᨦᩉᩲ᩠ᨾ᩵}} | nickname = နဂိုရ်ပင် (Thai: นครพิงค์) }}{{Distinguish|ချင်းမိုင်မြို့}} '''ချင်းမိုင်ခရိုင်''' (ထိုင်း: เชียงใหม่ {{Efn|ထိုင်းအသံထွက်အားဖြင့် "ကျန်ဝတ် ချင်းမိုင်" ဟုခေါ်သည်}}, အင်္ဂလိပ်: Chiang Mai Province) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးခရိုင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[ချင်းမိုင်မြို့]]သည် အဆိုပါခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ မြောက်ဘက် ၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄၃၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ချင်းမိုင်ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချနေထိုင်ခဲ့သူများမှာ [[ဝ လူမျိုး|လဝလူမျိုး]] (Lawa people) များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး တိုင်နွယ်ဖွားများ ဤဒေသသို့ မရောက်ရှိမီကတည်းက မြို့ပြအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါကာလတွင် ချင်းမိုင်ဒေသသည် [[ဟရိဘုဉ္ဇယ]] (Hariphunchai) အမည်ရှိ မွန်နိုင်ငံတော်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အနုပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားနေပြီ ဖြစ်သည်။<ref>Sarassawadee Ongsakul. (2005). ''History of Lan Na''. Silkworm Books.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မြောက်ဘက် [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်|ကျိုင်းသေန်]] (Chiang Saen) နှင့် [[ချင်းရိုင်ခရိုင်|ကျိုင်းရိုင်]] (Chiang Rai) ဒေသများမှ တိုင်နွယ်ဖွား (ယွန်းရှမ်း) တို့ကို ဦးဆောင်၍ [[မင်းကြီးမန်ရိုင်]] (King Mangrai) ရောက်ရှိလာခြင်းသည် ချင်းမိုင်သမိုင်း၏ အကြီးမားဆုံးသော အပြောင်းအလဲ ဖြစ်သည်။ မင်းကြီးမန်ရိုင်သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့၏ ဟရိဘုဉ္ဇယ (ယနေ့ လမ်းဖွန်မြို့) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ မဲပိန်းမြစ်ဝှမ်းရှိ မြေနုလွင်ပြင်တွင် မြို့သစ်တည်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၂၉၄ ခုနှစ်တွင် ရှေးဦးစွာ "ဝင်းကွန်ကမ်" (Wiang Kum Kam) မြို့ကို တည်ခဲ့သော်လည်း ရေကြီးမှုများကြောင့် ၁၂၉၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၂) ရက်နေ့တွင် ယနေ့ခေတ် '''ချင်းမိုင်''' (ဇင်းမယ်) မြို့ကို လန်နာနိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> ချင်းမိုင်မြို့သည် လန်နာနိုင်ငံတော်၏ ဗဟိုချက်အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်တိုင်အောင် လွတ်လပ်ပြီး အင်အားကြီးမားသော နိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုတွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော တိလောကရာဇ်မင်း (King Tilokaraj) လက်ထက်တွင် ချင်းမိုင်သည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအရ ရွှေခေတ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီဟိုဠ်နိုင်ငံ]] (သီရိလင်္ကာ) မှတစ်ဆင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး ၁၄၇၇ ခုနှစ်တွင် အဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် သံဂါယနာကို ချင်းမိုင်မြို့၌ပင် တင်ခဲ့သည်။<ref>Penth, H. (1994). ''A Brief History of Lan Na''. Silkworm Books.</ref> ချင်းမိုင်သည် ထိုစဉ်ကပင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ၊ ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေ (မန်ရိုင်သတ်) နှင့် ခိုင်မာသော စစ်အင်အားရှိသည့် နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကာ မြန်မာ၊ တရုတ်နှင့် အယုဒ္ဓယနိုင်ငံတို့နှင့် သံတမန်ရေး၊ စစ်ရေးအရ အမြဲမပြတ် ဆက်ဆံနေခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]]သည် လန်နာနိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ချင်းမိုင် (ဇင်းမယ်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဇင်းမယ်သည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ်မှ မြန်မာမင်းများ၏ တိုက်ရိုက်ဩဇာခံ ကုန်းတွင်းပိုင်း [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်မြေ]] တစ်ခုအဖြစ်သို့ လုံးဝကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပဏာမအားဖြင့် ဌာနေမင်းဆက်ဖြစ်သော စဝ်မေးကု (Chao Mekuti) ကိုပင် ဇင်းမယ်စော်ဘွားအဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>Grabowsky, V. (2005). ''The Northern Tai States''. Journal of the Siam Society.</ref> သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သစ္စာဖောက်ဖျက်မှုများ ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ မင်းညီမင်းသားများနှင့် စစ်သူကြီးများကို ဇင်းမယ်ဘုရင်ခံ (ဝါ) ဇင်းမယ်စော်ဘွားအဖြစ် တိုက်ရိုက်စေလွှတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာ၊ ၎င်းတို့အနက် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် [[နော်ရထာစော]] (Nawrahta Minsaw) ၏ ဇင်းမယ်မင်းဆက်မှာ ထင်ရှားသည်။ မြန်မာဩဇာခံဖြစ်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကာလအတွင်း ချင်းမိုင်၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဖွဲ့စည်းပုံသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ စော်ဘွားနယ်မြေများအတိုင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာမင်းများသည် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်)၊ [[ကျိုင်းတုံ]] (Kengtung) နှင့် [[လင်ဇင်းပြည်|လင်းဇင်း]] (Lan Xang) ဒေသများကို စစ်ရေးအရ ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ချင်းမိုင်မြို့တွင် မြန်မာစစ်တပ် အခြေစိုက်ရာ ကတုတ်တပ်များနှင့် မင်းတိုင်ပင်အမတ်များကို ထားရှိခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ တိုင်ယွန်း (Tai Yuan) လူမျိုးများကိုမူ မြန်မာ့ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်မတော်များတွင် အမှုထမ်းစေခဲ့သည်။<ref>Sarassawadee Ongsakul. (2005). ''History of Lan Na''. Silkworm Books.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှမ်းပဒေသရာဇ်စနစ်သို့ သွတ်သွင်းခံရခြင်းကြောင့် ချင်းမိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပိုမိုပွင့်လင်းလာခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ရှမ်းလူမျိုး (တိုင်ယိုင်) များနှင့် ဗမာကုန်သည်၊ အနုပညာရှင်များ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဇင်းမယ်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့လွှမ်းမိုးမှုကို နက်ရှိုင်းစွာ ခံခဲ့ရပြီး၊ ယနေ့ထက်တိုင် ချင်းမိုင်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗိသုကာလက်ရာများ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများနှင့် လူမှုရေးဓလေ့များတွင် မြန်မာယဉ်ကျေးမှုများ ရောယှက်လျက် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်း ကုန်းဘောင်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် မြန်မာဘုရင်ခံများ၏ တင်းကျပ်သော အခွန်အတုပ်နှင့် စစ်သားစုဆောင်းမှု ဖိအားများကြောင့် ဒေသခံရှမ်းပဒေသရာဇ်များနှင့် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၇၇၅ ခုနှစ်၌ ယိုးဒယားမင်းများနှင့် ချင်းမိုင်သခင် ကုဝိလ (Kawila) တို့ ပူးပေါင်းကာ မြန်မာတပ်များကို တိုက်ထုတ်ပြီး ယိုးဒယား (ထိုင်း) လက်အောက်ခံအဖြစ်သို့ မပြောင်းရွှေ့မီအထိ ဇင်းမယ်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အရှေ့ဘက် တံခါးဝ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ဒေသအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့လေသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထား == ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ၂၂,၃၁၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၈,၆၁၄ စတုရန်းမိုင်) ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ၎င်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဧရိယာအကြီးဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချင်းရိုင်းခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် လမ်ပန်ခရိုင်နှင့် လမ်ဖွန်ခရိုင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[တာ့ခ်ခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် တောင်တန်းများဝန်းရံထားသော ပင်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၃၀၀ မီတာ (၁,၀၀၀ ပေ) ခန့် မြင့်မားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သော ဒွိုင်အင်ထာနွန် (Doi Inthanon) တောင် (၂,၅၆၅ မီတာ/၈,၄၁၅ ပေ) သည် ဤခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်မြစ်သည် ချင်းမိုင်ခရိုင်၏ အဓိကမြစ်ဖြစ်ပြီး ချိုဖရားမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဒွိုင်အင်ထာနွန်အပါအဝင် ဒွိုင်ဆုထပ်-ပုရီ (Doi Suthep-Pui)၊ အော့ပ်လုံ (Ob Luang)၊ ဩီလန်န (Sri Lanna)၊ ဟူအိုင်နမ်ဒန် (Huai Nam Dang)၊ မယ်ဝမ် (Mae Wang) နှင့် ဖာဒန် (Pha Daeng) စသည့် အမျိုးသားဥယျာဉ်များလည်း တည်ရှိသည်။ == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == ၂၀၂၄ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၁.၇၈ သန်းခန့် နေထိုင်သည်။ ခရိုင်၏ လူဦးရေအများစုမှာ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းလူမျိုးများ ([[ယွန်းလူမျိုး]]) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် လန်နာဘုရင့်နိုင်ငံဟောင်း နယ်မြေ၏ မူရင်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် တောင်တန်းဒေသများတွင် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]] (Akha)၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (Karen)၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] (Lahu)၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] (Lisu)၊ [[မုံလူမျိုး|မုံ]] (Hmong)၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] (Pa-O)၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (Tai Yai) စသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် များပြားစွာ နေထိုင်ကြသည်။ == စီးပွားရေး == ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားလာရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍ၊ အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအပေါ် မှီခိုသည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်၏ ဒေသတွင်း ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုး (GPP) ၏ ၇၆% ကျော်ကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ယဉ်ကျေးမှုခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဒေသခံလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဆွဲဆောင်မှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ပြည်တွင်းပြည်ပ ခရီးသွားသန်းပေါင်းများစွာ လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍများသည်လည်း စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍသည် GPP ၏ ၁၁.၄၂% ခန့်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍသည် ၁၁.၃၉% ခန့် ပံ့ပိုးပေးသည်။ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားအများအပြား နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍများတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေး == [[ဖိုင်:Districts Chiang Mai.svg|thumb|ချင်းမိုင်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်များ]] ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၂၅ ခုရှိပြီး၊​ မြို့နယ်များကို [[တမ်ဘွန်]] ခေါ် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၂၀၄ ခုနှင့် [[မူးဘန်]] ခေါ် ရွာပေါင်း ၂၀၆၆ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ {{Div col|colwidth=15em}}၁။ မောင်းချင်းမိုင်မြို့နယ်: 500 ၂။ ချွမ်ထောင်မြို့နယ် ၃။ မယ်ကျဲမ်မြို့နယ် ၄။ ချင်းဒေါင်မြို့နယ် ၅။ ဒွိုင်စကတ်မြို့နယ် ၆။ မယ်သဲင်မြို့နယ် ၇။ မယ်ရိမ်မြို့နယ် ၈။ ဆမောင်းမြို့နယ် ၉။ ဖန်မြို့နယ် ၁၀။ မယ်အိုင်မြို့နယ် ၁၁။ ဖရောင်မြို့နယ် ၁၂။ ဆန်ပါသောင်းမြို့နယ် ၁၃။ ဆန်ကမ်ဖဲင်မြို့နယ် ၁၄။​ ဆန်ဆိုင်မြို့နယ် ၁၅။ ဟန်ဒေါင်မြို့နယ် ၁၆။ ဟော့တ်မြို့နယ် ၁၇။ ဒွိုင်သာအိုမြို့နယ် ၁၈။ အွမ်ကွယ်မြို့နယ် ၁၉။ ဆရဖီမြို့နယ် ၂၀။ ဝိုင်းဟဲင်မြို့နယ် ၂၁။ ချိုင်ပရာကန်မြို့နယ် ၂၂။​ မယ်ဝန်မြို့နယ် ၂၃။ မယ်အွန်မြို့နယ် ၂၄။ ဒွိုင်လောမြို့နယ် ၂၅။​ ကလျာဏီဝဒ္ဓနမြို့နယ်{{Div col end}} === ဒေသန္တရအစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ === ချင်းမိုင်ခရိုင်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအရ အများစုမှာ [[အမ်ဖေါ]] ခေါ် မြို့နယ်များအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့အထိ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် ချင်းမိုင်ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (องค์การบริหารส่วนจังหวัด - ongkan borihan suan changwat) တစ်ခုနှင့် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ([[ဒေသပါလ|ထေဆဘန်]]- thesaban) ၁၂၁ ခု ရှိသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သော [[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်မြို့ကြီး]]သည် <nowiki>''ထေဆဘန်.နခွန်'' (thesaban nakhon) ခေါ် မြို့ကြီးအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသဖြစ်သည်။ မယ်ဂျို (Mae Jo)၊ မယ်ဟီယာ (Mae Hia)၊ မိုင်းကင်ဖတ်ထန (Mueang Kaen Phatthana) နှင့် တုံပဝ် (Ton Pao) တို့မှာ ''ထေဆဘန် မောင်း''</nowiki> (thesaban mueang) ခေါ် မြို့ငယ်အဆင့် မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျေးရွာအုပ်စုမြူနီစီပယ် (thesaban tambon) ၁၁၆ ခု ထပ်မံရှိသည်။ မြို့ကြီးအဆင့် မြူနီစီပယ်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေမဟုတ်သော ဒေသများကို ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (องค์การบริหารส่วนตำบล - ongkan borihan suan tambon) ၈၉ ခုဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ၊ ဘုရားကျောင်းကန်များ၊ သဘာဝအလှတရားများ၊ တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုများနှင့် လန်နအမွေအနှစ်များ ပေါကြွယ်ဝသောကြောင့် ခရီးသွားများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ခရီးသွားနေရာများမှာ- * '''ဒွိုင်ဆုထပ်''' (Doi Suthep) - ချင်းမိုင်မြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် အထွဋ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သော [[ဝပ်ဖရာသပ် ဒွိုင်ဆူသပ်|ဝတ်ဘုရားဓာတ် ဒွိုင်ဆူထေ့ပ်]] (Wat Phra That Doi Suthep) တည်ရှိရာ တောင်ဖြစ်သည်။ * '''ဒွိုင်အင်ထာနွန်''' (Doi Inthanon) - ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကာ သဘာဝရေတံခွန်များ၊ လှပသောရှုခင်းများနှင့် လှပသောဥယျာဉ်များ တည်ရှိသည်။ * '''ချင်းမိုင်မြို့ဟောင်း''' - ရှေးဟောင်းမြို့ရိုးများနှင့် ကျုံးများဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများစွာ တည်ရှိသည်။ * '''ညဈေးနှင့် လမ်းမများ''' - ရိုးရာလက်မှုပညာပစ္စည်းများ၊ ဒေသထွက်ကုန်များနှင့် ဒေသအစားအစာများကို ဝယ်ယူမြည်းစမ်းနိုင်သည့် နေရာများဖြစ်သည်။ ချင်းမိုင်သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) ၏ ဖန်တီးမှုမြို့ပြကွန်ရက် (Creative Cities Network) တွင် လက်မှုပညာနှင့် ရိုးရာအနုပညာနယ်ပယ်အတွက် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ == မှတ်စု == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}}{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ|North={{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}, {{flag|Myanmar}}|West=[[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]|NE=[[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]|South=[[တာ့ခ်ခရိုင်]]|SW=|SE=[[လမ်ဖွန်ခရိုင်]]|East=[[လမ်ပန်းခရိုင်]]}}{{ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] h93pcn1p43ypmox3v9quzy03jnwgobj 0 270541 1029725 1020700 2026-05-05T12:35:00Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1020700 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဖလမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = Battle of Falam (November 2024 - April 2025).svg | caption = တိုက်ပွဲမြေပုံ | date = ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၈ ဧပြီ ၂၀၂၅ | place = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | territory = ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ ဖလမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက် | result = တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ အနိုင်ရ | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = {{flagicon image| Chin Brotherhood Alliance Logo.svg}} [[ချင်းညီနောင်]] *{{flagicon image| CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image| PDF Zoland Flag.jpg}} PDF Zoland *CDF မင်းတပ် *CDF ကန်ပက်လက် အခြား မဟာမိတ်အဖွဲများ:<br> *96 Soldiers [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]<br> *{{flagicon image| Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]<br> *{{flagicon image| Flag of Myanmar's Royal Dragon Army.svg}} [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်]]<br> *Burmese Revolutionary Technical Front<br> *Generation Z Army<br> *Giant Revolution Force<br> *Harmonious Norther Brothers<br> *Kalay Revolution Force<br> *Kalay Urban Guerrilla<br> *Myingyan Black Tiger<br> *{{flagicon image| Myanmar National Liberation Army.svg}} [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]<br> *Revolution Ambulance Wolf<br> *Sagaing Federal Troop<br> *Yaw Defense force<br> *Zo Army<ref>[https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ Chin Brotherhood (CB) announces that the entire Falam Township has become a military council-free area] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195751/https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ |date=April 22, 2025}} </ref> | commander1 = | commander2 = | units1 = | units2 = | strength1 = ၄၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state ‘Inch by inch’: Myanmar rebels close in on key military base in Chin State] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422200613/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state|date=April 22, 2025}}</ref> | strength2 = ၆၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru/> | casualties1 = မသိရှိရ 100+ captured<ref name=inchjeru/> | casualties2 = ၈၉ ဦးသေဆုံး 500+ wounded<ref>[https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ Eighty-nine Chin resistance members killed in Falam Township] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195947/https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ |date=April 22, 2025}}</ref> | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဖလမ်းတိုက်ပွဲ''' (ခေါ် "ဂျေရုဆလင် စစ်ဆင်ရေး") သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့နှင့် အခြားစစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများ ပူးပေါင်းကာ ဆင်နွှဲခဲ့သည့် ထိုးစစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလမတိုင်မီ ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] မြေပြင်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိဘဲ မြို့တစ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အဓိကတိုက်ပွဲဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ==နောက်ခံအခြေအနေ== ဖလမ်းမြို့သည် ချင်းပြည်နယ်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်ပြည်နယ်မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[တပ်မတော်]]၏ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]) နှင့် [[ဟားခါးမြို့]] အကြား လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် မဟာဗျူဟာမြောက်စွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Michael |date=2024-11-01 |title=Trouble Among the Chin of Myanmar |url=https://www.csis.org/analysis/trouble-among-chin-myanmar |language=en|publisher=Center for Strategic & International Studies}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ချင်းပြည်နယ်၏ ၈၅% ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း၊ ဖလမ်းမြို့မှာမူ ဒေသတွင်း စစ်ကောင်စီအဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ကြီးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-23 |title=Ethnic rebels claim to control up to 85% of Myanmar's Chin state |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/23/myanmar-rebels-control-chin-state/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> ==တိုက်ပွဲ== တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing |access-date=2025-04-24 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဇိုမီးဖက်ဒရယ်ယူနီယံ၊ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၊ မင်းတပ်ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ၊ မာရာလန်းနှင့် ကန်ပက်လက်ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ မတူပီ CDF တပ်ရင်း ၁ တို့ ပါဝင်သော [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့က "[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name=iarout>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ချင်းညီနောင်အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] သည်လည်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှ [[အာရက္ခတပ်တော်]] အပါအဝင် မဟာမိတ်ခုခံရေးအဖွဲ့များက အကူအညီပေးသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|publisher=[[Democratic Voice of Burma]] |date=2025-04-10 |title=Resistance forces seize northern Chinland's Falam Township |url=https://english.dvb.no/chin-resistance-forces-seize-falam-township-in-northern-chinland/ |access-date=2025-04-24 |website=DVB |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ ခံတပ်များဖြစ်သော ရဲစခန်း၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ဆောက်လုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဆေးရုံတောင်ကုန်းတို့ကို ပစ်မှတ်ထားကာ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-04-09 |title=Chin Brotherhood takes over last junta base in Chin State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-brotherhood-takes-over-last-junta-base-in-chin-state-town/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့သို့သွားရာ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကိုလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး [[ခလရ(၂၆၈)|ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈]] ကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးနေရာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်လေယာဉ်များ၊ ဒရုန်းများနှင့် အမြောက်မြားကို အသုံးပြု၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=irrflare>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2024-11-15 |title=Fighting Flares as Chin Rebels Launch Fresh Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/fighting-flares-as-chin-rebels-launch-fresh-offensive.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာလလယ်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ရဲစခန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး တပ်ရင်း ၂၆၈ သာလျှင် နောက်ဆုံးအရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref name=irrflare/> ဤကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီမှ စစ်သား ၄၅ ဦးခန့် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ထိုးစစ်စတင်ချိန်မှစ၍ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အကျဉ်းသား ၁၃၀ ခန့်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-20 |title=Myanmar rebels capture major military base in west, group says |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/20/rakhine-aa-ann-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref><ref name=":0" /> စစ်ကောင်စီ၏ လေတပ်သည် နိုဝင်ဘာလလယ် (စနေနေ့) တစ်ရက်တည်းတွင် ဖလမ်းမြို့ပေါ်သို့ ဗုံး ၁၅၀ ကျော် ကြဲချခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ နေရာများနှင့် အရပ်ဘက်ဧရိယာများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အတွင်း ကြဲချခဲ့သည့် ဗုံးအလုံးရေမှာ ၅၀၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Myanmar's junta drops 'more than 500' bombs on Chin state town during week of clashes |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/03/19/myanmar-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> အနီးရှိ [[တလန်ဇားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|တလန်ဇားရွာ]]မှ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်မှာ အနီးအနားရှိ ရွာများ၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၏ ၉၀% ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟု ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ တပ်ရင်း ၂၆၈ တွင်သာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=MPM |date=2025-04-08 |title=Chin Brotherhood captures junta's last remaining Battalion-268 in Falam » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/chin-brotherhood-captures-juntas-last-remaining-battalion-268-in-falam/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ဝိုင်းရံထားခြင်းကို ဖောက်ထွက်ရန်အတွက် တပ်ရင်း ၂၆၈ သို့ စစ်သား ၄၀-၅၀ ဦးကို စေလွှတ်ကာ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကိုသာ အားထားနေရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ တပ်အင်အား လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေခြင်းတို့ကြောင့် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများကို ထိရောက်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းကို ပြသနေကြောင်း CNDF က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ဖြစ်သော ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈ ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]သည် ဖလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခံရပြီးနောက် နေ့စဉ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ ဖလမ်းမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့် Mi-35 ရဟတ်ယာဉ်များကဲ့သို့သော လေယာဉ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref name=":2" /> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== * [[မောင်တောတိုက်ပွဲ]] * [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] nuay0225uc6gkmz4s4yi37z74vd6dis 1029727 1029725 2026-05-05T12:36:47Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029727 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဖလမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = Battle of Falam (November 2024 - April 2025).svg | caption = တိုက်ပွဲမြေပုံ | date = ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၈ ဧပြီ ၂၀၂၅ | place = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | territory = ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ ဖလမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက် | result = တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ အနိုင်ရ | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = {{flagicon image| Chin Brotherhood Alliance Logo.svg}} [[ချင်းညီနောင်]] *{{flagicon image| CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image| PDF Zoland Flag.jpg}} PDF Zoland *CDF မင်းတပ် *CDF ကန်ပက်လက် အခြား မဟာမိတ်အဖွဲများ:<br> *96 Soldiers [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]<br> *{{flagicon image| Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]<br> *{{flagicon image| Flag of Myanmar's Royal Dragon Army.svg}} [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်]]<br> *Burmese Revolutionary Technical Front<br> *Generation Z Army<br> *Giant Revolution Force<br> *Harmonious Norther Brothers<br> *Kalay Revolution Force<br> *Kalay Urban Guerrilla<br> *Myingyan Black Tiger<br> *{{flagicon image| Myanmar National Liberation Army.svg}} [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]<br> *Revolution Ambulance Wolf<br> *Sagaing Federal Troop<br> *Yaw Defense force<br> *Zo Army<ref>[https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ Chin Brotherhood (CB) announces that the entire Falam Township has become a military council-free area] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195751/https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ |date=April 22, 2025}} </ref> | commander1 = | commander2 = | units1 = | units2 = | strength1 = ၄၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state ‘Inch by inch’: Myanmar rebels close in on key military base in Chin State] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422200613/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state|date=April 22, 2025}}</ref> | strength2 = ၆၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru/> | casualties1 = မသိရှိရ 100+ captured<ref name=inchjeru/> | casualties2 = ၈၉ ဦးသေဆုံး 500+ wounded<ref>[https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ Eighty-nine Chin resistance members killed in Falam Township] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195947/https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ |date=April 22, 2025}}</ref> | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဖလမ်းတိုက်ပွဲ''' (ခေါ် "ဂျေရုဆလင် စစ်ဆင်ရေး") သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့နှင့် အခြားစစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများ ပူးပေါင်းကာ ဆင်နွှဲခဲ့သည့် ထိုးစစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလမတိုင်မီ ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] မြေပြင်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိဘဲ မြို့တစ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အဓိကတိုက်ပွဲဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ==နောက်ခံအခြေအနေ== ဖလမ်းမြို့သည် ချင်းပြည်နယ်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်ပြည်နယ်မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[တပ်မတော်]]၏ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]) နှင့် [[ဟားခါးမြို့]] အကြား လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် မဟာဗျူဟာမြောက်စွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Michael |date=2024-11-01 |title=Trouble Among the Chin of Myanmar |url=https://www.csis.org/analysis/trouble-among-chin-myanmar |language=en|publisher=Center for Strategic & International Studies}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ချင်းပြည်နယ်၏ ၈၅% ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း၊ ဖလမ်းမြို့မှာမူ ဒေသတွင်း စစ်ကောင်စီအဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ကြီးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-23 |title=Ethnic rebels claim to control up to 85% of Myanmar's Chin state |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/23/myanmar-rebels-control-chin-state/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> ==တိုက်ပွဲ== တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing |access-date=2025-04-24 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဇိုမီးဖက်ဒရယ်ယူနီယံ၊ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၊ မင်းတပ်ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ၊ မာရာလန်းနှင့် ကန်ပက်လက်ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ မတူပီ CDF တပ်ရင်း ၁ တို့ ပါဝင်သော [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့က "[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name=iarout>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ချင်းညီနောင်အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] သည်လည်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှ [[အာရက္ခတပ်တော်]] အပါအဝင် မဟာမိတ်ခုခံရေးအဖွဲ့များက အကူအညီပေးသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|publisher=[[Democratic Voice of Burma]] |date=2025-04-10 |title=Resistance forces seize northern Chinland's Falam Township |url=https://english.dvb.no/chin-resistance-forces-seize-falam-township-in-northern-chinland/ |access-date=2025-04-24 |website=DVB |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ ခံတပ်များဖြစ်သော ရဲစခန်း၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ဆောက်လုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဆေးရုံတောင်ကုန်းတို့ကို ပစ်မှတ်ထားကာ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-04-09 |title=Chin Brotherhood takes over last junta base in Chin State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-brotherhood-takes-over-last-junta-base-in-chin-state-town/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့သို့သွားရာ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကိုလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး [[ခလရ(၂၆၈)|ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈]] ကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးနေရာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်လေယာဉ်များ၊ ဒရုန်းများနှင့် အမြောက်မြားကို အသုံးပြု၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=irrflare>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2024-11-15 |title=Fighting Flares as Chin Rebels Launch Fresh Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/fighting-flares-as-chin-rebels-launch-fresh-offensive.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာလလယ်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ရဲစခန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး တပ်ရင်း ၂၆၈ သာလျှင် နောက်ဆုံးအရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref name=irrflare/> ဤကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီမှ စစ်သား ၄၅ ဦးခန့် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ထိုးစစ်စတင်ချိန်မှစ၍ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အကျဉ်းသား ၁၃၀ ခန့်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-20 |title=Myanmar rebels capture major military base in west, group says |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/20/rakhine-aa-ann-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref><ref name=":0" /> စစ်ကောင်စီ၏ လေတပ်သည် နိုဝင်ဘာလလယ် (စနေနေ့) တစ်ရက်တည်းတွင် ဖလမ်းမြို့ပေါ်သို့ ဗုံး ၁၅၀ ကျော် ကြဲချခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ နေရာများနှင့် အရပ်ဘက်ဧရိယာများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အတွင်း ကြဲချခဲ့သည့် ဗုံးအလုံးရေမှာ ၅၀၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Myanmar's junta drops 'more than 500' bombs on Chin state town during week of clashes |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/03/19/myanmar-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> အနီးရှိ [[တလန်ဇားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|တလန်ဇားရွာ]]မှ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်မှာ အနီးအနားရှိ ရွာများ၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၏ ၉၀% ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟု ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ တပ်ရင်း ၂၆၈ တွင်သာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=MPM |date=2025-04-08 |title=Chin Brotherhood captures junta's last remaining Battalion-268 in Falam » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/chin-brotherhood-captures-juntas-last-remaining-battalion-268-in-falam/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ဝိုင်းရံထားခြင်းကို ဖောက်ထွက်ရန်အတွက် တပ်ရင်း ၂၆၈ သို့ စစ်သား ၄၀-၅၀ ဦးကို စေလွှတ်ကာ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကိုသာ အားထားနေရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ တပ်အင်အား လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေခြင်းတို့ကြောင့် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများကို ထိရောက်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းကို ပြသနေကြောင်း CNDF က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ဖြစ်သော ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈ ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]သည် ဖလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခံရပြီးနောက် နေ့စဉ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ ဖလမ်းမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့် Mi-35 ရဟတ်ယာဉ်များကဲ့သို့သော လေယာဉ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref name=":2" /> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== * [[မောင်တောတိုက်ပွဲ]] * [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 8idmh5hbrs8dedqo4wogzc7trj1oxz3 1029731 1029727 2026-05-05T12:43:43Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်း 1029731 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = Battle of Falam (November 2024 - April 2025).svg | caption = တိုက်ပွဲမြေပုံ | date = ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၈ ဧပြီ ၂၀၂၅ | place = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | territory = ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ ဖလမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက် | result = တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ အနိုင်ရ | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = {{flagicon image| Chin Brotherhood Alliance Logo.svg}} [[ချင်းညီနောင်]] *{{flagicon image| CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image| PDF Zoland Flag.jpg}} PDF Zoland *CDF မင်းတပ် *CDF ကန်ပက်လက် အခြား မဟာမိတ်အဖွဲများ:<br> *96 Soldiers [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]<br> *{{flagicon image| Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]<br> *{{flagicon image| Flag of Myanmar's Royal Dragon Army.svg}} [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်]]<br> *Burmese Revolutionary Technical Front<br> *Generation Z Army<br> *Giant Revolution Force<br> *Harmonious Norther Brothers<br> *Kalay Revolution Force<br> *Kalay Urban Guerrilla<br> *Myingyan Black Tiger<br> *{{flagicon image| Myanmar National Liberation Army.svg}} [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]<br> *Revolution Ambulance Wolf<br> *Sagaing Federal Troop<br> *Yaw Defense force<br> *Zo Army<ref>[https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ Chin Brotherhood (CB) announces that the entire Falam Township has become a military council-free area] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195751/https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ |date=April 22, 2025}} </ref> | commander1 = | commander2 = | units1 = | units2 = | strength1 = ၄၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state ‘Inch by inch’: Myanmar rebels close in on key military base in Chin State] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422200613/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state|date=April 22, 2025}}</ref> | strength2 = ၆၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru/> | casualties1 = မသိရှိရ 100+ captured<ref name=inchjeru/> | casualties2 = ၈၉ ဦးသေဆုံး 500+ wounded<ref>[https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ Eighty-nine Chin resistance members killed in Falam Township] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195947/https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ |date=April 22, 2025}}</ref> | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]အတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[ချင်းညီနောင်]] နှင့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ဆင်နွှဲခဲ့သည့် ထိုးစစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) မြေပြင်တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခြင်းမရှိဘဲ၊ နွေဦးတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အဓိကမြို့တစ်မြို့ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ မြို့စောင့်တပ်ဖြစ်သော ခလရ (၂၆၈) စခန်းကုန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖလမ်းမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-04-29 |title=ချင်းပြည်နယ် ဖလမ်းမြို့ကို စစ်တပ်ပြန်လည် ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/29/myanmar-military-confilct-chin-falam/ |access-date=2026-05-05 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-04-27 |title=ဖလမ်းမြို့ကို စစ်တပ် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ရေးဖိအားတိုးလာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74243/ |access-date=2026-05-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ==နောက်ခံအခြေအနေ== ဖလမ်းမြို့သည် ချင်းပြည်နယ်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်ပြည်နယ်မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[တပ်မတော်]]၏ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]) နှင့် [[ဟားခါးမြို့]] အကြား လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် မဟာဗျူဟာမြောက်စွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Michael |date=2024-11-01 |title=Trouble Among the Chin of Myanmar |url=https://www.csis.org/analysis/trouble-among-chin-myanmar |language=en|publisher=Center for Strategic & International Studies}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ချင်းပြည်နယ်၏ ၈၅% ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း၊ ဖလမ်းမြို့မှာမူ ဒေသတွင်း စစ်ကောင်စီအဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ကြီးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-23 |title=Ethnic rebels claim to control up to 85% of Myanmar's Chin state |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/23/myanmar-rebels-control-chin-state/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> ==တိုက်ပွဲ== တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing |access-date=2025-04-24 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဇိုမီးဖက်ဒရယ်ယူနီယံ၊ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၊ မင်းတပ်ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ၊ မာရာလန်းနှင့် ကန်ပက်လက်ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ မတူပီ CDF တပ်ရင်း ၁ တို့ ပါဝင်သော [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့က "[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name=iarout>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ချင်းညီနောင်အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] သည်လည်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှ [[အာရက္ခတပ်တော်]] အပါအဝင် မဟာမိတ်ခုခံရေးအဖွဲ့များက အကူအညီပေးသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|publisher=[[Democratic Voice of Burma]] |date=2025-04-10 |title=Resistance forces seize northern Chinland's Falam Township |url=https://english.dvb.no/chin-resistance-forces-seize-falam-township-in-northern-chinland/ |access-date=2025-04-24 |website=DVB |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ ခံတပ်များဖြစ်သော ရဲစခန်း၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ဆောက်လုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဆေးရုံတောင်ကုန်းတို့ကို ပစ်မှတ်ထားကာ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-04-09 |title=Chin Brotherhood takes over last junta base in Chin State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-brotherhood-takes-over-last-junta-base-in-chin-state-town/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့သို့သွားရာ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကိုလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး [[ခလရ(၂၆၈)|ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈]] ကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးနေရာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်လေယာဉ်များ၊ ဒရုန်းများနှင့် အမြောက်မြားကို အသုံးပြု၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=irrflare>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2024-11-15 |title=Fighting Flares as Chin Rebels Launch Fresh Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/fighting-flares-as-chin-rebels-launch-fresh-offensive.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာလလယ်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ရဲစခန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး တပ်ရင်း ၂၆၈ သာလျှင် နောက်ဆုံးအရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref name=irrflare/> ဤကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီမှ စစ်သား ၄၅ ဦးခန့် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ထိုးစစ်စတင်ချိန်မှစ၍ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အကျဉ်းသား ၁၃၀ ခန့်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-20 |title=Myanmar rebels capture major military base in west, group says |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/20/rakhine-aa-ann-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref><ref name=":0" /> စစ်ကောင်စီ၏ လေတပ်သည် နိုဝင်ဘာလလယ် (စနေနေ့) တစ်ရက်တည်းတွင် ဖလမ်းမြို့ပေါ်သို့ ဗုံး ၁၅၀ ကျော် ကြဲချခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ နေရာများနှင့် အရပ်ဘက်ဧရိယာများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အတွင်း ကြဲချခဲ့သည့် ဗုံးအလုံးရေမှာ ၅၀၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Myanmar's junta drops 'more than 500' bombs on Chin state town during week of clashes |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/03/19/myanmar-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> အနီးရှိ [[တလန်ဇားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|တလန်ဇားရွာ]]မှ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်မှာ အနီးအနားရှိ ရွာများ၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၏ ၉၀% ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟု ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ တပ်ရင်း ၂၆၈ တွင်သာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=MPM |date=2025-04-08 |title=Chin Brotherhood captures junta's last remaining Battalion-268 in Falam » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/chin-brotherhood-captures-juntas-last-remaining-battalion-268-in-falam/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ဝိုင်းရံထားခြင်းကို ဖောက်ထွက်ရန်အတွက် တပ်ရင်း ၂၆၈ သို့ စစ်သား ၄၀-၅၀ ဦးကို စေလွှတ်ကာ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကိုသာ အားထားနေရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ တပ်အင်အား လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေခြင်းတို့ကြောင့် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများကို ထိရောက်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းကို ပြသနေကြောင်း CNDF က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ဖြစ်သော ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈ ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ== [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]သည် ဖလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခံရပြီးနောက် နေ့စဉ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ ဖလမ်းမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့် Mi-35 ရဟတ်ယာဉ်များကဲ့သို့သော လေယာဉ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref name=":2" /> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== * [[မောင်တောတိုက်ပွဲ]] * [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 386lyypszv0rn06vrmbvngxgjabcscr 0 270674 1029712 1020701 2026-05-05T12:17:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)]] စာမျက်နှာကို [[ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1020701 wikitext text/x-wiki {{Short description|2024 battle in Kachin}} {{Infobox military conflict | conflict = ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]မှ [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)|ကချင် စစ်မြေပြင်]] | image = Bombing damage in Bhamo.png | caption = ဗန်းမောမြို့တွင် လေကြောင်းဗုံးကြဲမှုကြောင့် ပျက်စီးနေမှုများ (မေ ၂၀၂၅) | date = ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ – လက်ရှိ | place = [[ဗန်းမော်မြို့]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] နှင့် [[မန်စီမြို့နယ်]] | result = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = *{{armed forces|Myanmar}} *{{air force|Myanmar}} *{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = *{{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] *{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | units1 = {{armed forces|Myanmar}} *[[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] *[[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] **အမှတ် ၄၇၊ ၁၂၁၊ ၂၃၆၊ ၂၃၇ ခြေမြန်တပ်ရင်းများ **အမှတ် ၅၀၁၄ တင့်ကားတပ်ရင်း **အမှတ် ၇၀၀၆ သံချပ်ကာတပ်ရင်း **အမှတ် ၃၆၆ အမြောက်တပ်ရင်း | units2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] *မသိရှိရ {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | strenght1 = {{armed forces|Myanmar}} ၃၀၀၀+ *ဗန်းမော်တွင် တပ်စွဲထားပြီးသော ၁၀၀၀+ | strenght2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မသိရှိရ | casualties1 = {{armed forces|Myanmar}} * အနည်းဆုံး ၁၀၀ ဒဏ်ရာရ {{Efn|[[မံစီမြို့နယ်]]မှ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]သို့ ဆုတ်ခွာစဉ်}} * အများအပြား ဖမ်းဆီးခံရ * သံချပ်ကာကား ခုနစ်စင်း ဖမ်းမိ{{Efn| During the fight for Armored Battalion 7006 in [[Bhamo]]}}<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-allies-seize-airport-armored-unit-from-myanmar-junta-in-bhamo.html KIA, Allies Seize Airport, Armored Unit From Myanmar Junta in Bhamo]</ref> * တင့်ကားအချို့ ပျက်စီး{{Efn| During the fight for Tank Battalion 5014 in [[Bhamo]]}}<ref>{{cite news |title=Kachin Rebels Seize Tank Base from Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-seize-tank-base-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=11 February 2025}}</ref> *[[Mi-17]] နှစ်စီး ပစ်ချခံရ<ref>{{cite news |title= Update News- KIA ပစ်ချမှုကြောင့် စစ်ရဟတ်ယာဉ် ၂ စီး ပျက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာမှူးနှင့်အဖွဲ့ သေဆုံး၊ ရွှေကူအနီး တောထဲတွင် ပျက်ကျသည့် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကို KIA တပ်ဖွဲ့များက ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီဟုဆို |url= https://yktnews.com/2025/05/215174/ |work=Khit Thit News Agency |date=20 May 2025}}</ref> | casualties2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * ၄၄၆၇ ဦးသေဆုံး * ၄၈၁၄ ဦးဒဏ်ရာရ * ၃၀၀ ဦးခန့်ပျောက်ဆုံး <ref>https://pct.com.mm/2025/09/13/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-3/</ref> }} စက်တင်ဘာ ၄ ရက် ၂၀၂၄ တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF) နှင့် အခြားကချင်အခြေစိုက် ခုခံရေးအဖွဲ့များက [[ဗန်းမော်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါစစ်ဆင်ရေးသည် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]တို့ကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများပြားနေပုံရပြီး အရပ်သားထောင်ပေါင်းများစွာမှာ မြို့တွင်း၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ အမြောက်ဆံများနှင့် ဒရုန်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများအောက်တွင် ပိတ်မိနေကြသည်။<ref>[https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/fighting-continues-to-intensify-at-moc-21-following-kias-capture-of-bhamo-airport/ Fighting continues to intensify at MOC-21 following KIA’s capture of Bhamo Airport]</ref> ==နောက်ခံ== [[ဗန်းမော်မြို့]]သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။ ဗန်းမော်တွင် [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] (စကခ-၂၁)၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ ၁၂၁၊ ၂၃၆ နှင့် ၂၃၇ တို့အပြင် အမြောက်တပ်ရင်း ၁ ရင်း၊ သံချပ်ကာတပ်ဖွဲ့၊ ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတပ်ဖွဲ့၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့နှင့် စစ်ဆေးတပ်ဖွဲ့များ တည်ရှိသည်။ ဗန်းမော်တွင် [[ဗန်းမော် လေဆိပ်|လေဆိပ်]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ==တိုက်ပွဲ== ===တိုက်ပွဲအစ (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)=== [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် KIA က [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)|ဗန်းမော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]နှင့် တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေသခံအများအပြားလည်း လှေများဖြင့် မြို့ထဲမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/civilians-trapped-in-kachins-bhamo-plead-for-help.html Civilians Trapped in Kachin’s Bhamo Plead for Help]</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့အထိ မြို့တွင်းတိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေပြီး အရပ်သား ၁၀,၀၀၀ ခန့် မြို့ထဲတွင် ပိတ်မိနေကြောင်းနှင့် KIA နှင့် စစ်ကောင်စီနှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများရှိကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-commander-abandons-kachin-fighting-kia.html Myanmar Junta Commander Abandons Kachin Fighting: KIA]</ref> ===အနီးနားရှိ မံစီမြို့နယ်တွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးများ (၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ)=== ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် KIA သည် အနီးနားရှိ မံစီမြို့နယ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်သုံးခုဖြစ်သည့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၃၁၉၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၆၀၁ နှင့် အမြောက်တပ်ရင်း ၅၂၃ တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၆၀၁ တပ်ရင်းမှူးလည်း ကျဆုံးခဲ့သည်။ ဒေသခံစောင့်ကြည့်သူများ၏ အဆိုအရ စစ်ကောင်စီတပ်သား အများအပြား လက်နက်ချခဲ့ကြပြီး လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ KIA နှင့် မဟာမိတ်များက မံစီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဗန်းမော်မြို့သည် လုံးဝပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]၊ [[ဗန်းမော် လေဆိပ်]]၊ တာမိုင်းလုံးရပ်ကွက်၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ နှင့် တက္ကသိုလ်တို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် မြို့ကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-close-in-on-bhamo-district-capital.html Kachin Rebels Close In on Bhamo District Capital]</ref> ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် မန်စီမြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် KIA၊ [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF) နှင့် အခြားအဖွဲ့များသည် မံစီမှ ဗန်းမော်သို့ ဆုတ်ခွာလာသော ရာနှင့်ချီသော စစ်ကောင်စီတပ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဆုတ်ခွာလာသော တပ်ဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား အများအပြား ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်မြို့ခံများက စစ်ကောင်စီတပ်များသည် အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် နှင့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ တို့တွင်သာ အခြေပြုနိုင်တော့ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့အား အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝိုင်းရံထားကြောင်း သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-hunting-down-retreating-myanmar-junta-troops.html KIA Hunting Down Retreating Myanmar Junta Troops]</ref> ===KIA ၏ ဆက်လက် ထိုးစစ် (၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ - ဖေဖော်ဝါရီ)=== ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့အထိ ဗန်းမော်တွင် ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများကြောင့် ကလေးများအပါအဝင် အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကချင်လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (KHRW) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း၌ပင် အရပ်သား ၃၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/fighting-escalates-in-battle-for-bhamo/ Fighting escalates in battle for Bhamo]</ref> ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ကောင်စီ၏ သံချပ်ကာတပ်ရင်း ၇၀၀၆ ၏ ဌာနချုပ်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး အမြောက်တပ်ရင်းတစ်ခု၏ ဌာနချုပ်ကိုပါ ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။ သံချပ်ကာယာဉ် ၇ စီးကို ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဗန်းမော်လေဆိပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ နေ့စဉ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-allies-seize-airport-armored-unit-from-myanmar-junta-in-bhamo.html KIA, Allies Seize Airport, Armored Unit From Myanmar Junta in Bhamo]</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၆၆ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ၎င်းအောင်မြင်မှုကြောင့် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ပိုမိုနီးစပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting intensifies in Bhamo after KIA seizes artillery base |url=https://www.rfa.org/burmese/news/bhamo-firece-battles-02032025043836.html |work=Radio Free Asia |language=my |date=3 February 2025}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် KIA က စစ်ကောင်စီ၏ တင့်ကားတပ်ရင်း ၅၀၁၄ ကို သိမ်းပိုက်ရရှိကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရက်အနည်းငယ်အလိုက ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သတင်းရင်းမြစ်များက တင့်ကားအချို့ မီးလောင်နေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Rebels Seize Tank Base from Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-seize-tank-base-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=11 February 2025}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် PDF တို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၃၆ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ အမြောက်တပ်ရင်း ၃၆၆ ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုအခါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်နေသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) ကို အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်နေကြသည်။ စကခ-၂၁ နှင့်အတူ KIA နှင့် မဟာမိတ်များသည် မြို့နယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများဖြစ်သည့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ စစ်သင်တန်းကျောင်းနှင့် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အမြောက်တပ်ရင်းတို့ကိုလည်း တိုက်ခိုက်နေကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA, PDF Capture More Myanmar Junta Bases in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-capture-more-myanmar-junta-bases-in-key-kachin-town.html |work=The Irrawaddy |date=20 February 2025}}</ref> ===စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ် (၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ဧပြီ)=== ဖေဖော်ဝါရီလကုန်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီသည် စစ်သည်များ၊ အမြောက်မြား၊ ဒရုန်းများနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ နေအိမ်များနှင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများသည် စစ်ကောင်စီ၏ မီးရှို့တိုက်ခိုက်မှုများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းနှင့် စိန့်ပက်ထရစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှစ်ခုစလုံး မီးလောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် သိသိသာသာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ မတ်လရောက်သောအခါ စစ်ကောင်စီသည် မြို့၏နေရာအများအပြားကို KIA ထံမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Burns Down Bhamo Town Market|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-burns-down-bhamo-town-market |work=Burma News International |date= 1 May 2025}}</ref> ===အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် ထိုးစစ်ပြန်လည်စတင်ခြင်း (၂၀၂၅ ဧပြီ - လက်ရှိ)=== [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]]လှုပ်ပြီးနောက် ကြေညာခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကာလကုန်ဆုံးပြီးနောက် ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် မဟာမိတ်များက ဗန်းမော်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ကြောင်း ကချင်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီကလည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) ၏ ဗဟိုကင်းစခန်း ကျဆုံးခဲ့သော်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ထပ်မံရှေ့တိုးနိုင်ခြင်းများ မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ KIA နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များသည် မြို့အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နေရာအနည်းဆုံး ၅ ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဧပြီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်ကင်းထောက်အဖွဲ့က ထိုနေရာများအနက် နှစ်ခုမှာ ဘုရားကျောင်းနှင့် စာသင်ကျောင်းတို့တွင် ဖြစ်ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Resumes Bhamo Attacks on Myanmar Junta After Quake Ceasefire |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-resumes-bhamo-attacks-on-myanmar-junta-after-quake-ceasefire.html |work=The Irrawaddy |date=30 April 2025}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Facebook Banmaw Scout Team |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=122208058160145145&set=a.122096571608145145 |access-date=2025-05-07 |website=www.facebook.com}}</ref> ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ဗန်းမော်မြို့ရှိ သီရိရတနာမနက်ဈေးကို စစ်ကောင်စီတပ်သားများက မီးရှို့ခဲ့သည်။ ဧပြီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် KIA သည် မတ်လက ဆုံးရှုံးခဲ့သော နေရာများအားလုံးနီးပါးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီရုံးများနှင့် ကင်းစခန်းအချို့တည်ရှိရာ အဆောက်အအုံများလည်း ပါဝင်သည်။ မြို့တွင်းရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ စခန်း၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) နှင့် [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]]ဝင်းတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Burns Down Bhamo Town Market |url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-burns-down-bhamo-town-market |work=Burma News International |date= 1 May 2025}}</ref> မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် KIA သတင်းရင်းမြစ်များက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ခဲယမ်းပြတ်လပ်မှုများ ကြုံတွေ့နေရသဖြင့် စစ်ကောင်စီ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရဟတ်ယာဉ်များက Y12 နှင့် Y8 လေယာဉ်များဖြင့် နေ့စဉ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများကို လေထီးဖြင့်ချပေးကာ ဌာနချုပ်ကို အားဖြည့်နေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ပထမပတ်အထိ မြို့တွင်းတွင် တစ်ရက်လျှင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅၀ အထိ ပြုလုပ်နေကြောင်း ခုခံရေးသတင်းရင်းမြစ်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Continues to Defend Key Kachin City |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-continues-to-defend-key-kachin-city.html |work=The Irrawaddy |date=7 May 2025}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက ရဟတ်ယာဉ်သုံးစီးဖြင့် အင်အား ၆၀ ခန့်ကို ဗန်းမော်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ရာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) မှ စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ်များကို ဦးတည်စေခဲ့ကြောင်း KIA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်မှူးကြီး နော်ဘူက ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် စကခ-၂၁ ဌာနချုပ်ဝင်းအတွင်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ထပ်မံရှေ့ဆက်ရန် အတားအဆီးများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စကခ-၂၁ နှင့် ဗန်းမော်အကျဉ်းထောင်အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ အနီးအနားနှင့် ၈၈ ခြေမြန်တပ်မ ဖြန့်ကျက်ထားသော တာမိုင်းလုံးရပ်ကွက်တို့တွင် နေ့စဉ် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။<ref>{{cite news |title=KIA Blames Myanmar Junta Airpower for Bhamo Stalemate |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-blames-myanmar-junta-airpower-for-bhamo-stalemate.html|work=The Irrawaddy |date=8 May 2025}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားများကိုသာ ခိုလှုံရာပေးထားသည့် ကမ်းနားရိပ်သာဘုန်းကြီးကျောင်းကို [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်ထားဆဲ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများတွင် စကခ-၂၁ ဌာနချုပ်၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ အင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း ၉၁၄၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတပ်ရင်း ၉၃၃၊ စစ်တပ်ရင်း ၁၁ နှင့် ၈၈ ခြေလျင်တပ်မအောက်ရှိ တပ်ရင်းအများအပြားတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |title=At least 15 civilians killed in Myanmar junta airstrike on Bhamo monastery amid ongoing battle |url=https://eng.mizzima.com/2025/05/10/22171|work=Mizzima |date=10 May 2025}}</ref> မေလ ၂၀ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁ နာရီတွင် စကခ-၂၁ သို့ အင်အားဖြည့်တင်းရန် သယ်ယူပို့ဆောင်နေသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Mi-17 ရဟတ်ယာဉ်သုံးစီးအနက် နှစ်စီးကို KIA က ပစ်ချခဲ့သည်။ တစ်စီးမှာ ရွှေကူမြို့မှ ၁၄ မိုင်အကွာ ဧရာဝတီမြစ်၏ ဘယ်ဘက်ကမ်းရှိ တောနက်ထဲသို့ ပျက်ကျခဲ့ပြီး ဗျူဟာမှူးတစ်ဦးအပါအဝင် ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်ပါရှိသော စစ်သားအားလုံး သေဆုံးခဲ့သည်။ နောက်တစ်စီးမှာ ရွှေကူတွင် အရေးပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး ဘေးတိုက်လဲကျခဲ့သည်။ ထိုပျက်ကျရာနေရာသို့ KIA ၏ တပ်မဟာ ၅ မှ တပ်သားများ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Update News- KIA ပစ်ချမှုကြောင့် စစ်ရဟတ်ယာဉ် ၂ စီး ပျက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာမှူးနှင့်အဖွဲ့ သေဆုံး၊ ရွှေကူအနီး တောထဲတွင် ပျက်ကျသည့် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကို KIA တပ်ဖွဲ့များက ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီဟုဆို |url= https://yktnews.com/2025/05/215174/ |work=Khit Thit News Agency |date=20 May 2025}}</ref><ref>[https://x.com/war_noir/status/1924859947340214469?s=46 | The video shows the moment the two helicopters were hit and the aftermath of the crash]</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] {{notelist}} jni63kvnr61i9sk1dtncnaqjim2pud4 1029716 1029712 2026-05-05T12:21:03Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029716 wikitext text/x-wiki {{Short description|2024 battle in Kachin}} {{Infobox military conflict | conflict = ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]မှ [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)|ကချင် စစ်မြေပြင်]] | image = Bombing damage in Bhamo.png | caption = ဗန်းမောမြို့တွင် လေကြောင်းဗုံးကြဲမှုကြောင့် ပျက်စီးနေမှုများ (မေ ၂၀၂၅) | date = ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ – လက်ရှိ | place = [[ဗန်းမော်မြို့]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] နှင့် [[မန်စီမြို့နယ်]] | result = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = *{{armed forces|Myanmar}} *{{air force|Myanmar}} *{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = *{{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] *{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | units1 = {{armed forces|Myanmar}} *[[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] *[[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] **အမှတ် ၄၇၊ ၁၂၁၊ ၂၃၆၊ ၂၃၇ ခြေမြန်တပ်ရင်းများ **အမှတ် ၅၀၁၄ တင့်ကားတပ်ရင်း **အမှတ် ၇၀၀၆ သံချပ်ကာတပ်ရင်း **အမှတ် ၃၆၆ အမြောက်တပ်ရင်း | units2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] *မသိရှိရ {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | strenght1 = {{armed forces|Myanmar}} ၃၀၀၀+ *ဗန်းမော်တွင် တပ်စွဲထားပြီးသော ၁၀၀၀+ | strenght2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မသိရှိရ | casualties1 = {{armed forces|Myanmar}} * အနည်းဆုံး ၁၀၀ ဒဏ်ရာရ {{Efn|[[မံစီမြို့နယ်]]မှ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]သို့ ဆုတ်ခွာစဉ်}} * အများအပြား ဖမ်းဆီးခံရ * သံချပ်ကာကား ခုနစ်စင်း ဖမ်းမိ{{Efn| During the fight for Armored Battalion 7006 in [[Bhamo]]}}<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-allies-seize-airport-armored-unit-from-myanmar-junta-in-bhamo.html KIA, Allies Seize Airport, Armored Unit From Myanmar Junta in Bhamo]</ref> * တင့်ကားအချို့ ပျက်စီး{{Efn| During the fight for Tank Battalion 5014 in [[Bhamo]]}}<ref>{{cite news |title=Kachin Rebels Seize Tank Base from Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-seize-tank-base-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=11 February 2025}}</ref> *[[Mi-17]] နှစ်စီး ပစ်ချခံရ<ref>{{cite news |title= Update News- KIA ပစ်ချမှုကြောင့် စစ်ရဟတ်ယာဉ် ၂ စီး ပျက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာမှူးနှင့်အဖွဲ့ သေဆုံး၊ ရွှေကူအနီး တောထဲတွင် ပျက်ကျသည့် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကို KIA တပ်ဖွဲ့များက ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီဟုဆို |url= https://yktnews.com/2025/05/215174/ |work=Khit Thit News Agency |date=20 May 2025}}</ref> | casualties2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * ၄၄၆၇ ဦးသေဆုံး * ၄၈၁၄ ဦးဒဏ်ရာရ * ၃၀၀ ဦးခန့်ပျောက်ဆုံး <ref>https://pct.com.mm/2025/09/13/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-3/</ref> }} စက်တင်ဘာ ၄ ရက် ၂၀၂၄ တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF) နှင့် အခြားကချင်အခြေစိုက် ခုခံရေးအဖွဲ့များက [[ဗန်းမော်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါစစ်ဆင်ရေးသည် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]တို့ကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများပြားနေပုံရပြီး အရပ်သားထောင်ပေါင်းများစွာမှာ မြို့တွင်း၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ အမြောက်ဆံများနှင့် ဒရုန်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများအောက်တွင် ပိတ်မိနေကြသည်။<ref>[https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/fighting-continues-to-intensify-at-moc-21-following-kias-capture-of-bhamo-airport/ Fighting continues to intensify at MOC-21 following KIA’s capture of Bhamo Airport]</ref> ==နောက်ခံ== [[ဗန်းမော်မြို့]]သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။ ဗန်းမော်တွင် [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] (စကခ-၂၁)၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ ၁၂၁၊ ၂၃၆ နှင့် ၂၃၇ တို့အပြင် အမြောက်တပ်ရင်း ၁ ရင်း၊ သံချပ်ကာတပ်ဖွဲ့၊ ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတပ်ဖွဲ့၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့နှင့် စစ်ဆေးတပ်ဖွဲ့များ တည်ရှိသည်။ ဗန်းမော်တွင် [[ဗန်းမော် လေဆိပ်|လေဆိပ်]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ==တိုက်ပွဲ== ===တိုက်ပွဲအစ (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)=== [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် KIA က [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)|ဗန်းမော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]နှင့် တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေသခံအများအပြားလည်း လှေများဖြင့် မြို့ထဲမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/civilians-trapped-in-kachins-bhamo-plead-for-help.html Civilians Trapped in Kachin’s Bhamo Plead for Help]</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့အထိ မြို့တွင်းတိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေပြီး အရပ်သား ၁၀,၀၀၀ ခန့် မြို့ထဲတွင် ပိတ်မိနေကြောင်းနှင့် KIA နှင့် စစ်ကောင်စီနှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများရှိကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-commander-abandons-kachin-fighting-kia.html Myanmar Junta Commander Abandons Kachin Fighting: KIA]</ref> ===အနီးနားရှိ မံစီမြို့နယ်တွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးများ (၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ)=== ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် KIA သည် အနီးနားရှိ မံစီမြို့နယ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်သုံးခုဖြစ်သည့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၃၁၉၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၆၀၁ နှင့် အမြောက်တပ်ရင်း ၅၂၃ တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၆၀၁ တပ်ရင်းမှူးလည်း ကျဆုံးခဲ့သည်။ ဒေသခံစောင့်ကြည့်သူများ၏ အဆိုအရ စစ်ကောင်စီတပ်သား အများအပြား လက်နက်ချခဲ့ကြပြီး လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ KIA နှင့် မဟာမိတ်များက မံစီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဗန်းမော်မြို့သည် လုံးဝပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]၊ [[ဗန်းမော် လေဆိပ်]]၊ တာမိုင်းလုံးရပ်ကွက်၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ နှင့် တက္ကသိုလ်တို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် မြို့ကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-close-in-on-bhamo-district-capital.html Kachin Rebels Close In on Bhamo District Capital]</ref> ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် မန်စီမြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် KIA၊ [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF) နှင့် အခြားအဖွဲ့များသည် မံစီမှ ဗန်းမော်သို့ ဆုတ်ခွာလာသော ရာနှင့်ချီသော စစ်ကောင်စီတပ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဆုတ်ခွာလာသော တပ်ဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား အများအပြား ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်မြို့ခံများက စစ်ကောင်စီတပ်များသည် အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် နှင့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ တို့တွင်သာ အခြေပြုနိုင်တော့ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့အား အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝိုင်းရံထားကြောင်း သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-hunting-down-retreating-myanmar-junta-troops.html KIA Hunting Down Retreating Myanmar Junta Troops]</ref> ===KIA ၏ ဆက်လက် ထိုးစစ် (၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ - ဖေဖော်ဝါရီ)=== ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့အထိ ဗန်းမော်တွင် ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများကြောင့် ကလေးများအပါအဝင် အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကချင်လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (KHRW) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း၌ပင် အရပ်သား ၃၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/fighting-escalates-in-battle-for-bhamo/ Fighting escalates in battle for Bhamo]</ref> ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ကောင်စီ၏ သံချပ်ကာတပ်ရင်း ၇၀၀၆ ၏ ဌာနချုပ်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး အမြောက်တပ်ရင်းတစ်ခု၏ ဌာနချုပ်ကိုပါ ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။ သံချပ်ကာယာဉ် ၇ စီးကို ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဗန်းမော်လေဆိပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ နေ့စဉ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-allies-seize-airport-armored-unit-from-myanmar-junta-in-bhamo.html KIA, Allies Seize Airport, Armored Unit From Myanmar Junta in Bhamo]</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၆၆ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ၎င်းအောင်မြင်မှုကြောင့် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ပိုမိုနီးစပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting intensifies in Bhamo after KIA seizes artillery base |url=https://www.rfa.org/burmese/news/bhamo-firece-battles-02032025043836.html |work=Radio Free Asia |language=my |date=3 February 2025}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် KIA က စစ်ကောင်စီ၏ တင့်ကားတပ်ရင်း ၅၀၁၄ ကို သိမ်းပိုက်ရရှိကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရက်အနည်းငယ်အလိုက ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သတင်းရင်းမြစ်များက တင့်ကားအချို့ မီးလောင်နေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Rebels Seize Tank Base from Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-rebels-seize-tank-base-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=11 February 2025}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် PDF တို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၃၆ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ အမြောက်တပ်ရင်း ၃၆၆ ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုအခါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်နေသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) ကို အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်နေကြသည်။ စကခ-၂၁ နှင့်အတူ KIA နှင့် မဟာမိတ်များသည် မြို့နယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများဖြစ်သည့် ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ စစ်သင်တန်းကျောင်းနှင့် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အမြောက်တပ်ရင်းတို့ကိုလည်း တိုက်ခိုက်နေကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA, PDF Capture More Myanmar Junta Bases in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-capture-more-myanmar-junta-bases-in-key-kachin-town.html |work=The Irrawaddy |date=20 February 2025}}</ref> ===စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ် (၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ဧပြီ)=== ဖေဖော်ဝါရီလကုန်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီသည် စစ်သည်များ၊ အမြောက်မြား၊ ဒရုန်းများနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ နေအိမ်များနှင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများသည် စစ်ကောင်စီ၏ မီးရှို့တိုက်ခိုက်မှုများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းနှင့် စိန့်ပက်ထရစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှစ်ခုစလုံး မီးလောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် သိသိသာသာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ မတ်လရောက်သောအခါ စစ်ကောင်စီသည် မြို့၏နေရာအများအပြားကို KIA ထံမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Burns Down Bhamo Town Market|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-burns-down-bhamo-town-market |work=Burma News International |date= 1 May 2025}}</ref> ===အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် ထိုးစစ်ပြန်လည်စတင်ခြင်း (၂၀၂၅ ဧပြီ - လက်ရှိ)=== [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]]လှုပ်ပြီးနောက် ကြေညာခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကာလကုန်ဆုံးပြီးနောက် ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် KIA နှင့် မဟာမိတ်များက ဗန်းမော်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ကြောင်း ကချင်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီကလည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) ၏ ဗဟိုကင်းစခန်း ကျဆုံးခဲ့သော်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ထပ်မံရှေ့တိုးနိုင်ခြင်းများ မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ KIA နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များသည် မြို့အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နေရာအနည်းဆုံး ၅ ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဧပြီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်ကင်းထောက်အဖွဲ့က ထိုနေရာများအနက် နှစ်ခုမှာ ဘုရားကျောင်းနှင့် စာသင်ကျောင်းတို့တွင် ဖြစ်ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Resumes Bhamo Attacks on Myanmar Junta After Quake Ceasefire |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-resumes-bhamo-attacks-on-myanmar-junta-after-quake-ceasefire.html |work=The Irrawaddy |date=30 April 2025}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Facebook Banmaw Scout Team |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=122208058160145145&set=a.122096571608145145 |access-date=2025-05-07 |website=www.facebook.com}}</ref> ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ဗန်းမော်မြို့ရှိ သီရိရတနာမနက်ဈေးကို စစ်ကောင်စီတပ်သားများက မီးရှို့ခဲ့သည်။ ဧပြီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် KIA သည် မတ်လက ဆုံးရှုံးခဲ့သော နေရာများအားလုံးနီးပါးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီရုံးများနှင့် ကင်းစခန်းအချို့တည်ရှိရာ အဆောက်အအုံများလည်း ပါဝင်သည်။ မြို့တွင်းရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ စခန်း၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) နှင့် [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]]ဝင်းတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Burns Down Bhamo Town Market |url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-burns-down-bhamo-town-market |work=Burma News International |date= 1 May 2025}}</ref> မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် KIA သတင်းရင်းမြစ်များက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ခဲယမ်းပြတ်လပ်မှုများ ကြုံတွေ့နေရသဖြင့် စစ်ကောင်စီ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရဟတ်ယာဉ်များက Y12 နှင့် Y8 လေယာဉ်များဖြင့် နေ့စဉ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများကို လေထီးဖြင့်ချပေးကာ ဌာနချုပ်ကို အားဖြည့်နေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ပထမပတ်အထိ မြို့တွင်းတွင် တစ်ရက်လျှင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၅၀ အထိ ပြုလုပ်နေကြောင်း ခုခံရေးသတင်းရင်းမြစ်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Continues to Defend Key Kachin City |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-continues-to-defend-key-kachin-city.html |work=The Irrawaddy |date=7 May 2025}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက ရဟတ်ယာဉ်သုံးစီးဖြင့် အင်အား ၆၀ ခန့်ကို ဗန်းမော်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ရာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (စကခ-၂၁) မှ စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ်များကို ဦးတည်စေခဲ့ကြောင်း KIA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်မှူးကြီး နော်ဘူက ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် KIA တပ်ဖွဲ့များသည် စကခ-၂၁ ဌာနချုပ်ဝင်းအတွင်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ထပ်မံရှေ့ဆက်ရန် အတားအဆီးများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စကခ-၂၁ နှင့် ဗန်းမော်အကျဉ်းထောင်အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ အနီးအနားနှင့် ၈၈ ခြေမြန်တပ်မ ဖြန့်ကျက်ထားသော တာမိုင်းလုံးရပ်ကွက်တို့တွင် နေ့စဉ် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။<ref>{{cite news |title=KIA Blames Myanmar Junta Airpower for Bhamo Stalemate |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-blames-myanmar-junta-airpower-for-bhamo-stalemate.html|work=The Irrawaddy |date=8 May 2025}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားများကိုသာ ခိုလှုံရာပေးထားသည့် ကမ်းနားရိပ်သာဘုန်းကြီးကျောင်းကို [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်ထားဆဲ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများတွင် စကခ-၂၁ ဌာနချုပ်၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇၊ အင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း ၉၁၄၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတပ်ရင်း ၉၃၃၊ စစ်တပ်ရင်း ၁၁ နှင့် ၈၈ ခြေလျင်တပ်မအောက်ရှိ တပ်ရင်းအများအပြားတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |title=At least 15 civilians killed in Myanmar junta airstrike on Bhamo monastery amid ongoing battle |url=https://eng.mizzima.com/2025/05/10/22171|work=Mizzima |date=10 May 2025}}</ref> မေလ ၂၀ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁ နာရီတွင် စကခ-၂၁ သို့ အင်အားဖြည့်တင်းရန် သယ်ယူပို့ဆောင်နေသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Mi-17 ရဟတ်ယာဉ်သုံးစီးအနက် နှစ်စီးကို KIA က ပစ်ချခဲ့သည်။ တစ်စီးမှာ ရွှေကူမြို့မှ ၁၄ မိုင်အကွာ ဧရာဝတီမြစ်၏ ဘယ်ဘက်ကမ်းရှိ တောနက်ထဲသို့ ပျက်ကျခဲ့ပြီး ဗျူဟာမှူးတစ်ဦးအပါအဝင် ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်ပါရှိသော စစ်သားအားလုံး သေဆုံးခဲ့သည်။ နောက်တစ်စီးမှာ ရွှေကူတွင် အရေးပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး ဘေးတိုက်လဲကျခဲ့သည်။ ထိုပျက်ကျရာနေရာသို့ KIA ၏ တပ်မဟာ ၅ မှ တပ်သားများ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Update News- KIA ပစ်ချမှုကြောင့် စစ်ရဟတ်ယာဉ် ၂ စီး ပျက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာမှူးနှင့်အဖွဲ့ သေဆုံး၊ ရွှေကူအနီး တောထဲတွင် ပျက်ကျသည့် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကို KIA တပ်ဖွဲ့များက ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီဟုဆို |url= https://yktnews.com/2025/05/215174/ |work=Khit Thit News Agency |date=20 May 2025}}</ref><ref>[https://x.com/war_noir/status/1924859947340214469?s=46 | The video shows the moment the two helicopters were hit and the aftermath of the crash]</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] {{notelist}} gqjle7xipy1vu9x3u5s4gibsxrwoavb 1 270675 1029714 875543 2026-05-05T12:17:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဆွေးနွေးချက်:ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 875543 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Battle of Bhamo (2024)|version=1291445627}} ay24kh8d1cdh8p647r669hukaeal1z3 0 270712 1029732 875661 2026-05-05T12:45:59Z Zawzawaungthwin 100038 [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 875661 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = | caption = | location = မင်းတပ်မြို့၊ ချင်းပြည်နယ် | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | combatant2 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | strength1 = ၁,၀၀၀<ref name="reuters 5_15_21">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-army-battles-anti-coup-rebels-northwestern-town-2021-05-15/|title=Myanmar army battles anti-coup rebels as armed resistance grows|date=2021-05-15|access-date=2023-06-26|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111749/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-army-battles-anti-coup-rebels-northwestern-town-2021-05-15/|archive-date=October 12, 2023}}</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၁၀<ref name="Irrawaddy 5_15_21"/> | casualties2 = ၁၈<ref name=mmpm/> | casualties3 = အရပ်သား ၄ ဦး သေဆုံး<ref name="Irrawaddy 5_15_21"/> | date = ၂၄ – ၂၆ ဧပြီ၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၁ | coordinates = {{coord|21|22|N|93|59|E|region:MM|display=inline,title}} | name = | place = မင်းတပ်မြို့၊ ချင်းပြည်နယ် | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | result = စစ်ကောင်စီ အနိုင်ရ | status = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} | conflict = }} '''မင်းတပ်တိုက်ပွဲ'''သည် လက်ရှိ[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]တွင် အရပ်သားများနှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အကြား ပထမဆုံးသော အကြီးစားစစ်ရေးထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှင့် မေလတို့က ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်း တိုးပွားလာမှုကို ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Seizes Western Town After Heated Battle with Civilian Militia |url=https://thediplomat.com/2021/05/myanmar-seizes-western-town-after-heated-battle-with-civilian-militia/ |work=The Diplomat |last=Strangio |first=Sebastian |date=17 May 2021 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011110542/https://thediplomat.com/2021/05/myanmar-seizes-western-town-after-heated-battle-with-civilian-militia/|archive-date=October 11, 2023}}</ref> မင်းတပ်နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]သည် ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရသော ဧရိယာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပြီး ဤတိုက်ပွဲသည် ထိုအချိန်မှစ၍ ချင်းပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများစွာ]]ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==နောက်ခံအခြေအနေ== {{see also|ချင်း စစ်မြေပြင်}} [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း [[ချင်းလူမျိုး]]များ စစ်ကောင်စီကို ခုခံတော်လှန်ရန်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (CDF) ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="ICG 06_28_21">{{Cite web|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/b168-taking-aim-tatmadaw-new-armed-resistance-myanmars-coup|title=Taking Aim at the Tatmadaw: The New Armed Resistance to Myanmar’s Coup|date=2021-06-28|access-date=2023-06-26|work=[[International Crisis Group]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615035748/https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/b168-taking-aim-tatmadaw-new-armed-resistance-myanmars-coup|archive-date=June 15, 2023}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့၌ အရပ်သား ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း CDF ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များအရ သိရသည်။ CDF တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ စစ်သည်သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name=mmpm>{{Cite web|url=https://mmpeacemonitor.org/318153/18-junta-soldiers-killed-in-mindat-battle/|title=18 junta soldiers killed in Mindat battle|date=2023-04-12|access-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628061144/https://mmpeacemonitor.org/318153/18-junta-soldiers-killed-in-mindat-battle/|archive-date=June 28, 2023}}</ref> ==အချိန်မှတ်တမ်း== ===ပထမတိုက်ပွဲ=== စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားသူများ ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် မင်းတပ်မြို့တွင် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ CDF သည် အင်အားဖြည့်တင်းရန် ရောက်ရှိလာသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းများကို ပုံမှန် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထမဆုံး အကြီးစားလက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် အစားအစာနှင့် ရေထောက်ပံ့ရေးများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]] ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21"/> CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရိုးရာမုဆိုးသုံးရိုင်ဖယ်များကဲ့သို့သော လက်နက်အနည်းငယ်ဖြင့်သာ လက်နက်ကိုင်ထားသော်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်များထက် အင်အားပိုများသည်။ ၎င်းတို့သည် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အပေါ် ၎င်းတို့၏ အသိပညာကိုလည်း အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="ICG 06_28_21"/> တိုက်ပွဲသည် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့ အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဆိုပါနေ့တွင် စစ်ကောင်စီက တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ခုနစ်ဦးကို လွှတ်ပေးခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/18/a-humanitarian-disaster-in-the-making-in-myanmars-chin-state|title=‘A humanitarian disaster in the making’ in Myanmar’s Chin State|work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|date=2021-05-18|access-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117182634/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/18/a-humanitarian-disaster-in-the-making-in-myanmars-chin-state|archive-date=November 17, 2023}}</ref> သို့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့၏ စစ်သားများကို မင်းတပ်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း CDF က နောက်ထပ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ငါးဦးကို လွှတ်ပေးရန် ဆက်လက်တောင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် အခြေအနေသည် လုံးဝပြေလည်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> ===ဒုတိယတိုက်ပွဲ=== ဤတောင်းဆိုမှုများကြောင့် မင်းတပ်မြို့တွင် မေလ ၁၂ ရက်နေ့၌ တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Myanmar: The small embattled town that stood up to the army|date=2021-05-22|access-date=2023-06-26|work=[[BBC News]]|last=Head|first=Jonathan|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122745/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|archive-date=August 14, 2023}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်များသည် မြို့ကို မော်တာများနှင့် အခြားလက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ CDF က စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်း ၆ စီးကို ထပ်မံချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လက်နက်များ သိမ်းဆည်းကာ ယာဉ်တန်းကို ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့်အတူ လက်နက်ကြီးများ ပစ်ခတ်ကာ မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် CDF သည် ထောင်နှင့်ချီသော ဒေသခံများနှင့်အတူ နောက်လာမည့် လှုပ်ရှားမှုများကို စီစဉ်ရန် ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများသည် နံနက် ၆ နာရီခွဲခန့်မှ နံနက် ၈ နာရီခွဲခန့်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။<ref name="Irrawaddy 5_15_21">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-juntas-troops-use-civilians-as-human-shields-in-assault-on-mindat.html|title=Myanmar Junta’s Troops Use Civilians as Human Shields in Assault on Mindat|work=[[The Irrawaddy]]|date=2021-05-15|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626210320/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-juntas-troops-use-civilians-as-human-shields-in-assault-on-mindat.html|archive-date=June 26, 2023}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် စစ်ကော်စီကို ကနဦးက ဆန့်ကျင်ခဲ့သော်လည်း ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရပြီး မြို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21"/><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57134964|title=Myanmar military take rebel town of Mindat, Chinland|date=2021-05-16|access-date=2023-06-26|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626140233/https://www.bbc.com/news/world-asia-57134964|archive-date=June 26, 2023}}</ref> မင်းတပ်မြို့ခံများ၏ ပြောကြားချက်အရ CDF မှ ၈ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-siege-05162021150137.html|title=Myanmar Junta Targets Civilians in Siege of Chin Town Where Militia Fought Back|work=[[Radio Free Asia]]|date=2021-05-16|access-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626205130/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-siege-05162021150137.html|archive-date=June 26, 2023}}</ref> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေများ== စစ်တပ်ထံမှ ထွက်ပြေးခဲ့သော ဒေသခံအများစုမှာ အမျိုးသားများဖြစ်ကြပြီး စစ်တပ်က အမျိုးသားများကို ဖမ်းဆီးနေကြောင်း သတင်းရရှိခဲ့ကာ အချို့ကို လူသားဒိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟုလည်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားအများအပြား မင်းတပ်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သောကြောင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများ လုယက်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> မင်းတပ်နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]သည် နောက်ပိုင်းနှစ်အနည်းငယ်ကြာအောင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာနေရာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် CDF သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ [[မကွီအိမ်နူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|မကွီအိမ်နူးရွာ]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုလနှောင်းပိုင်း ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဒေသတွင်းရှိ CDF တပ်ဖွဲ့များသည် [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]မှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဇော်စိုးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ရာ ဩဂုတ်လတွင် မင်းတပ်အနီးရှိ ကားလမ်းတလျှောက်တွင် တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance fighters preparing for 'all-out' battle as Tatmadaw commander killed in Mindat |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-fighters-preparing-for-all-out-battle-as-tatmadaw-commander-killed-in-mindat/ |work=Myanmar Now |date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207183357/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-fighters-preparing-for-all-out-battle-as-tatmadaw-commander-killed-in-mindat/|archive-date= December 7, 2023}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မင်းတပ်ရှိ CDF သည် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]မှ လေ့ကျင့်ရေးနှင့် လက်နက်များ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=CDF-Mindat admits receiving military training and arms from Arakan Army |url=https://www.bnionline.net/en/news/cdf-mindat-admits-receiving-military-training-and-arms-arakan-army |work=BNI Online |date=28 April 2022 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104202333/https://www.bnionline.net/en/news/cdf-mindat-admits-receiving-military-training-and-arms-arakan-army|archive-date=November 4, 2023}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]ကြောင့် မင်းတပ်မြို့သည် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ လုံးဝထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing|title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |date=December 23, 2024|publisher=[[Burma News International]]}}</ref> ==တုံ့ပြန်မှုများ== [[အမေရိကန်သံရုံး (ရန်ကုန်)|မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံရုံး]]က ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး "အရပ်သားများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရန် စစ်တပ်ကို တောင်းဆိုသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="reuters 5_15_21"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] grr0xiuyrr5bfsy8beam4ag5l3x06ds 1029736 1029732 2026-05-05T12:47:03Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029736 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = | caption = | location = မင်းတပ်မြို့၊ ချင်းပြည်နယ် | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | combatant2 = {{flagdeco|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | strength1 = ၁,၀၀၀<ref name="reuters 5_15_21">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-army-battles-anti-coup-rebels-northwestern-town-2021-05-15/|title=Myanmar army battles anti-coup rebels as armed resistance grows|date=2021-05-15|access-date=2023-06-26|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111749/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-army-battles-anti-coup-rebels-northwestern-town-2021-05-15/|archive-date=October 12, 2023}}</ref> | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၁၀<ref name="Irrawaddy 5_15_21"/> | casualties2 = ၁၈<ref name=mmpm/> | casualties3 = အရပ်သား ၄ ဦး သေဆုံး<ref name="Irrawaddy 5_15_21"/> | date = ၂၄ – ၂၆ ဧပြီ၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၁ | coordinates = {{coord|21|22|N|93|59|E|region:MM|display=inline,title}} | name = | place = မင်းတပ်မြို့၊ ချင်းပြည်နယ် | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]မှ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | result = စစ်ကောင်စီ အနိုင်ရ | status = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} | conflict = }} '''မင်းတပ်တိုက်ပွဲ'''သည် လက်ရှိ[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]တွင် အရပ်သားများနှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အကြား ပထမဆုံးသော အကြီးစားစစ်ရေးထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှင့် မေလတို့က ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်း တိုးပွားလာမှုကို ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Seizes Western Town After Heated Battle with Civilian Militia |url=https://thediplomat.com/2021/05/myanmar-seizes-western-town-after-heated-battle-with-civilian-militia/ |work=The Diplomat |last=Strangio |first=Sebastian |date=17 May 2021 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011110542/https://thediplomat.com/2021/05/myanmar-seizes-western-town-after-heated-battle-with-civilian-militia/|archive-date=October 11, 2023}}</ref> မင်းတပ်နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]သည် ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရသော ဧရိယာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပြီး ဤတိုက်ပွဲသည် ထိုအချိန်မှစ၍ ချင်းပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများစွာ]]ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==နောက်ခံအခြေအနေ== {{see also|ချင်း စစ်မြေပြင်}} [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း [[ချင်းလူမျိုး]]များ စစ်ကောင်စီကို ခုခံတော်လှန်ရန်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (CDF) ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="ICG 06_28_21">{{Cite web|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/b168-taking-aim-tatmadaw-new-armed-resistance-myanmars-coup|title=Taking Aim at the Tatmadaw: The New Armed Resistance to Myanmar’s Coup|date=2021-06-28|access-date=2023-06-26|work=[[International Crisis Group]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615035748/https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/b168-taking-aim-tatmadaw-new-armed-resistance-myanmars-coup|archive-date=June 15, 2023}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့၌ အရပ်သား ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း CDF ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များအရ သိရသည်။ CDF တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ စစ်သည်သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name=mmpm>{{Cite web|url=https://mmpeacemonitor.org/318153/18-junta-soldiers-killed-in-mindat-battle/|title=18 junta soldiers killed in Mindat battle|date=2023-04-12|access-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628061144/https://mmpeacemonitor.org/318153/18-junta-soldiers-killed-in-mindat-battle/|archive-date=June 28, 2023}}</ref> ==အချိန်မှတ်တမ်း== ===ပထမတိုက်ပွဲ=== စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားသူများ ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် မင်းတပ်မြို့တွင် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ CDF သည် အင်အားဖြည့်တင်းရန် ရောက်ရှိလာသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းများကို ပုံမှန် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထမဆုံး အကြီးစားလက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် အစားအစာနှင့် ရေထောက်ပံ့ရေးများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]] ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21"/> CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရိုးရာမုဆိုးသုံးရိုင်ဖယ်များကဲ့သို့သော လက်နက်အနည်းငယ်ဖြင့်သာ လက်နက်ကိုင်ထားသော်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်များထက် အင်အားပိုများသည်။ ၎င်းတို့သည် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အပေါ် ၎င်းတို့၏ အသိပညာကိုလည်း အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="ICG 06_28_21"/> တိုက်ပွဲသည် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့ အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဆိုပါနေ့တွင် စစ်ကောင်စီက တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ခုနစ်ဦးကို လွှတ်ပေးခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/18/a-humanitarian-disaster-in-the-making-in-myanmars-chin-state|title=‘A humanitarian disaster in the making’ in Myanmar’s Chin State|work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|date=2021-05-18|access-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117182634/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/18/a-humanitarian-disaster-in-the-making-in-myanmars-chin-state|archive-date=November 17, 2023}}</ref> သို့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့၏ စစ်သားများကို မင်းတပ်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း CDF က နောက်ထပ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ငါးဦးကို လွှတ်ပေးရန် ဆက်လက်တောင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် အခြေအနေသည် လုံးဝပြေလည်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> ===ဒုတိယတိုက်ပွဲ=== ဤတောင်းဆိုမှုများကြောင့် မင်းတပ်မြို့တွင် မေလ ၁၂ ရက်နေ့၌ တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Myanmar: The small embattled town that stood up to the army|date=2021-05-22|access-date=2023-06-26|work=[[BBC News]]|last=Head|first=Jonathan|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122745/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|archive-date=August 14, 2023}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်များသည် မြို့ကို မော်တာများနှင့် အခြားလက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ CDF က စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်း ၆ စီးကို ထပ်မံချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လက်နက်များ သိမ်းဆည်းကာ ယာဉ်တန်းကို ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့်အတူ လက်နက်ကြီးများ ပစ်ခတ်ကာ မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် CDF သည် ထောင်နှင့်ချီသော ဒေသခံများနှင့်အတူ နောက်လာမည့် လှုပ်ရှားမှုများကို စီစဉ်ရန် ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများသည် နံနက် ၆ နာရီခွဲခန့်မှ နံနက် ၈ နာရီခွဲခန့်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။<ref name="Irrawaddy 5_15_21">{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-juntas-troops-use-civilians-as-human-shields-in-assault-on-mindat.html|title=Myanmar Junta’s Troops Use Civilians as Human Shields in Assault on Mindat|work=[[The Irrawaddy]]|date=2021-05-15|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626210320/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-juntas-troops-use-civilians-as-human-shields-in-assault-on-mindat.html|archive-date=June 26, 2023}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် စစ်ကော်စီကို ကနဦးက ဆန့်ကျင်ခဲ့သော်လည်း ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရပြီး မြို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="bbc 5_22_21"/><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57134964|title=Myanmar military take rebel town of Mindat, Chinland|date=2021-05-16|access-date=2023-06-26|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626140233/https://www.bbc.com/news/world-asia-57134964|archive-date=June 26, 2023}}</ref> မင်းတပ်မြို့ခံများ၏ ပြောကြားချက်အရ CDF မှ ၈ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-siege-05162021150137.html|title=Myanmar Junta Targets Civilians in Siege of Chin Town Where Militia Fought Back|work=[[Radio Free Asia]]|date=2021-05-16|access-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626205130/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-siege-05162021150137.html|archive-date=June 26, 2023}}</ref> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေများ== စစ်တပ်ထံမှ ထွက်ပြေးခဲ့သော ဒေသခံအများစုမှာ အမျိုးသားများဖြစ်ကြပြီး စစ်တပ်က အမျိုးသားများကို ဖမ်းဆီးနေကြောင်း သတင်းရရှိခဲ့ကာ အချို့ကို လူသားဒိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟုလည်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားအများအပြား မင်းတပ်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သောကြောင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများ လုယက်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="aljazeera 5_18_21"/> မင်းတပ်နှင့် [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]သည် နောက်ပိုင်းနှစ်အနည်းငယ်ကြာအောင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာနေရာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် CDF သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ [[မကွီအိမ်နူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|မကွီအိမ်နူးရွာ]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုလနှောင်းပိုင်း ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဒေသတွင်းရှိ CDF တပ်ဖွဲ့များသည် [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]မှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဇော်စိုးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ရာ ဩဂုတ်လတွင် မင်းတပ်အနီးရှိ ကားလမ်းတလျှောက်တွင် တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance fighters preparing for 'all-out' battle as Tatmadaw commander killed in Mindat |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-fighters-preparing-for-all-out-battle-as-tatmadaw-commander-killed-in-mindat/ |work=Myanmar Now |date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207183357/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-fighters-preparing-for-all-out-battle-as-tatmadaw-commander-killed-in-mindat/|archive-date= December 7, 2023}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မင်းတပ်ရှိ CDF သည် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]မှ လေ့ကျင့်ရေးနှင့် လက်နက်များ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=CDF-Mindat admits receiving military training and arms from Arakan Army |url=https://www.bnionline.net/en/news/cdf-mindat-admits-receiving-military-training-and-arms-arakan-army |work=BNI Online |date=28 April 2022 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104202333/https://www.bnionline.net/en/news/cdf-mindat-admits-receiving-military-training-and-arms-arakan-army|archive-date=November 4, 2023}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]ကြောင့် မင်းတပ်မြို့သည် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ လုံးဝထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing|title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |date=December 23, 2024|publisher=[[Burma News International]]}}</ref> ==တုံ့ပြန်မှုများ== [[အမေရိကန်သံရုံး (ရန်ကုန်)|မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံရုံး]]က ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး "အရပ်သားများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရန် စစ်တပ်ကို တောင်းဆိုသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="reuters 5_15_21"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] b8q9ebb87v0q1gruu3ndz87fikeb62z 1 270713 1029734 875662 2026-05-05T12:45:59Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဆွေးနွေးချက်:မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 875662 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Battle of Mindat|version=1285106070}} kwsr6y3vbxodkv8ksp2mm3tsot4warj 0 272130 1029851 1028933 2026-05-06T06:22:24Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029851 wikitext text/x-wiki '''မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Mongolic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]] ဒေသတွင် နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ ဒေသခံ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေ့ပြေးမွန်ဂို (Proto-Mongols) ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးသော ခေတ်ပြိုင်မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ဒေသကြီးတွင် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာ တည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ နီးစပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Atwood">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref><ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ | native_name = Monggolchuud / Монголчу | image = Mongols-map.png | caption = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ နေထိုင်ရာမြေပုံ (လိမ္မော်ရောင်မျဉ်းသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ဖော်ပြပြီး အနီရောင်ဒေသများသည် လက်ရှိ မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ လွှမ်းမိုးထားသော ဒေသဖြစ်သည်။) | population = ၁၀ သန်းကျော် | regions = [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]] ([[ဗူရတ်တီးယား]]၊ [[ကာလ်မစ်ကီးယား]]) | languages = [[မွန်ဂိုဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Tengrism) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ }} [[File:Mongolian Family - Western Region.jpg|thumb|မွန်ဂိုမိသားစု]] == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ သည် အများအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့ပင်လယ် (သံတူကြောင်းကွဲ)|အရှေ့ပင်လယ်(ဂျပန်ပင်လယ်)]]၏ အနောက်ဘက်အာရှကုန်းမကြီး၏ကမ်းခြေဒေသများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိရပြီး၊ တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားများနယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက်နေခဲ့ကြသည်။ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင်C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိက Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ အစောဆုံးမွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ ဆက်ခံလာသည်ဟု အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။ O-M175 သည် အရှေ့အာရှတွင် စာရင်းအများဆုံးဖြစ်သော်လည်း မွန်ဂိုများထဲတွင်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှိသည်။ N-M231သည် [[ဆိုက်ဘေးရီးယား|ဆိုင်ဘီးရီးယား]]နှင့် တောင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒေသများမှ ရောက်လာပြီး၊ မွန်ဂိုအုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရသည်။ R1a နှင့် Q တို့သည် အနည်းငယ်သာ အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင်မွန်ဂိုအမျိုးသမီးလိုင်း mtDNA များသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ [[အလယ်အာရှ]]နှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။Haplogroup C1a, G2a, Z သည် ဆိုင်ဘီးရီးယားနှင့် တူရင်ရှိရာဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ၊ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု ကြီးမားသည်။ ထို့အပြင် တချို့ဒေသများတွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]နှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု ရှိကြောင်း သုတေသနတွေ့ရှိထားသည်။Autosomal DNA သုတေသနအရ မွန်ဂိုများသည် အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားနွယ်ထွေးမှု တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ထားကြသည်။ မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး၊ အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် နီးစပ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။ == မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ ယေဘုယျ ဝိသေသလက္ခဏာများ == မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ === ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ (Physical and Genetic Characteristics) === မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ '''မွန်ဂိုလွိုက်''' (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ထူးခြားချက်မှာ- * အသားရောင်မှာ ဝါဝင်းသော အသားရောင်ရှိသည်။ * မျက်လုံးတွင် မွန်ဂိုလွိုက်တို့၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော မျက်ခွံအရေပြားအလွှာ (Epicanthic fold) ပါရှိသည်။ * အရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ပြီး ကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ (Social and Lifestyle) === မွန်ဂိုတို့၏ လူမှုဘဝသည် ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ကျယ်ပြောလှသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးများ (Steppes) ပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်- * '''ခြေသလုံးအိမ်တိုင် နေထိုင်မှု (Nomadism):''' တိရစ္ဆာန်များကို ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းမွေးမြူကြသည်။ * '''ဂါး (Ger/Yurt):''' ရွှေ့ပြောင်းရလွယ်ကူသော ရိုးရာတဲ (Ger) များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ * '''မြင်းစီးအတတ်:''' မွန်ဂိုတို့သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက မြင်းစီးအတတ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ကြပြီး မြင်းနှင့် လူသည် ခွဲခြားမရသော လူမှုဘဝရှိသည်။ === စစ်ရေးစွမ်းရည် (Military Characteristics) === ၁၃ ရာစုအတွင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော စစ်ရေးစွမ်းရည်များကြောင့် ဖြစ်သည်- * '''မြင်းစီးမုဆိုးများ:''' မြင်းစီးရင်း လေးပစ်နိုင်သော စွမ်းရည်မှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ * '''အဖွဲ့အစည်းကျမှု:''' စစ်တပ်ကို ဆယ်ဦးစီး၊ ရာဦးစီး၊ ထောင်ဦးစီး (Decimal System) များဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု:''' အစားအစာနှင့် ရေနည်းပါးသော အခြေအနေများတွင်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော စရိုက်ရှိသည်။ === ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Language and Religion) === * '''ဘာသာစကား:''' [[မွန်ဂိုဘာသာစကား]] (Mongolic Languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။ * '''ယုံကြည်မှု:''' မူလက သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘေးများကို ကိုးကွယ်သည့် '''ရှာမန်ဝါဒ''' (Shamanism/Tengrism) ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Vajrayana Buddhism) သို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်သူ များပြားလာခဲ့သည်။ === စိတ်နေသဘောထား (Psychological Traits) === မွန်ဂိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုနှင့် ခက်ခဲသော ဘဝအခြေအနေများကြောင့် - * ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း (Hospitality) ကို အလွန်အလေးထားကြသည်။ * မိသားစုနှင့် မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု (Loyalty) အလွန်ပြင်းထန်သည်။ * လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးပြီး ရဲရင့်သော စရိုက်ရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မွန်ဂိုလူမျိုး]] [[Category:အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများ]] hffweepx4p09mo8ysbmpavoivb3w8bt 1029852 1029851 2026-05-06T06:25:17Z Chenzeyan29 141880 /* မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ */ 1029852 wikitext text/x-wiki '''မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Mongolic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]] ဒေသတွင် နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ ဒေသခံ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေ့ပြေးမွန်ဂို (Proto-Mongols) ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးသော ခေတ်ပြိုင်မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ဒေသကြီးတွင် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာ တည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ နီးစပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Atwood">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref><ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ | native_name = Monggolchuud / Монголчу | image = Mongols-map.png | caption = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ နေထိုင်ရာမြေပုံ (လိမ္မော်ရောင်မျဉ်းသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ဖော်ပြပြီး အနီရောင်ဒေသများသည် လက်ရှိ မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ လွှမ်းမိုးထားသော ဒေသဖြစ်သည်။) | population = ၁၀ သန်းကျော် | regions = [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]] ([[ဗူရတ်တီးယား]]၊ [[ကာလ်မစ်ကီးယား]]) | languages = [[မွန်ဂိုဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Tengrism) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ }} [[File:Mongolian Family - Western Region.jpg|thumb|မွန်ဂိုမိသားစု]] == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) သည် အများအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့ပင်လယ် (သံတူကြောင်းကွဲ)|အရှေ့ပင်လယ် (ဂျပန်ပင်လယ်)]] ၏ အနောက်ဘက် အာရှကုန်းမကြီး ကမ်းခြေဒေသများတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် နယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020 |doi=10.1016/j.cell.2020.10.015}}</ref> အဖမျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA) လိုင်းတွင် C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိကကျသော Haplogroup ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး မွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ တိုက်ရိုက်ဆက်ခံလာခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။ <ref name="Derenko2007">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Phylogeography of Y-Chromosome Haplogroup C-M217 |journal=Annals of Human Genetics |year=2007}}</ref> အရှေ့အာရှတွင် အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သော O-M175 မျိုးရိုးကိုလည်း မွန်ဂိုများအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွေ့ရှိရသလို၊ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော N-M231 ကိုလည်း အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယူရေးရှားအနောက်ပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သော R1a နှင့် Q မျိုးရိုးများကိုမူ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်း (mtDNA) တွင် မွန်ဂိုအမျိုးသမီးများသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် အဓိကသက်ဆိုင်နေသည်။ အထူးသဖြင့် Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံးဖြစ်ပြီး အလယ်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် တူရင်ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်သော C1a, G2a, Z တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Derenko2010">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Origin of Mitochondrial DNA Haplogroups C and D in Northern Eurasia |journal=PLOS ONE |year=2010}}</ref> မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အချို့သော ဒေသများတွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]] နှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု (Admixture) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်နွယ်နေကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <ref name="Bai2018">{{cite journal |last1=Bai |first1=H|title=Genetic Structure of Mongolians |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> == မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ ယေဘုယျ ဝိသေသလက္ခဏာများ == မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ === ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ (Physical and Genetic Characteristics) === မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ '''မွန်ဂိုလွိုက်''' (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ထူးခြားချက်မှာ- * အသားရောင်မှာ ဝါဝင်းသော အသားရောင်ရှိသည်။ * မျက်လုံးတွင် မွန်ဂိုလွိုက်တို့၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော မျက်ခွံအရေပြားအလွှာ (Epicanthic fold) ပါရှိသည်။ * အရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ပြီး ကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ (Social and Lifestyle) === မွန်ဂိုတို့၏ လူမှုဘဝသည် ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ကျယ်ပြောလှသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးများ (Steppes) ပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်- * '''ခြေသလုံးအိမ်တိုင် နေထိုင်မှု (Nomadism):''' တိရစ္ဆာန်များကို ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းမွေးမြူကြသည်။ * '''ဂါး (Ger/Yurt):''' ရွှေ့ပြောင်းရလွယ်ကူသော ရိုးရာတဲ (Ger) များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ * '''မြင်းစီးအတတ်:''' မွန်ဂိုတို့သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက မြင်းစီးအတတ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ကြပြီး မြင်းနှင့် လူသည် ခွဲခြားမရသော လူမှုဘဝရှိသည်။ === စစ်ရေးစွမ်းရည် (Military Characteristics) === ၁၃ ရာစုအတွင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော စစ်ရေးစွမ်းရည်များကြောင့် ဖြစ်သည်- * '''မြင်းစီးမုဆိုးများ:''' မြင်းစီးရင်း လေးပစ်နိုင်သော စွမ်းရည်မှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ * '''အဖွဲ့အစည်းကျမှု:''' စစ်တပ်ကို ဆယ်ဦးစီး၊ ရာဦးစီး၊ ထောင်ဦးစီး (Decimal System) များဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု:''' အစားအစာနှင့် ရေနည်းပါးသော အခြေအနေများတွင်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော စရိုက်ရှိသည်။ === ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Language and Religion) === * '''ဘာသာစကား:''' [[မွန်ဂိုဘာသာစကား]] (Mongolic Languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။ * '''ယုံကြည်မှု:''' မူလက သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘေးများကို ကိုးကွယ်သည့် '''ရှာမန်ဝါဒ''' (Shamanism/Tengrism) ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Vajrayana Buddhism) သို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်သူ များပြားလာခဲ့သည်။ === စိတ်နေသဘောထား (Psychological Traits) === မွန်ဂိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုနှင့် ခက်ခဲသော ဘဝအခြေအနေများကြောင့် - * ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း (Hospitality) ကို အလွန်အလေးထားကြသည်။ * မိသားစုနှင့် မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု (Loyalty) အလွန်ပြင်းထန်သည်။ * လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးပြီး ရဲရင့်သော စရိုက်ရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မွန်ဂိုလူမျိုး]] [[Category:အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများ]] le517nbkuo4xwj5d7b3m1ecepvjts6f 1029853 1029852 2026-05-06T06:26:47Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029853 wikitext text/x-wiki '''မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Mongolic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]] ဒေသတွင် နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ ဒေသခံ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေ့ပြေးမွန်ဂို (Proto-Mongols) ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးသော ခေတ်ပြိုင်မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ဒေသကြီးတွင် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာ တည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ နီးစပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Atwood">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref><ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ | native_name = Monggolchuud / Монголчу | image = Mongols-map.png | caption = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ နေထိုင်ရာမြေပုံ (လိမ္မော်ရောင်မျဉ်းသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ဖော်ပြပြီး အနီရောင်ဒေသများသည် လက်ရှိ မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ လွှမ်းမိုးထားသော ဒေသဖြစ်သည်။) | population = ၁၀ သန်းကျော် | regions = [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]] ([[ဗူရတ်တီးယား]]၊ [[ကာလ်မစ်ကီးယား]]) | languages = [[မွန်ဂိုဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Tengrism) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ }} [[File:Mongolian Family - Western Region.jpg|thumb|မွန်ဂိုမိသားစု]] == သမိုင်းကြောင်း == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအရှေ့မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှမြက်ခင်းပြင်ဒေသများတွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်းမြေအင်ပါယာကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ယူရေးရှားတစ်ခွင်၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေပြန့်နှံ့မှုအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ === အစောပိုင်းကာလနှင့် ရှေ့ပြေးမွန်ဂိုများ === မွန်ဂိုတို့၏ ရှေ့ပြေးမျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်း ထင်ရှားခဲ့သော ရှန်းပေ (Xianbei) နှင့် ရှီဝေ (Shiwei) မျိုးနွယ်စုများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref> အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ခီတန် (Khitan) လူမျိုးများက လျောင်မင်းဆက် (Liao dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တရုတ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယားဒေသကို အုပ်စိုးခဲ့ရာ ၎င်းသည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ အားကောင်းလာစေသည့် အစောပိုင်းအခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ === ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာ ပေါ်ထွန်းခြင်း === ၁၃ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တေမူဂျင် (Temüjin) သည် ကွဲပြားနေသော မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စည်းလုံးစေခဲ့ပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် **[[ဂျင်ဂစ်ခန်း]]** (Genghis Khan) ဘွဲ့ကို ခံယူကာ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref name="Ratchnevsky1991">{{cite book|last=Ratchnevsky|first=Paul|title=Genghis Khan: His Life and Legacy|year=1991|publisher=Blackwell}}</ref> '''နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် သူ၏ဆက်ခံသူများသည် အနောက်ဘက်တွင် ဥရောပအရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ '''ပတ်စ်မွန်ဂိုလီကာ (Pax Mongolica):''' မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် ပိုးလမ်းမ (Silk Road) တစ်လျှောက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများ အထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်းနှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း === ၁၄ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် ခါနိတ် (Khanates) လေးခုအဖြစ် ကွဲပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်ပြည်ရှိ မွန်ဂိုတို့တည်ထောင်သော ယွမ်မင်းဆက် (Yuan dynasty) သည်လည်း ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မွန်ဂိုတို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလမြေဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းမြက်ခင်းပြင်ဒေသများသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Rossabi1988">{{cite book|last=Rossabi|first=Morris|title=Khubilai Khan: His Life and Times|year=1988|publisher=University of California Press}}</ref> ၁၇ ရာစုတွင် မွန်ဂိုဒေသအများစုသည် တရုတ် မန်ချူး (Qing dynasty) တို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် မန်ချူးမင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက် အပြင်မွန်ဂိုလီးယား (Outer Mongolia) သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား (Inner Mongolia) မှာမူ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) သည် အများအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့ပင်လယ် (သံတူကြောင်းကွဲ)|အရှေ့ပင်လယ် (ဂျပန်ပင်လယ်)]] ၏ အနောက်ဘက် အာရှကုန်းမကြီး ကမ်းခြေဒေသများတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် နယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020 |doi=10.1016/j.cell.2020.10.015}}</ref> အဖမျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA) လိုင်းတွင် C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိကကျသော Haplogroup ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး မွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ တိုက်ရိုက်ဆက်ခံလာခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။ <ref name="Derenko2007">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Phylogeography of Y-Chromosome Haplogroup C-M217 |journal=Annals of Human Genetics |year=2007}}</ref> အရှေ့အာရှတွင် အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သော O-M175 မျိုးရိုးကိုလည်း မွန်ဂိုများအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွေ့ရှိရသလို၊ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော N-M231 ကိုလည်း အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယူရေးရှားအနောက်ပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သော R1a နှင့် Q မျိုးရိုးများကိုမူ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်း (mtDNA) တွင် မွန်ဂိုအမျိုးသမီးများသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် အဓိကသက်ဆိုင်နေသည်။ အထူးသဖြင့် Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံးဖြစ်ပြီး အလယ်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် တူရင်ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်သော C1a, G2a, Z တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Derenko2010">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Origin of Mitochondrial DNA Haplogroups C and D in Northern Eurasia |journal=PLOS ONE |year=2010}}</ref> မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အချို့သော ဒေသများတွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]] နှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု (Admixture) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်နွယ်နေကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <ref name="Bai2018">{{cite journal |last1=Bai |first1=H|title=Genetic Structure of Mongolians |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> == မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ ယေဘုယျ ဝိသေသလက္ခဏာများ == မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ === ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ (Physical and Genetic Characteristics) === မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ '''မွန်ဂိုလွိုက်''' (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ထူးခြားချက်မှာ- * အသားရောင်မှာ ဝါဝင်းသော အသားရောင်ရှိသည်။ * မျက်လုံးတွင် မွန်ဂိုလွိုက်တို့၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော မျက်ခွံအရေပြားအလွှာ (Epicanthic fold) ပါရှိသည်။ * အရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ပြီး ကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ (Social and Lifestyle) === မွန်ဂိုတို့၏ လူမှုဘဝသည် ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ကျယ်ပြောလှသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးများ (Steppes) ပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်- * '''ခြေသလုံးအိမ်တိုင် နေထိုင်မှု (Nomadism):''' တိရစ္ဆာန်များကို ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းမွေးမြူကြသည်။ * '''ဂါး (Ger/Yurt):''' ရွှေ့ပြောင်းရလွယ်ကူသော ရိုးရာတဲ (Ger) များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ * '''မြင်းစီးအတတ်:''' မွန်ဂိုတို့သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက မြင်းစီးအတတ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ကြပြီး မြင်းနှင့် လူသည် ခွဲခြားမရသော လူမှုဘဝရှိသည်။ === စစ်ရေးစွမ်းရည် (Military Characteristics) === ၁၃ ရာစုအတွင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော စစ်ရေးစွမ်းရည်များကြောင့် ဖြစ်သည်- * '''မြင်းစီးမုဆိုးများ:''' မြင်းစီးရင်း လေးပစ်နိုင်သော စွမ်းရည်မှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ * '''အဖွဲ့အစည်းကျမှု:''' စစ်တပ်ကို ဆယ်ဦးစီး၊ ရာဦးစီး၊ ထောင်ဦးစီး (Decimal System) များဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု:''' အစားအစာနှင့် ရေနည်းပါးသော အခြေအနေများတွင်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော စရိုက်ရှိသည်။ === ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Language and Religion) === * '''ဘာသာစကား:''' [[မွန်ဂိုဘာသာစကား]] (Mongolic Languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။ * '''ယုံကြည်မှု:''' မူလက သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘေးများကို ကိုးကွယ်သည့် '''ရှာမန်ဝါဒ''' (Shamanism/Tengrism) ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Vajrayana Buddhism) သို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်သူ များပြားလာခဲ့သည်။ === စိတ်နေသဘောထား (Psychological Traits) === မွန်ဂိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုနှင့် ခက်ခဲသော ဘဝအခြေအနေများကြောင့် - * ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း (Hospitality) ကို အလွန်အလေးထားကြသည်။ * မိသားစုနှင့် မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု (Loyalty) အလွန်ပြင်းထန်သည်။ * လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးပြီး ရဲရင့်သော စရိုက်ရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မွန်ဂိုလူမျိုး]] [[Category:အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများ]] 7ao8g9pw5dyxba2wbr962bjqz25euut 1029854 1029853 2026-05-06T06:28:55Z Chenzeyan29 141880 /* ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာ ပေါ်ထွန်းခြင်း */ 1029854 wikitext text/x-wiki '''မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Mongolic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]] ဒေသတွင် နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ ဒေသခံ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေ့ပြေးမွန်ဂို (Proto-Mongols) ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးသော ခေတ်ပြိုင်မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ဒေသကြီးတွင် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာ တည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ နီးစပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Atwood">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref><ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ | native_name = Monggolchuud / Монголчу | image = Mongols-map.png | caption = မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ နေထိုင်ရာမြေပုံ (လိမ္မော်ရောင်မျဉ်းသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ဖော်ပြပြီး အနီရောင်ဒေသများသည် လက်ရှိ မွန်ဂိုလူမျိုးစုများ လွှမ်းမိုးထားသော ဒေသဖြစ်သည်။) | population = ၁၀ သန်းကျော် | regions = [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]] ([[ဗူရတ်တီးယား]]၊ [[ကာလ်မစ်ကီးယား]]) | languages = [[မွန်ဂိုဘာသာစကားများ]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ [[ရှာမန်ဝါဒ]] (Tengrism) | related = [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ }} [[File:Mongolian Family - Western Region.jpg|thumb|မွန်ဂိုမိသားစု]] == သမိုင်းကြောင်း == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအရှေ့မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှမြက်ခင်းပြင်ဒေသများတွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်းမြေအင်ပါယာကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ယူရေးရှားတစ်ခွင်၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေပြန့်နှံ့မှုအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ === အစောပိုင်းကာလနှင့် ရှေ့ပြေးမွန်ဂိုများ === မွန်ဂိုတို့၏ ရှေ့ပြေးမျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်း ထင်ရှားခဲ့သော ရှန်းပေ (Xianbei) နှင့် ရှီဝေ (Shiwei) မျိုးနွယ်စုများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004|publisher=Facts on File}}</ref> အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ခီတန် (Khitan) လူမျိုးများက လျောင်မင်းဆက် (Liao dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တရုတ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယားဒေသကို အုပ်စိုးခဲ့ရာ ၎င်းသည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ အားကောင်းလာစေသည့် အစောပိုင်းအခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ === ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာ ပေါ်ထွန်းခြင်း === ၁၃ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တေမူဂျင် (Temüjin) သည် ကွဲပြားနေသော မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စည်းလုံးစေခဲ့ပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် **[[ဂျင်ဂစ်ခန်း]]** (Genghis Khan) ဘွဲ့ကို ခံယူကာ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref name="Ratchnevsky1991">{{cite book|last=Ratchnevsky|first=Paul|title=Genghis Khan: His Life and Legacy|year=1991|publisher=Blackwell}}</ref> '''နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ဂျင်ဂစ်ခန်းနှင့် သူ၏ဆက်ခံသူများသည် အနောက်ဘက်တွင် ဥရောပအရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ '''ပတ်စ်မွန်ဂိုလီကာ (Pax Mongolica):''' မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် ပိုးလမ်းမ (Silk Road) တစ်လျှောက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများ အထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။ [[File:Expansion of the Mongol Empire 1206–1294.gif|thumb|မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်းနှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း === ၁၄ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် ခါနိတ် (Khanates) လေးခုအဖြစ် ကွဲပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်ပြည်ရှိ မွန်ဂိုတို့တည်ထောင်သော ယွမ်မင်းဆက် (Yuan dynasty) သည်လည်း ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မွန်ဂိုတို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလမြေဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းမြက်ခင်းပြင်ဒေသများသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Rossabi1988">{{cite book|last=Rossabi|first=Morris|title=Khubilai Khan: His Life and Times|year=1988|publisher=University of California Press}}</ref> ၁၇ ရာစုတွင် မွန်ဂိုဒေသအများစုသည် တရုတ် မန်ချူး (Qing dynasty) တို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် မန်ချူးမင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက် အပြင်မွန်ဂိုလီးယား (Outer Mongolia) သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား (Inner Mongolia) မှာမူ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ == မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) သည် အများအားဖြင့် [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့ပင်လယ် (သံတူကြောင်းကွဲ)|အရှေ့ပင်လယ် (ဂျပန်ပင်လယ်)]] ၏ အနောက်ဘက် အာရှကုန်းမကြီး ကမ်းခြေဒေသများတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် နယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Jeong2020">{{cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |title=A Dynamic 6,000-Year Genetic History of Eurasia’s Eastern Steppe |journal=Cell |year=2020 |doi=10.1016/j.cell.2020.10.015}}</ref> အဖမျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA) လိုင်းတွင် C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိကကျသော Haplogroup ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး မွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ တိုက်ရိုက်ဆက်ခံလာခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။ <ref name="Derenko2007">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Phylogeography of Y-Chromosome Haplogroup C-M217 |journal=Annals of Human Genetics |year=2007}}</ref> အရှေ့အာရှတွင် အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သော O-M175 မျိုးရိုးကိုလည်း မွန်ဂိုများအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွေ့ရှိရသလို၊ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော N-M231 ကိုလည်း အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယူရေးရှားအနောက်ပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သော R1a နှင့် Q မျိုးရိုးများကိုမူ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်း (mtDNA) တွင် မွန်ဂိုအမျိုးသမီးများသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် အဓိကသက်ဆိုင်နေသည်။ အထူးသဖြင့် Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံးဖြစ်ပြီး အလယ်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဆိုင်ဘေးရီးယားနှင့် တူရင်ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်သော C1a, G2a, Z တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="Derenko2010">{{cite journal |last1=Derenko |first1=M|title=Origin of Mitochondrial DNA Haplogroups C and D in Northern Eurasia |journal=PLOS ONE |year=2010}}</ref> မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အချို့သော ဒေသများတွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ]]၊ [[တာ့ခ်လူမျိုးများ]] နှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု (Admixture) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘေးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်နွယ်နေကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <ref name="Bai2018">{{cite journal |last1=Bai |first1=H|title=Genetic Structure of Mongolians |journal=Scientific Reports |year=2018}}</ref> == မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ ယေဘုယျ ဝိသေသလက္ခဏာများ == မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ === ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ (Physical and Genetic Characteristics) === မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ '''မွန်ဂိုလွိုက်''' (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ထူးခြားချက်မှာ- * အသားရောင်မှာ ဝါဝင်းသော အသားရောင်ရှိသည်။ * မျက်လုံးတွင် မွန်ဂိုလွိုက်တို့၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော မျက်ခွံအရေပြားအလွှာ (Epicanthic fold) ပါရှိသည်။ * အရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ပြီး ကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ (Social and Lifestyle) === မွန်ဂိုတို့၏ လူမှုဘဝသည် ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ကျယ်ပြောလှသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးများ (Steppes) ပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်- * '''ခြေသလုံးအိမ်တိုင် နေထိုင်မှု (Nomadism):''' တိရစ္ဆာန်များကို ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းမွေးမြူကြသည်။ * '''ဂါး (Ger/Yurt):''' ရွှေ့ပြောင်းရလွယ်ကူသော ရိုးရာတဲ (Ger) များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ * '''မြင်းစီးအတတ်:''' မွန်ဂိုတို့သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက မြင်းစီးအတတ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ကြပြီး မြင်းနှင့် လူသည် ခွဲခြားမရသော လူမှုဘဝရှိသည်။ === စစ်ရေးစွမ်းရည် (Military Characteristics) === ၁၃ ရာစုအတွင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော စစ်ရေးစွမ်းရည်များကြောင့် ဖြစ်သည်- * '''မြင်းစီးမုဆိုးများ:''' မြင်းစီးရင်း လေးပစ်နိုင်သော စွမ်းရည်မှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ * '''အဖွဲ့အစည်းကျမှု:''' စစ်တပ်ကို ဆယ်ဦးစီး၊ ရာဦးစီး၊ ထောင်ဦးစီး (Decimal System) များဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု:''' အစားအစာနှင့် ရေနည်းပါးသော အခြေအနေများတွင်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော စရိုက်ရှိသည်။ === ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Language and Religion) === * '''ဘာသာစကား:''' [[မွန်ဂိုဘာသာစကား]] (Mongolic Languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။ * '''ယုံကြည်မှု:''' မူလက သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘေးများကို ကိုးကွယ်သည့် '''ရှာမန်ဝါဒ''' (Shamanism/Tengrism) ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Vajrayana Buddhism) သို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်သူ များပြားလာခဲ့သည်။ === စိတ်နေသဘောထား (Psychological Traits) === မွန်ဂိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုနှင့် ခက်ခဲသော ဘဝအခြေအနေများကြောင့် - * ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း (Hospitality) ကို အလွန်အလေးထားကြသည်။ * မိသားစုနှင့် မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု (Loyalty) အလွန်ပြင်းထန်သည်။ * လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးပြီး ရဲရင့်သော စရိုက်ရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မွန်ဂိုလူမျိုး]] [[Category:အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများ]] 72lfei8rurd9xwgk2ssroevg9ab1fd0 0 272146 1029760 891617 2026-05-05T14:51:32Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029760 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] gckvv1dpa6mpobwa2pjunn4c15obc34 0 272197 1029846 940311 2026-05-06T06:06:56Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029846 wikitext text/x-wiki '''တာ့ခ်လူမျိုးများ''' (သို့မဟုတ်) '''တာကစ်လူမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Turkic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အနောက်အာရှ]]၊ [[အလယ်အာရှ|ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများအပြင် မြောက်အာရှနှင့် [[ဥရောပ]]၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိသော တာကစ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = တာ့ခ် လူမျိုးများ | native_name = Türkler / Türk halkları | image = Turkic Languages distribution map.png | caption = တာ့ခ်ဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ | population = စုစုပေါင်း ၁၇၅ သန်းမှ သန်း ၂၀၀ ခန့် | regions = [[အလယ်အာရှ]]၊ [[အရှေ့ဥရောပ]]၊ [[ဆိုက်ဘေးရီးယား]]၊ [[အနောက်အာရှ]] (အရှေ့အလယ်ပိုင်း) | languages = [[တာ့ခ်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[အစ္စလာမ်]]၊[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျူးဘာသာ]] (Khazars) နှင့် [[ရှာမန်ဝါဒ]] | related = [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ၊ အင်ဒို-အီရန် လူမျိုးများ }} == မူလအစနှင့် သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ Altai-Sayan ဒေသ၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]] နှင့် Tuva ဒေသများကဲ့သို့ ဗဟိုအာရှနှင့် အရှေ့အာရှ ထိဆက်နေသောနေရာများတွင် တာ့ခ်လူမျိုးများ၏ ရှေ့ပြေးလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |title=Turkic peoples |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Turkic-peoples}}</ref> အစဦးတွင် ရှေးပြေးတာကစ်စကားပြောသူများသည် လယ်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများနှင့် အမဲလိုက်မုဆိုးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း နောင်တွင် လှည့်လည်သွားလာသော ခြေသလုံးအိမ်တိုင် (Nomadic) လူမျိုးများ ဖြစ်လာကြသည်။ အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းခေတ်ကာလများတွင် အနောက်ယူရေးရှားနှင့် အရှေ့အာရှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသွင်အပြင် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် မျိုးရိုးဗီဇများကို တာ့ခ်လူမျိုးများအကြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် တွေ့ရှိရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်နီးချင်း အီရန်အုပ်စုဝင်များ၊ [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂိုအုပ်စုဝင်များ]]၊ Tocharian၊ Uralic နှင့် Yeniseian လူမျိုးများနှင့် ကြာရှည်သော ဆက်ဆံရေးများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Findley">{{cite book|last=Findley|first=Carter Vaughn|title=The Turks in World History|year=2004|publisher=Oxford University Press}}</ref> == လူမျိုးစုများ ပြန့်နှံ့မှုနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ == သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာ့ခ်လူမျိုးများသည် တခြားလူမျိုးအုပ်စုများနှင့် ဘာသာစကားပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း၊ လက်ခံကျင့်သုံးခြင်း၊ ပေါင်းသင်းလက်ထပ်ခြင်း၊ အနိုင်ရခြင်းနှင့် ဘာသာကူးပြောင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အလွန်ကွဲပြားသော လူမျိုးစုများစွာတို့သည် တာ့ခ်လူမျိုး၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်လာကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ တာ့ခ်လူမျိုးများသည် မတူညီသော ရှုထောင့်များတွင် ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ၊ ဘုံမျိုးရိုးဗီဇနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံများကဲ့သို့ ဘာသာစကားမဟုတ်သော ဝိသေသလက္ခဏာများကို မျှဝေထားကြသည်။ ခေတ်သစ်တာ့ခ်လူမျိုးစုအချို့တွင် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးစုများမှာ- * [[တူရကီလူမျိုး]] (Turkish) * [[အဇာဘိုင်ဂျန်လူမျိုး]] (Azerbaijanis) * [[ဥဇဘက်လူမျိုး]] (Uzbeks) * [[ကာဇက်လူမျိုး]] (Kazakhs) * [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghurs) * [[တာ့ခ်မန်လူမျိုး]] (Turkmens) * [[ကာဂျစ်လူမျိုး]] (Kyrgyz) နှင့် အခြားသော လူမျိုးစုငယ်များစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Golden">{{cite book|last=Golden|first=Peter B.|title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples|year=1992}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ]] mztsonbtah8ysd3hbfbm9smw041e20z 1029850 1029846 2026-05-06T06:15:46Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029850 wikitext text/x-wiki '''တာ့ခ်လူမျိုးများ''' (သို့မဟုတ်) '''တာကစ်လူမျိုးနွယ်စုများ''' ({{lang-en|Turkic peoples}}) သည် [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အနောက်အာရှ]]၊ [[အလယ်အာရှ|ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများအပြင် မြောက်အာရှနှင့် [[ဥရောပ]]၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိသော တာကစ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = တာ့ခ် လူမျိုးများ | native_name = Türkler / Türk halkları | image = Turkic Languages distribution map.png | caption = တာ့ခ်ဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ | population = စုစုပေါင်း ၁၇၅ သန်းမှ သန်း ၂၀၀ ခန့် | regions = [[အလယ်အာရှ]]၊ [[အရှေ့ဥရောပ]]၊ [[ဆိုက်ဘေးရီးယား]]၊ [[အနောက်အာရှ]] (အရှေ့အလယ်ပိုင်း) | languages = [[တာ့ခ်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[အစ္စလာမ်]]၊[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျူးဘာသာ]] (Khazars) နှင့် [[ရှာမန်ဝါဒ]] | related = [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ]]၊ တန်ဂူစစ် လူမျိုးများ၊ အင်ဒို-အီရန် လူမျိုးများ }} [[File:Uzbek girl playing dutar.jpg|thumb| Uzbek girl playing dutar]] == မူလအစနှင့် သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ Altai-Sayan ဒေသ၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]] နှင့် Tuva ဒေသများကဲ့သို့ ဗဟိုအာရှနှင့် အရှေ့အာရှ ထိဆက်နေသောနေရာများတွင် တာ့ခ်လူမျိုးများ၏ ရှေ့ပြေးလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |title=Turkic peoples |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Turkic-peoples}}</ref> အစဦးတွင် ရှေးပြေးတာကစ်စကားပြောသူများသည် လယ်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများနှင့် အမဲလိုက်မုဆိုးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း နောင်တွင် လှည့်လည်သွားလာသော ခြေသလုံးအိမ်တိုင် (Nomadic) လူမျိုးများ ဖြစ်လာကြသည်။ အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းခေတ်ကာလများတွင် အနောက်ယူရေးရှားနှင့် အရှေ့အာရှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသွင်အပြင် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် မျိုးရိုးဗီဇများကို တာ့ခ်လူမျိုးများအကြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် တွေ့ရှိရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်နီးချင်း အီရန်အုပ်စုဝင်များ၊ [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂိုအုပ်စုဝင်များ]]၊ Tocharian၊ Uralic နှင့် Yeniseian လူမျိုးများနှင့် ကြာရှည်သော ဆက်ဆံရေးများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Findley">{{cite book|last=Findley|first=Carter Vaughn|title=The Turks in World History|year=2004|publisher=Oxford University Press}}</ref> == လူမျိုးစုများ ပြန့်နှံ့မှုနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ == သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာ့ခ်လူမျိုးများသည် တခြားလူမျိုးအုပ်စုများနှင့် ဘာသာစကားပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း၊ လက်ခံကျင့်သုံးခြင်း၊ ပေါင်းသင်းလက်ထပ်ခြင်း၊ အနိုင်ရခြင်းနှင့် ဘာသာကူးပြောင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အလွန်ကွဲပြားသော လူမျိုးစုများစွာတို့သည် တာ့ခ်လူမျိုး၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်လာကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ တာ့ခ်လူမျိုးများသည် မတူညီသော ရှုထောင့်များတွင် ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ၊ ဘုံမျိုးရိုးဗီဇနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံများကဲ့သို့ ဘာသာစကားမဟုတ်သော ဝိသေသလက္ခဏာများကို မျှဝေထားကြသည်။ ခေတ်သစ်တာ့ခ်လူမျိုးစုအချို့တွင် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးစုများမှာ- * [[တူရကီလူမျိုး]] (Turkish) * [[အဇာဘိုင်ဂျန်လူမျိုး]] (Azerbaijanis) * [[ဥဇဘက်လူမျိုး]] (Uzbeks) * [[ကာဇက်လူမျိုး]] (Kazakhs) * [[ဝီဂါလူမျိုး]] (Uyghurs) * [[တာ့ခ်မန်လူမျိုး]] (Turkmens) * [[ကာဂျစ်လူမျိုး]] (Kyrgyz) နှင့် အခြားသော လူမျိုးစုငယ်များစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Golden">{{cite book|last=Golden|first=Peter B.|title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples|year=1992}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ]] 9zzehfyeg5rzlmavfpe17cs1hwfnnu2 0 273260 1029762 956490 2026-05-05T14:54:05Z Sarsoshinnagakyawyin 132848 တရုပ် မှ တရု"တ်" 1029762 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person |honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] |name=ဦးစိန်အောင်မင်း |image= [၁] |birth_date={{birth date|1918|8|18}} |birth_place=ကျွဲတဲရပ်၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထွန်းရွှေ |death_date = {{death date and age|2006|11|24|1918|8|18}} |citizenship=မြန်မာနိုင်ငံသား |occupation=ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် |known_for=ဗုဒ္ဓဝင်၊ နိပါတ်တော်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် လာ ဇာတ်လမ်းများစွာကို ထူးခြားသော ဆို၊ ငို၊ ပြောပညာဖြင့် တင်ဆက်နိုင်ခြင်း။ |spouse={{bulletlist|ဒေါ်စိန်လေဒီ|ဒေါ်သိန်းခင်|ဒေါ်ဥဩရွှေ}} |children= ၈ ဦး |awards={{bulletlist|နိုင်ငံအကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]|လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်|ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်}} }} '''ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်း''' (၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ - ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သောဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)မင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။<ref name=":0">ဦးသော်ဇင် ၏ စိန်အောင်မင်းစာအုပ်မှ</ref> သူသည် နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး/ဇာတ်တော်ကြီးများကို နိုင်နင်းစွာကပြနိုင်သူ၊သဘင်ဝန်မှတ်တမ်းများနှင့်ညီအောင် ရုပ်ရေရူပကာယ ချောမောလှပသူ၊ ချို ကြည် မြည် သာ အသံအင်္ဂါလေးပါးတို့ဖြင့်ပြည့်စုံအောင်အသံအလွန်ကောင်းသူအဖြစ်ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ချီးမြှင့်သော အကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့၊ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရများချီးမြှင့်သည့် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်ပထမအဆင့် နှင့် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ပထမအဆင့်ဆုတံဆိပ် များကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ<ref name=":0" /> == ဦးစိန်အောင်မင်းကို [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်|မြစ်ကျိုးကျေးရွာ]]၌၊ ၁၂၈၀ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘ ဦးဘိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေဖြူတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း(၁၂)ယောက် အနက်အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ သူ၏ငယ်နာမည်မှာ မောင်ထွန်းရွှေဖြစ်ပြီး ဇာတာအမည်မှာ မောင်ဝဏ္ဏဖြစ်သည်။ ပညာရေး ကျောင်းသားသူငယ်အရွယ်၌ ရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒထံ မိဘနှစ်ပါးကပညာသင်ကြားရန်အပ်နှံခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးစနစ်]]ဖြင့်သင်ယူခဲ့ရသည်။ ခေတ်အတန်းပညာထက် သဘင်အနုပညာကို မြတ်နိုးခဲ့သဖြင့် ကြားဆရာတို့ထံမှ လေ့ကျက်သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူ၏လက်ဦး ကြား ဆရာမှာ ထိုခေတ်ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးလှသော ဇာတ်ဆရာကြီး မင်းသား[[ဖိုးစိန်၊ ဦး (ဂရိတ်)|ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်ထုပ်များကို နားထောင်ပြီး မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်၏ အနှစ်သာရ ဆိုငိုပြောကိုလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ပဒကုသလဇာတ်ထုပ်ဆိုလျင် ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင်ဆိုငိုပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ == အနုပညာသင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အသက်(၁၂)နှစ်ခန့်တွင် သူတို့ရွာသို့ လာရောက်ဖျော်ဖြေသော လေးမျက်နှာမြို့မှ ဆရာစဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆရာစနှင့်ဆရာတော်တို့ကျောင်းပေါ်၌စကားပြောနေစဉ်မောင်ထွန်းရွှေက ဦးဖိုးစိန်၏ ပဒကုသလဇာတ်ဝင်ငိုချင်းကိုကျကျနန ဆိုလိုက်ရာ ဆရာစက သဘောကျလှသဖြင့် ဆရာတော်နှင့် မိဘတို့ထံ မောင်ထွန်းရွှေအား သဘင်ပညာသင်ပေးလိုကြောင်းလျှောက်ထား၊ ပြောဆိုကာ ခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် ဆရာစဆိုင်းတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ဆိုင်းမင်းသားအဖြစ် သီချင်းသီဆိုကပြကာ အနုပညာလောကသို့စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုမှနောက် ပုသိမ်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာဦးအောင်စိန်၊ ဒေါ်ခင်သန်းတို့ တည်ထောင်သော အင်္ဂလန်စိန်ဇာတ်တွင် မင်းသားအောင်ထွန်းရွှေဟူသောအမည်ဖြင့် လက်ထောက်မင်းသား၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ထုပ်ဆိုငိုပြော မင်းသားအဖြစ်ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နာမည်တွင် အောင် ပါသော အောင်မောင်း၊ အောင်ငြိမ်း၊ အောင်ဘညို စသောမင်းသားများ စန်းတက်အောင်မြင်နေချိန်ဖြစ်၍ ဇာတ်ဆရာသည်သူတို့မင်းသားကို အောင်ထွန်းရွှေဟု နာမည်သစ်ပေး၍ကစေခဲ့၏။ ဇာတ်ဆရာက မင်းသားကြီးစာရေးဆရာ ဦးချစ်စိန်ထံ၌ လည်းပညာယူစေခဲ့၏။ ဦးချစ်စိန်က အောင်မင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲ၍ပေးခဲ့၏။ === လှမ်းခဲ့လေပြီ မန်းဌာနီ === မန္တလေးမြို့မှ ဇာတ်ဆရာမင်းသမီးဒေါ်အောင်မြသင်း အခေါ်လွှတ်သဖြင့် ခေါ်ဆောင်သူများနောက်လိုက်ပါကာ မန္တလေးသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်မြသင်းထံမှလည်း သဘင်ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ တွဲဘက်ကပြရသော မင်းသားကြီးဦးနယားပျံ ထံမှလည်း ဇာတ်တော်ကြီးဆိုင်ရာပညာရပ်များ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့ရသည်။ ဦးနယားပျံက မင်းသားအောင်မင်းအား ကိုးနဝင်းကြေစေရန် စိန် တစ်လုံးတိုးကာ စိန်အောင်မင်း ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":0" /> စိန်အောင်မင်းသည် အသံကောင်းခြင်း၊ရုပ်ချောခြင်း၊ကဟန်လှပခြင်း၊ဆိုငိုပြောနောက်ပိုင်းကောင်းခြင်းတို့ကြောင့်တဟုန်ထိုးနာမည်ကြီးကာ ဗလာ ဖျာရောင်းအဆင့်မှသည် ရုံဇာတ်ကြီးအဆင့်သို့အချိန်တိုအတွင်းရောက်လာသည်။တဟုန်ထိုးနာမည်လည်းကြီးလာခဲ့သည်။ မန္တလေး၌အောင်မြင်နေသောစိန်အောင်မင်းအား ယခင်ဇာတ်ဆရာလင်မယားက သူတို့ထံပြန်လာစေချင်သောဆန္ဒဖြင့် မင်းသားစိန်အောင်မင်းသည် သူတို့ခေတ္တဆင်ယင်ပေးထားသောလက်စွတ်အားပြန်မအပ် ဟုဆိုကာရဲဖြင့်လာရောက်ခေါ်ဆိုသဖြင့် ကြေလည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လိုက်လံရှင်းလင်းပေးခဲ့ရ၏။မရှင်းလင်းရသေးမီ အခိုက်အတန့် ကာလ၌အရှက်ရစရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။ == ဇာတ်ပိုင်ရှင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အမျိုးသမီးပရိသတ်ထဲတွင် သားရင်းအသွင်မေတ္တာစိတ်ဝင်ခဲ့သူကား တံတားဦးမှကုန်သည်ဒေါ်လှတင်ဖြစ်၏။ နောက်နေ့၌ ဒေါ်လှတင်က စိန်အောင်မင်းအားအိမ်သို့ဖိတ်ခေါ်ကာ ဇာတ်ထောင်ချင်လား၊ဇာတ်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်လားဟုမေးရာ စိန်အောင်မင်းက ဇာတ်ထောင်ချင်ကြောင်း၊ဇာတ်ကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြေကြားသဖြင့် မင်းလည်းဇာတ်ထောင်ပါ၊ငါ့ကိုလည်း အမေခေါ်ချင်ခေါ်တော့ ဟုပြောဆိုကာ ဇာတ်ထောင်နိုင်ရန် ငွေထုတ်ပေးခဲ့၍စိန်အောင်မင်းသည်ဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ရတော၏။များမကြာမီ ထိုခေတ်ကနိုင်ငကျော်အငြိမ့်မင်းသမီး လေဘာတီမမြရင်၏ ရှေ့ထွက်မင်းသမီး စိန်လေဒီနှင့်အိမ်ထောင်ကျတော့၏။ ဇာတ်ဆရာမင်းသားအဖြစ် အားပါးတရကပြနေခိုက်စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်၌ ဇာတ်အဖွဲ့ရှိနေစဉ် ၁၉၄၂ခုနှစ်၊ဧပြီ(၃)ရက်ည(၁၂)နာရီထိုးရန်(၁)မိနစ်အလို၌ဗြိတိသျှတို့သည် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို သူတို့ပင်မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးလိုက်သဖြင့် စိန်အောင်မင်းဇာတ်အဖွဲ့စစ်ကိုင်း၊ရွာသစ်ကြီးတွင်သောင်တင်ကြရတော့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်စက်တင်ဘာ(၂)ရက် ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးတော့၏။ စစ်ကြီးအတွင်း အဖွဲ့လိုက်ကပြ၍မရ သဖြင့်သင့်လျော်သလို ချီကောက်ကပြပြီးဘဝရပ်တည်ခဲ့ကြရသည်ဟုဆိုပါသည်။ (၁၉၄၂)ခုနှစ်မှ(၁၉၄၅)ခုနှစ်ကြားကာလ ဂျပန်ခေတ်၌ ဖြစ်သလို အနုပညာဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့ရသည်။ စိန်အောင်မင်းအားကူညီကြသူများထဲတွင် နောင်တစ်ချိန်ဇနီးဖြစ်လာမည့် မသိန်းခင်မှာ ကြေးရတတ်(ချမ်းသာသူ)ဖြစ်သည်အလျောက်ထိပ်တန်းကပါဝင်ခဲ့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်မတ်လ(၂၇)ရက်မှစတင်၍ဂျပန်ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာဂျပန်ကိုအပြီးအပြတ်အောင်မြင်ခဲ့သောထိုနှစ်ဩဂုတ်လကာလအတွင်း၌လည်းဖြစ်သလိုရပ်တည်ခဲ့ရ၏။ ထိုမှနောက်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုရလာချိန်မှစတင်ကာစိန်အောင်မင်းဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့်အခြားအဖွဲ့များအသက်ဝင်လှုပ်ရှားလာနှိုင်တော့၏။ စိန်အောင်မင်းအဖွဲ့ရန်ကုန်သို့ဆင်း၍လည်းအောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကလျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်နေကြသည့် သက်တူရွယ်တူမင်းသားများမှာ ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း၊ကနက်စိန်တို့ဖြစ်ကြ၏။သို့ဖြစ်၍ သဘင်တစ်ခေတ်၏ရဲသုံးဖေါ်- ဟုမှတ်တမ်းပြုကြ၏။ ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့မှာအသက်(၂၇)နှစ်စီရှိကြ၏ ။ ကနက်စိန်က (၂၉) နှစ် ။ ထိုအချိန်၌ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်မှာ အသက်(၆၆)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းကအသက်(၄၈)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်၏။ == စိန်အောင်မင်းနဲ့ချင်းဖဝေး<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်စီစဉ်တင်ဆက်သော သောမနဿ၊ရာဇသင်္ကြံ ကဲ့သို့သော ဇာတ်ထုပ်များသာမက ယောက်ျားမင်းသမီးမယ်အောင်ဗလကပြခဲ့သောမောင်မစ္စက၊ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ကပြခဲ့သော ချင်းဖဝေး၊ဆင်ကဲဘို့မယ်- စသောဇာတ်ထုပ်များကိုလည်းအမွေခံ၍ကပြခဲ့သည်။ သုံးရောင်ခြယ် တေးသီချင်းကိုသီဆို၍မြန်မာလူထုဇာတိသွေးဇာတိမာန်ထက်သန်ထက်သန်ကြွအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ မိုင်ဒါကွင်း၌ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောတပ်မတော်အတွက်ရန်ပုံငွေပွဲကပြကာလှူဒါန်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားခရီစဉ်များ<ref>ဒဂုံပ ဦးဘတင် ၏ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးတံတား</ref> == လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်နိုင်ငံတကာမှမြန်မာ့အနုပညာရှင်များကိုယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖြစ်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြရာ * ၁၉၄၈- ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ * ၁၉၅၂- ခုနှစ်၌ယဉ်ကျေးမှုဌာနဝန်ကြီးဦးဝင်းခေါင်းဆောင်သောယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်တရုပ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * ၁၉၅၆-ခုနှစ်၌ ဝန်ကြီးဦးထွန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့ဝင်(၂၉)ဦးပါဝင်သည့်ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်ကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊ဦးအောင်ငြိမ်းနှင့်ရွာစားကြီးဦးဟန်ပတို့နှင့်အတူဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့်ယူဂိုဆလလားဗီးယားနိုင်ငံများ * ၁၉၅၈- ခုနှစ်၌ဂျပန်နိုင်ငံ * ၁၉၅၉- ခုနှစ်၌အမေရိကန်နိုင်ငံအစိုးရ၏ဖိကြားချက်အရမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကမြန်မာပြည်တွင်ထိပ်တန်းသဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသောရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့ကိုရွေးချယ်ခဲ့ကြသဖြင့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဒဂုန်ပဦးဘတင်နှင့်အတူ ၁၉၅၉- ခုနှစ်ဇွန်လ(၁၇)ရက်ညနေ(၅)နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှလေယာဉ်ဖြင့်ခရီးစတင်ကြပြီး ၁၉၅၉- ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၆)ရက်နေ့၌အမိမြန်မာနိုင်ငံ၊ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်းအီတလီနိုင်ငံရောမမြို့၊ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့၊အင်္ဂလန်နိုင်ငံလန်ဒန်မြို့၊အမေရိကနိုင်ငံဝါရှင်တန်မြို့၊နယူးယောက်မြီု့၊နယူးလန်ဒန်မြို့၊လီမြို့၊ဒင်ဘာမြို့၊လော့အိန်းဂျလိစ်မြို့၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၊ဟိုနိုလူလူမြို့-ဟာဝေယံ၊စသောမြို့များသို့ရောက်ခဲ့ကြ၏။ အနုပညာဖြင့်တိုင်းပြည်တာဝန်ကိုကြေပွန်အောင်ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့်နိုင်ငံတော်အစိုးရကဦးစိန်အောင်မင်းအား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လဝန်းဇာတ်ခုံ<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည်အမေရိကားသို့ရောက်ရှိစဉ် ဇာတ်ခုံပြင်ဆင်မှုကိုဂရုတစိုက်လေ့လာခဲ့သည့်အားလျော်စွာအမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သည့်အခါစီနီမာမြင်ကွင်းကျယ်လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုအဆင့်သုံးဆင့်ထည်ထည်ဝါဝါပြုလုပ်ပြီးမြန်မာ့သဘင်ကိုတင့်တယ်ခံ့ငြားစေခဲ့သည်။ ဇာတ်ခုံ၏အကျယ်မှာပေ(၄၀)ကျယ်ဝန်းသည်။ ဘေးဘက် ဘယ်နှင့်ညာတွင် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်နှင့်ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများကို တစ်ဘက်စီမှာတင်ထား၏။ ဇာတ်ခုံကိုလည်း လဝန်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ဆောက်၍ဇာတ်ခုံ၏အရှေ့တွင်လှေခါးကဲ့သို့အဆင့်သုံးဆင့်ထားသည်။ ထိုအဆင့်သုံးဆင့်ထိမင်းသားများဆင်း၍ကပြနိုင်သည်။ပြည်ဖုံးကားကြီးသည်လည်းလဝန်းပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းရေလှိုင်းကြီးများကဲ့သို့အတွန့်များဖြင့်တင်နိုင်ချနိုင်သောကန့်လန့်ကာကြီးဖြစ်သည်။ ဝါစိမ်းနီသုံးရောင်ချယ်အဝန်းအဝိုင်းဖြစ်၏။လဝန်းရောင်ခြည်သည်အေးမြသကဲ့သို့အေးမြသည့်ဘဝအလင်းရောင်၊ဓမ္မအလင်းရောင်လူတိုင်းရရှိစေရန်စိတ်ရည်သန်၍နိမိတ်ကောင်းကိုဆောင်၍လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုစီစဉ်ကပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုလဝန်းဇာတ်ခုံကြီးတွင် ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ဝင် ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်ကြီးစသောဇာတ်တော်ကြီးများကိုတခန်းတနားကပြခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်မင်းသားစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် မင်းသမီး အကယ်ဒမီကြည်ကြည်ဌေး နှင့်တွဲဖက်၍ * ဝိဇယကုမ္ပာ * မင်းကုသ ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့ေးသည်။ == ဘုရားဒကာဦးစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == ဇာတိရွာတွင်စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊တောင်ဥက္ကလာပ၌လည်းသောက်ရေကန်ကြီးတစ်ကန်တူးဖော်လှူဒါန်းခဲ့ရာယနေ့တိုင်သောက်သုံးနေရ၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်၊တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်၊မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်တို့ကိုကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း ခေတ်ပြိုင်ရွယ်တူမင်းသားသုံးလက်တို့အတူတွဲ၍လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ၏။ အပြိုင်အဆိုင်ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ စိန်အောင်မင်းသဘင်မှတင်ဆက်သော # ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း၊ # လောဘအမှောင်၊ # အနန္တဘယ # ပတ္တမြားငမောက်တို့မှာပရိသတ်အထူးနှစ်ခြိုက်လှသည်။ (၁)နှင့်(၂)မှာ ဆိုငိုပြောပါရှိသောနောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးကို သွက်လက်သောအခန်းကူးပြောင်းခြင်း၊ဆန်းသစ်သောတီးလုံးများ၊လှပသောမြင်ကွင်းများဖြင့်အော်ပရာနေရာထားရှိကာ ကပြထား၏။ (၃)နှင့်(၄)မှာ ရာဇဝင်ပြဇာတ်ကို အော်ပရာနေရာ၌ထားရှိကာ ကပြထား၏။ ချင်းဖဝေး၊မောင်မစ္စက၊စောအောင်စောနောင်၊ရာဇသင်္ကြံ၊ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ငမိုးရိပ်၊အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း၊ဗုဒ္ဓဝင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းတို့မှာနိုင်နင်းသလောက်ပရိသတ်ကြိုက်လှ၏။ ထိုဇာတ်ထုပ်များနှင့်တကွ ဇာတ်ထုပ်ပေါင်းများစွာကိုအသံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုနှစ်၊ဇွန်လ၊၂၆ရက်နေ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရေးအခင်းတစ်ခုအပြီး ဇာတ်သမားများစားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေစေရန်ခြွေတာစားသောက်ကာ ဇာတ်တိုက်ထားသောအစီအစဉ်များကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကာဌေးရုံ၌ ညည့်ဝက်စနစ်အဖြစ်တင်ဆက်ခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ခဲ့၏။ လောဘမှောင်မှာထိုစဉ်ကတင်ဆက်ခဲ့သောဆိုငိုပြောပါသည့်အော်ပရာဖြစ်၏။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၃၀)ရက်၊နံနက်၄နာရီမိနစ်(၂၀)၌ရွှေမန်းဦးတင်မောင်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (၁၉၇၃)ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၂၈)၌ ဦးကနက်စိန်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ သုံးဦးသုံးဘက် လက်ပွေ့ယှက်သို့ ရှေးဟောင်းသဘင်အနုပညာတာဝန်ကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြရာမှ တစ်ဦးတည်းကျန်ရစ်ရှာသောဦးစိန်အောင်မင်းခမျာမှာ လူကဇရာ ပိုက်မှာအဆွေး ရရေးဘယ်မမြင် ဟူဘိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား လှသည့် စတိတ်ရှိုး၊နှစ်ပါးမိုးလင်း ဟူသောခေတ်သစ်သဘင်ရေစီးကြောင်းကြီးကို အသက်အရွယ်အရအံတုခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍ (၁၉၈၆)ခုနှစ် အသက်(၆၈)နှစ် အရတွင်စိန်အောင်မင်းသဘင်အဖွဲ့ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ် ၌ သားအလတ်ဖြစ်သူမင်းသားအောင်ကိုမင်းက မြိတ်မြို့၌ကပြရန် ကြိုတင်၍ ပို့ထားသောဇာတ်ပစ္စည်းများ အကြီးအကျယ်လောင်ကြွမ်းခဲ့သောမြိတ်မီးကြီးအတွင်းပါဝင်သွားသည်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသော(၈၈)အရေးအခင်းကြီးကြောင့် သွားရောက်မကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့ကြ၍ အနှစ်နှစ် အလလက စုဆောင်းခဲ့ရသော ဇာတ်ပစ္စည်းများအားလုံးဆုံးရှုံးကာ စိန်အောင်မင်းသဘင်လည်းလုံးဝ နိဋ္ဌိတံ ခဲ့ရပါတော့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအစိုးရလက်ထက်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မိသားစုအလိုက် နိုင်ငံတော်ပွဲများ၊ဘုရားထီးတော်တင်ပွဲများ၊ကျောင်းပွဲများ၊ဆရာတော်ကြီးများပူဇော်ပွဲများ၊မင်္ဂလာဘိသိက်ပွဲများစသည်တို့၌မော်ကွန်း၊တေးထပ်၊ရတုစသည်များကိုအသက်အရွယ်ကိုမငဲ့၊ပင်ပန်းသည်ဟု သဘောမထားဖတ်ကြားသီကျူးပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ * ဝါဂီနစ်အသင်းဥက္ကဋ္ဌ။ * သဘင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ကောင်စီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံး(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆိုအကအရေးအတီးပြိုင်ပွဲကြီး၌လည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ(၁၄)ကြိမ်တိုင်တိုင်အကဒိုင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရကလည်း * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့် * ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်တို့ကိုချီးမြှင်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်အောင်မင်းသည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အမှတ်(၂ )တပ်မတော်ဆေးရုံ၌ ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ(၂၄)ရက်၊သောကြာနေ့ည(၉)နာရီ၊(၄၅)မိနစ်အချိန် အသက်(၈၉)နှစ်သို့အရောက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>ရုပ်ရှင်အောင်လံမဂ္ဂဇင်း (အမှတ် ၁၆၅), (ဇန်နဝါရီလ-၁၉၇၀) </ref> == တွဲဘက် ကပြခဲ့သူများ<ref>အိုးဝေဂျာနယ် (အမှတ်၃၈) , (၁-၇-၁၉၇၀)</ref> == ===မင်းသမီးများ === [[ဗလပြန်]] ၊စိန်လေဒီ ၊ ကြည်ကြည်ဌေး ၊ ဥဩရွှေ ၊ ဥဩစိန် ၊ မတင်အောင် ၊ ပဲခူးကြည် ၊ သူရိယမတင်ကြည် ၊ မြသန်းရင် ၊ ပေါက်ကျော်သောင်းတင် ၊ ဩဘာကြည် ၊ ဥဩတင် ၊ ကြည်ကြည်ဝင်း ၊ စိန်လှကြည် ၊ နေပြည်တော်မတင်စိန် ၊ စိန်မြလွင် ၊ ရွှေလင်းယုန် ၊ ရွှေလိပ်ပြာ ၊ ကြည်ကြည်နိုင် ၊ ရန်ကုန်သူမခင်စိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === လူရွှင်တော်များ === ဦးကြုံတိုင်း ၊ ဦးရွှေငါး ၊ ဦးသိန်းဒီ ၊ ဦးရွှေဗျိုင်း ၊ ဦးငှက်ရိုး ၊ ဦးပန်းညို ၊ ဦးပေါက်စ ၊ ဦးဆာမိ ၊ ဦးတောင်ကြီး ၊ ဦးစန္ဒယော် ၊ ဦးဖောင်တိန် ၊ ဦးညှပ်စိ ၊ ဦးပေါက်ကျော် ၊ ဦးခြောက်ချွန်း ၊ ဦးအောင်ကျော် ၊ ဦးရွှေဒေါင်း ၊ ဦးငွေဒေါင်း ၊ ဦးတိမ်ရောင် ၊ ဦးစံပေါ် ၊ ကိုစာလေး ၊ ကိုဆင်ပေါက် ၊ ကိုလောယား ၊ ကိုဘဲဥ ၊ ကိုကွမ်းသီး တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ပြဇာတ်မင်းသားများ === ကိုဇော်ဝင်း၊ခင်မောင်တင့်၊တက္ကသိုလ်စိုးမြင့်၊ခင်မောင်မြင့်၊ကိုကြည်ရွှင်၊အောင်ကြည်ဆွေ၊အောင်ကိုမင်း၊အောင်ကိုဝင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ === စာရေးဆရာကြီးများ === နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၊ဆရာထာ၊ ဦးချစ်စိန် ၊ ဦးမြသိန်း၊ဦးရေဒီယိုစိန်၊ မြန်မာညွန့်ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်၊ ဦးဖုန်း၊ ဓမ္မာစရိယဦးကြည်မောင်၊ ဗျူတီစိန်၊ မောင်ကြည်ရှင်၊ ကနီဦးလူညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ဆိုင်းဆရာများ === ဦးဟန်ပ၊ ဆရာသိန်း၊ ဦးစိန်သောင်း၊ ဦးစိန်နွဲ့၊ ကိုသောင်းစိန်၊ ဥက္ကလာစိန်သန်း၊ စိန်ဘမောင် ၊ပဲခူးစိန်မြအောင်၊ ရေဒီယိုစိန်ခင်မောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === စန္ဒရားဆရာများ === ဦးညွန့်လှိုင်၊ စန္ဒရားလူမော်၊ ကိုအောင်သန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ === သားသမီးများ === # ဒေါ်အောင်ညွန့်စိန်(ခ)ဒေါ်ညွန့်ညွန့်စိန် # ဦးအောင်ကြည်ဆွေ # ဒေါ်သန်းသန်းစိန် # ဒေါ်စီစီစိန် # ဒေါ်ဌေးဌေးစိန် # ဦးအောင်ကိုမင်း # ဦးအောင်ကိုဝင်း # ဒေါ်နုနုစိန် === မြေးများ === === ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်းတင်ဆက်ကပြခဲ့သောဇာတ်ထုပ်များ <ref name=":1">မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး</ref> === * မောင်မစ္စက * ချင်းဖဝေး * ငမိုးရိပ် * ဆင်ကဲဘို့မယ် * သောမနဿ * ရာဇသင်္ကြံ * စောအောင်စောနောင် * မဟာစိဏ္ဏ * နကုလ မဟာဝင် * စံပြမယ် ရွှေသူဌေး * ရင်သွေးတော် * အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း * လောဘမှောင် * ဥစ္ဆင်္ဂ (ဧကကနိပါတ်) * ဝိဇယကုမ္မာ * သီရိဓမ္မာသောကမင်း * တပင်ရွှေထီး * သကုဏ္ဍလာ * တရဖျား မင်းနားကျယ် * ရွှေနံ့သာမောင်နှမ * စက္ကောမ * ဓမ္မဝတီ * အောင်မြေသာစံ * ခန္ဓာပူရ * ဗုဒ္ဓဝင်ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး == ကိုးကား == <references /> h0trfvo77f4w7xzik08ghay45ve2yje 1029764 1029762 2026-05-05T14:55:08Z Sarsoshinnagakyawyin 132848 တရုပ် မှ တရု"တ်" 1029764 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person |honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] |name=ဦးစိန်အောင်မင်း |image= [၁] |birth_date={{birth date|1918|8|18}} |birth_place=ကျွဲတဲရပ်၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထွန်းရွှေ |death_date = {{death date and age|2006|11|24|1918|8|18}} |citizenship=မြန်မာနိုင်ငံသား |occupation=ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် |known_for=ဗုဒ္ဓဝင်၊ နိပါတ်တော်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် လာ ဇာတ်လမ်းများစွာကို ထူးခြားသော ဆို၊ ငို၊ ပြောပညာဖြင့် တင်ဆက်နိုင်ခြင်း။ |spouse={{bulletlist|ဒေါ်စိန်လေဒီ|ဒေါ်သိန်းခင်|ဒေါ်ဥဩရွှေ}} |children= ၈ ဦး |awards={{bulletlist|နိုင်ငံအကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]|လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်|ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်}} }} '''ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်း''' (၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ - ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သောဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)မင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။<ref name=":0">ဦးသော်ဇင် ၏ စိန်အောင်မင်းစာအုပ်မှ</ref> သူသည် နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး/ဇာတ်တော်ကြီးများကို နိုင်နင်းစွာကပြနိုင်သူ၊သဘင်ဝန်မှတ်တမ်းများနှင့်ညီအောင် ရုပ်ရေရူပကာယ ချောမောလှပသူ၊ ချို ကြည် မြည် သာ အသံအင်္ဂါလေးပါးတို့ဖြင့်ပြည့်စုံအောင်အသံအလွန်ကောင်းသူအဖြစ်ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ချီးမြှင့်သော အကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့၊ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရများချီးမြှင့်သည့် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်ပထမအဆင့် နှင့် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ပထမအဆင့်ဆုတံဆိပ် များကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ<ref name=":0" /> == ဦးစိန်အောင်မင်းကို [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်|မြစ်ကျိုးကျေးရွာ]]၌၊ ၁၂၈၀ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘ ဦးဘိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေဖြူတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း(၁၂)ယောက် အနက်အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ သူ၏ငယ်နာမည်မှာ မောင်ထွန်းရွှေဖြစ်ပြီး ဇာတာအမည်မှာ မောင်ဝဏ္ဏဖြစ်သည်။ ပညာရေး ကျောင်းသားသူငယ်အရွယ်၌ ရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒထံ မိဘနှစ်ပါးကပညာသင်ကြားရန်အပ်နှံခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးစနစ်]]ဖြင့်သင်ယူခဲ့ရသည်။ ခေတ်အတန်းပညာထက် သဘင်အနုပညာကို မြတ်နိုးခဲ့သဖြင့် ကြားဆရာတို့ထံမှ လေ့ကျက်သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူ၏လက်ဦး ကြား ဆရာမှာ ထိုခေတ်ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးလှသော ဇာတ်ဆရာကြီး မင်းသား[[ဖိုးစိန်၊ ဦး (ဂရိတ်)|ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်ထုပ်များကို နားထောင်ပြီး မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်၏ အနှစ်သာရ ဆိုငိုပြောကိုလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ပဒကုသလဇာတ်ထုပ်ဆိုလျင် ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင်ဆိုငိုပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ == အနုပညာသင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အသက်(၁၂)နှစ်ခန့်တွင် သူတို့ရွာသို့ လာရောက်ဖျော်ဖြေသော လေးမျက်နှာမြို့မှ ဆရာစဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆရာစနှင့်ဆရာတော်တို့ကျောင်းပေါ်၌စကားပြောနေစဉ်မောင်ထွန်းရွှေက ဦးဖိုးစိန်၏ ပဒကုသလဇာတ်ဝင်ငိုချင်းကိုကျကျနန ဆိုလိုက်ရာ ဆရာစက သဘောကျလှသဖြင့် ဆရာတော်နှင့် မိဘတို့ထံ မောင်ထွန်းရွှေအား သဘင်ပညာသင်ပေးလိုကြောင်းလျှောက်ထား၊ ပြောဆိုကာ ခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် ဆရာစဆိုင်းတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ဆိုင်းမင်းသားအဖြစ် သီချင်းသီဆိုကပြကာ အနုပညာလောကသို့စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုမှနောက် ပုသိမ်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာဦးအောင်စိန်၊ ဒေါ်ခင်သန်းတို့ တည်ထောင်သော အင်္ဂလန်စိန်ဇာတ်တွင် မင်းသားအောင်ထွန်းရွှေဟူသောအမည်ဖြင့် လက်ထောက်မင်းသား၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ထုပ်ဆိုငိုပြော မင်းသားအဖြစ်ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နာမည်တွင် အောင် ပါသော အောင်မောင်း၊ အောင်ငြိမ်း၊ အောင်ဘညို စသောမင်းသားများ စန်းတက်အောင်မြင်နေချိန်ဖြစ်၍ ဇာတ်ဆရာသည်သူတို့မင်းသားကို အောင်ထွန်းရွှေဟု နာမည်သစ်ပေး၍ကစေခဲ့၏။ ဇာတ်ဆရာက မင်းသားကြီးစာရေးဆရာ ဦးချစ်စိန်ထံ၌ လည်းပညာယူစေခဲ့၏။ ဦးချစ်စိန်က အောင်မင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲ၍ပေးခဲ့၏။ === လှမ်းခဲ့လေပြီ မန်းဌာနီ === မန္တလေးမြို့မှ ဇာတ်ဆရာမင်းသမီးဒေါ်အောင်မြသင်း အခေါ်လွှတ်သဖြင့် ခေါ်ဆောင်သူများနောက်လိုက်ပါကာ မန္တလေးသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်မြသင်းထံမှလည်း သဘင်ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ တွဲဘက်ကပြရသော မင်းသားကြီးဦးနယားပျံ ထံမှလည်း ဇာတ်တော်ကြီးဆိုင်ရာပညာရပ်များ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့ရသည်။ ဦးနယားပျံက မင်းသားအောင်မင်းအား ကိုးနဝင်းကြေစေရန် စိန် တစ်လုံးတိုးကာ စိန်အောင်မင်း ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":0" /> စိန်အောင်မင်းသည် အသံကောင်းခြင်း၊ရုပ်ချောခြင်း၊ကဟန်လှပခြင်း၊ဆိုငိုပြောနောက်ပိုင်းကောင်းခြင်းတို့ကြောင့်တဟုန်ထိုးနာမည်ကြီးကာ ဗလာ ဖျာရောင်းအဆင့်မှသည် ရုံဇာတ်ကြီးအဆင့်သို့အချိန်တိုအတွင်းရောက်လာသည်။တဟုန်ထိုးနာမည်လည်းကြီးလာခဲ့သည်။ မန္တလေး၌အောင်မြင်နေသောစိန်အောင်မင်းအား ယခင်ဇာတ်ဆရာလင်မယားက သူတို့ထံပြန်လာစေချင်သောဆန္ဒဖြင့် မင်းသားစိန်အောင်မင်းသည် သူတို့ခေတ္တဆင်ယင်ပေးထားသောလက်စွတ်အားပြန်မအပ် ဟုဆိုကာရဲဖြင့်လာရောက်ခေါ်ဆိုသဖြင့် ကြေလည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လိုက်လံရှင်းလင်းပေးခဲ့ရ၏။မရှင်းလင်းရသေးမီ အခိုက်အတန့် ကာလ၌အရှက်ရစရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။ == ဇာတ်ပိုင်ရှင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အမျိုးသမီးပရိသတ်ထဲတွင် သားရင်းအသွင်မေတ္တာစိတ်ဝင်ခဲ့သူကား တံတားဦးမှကုန်သည်ဒေါ်လှတင်ဖြစ်၏။ နောက်နေ့၌ ဒေါ်လှတင်က စိန်အောင်မင်းအားအိမ်သို့ဖိတ်ခေါ်ကာ ဇာတ်ထောင်ချင်လား၊ဇာတ်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်လားဟုမေးရာ စိန်အောင်မင်းက ဇာတ်ထောင်ချင်ကြောင်း၊ဇာတ်ကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြေကြားသဖြင့် မင်းလည်းဇာတ်ထောင်ပါ၊ငါ့ကိုလည်း အမေခေါ်ချင်ခေါ်တော့ ဟုပြောဆိုကာ ဇာတ်ထောင်နိုင်ရန် ငွေထုတ်ပေးခဲ့၍စိန်အောင်မင်းသည်ဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ရတော၏။များမကြာမီ ထိုခေတ်ကနိုင်ငကျော်အငြိမ့်မင်းသမီး လေဘာတီမမြရင်၏ ရှေ့ထွက်မင်းသမီး စိန်လေဒီနှင့်အိမ်ထောင်ကျတော့၏။ ဇာတ်ဆရာမင်းသားအဖြစ် အားပါးတရကပြနေခိုက်စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်၌ ဇာတ်အဖွဲ့ရှိနေစဉ် ၁၉၄၂ခုနှစ်၊ဧပြီ(၃)ရက်ည(၁၂)နာရီထိုးရန်(၁)မိနစ်အလို၌ဗြိတိသျှတို့သည် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို သူတို့ပင်မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးလိုက်သဖြင့် စိန်အောင်မင်းဇာတ်အဖွဲ့စစ်ကိုင်း၊ရွာသစ်ကြီးတွင်သောင်တင်ကြရတော့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်စက်တင်ဘာ(၂)ရက် ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးတော့၏။ စစ်ကြီးအတွင်း အဖွဲ့လိုက်ကပြ၍မရ သဖြင့်သင့်လျော်သလို ချီကောက်ကပြပြီးဘဝရပ်တည်ခဲ့ကြရသည်ဟုဆိုပါသည်။ (၁၉၄၂)ခုနှစ်မှ(၁၉၄၅)ခုနှစ်ကြားကာလ ဂျပန်ခေတ်၌ ဖြစ်သလို အနုပညာဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့ရသည်။ စိန်အောင်မင်းအားကူညီကြသူများထဲတွင် နောင်တစ်ချိန်ဇနီးဖြစ်လာမည့် မသိန်းခင်မှာ ကြေးရတတ်(ချမ်းသာသူ)ဖြစ်သည်အလျောက်ထိပ်တန်းကပါဝင်ခဲ့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်မတ်လ(၂၇)ရက်မှစတင်၍ဂျပန်ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာဂျပန်ကိုအပြီးအပြတ်အောင်မြင်ခဲ့သောထိုနှစ်ဩဂုတ်လကာလအတွင်း၌လည်းဖြစ်သလိုရပ်တည်ခဲ့ရ၏။ ထိုမှနောက်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုရလာချိန်မှစတင်ကာစိန်အောင်မင်းဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့်အခြားအဖွဲ့များအသက်ဝင်လှုပ်ရှားလာနှိုင်တော့၏။ စိန်အောင်မင်းအဖွဲ့ရန်ကုန်သို့ဆင်း၍လည်းအောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကလျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်နေကြသည့် သက်တူရွယ်တူမင်းသားများမှာ ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း၊ကနက်စိန်တို့ဖြစ်ကြ၏။သို့ဖြစ်၍ သဘင်တစ်ခေတ်၏ရဲသုံးဖေါ်- ဟုမှတ်တမ်းပြုကြ၏။ ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့မှာအသက်(၂၇)နှစ်စီရှိကြ၏ ။ ကနက်စိန်က (၂၉) နှစ် ။ ထိုအချိန်၌ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်မှာ အသက်(၆၆)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းကအသက်(၄၈)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်၏။ == စိန်အောင်မင်းနဲ့ချင်းဖဝေး<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်စီစဉ်တင်ဆက်သော သောမနဿ၊ရာဇသင်္ကြံ ကဲ့သို့သော ဇာတ်ထုပ်များသာမက ယောက်ျားမင်းသမီးမယ်အောင်ဗလကပြခဲ့သောမောင်မစ္စက၊ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ကပြခဲ့သော ချင်းဖဝေး၊ဆင်ကဲဘို့မယ်- စသောဇာတ်ထုပ်များကိုလည်းအမွေခံ၍ကပြခဲ့သည်။ သုံးရောင်ခြယ် တေးသီချင်းကိုသီဆို၍မြန်မာလူထုဇာတိသွေးဇာတိမာန်ထက်သန်ထက်သန်ကြွအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ မိုင်ဒါကွင်း၌ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောတပ်မတော်အတွက်ရန်ပုံငွေပွဲကပြကာလှူဒါန်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားခရီစဉ်များ<ref>ဒဂုံပ ဦးဘတင် ၏ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးတံတား</ref> == လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်နိုင်ငံတကာမှမြန်မာ့အနုပညာရှင်များကိုယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖြစ်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြရာ * ၁၉၄၈- ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ * ၁၉၅၂- ခုနှစ်၌ယဉ်ကျေးမှုဌာနဝန်ကြီးဦးဝင်းခေါင်းဆောင်သောယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * ၁၉၅၆-ခုနှစ်၌ ဝန်ကြီးဦးထွန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့ဝင်(၂၉)ဦးပါဝင်သည့်ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်ကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊ဦးအောင်ငြိမ်းနှင့်ရွာစားကြီးဦးဟန်ပတို့နှင့်အတူဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့်ယူဂိုဆလလားဗီးယားနိုင်ငံများ * ၁၉၅၈- ခုနှစ်၌ဂျပန်နိုင်ငံ * ၁၉၅၉- ခုနှစ်၌အမေရိကန်နိုင်ငံအစိုးရ၏ဖိကြားချက်အရမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကမြန်မာပြည်တွင်ထိပ်တန်းသဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသောရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့ကိုရွေးချယ်ခဲ့ကြသဖြင့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဒဂုန်ပဦးဘတင်နှင့်အတူ ၁၉၅၉- ခုနှစ်ဇွန်လ(၁၇)ရက်ညနေ(၅)နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှလေယာဉ်ဖြင့်ခရီးစတင်ကြပြီး ၁၉၅၉- ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၆)ရက်နေ့၌အမိမြန်မာနိုင်ငံ၊ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်းအီတလီနိုင်ငံရောမမြို့၊ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့၊အင်္ဂလန်နိုင်ငံလန်ဒန်မြို့၊အမေရိကနိုင်ငံဝါရှင်တန်မြို့၊နယူးယောက်မြီု့၊နယူးလန်ဒန်မြို့၊လီမြို့၊ဒင်ဘာမြို့၊လော့အိန်းဂျလိစ်မြို့၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၊ဟိုနိုလူလူမြို့-ဟာဝေယံ၊စသောမြို့များသို့ရောက်ခဲ့ကြ၏။ အနုပညာဖြင့်တိုင်းပြည်တာဝန်ကိုကြေပွန်အောင်ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့်နိုင်ငံတော်အစိုးရကဦးစိန်အောင်မင်းအား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လဝန်းဇာတ်ခုံ<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည်အမေရိကားသို့ရောက်ရှိစဉ် ဇာတ်ခုံပြင်ဆင်မှုကိုဂရုတစိုက်လေ့လာခဲ့သည့်အားလျော်စွာအမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သည့်အခါစီနီမာမြင်ကွင်းကျယ်လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုအဆင့်သုံးဆင့်ထည်ထည်ဝါဝါပြုလုပ်ပြီးမြန်မာ့သဘင်ကိုတင့်တယ်ခံ့ငြားစေခဲ့သည်။ ဇာတ်ခုံ၏အကျယ်မှာပေ(၄၀)ကျယ်ဝန်းသည်။ ဘေးဘက် ဘယ်နှင့်ညာတွင် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်နှင့်ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများကို တစ်ဘက်စီမှာတင်ထား၏။ ဇာတ်ခုံကိုလည်း လဝန်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ဆောက်၍ဇာတ်ခုံ၏အရှေ့တွင်လှေခါးကဲ့သို့အဆင့်သုံးဆင့်ထားသည်။ ထိုအဆင့်သုံးဆင့်ထိမင်းသားများဆင်း၍ကပြနိုင်သည်။ပြည်ဖုံးကားကြီးသည်လည်းလဝန်းပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းရေလှိုင်းကြီးများကဲ့သို့အတွန့်များဖြင့်တင်နိုင်ချနိုင်သောကန့်လန့်ကာကြီးဖြစ်သည်။ ဝါစိမ်းနီသုံးရောင်ချယ်အဝန်းအဝိုင်းဖြစ်၏။လဝန်းရောင်ခြည်သည်အေးမြသကဲ့သို့အေးမြသည့်ဘဝအလင်းရောင်၊ဓမ္မအလင်းရောင်လူတိုင်းရရှိစေရန်စိတ်ရည်သန်၍နိမိတ်ကောင်းကိုဆောင်၍လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုစီစဉ်ကပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုလဝန်းဇာတ်ခုံကြီးတွင် ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ဝင် ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်ကြီးစသောဇာတ်တော်ကြီးများကိုတခန်းတနားကပြခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်မင်းသားစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် မင်းသမီး အကယ်ဒမီကြည်ကြည်ဌေး နှင့်တွဲဖက်၍ * ဝိဇယကုမ္ပာ * မင်းကုသ ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့ေးသည်။ == ဘုရားဒကာဦးစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == ဇာတိရွာတွင်စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊တောင်ဥက္ကလာပ၌လည်းသောက်ရေကန်ကြီးတစ်ကန်တူးဖော်လှူဒါန်းခဲ့ရာယနေ့တိုင်သောက်သုံးနေရ၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်၊တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်၊မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်တို့ကိုကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း ခေတ်ပြိုင်ရွယ်တူမင်းသားသုံးလက်တို့အတူတွဲ၍လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ၏။ အပြိုင်အဆိုင်ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ စိန်အောင်မင်းသဘင်မှတင်ဆက်သော # ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း၊ # လောဘအမှောင်၊ # အနန္တဘယ # ပတ္တမြားငမောက်တို့မှာပရိသတ်အထူးနှစ်ခြိုက်လှသည်။ (၁)နှင့်(၂)မှာ ဆိုငိုပြောပါရှိသောနောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးကို သွက်လက်သောအခန်းကူးပြောင်းခြင်း၊ဆန်းသစ်သောတီးလုံးများ၊လှပသောမြင်ကွင်းများဖြင့်အော်ပရာနေရာထားရှိကာ ကပြထား၏။ (၃)နှင့်(၄)မှာ ရာဇဝင်ပြဇာတ်ကို အော်ပရာနေရာ၌ထားရှိကာ ကပြထား၏။ ချင်းဖဝေး၊မောင်မစ္စက၊စောအောင်စောနောင်၊ရာဇသင်္ကြံ၊ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ငမိုးရိပ်၊အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း၊ဗုဒ္ဓဝင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းတို့မှာနိုင်နင်းသလောက်ပရိသတ်ကြိုက်လှ၏။ ထိုဇာတ်ထုပ်များနှင့်တကွ ဇာတ်ထုပ်ပေါင်းများစွာကိုအသံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုနှစ်၊ဇွန်လ၊၂၆ရက်နေ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရေးအခင်းတစ်ခုအပြီး ဇာတ်သမားများစားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေစေရန်ခြွေတာစားသောက်ကာ ဇာတ်တိုက်ထားသောအစီအစဉ်များကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကာဌေးရုံ၌ ညည့်ဝက်စနစ်အဖြစ်တင်ဆက်ခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ခဲ့၏။ လောဘမှောင်မှာထိုစဉ်ကတင်ဆက်ခဲ့သောဆိုငိုပြောပါသည့်အော်ပရာဖြစ်၏။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၃၀)ရက်၊နံနက်၄နာရီမိနစ်(၂၀)၌ရွှေမန်းဦးတင်မောင်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (၁၉၇၃)ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၂၈)၌ ဦးကနက်စိန်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ သုံးဦးသုံးဘက် လက်ပွေ့ယှက်သို့ ရှေးဟောင်းသဘင်အနုပညာတာဝန်ကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြရာမှ တစ်ဦးတည်းကျန်ရစ်ရှာသောဦးစိန်အောင်မင်းခမျာမှာ လူကဇရာ ပိုက်မှာအဆွေး ရရေးဘယ်မမြင် ဟူဘိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား လှသည့် စတိတ်ရှိုး၊နှစ်ပါးမိုးလင်း ဟူသောခေတ်သစ်သဘင်ရေစီးကြောင်းကြီးကို အသက်အရွယ်အရအံတုခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍ (၁၉၈၆)ခုနှစ် အသက်(၆၈)နှစ် အရတွင်စိန်အောင်မင်းသဘင်အဖွဲ့ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ် ၌ သားအလတ်ဖြစ်သူမင်းသားအောင်ကိုမင်းက မြိတ်မြို့၌ကပြရန် ကြိုတင်၍ ပို့ထားသောဇာတ်ပစ္စည်းများ အကြီးအကျယ်လောင်ကြွမ်းခဲ့သောမြိတ်မီးကြီးအတွင်းပါဝင်သွားသည်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသော(၈၈)အရေးအခင်းကြီးကြောင့် သွားရောက်မကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့ကြ၍ အနှစ်နှစ် အလလက စုဆောင်းခဲ့ရသော ဇာတ်ပစ္စည်းများအားလုံးဆုံးရှုံးကာ စိန်အောင်မင်းသဘင်လည်းလုံးဝ နိဋ္ဌိတံ ခဲ့ရပါတော့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအစိုးရလက်ထက်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မိသားစုအလိုက် နိုင်ငံတော်ပွဲများ၊ဘုရားထီးတော်တင်ပွဲများ၊ကျောင်းပွဲများ၊ဆရာတော်ကြီးများပူဇော်ပွဲများ၊မင်္ဂလာဘိသိက်ပွဲများစသည်တို့၌မော်ကွန်း၊တေးထပ်၊ရတုစသည်များကိုအသက်အရွယ်ကိုမငဲ့၊ပင်ပန်းသည်ဟု သဘောမထားဖတ်ကြားသီကျူးပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ * ဝါဂီနစ်အသင်းဥက္ကဋ္ဌ။ * သဘင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ကောင်စီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံး(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆိုအကအရေးအတီးပြိုင်ပွဲကြီး၌လည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ(၁၄)ကြိမ်တိုင်တိုင်အကဒိုင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရကလည်း * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့် * ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်တို့ကိုချီးမြှင်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်အောင်မင်းသည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အမှတ်(၂ )တပ်မတော်ဆေးရုံ၌ ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ(၂၄)ရက်၊သောကြာနေ့ည(၉)နာရီ၊(၄၅)မိနစ်အချိန် အသက်(၈၉)နှစ်သို့အရောက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>ရုပ်ရှင်အောင်လံမဂ္ဂဇင်း (အမှတ် ၁၆၅), (ဇန်နဝါရီလ-၁၉၇၀) </ref> == တွဲဘက် ကပြခဲ့သူများ<ref>အိုးဝေဂျာနယ် (အမှတ်၃၈) , (၁-၇-၁၉၇၀)</ref> == ===မင်းသမီးများ === [[ဗလပြန်]] ၊စိန်လေဒီ ၊ ကြည်ကြည်ဌေး ၊ ဥဩရွှေ ၊ ဥဩစိန် ၊ မတင်အောင် ၊ ပဲခူးကြည် ၊ သူရိယမတင်ကြည် ၊ မြသန်းရင် ၊ ပေါက်ကျော်သောင်းတင် ၊ ဩဘာကြည် ၊ ဥဩတင် ၊ ကြည်ကြည်ဝင်း ၊ စိန်လှကြည် ၊ နေပြည်တော်မတင်စိန် ၊ စိန်မြလွင် ၊ ရွှေလင်းယုန် ၊ ရွှေလိပ်ပြာ ၊ ကြည်ကြည်နိုင် ၊ ရန်ကုန်သူမခင်စိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === လူရွှင်တော်များ === ဦးကြုံတိုင်း ၊ ဦးရွှေငါး ၊ ဦးသိန်းဒီ ၊ ဦးရွှေဗျိုင်း ၊ ဦးငှက်ရိုး ၊ ဦးပန်းညို ၊ ဦးပေါက်စ ၊ ဦးဆာမိ ၊ ဦးတောင်ကြီး ၊ ဦးစန္ဒယော် ၊ ဦးဖောင်တိန် ၊ ဦးညှပ်စိ ၊ ဦးပေါက်ကျော် ၊ ဦးခြောက်ချွန်း ၊ ဦးအောင်ကျော် ၊ ဦးရွှေဒေါင်း ၊ ဦးငွေဒေါင်း ၊ ဦးတိမ်ရောင် ၊ ဦးစံပေါ် ၊ ကိုစာလေး ၊ ကိုဆင်ပေါက် ၊ ကိုလောယား ၊ ကိုဘဲဥ ၊ ကိုကွမ်းသီး တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ပြဇာတ်မင်းသားများ === ကိုဇော်ဝင်း၊ခင်မောင်တင့်၊တက္ကသိုလ်စိုးမြင့်၊ခင်မောင်မြင့်၊ကိုကြည်ရွှင်၊အောင်ကြည်ဆွေ၊အောင်ကိုမင်း၊အောင်ကိုဝင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ === စာရေးဆရာကြီးများ === နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၊ဆရာထာ၊ ဦးချစ်စိန် ၊ ဦးမြသိန်း၊ဦးရေဒီယိုစိန်၊ မြန်မာညွန့်ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်၊ ဦးဖုန်း၊ ဓမ္မာစရိယဦးကြည်မောင်၊ ဗျူတီစိန်၊ မောင်ကြည်ရှင်၊ ကနီဦးလူညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ဆိုင်းဆရာများ === ဦးဟန်ပ၊ ဆရာသိန်း၊ ဦးစိန်သောင်း၊ ဦးစိန်နွဲ့၊ ကိုသောင်းစိန်၊ ဥက္ကလာစိန်သန်း၊ စိန်ဘမောင် ၊ပဲခူးစိန်မြအောင်၊ ရေဒီယိုစိန်ခင်မောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === စန္ဒရားဆရာများ === ဦးညွန့်လှိုင်၊ စန္ဒရားလူမော်၊ ကိုအောင်သန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ === သားသမီးများ === # ဒေါ်အောင်ညွန့်စိန်(ခ)ဒေါ်ညွန့်ညွန့်စိန် # ဦးအောင်ကြည်ဆွေ # ဒေါ်သန်းသန်းစိန် # ဒေါ်စီစီစိန် # ဒေါ်ဌေးဌေးစိန် # ဦးအောင်ကိုမင်း # ဦးအောင်ကိုဝင်း # ဒေါ်နုနုစိန် === မြေးများ === === ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်းတင်ဆက်ကပြခဲ့သောဇာတ်ထုပ်များ <ref name=":1">မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး</ref> === * မောင်မစ္စက * ချင်းဖဝေး * ငမိုးရိပ် * ဆင်ကဲဘို့မယ် * သောမနဿ * ရာဇသင်္ကြံ * စောအောင်စောနောင် * မဟာစိဏ္ဏ * နကုလ မဟာဝင် * စံပြမယ် ရွှေသူဌေး * ရင်သွေးတော် * အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း * လောဘမှောင် * ဥစ္ဆင်္ဂ (ဧကကနိပါတ်) * ဝိဇယကုမ္မာ * သီရိဓမ္မာသောကမင်း * တပင်ရွှေထီး * သကုဏ္ဍလာ * တရဖျား မင်းနားကျယ် * ရွှေနံ့သာမောင်နှမ * စက္ကောမ * ဓမ္မဝတီ * အောင်မြေသာစံ * ခန္ဓာပူရ * ဗုဒ္ဓဝင်ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး == ကိုးကား == <references /> c9jcjxl06whcjpzbr41av7uij18xndd 1029775 1029764 2026-05-05T15:00:52Z Sarsoshinnagakyawyin 132848 လက်စွတ် မှ လက်စွပ် 1029775 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person |honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] |name=ဦးစိန်အောင်မင်း |image= [၁] |birth_date={{birth date|1918|8|18}} |birth_place=ကျွဲတဲရပ်၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထွန်းရွှေ |death_date = {{death date and age|2006|11|24|1918|8|18}} |citizenship=မြန်မာနိုင်ငံသား |occupation=ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် |known_for=ဗုဒ္ဓဝင်၊ နိပါတ်တော်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် လာ ဇာတ်လမ်းများစွာကို ထူးခြားသော ဆို၊ ငို၊ ပြောပညာဖြင့် တင်ဆက်နိုင်ခြင်း။ |spouse={{bulletlist|ဒေါ်စိန်လေဒီ|ဒေါ်သိန်းခင်|ဒေါ်ဥဩရွှေ}} |children= ၈ ဦး |awards={{bulletlist|နိုင်ငံအကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]|လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်|ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်}} }} '''ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်း''' (၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ - ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သောဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)မင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။<ref name=":0">ဦးသော်ဇင် ၏ စိန်အောင်မင်းစာအုပ်မှ</ref> သူသည် နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး/ဇာတ်တော်ကြီးများကို နိုင်နင်းစွာကပြနိုင်သူ၊သဘင်ဝန်မှတ်တမ်းများနှင့်ညီအောင် ရုပ်ရေရူပကာယ ချောမောလှပသူ၊ ချို ကြည် မြည် သာ အသံအင်္ဂါလေးပါးတို့ဖြင့်ပြည့်စုံအောင်အသံအလွန်ကောင်းသူအဖြစ်ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ချီးမြှင့်သော အကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့၊ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရများချီးမြှင့်သည့် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်ပထမအဆင့် နှင့် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ပထမအဆင့်ဆုတံဆိပ် များကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ<ref name=":0" /> == ဦးစိန်အောင်မင်းကို [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်|မြစ်ကျိုးကျေးရွာ]]၌၊ ၁၂၈၀ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘ ဦးဘိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေဖြူတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း(၁၂)ယောက် အနက်အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ သူ၏ငယ်နာမည်မှာ မောင်ထွန်းရွှေဖြစ်ပြီး ဇာတာအမည်မှာ မောင်ဝဏ္ဏဖြစ်သည်။ ပညာရေး ကျောင်းသားသူငယ်အရွယ်၌ ရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒထံ မိဘနှစ်ပါးကပညာသင်ကြားရန်အပ်နှံခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးစနစ်]]ဖြင့်သင်ယူခဲ့ရသည်။ ခေတ်အတန်းပညာထက် သဘင်အနုပညာကို မြတ်နိုးခဲ့သဖြင့် ကြားဆရာတို့ထံမှ လေ့ကျက်သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူ၏လက်ဦး ကြား ဆရာမှာ ထိုခေတ်ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးလှသော ဇာတ်ဆရာကြီး မင်းသား[[ဖိုးစိန်၊ ဦး (ဂရိတ်)|ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်ထုပ်များကို နားထောင်ပြီး မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်၏ အနှစ်သာရ ဆိုငိုပြောကိုလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ပဒကုသလဇာတ်ထုပ်ဆိုလျင် ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင်ဆိုငိုပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ == အနုပညာသင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အသက်(၁၂)နှစ်ခန့်တွင် သူတို့ရွာသို့ လာရောက်ဖျော်ဖြေသော လေးမျက်နှာမြို့မှ ဆရာစဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆရာစနှင့်ဆရာတော်တို့ကျောင်းပေါ်၌စကားပြောနေစဉ်မောင်ထွန်းရွှေက ဦးဖိုးစိန်၏ ပဒကုသလဇာတ်ဝင်ငိုချင်းကိုကျကျနန ဆိုလိုက်ရာ ဆရာစက သဘောကျလှသဖြင့် ဆရာတော်နှင့် မိဘတို့ထံ မောင်ထွန်းရွှေအား သဘင်ပညာသင်ပေးလိုကြောင်းလျှောက်ထား၊ ပြောဆိုကာ ခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် ဆရာစဆိုင်းတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ဆိုင်းမင်းသားအဖြစ် သီချင်းသီဆိုကပြကာ အနုပညာလောကသို့စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုမှနောက် ပုသိမ်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာဦးအောင်စိန်၊ ဒေါ်ခင်သန်းတို့ တည်ထောင်သော အင်္ဂလန်စိန်ဇာတ်တွင် မင်းသားအောင်ထွန်းရွှေဟူသောအမည်ဖြင့် လက်ထောက်မင်းသား၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ထုပ်ဆိုငိုပြော မင်းသားအဖြစ်ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နာမည်တွင် အောင် ပါသော အောင်မောင်း၊ အောင်ငြိမ်း၊ အောင်ဘညို စသောမင်းသားများ စန်းတက်အောင်မြင်နေချိန်ဖြစ်၍ ဇာတ်ဆရာသည်သူတို့မင်းသားကို အောင်ထွန်းရွှေဟု နာမည်သစ်ပေး၍ကစေခဲ့၏။ ဇာတ်ဆရာက မင်းသားကြီးစာရေးဆရာ ဦးချစ်စိန်ထံ၌ လည်းပညာယူစေခဲ့၏။ ဦးချစ်စိန်က အောင်မင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲ၍ပေးခဲ့၏။ === လှမ်းခဲ့လေပြီ မန်းဌာနီ === မန္တလေးမြို့မှ ဇာတ်ဆရာမင်းသမီးဒေါ်အောင်မြသင်း အခေါ်လွှတ်သဖြင့် ခေါ်ဆောင်သူများနောက်လိုက်ပါကာ မန္တလေးသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်မြသင်းထံမှလည်း သဘင်ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ တွဲဘက်ကပြရသော မင်းသားကြီးဦးနယားပျံ ထံမှလည်း ဇာတ်တော်ကြီးဆိုင်ရာပညာရပ်များ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့ရသည်။ ဦးနယားပျံက မင်းသားအောင်မင်းအား ကိုးနဝင်းကြေစေရန် စိန် တစ်လုံးတိုးကာ စိန်အောင်မင်း ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":0" /> စိန်အောင်မင်းသည် အသံကောင်းခြင်း၊ရုပ်ချောခြင်း၊ကဟန်လှပခြင်း၊ဆိုငိုပြောနောက်ပိုင်းကောင်းခြင်းတို့ကြောင့်တဟုန်ထိုးနာမည်ကြီးကာ ဗလာ ဖျာရောင်းအဆင့်မှသည် ရုံဇာတ်ကြီးအဆင့်သို့အချိန်တိုအတွင်းရောက်လာသည်။တဟုန်ထိုးနာမည်လည်းကြီးလာခဲ့သည်။ မန္တလေး၌အောင်မြင်နေသောစိန်အောင်မင်းအား ယခင်ဇာတ်ဆရာလင်မယားက သူတို့ထံပြန်လာစေချင်သောဆန္ဒဖြင့် မင်းသားစိန်အောင်မင်းသည် သူတို့ခေတ္တဆင်ယင်ပေးထားသောလက်စွပ်အားပြန်မအပ် ဟုဆိုကာရဲဖြင့်လာရောက်ခေါ်ဆိုသဖြင့် ကြေလည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လိုက်လံရှင်းလင်းပေးခဲ့ရ၏။မရှင်းလင်းရသေးမီ အခိုက်အတန့် ကာလ၌အရှက်ရစရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။ == ဇာတ်ပိုင်ရှင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အမျိုးသမီးပရိသတ်ထဲတွင် သားရင်းအသွင်မေတ္တာစိတ်ဝင်ခဲ့သူကား တံတားဦးမှကုန်သည်ဒေါ်လှတင်ဖြစ်၏။ နောက်နေ့၌ ဒေါ်လှတင်က စိန်အောင်မင်းအားအိမ်သို့ဖိတ်ခေါ်ကာ ဇာတ်ထောင်ချင်လား၊ဇာတ်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်လားဟုမေးရာ စိန်အောင်မင်းက ဇာတ်ထောင်ချင်ကြောင်း၊ဇာတ်ကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြေကြားသဖြင့် မင်းလည်းဇာတ်ထောင်ပါ၊ငါ့ကိုလည်း အမေခေါ်ချင်ခေါ်တော့ ဟုပြောဆိုကာ ဇာတ်ထောင်နိုင်ရန် ငွေထုတ်ပေးခဲ့၍စိန်အောင်မင်းသည်ဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ရတော၏။များမကြာမီ ထိုခေတ်ကနိုင်ငကျော်အငြိမ့်မင်းသမီး လေဘာတီမမြရင်၏ ရှေ့ထွက်မင်းသမီး စိန်လေဒီနှင့်အိမ်ထောင်ကျတော့၏။ ဇာတ်ဆရာမင်းသားအဖြစ် အားပါးတရကပြနေခိုက်စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်၌ ဇာတ်အဖွဲ့ရှိနေစဉ် ၁၉၄၂ခုနှစ်၊ဧပြီ(၃)ရက်ည(၁၂)နာရီထိုးရန်(၁)မိနစ်အလို၌ဗြိတိသျှတို့သည် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို သူတို့ပင်မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးလိုက်သဖြင့် စိန်အောင်မင်းဇာတ်အဖွဲ့စစ်ကိုင်း၊ရွာသစ်ကြီးတွင်သောင်တင်ကြရတော့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်စက်တင်ဘာ(၂)ရက် ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးတော့၏။ စစ်ကြီးအတွင်း အဖွဲ့လိုက်ကပြ၍မရ သဖြင့်သင့်လျော်သလို ချီကောက်ကပြပြီးဘဝရပ်တည်ခဲ့ကြရသည်ဟုဆိုပါသည်။ (၁၉၄၂)ခုနှစ်မှ(၁၉၄၅)ခုနှစ်ကြားကာလ ဂျပန်ခေတ်၌ ဖြစ်သလို အနုပညာဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့ရသည်။ စိန်အောင်မင်းအားကူညီကြသူများထဲတွင် နောင်တစ်ချိန်ဇနီးဖြစ်လာမည့် မသိန်းခင်မှာ ကြေးရတတ်(ချမ်းသာသူ)ဖြစ်သည်အလျောက်ထိပ်တန်းကပါဝင်ခဲ့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်မတ်လ(၂၇)ရက်မှစတင်၍ဂျပန်ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာဂျပန်ကိုအပြီးအပြတ်အောင်မြင်ခဲ့သောထိုနှစ်ဩဂုတ်လကာလအတွင်း၌လည်းဖြစ်သလိုရပ်တည်ခဲ့ရ၏။ ထိုမှနောက်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုရလာချိန်မှစတင်ကာစိန်အောင်မင်းဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့်အခြားအဖွဲ့များအသက်ဝင်လှုပ်ရှားလာနှိုင်တော့၏။ စိန်အောင်မင်းအဖွဲ့ရန်ကုန်သို့ဆင်း၍လည်းအောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကလျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်နေကြသည့် သက်တူရွယ်တူမင်းသားများမှာ ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း၊ကနက်စိန်တို့ဖြစ်ကြ၏။သို့ဖြစ်၍ သဘင်တစ်ခေတ်၏ရဲသုံးဖေါ်- ဟုမှတ်တမ်းပြုကြ၏။ ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့မှာအသက်(၂၇)နှစ်စီရှိကြ၏ ။ ကနက်စိန်က (၂၉) နှစ် ။ ထိုအချိန်၌ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်မှာ အသက်(၆၆)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းကအသက်(၄၈)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်၏။ == စိန်အောင်မင်းနဲ့ချင်းဖဝေး<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်စီစဉ်တင်ဆက်သော သောမနဿ၊ရာဇသင်္ကြံ ကဲ့သို့သော ဇာတ်ထုပ်များသာမက ယောက်ျားမင်းသမီးမယ်အောင်ဗလကပြခဲ့သောမောင်မစ္စက၊ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ကပြခဲ့သော ချင်းဖဝေး၊ဆင်ကဲဘို့မယ်- စသောဇာတ်ထုပ်များကိုလည်းအမွေခံ၍ကပြခဲ့သည်။ သုံးရောင်ခြယ် တေးသီချင်းကိုသီဆို၍မြန်မာလူထုဇာတိသွေးဇာတိမာန်ထက်သန်ထက်သန်ကြွအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ မိုင်ဒါကွင်း၌ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောတပ်မတော်အတွက်ရန်ပုံငွေပွဲကပြကာလှူဒါန်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားခရီစဉ်များ<ref>ဒဂုံပ ဦးဘတင် ၏ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးတံတား</ref> == လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်နိုင်ငံတကာမှမြန်မာ့အနုပညာရှင်များကိုယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖြစ်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြရာ * ၁၉၄၈- ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ * ၁၉၅၂- ခုနှစ်၌ယဉ်ကျေးမှုဌာနဝန်ကြီးဦးဝင်းခေါင်းဆောင်သောယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * ၁၉၅၆-ခုနှစ်၌ ဝန်ကြီးဦးထွန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့ဝင်(၂၉)ဦးပါဝင်သည့်ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်ကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊ဦးအောင်ငြိမ်းနှင့်ရွာစားကြီးဦးဟန်ပတို့နှင့်အတူဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့်ယူဂိုဆလလားဗီးယားနိုင်ငံများ * ၁၉၅၈- ခုနှစ်၌ဂျပန်နိုင်ငံ * ၁၉၅၉- ခုနှစ်၌အမေရိကန်နိုင်ငံအစိုးရ၏ဖိကြားချက်အရမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကမြန်မာပြည်တွင်ထိပ်တန်းသဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသောရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့ကိုရွေးချယ်ခဲ့ကြသဖြင့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဒဂုန်ပဦးဘတင်နှင့်အတူ ၁၉၅၉- ခုနှစ်ဇွန်လ(၁၇)ရက်ညနေ(၅)နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှလေယာဉ်ဖြင့်ခရီးစတင်ကြပြီး ၁၉၅၉- ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၆)ရက်နေ့၌အမိမြန်မာနိုင်ငံ၊ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်းအီတလီနိုင်ငံရောမမြို့၊ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့၊အင်္ဂလန်နိုင်ငံလန်ဒန်မြို့၊အမေရိကနိုင်ငံဝါရှင်တန်မြို့၊နယူးယောက်မြီု့၊နယူးလန်ဒန်မြို့၊လီမြို့၊ဒင်ဘာမြို့၊လော့အိန်းဂျလိစ်မြို့၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၊ဟိုနိုလူလူမြို့-ဟာဝေယံ၊စသောမြို့များသို့ရောက်ခဲ့ကြ၏။ အနုပညာဖြင့်တိုင်းပြည်တာဝန်ကိုကြေပွန်အောင်ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့်နိုင်ငံတော်အစိုးရကဦးစိန်အောင်မင်းအား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လဝန်းဇာတ်ခုံ<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည်အမေရိကားသို့ရောက်ရှိစဉ် ဇာတ်ခုံပြင်ဆင်မှုကိုဂရုတစိုက်လေ့လာခဲ့သည့်အားလျော်စွာအမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သည့်အခါစီနီမာမြင်ကွင်းကျယ်လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုအဆင့်သုံးဆင့်ထည်ထည်ဝါဝါပြုလုပ်ပြီးမြန်မာ့သဘင်ကိုတင့်တယ်ခံ့ငြားစေခဲ့သည်။ ဇာတ်ခုံ၏အကျယ်မှာပေ(၄၀)ကျယ်ဝန်းသည်။ ဘေးဘက် ဘယ်နှင့်ညာတွင် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်နှင့်ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများကို တစ်ဘက်စီမှာတင်ထား၏။ ဇာတ်ခုံကိုလည်း လဝန်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ဆောက်၍ဇာတ်ခုံ၏အရှေ့တွင်လှေခါးကဲ့သို့အဆင့်သုံးဆင့်ထားသည်။ ထိုအဆင့်သုံးဆင့်ထိမင်းသားများဆင်း၍ကပြနိုင်သည်။ပြည်ဖုံးကားကြီးသည်လည်းလဝန်းပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းရေလှိုင်းကြီးများကဲ့သို့အတွန့်များဖြင့်တင်နိုင်ချနိုင်သောကန့်လန့်ကာကြီးဖြစ်သည်။ ဝါစိမ်းနီသုံးရောင်ချယ်အဝန်းအဝိုင်းဖြစ်၏။လဝန်းရောင်ခြည်သည်အေးမြသကဲ့သို့အေးမြသည့်ဘဝအလင်းရောင်၊ဓမ္မအလင်းရောင်လူတိုင်းရရှိစေရန်စိတ်ရည်သန်၍နိမိတ်ကောင်းကိုဆောင်၍လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုစီစဉ်ကပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုလဝန်းဇာတ်ခုံကြီးတွင် ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ဝင် ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်ကြီးစသောဇာတ်တော်ကြီးများကိုတခန်းတနားကပြခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်မင်းသားစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် မင်းသမီး အကယ်ဒမီကြည်ကြည်ဌေး နှင့်တွဲဖက်၍ * ဝိဇယကုမ္ပာ * မင်းကုသ ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့ေးသည်။ == ဘုရားဒကာဦးစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == ဇာတိရွာတွင်စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊တောင်ဥက္ကလာပ၌လည်းသောက်ရေကန်ကြီးတစ်ကန်တူးဖော်လှူဒါန်းခဲ့ရာယနေ့တိုင်သောက်သုံးနေရ၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်၊တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်၊မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်တို့ကိုကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း ခေတ်ပြိုင်ရွယ်တူမင်းသားသုံးလက်တို့အတူတွဲ၍လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ၏။ အပြိုင်အဆိုင်ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ စိန်အောင်မင်းသဘင်မှတင်ဆက်သော # ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း၊ # လောဘအမှောင်၊ # အနန္တဘယ # ပတ္တမြားငမောက်တို့မှာပရိသတ်အထူးနှစ်ခြိုက်လှသည်။ (၁)နှင့်(၂)မှာ ဆိုငိုပြောပါရှိသောနောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးကို သွက်လက်သောအခန်းကူးပြောင်းခြင်း၊ဆန်းသစ်သောတီးလုံးများ၊လှပသောမြင်ကွင်းများဖြင့်အော်ပရာနေရာထားရှိကာ ကပြထား၏။ (၃)နှင့်(၄)မှာ ရာဇဝင်ပြဇာတ်ကို အော်ပရာနေရာ၌ထားရှိကာ ကပြထား၏။ ချင်းဖဝေး၊မောင်မစ္စက၊စောအောင်စောနောင်၊ရာဇသင်္ကြံ၊ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ငမိုးရိပ်၊အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း၊ဗုဒ္ဓဝင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းတို့မှာနိုင်နင်းသလောက်ပရိသတ်ကြိုက်လှ၏။ ထိုဇာတ်ထုပ်များနှင့်တကွ ဇာတ်ထုပ်ပေါင်းများစွာကိုအသံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုနှစ်၊ဇွန်လ၊၂၆ရက်နေ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရေးအခင်းတစ်ခုအပြီး ဇာတ်သမားများစားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေစေရန်ခြွေတာစားသောက်ကာ ဇာတ်တိုက်ထားသောအစီအစဉ်များကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကာဌေးရုံ၌ ညည့်ဝက်စနစ်အဖြစ်တင်ဆက်ခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ခဲ့၏။ လောဘမှောင်မှာထိုစဉ်ကတင်ဆက်ခဲ့သောဆိုငိုပြောပါသည့်အော်ပရာဖြစ်၏။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၃၀)ရက်၊နံနက်၄နာရီမိနစ်(၂၀)၌ရွှေမန်းဦးတင်မောင်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (၁၉၇၃)ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၂၈)၌ ဦးကနက်စိန်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ သုံးဦးသုံးဘက် လက်ပွေ့ယှက်သို့ ရှေးဟောင်းသဘင်အနုပညာတာဝန်ကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြရာမှ တစ်ဦးတည်းကျန်ရစ်ရှာသောဦးစိန်အောင်မင်းခမျာမှာ လူကဇရာ ပိုက်မှာအဆွေး ရရေးဘယ်မမြင် ဟူဘိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား လှသည့် စတိတ်ရှိုး၊နှစ်ပါးမိုးလင်း ဟူသောခေတ်သစ်သဘင်ရေစီးကြောင်းကြီးကို အသက်အရွယ်အရအံတုခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍ (၁၉၈၆)ခုနှစ် အသက်(၆၈)နှစ် အရတွင်စိန်အောင်မင်းသဘင်အဖွဲ့ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ် ၌ သားအလတ်ဖြစ်သူမင်းသားအောင်ကိုမင်းက မြိတ်မြို့၌ကပြရန် ကြိုတင်၍ ပို့ထားသောဇာတ်ပစ္စည်းများ အကြီးအကျယ်လောင်ကြွမ်းခဲ့သောမြိတ်မီးကြီးအတွင်းပါဝင်သွားသည်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသော(၈၈)အရေးအခင်းကြီးကြောင့် သွားရောက်မကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့ကြ၍ အနှစ်နှစ် အလလက စုဆောင်းခဲ့ရသော ဇာတ်ပစ္စည်းများအားလုံးဆုံးရှုံးကာ စိန်အောင်မင်းသဘင်လည်းလုံးဝ နိဋ္ဌိတံ ခဲ့ရပါတော့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအစိုးရလက်ထက်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မိသားစုအလိုက် နိုင်ငံတော်ပွဲများ၊ဘုရားထီးတော်တင်ပွဲများ၊ကျောင်းပွဲများ၊ဆရာတော်ကြီးများပူဇော်ပွဲများ၊မင်္ဂလာဘိသိက်ပွဲများစသည်တို့၌မော်ကွန်း၊တေးထပ်၊ရတုစသည်များကိုအသက်အရွယ်ကိုမငဲ့၊ပင်ပန်းသည်ဟု သဘောမထားဖတ်ကြားသီကျူးပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ * ဝါဂီနစ်အသင်းဥက္ကဋ္ဌ။ * သဘင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ကောင်စီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံး(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆိုအကအရေးအတီးပြိုင်ပွဲကြီး၌လည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ(၁၄)ကြိမ်တိုင်တိုင်အကဒိုင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရကလည်း * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့် * ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်တို့ကိုချီးမြှင်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်အောင်မင်းသည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အမှတ်(၂ )တပ်မတော်ဆေးရုံ၌ ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ(၂၄)ရက်၊သောကြာနေ့ည(၉)နာရီ၊(၄၅)မိနစ်အချိန် အသက်(၈၉)နှစ်သို့အရောက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>ရုပ်ရှင်အောင်လံမဂ္ဂဇင်း (အမှတ် ၁၆၅), (ဇန်နဝါရီလ-၁၉၇၀) </ref> == တွဲဘက် ကပြခဲ့သူများ<ref>အိုးဝေဂျာနယ် (အမှတ်၃၈) , (၁-၇-၁၉၇၀)</ref> == ===မင်းသမီးများ === [[ဗလပြန်]] ၊စိန်လေဒီ ၊ ကြည်ကြည်ဌေး ၊ ဥဩရွှေ ၊ ဥဩစိန် ၊ မတင်အောင် ၊ ပဲခူးကြည် ၊ သူရိယမတင်ကြည် ၊ မြသန်းရင် ၊ ပေါက်ကျော်သောင်းတင် ၊ ဩဘာကြည် ၊ ဥဩတင် ၊ ကြည်ကြည်ဝင်း ၊ စိန်လှကြည် ၊ နေပြည်တော်မတင်စိန် ၊ စိန်မြလွင် ၊ ရွှေလင်းယုန် ၊ ရွှေလိပ်ပြာ ၊ ကြည်ကြည်နိုင် ၊ ရန်ကုန်သူမခင်စိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === လူရွှင်တော်များ === ဦးကြုံတိုင်း ၊ ဦးရွှေငါး ၊ ဦးသိန်းဒီ ၊ ဦးရွှေဗျိုင်း ၊ ဦးငှက်ရိုး ၊ ဦးပန်းညို ၊ ဦးပေါက်စ ၊ ဦးဆာမိ ၊ ဦးတောင်ကြီး ၊ ဦးစန္ဒယော် ၊ ဦးဖောင်တိန် ၊ ဦးညှပ်စိ ၊ ဦးပေါက်ကျော် ၊ ဦးခြောက်ချွန်း ၊ ဦးအောင်ကျော် ၊ ဦးရွှေဒေါင်း ၊ ဦးငွေဒေါင်း ၊ ဦးတိမ်ရောင် ၊ ဦးစံပေါ် ၊ ကိုစာလေး ၊ ကိုဆင်ပေါက် ၊ ကိုလောယား ၊ ကိုဘဲဥ ၊ ကိုကွမ်းသီး တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ပြဇာတ်မင်းသားများ === ကိုဇော်ဝင်း၊ခင်မောင်တင့်၊တက္ကသိုလ်စိုးမြင့်၊ခင်မောင်မြင့်၊ကိုကြည်ရွှင်၊အောင်ကြည်ဆွေ၊အောင်ကိုမင်း၊အောင်ကိုဝင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ === စာရေးဆရာကြီးများ === နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၊ဆရာထာ၊ ဦးချစ်စိန် ၊ ဦးမြသိန်း၊ဦးရေဒီယိုစိန်၊ မြန်မာညွန့်ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်၊ ဦးဖုန်း၊ ဓမ္မာစရိယဦးကြည်မောင်၊ ဗျူတီစိန်၊ မောင်ကြည်ရှင်၊ ကနီဦးလူညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ဆိုင်းဆရာများ === ဦးဟန်ပ၊ ဆရာသိန်း၊ ဦးစိန်သောင်း၊ ဦးစိန်နွဲ့၊ ကိုသောင်းစိန်၊ ဥက္ကလာစိန်သန်း၊ စိန်ဘမောင် ၊ပဲခူးစိန်မြအောင်၊ ရေဒီယိုစိန်ခင်မောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === စန္ဒရားဆရာများ === ဦးညွန့်လှိုင်၊ စန္ဒရားလူမော်၊ ကိုအောင်သန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ === သားသမီးများ === # ဒေါ်အောင်ညွန့်စိန်(ခ)ဒေါ်ညွန့်ညွန့်စိန် # ဦးအောင်ကြည်ဆွေ # ဒေါ်သန်းသန်းစိန် # ဒေါ်စီစီစိန် # ဒေါ်ဌေးဌေးစိန် # ဦးအောင်ကိုမင်း # ဦးအောင်ကိုဝင်း # ဒေါ်နုနုစိန် === မြေးများ === === ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်းတင်ဆက်ကပြခဲ့သောဇာတ်ထုပ်များ <ref name=":1">မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး</ref> === * မောင်မစ္စက * ချင်းဖဝေး * ငမိုးရိပ် * ဆင်ကဲဘို့မယ် * သောမနဿ * ရာဇသင်္ကြံ * စောအောင်စောနောင် * မဟာစိဏ္ဏ * နကုလ မဟာဝင် * စံပြမယ် ရွှေသူဌေး * ရင်သွေးတော် * အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း * လောဘမှောင် * ဥစ္ဆင်္ဂ (ဧကကနိပါတ်) * ဝိဇယကုမ္မာ * သီရိဓမ္မာသောကမင်း * တပင်ရွှေထီး * သကုဏ္ဍလာ * တရဖျား မင်းနားကျယ် * ရွှေနံ့သာမောင်နှမ * စက္ကောမ * ဓမ္မဝတီ * အောင်မြေသာစံ * ခန္ဓာပူရ * ဗုဒ္ဓဝင်ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး == ကိုးကား == <references /> 4521dp1e798ooyvonsu6nn23kp5zl3x 1029791 1029775 2026-05-05T15:14:48Z Sarsoshinnagakyawyin 132848 ဖိကြားချက်မှ ဖိတ်ကြားချက်, လောင်ကြွမ် မှ လောင်ကျွမ်း 1029791 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person |honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] |name=ဦးစိန်အောင်မင်း |image= [၁] |birth_date={{birth date|1918|8|18}} |birth_place=ကျွဲတဲရပ်၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထွန်းရွှေ |death_date = {{death date and age|2006|11|24|1918|8|18}} |citizenship=မြန်မာနိုင်ငံသား |occupation=ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် |known_for=ဗုဒ္ဓဝင်၊ နိပါတ်တော်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် လာ ဇာတ်လမ်းများစွာကို ထူးခြားသော ဆို၊ ငို၊ ပြောပညာဖြင့် တင်ဆက်နိုင်ခြင်း။ |spouse={{bulletlist|ဒေါ်စိန်လေဒီ|ဒေါ်သိန်းခင်|ဒေါ်ဥဩရွှေ}} |children= ၈ ဦး |awards={{bulletlist|နိုင်ငံအကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]|လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်|ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်}} }} '''ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်း''' (၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ - ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သောဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)မင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။<ref name=":0">ဦးသော်ဇင် ၏ စိန်အောင်မင်းစာအုပ်မှ</ref> သူသည် နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး/ဇာတ်တော်ကြီးများကို နိုင်နင်းစွာကပြနိုင်သူ၊သဘင်ဝန်မှတ်တမ်းများနှင့်ညီအောင် ရုပ်ရေရူပကာယ ချောမောလှပသူ၊ ချို ကြည် မြည် သာ အသံအင်္ဂါလေးပါးတို့ဖြင့်ပြည့်စုံအောင်အသံအလွန်ကောင်းသူအဖြစ်ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ချီးမြှင့်သော အကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့၊ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရများချီးမြှင့်သည့် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်ပထမအဆင့် နှင့် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ပထမအဆင့်ဆုတံဆိပ် များကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ<ref name=":0" /> == ဦးစိန်အောင်မင်းကို [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်|မြစ်ကျိုးကျေးရွာ]]၌၊ ၁၂၈၀ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘ ဦးဘိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေဖြူတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း(၁၂)ယောက် အနက်အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ သူ၏ငယ်နာမည်မှာ မောင်ထွန်းရွှေဖြစ်ပြီး ဇာတာအမည်မှာ မောင်ဝဏ္ဏဖြစ်သည်။ ပညာရေး ကျောင်းသားသူငယ်အရွယ်၌ ရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒထံ မိဘနှစ်ပါးကပညာသင်ကြားရန်အပ်နှံခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးစနစ်]]ဖြင့်သင်ယူခဲ့ရသည်။ ခေတ်အတန်းပညာထက် သဘင်အနုပညာကို မြတ်နိုးခဲ့သဖြင့် ကြားဆရာတို့ထံမှ လေ့ကျက်သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူ၏လက်ဦး ကြား ဆရာမှာ ထိုခေတ်ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးလှသော ဇာတ်ဆရာကြီး မင်းသား[[ဖိုးစိန်၊ ဦး (ဂရိတ်)|ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်ထုပ်များကို နားထောင်ပြီး မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်၏ အနှစ်သာရ ဆိုငိုပြောကိုလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ပဒကုသလဇာတ်ထုပ်ဆိုလျင် ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင်ဆိုငိုပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ == အနုပညာသင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အသက်(၁၂)နှစ်ခန့်တွင် သူတို့ရွာသို့ လာရောက်ဖျော်ဖြေသော လေးမျက်နှာမြို့မှ ဆရာစဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆရာစနှင့်ဆရာတော်တို့ကျောင်းပေါ်၌စကားပြောနေစဉ်မောင်ထွန်းရွှေက ဦးဖိုးစိန်၏ ပဒကုသလဇာတ်ဝင်ငိုချင်းကိုကျကျနန ဆိုလိုက်ရာ ဆရာစက သဘောကျလှသဖြင့် ဆရာတော်နှင့် မိဘတို့ထံ မောင်ထွန်းရွှေအား သဘင်ပညာသင်ပေးလိုကြောင်းလျှောက်ထား၊ ပြောဆိုကာ ခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် ဆရာစဆိုင်းတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ဆိုင်းမင်းသားအဖြစ် သီချင်းသီဆိုကပြကာ အနုပညာလောကသို့စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုမှနောက် ပုသိမ်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာဦးအောင်စိန်၊ ဒေါ်ခင်သန်းတို့ တည်ထောင်သော အင်္ဂလန်စိန်ဇာတ်တွင် မင်းသားအောင်ထွန်းရွှေဟူသောအမည်ဖြင့် လက်ထောက်မင်းသား၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ထုပ်ဆိုငိုပြော မင်းသားအဖြစ်ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နာမည်တွင် အောင် ပါသော အောင်မောင်း၊ အောင်ငြိမ်း၊ အောင်ဘညို စသောမင်းသားများ စန်းတက်အောင်မြင်နေချိန်ဖြစ်၍ ဇာတ်ဆရာသည်သူတို့မင်းသားကို အောင်ထွန်းရွှေဟု နာမည်သစ်ပေး၍ကစေခဲ့၏။ ဇာတ်ဆရာက မင်းသားကြီးစာရေးဆရာ ဦးချစ်စိန်ထံ၌ လည်းပညာယူစေခဲ့၏။ ဦးချစ်စိန်က အောင်မင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲ၍ပေးခဲ့၏။ === လှမ်းခဲ့လေပြီ မန်းဌာနီ === မန္တလေးမြို့မှ ဇာတ်ဆရာမင်းသမီးဒေါ်အောင်မြသင်း အခေါ်လွှတ်သဖြင့် ခေါ်ဆောင်သူများနောက်လိုက်ပါကာ မန္တလေးသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်မြသင်းထံမှလည်း သဘင်ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ တွဲဘက်ကပြရသော မင်းသားကြီးဦးနယားပျံ ထံမှလည်း ဇာတ်တော်ကြီးဆိုင်ရာပညာရပ်များ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့ရသည်။ ဦးနယားပျံက မင်းသားအောင်မင်းအား ကိုးနဝင်းကြေစေရန် စိန် တစ်လုံးတိုးကာ စိန်အောင်မင်း ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":0" /> စိန်အောင်မင်းသည် အသံကောင်းခြင်း၊ရုပ်ချောခြင်း၊ကဟန်လှပခြင်း၊ဆိုငိုပြောနောက်ပိုင်းကောင်းခြင်းတို့ကြောင့်တဟုန်ထိုးနာမည်ကြီးကာ ဗလာ ဖျာရောင်းအဆင့်မှသည် ရုံဇာတ်ကြီးအဆင့်သို့အချိန်တိုအတွင်းရောက်လာသည်။တဟုန်ထိုးနာမည်လည်းကြီးလာခဲ့သည်။ မန္တလေး၌အောင်မြင်နေသောစိန်အောင်မင်းအား ယခင်ဇာတ်ဆရာလင်မယားက သူတို့ထံပြန်လာစေချင်သောဆန္ဒဖြင့် မင်းသားစိန်အောင်မင်းသည် သူတို့ခေတ္တဆင်ယင်ပေးထားသောလက်စွပ်အားပြန်မအပ် ဟုဆိုကာရဲဖြင့်လာရောက်ခေါ်ဆိုသဖြင့် ကြေလည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လိုက်လံရှင်းလင်းပေးခဲ့ရ၏။မရှင်းလင်းရသေးမီ အခိုက်အတန့် ကာလ၌အရှက်ရစရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။ == ဇာတ်ပိုင်ရှင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အမျိုးသမီးပရိသတ်ထဲတွင် သားရင်းအသွင်မေတ္တာစိတ်ဝင်ခဲ့သူကား တံတားဦးမှကုန်သည်ဒေါ်လှတင်ဖြစ်၏။ နောက်နေ့၌ ဒေါ်လှတင်က စိန်အောင်မင်းအားအိမ်သို့ဖိတ်ခေါ်ကာ ဇာတ်ထောင်ချင်လား၊ဇာတ်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်လားဟုမေးရာ စိန်အောင်မင်းက ဇာတ်ထောင်ချင်ကြောင်း၊ဇာတ်ကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြေကြားသဖြင့် မင်းလည်းဇာတ်ထောင်ပါ၊ငါ့ကိုလည်း အမေခေါ်ချင်ခေါ်တော့ ဟုပြောဆိုကာ ဇာတ်ထောင်နိုင်ရန် ငွေထုတ်ပေးခဲ့၍စိန်အောင်မင်းသည်ဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ရတော၏။များမကြာမီ ထိုခေတ်ကနိုင်ငကျော်အငြိမ့်မင်းသမီး လေဘာတီမမြရင်၏ ရှေ့ထွက်မင်းသမီး စိန်လေဒီနှင့်အိမ်ထောင်ကျတော့၏။ ဇာတ်ဆရာမင်းသားအဖြစ် အားပါးတရကပြနေခိုက်စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်၌ ဇာတ်အဖွဲ့ရှိနေစဉ် ၁၉၄၂ခုနှစ်၊ဧပြီ(၃)ရက်ည(၁၂)နာရီထိုးရန်(၁)မိနစ်အလို၌ဗြိတိသျှတို့သည် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို သူတို့ပင်မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးလိုက်သဖြင့် စိန်အောင်မင်းဇာတ်အဖွဲ့စစ်ကိုင်း၊ရွာသစ်ကြီးတွင်သောင်တင်ကြရတော့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်စက်တင်ဘာ(၂)ရက် ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးတော့၏။ စစ်ကြီးအတွင်း အဖွဲ့လိုက်ကပြ၍မရ သဖြင့်သင့်လျော်သလို ချီကောက်ကပြပြီးဘဝရပ်တည်ခဲ့ကြရသည်ဟုဆိုပါသည်။ (၁၉၄၂)ခုနှစ်မှ(၁၉၄၅)ခုနှစ်ကြားကာလ ဂျပန်ခေတ်၌ ဖြစ်သလို အနုပညာဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့ရသည်။ စိန်အောင်မင်းအားကူညီကြသူများထဲတွင် နောင်တစ်ချိန်ဇနီးဖြစ်လာမည့် မသိန်းခင်မှာ ကြေးရတတ်(ချမ်းသာသူ)ဖြစ်သည်အလျောက်ထိပ်တန်းကပါဝင်ခဲ့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်မတ်လ(၂၇)ရက်မှစတင်၍ဂျပန်ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာဂျပန်ကိုအပြီးအပြတ်အောင်မြင်ခဲ့သောထိုနှစ်ဩဂုတ်လကာလအတွင်း၌လည်းဖြစ်သလိုရပ်တည်ခဲ့ရ၏။ ထိုမှနောက်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုရလာချိန်မှစတင်ကာစိန်အောင်မင်းဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့်အခြားအဖွဲ့များအသက်ဝင်လှုပ်ရှားလာနှိုင်တော့၏။ စိန်အောင်မင်းအဖွဲ့ရန်ကုန်သို့ဆင်း၍လည်းအောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကလျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်နေကြသည့် သက်တူရွယ်တူမင်းသားများမှာ ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း၊ကနက်စိန်တို့ဖြစ်ကြ၏။သို့ဖြစ်၍ သဘင်တစ်ခေတ်၏ရဲသုံးဖေါ်- ဟုမှတ်တမ်းပြုကြ၏။ ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့မှာအသက်(၂၇)နှစ်စီရှိကြ၏ ။ ကနက်စိန်က (၂၉) နှစ် ။ ထိုအချိန်၌ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်မှာ အသက်(၆၆)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းကအသက်(၄၈)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်၏။ == စိန်အောင်မင်းနဲ့ချင်းဖဝေး<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်စီစဉ်တင်ဆက်သော သောမနဿ၊ရာဇသင်္ကြံ ကဲ့သို့သော ဇာတ်ထုပ်များသာမက ယောက်ျားမင်းသမီးမယ်အောင်ဗလကပြခဲ့သောမောင်မစ္စက၊ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ကပြခဲ့သော ချင်းဖဝေး၊ဆင်ကဲဘို့မယ်- စသောဇာတ်ထုပ်များကိုလည်းအမွေခံ၍ကပြခဲ့သည်။ သုံးရောင်ခြယ် တေးသီချင်းကိုသီဆို၍မြန်မာလူထုဇာတိသွေးဇာတိမာန်ထက်သန်ထက်သန်ကြွအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ မိုင်ဒါကွင်း၌ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောတပ်မတော်အတွက်ရန်ပုံငွေပွဲကပြကာလှူဒါန်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားခရီစဉ်များ<ref>ဒဂုံပ ဦးဘတင် ၏ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးတံတား</ref> == လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်နိုင်ငံတကာမှမြန်မာ့အနုပညာရှင်များကိုယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖြစ်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြရာ * ၁၉၄၈- ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ * ၁၉၅၂- ခုနှစ်၌ယဉ်ကျေးမှုဌာနဝန်ကြီးဦးဝင်းခေါင်းဆောင်သောယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * ၁၉၅၆-ခုနှစ်၌ ဝန်ကြီးဦးထွန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့ဝင်(၂၉)ဦးပါဝင်သည့်ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်ကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊ဦးအောင်ငြိမ်းနှင့်ရွာစားကြီးဦးဟန်ပတို့နှင့်အတူဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့်ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံများ * ၁၉၅၈- ခုနှစ်၌ဂျပန်နိုင်ငံ * ၁၉၅၉- ခုနှစ်၌အမေရိကန်နိုင်ငံအစိုးရ၏ဖိတ်ကြားချက်အရမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကမြန်မာပြည်တွင်ထိပ်တန်းသဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသောရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့ကိုရွေးချယ်ခဲ့ကြသဖြင့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဒဂုန်ပဦးဘတင်နှင့်အတူ ၁၉၅၉- ခုနှစ်ဇွန်လ(၁၇)ရက်ညနေ(၅)နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှလေယာဉ်ဖြင့်ခရီးစတင်ကြပြီး ၁၉၅၉- ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၆)ရက်နေ့၌အမိမြန်မာနိုင်ငံ၊ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်းအီတလီနိုင်ငံရောမမြို့၊ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့၊အင်္ဂလန်နိုင်ငံလန်ဒန်မြို့၊အမေရိကနိုင်ငံဝါရှင်တန်မြို့၊နယူးယောက်မြီု့၊နယူးလန်ဒန်မြို့၊လီမြို့၊ဒင်ဘာမြို့၊လော့အိန်းဂျလိစ်မြို့၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၊ဟိုနိုလူလူမြို့-ဟာဝေယံ၊စသောမြို့များသို့ရောက်ခဲ့ကြ၏။ အနုပညာဖြင့်တိုင်းပြည်တာဝန်ကိုကြေပွန်အောင်ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့်နိုင်ငံတော်အစိုးရကဦးစိန်အောင်မင်းအား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လဝန်းဇာတ်ခုံ<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည်အမေရိကားသို့ရောက်ရှိစဉ် ဇာတ်ခုံပြင်ဆင်မှုကိုဂရုတစိုက်လေ့လာခဲ့သည့်အားလျော်စွာအမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သည့်အခါစီနီမာမြင်ကွင်းကျယ်လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုအဆင့်သုံးဆင့်ထည်ထည်ဝါဝါပြုလုပ်ပြီးမြန်မာ့သဘင်ကိုတင့်တယ်ခံ့ငြားစေခဲ့သည်။ ဇာတ်ခုံ၏အကျယ်မှာပေ(၄၀)ကျယ်ဝန်းသည်။ ဘေးဘက် ဘယ်နှင့်ညာတွင် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်နှင့်ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများကို တစ်ဘက်စီမှာတင်ထား၏။ ဇာတ်ခုံကိုလည်း လဝန်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ဆောက်၍ဇာတ်ခုံ၏အရှေ့တွင်လှေခါးကဲ့သို့အဆင့်သုံးဆင့်ထားသည်။ ထိုအဆင့်သုံးဆင့်ထိမင်းသားများဆင်း၍ကပြနိုင်သည်။ပြည်ဖုံးကားကြီးသည်လည်းလဝန်းပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းရေလှိုင်းကြီးများကဲ့သို့အတွန့်များဖြင့်တင်နိုင်ချနိုင်သောကန့်လန့်ကာကြီးဖြစ်သည်။ ဝါစိမ်းနီသုံးရောင်ချယ်အဝန်းအဝိုင်းဖြစ်၏။လဝန်းရောင်ခြည်သည်အေးမြသကဲ့သို့အေးမြသည့်ဘဝအလင်းရောင်၊ဓမ္မအလင်းရောင်လူတိုင်းရရှိစေရန်စိတ်ရည်သန်၍နိမိတ်ကောင်းကိုဆောင်၍လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုစီစဉ်ကပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုလဝန်းဇာတ်ခုံကြီးတွင် ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ဝင် ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်ကြီးစသောဇာတ်တော်ကြီးများကိုတခန်းတနားကပြခဲ့သည်။ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့် စိန်‌အောင်မင်း။ == ရုပ်ရှင်မင်းသားစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် မင်းသမီး အကယ်ဒမီကြည်ကြည်ဌေး နှင့်တွဲဖက်၍ * ဝိဇယကုမ္မာ * မင်းကုသ ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သေးသည်။ == ဘုရားဒကာဦးစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == ဇာတိရွာတွင်စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊တောင်ဥက္ကလာပ၌လည်းသောက်ရေကန်ကြီးတစ်ကန်တူးဖော်လှူဒါန်းခဲ့ရာယနေ့တိုင်သောက်သုံးနေရ၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်၊တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်၊မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်တို့ကိုကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း ခေတ်ပြိုင်ရွယ်တူမင်းသားသုံးလက်တို့အတူတွဲ၍လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ၏။ အပြိုင်အဆိုင်ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ စိန်အောင်မင်းသဘင်မှတင်ဆက်သော # ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း၊ # လောဘအမှောင်၊ # အနန္တဘယ # ပတ္တမြားငမောက်တို့မှာပရိသတ်အထူးနှစ်ခြိုက်လှသည်။ (၁)နှင့်(၂)မှာ ဆိုငိုပြောပါရှိသောနောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးကို သွက်လက်သောအခန်းကူးပြောင်းခြင်း၊ဆန်းသစ်သောတီးလုံးများ၊လှပသောမြင်ကွင်းများဖြင့်အော်ပရာနေရာထားရှိကာ ကပြထား၏။ (၃)နှင့်(၄)မှာ ရာဇဝင်ပြဇာတ်ကို အော်ပရာနေရာ၌ထားရှိကာ ကပြထား၏။ ချင်းဖဝေး၊မောင်မစ္စက၊စောအောင်စောနောင်၊ရာဇသင်္ကြံ၊ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ငမိုးရိပ်၊အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း၊ဗုဒ္ဓဝင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းတို့မှာနိုင်နင်းသလောက်ပရိသတ်ကြိုက်လှ၏။ ထိုဇာတ်ထုပ်များနှင့်တကွ ဇာတ်ထုပ်ပေါင်းများစွာကိုအသံသွင်းခဲ့သည်။ (၁၉၆၇) ခုနှစ်၊ဇွန်လ၊၂၆ရက်နေ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရေးအခင်းတစ်ခုအပြီး ဇာတ်သမားများစားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေစေရန်ခြွေတာစားသောက်ကာ ဇာတ်တိုက်ထားသောအစီအစဉ်များကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကာဌေးရုံ၌ ညည့်ဝက်စနစ်အဖြစ်တင်ဆက်ခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ခဲ့၏။ လောဘမှောင်မှာထိုစဉ်ကတင်ဆက်ခဲ့သောဆိုငိုပြောပါသည့်အော်ပရာဖြစ်၏။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၃၀)ရက်၊နံနက်၄နာရီမိနစ်(၂၀)၌ရွှေမန်းဦးတင်မောင်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (၁၉၇၃) ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၂၈)၌ ဦးကနက်စိန်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ သုံးဦးသုံးဘက် လက်ပွေ့ယှက်သို့ ရှေးဟောင်းသဘင်အနုပညာတာဝန်ကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြရာမှ တစ်ဦးတည်းကျန်ရစ်ရှာသောဦးစိန်အောင်မင်းခမျာမှာ '''လူကဇရာ ပိုက်မှာအဆွေး ရရေးဘယ်မမြင်''' ဟူဘိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား လှသည့် စတိတ်ရှိုး၊နှစ်ပါးမိုးလင်း ဟူသောခေတ်သစ်သဘင်ရေစီးကြောင်းကြီးကို အသက်အရွယ်အရအံတုခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍ (၁၉၈၆)ခုနှစ် အသက်(၆၈)နှစ် အရတွင်စိန်အောင်မင်းသဘင်အဖွဲ့ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ် ၌ သားအလတ်ဖြစ်သူမင်းသားအောင်ကိုမင်းက မြိတ်မြို့၌ကပြရန် ကြိုတင်၍ ပို့ထားသောဇာတ်ပစ္စည်းများ အကြီးအကျယ်လောင်ကျွးခဲ့သောမြိတ်မီးကြီးအတွင်းပါဝင်သွားသည်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသော(၈၈)အရေးအခင်းကြီးကြောင့် သွားရောက်မကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့ကြ၍ အနှစ်နှစ် အလလက စုဆောင်းခဲ့ရသော ဇာတ်ပစ္စည်းများအားလုံးဆုံးရှုံးကာ စိန်အောင်မင်းသဘင်လည်းလုံးဝ နိဋ္ဌိတံ ခဲ့ရပါတော့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအစိုးရလက်ထက်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မိသားစုအလိုက် နိုင်ငံတော်ပွဲများ၊ဘုရားထီးတော်တင်ပွဲများ၊ကျောင်းပွဲများ၊ဆရာတော်ကြီးများပူဇော်ပွဲများ၊မင်္ဂလာဘိသိက်ပွဲများစသည်တို့၌မော်ကွန်း၊တေးထပ်၊ရတုစသည်များကိုအသက်အရွယ်ကိုမငဲ့၊ပင်ပန်းသည်ဟု သဘောမထားဖတ်ကြားသီကျူးပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ * ဝါဂီနစ်အသင်းဥက္ကဋ္ဌ။ * သဘင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ကောင်စီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံး(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆိုအကအရေးအတီးပြိုင်ပွဲကြီး၌လည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ(၁၄)ကြိမ်တိုင်တိုင်အကဒိုင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရကလည်း * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့် * ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်တို့ကိုချီးမြှင်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်အောင်မင်းသည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အမှတ်(၂ )တပ်မတော်ဆေးရုံ၌ ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ(၂၄)ရက်၊သောကြာနေ့ည(၉)နာရီ၊(၄၅)မိနစ်အချိန် အသက်(၈၉)နှစ်သို့အရောက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>ရုပ်ရှင်အောင်လံမဂ္ဂဇင်း (အမှတ် ၁၆၅), (ဇန်နဝါရီလ-၁၉၇၀) </ref> == တွဲဘက် ကပြခဲ့သူများ<ref>အိုးဝေဂျာနယ် (အမှတ်၃၈) , (၁-၇-၁၉၇၀)</ref> == ===မင်းသမီးများ === [[ဗလပြန်]] ၊စိန်လေဒီ ၊ ကြည်ကြည်ဌေး ၊ ဥဩရွှေ ၊ ဥဩစိန် ၊ မတင်အောင် ၊ ပဲခူးကြည် ၊ သူရိယမတင်ကြည် ၊ မြသန်းရင် ၊ ပေါက်ကျော်သောင်းတင် ၊ ဩဘာကြည် ၊ ဥဩတင် ၊ ကြည်ကြည်ဝင်း ၊ စိန်လှကြည် ၊ နေပြည်တော်မတင်စိန် ၊ စိန်မြလွင် ၊ ရွှေလင်းယုန် ၊ ရွှေလိပ်ပြာ ၊ ကြည်ကြည်နိုင် ၊ ရန်ကုန်သူမခင်စိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === လူရွှင်တော်များ === ဦးကြုံတိုင်း ၊ ဦးရွှေငါး ၊ ဦးသိန်းဒီ ၊ ဦးရွှေဗျိုင်း ၊ ဦးငှက်ရိုး ၊ ဦးပန်းညို ၊ ဦးပေါက်စ ၊ ဦးဆာမိ ၊ ဦးတောင်ကြီး ၊ ဦးစန္ဒယော် ၊ ဦးဖောင်တိန် ၊ ဦးညှပ်စိ ၊ ဦးပေါက်ကျော် ၊ ဦးခြောက်ချွန်း ၊ ဦးအောင်ကျော် ၊ ဦးရွှေဒေါင်း ၊ ဦးငွေဒေါင်း ၊ ဦးတိမ်ရောင် ၊ ဦးစံပေါ် ၊ ကိုစာလေး ၊ ကိုဆင်ပေါက် ၊ ကိုလောယား ၊ ကိုဘဲဥ ၊ ကိုကွမ်းသီး တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ပြဇာတ်မင်းသားများ === ကိုဇော်ဝင်း၊ခင်မောင်တင့်၊တက္ကသိုလ်စိုးမြင့်၊ခင်မောင်မြင့်၊ကိုကြည်ရွှင်၊အောင်ကြည်ဆွေ၊အောင်ကိုမင်း၊အောင်ကိုဝင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ === စာရေးဆရာကြီးများ === နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၊ဆရာထာ၊ ဦးချစ်စိန် ၊ ဦးမြသိန်း၊ဦးရေဒီယိုစိန်၊ မြန်မာညွန့်ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်၊ ဦးဖုန်း၊ ဓမ္မာစရိယဦးကြည်မောင်၊ ဗျူတီစိန်၊ မောင်ကြည်ရှင်၊ ကနီဦးလူညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ဆိုင်းဆရာများ === ဦးဟန်ပ၊ ဆရာသိန်း၊ ဦးစိန်သောင်း၊ ဦးစိန်နွဲ့၊ ကိုသောင်းစိန်၊ ဥက္ကလာစိန်သန်း၊ စိန်ဘမောင် ၊ပဲခူးစိန်မြအောင်၊ ရေဒီယိုစိန်ခင်မောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === စန္ဒရားဆရာများ === ဦးညွန့်လှိုင်၊ စန္ဒရားလူမော်၊ ကိုအောင်သန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ === သားသမီးများ === # ဒေါ်အောင်ညွန့်စိန်(ခ)ဒေါ်ညွန့်ညွန့်စိန် # ဦးအောင်ကြည်ဆွေ # ဒေါ်သန်းသန်းစိန် # ဒေါ်စီစီစိန် # ဒေါ်ဌေးဌေးစိန် # ဦးအောင်ကိုမင်း # ဦးအောင်ကိုဝင်း # ဒေါ်နုနုစိန် === မြေးများ === === ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်းတင်ဆက်ကပြခဲ့သောဇာတ်ထုပ်များ <ref name=":1">မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး</ref> === * မောင်မစ္စက * ချင်းဖဝေး * ငမိုးရိပ် * ဆင်ကဲဘို့မယ် * သောမနဿ * ရာဇသင်္ကြံ * စောအောင်စောနောင် * မဟာစိဏ္ဏ * နကုလ မဟာဝင် * စံပြမယ် ရွှေသူဌေး * ရင်သွေးတော် * အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း * လောဘမှောင် * ဥစ္ဆင်္ဂ (ဧကကနိပါတ်) * ဝိဇယကုမ္မာ * သီရိဓမ္မာသောကမင်း * တပင်ရွှေထီး * သကုဏ္ဍလာ * တရဖျား မင်းနားကျယ် * ရွှေနံ့သာမောင်နှမ * စက္ကောမ * ဓမ္မဝတီ * အောင်မြေသာစံ * ခန္ဓာပူရ * ဗုဒ္ဓဝင်ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး == ကိုးကား == <references /> 1zdrorc6fu53vis12ti5jaz4629wxqx 1029793 1029791 2026-05-05T15:16:59Z Sarsoshinnagakyawyin 132848 /* ရုပ်ရှင်မင်းသားစိန်အောင်မင်း[၁] */ မှ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့် စိန်‌အောင်မင်း 1029793 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person |honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] |name=ဦးစိန်အောင်မင်း |image= [၁] |birth_date={{birth date|1918|8|18}} |birth_place=ကျွဲတဲရပ်၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]] |birth_name = မောင်ထွန်းရွှေ |death_date = {{death date and age|2006|11|24|1918|8|18}} |citizenship=မြန်မာနိုင်ငံသား |occupation=ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် |known_for=ဗုဒ္ဓဝင်၊ နိပါတ်တော်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် လာ ဇာတ်လမ်းများစွာကို ထူးခြားသော ဆို၊ ငို၊ ပြောပညာဖြင့် တင်ဆက်နိုင်ခြင်း။ |spouse={{bulletlist|ဒေါ်စိန်လေဒီ|ဒေါ်သိန်းခင်|ဒေါ်ဥဩရွှေ}} |children= ၈ ဦး |awards={{bulletlist|နိုင်ငံအကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]|လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်|ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်}} }} '''ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်း''' (၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ - ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သောဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)မင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။<ref name=":0">ဦးသော်ဇင် ၏ စိန်အောင်မင်းစာအုပ်မှ</ref> သူသည် နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး/ဇာတ်တော်ကြီးများကို နိုင်နင်းစွာကပြနိုင်သူ၊သဘင်ဝန်မှတ်တမ်းများနှင့်ညီအောင် ရုပ်ရေရူပကာယ ချောမောလှပသူ၊ ချို ကြည် မြည် သာ အသံအင်္ဂါလေးပါးတို့ဖြင့်ပြည့်စုံအောင်အသံအလွန်ကောင်းသူအဖြစ်ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ချီးမြှင့်သော အကျိုးတော်ဆောင်ဘွဲ့၊ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရများချီးမြှင့်သည့် [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]၊ လူမှုထူးချွန်ပထမအဆင့် နှင့် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ပထမအဆင့်ဆုတံဆိပ် များကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ<ref name=":0" /> == ဦးစိန်အောင်မင်းကို [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကျိုးရွာ၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်|မြစ်ကျိုးကျေးရွာ]]၌၊ ၁၂၈၀ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘ ဦးဘိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေဖြူတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း(၁၂)ယောက် အနက်အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ သူ၏ငယ်နာမည်မှာ မောင်ထွန်းရွှေဖြစ်ပြီး ဇာတာအမည်မှာ မောင်ဝဏ္ဏဖြစ်သည်။ ပညာရေး ကျောင်းသားသူငယ်အရွယ်၌ ရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒထံ မိဘနှစ်ပါးကပညာသင်ကြားရန်အပ်နှံခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးစနစ်]]ဖြင့်သင်ယူခဲ့ရသည်။ ခေတ်အတန်းပညာထက် သဘင်အနုပညာကို မြတ်နိုးခဲ့သဖြင့် ကြားဆရာတို့ထံမှ လေ့ကျက်သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူ၏လက်ဦး ကြား ဆရာမှာ ထိုခေတ်ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးလှသော ဇာတ်ဆရာကြီး မင်းသား[[ဖိုးစိန်၊ ဦး (ဂရိတ်)|ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်ထုပ်များကို နားထောင်ပြီး မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်၏ အနှစ်သာရ ဆိုငိုပြောကိုလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ ပဒကုသလဇာတ်ထုပ်ဆိုလျင် ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင်ဆိုငိုပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ == အနုပညာသင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အသက်(၁၂)နှစ်ခန့်တွင် သူတို့ရွာသို့ လာရောက်ဖျော်ဖြေသော လေးမျက်နှာမြို့မှ ဆရာစဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆရာစနှင့်ဆရာတော်တို့ကျောင်းပေါ်၌စကားပြောနေစဉ်မောင်ထွန်းရွှေက ဦးဖိုးစိန်၏ ပဒကုသလဇာတ်ဝင်ငိုချင်းကိုကျကျနန ဆိုလိုက်ရာ ဆရာစက သဘောကျလှသဖြင့် ဆရာတော်နှင့် မိဘတို့ထံ မောင်ထွန်းရွှေအား သဘင်ပညာသင်ပေးလိုကြောင်းလျှောက်ထား၊ ပြောဆိုကာ ခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် ဆရာစဆိုင်းတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ဆိုင်းမင်းသားအဖြစ် သီချင်းသီဆိုကပြကာ အနုပညာလောကသို့စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုမှနောက် ပုသိမ်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာဦးအောင်စိန်၊ ဒေါ်ခင်သန်းတို့ တည်ထောင်သော အင်္ဂလန်စိန်ဇာတ်တွင် မင်းသားအောင်ထွန်းရွှေဟူသောအမည်ဖြင့် လက်ထောက်မင်းသား၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ထုပ်ဆိုငိုပြော မင်းသားအဖြစ်ကပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နာမည်တွင် အောင် ပါသော အောင်မောင်း၊ အောင်ငြိမ်း၊ အောင်ဘညို စသောမင်းသားများ စန်းတက်အောင်မြင်နေချိန်ဖြစ်၍ ဇာတ်ဆရာသည်သူတို့မင်းသားကို အောင်ထွန်းရွှေဟု နာမည်သစ်ပေး၍ကစေခဲ့၏။ ဇာတ်ဆရာက မင်းသားကြီးစာရေးဆရာ ဦးချစ်စိန်ထံ၌ လည်းပညာယူစေခဲ့၏။ ဦးချစ်စိန်က အောင်မင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲ၍ပေးခဲ့၏။ === လှမ်းခဲ့လေပြီ မန်းဌာနီ === မန္တလေးမြို့မှ ဇာတ်ဆရာမင်းသမီးဒေါ်အောင်မြသင်း အခေါ်လွှတ်သဖြင့် ခေါ်ဆောင်သူများနောက်လိုက်ပါကာ မန္တလေးသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်မြသင်းထံမှလည်း သဘင်ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ တွဲဘက်ကပြရသော မင်းသားကြီးဦးနယားပျံ ထံမှလည်း ဇာတ်တော်ကြီးဆိုင်ရာပညာရပ်များ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့ရသည်။ ဦးနယားပျံက မင်းသားအောင်မင်းအား ကိုးနဝင်းကြေစေရန် စိန် တစ်လုံးတိုးကာ စိန်အောင်မင်း ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":0" /> စိန်အောင်မင်းသည် အသံကောင်းခြင်း၊ရုပ်ချောခြင်း၊ကဟန်လှပခြင်း၊ဆိုငိုပြောနောက်ပိုင်းကောင်းခြင်းတို့ကြောင့်တဟုန်ထိုးနာမည်ကြီးကာ ဗလာ ဖျာရောင်းအဆင့်မှသည် ရုံဇာတ်ကြီးအဆင့်သို့အချိန်တိုအတွင်းရောက်လာသည်။တဟုန်ထိုးနာမည်လည်းကြီးလာခဲ့သည်။ မန္တလေး၌အောင်မြင်နေသောစိန်အောင်မင်းအား ယခင်ဇာတ်ဆရာလင်မယားက သူတို့ထံပြန်လာစေချင်သောဆန္ဒဖြင့် မင်းသားစိန်အောင်မင်းသည် သူတို့ခေတ္တဆင်ယင်ပေးထားသောလက်စွပ်အားပြန်မအပ် ဟုဆိုကာရဲဖြင့်လာရောက်ခေါ်ဆိုသဖြင့် ကြေလည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လိုက်လံရှင်းလင်းပေးခဲ့ရ၏။မရှင်းလင်းရသေးမီ အခိုက်အတန့် ကာလ၌အရှက်ရစရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။ == ဇာတ်ပိုင်ရှင်ဘဝ<ref name=":0" /> == အမျိုးသမီးပရိသတ်ထဲတွင် သားရင်းအသွင်မေတ္တာစိတ်ဝင်ခဲ့သူကား တံတားဦးမှကုန်သည်ဒေါ်လှတင်ဖြစ်၏။ နောက်နေ့၌ ဒေါ်လှတင်က စိန်အောင်မင်းအားအိမ်သို့ဖိတ်ခေါ်ကာ ဇာတ်ထောင်ချင်လား၊ဇာတ်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်လားဟုမေးရာ စိန်အောင်မင်းက ဇာတ်ထောင်ချင်ကြောင်း၊ဇာတ်ကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြေကြားသဖြင့် မင်းလည်းဇာတ်ထောင်ပါ၊ငါ့ကိုလည်း အမေခေါ်ချင်ခေါ်တော့ ဟုပြောဆိုကာ ဇာတ်ထောင်နိုင်ရန် ငွေထုတ်ပေးခဲ့၍စိန်အောင်မင်းသည်ဇာတ်ဆရာ(ဇာတ်ပိုင်ရှင်)ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ရတော၏။များမကြာမီ ထိုခေတ်ကနိုင်ငကျော်အငြိမ့်မင်းသမီး လေဘာတီမမြရင်၏ ရှေ့ထွက်မင်းသမီး စိန်လေဒီနှင့်အိမ်ထောင်ကျတော့၏။ ဇာတ်ဆရာမင်းသားအဖြစ် အားပါးတရကပြနေခိုက်စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်၌ ဇာတ်အဖွဲ့ရှိနေစဉ် ၁၉၄၂ခုနှစ်၊ဧပြီ(၃)ရက်ည(၁၂)နာရီထိုးရန်(၁)မိနစ်အလို၌ဗြိတိသျှတို့သည် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို သူတို့ပင်မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးလိုက်သဖြင့် စိန်အောင်မင်းဇာတ်အဖွဲ့စစ်ကိုင်း၊ရွာသစ်ကြီးတွင်သောင်တင်ကြရတော့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်စက်တင်ဘာ(၂)ရက် ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးတော့၏။ စစ်ကြီးအတွင်း အဖွဲ့လိုက်ကပြ၍မရ သဖြင့်သင့်လျော်သလို ချီကောက်ကပြပြီးဘဝရပ်တည်ခဲ့ကြရသည်ဟုဆိုပါသည်။ (၁၉၄၂)ခုနှစ်မှ(၁၉၄၅)ခုနှစ်ကြားကာလ ဂျပန်ခေတ်၌ ဖြစ်သလို အနုပညာဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့ရသည်။ စိန်အောင်မင်းအားကူညီကြသူများထဲတွင် နောင်တစ်ချိန်ဇနီးဖြစ်လာမည့် မသိန်းခင်မှာ ကြေးရတတ်(ချမ်းသာသူ)ဖြစ်သည်အလျောက်ထိပ်တန်းကပါဝင်ခဲ့၏။ (၁၉၄၅)ခုနှစ်မတ်လ(၂၇)ရက်မှစတင်၍ဂျပန်ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာဂျပန်ကိုအပြီးအပြတ်အောင်မြင်ခဲ့သောထိုနှစ်ဩဂုတ်လကာလအတွင်း၌လည်းဖြစ်သလိုရပ်တည်ခဲ့ရ၏။ ထိုမှနောက်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုရလာချိန်မှစတင်ကာစိန်အောင်မင်းဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့်အခြားအဖွဲ့များအသက်ဝင်လှုပ်ရှားလာနှိုင်တော့၏။ စိန်အောင်မင်းအဖွဲ့ရန်ကုန်သို့ဆင်း၍လည်းအောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကလျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်နေကြသည့် သက်တူရွယ်တူမင်းသားများမှာ ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း၊ကနက်စိန်တို့ဖြစ်ကြ၏။သို့ဖြစ်၍ သဘင်တစ်ခေတ်၏ရဲသုံးဖေါ်- ဟုမှတ်တမ်းပြုကြ၏။ ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့မှာအသက်(၂၇)နှစ်စီရှိကြ၏ ။ ကနက်စိန်က (၂၉) နှစ် ။ ထိုအချိန်၌ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်မှာ အသက်(၆၆)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းကအသက်(၄၈)နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်၏။ == စိန်အောင်မင်းနဲ့ချင်းဖဝေး<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်စီစဉ်တင်ဆက်သော သောမနဿ၊ရာဇသင်္ကြံ ကဲ့သို့သော ဇာတ်ထုပ်များသာမက ယောက်ျားမင်းသမီးမယ်အောင်ဗလကပြခဲ့သောမောင်မစ္စက၊ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်ကပြခဲ့သော ချင်းဖဝေး၊ဆင်ကဲဘို့မယ်- စသောဇာတ်ထုပ်များကိုလည်းအမွေခံ၍ကပြခဲ့သည်။ သုံးရောင်ခြယ် တေးသီချင်းကိုသီဆို၍မြန်မာလူထုဇာတိသွေးဇာတိမာန်ထက်သန်ထက်သန်ကြွအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ မိုင်ဒါကွင်း၌ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောတပ်မတော်အတွက်ရန်ပုံငွေပွဲကပြကာလှူဒါန်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားခရီစဉ်များ<ref>ဒဂုံပ ဦးဘတင် ၏ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးတံတား</ref> == လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်နိုင်ငံတကာမှမြန်မာ့အနုပညာရှင်များကိုယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖြစ်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြရာ * ၁၉၄၈- ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ * ၁၉၅၂- ခုနှစ်၌ယဉ်ကျေးမှုဌာနဝန်ကြီးဦးဝင်းခေါင်းဆောင်သောယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * ၁၉၅၆-ခုနှစ်၌ ဝန်ကြီးဦးထွန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့ဝင်(၂၉)ဦးပါဝင်သည့်ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက်အဖွဲ့ဖြင့်ကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊ဦးအောင်ငြိမ်းနှင့်ရွာစားကြီးဦးဟန်ပတို့နှင့်အတူဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့်ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံများ * ၁၉၅၈- ခုနှစ်၌ဂျပန်နိုင်ငံ * ၁၉၅၉- ခုနှစ်၌အမေရိကန်နိုင်ငံအစိုးရ၏ဖိတ်ကြားချက်အရမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကမြန်မာပြည်တွင်ထိပ်တန်းသဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသောရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်စိန်အောင်မင်းတို့ကိုရွေးချယ်ခဲ့ကြသဖြင့်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဒဂုန်ပဦးဘတင်နှင့်အတူ ၁၉၅၉- ခုနှစ်ဇွန်လ(၁၇)ရက်ညနေ(၅)နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှလေယာဉ်ဖြင့်ခရီးစတင်ကြပြီး ၁၉၅၉- ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၆)ရက်နေ့၌အမိမြန်မာနိုင်ငံ၊ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်းအီတလီနိုင်ငံရောမမြို့၊ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့၊အင်္ဂလန်နိုင်ငံလန်ဒန်မြို့၊အမေရိကနိုင်ငံဝါရှင်တန်မြို့၊နယူးယောက်မြီု့၊နယူးလန်ဒန်မြို့၊လီမြို့၊ဒင်ဘာမြို့၊လော့အိန်းဂျလိစ်မြို့၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၊ဟိုနိုလူလူမြို့-ဟာဝေယံ၊စသောမြို့များသို့ရောက်ခဲ့ကြ၏။ အနုပညာဖြင့်တိုင်းပြည်တာဝန်ကိုကြေပွန်အောင်ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့်နိုင်ငံတော်အစိုးရကဦးစိန်အောင်မင်းအား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လဝန်းဇာတ်ခုံ<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည်အမေရိကားသို့ရောက်ရှိစဉ် ဇာတ်ခုံပြင်ဆင်မှုကိုဂရုတစိုက်လေ့လာခဲ့သည့်အားလျော်စွာအမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သည့်အခါစီနီမာမြင်ကွင်းကျယ်လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုအဆင့်သုံးဆင့်ထည်ထည်ဝါဝါပြုလုပ်ပြီးမြန်မာ့သဘင်ကိုတင့်တယ်ခံ့ငြားစေခဲ့သည်။ ဇာတ်ခုံ၏အကျယ်မှာပေ(၄၀)ကျယ်ဝန်းသည်။ ဘေးဘက် ဘယ်နှင့်ညာတွင် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်နှင့်ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများကို တစ်ဘက်စီမှာတင်ထား၏။ ဇာတ်ခုံကိုလည်း လဝန်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ဆောက်၍ဇာတ်ခုံ၏အရှေ့တွင်လှေခါးကဲ့သို့အဆင့်သုံးဆင့်ထားသည်။ ထိုအဆင့်သုံးဆင့်ထိမင်းသားများဆင်း၍ကပြနိုင်သည်။ပြည်ဖုံးကားကြီးသည်လည်းလဝန်းပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းရေလှိုင်းကြီးများကဲ့သို့အတွန့်များဖြင့်တင်နိုင်ချနိုင်သောကန့်လန့်ကာကြီးဖြစ်သည်။ ဝါစိမ်းနီသုံးရောင်ချယ်အဝန်းအဝိုင်းဖြစ်၏။လဝန်းရောင်ခြည်သည်အေးမြသကဲ့သို့အေးမြသည့်ဘဝအလင်းရောင်၊ဓမ္မအလင်းရောင်လူတိုင်းရရှိစေရန်စိတ်ရည်သန်၍နိမိတ်ကောင်းကိုဆောင်၍လဝန်းဇာတ်ခုံကြီးကိုစီစဉ်ကပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုလဝန်းဇာတ်ခုံကြီးတွင် ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ဝင် ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်ကြီးစသောဇာတ်တော်ကြီးများကိုတခန်းတနားကပြခဲ့သည်။ == ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့် စိန်‌အောင်မင်း<ref name=":0" /> == စိန်အောင်မင်းသည် မင်းသမီး အကယ်ဒမီကြည်ကြည်ဌေး နှင့်တွဲဖက်၍ * ဝိဇယကုမ္မာ * မင်းကုသ ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သေးသည်။ == ဘုရားဒကာဦးစိန်အောင်မင်း<ref name=":0" /> == ဇာတိရွာတွင်စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊တောင်ဥက္ကလာပ၌လည်းသောက်ရေကန်ကြီးတစ်ကန်တူးဖော်လှူဒါန်းခဲ့ရာယနေ့တိုင်သောက်သုံးနေရ၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်၊တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်၊မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်တို့ကိုကနက်စိန်၊ရွှေမန်းတင်မောင်၊စိန်အောင်မင်း ခေတ်ပြိုင်ရွယ်တူမင်းသားသုံးလက်တို့အတူတွဲ၍လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ၏။ အပြိုင်အဆိုင်ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ စိန်အောင်မင်းသဘင်မှတင်ဆက်သော # ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း၊ # လောဘအမှောင်၊ # အနန္တဘယ # ပတ္တမြားငမောက်တို့မှာပရိသတ်အထူးနှစ်ခြိုက်လှသည်။ (၁)နှင့်(၂)မှာ ဆိုငိုပြောပါရှိသောနောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီးကို သွက်လက်သောအခန်းကူးပြောင်းခြင်း၊ဆန်းသစ်သောတီးလုံးများ၊လှပသောမြင်ကွင်းများဖြင့်အော်ပရာနေရာထားရှိကာ ကပြထား၏။ (၃)နှင့်(၄)မှာ ရာဇဝင်ပြဇာတ်ကို အော်ပရာနေရာ၌ထားရှိကာ ကပြထား၏။ ချင်းဖဝေး၊မောင်မစ္စက၊စောအောင်စောနောင်၊ရာဇသင်္ကြံ၊ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ငမိုးရိပ်၊အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း၊ဗုဒ္ဓဝင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းတို့မှာနိုင်နင်းသလောက်ပရိသတ်ကြိုက်လှ၏။ ထိုဇာတ်ထုပ်များနှင့်တကွ ဇာတ်ထုပ်ပေါင်းများစွာကိုအသံသွင်းခဲ့သည်။ (၁၉၆၇) ခုနှစ်၊ဇွန်လ၊၂၆ရက်နေ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရေးအခင်းတစ်ခုအပြီး ဇာတ်သမားများစားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေစေရန်ခြွေတာစားသောက်ကာ ဇာတ်တိုက်ထားသောအစီအစဉ်များကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကာဌေးရုံ၌ ညည့်ဝက်စနစ်အဖြစ်တင်ဆက်ခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ခဲ့၏။ လောဘမှောင်မှာထိုစဉ်ကတင်ဆက်ခဲ့သောဆိုငိုပြောပါသည့်အော်ပရာဖြစ်၏။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၃၀)ရက်၊နံနက်၄နာရီမိနစ်(၂၀)၌ရွှေမန်းဦးတင်မောင်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (၁၉၇၃) ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ(၂၈)၌ ဦးကနက်စိန်ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ သုံးဦးသုံးဘက် လက်ပွေ့ယှက်သို့ ရှေးဟောင်းသဘင်အနုပညာတာဝန်ကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြရာမှ တစ်ဦးတည်းကျန်ရစ်ရှာသောဦးစိန်အောင်မင်းခမျာမှာ '''လူကဇရာ ပိုက်မှာအဆွေး ရရေးဘယ်မမြင်''' ဟူဘိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား လှသည့် စတိတ်ရှိုး၊နှစ်ပါးမိုးလင်း ဟူသောခေတ်သစ်သဘင်ရေစီးကြောင်းကြီးကို အသက်အရွယ်အရအံတုခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍ (၁၉၈၆)ခုနှစ် အသက်(၆၈)နှစ် အရတွင်စိန်အောင်မင်းသဘင်အဖွဲ့ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-ခုနှစ် ၌ သားအလတ်ဖြစ်သူမင်းသားအောင်ကိုမင်းက မြိတ်မြို့၌ကပြရန် ကြိုတင်၍ ပို့ထားသောဇာတ်ပစ္စည်းများ အကြီးအကျယ်လောင်ကျွးခဲ့သောမြိတ်မီးကြီးအတွင်းပါဝင်သွားသည်ကို ဖြစ်ပေါ်လာသော(၈၈)အရေးအခင်းကြီးကြောင့် သွားရောက်မကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့ကြ၍ အနှစ်နှစ် အလလက စုဆောင်းခဲ့ရသော ဇာတ်ပစ္စည်းများအားလုံးဆုံးရှုံးကာ စိန်အောင်မင်းသဘင်လည်းလုံးဝ နိဋ္ဌိတံ ခဲ့ရပါတော့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအစိုးရလက်ထက်မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မိသားစုအလိုက် နိုင်ငံတော်ပွဲများ၊ဘုရားထီးတော်တင်ပွဲများ၊ကျောင်းပွဲများ၊ဆရာတော်ကြီးများပူဇော်ပွဲများ၊မင်္ဂလာဘိသိက်ပွဲများစသည်တို့၌မော်ကွန်း၊တေးထပ်၊ရတုစသည်များကိုအသက်အရွယ်ကိုမငဲ့၊ပင်ပန်းသည်ဟု သဘောမထားဖတ်ကြားသီကျူးပူဇော်ပေးခဲ့သည်။ * ဝါဂီနစ်အသင်းဥက္ကဋ္ဌ။ * သဘင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ကောင်စီ(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ * သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံး(ဗဟို)ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆိုအကအရေးအတီးပြိုင်ပွဲကြီး၌လည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ(၁၄)ကြိမ်တိုင်တိုင်အကဒိုင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရကလည်း * လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့် * ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်ပထမအဆင့်တို့ကိုချီးမြှင်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်အောင်မင်းသည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အမှတ်(၂ )တပ်မတော်ဆေးရုံ၌ ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ(၂၄)ရက်၊သောကြာနေ့ည(၉)နာရီ၊(၄၅)မိနစ်အချိန် အသက်(၈၉)နှစ်သို့အရောက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>ရုပ်ရှင်အောင်လံမဂ္ဂဇင်း (အမှတ် ၁၆၅), (ဇန်နဝါရီလ-၁၉၇၀) </ref> == တွဲဘက် ကပြခဲ့သူများ<ref>အိုးဝေဂျာနယ် (အမှတ်၃၈) , (၁-၇-၁၉၇၀)</ref> == ===မင်းသမီးများ === [[ဗလပြန်]] ၊စိန်လေဒီ ၊ ကြည်ကြည်ဌေး ၊ ဥဩရွှေ ၊ ဥဩစိန် ၊ မတင်အောင် ၊ ပဲခူးကြည် ၊ သူရိယမတင်ကြည် ၊ မြသန်းရင် ၊ ပေါက်ကျော်သောင်းတင် ၊ ဩဘာကြည် ၊ ဥဩတင် ၊ ကြည်ကြည်ဝင်း ၊ စိန်လှကြည် ၊ နေပြည်တော်မတင်စိန် ၊ စိန်မြလွင် ၊ ရွှေလင်းယုန် ၊ ရွှေလိပ်ပြာ ၊ ကြည်ကြည်နိုင် ၊ ရန်ကုန်သူမခင်စိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === လူရွှင်တော်များ === ဦးကြုံတိုင်း ၊ ဦးရွှေငါး ၊ ဦးသိန်းဒီ ၊ ဦးရွှေဗျိုင်း ၊ ဦးငှက်ရိုး ၊ ဦးပန်းညို ၊ ဦးပေါက်စ ၊ ဦးဆာမိ ၊ ဦးတောင်ကြီး ၊ ဦးစန္ဒယော် ၊ ဦးဖောင်တိန် ၊ ဦးညှပ်စိ ၊ ဦးပေါက်ကျော် ၊ ဦးခြောက်ချွန်း ၊ ဦးအောင်ကျော် ၊ ဦးရွှေဒေါင်း ၊ ဦးငွေဒေါင်း ၊ ဦးတိမ်ရောင် ၊ ဦးစံပေါ် ၊ ကိုစာလေး ၊ ကိုဆင်ပေါက် ၊ ကိုလောယား ၊ ကိုဘဲဥ ၊ ကိုကွမ်းသီး တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ပြဇာတ်မင်းသားများ === ကိုဇော်ဝင်း၊ခင်မောင်တင့်၊တက္ကသိုလ်စိုးမြင့်၊ခင်မောင်မြင့်၊ကိုကြည်ရွှင်၊အောင်ကြည်ဆွေ၊အောင်ကိုမင်း၊အောင်ကိုဝင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ === စာရေးဆရာကြီးများ === နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၊ဆရာထာ၊ ဦးချစ်စိန် ၊ ဦးမြသိန်း၊ဦးရေဒီယိုစိန်၊ မြန်မာညွန့်ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင်၊ ဦးဖုန်း၊ ဓမ္မာစရိယဦးကြည်မောင်၊ ဗျူတီစိန်၊ မောင်ကြည်ရှင်၊ ကနီဦးလူညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === ဆိုင်းဆရာများ === ဦးဟန်ပ၊ ဆရာသိန်း၊ ဦးစိန်သောင်း၊ ဦးစိန်နွဲ့၊ ကိုသောင်းစိန်၊ ဥက္ကလာစိန်သန်း၊ စိန်ဘမောင် ၊ပဲခူးစိန်မြအောင်၊ ရေဒီယိုစိန်ခင်မောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ === စန္ဒရားဆရာများ === ဦးညွန့်လှိုင်၊ စန္ဒရားလူမော်၊ ကိုအောင်သန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ === သားသမီးများ === # ဒေါ်အောင်ညွန့်စိန်(ခ)ဒေါ်ညွန့်ညွန့်စိန် # ဦးအောင်ကြည်ဆွေ # ဒေါ်သန်းသန်းစိန် # ဒေါ်စီစီစိန် # ဒေါ်ဌေးဌေးစိန် # ဦးအောင်ကိုမင်း # ဦးအောင်ကိုဝင်း # ဒေါ်နုနုစိန် === မြေးများ === === ဝဏ္ဏကျော်ထင်စိန်အောင်မင်းတင်ဆက်ကပြခဲ့သောဇာတ်ထုပ်များ <ref name=":1">မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်တစ်ခေတ်ပြောင်းလဲရေး</ref> === * မောင်မစ္စက * ချင်းဖဝေး * ငမိုးရိပ် * ဆင်ကဲဘို့မယ် * သောမနဿ * ရာဇသင်္ကြံ * စောအောင်စောနောင် * မဟာစိဏ္ဏ * နကုလ မဟာဝင် * စံပြမယ် ရွှေသူဌေး * ရင်သွေးတော် * အဇာတသတ်ချွတ်ခန်း * လောဘမှောင် * ဥစ္ဆင်္ဂ (ဧကကနိပါတ်) * ဝိဇယကုမ္မာ * သီရိဓမ္မာသောကမင်း * တပင်ရွှေထီး * သကုဏ္ဍလာ * တရဖျား မင်းနားကျယ် * ရွှေနံ့သာမောင်နှမ * စက္ကောမ * ဓမ္မဝတီ * အောင်မြေသာစံ * ခန္ဓာပူရ * ဗုဒ္ဓဝင်ရာဟုလာအမွေတောင်းခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း * ဗုဒ္ဓဝင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး == ကိုးကား == <references /> jontxcokkokxs53aqh3p2c9wpd2k3na 0 283023 1029707 1025892 2026-05-05T11:59:57Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍများကို ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1029707 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်တိုက်ပွဲ | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခများ | date = ၁၄ မတ် ၂၀၂၆ – ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ | place = [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်မြို့]]၊ နမ့်ဖတ်ကာကျေးရွာအုပ်စု နှင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] | image = Kutkai district in Shan state.svg | image_size = 300 | alt = | caption = ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကွတ်ခိုင်ခရိုင် မြေပုံ | coordinates = {{Coord|23|27|0|N|97|55|0|E|region:MM|display=inline,title}} | image_map = Myanmar | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကွတ်ခိုင်မြို့၏ တည်နေရာ | map_size = 250 | result = MNDAA အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း | territory = * ကွတ်ခိုင်မြို့ MNDAA လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိ * ကွတ်ခိုင်–နမ့်ဖက်ကာ–မူဆယ် လမ်းမကြီးအား MNDAA ထိန်းချုပ် * TNLA တပ်ဖွဲ့များ မြို့နယ်အတွင်းမှ ဆုတ်ခွာသွားရ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] | commander1 = [[တာအိုက်ဘုန်း|တားအိုက်ဘုန်း]] | commander2 = [[ဖုန်တာရွှင်]] | strategy = ဒရုန်းဗုံးအသုံးပြု၍ ဝေဟင်မှ အဓိကတိုက်ခိုက်ခြင်း | casualties1 = * သေဆုံး: --- ဦး * ဒဏ်ရာရ: --- ဦး * ဖမ်းဆီးခံရ: --- ဦး | casualties2 = * သေဆုံး: --- ဦး * ဒဏ်ရာရ: --- ဦး * ဖမ်းဆီးခံရ: --- ဦး | casualties3 = * အရပ်သားသေဆုံး: --- ဦး * အရပ်သားဒဏ်ရာရ: --- ဦး | notes = * ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် ကွတ်ခိုင်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် MNDAA လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ }} '''၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ''' သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]အား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်များအကြား ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြီးစား နယ်မြေစိုးမိုးရေးတိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တအာင်းတပ်မတော် PSLF/TNLA ထိန်းချုပ်ထားသည့် ကွတ်ခိုင်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် MNDAA က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-03-16 |title=ကွတ်ခိုင်ကို MNDAA ထိန်းချုပ်လိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy57xwxr3r4o |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းရင်း == အဆိုပါအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့အကြား ပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ကပင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် ကွတ်ခိုင်မြို့၌ ကိုးကန့်တပ်က စောင့်ကြည့်ကင်မရာများ တပ်ဆင်ခြင်းကို တအာင်းတပ်က အင်အားသုံး ကန့်ကွက်ခဲ့ရာမှ ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ ထိုးကြိတ်ခံရပြီး နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကိုးကန့်တပ်၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တအာင်းတပ်က ကိုးကန့်တပ်၏ ကွတ်ခိုင်ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများသို့ အင်အားသုံးဝင်ရောက်ခြင်း၊ သေနတ်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား ရိုက်နှက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင်လည်း တအာင်းတပ်က ကိုးကန့်တပ် ထိန်းချုပ်ထားသော သိန္နီခရိုင်အတွင်းသို့ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်ဟု ကိုးကန့်တပ်က စွပ်စွဲထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |date=2026-03-14 |title=ကွတ်ခိုင် - မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်မှ တိုက်ပွဲသို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5ykngzy4xzo |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>ထိုနေ့ညပိုင်း၌ သိန္နီမြို့နယ် မိုင်းပါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် တပ်စွဲထားသည့် TNLA စစ်အင်အား ၅၀ ခန့်ကို ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ (MNDAA) ဘက်မှ အင်အားသုံး ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး လားရှိုးမြို့နယ် အီနိုင်းကျေးရွာဘက်သို့ ကားတင်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကိုးကန့်တပ်က တအာင်းတပ်ထံသို့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ရပ်တည်ချက်နှင့် သဘောထားများ အကြောင်းကြားခြင်း စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သည်။ ကိုးကန့်တပ်နှင့် နီးစပ်သည့် သတင်းရင်းမြစ်များ၏ ပြောကြားချက်အရ အဆိုပါစာတွင် ပဋိပက္ခမဖြစ်ပွားမီက ကွတ်ခိုင်မြို့၌ နယ်မြေအပိုင်းလိုက် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်နေထိုင်ရန် ဆွေးနွေးလိုကြောင်း၊ ထို့အပြင် တအာင်းတပ်က ကိုးကန့်တပ် ထိန်းချုပ်ထားသော သိန္နီခရိုင်၊ မိုင်းပါးမြို့နယ်အတွင်းရှိ တရုတ်စီမံကိန်း ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံတည်ဆောက်ရေးနေရာအား သိမ်းပိုက်ရန် လူအင်အား ၂၀၀ ကျော်ဖြင့် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွက်ခိုင်မြို့ပေါ်ရှိ MNDAA အုပ်ချုပ်ရေးရုံးခန်းများအား TNLA က အင်အားသုံးဖယ်ရှားခဲ့ရာမှစခဲ့သည့် နှစ်ဖက်တင်းမာမှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် လမ်းပိုင်းများ ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ရိက္ခာဖြတ်တောက်ခြင်းများ အပြန်အလှန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီးနောက် တိုက်ပွဲအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=တရုတ်လက်ချက်လို့ ပုံဖော်ခံရတဲ့ ရှမ်းမြောက်က မဟာမိတ်နှစ်ဖွဲ့ ပဋိပက္ခ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c20lqk993qeo |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> === နောက်ခံသမိုင်း === ကွတ်ခိုင်မြို့သည် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]]နှင့် [[နမ့်ခမ်းမြို့]]များသို့ သွားရာလမ်းဆုံဖြစ်သဖြင့် စစ်ရေးအရ အလွန်အရေးပါသော မြို့ဖြစ်သည်။ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] စတင်ပြီးနောက် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်များ]]က ကွတ်ခိုင်မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ဗျူဟာကုန်းများနှင့် စခန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://mm.thepeoplevoicepaoh.com/news/1745/|title=ကွတ်ခိုင်မြို့ကို TNLA က(၈ )ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးအလုံးစုံ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့|work=thepeoplevoicepaoh|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။တိုက်ပွဲအတွင်း တပ်မတော် ဘက်မှ လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများကို အပြင်းအထန် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် TNLA နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ကွတ်ခိုင်မြို့ရှိ ဗျူဟာကုန်းနှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ရက်တွင် ကွတ်ခိုင်မြို့အား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/01/15/12080|title=TNLA ထိန်းချုပ်မှုအောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကွတ်ခိုင်မြို့အားTNLA သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီအတွက် ရှမ်းမြောက်ဒေသရှိ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီးတွင် TNLA က မြို့အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/tnla-kutkai-airstrikes-10312024224534.html|title=TNLA သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ကွတ်ခိုင်မြို့ ထပ်မံဗုံးကြဲခံရ|work=RFA|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄}}</ref> တစ်ဖက်တွင် ကိုးကန့်တပ်ကလည်း ကွတ်ခိုင်မြို့ကို ၎င်း၏ အထူးဒေသ ၁ ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့လည်း ကွတ်ခိုင်မြို့ပြင်တွင် အခြေစိုက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ကွတ်ခိုင်မြို့ရှိ TNLA စခန်းများကို MNDAA က တိုက်ခိုက်ပြီး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေ |url=https://news-eleven.com/article/310506 |access-date=2026-03-17 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီခွဲခန့်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]၌ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) စစ်ကြောင်း (၄) ခုဖြင့် ဝေဟင်မှ ဒရုန်းဗုံးများကို အဓိကအသုံးပြု၍ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) အား စတင်ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။အဆိုပါအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် ယခင်က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးတွင် မဟာမိတ်အဖြစ် ပူးပေါင်းခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်ကို အောင်မြင်မှုများ ရယူခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။ မတ်လ ၁၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ကိုးကန့်တပ်က စစ်ကြောင်း ၄ ကြောင်းဖြင့် တအာင်းတပ်ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ခြင်းသည် ရှုခင်းသာနှင့် ပန်းခြံဘက်မှလည်းကောင်း၊ လွယ်ခန်ရွာဘက်မှလည်းကောင်း စစ်ကြောင်းများဖြင့် ချီတက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်၍ မြို့တွင်းရှိ တအာင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များ အငိုက်မိသလို ဖြစ်ခဲ့ရပြီး ပိတ်မိသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကိုးကန့်တပ်သည် ကွတ်ခိုင်မြို့အစွန်ဘက်ရှိ ယခင်စစ်တပ်လက်ထက်က ဗျူဟာကုန်းတစ်ခုကိုလည်း သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲသည် ကွတ်ခိုင်မြို့တွင်းရှိ ရပ်ကွက် ၄၊ ၆၊ ၇၊ ၈ တို့တွင် ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြို့တွင်းရှိ TNLA တပ်စခန်းများနှင့် ရုံးများအားလုံးကို MNDAA က သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/16/ld1-310/|title=ကွတ်ခိုင်မြို့ ကိုးကန့်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီး‌ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးဟုဆိုကာ ဒရုန်းနဲ့တိုက်ခိုက်တာတွေ ဆက်လုပ်နေ|work=kachinnewsgroup|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ နံနက်တွင် ကွက်ခိုင်–နမ့်ဖက်ကာ–မူဆယ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးတစ်လျှောက်ရှိ TNLA ဂိတ်များအားလုံး ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ပြီး MNDAA က အလုံးစုံ နေရာယူခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်၌ ကိုးကန့်သတင်းကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး တအာင်းတပ်က ၎င်းတို့၏ ပုံမှန်ကင်းလှည့်နေသော တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့၍ တန်ပြန်ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများအတွက် တအာင်းအဖွဲ့အစည်းက တာဝန်ယူရမည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ ရက်ပိုင်းအလိုကတည်းက နှစ်ဖက်စလုံးက ကွတ်ခိုင်တစ်ဝိုက်တွင် စစ်အင်အား ဖြန့်ကြက်ထားခဲ့ကြသည်။ တအာင်းတပ်က မြို့တွင်း၌ အင်အားတိုးမြှင့်ထားပြီး ကိုးကန့်တပ်က မြို့ပြင်တွင် အင်အားဖြည့်တင်းထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကွတ်ခိုင်ကို MNDAA က လျှပ်တပြက်ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် TNLA တို့ မြို့ကို လက်လွှတ်ရဖွယ်ဖြစ်နေ |url=https://npnewsmm.com/news/69b526b201efc1054a269ab9 |access-date=2026-03-17 |website=npnewsmm.com}}</ref>ထို့အပြင် ကိုးကန့်တပ်သည် မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်နားတစ်ဝိုက်ရှိ တအာင်းတပ်၏ စခန်းအချို့ကိုလည်း ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ တအာင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ကို ဖမ်းဆီးထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-15 |title=မတ်လ ၁၅ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ် -TNLA နဲ့ MNDAA ကွတ်ခိုင်မှာ တိုက်ပွဲဆက်ပြင်းထန် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c36394rpxlpo |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == သက်ရောက်မှုများ == ဤတိုက်ပွဲကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် TNLA လက်အောက်မှ MNDAA လက်အောက်သို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ နမ့်ဖက်ကာတွင် အခြေစိုက်သော [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် ဒေသခံများအကြား စစ်ရေးအရ စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ နမ့်ခမ်းမြို့ဘက်သို့လည်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ ကူးစက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/14/ld1-307/|title=ကွတ်ခိုင်မှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေပြီး TNLA စခန်းတစ်ချို့ ကိုးကန့်တပ်ဝင်စီးထား|work=kachinnewsgroup|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == နယ်မြေစိုးမိုးမှု အပြောင်းအလဲ == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်မှ ၁၆ ရက်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်အတွင်းရှိ နယ်မြေစိုးမိုးမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည် - ကွက်ခိုင်မြို့တွင်း: ယခင်က TNLA အခြေစိုက်ခဲ့သော ရပ်ကွက် (၄၊ ၆၊ ၇၊ ၈) များ၊ ဌာနဆိုင်ရာရုံးများနှင့် ယခင်ဗျူဟာကုန်းအပါအဝင် မြို့တစ်မြို့လုံးကို MNDAA က အလုံးစုံ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး: ကွတ်ခိုင်–နမ့်ဖက်ကာ–မူဆယ် လမ်းပိုင်းတစ်လျှောက်ရှိ TNLA ၏ စစ်ဆေးရေးဂိတ်များအားလုံး ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ပြီး MNDAA က အစားထိုး နေရာယူခဲ့သည်။လက်ရှိတွင် ကွတ်ခိုင်မြို့နယ် တစ်ခုလုံးကို ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ MNDAA ဘက်မှ အလုံးစုံ တိုက်ခိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီးနောက် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် မူဆယ်မြို့မှ စစ်ကော်မရှင် ထိန်းချုပ်ထားသည့် လားရှိုးမြို့အထိ တိုက်ရိုက်သွားလာနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးကို ပြန်ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ နမ့်ဖက်ကာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်: နမ့်ဖက်ကာဒေသရှိ TNLA တပ်စခန်းများအားလုံးကို MNDAA က တိုက်ထုတ်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် နမ့်ဖက်ကာမြို့အတွင်း KIA အခြေစိုက်ထားသည့် နေရာများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ရေးတင်းမာမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည်။ ၁၀၅ မိုင်နှင့် ကျင်စန်းကျော့: မူဆယ်နယ်စပ်ရှိ ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ ပူးပေါင်းအထိုင်ချထားသော စခန်းများတွင် TNLA တပ်သားများကို MNDAA က ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်ထုတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါနေရာများသည်လည်း MNDAA ၏ တစ်ဦးတည်းသော ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။အေအေ ထိန်းချုပ်နေရာများသည် သတင်းမထုတ်ပြန်သေးပေ။ ကျေးလက်ဒေသများ: မြို့ပြင်ရှိ တအာင်း(ပလောင်)ကျေးရွာများအထိ MNDAA က ဒရုန်းများဖြင့် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် TNLA တပ်ဖွဲ့များမှာ မြို့နယ်ပြင်ပ သို့မဟုတ် တောတောင်များအတွင်းသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။ == ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုများ == နမ့်ဖတ်ကာရှိ တအာင်းတပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးကိုလည်း ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနီးရှိ အရပ်သားနေအိမ်တစ်ခုပေါ် ဗုံးကျရောက်ကာ အရပ်သားတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကွတ်ခိုင်မြို့ရှိ TNLA စခန်းများကို MNDAA က တိုက်ခိုက်ပြီး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေ |url=https://news-eleven.com/article/310506 |access-date=2026-03-17 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>ယင်းအပြင် တိုက်ပွဲအတွင်း အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ နေအိမ်အချို့ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ ကွတ်ခိုင်တိုက်ပွဲ ၂ ရက်အတွင်း TNLA ဘက်မှ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ (၁၈) ဦးနှင့် လက်နက်ချ ဖမ်းဆီးခံရသူ ၁၀၀ နီးပါးရှိကြောင်း ရှမ်းပြည်နယ်အခြေစိုက်သတင်းဌာနများက ဖော်ပြကြသည်။ == ကြားဝင် ဖျန်ဖြေမှုများ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]က မဟာမိတ်တပ်နှစ်ဖွဲ့အား တိုက်ပွဲများ ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးဖြေရှင်းရန် မေတ္တာရပ်ခံ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=MNDAA နှင့် TNLA ညီနောင်အဖွဲ့ကြား ငြိမ်းချမ်းစွာတွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန်နှင့် လိုအပ်ပါက ကူညီပံ့ပိုးမည်ဟု NUCC ကမ်းလှမ်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/03/15/85048 |url-status=live |access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[လောက်ကိုင်မြို့]]တွင် MNDAA နှင့် TNLA နှစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ မြေပြင်တွင် လားရှိုးမြို့နယ်၊ [[အီနိုင်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|အီနိုင်းကျေးရွာ]]အနီးရှိ TNLA တပ်စခန်းအချို့ကို ထပ်မံတပ်ဆုတ်ပေးရန် MNDAA ဘက်မှ တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့က လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ကြောင်း နှစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများက ဘီဘီစီသတင်းဌာနသို့ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == စွပ်စွဲခံရမှုများ == ကွတ်ခိုင်ကို ကိုးကန့်တပ်သိမ်းပိုက်ပြီး ပြည်ထောင်စုလမ်းပိုင်းတချို့ပြန်ဖွင့်ခြင်း၏နောက်ကွယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံပါဝင်နေသည်ဟု ဘီဘီစီသတင်းဌာနက စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c20lqk993qeo|title=တရုတ်လက်ချက်လို့ ပုံဖော်ခံရတဲ့ ရှမ်းမြောက်က မဟာမိတ်နှစ်ဖွဲ့ ပဋိပက္ခ|work=ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာရှရေးရာအထူးကိုယ်စားလှယ် မစ္စတာတိန့်ရွှီကျွင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ နေ့တွင် နေပြည်တော်၌ စစ်ကောင်စီနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေချိန်နှင့် ဤတိုက်ပွဲများ ထပ်တူကျနေခြင်းမှာ မီးစိမ်းပြမှုရှိမရှိအပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုများ ရှိနေသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အာရှရေးရာအထူးကိုယ်စားလှယ် မစ္စတာတိန့်ရှီးကျွင်းအား လက်ခံတွေ့ဆုံ­ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2595%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2591%25E1%2580%25B1%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25-5541 |access-date=2026-03-17 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 92gtubfhpei9yzzjo5q0y7fe9cc52u2 100 285294 1029908 1029669 2026-05-06T11:00:49Z Salai Rungtoi 22844 1029908 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=05|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ***တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t (BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း]] **[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ]] *** ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]၊ ကျိုင်းတောင်း-မိုင်းပန်သွားကားလမ်းအနီး၌ အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ၄ ဦး၊ တရုတ်နိုင်ငံသား အမျိုးသား ၅၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၅၆ ဦးတို့အား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။[https://www.moi.gov.mm/news/82408 (MOI)] ***ကရင်ပြည်နယ်၊ [[မြဝတီမြို့|မြဝတီမြို့ဝ]]န်းကျင်ရှိ ဆိုဒ်များအတွင်းသို့ တရားမဝင်လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်နေခဲ့သည့် ဘူရွန်ဒီ နိုင်ငံသားလေးဦး၊ ကင်ညာနိုင်ငံသားသုံးဦးနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံသားတစ်ဦး စုစုပေါင်း ပြည်ပနိုင်ငံသားရှစ်ဦးကို ထပ်မံဖော်ထုတ် ထိန်းသိမ်း နိုင်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82447 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} m2j7o3sjbbaalwgbi0sv5osmpiqozbn 1029910 1029908 2026-05-06T11:07:28Z Salai Rungtoi 22844 1029910 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=05|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ***တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t (BBC)] *** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၏ အရှေ့မြောက်ခြမ်းရှိ စခန်းသာရွာအနီးတစ်ဝိုက်ကို စစ်လေတပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t (BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း]] **[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ]] *** ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]၊ ကျိုင်းတောင်း-မိုင်းပန်သွားကားလမ်းအနီး၌ အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ၄ ဦး၊ တရုတ်နိုင်ငံသား အမျိုးသား ၅၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၅၆ ဦးတို့အား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။[https://www.moi.gov.mm/news/82408 (MOI)] ***ကရင်ပြည်နယ်၊ [[မြဝတီမြို့|မြဝတီမြို့ဝ]]န်းကျင်ရှိ ဆိုဒ်များအတွင်းသို့ တရားမဝင်လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်နေခဲ့သည့် ဘူရွန်ဒီ နိုင်ငံသားလေးဦး၊ ကင်ညာနိုင်ငံသားသုံးဦးနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံသားတစ်ဦး စုစုပေါင်း ပြည်ပနိုင်ငံသားရှစ်ဦးကို ထပ်မံဖော်ထုတ် ထိန်းသိမ်း နိုင်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/82447 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} o5zh605jiddh5nr82r6ionjqd7r5erv 0 285299 1029838 1029610 2026-05-06T04:51:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1029838 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal organization|name=မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ|image=Shwe Kokko Scam City, Myawaddy, Myanmar.jpg|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်း အဓိကအဆောက်အအုံကြီးများ.|founded={{circa}} 1990s|years_active=1990s/2000 ဝန်းကျင်–လက်ရှီ |territory={{flag|Myanmar}}, တရုတ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ဒေသများ |activities=ဖွဲ့စည်းထားသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများတွင် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ကလေးအလုပ်သမားစခိုင်းခြင်းနှင့် အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှုတို့ ပါဝင်သည်။ |allies= အရှေ့တောင်အာရှရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ }} [[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|လိမ်လည်မှုစင်တာများသည်]] လိမ်လည်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ၏ ကြီးမားသောအစုအဝေးများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ စီးပွားရေးဥယျာဉ်များ သို့မဟုတ် မြို့များအဖြစ် မကြာခဏ ဟန်ဆောင်ထားလေ့ရှိသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] ၎င်းတို့သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနီးရှိ နယ်စပ်မြို့များ၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] - [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] နှင့် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] မြို့တစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Revealed: the huge growth of Myanmar scam centres that may hold 100,000 trafficked people |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/sep/08/myanmar-military-junta-scam-centres-trafficking-crime-syndicates-kk-park |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Myanmar scam cities booming despite crackdown -- using Musk's Starlink |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251014-myanmar-scam-cities-booming-despite-crackdown-using-musk-s-starlink |access-date=2026-01-02 |website=France 24 |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး ၏ အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့်သည် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည့် အခြေအနေများတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://bdnews24.com/world/4159314d246d |access-date=2026-01-02 |website=bdnews24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Scam centers in southeast Asia are on the rise despite crackdowns to root out the illegal industry |url=https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107095037/https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-date=7 November 2025 |access-date=2026-01-02 |language=en |url-status=live }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရုံး|မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး၏]] ခန့်မှန်းချက်အရ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအတွက် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလီယံနီးပါး ရှာဖွေပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Myanmar state television broadcasts army crackdown on scam centers |url=https://apnews.com/article/myanmar-scam-centers-cybercrime-karen-military-4a54ce7cbfc88d51efa2bc009443c39c |access-date=2026-01-02 |website=AP News |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးအင်စတီကျု (USIP) ၏ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံဒေသတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက ထိန်းကျောင်းမှု လျော့ရဲသော ကာစီနိုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလုပ်ငန်းများမှ အစပြုခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသရှိ အဆိုပါ အစောပိုင်း လောင်းကစားဗဟိုဌာနများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိခဲ့သည်။ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီး ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များက လောင်းကစားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်များအစား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအစီအစဉ်များသို့ ကူးပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါလုပ်ငန်းများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သိသိသာသာ အရှိန်မြှင့်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Reuters">{{Cite news |title=What are Southeast Asia's scam centres, and why are they being dismantled? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406120132/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-date=6 April 2025 |access-date=2026-01-02 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]]ရှိ အထင်ရှားဆုံးလိမ်လည်မှုစင်တာအား ဟောင်ကောင်အခြေစိုက် Yatai International Holdings Group နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ မိတ်ဖက်များက မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="malaymail.com">{{Cite web |date=2025-03-06 |title=What to know about the South-east Asian scam centres set up at the Myanmar-Thai border |url=https://www.malaymail.com/news/world/2025/03/06/what-to-know-about-the-south-east-asian-scam-centres-set-up-at-the-myanmar-thai-border/168766 |access-date=2026-01-02 |website=Malay Mail |language=en}}</ref>အထူးသဖြင့် COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းနှင့် ၎င်း၏အပြီးတွင် အဆိုပါစင်တာများသည် လောင်းကစားဌာနများမှ ပြင်းထန်သော လိမ်လည်မှုဗဟိုချက်များအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ထိုနေရာအား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှု၊ cryptocurrency လိမ်လည်မှုနှင့် အဆိုပါဆက်စပ်လုပ်ရပ်များအတွက် ပြန်လည်အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Aung |date=2025-11-27 |title=The Story of Shwe Kokko: How a Border Backwater Became a Global Crime Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/the-story-of-shwe-kokko-how-a-border-backwater-became-a-global-crime-hub.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kapi |first=Saw |date=2025-01-28 |title=Shwe Kokko: How governance failures and political quagmire created Myanmar's most notorious crime hub |url=https://myanmar-now.org/en/news/shwe-kokko-how-governance-failures-and-political-quagmire-created-myanmars-most-notorious-crime-hub/ |access-date=2026-01-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးတွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းစစ်သည်]] ရာဇ၀တ်မှုများအတွက် အခြေအနေကောင်းများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုနှင့် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အချက်အချာနေရာများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Myanmar Junta's 'Raid' on KK Park Scam Hub a PR Stunt: Locals, Experts |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-raid-on-kk-park-scam-hub-a-pr-stunt-locals-experts.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့စစ်များနှင့် နယ်စပ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် ဒေသန္တရထိန်းချုပ်မှုအတွက် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများကို တစ်ခါတစ်ရံ သည်းခံခဲ့ကြသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Peng |first=Xu |date=2025-12-24 |title=Huge online scam operations are flourishing in war-torn Myanmar – I travelled there to find out why |url=http://theconversation.com/huge-online-scam-operations-are-flourishing-in-war-torn-myanmar-i-travelled-there-to-find-out-why-271701 |access-date=2026-01-02 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> == အလုပ်ခန့်ထားမှု == လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် [[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း|ဒစ်ဂျစ်တယ်စျေးကွက်ရှာဖွေရေး]] ၊ IT၊ ဖောက်သည်ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် cryptocurrency ရောင်းဝယ်မှုတို့တွင် လစာမြင့်မားပြီး တရားဝင်အလုပ်ရရှိရန် အတုအယောင်ကမ်းလှမ်းချက်များဖြင့် အခြေခံအလုပ်ရှာဖွေသူများကို ဆွဲဆောင်လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အလုပ်ခေါ်ယူမှုများအတွက် ကြော်ငြာများကို လူမှုမီဒီယာပလက်ဖောင်းများ၊ အလုပ်အကိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်များတွင် တင်လေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-21 |title=Nearly 260 Workers Freed from Myanmar Scam Compounds Identified as… |url=https://www.ijm.org/news/nearly-260-workers-freed-myanmar-scam-compounds-identified-trafficking-victims-thailand |access-date=2026-01-02 |website=International Justice Mission |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand receives hundreds of human trafficking victims held at Myanmar scam centers - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/02/13/thailand-Myanmar-call-centers/9441739433876/ |access-date=2026-01-02 |website=UPI |language=en}}</ref> ထို့ကြောင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ [[တောင်အာရှ]] ၊ [[အာဖရိက]] နှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ သားကောင်များစွာ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့ကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ဖိအားပေးခံရသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Myanmar militia 'ready to return' more than 60 trafficked foreigners to Thailand |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/01/30/scam-centers-release-foreigners/ |access-date=2026-01-02 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> လက်ခံပြီးသည်နှင့် သားကောင်များကို [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] (ထိုင်းနိုင်ငံ) ကဲ့သို့သော နယ်စပ်မြို့များသို့ မကြာခဏ ပို့ဆောင်ခံရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] ၊ ရွှေကုက္ကို သို့မဟုတ် အခြားမြို့များကဲ့သို့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ခံရလေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Chinese workers from Myanmar scam centers begin to fly home from Thailand |url=https://www.benarnews.org/english/news/thai/chinese-workers-from-myanmar-scam-fly-home-02202025074703.html |access-date=2026-01-02 |website=Benar News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> နိုင်ငံအများအပြားမှ နိုင်ငံသားများနှင့် နိုင်ငံသားများကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ စုဆောင်းခဲ့ပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံသားများတွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုးပီးယား]] ၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]] [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|၊ အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]] [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|၊ ဖိလစ်ပိုင်၊]] [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]] ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] ၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံတို့]] ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref> https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds "Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says" </ref> == နေရာများ == {{Location map many|Myanmar}} လိမ်လည်မှုစင်တာများ၏ အဓိကဗဟိုချက်များသည် အောက်ပါဒေသများတွင် အဓိကထားရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia's Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2026-01-02 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> * [[လောက်ကိုင်မြို့|လောင်းကိုင်]] လောက်ကိုင်မှာ လိမ်လည်မှုတွေက အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နယ်စပ်တဝိုက်မှာ တည်ရှိပြီး မူဆယ်၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] ၊ မိုင်းလားနဲ့ [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ခမ်းမြို့တွေ]] က တခြားစင်တာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |title=Kyar Phyant Crackdown |url=https://ispmyanmar.com/wp-content/uploads/2024/07/Trends-to-Watch.pdf}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးမှာ အဲဒီဒေသဟာ တရုတ်ဂိုဏ်းတွေက လည်ပတ်တဲ့ အဓိက ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂက]] လောက်ကိုင်ရဲ့ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှုကို " '''လိမ်လည်မှု''' " အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ခြံဝင်းတွေထဲ ဆွဲဆောင်၊ ထိန်းသိမ်းပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက သားကောင်တွေကို ရည်ရွယ်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွေ လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ လောက်ကိုင်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ အင်အားအကြီးဆုံး မိသားစုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ မင်မိသားစုဟာ ကြီးမားတဲ့ call-centre လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တွေကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဝင်ငွေ ယွမ် ၁၀ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံကျော်) ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Death sentences for 11 Ming clan members over Myanmar scam empire |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40056124 |access-date=2026-01-02 |website=nationthailand |language=en-US}}</ref> မိသားစုအကြီးအကဲ [[Ming Xuechang|မင်ရှူချန်]] ဟာ သူ့ကိုယ်သူ သတ်သေသွားတယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး တခြား မိသားစုဝင်တွေကိုတော့ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=China sentences 11 members of Ming mafia family to death |url=https://www.bbc.com/news/articles/c78nrx309kzo |access-date=2026-01-02 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> ရိုက်နှက်ခြင်း၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ခြင်း၊ အလုပ်ချိန် ကြာမြင့်ခြင်း၊ လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် မြို့လယ်တွင် အဖြစ်များခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2022-06-24 |title=Chinese gangs kidnapping Burmese to work online scams from border towns |url=https://english.dvb.no/chinese-gangs-scam-border-town-youth/ |access-date=2026-01-02 |website=DVB |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Myanmar: Post-coup economic turmoil drives youth into Chinese-run cyber scams |url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/myanmar-economic-turmoil-post-coup-drives-youth-into-chinese-led-online-fraud-operations/ |access-date=2026-01-02 |website=Business and Human Rights Centre |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် လောက်ကိုင်ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|Operation 1027 ကို]] စတင်ခဲ့ပြီး လိမ်လည်လှည့်ဖြားသော အလုပ်သမားများ ဒေသမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး အချို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်သည်]] ထိုနယ်မြေအတွင်း ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ချက်များကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Nu Nu Lusan |last2=Emily Fishbein |title=Under siege in Myanmar's cyber-scam capital |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2024/7/29/under-siege-in-myanmars-cyber-scam-capital |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] : ဤဒေသသည် [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်ပြည်နယ်ရှိ]] နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသားများက အော်ပရေတာများနှင့် သားကောင်များအဖြစ် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများ တည်ထောင်ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-15 |title=Nearly 3,000 Chinese suspects brought back from Myanmar scam hubs, ministry says |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3302526/china-brings-back-3000-suspects-myanmar-cyber-scam-hub-after-no-safe-havens-vow |access-date=2026-01-02 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ မြဝတီ လိမ်လည်မှု စင်တာများမှ လူပေါင်း ၅၂၀၀ ကျော်ကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၃၅၀၀ ကျော်ကို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/03/18/scam-hubs-on-thai-myanmar-border-still-have-up-to-100000-people-thai-police-says |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ** [[KK Park|KK ပန်းခြံ]] ** [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] အွန်လိုင်းမှ လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုများ ဒေသတွင်းတစ်ဝိုက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ အပါအဝင် သားကောင်များကို ဤနေရာတွင် လူကုန်ကူးခံရပြီး ရွှေတြိဂံ တွင် လှုပ်ရှားနေသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအောက်တွင် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများ လုပ်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Online scam operations and trafficking |url=https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/wp_files/2023/08/ONLINE-SCAM-OPERATIONS-2582023.pdf |website=bangkok.ohchr.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Burma's Cyber Scam Centers: A Global Security Crisis, Now Targeting Americans |url=https://eng.mizzima.com/2025/07/14/24389 |website=Mizzima}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Inside Southeast Asia's Criminal Resurgence|url=https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730181318/https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-date=30 July 2025|access-date=5 May 2026|url-status=dead}}</ref> == အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ == အချစ်ဇာတ်လမ်းလိမ်လည်မှု၊ အတုအယောင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကြော်ငြာများ၊ crypto လိမ်လည်မှုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှုများကဲ့သို့သော လိမ်လည်မှုများပြုလုပ်ရန် သားကောင်များသည် တစ်နေ့လျှင် ၁၇ နာရီအထိ အလုပ်ချိန်ကြာမြင့်စွာ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=How Chinese mafia are running a scam factory in Myanmar |url=https://www.dw.com/en/how-chinese-mafia-are-running-a-scam-factory-in-myanmar/a-68113480 |access-date=2026-01-02 |website=DW |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Myanmar's 100K Scam Centers: Human Trafficking Crisis |url=https://washingtoncentre.org/myanmars-100000-strong-scam-centres-human-trafficking-crisis-fueled-by-military-complicity/ |access-date=2026-01-02 |website=Washington Centre |language=en-US}}</ref> အစားအစာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးပြီး ဆေးဝါးကုသမှုလည်း မရှိပါ။ အလုပ်မလုပ်တော့သည့်အခါ၊ ပစ်မှတ်လွဲချော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးရန်ကြိုးစားသည့်အခါ သားကောင်များကို ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref name=":3">{{Cite news |last=Myat |first=Su |date=2025-02-25 |title=Beatings, torture and electric shocks: freed scam compound workers allege horrific abuse |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/25/beatings-torture-and-electric-shocks-freed-scam-compound-workers-allege-horrific-abuse |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ၊ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=18 Bangladeshis imprisoned, tortured in 'scam centres' in Myanmar to return home |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/18-bangladeshis-imprisoned-tortured-scam-centres-myanmar-return-home-1096256 |access-date=2026-01-02 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] <ref>{{Cite web |title=47 Nepalis Rescued From Scam Centers in Myanmar Arrive in Kathmandu |url=https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211234128/https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-date=11 December 2025 |access-date=2026-01-02 |website=OCCRP |language=en-US |url-status=live }}</ref> နှင့် ပါကစ္စတန် <ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=Freed Scam Center Victims Tell of Torture by Karen Militia |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/freed-scam-center-victims-tell-of-torture-by-karen-militia.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တို့မှ နိုင်ငံသားများစွာ၊ [ ၄ ] တရုတ်၊ ဘရာဇီး၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ မလေးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ <ref>{{Cite web |title=Indonesia to question more than 500 citizens freed from Myanmar scam centres |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-question-more-than-500-citizens-freed-myanmar-scam-centres-2025-03-18/ |website=Reuters}}</ref> အိန္ဒိယ၊ လာအို၊ အီသီယိုးပီးယား၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]]၊ [[ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ|ယူဂန်ဒါ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]နှင့် [[တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ|တန်ဇန်းနီးယား]]တို့မှ အများအပြား အပါအဝင် သတင်းပို့ခံရသူများတွင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ခံခဲ့ရသည်။ PVC ပိုက်များ၊ ကြိုးများ၊ အားသွင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သားကောင်များတွင် ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့် ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ <ref name=":3" /> အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အမျိုးသားတစ်ဦး၏ သတင်းပို့ချက်အရ လူ ၈၀၀ ကို အိမ်သာ ၁၀ ခုသာ မျှဝေသုံးစွဲရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=9 March 2025 |title=They Were Forced To Scam Others Worldwide. Now Thousands Are Detained on the Myanmar Border |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-scam-centers-trapped-humanitarian-c1cab4785e14f07859ed59c821a72bd2 |access-date=2026-01-02 |website=FRONTLINE |language=en}}</ref> ထွက်ပြေးနိုင်သူများသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့် ရေရှည်စိတ်ဒဏ်ရာကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒုက္ခများကို ခံစားခဲ့ကြရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ သားကောင်များစွာသည် မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန် ကြံစည်မှုများနှင့် တရားမဝင်လုပ်ရပ်များထဲသို့ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရခြင်းကြောင့် ရှက်ရွံ့မှုများ ခံစားခဲ့ရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=Erin Foley |date=2025-12-17 |title=The Christians Helping People Enslaved by Cybercrime Scam Centers |url=https://www.christianitytoday.com/2025/12/scam-center-myanmar-released-ijm-christian-victims/ |access-date=2026-01-02 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == နှိမ်နင်းရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် လိမ်လည်မှုနေရာများကို လူသိများသော ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[KK Park|KK Park ကို]] ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရှင်းလင်းခဲ့ပြီး အလုပ်သမားထောင်ပေါင်းများစွာကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဂြိုလ်တုဆိပ်ကမ်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံ ၆၀၀ ကျော်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကာ လူ ၂၀၀၀ ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ရွှေကုက္ကိုမြို့တစ်ဝိုက်ရှိ နေရာများတွင် လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အလုပ်သမား ၃၅၀ နီးပါးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=KK园区：缅甸臭名昭著的网络诈骗中心被军政府攻占，背后涉华人黑帮 |url=https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cr5e3y3l05no/simp |access-date=2026-01-02 |website=BBC News 中文 |language=zh-hans}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Myanmar junta says raided online scam centre, arrested over 300 |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/11/19/myanmar-junta-says-raided-online-scam-centre-arrested-over-300 |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသော နိုင်ငံခြားသား ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> {{Incomplete list}} {| class="wikitable" |+နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများ !ရက်စွဲ !တည်နေရာ !မြန်မာနိုင်ငံသား !နိုင်ငံခြားသား !စုစုပေါင်း !ရင်းမြစ် |- |၁ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) [[တန့်ယန်းမြို့နယ်]] |၀ |{{အလံ|China}} ၄၃ |၄၃ |<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ပြည်ပနိုင်ငံသား ၄၃ ဦးအား ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ ကာလိမြို့၊ ဝမ်မိုင်ကျေးရွာအနီး ထပ်မံဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82327 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- |၄ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]] |၄ |{{အလံ|China}} ၅၂ |၅၆ |<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်အတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် အဆောက်အအုံများ၊ ပစ္စည်းများနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82408 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |} == နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (OFAC) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုစင်တာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဖွဲ့အစည်း ၁၉ ခုနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များအား လိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားသူများအား လှည့်စားခဲ့မှုများအတွက် ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-12-23|title=Treasury Sanctions Southeast Asian Networks Targeting Americans with Cyber Scams|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0237|access-date=2026-01-02|website=U.S. Department of the Treasury|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Treasury Sanctions 19 Myanmar, Cambodia Entities for Forcing Trafficking Victims into Crypto Scams – Union of Arab Banks |url=https://uabonline.org/english-news/u-s-treasury-sanctions-19-myanmar-cambodia-entities-for-forcing-trafficking-victims-into-crypto-scams/ |access-date=2026-01-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=US sanctions 8 in Myanmar, Thailand for online scams, forced labor |url=https://newsable.asianetnews.com/world/us-sanctions-8-in-myanmar-thailand-for-online-scams-forced-labor-articleshow-t5aab2t |access-date=2026-01-02 |website=Asianet Newsable |language=en}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်အစိုးရများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တစ်ခုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UK and US take joint action to disrupt major online fraud network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-and-us-take-joint-action-to-disrupt-major-online-fraud-network |access-date=2026-01-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများကို တရုတ်နိုင်ငံက အဓိကတွန်းအားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါစင်တာများ၏ အော်ပရေတာများအား ကွပ်မျက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားအများအပြား လူကုန်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်လည်မှုများ၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=China repatriates 900 from Myanmar scam centres |url=https://www.news24.com/world/china-repatriates-900-from-myanmar-scam-centres-20250424 |access-date=2026-01-02 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=China executes 11 members of Myanmar-based group in crackdown on scam operations |url=https://www.nbcnews.com/world/china/china-executes-11-members-myanmar-based-group-crackdown-scam-operation-rcna256453 |access-date=2026-01-30 |website=NBC News |language=en}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံသည် လိမ်လည်မှုစင်တာများရှိသည့် နယ်စပ်ဒေသများသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-02-07 |title=Sixty-one people rescued from Myanmar scam centres handed over to Thai authorities |url=https://www.theonlinecitizen.com/2025/02/07/sixty-one-people-rescued-from-myanmar-scam-centres-handed-over-to-thai-authorities/ |access-date=2026-01-02 |website=The Online Citizen |language=en-GB }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> မြန်မာစစ်တပ်သည် အဓိကအားဖြင့် ကေကေပန်ခ်နှင့် ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုဗဟိုဌာနများပေါ်တွင် စီးနင်းမှုများပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းကို အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် အမေရိကန်တို့ထံမှ ပြင်ပသံတမန်ရေးဖိအားများကို တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ဘောင်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar military raids online scam hub, arrests nearly 350 on Thai border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/19/myanmar-military-raids-online-scam-hub-arrests-nearly-350-on-thai-border |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူကုန်ကူးခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရာဇဝတ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 2b5wsgjhlqwbh7yokej3t4e5t173t0m 1029869 1029838 2026-05-06T07:05:27Z Yours Niz 142329 1029869 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal organization|name=မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ|image=Shwe Kokko Scam City, Myawaddy, Myanmar.jpg|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်း အဓိကအဆောက်အအုံကြီးများ.|founded={{circa}} 1990s|years_active=1990s/2000 ဝန်းကျင်–လက်ရှီ |territory={{flag|Myanmar}}, တရုတ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ဒေသများ |activities=ဖွဲ့စည်းထားသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများတွင် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ကလေးအလုပ်သမားစခိုင်းခြင်းနှင့် အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှုတို့ ပါဝင်သည်။ |allies= အရှေ့တောင်အာရှရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ }} [[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|လိမ်လည်မှုစင်တာများသည်]] လိမ်လည်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ၏ ကြီးမားသောအစုအဝေးများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ စီးပွားရေးဥယျာဉ်များ သို့မဟုတ် မြို့များအဖြစ် မကြာခဏ ဟန်ဆောင်ထားလေ့ရှိသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] ၎င်းတို့သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနီးရှိ နယ်စပ်မြို့များ၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] - [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] နှင့် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] မြို့တစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Revealed: the huge growth of Myanmar scam centres that may hold 100,000 trafficked people |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/sep/08/myanmar-military-junta-scam-centres-trafficking-crime-syndicates-kk-park |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Myanmar scam cities booming despite crackdown -- using Musk's Starlink |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251014-myanmar-scam-cities-booming-despite-crackdown-using-musk-s-starlink |access-date=2026-01-02 |website=France 24 |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး ၏ အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့်သည် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည့် အခြေအနေများတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://bdnews24.com/world/4159314d246d |access-date=2026-01-02 |website=bdnews24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Scam centers in southeast Asia are on the rise despite crackdowns to root out the illegal industry |url=https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107095037/https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-date=7 November 2025 |access-date=2026-01-02 |language=en |url-status=live }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရုံး|မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး၏]] ခန့်မှန်းချက်အရ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအတွက် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလီယံနီးပါး ရှာဖွေပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Myanmar state television broadcasts army crackdown on scam centers |url=https://apnews.com/article/myanmar-scam-centers-cybercrime-karen-military-4a54ce7cbfc88d51efa2bc009443c39c |access-date=2026-01-02 |website=AP News |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးအင်စတီကျု (USIP) ၏ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံဒေသတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက ထိန်းကျောင်းမှု လျော့ရဲသော ကာစီနိုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလုပ်ငန်းများမှ အစပြုခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသရှိ အဆိုပါ အစောပိုင်း လောင်းကစားဗဟိုဌာနများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိခဲ့သည်။ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီး ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များက လောင်းကစားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်များအစား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအစီအစဉ်များသို့ ကူးပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါလုပ်ငန်းများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သိသိသာသာ အရှိန်မြှင့်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Reuters">{{Cite news |title=What are Southeast Asia's scam centres, and why are they being dismantled? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406120132/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-date=6 April 2025 |access-date=2026-01-02 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]]ရှိ အထင်ရှားဆုံးလိမ်လည်မှုစင်တာအား ဟောင်ကောင်အခြေစိုက် Yatai International Holdings Group နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ မိတ်ဖက်များက မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="malaymail.com">{{Cite web |date=2025-03-06 |title=What to know about the South-east Asian scam centres set up at the Myanmar-Thai border |url=https://www.malaymail.com/news/world/2025/03/06/what-to-know-about-the-south-east-asian-scam-centres-set-up-at-the-myanmar-thai-border/168766 |access-date=2026-01-02 |website=Malay Mail |language=en}}</ref>အထူးသဖြင့် COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းနှင့် ၎င်း၏အပြီးတွင် အဆိုပါစင်တာများသည် လောင်းကစားဌာနများမှ ပြင်းထန်သော လိမ်လည်မှုဗဟိုချက်များအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ထိုနေရာအား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှု၊ cryptocurrency လိမ်လည်မှုနှင့် အဆိုပါဆက်စပ်လုပ်ရပ်များအတွက် ပြန်လည်အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Aung |date=2025-11-27 |title=The Story of Shwe Kokko: How a Border Backwater Became a Global Crime Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/the-story-of-shwe-kokko-how-a-border-backwater-became-a-global-crime-hub.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kapi |first=Saw |date=2025-01-28 |title=Shwe Kokko: How governance failures and political quagmire created Myanmar's most notorious crime hub |url=https://myanmar-now.org/en/news/shwe-kokko-how-governance-failures-and-political-quagmire-created-myanmars-most-notorious-crime-hub/ |access-date=2026-01-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးတွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းစစ်သည်]] ရာဇ၀တ်မှုများအတွက် အခြေအနေကောင်းများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုနှင့် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အချက်အချာနေရာများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Myanmar Junta's 'Raid' on KK Park Scam Hub a PR Stunt: Locals, Experts |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-raid-on-kk-park-scam-hub-a-pr-stunt-locals-experts.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့စစ်များနှင့် နယ်စပ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် ဒေသန္တရထိန်းချုပ်မှုအတွက် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများကို တစ်ခါတစ်ရံ သည်းခံခဲ့ကြသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Peng |first=Xu |date=2025-12-24 |title=Huge online scam operations are flourishing in war-torn Myanmar – I travelled there to find out why |url=http://theconversation.com/huge-online-scam-operations-are-flourishing-in-war-torn-myanmar-i-travelled-there-to-find-out-why-271701 |access-date=2026-01-02 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> == အလုပ်ခန့်ထားမှု == လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် [[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း|ဒစ်ဂျစ်တယ်စျေးကွက်ရှာဖွေရေး]] ၊ IT၊ ဒေတာအကူ၊ ဘာသာပြန်ဝန်ဆောင်မှု၊ ဖောက်သည်ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် cryptocurrency ရောင်းဝယ်မှုတို့တွင် လစာမြင့်မားပြီး တရားဝင်အလုပ်ရရှိရန် အတုအယောင်ကမ်းလှမ်းချက်များဖြင့် အခြေခံအလုပ်ရှာဖွေသူများကို ဆွဲဆောင်လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အလုပ်ခေါ်ယူမှုများအတွက် ကြော်ငြာများကို လူမှုမီဒီယာပလက်ဖောင်းများ၊ အလုပ်အကိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်များတွင် တင်လေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-21 |title=Nearly 260 Workers Freed from Myanmar Scam Compounds Identified as… |url=https://www.ijm.org/news/nearly-260-workers-freed-myanmar-scam-compounds-identified-trafficking-victims-thailand |access-date=2026-01-02 |website=International Justice Mission |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand receives hundreds of human trafficking victims held at Myanmar scam centers - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/02/13/thailand-Myanmar-call-centers/9441739433876/ |access-date=2026-01-02 |website=UPI |language=en}}</ref> ထို့ကြောင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ [[တောင်အာရှ]] ၊ [[အာဖရိက]] နှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ သားကောင်များစွာ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့ကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ဖိအားပေးခံရသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Myanmar militia 'ready to return' more than 60 trafficked foreigners to Thailand |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/01/30/scam-centers-release-foreigners/ |access-date=2026-01-02 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> လက်ခံပြီးသည်နှင့် သားကောင်များကို [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] (ထိုင်းနိုင်ငံ) ကဲ့သို့သော နယ်စပ်မြို့များသို့ မကြာခဏ ပို့ဆောင်ခံရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] ၊ ရွှေကုက္ကို သို့မဟုတ် အခြားမြို့များကဲ့သို့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ခံရလေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Chinese workers from Myanmar scam centers begin to fly home from Thailand |url=https://www.benarnews.org/english/news/thai/chinese-workers-from-myanmar-scam-fly-home-02202025074703.html |access-date=2026-01-02 |website=Benar News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> နိုင်ငံအများအပြားမှ နိုင်ငံသားများနှင့် နိုင်ငံသားများကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ စုဆောင်းခဲ့ပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံသားများတွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုးပီးယား]] ၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]] [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|၊ အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]] [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|၊ ဖိလစ်ပိုင်၊]] [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]] ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] ၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံတို့]] ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref> https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds "Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says" </ref> == နေရာများ == {{Location map many|Myanmar}} လိမ်လည်မှုစင်တာများ၏ အဓိကဗဟိုချက်များသည် အောက်ပါဒေသများတွင် အဓိကထားရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia's Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2026-01-02 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> * [[လောက်ကိုင်မြို့|လောင်းကိုင်]] လောက်ကိုင်မှာ လိမ်လည်မှုတွေက အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နယ်စပ်တဝိုက်မှာ တည်ရှိပြီး မူဆယ်၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] ၊ မိုင်းလားနဲ့ [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ခမ်းမြို့တွေ]] က တခြားစင်တာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |title=Kyar Phyant Crackdown |url=https://ispmyanmar.com/wp-content/uploads/2024/07/Trends-to-Watch.pdf}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးမှာ အဲဒီဒေသဟာ တရုတ်ဂိုဏ်းတွေက လည်ပတ်တဲ့ အဓိက ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂက]] လောက်ကိုင်ရဲ့ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှုကို " '''လိမ်လည်မှု''' " အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ခြံဝင်းတွေထဲ ဆွဲဆောင်၊ ထိန်းသိမ်းပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက သားကောင်တွေကို ရည်ရွယ်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွေ လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ လောက်ကိုင်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ အင်အားအကြီးဆုံး မိသားစုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ မင်မိသားစုဟာ ကြီးမားတဲ့ call-centre လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တွေကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဝင်ငွေ ယွမ် ၁၀ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံကျော်) ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Death sentences for 11 Ming clan members over Myanmar scam empire |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40056124 |access-date=2026-01-02 |website=nationthailand |language=en-US}}</ref> မိသားစုအကြီးအကဲ [[Ming Xuechang|မင်ရှူချန်]] ဟာ သူ့ကိုယ်သူ သတ်သေသွားတယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး တခြား မိသားစုဝင်တွေကိုတော့ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=China sentences 11 members of Ming mafia family to death |url=https://www.bbc.com/news/articles/c78nrx309kzo |access-date=2026-01-02 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> ရိုက်နှက်ခြင်း၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ခြင်း၊ အလုပ်ချိန် ကြာမြင့်ခြင်း၊ လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် မြို့လယ်တွင် အဖြစ်များခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2022-06-24 |title=Chinese gangs kidnapping Burmese to work online scams from border towns |url=https://english.dvb.no/chinese-gangs-scam-border-town-youth/ |access-date=2026-01-02 |website=DVB |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Myanmar: Post-coup economic turmoil drives youth into Chinese-run cyber scams |url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/myanmar-economic-turmoil-post-coup-drives-youth-into-chinese-led-online-fraud-operations/ |access-date=2026-01-02 |website=Business and Human Rights Centre |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် လောက်ကိုင်ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|Operation 1027 ကို]] စတင်ခဲ့ပြီး လိမ်လည်လှည့်ဖြားသော အလုပ်သမားများ ဒေသမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး အချို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်သည်]] ထိုနယ်မြေအတွင်း ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ချက်များကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Nu Nu Lusan |last2=Emily Fishbein |title=Under siege in Myanmar's cyber-scam capital |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2024/7/29/under-siege-in-myanmars-cyber-scam-capital |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] : ဤဒေသသည် [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်ပြည်နယ်ရှိ]] နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသားများက အော်ပရေတာများနှင့် သားကောင်များအဖြစ် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများ တည်ထောင်ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-15 |title=Nearly 3,000 Chinese suspects brought back from Myanmar scam hubs, ministry says |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3302526/china-brings-back-3000-suspects-myanmar-cyber-scam-hub-after-no-safe-havens-vow |access-date=2026-01-02 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ မြဝတီ လိမ်လည်မှု စင်တာများမှ လူပေါင်း ၅၂၀၀ ကျော်ကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၃၅၀၀ ကျော်ကို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/03/18/scam-hubs-on-thai-myanmar-border-still-have-up-to-100000-people-thai-police-says |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ** [[KK Park|KK ပန်းခြံ]] ** [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] အွန်လိုင်းမှ လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုများ ဒေသတွင်းတစ်ဝိုက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ အပါအဝင် သားကောင်များကို ဤနေရာတွင် လူကုန်ကူးခံရပြီး ရွှေတြိဂံ တွင် လှုပ်ရှားနေသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအောက်တွင် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများ လုပ်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Online scam operations and trafficking |url=https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/wp_files/2023/08/ONLINE-SCAM-OPERATIONS-2582023.pdf |website=bangkok.ohchr.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Burma's Cyber Scam Centers: A Global Security Crisis, Now Targeting Americans |url=https://eng.mizzima.com/2025/07/14/24389 |website=Mizzima}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Inside Southeast Asia's Criminal Resurgence|url=https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730181318/https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-date=30 July 2025|access-date=5 May 2026|url-status=dead}}</ref> == အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ == အချစ်ဇာတ်လမ်းလိမ်လည်မှု၊ အတုအယောင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကြော်ငြာများ၊ crypto လိမ်လည်မှုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှုများကဲ့သို့သော လိမ်လည်မှုများပြုလုပ်ရန် သားကောင်များသည် တစ်နေ့လျှင် ၁၇ နာရီအထိ အလုပ်ချိန်ကြာမြင့်စွာ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=How Chinese mafia are running a scam factory in Myanmar |url=https://www.dw.com/en/how-chinese-mafia-are-running-a-scam-factory-in-myanmar/a-68113480 |access-date=2026-01-02 |website=DW |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Myanmar's 100K Scam Centers: Human Trafficking Crisis |url=https://washingtoncentre.org/myanmars-100000-strong-scam-centres-human-trafficking-crisis-fueled-by-military-complicity/ |access-date=2026-01-02 |website=Washington Centre |language=en-US}}</ref> အစားအစာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးပြီး ဆေးဝါးကုသမှုလည်း မရှိပါ။ အလုပ်မလုပ်တော့သည့်အခါ၊ ပစ်မှတ်လွဲချော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးရန်ကြိုးစားသည့်အခါ သားကောင်များကို ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref name=":3">{{Cite news |last=Myat |first=Su |date=2025-02-25 |title=Beatings, torture and electric shocks: freed scam compound workers allege horrific abuse |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/25/beatings-torture-and-electric-shocks-freed-scam-compound-workers-allege-horrific-abuse |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ၊ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=18 Bangladeshis imprisoned, tortured in 'scam centres' in Myanmar to return home |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/18-bangladeshis-imprisoned-tortured-scam-centres-myanmar-return-home-1096256 |access-date=2026-01-02 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] <ref>{{Cite web |title=47 Nepalis Rescued From Scam Centers in Myanmar Arrive in Kathmandu |url=https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211234128/https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-date=11 December 2025 |access-date=2026-01-02 |website=OCCRP |language=en-US |url-status=live }}</ref> နှင့် ပါကစ္စတန် <ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=Freed Scam Center Victims Tell of Torture by Karen Militia |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/freed-scam-center-victims-tell-of-torture-by-karen-militia.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တို့မှ နိုင်ငံသားများစွာ၊ [ ၄ ] တရုတ်၊ ဘရာဇီး၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ မလေးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ <ref>{{Cite web |title=Indonesia to question more than 500 citizens freed from Myanmar scam centres |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-question-more-than-500-citizens-freed-myanmar-scam-centres-2025-03-18/ |website=Reuters}}</ref> အိန္ဒိယ၊ လာအို၊ အီသီယိုးပီးယား၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]]၊ [[ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ|ယူဂန်ဒါ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]နှင့် [[တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ|တန်ဇန်းနီးယား]]တို့မှ အများအပြား အပါအဝင် သတင်းပို့ခံရသူများတွင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ခံခဲ့ရသည်။ PVC ပိုက်များ၊ ကြိုးများ၊ အားသွင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သားကောင်များတွင် ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့် ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ <ref name=":3" /> အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အမျိုးသားတစ်ဦး၏ သတင်းပို့ချက်အရ လူ ၈၀၀ ကို အိမ်သာ ၁၀ ခုသာ မျှဝေသုံးစွဲရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=9 March 2025 |title=They Were Forced To Scam Others Worldwide. Now Thousands Are Detained on the Myanmar Border |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-scam-centers-trapped-humanitarian-c1cab4785e14f07859ed59c821a72bd2 |access-date=2026-01-02 |website=FRONTLINE |language=en}}</ref> ထွက်ပြေးနိုင်သူများသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့် ရေရှည်စိတ်ဒဏ်ရာကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒုက္ခများကို ခံစားခဲ့ကြရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ သားကောင်များစွာသည် မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန် ကြံစည်မှုများနှင့် တရားမဝင်လုပ်ရပ်များထဲသို့ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရခြင်းကြောင့် ရှက်ရွံ့မှုများ ခံစားခဲ့ရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=Erin Foley |date=2025-12-17 |title=The Christians Helping People Enslaved by Cybercrime Scam Centers |url=https://www.christianitytoday.com/2025/12/scam-center-myanmar-released-ijm-christian-victims/ |access-date=2026-01-02 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == နှိမ်နင်းရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် လိမ်လည်မှုနေရာများကို လူသိများသော ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[KK Park|KK Park ကို]] ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရှင်းလင်းခဲ့ပြီး အလုပ်သမားထောင်ပေါင်းများစွာကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဂြိုလ်တုဆိပ်ကမ်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံ ၆၀၀ ကျော်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကာ လူ ၂၀၀၀ ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ရွှေကုက္ကိုမြို့တစ်ဝိုက်ရှိ နေရာများတွင် လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အလုပ်သမား ၃၅၀ နီးပါးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=KK园区：缅甸臭名昭著的网络诈骗中心被军政府攻占，背后涉华人黑帮 |url=https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cr5e3y3l05no/simp |access-date=2026-01-02 |website=BBC News 中文 |language=zh-hans}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Myanmar junta says raided online scam centre, arrested over 300 |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/11/19/myanmar-junta-says-raided-online-scam-centre-arrested-over-300 |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသော နိုင်ငံခြားသား ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> {{Incomplete list}} {| class="wikitable" |+နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများ !ရက်စွဲ !တည်နေရာ !မြန်မာနိုင်ငံသား !နိုင်ငံခြားသား !စုစုပေါင်း !ရင်းမြစ် |- |၁ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) [[တန့်ယန်းမြို့နယ်]] |၀ |{{အလံ|China}} ၄၃ |၄၃ |<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ပြည်ပနိုင်ငံသား ၄၃ ဦးအား ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ ကာလိမြို့၊ ဝမ်မိုင်ကျေးရွာအနီး ထပ်မံဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82327 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- |၄ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]] |၄ |{{အလံ|China}} ၅၂ |၅၆ |<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်အတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် အဆောက်အအုံများ၊ ပစ္စည်းများနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82408 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |} == နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (OFAC) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုစင်တာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဖွဲ့အစည်း ၁၉ ခုနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များအား လိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားသူများအား လှည့်စားခဲ့မှုများအတွက် ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-12-23|title=Treasury Sanctions Southeast Asian Networks Targeting Americans with Cyber Scams|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0237|access-date=2026-01-02|website=U.S. Department of the Treasury|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Treasury Sanctions 19 Myanmar, Cambodia Entities for Forcing Trafficking Victims into Crypto Scams – Union of Arab Banks |url=https://uabonline.org/english-news/u-s-treasury-sanctions-19-myanmar-cambodia-entities-for-forcing-trafficking-victims-into-crypto-scams/ |access-date=2026-01-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=US sanctions 8 in Myanmar, Thailand for online scams, forced labor |url=https://newsable.asianetnews.com/world/us-sanctions-8-in-myanmar-thailand-for-online-scams-forced-labor-articleshow-t5aab2t |access-date=2026-01-02 |website=Asianet Newsable |language=en}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်အစိုးရများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တစ်ခုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UK and US take joint action to disrupt major online fraud network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-and-us-take-joint-action-to-disrupt-major-online-fraud-network |access-date=2026-01-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများကို တရုတ်နိုင်ငံက အဓိကတွန်းအားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါစင်တာများ၏ အော်ပရေတာများအား ကွပ်မျက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားအများအပြား လူကုန်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်လည်မှုများ၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=China repatriates 900 from Myanmar scam centres |url=https://www.news24.com/world/china-repatriates-900-from-myanmar-scam-centres-20250424 |access-date=2026-01-02 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=China executes 11 members of Myanmar-based group in crackdown on scam operations |url=https://www.nbcnews.com/world/china/china-executes-11-members-myanmar-based-group-crackdown-scam-operation-rcna256453 |access-date=2026-01-30 |website=NBC News |language=en}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံသည် လိမ်လည်မှုစင်တာများရှိသည့် နယ်စပ်ဒေသများသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-02-07 |title=Sixty-one people rescued from Myanmar scam centres handed over to Thai authorities |url=https://www.theonlinecitizen.com/2025/02/07/sixty-one-people-rescued-from-myanmar-scam-centres-handed-over-to-thai-authorities/ |access-date=2026-01-02 |website=The Online Citizen |language=en-GB }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> မြန်မာစစ်တပ်သည် အဓိကအားဖြင့် ကေကေပန်ခ်နှင့် ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုဗဟိုဌာနများပေါ်တွင် စီးနင်းမှုများပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းကို အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် အမေရိကန်တို့ထံမှ ပြင်ပသံတမန်ရေးဖိအားများကို တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ဘောင်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar military raids online scam hub, arrests nearly 350 on Thai border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/19/myanmar-military-raids-online-scam-hub-arrests-nearly-350-on-thai-border |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူကုန်ကူးခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရာဇဝတ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 8in6nmn2ceteb3yywfzkuxykb43632w 1029870 1029869 2026-05-06T07:06:37Z Yours Niz 142329 1029870 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal organization|name=မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ|image=Shwe Kokko Scam City, Myawaddy, Myanmar.jpg|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်း အဓိကအဆောက်အအုံကြီးများ.|founded={{circa}} 1990s|years_active=1990s/2000 ဝန်းကျင်–လက်ရှီ |territory={{flag|Myanmar}}, တရုတ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ဒေသများ |activities=ဖွဲ့စည်းထားသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများတွင် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ကလေးအလုပ်သမားစခိုင်းခြင်းနှင့် အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှုတို့ ပါဝင်သည်။ |allies= အရှေ့တောင်အာရှရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ }} [[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|လိမ်လည်မှုစင်တာများသည်]] လိမ်လည်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ၏ ကြီးမားသောအစုအဝေးများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ စီးပွားရေးဥယျာဉ်များ သို့မဟုတ် မြို့များအဖြစ် မကြာခဏ ဟန်ဆောင်ထားလေ့ရှိသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] ၎င်းတို့သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနီးရှိ နယ်စပ်မြို့များ၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] - [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] နှင့် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] မြို့တစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Revealed: the huge growth of Myanmar scam centres that may hold 100,000 trafficked people |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/sep/08/myanmar-military-junta-scam-centres-trafficking-crime-syndicates-kk-park |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Myanmar scam cities booming despite crackdown -- using Musk's Starlink |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251014-myanmar-scam-cities-booming-despite-crackdown-using-musk-s-starlink |access-date=2026-01-02 |website=France 24 |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး ၏ အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့်သည် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည့် အခြေအနေများတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://bdnews24.com/world/4159314d246d |access-date=2026-01-02 |website=bdnews24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Scam centers in southeast Asia are on the rise despite crackdowns to root out the illegal industry |url=https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107095037/https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-date=7 November 2025 |access-date=2026-01-02 |language=en |url-status=live }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရုံး|မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး၏]] ခန့်မှန်းချက်အရ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအတွက် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလီယံနီးပါး ရှာဖွေပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Myanmar state television broadcasts army crackdown on scam centers |url=https://apnews.com/article/myanmar-scam-centers-cybercrime-karen-military-4a54ce7cbfc88d51efa2bc009443c39c |access-date=2026-01-02 |website=AP News |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးအင်စတီကျု (USIP) ၏ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံဒေသတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက ထိန်းကျောင်းမှု လျော့ရဲသော ကာစီနိုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလုပ်ငန်းများမှ အစပြုခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသရှိ အဆိုပါ အစောပိုင်း လောင်းကစားဗဟိုဌာနများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိခဲ့သည်။ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီး ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များက လောင်းကစားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်များအစား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအစီအစဉ်များသို့ ကူးပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါလုပ်ငန်းများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သိသိသာသာ အရှိန်မြှင့်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Reuters">{{Cite news |title=What are Southeast Asia's scam centres, and why are they being dismantled? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406120132/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-date=6 April 2025 |access-date=2026-01-02 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]]ရှိ အထင်ရှားဆုံးလိမ်လည်မှုစင်တာအား ဟောင်ကောင်အခြေစိုက် Yatai International Holdings Group နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ မိတ်ဖက်များက မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="malaymail.com">{{Cite web |date=2025-03-06 |title=What to know about the South-east Asian scam centres set up at the Myanmar-Thai border |url=https://www.malaymail.com/news/world/2025/03/06/what-to-know-about-the-south-east-asian-scam-centres-set-up-at-the-myanmar-thai-border/168766 |access-date=2026-01-02 |website=Malay Mail |language=en}}</ref>အထူးသဖြင့် COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းနှင့် ၎င်း၏အပြီးတွင် အဆိုပါစင်တာများသည် လောင်းကစားဌာနများမှ ပြင်းထန်သော လိမ်လည်မှုဗဟိုချက်များအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ထိုနေရာအား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှု၊ cryptocurrency လိမ်လည်မှုနှင့် အဆိုပါဆက်စပ်လုပ်ရပ်များအတွက် ပြန်လည်အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Aung |date=2025-11-27 |title=The Story of Shwe Kokko: How a Border Backwater Became a Global Crime Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/the-story-of-shwe-kokko-how-a-border-backwater-became-a-global-crime-hub.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kapi |first=Saw |date=2025-01-28 |title=Shwe Kokko: How governance failures and political quagmire created Myanmar's most notorious crime hub |url=https://myanmar-now.org/en/news/shwe-kokko-how-governance-failures-and-political-quagmire-created-myanmars-most-notorious-crime-hub/ |access-date=2026-01-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးတွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းစစ်သည်]] ရာဇ၀တ်မှုများအတွက် အခြေအနေကောင်းများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုနှင့် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အချက်အချာနေရာများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Myanmar Junta's 'Raid' on KK Park Scam Hub a PR Stunt: Locals, Experts |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-raid-on-kk-park-scam-hub-a-pr-stunt-locals-experts.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့စစ်များနှင့် နယ်စပ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် ဒေသန္တရထိန်းချုပ်မှုအတွက် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများကို တစ်ခါတစ်ရံ သည်းခံခဲ့ကြသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Peng |first=Xu |date=2025-12-24 |title=Huge online scam operations are flourishing in war-torn Myanmar – I travelled there to find out why |url=http://theconversation.com/huge-online-scam-operations-are-flourishing-in-war-torn-myanmar-i-travelled-there-to-find-out-why-271701 |access-date=2026-01-02 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> == အလုပ်ခန့်ထားမှု == လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် [[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း|ဒစ်ဂျစ်တယ်စျေးကွက်ရှာဖွေရေး]] ၊ IT၊ ဒေတာအကူ၊ ဘာသာပြန်ဝန်ဆောင်မှု၊ ဖောက်သည်ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် cryptocurrency ရောင်းဝယ်မှုတို့တွင် လစာမြင့်မားပြီး တရားဝင်အလုပ်ရရှိရန် အတုအယောင်ကမ်းလှမ်းချက်များဖြင့် အခြေခံအလုပ်ရှာဖွေသူများကို ဆွဲဆောင်လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အလုပ်ခေါ်ယူမှုများအတွက် ကြော်ငြာများကို လူမှုမီဒီယာပလက်ဖောင်းများ၊ အလုပ်အကိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်များတွင် တင်လေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-21 |title=Nearly 260 Workers Freed from Myanmar Scam Compounds Identified as… |url=https://www.ijm.org/news/nearly-260-workers-freed-myanmar-scam-compounds-identified-trafficking-victims-thailand |access-date=2026-01-02 |website=International Justice Mission |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand receives hundreds of human trafficking victims held at Myanmar scam centers - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/02/13/thailand-Myanmar-call-centers/9441739433876/ |access-date=2026-01-02 |website=UPI |language=en}}</ref> ထို့ကြောင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] ၊ [[အာဖရိက]] နှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ သားကောင်များစွာ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့ကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ဖိအားပေးခံရသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Myanmar militia 'ready to return' more than 60 trafficked foreigners to Thailand |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/01/30/scam-centers-release-foreigners/ |access-date=2026-01-02 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> လက်ခံပြီးသည်နှင့် သားကောင်များကို [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] (ထိုင်းနိုင်ငံ) ကဲ့သို့သော နယ်စပ်မြို့များသို့ မကြာခဏ ပို့ဆောင်ခံရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] ၊ ရွှေကုက္ကို သို့မဟုတ် အခြားမြို့များကဲ့သို့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ခံရလေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Chinese workers from Myanmar scam centers begin to fly home from Thailand |url=https://www.benarnews.org/english/news/thai/chinese-workers-from-myanmar-scam-fly-home-02202025074703.html |access-date=2026-01-02 |website=Benar News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> နိုင်ငံအများအပြားမှ နိုင်ငံသားများနှင့် နိုင်ငံသားများကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ စုဆောင်းခဲ့ပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံသားများတွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုးပီးယား]] ၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]] [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|၊ အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]] [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|၊ ဖိလစ်ပိုင်၊]] [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]] ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] ၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံတို့]] ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref> https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds "Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says" </ref> == နေရာများ == {{Location map many|Myanmar}} လိမ်လည်မှုစင်တာများ၏ အဓိကဗဟိုချက်များသည် အောက်ပါဒေသများတွင် အဓိကထားရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia's Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2026-01-02 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> * [[လောက်ကိုင်မြို့|လောင်းကိုင်]] လောက်ကိုင်မှာ လိမ်လည်မှုတွေက အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နယ်စပ်တဝိုက်မှာ တည်ရှိပြီး မူဆယ်၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] ၊ မိုင်းလားနဲ့ [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ခမ်းမြို့တွေ]] က တခြားစင်တာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |title=Kyar Phyant Crackdown |url=https://ispmyanmar.com/wp-content/uploads/2024/07/Trends-to-Watch.pdf}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးမှာ အဲဒီဒေသဟာ တရုတ်ဂိုဏ်းတွေက လည်ပတ်တဲ့ အဓိက ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂက]] လောက်ကိုင်ရဲ့ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှုကို " '''လိမ်လည်မှု''' " အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ခြံဝင်းတွေထဲ ဆွဲဆောင်၊ ထိန်းသိမ်းပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက သားကောင်တွေကို ရည်ရွယ်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွေ လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ လောက်ကိုင်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ အင်အားအကြီးဆုံး မိသားစုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ မင်မိသားစုဟာ ကြီးမားတဲ့ call-centre လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တွေကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဝင်ငွေ ယွမ် ၁၀ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံကျော်) ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Death sentences for 11 Ming clan members over Myanmar scam empire |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40056124 |access-date=2026-01-02 |website=nationthailand |language=en-US}}</ref> မိသားစုအကြီးအကဲ [[Ming Xuechang|မင်ရှူချန်]] ဟာ သူ့ကိုယ်သူ သတ်သေသွားတယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး တခြား မိသားစုဝင်တွေကိုတော့ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=China sentences 11 members of Ming mafia family to death |url=https://www.bbc.com/news/articles/c78nrx309kzo |access-date=2026-01-02 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> ရိုက်နှက်ခြင်း၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ခြင်း၊ အလုပ်ချိန် ကြာမြင့်ခြင်း၊ လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် မြို့လယ်တွင် အဖြစ်များခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2022-06-24 |title=Chinese gangs kidnapping Burmese to work online scams from border towns |url=https://english.dvb.no/chinese-gangs-scam-border-town-youth/ |access-date=2026-01-02 |website=DVB |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Myanmar: Post-coup economic turmoil drives youth into Chinese-run cyber scams |url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/myanmar-economic-turmoil-post-coup-drives-youth-into-chinese-led-online-fraud-operations/ |access-date=2026-01-02 |website=Business and Human Rights Centre |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် လောက်ကိုင်ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|Operation 1027 ကို]] စတင်ခဲ့ပြီး လိမ်လည်လှည့်ဖြားသော အလုပ်သမားများ ဒေသမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး အချို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်သည်]] ထိုနယ်မြေအတွင်း ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ချက်များကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Nu Nu Lusan |last2=Emily Fishbein |title=Under siege in Myanmar's cyber-scam capital |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2024/7/29/under-siege-in-myanmars-cyber-scam-capital |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] : ဤဒေသသည် [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်ပြည်နယ်ရှိ]] နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသားများက အော်ပရေတာများနှင့် သားကောင်များအဖြစ် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများ တည်ထောင်ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-15 |title=Nearly 3,000 Chinese suspects brought back from Myanmar scam hubs, ministry says |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3302526/china-brings-back-3000-suspects-myanmar-cyber-scam-hub-after-no-safe-havens-vow |access-date=2026-01-02 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ မြဝတီ လိမ်လည်မှု စင်တာများမှ လူပေါင်း ၅၂၀၀ ကျော်ကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၃၅၀၀ ကျော်ကို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/03/18/scam-hubs-on-thai-myanmar-border-still-have-up-to-100000-people-thai-police-says |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ** [[KK Park|KK ပန်းခြံ]] ** [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] အွန်လိုင်းမှ လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုများ ဒေသတွင်းတစ်ဝိုက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ အပါအဝင် သားကောင်များကို ဤနေရာတွင် လူကုန်ကူးခံရပြီး ရွှေတြိဂံ တွင် လှုပ်ရှားနေသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအောက်တွင် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများ လုပ်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Online scam operations and trafficking |url=https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/wp_files/2023/08/ONLINE-SCAM-OPERATIONS-2582023.pdf |website=bangkok.ohchr.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Burma's Cyber Scam Centers: A Global Security Crisis, Now Targeting Americans |url=https://eng.mizzima.com/2025/07/14/24389 |website=Mizzima}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Inside Southeast Asia's Criminal Resurgence|url=https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730181318/https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-date=30 July 2025|access-date=5 May 2026|url-status=dead}}</ref> == အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ == အချစ်ဇာတ်လမ်းလိမ်လည်မှု၊ အတုအယောင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကြော်ငြာများ၊ crypto လိမ်လည်မှုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှုများကဲ့သို့သော လိမ်လည်မှုများပြုလုပ်ရန် သားကောင်များသည် တစ်နေ့လျှင် ၁၇ နာရီအထိ အလုပ်ချိန်ကြာမြင့်စွာ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=How Chinese mafia are running a scam factory in Myanmar |url=https://www.dw.com/en/how-chinese-mafia-are-running-a-scam-factory-in-myanmar/a-68113480 |access-date=2026-01-02 |website=DW |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Myanmar's 100K Scam Centers: Human Trafficking Crisis |url=https://washingtoncentre.org/myanmars-100000-strong-scam-centres-human-trafficking-crisis-fueled-by-military-complicity/ |access-date=2026-01-02 |website=Washington Centre |language=en-US}}</ref> အစားအစာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးပြီး ဆေးဝါးကုသမှုလည်း မရှိပါ။ အလုပ်မလုပ်တော့သည့်အခါ၊ ပစ်မှတ်လွဲချော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးရန်ကြိုးစားသည့်အခါ သားကောင်များကို ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref name=":3">{{Cite news |last=Myat |first=Su |date=2025-02-25 |title=Beatings, torture and electric shocks: freed scam compound workers allege horrific abuse |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/25/beatings-torture-and-electric-shocks-freed-scam-compound-workers-allege-horrific-abuse |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ၊ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=18 Bangladeshis imprisoned, tortured in 'scam centres' in Myanmar to return home |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/18-bangladeshis-imprisoned-tortured-scam-centres-myanmar-return-home-1096256 |access-date=2026-01-02 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] <ref>{{Cite web |title=47 Nepalis Rescued From Scam Centers in Myanmar Arrive in Kathmandu |url=https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211234128/https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-date=11 December 2025 |access-date=2026-01-02 |website=OCCRP |language=en-US |url-status=live }}</ref> နှင့် ပါကစ္စတန် <ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=Freed Scam Center Victims Tell of Torture by Karen Militia |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/freed-scam-center-victims-tell-of-torture-by-karen-militia.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တို့မှ နိုင်ငံသားများစွာ၊ [ ၄ ] တရုတ်၊ ဘရာဇီး၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ မလေးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ <ref>{{Cite web |title=Indonesia to question more than 500 citizens freed from Myanmar scam centres |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-question-more-than-500-citizens-freed-myanmar-scam-centres-2025-03-18/ |website=Reuters}}</ref> အိန္ဒိယ၊ လာအို၊ အီသီယိုးပီးယား၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]]၊ [[ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ|ယူဂန်ဒါ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]နှင့် [[တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ|တန်ဇန်းနီးယား]]တို့မှ အများအပြား အပါအဝင် သတင်းပို့ခံရသူများတွင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ခံခဲ့ရသည်။ PVC ပိုက်များ၊ ကြိုးများ၊ အားသွင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သားကောင်များတွင် ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့် ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ <ref name=":3" /> အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အမျိုးသားတစ်ဦး၏ သတင်းပို့ချက်အရ လူ ၈၀၀ ကို အိမ်သာ ၁၀ ခုသာ မျှဝေသုံးစွဲရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=9 March 2025 |title=They Were Forced To Scam Others Worldwide. Now Thousands Are Detained on the Myanmar Border |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-scam-centers-trapped-humanitarian-c1cab4785e14f07859ed59c821a72bd2 |access-date=2026-01-02 |website=FRONTLINE |language=en}}</ref> ထွက်ပြေးနိုင်သူများသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့် ရေရှည်စိတ်ဒဏ်ရာကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒုက္ခများကို ခံစားခဲ့ကြရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ သားကောင်များစွာသည် မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန် ကြံစည်မှုများနှင့် တရားမဝင်လုပ်ရပ်များထဲသို့ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရခြင်းကြောင့် ရှက်ရွံ့မှုများ ခံစားခဲ့ရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=Erin Foley |date=2025-12-17 |title=The Christians Helping People Enslaved by Cybercrime Scam Centers |url=https://www.christianitytoday.com/2025/12/scam-center-myanmar-released-ijm-christian-victims/ |access-date=2026-01-02 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == နှိမ်နင်းရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် လိမ်လည်မှုနေရာများကို လူသိများသော ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[KK Park|KK Park ကို]] ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရှင်းလင်းခဲ့ပြီး အလုပ်သမားထောင်ပေါင်းများစွာကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဂြိုလ်တုဆိပ်ကမ်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံ ၆၀၀ ကျော်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကာ လူ ၂၀၀၀ ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ရွှေကုက္ကိုမြို့တစ်ဝိုက်ရှိ နေရာများတွင် လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အလုပ်သမား ၃၅၀ နီးပါးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=KK园区：缅甸臭名昭著的网络诈骗中心被军政府攻占，背后涉华人黑帮 |url=https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cr5e3y3l05no/simp |access-date=2026-01-02 |website=BBC News 中文 |language=zh-hans}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Myanmar junta says raided online scam centre, arrested over 300 |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/11/19/myanmar-junta-says-raided-online-scam-centre-arrested-over-300 |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသော နိုင်ငံခြားသား ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> {{Incomplete list}} {| class="wikitable" |+နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများ !ရက်စွဲ !တည်နေရာ !မြန်မာနိုင်ငံသား !နိုင်ငံခြားသား !စုစုပေါင်း !ရင်းမြစ် |- |၁ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) [[တန့်ယန်းမြို့နယ်]] |၀ |{{အလံ|China}} ၄၃ |၄၃ |<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ပြည်ပနိုင်ငံသား ၄၃ ဦးအား ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ ကာလိမြို့၊ ဝမ်မိုင်ကျေးရွာအနီး ထပ်မံဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82327 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- |၄ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]] |၄ |{{အလံ|China}} ၅၂ |၅၆ |<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်အတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် အဆောက်အအုံများ၊ ပစ္စည်းများနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82408 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |} == နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (OFAC) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုစင်တာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဖွဲ့အစည်း ၁၉ ခုနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များအား လိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားသူများအား လှည့်စားခဲ့မှုများအတွက် ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-12-23|title=Treasury Sanctions Southeast Asian Networks Targeting Americans with Cyber Scams|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0237|access-date=2026-01-02|website=U.S. Department of the Treasury|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Treasury Sanctions 19 Myanmar, Cambodia Entities for Forcing Trafficking Victims into Crypto Scams – Union of Arab Banks |url=https://uabonline.org/english-news/u-s-treasury-sanctions-19-myanmar-cambodia-entities-for-forcing-trafficking-victims-into-crypto-scams/ |access-date=2026-01-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=US sanctions 8 in Myanmar, Thailand for online scams, forced labor |url=https://newsable.asianetnews.com/world/us-sanctions-8-in-myanmar-thailand-for-online-scams-forced-labor-articleshow-t5aab2t |access-date=2026-01-02 |website=Asianet Newsable |language=en}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်အစိုးရများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တစ်ခုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UK and US take joint action to disrupt major online fraud network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-and-us-take-joint-action-to-disrupt-major-online-fraud-network |access-date=2026-01-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများကို တရုတ်နိုင်ငံက အဓိကတွန်းအားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါစင်တာများ၏ အော်ပရေတာများအား ကွပ်မျက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားအများအပြား လူကုန်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်လည်မှုများ၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=China repatriates 900 from Myanmar scam centres |url=https://www.news24.com/world/china-repatriates-900-from-myanmar-scam-centres-20250424 |access-date=2026-01-02 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=China executes 11 members of Myanmar-based group in crackdown on scam operations |url=https://www.nbcnews.com/world/china/china-executes-11-members-myanmar-based-group-crackdown-scam-operation-rcna256453 |access-date=2026-01-30 |website=NBC News |language=en}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံသည် လိမ်လည်မှုစင်တာများရှိသည့် နယ်စပ်ဒေသများသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-02-07 |title=Sixty-one people rescued from Myanmar scam centres handed over to Thai authorities |url=https://www.theonlinecitizen.com/2025/02/07/sixty-one-people-rescued-from-myanmar-scam-centres-handed-over-to-thai-authorities/ |access-date=2026-01-02 |website=The Online Citizen |language=en-GB }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> မြန်မာစစ်တပ်သည် အဓိကအားဖြင့် ကေကေပန်ခ်နှင့် ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုဗဟိုဌာနများပေါ်တွင် စီးနင်းမှုများပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းကို အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် အမေရိကန်တို့ထံမှ ပြင်ပသံတမန်ရေးဖိအားများကို တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ဘောင်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar military raids online scam hub, arrests nearly 350 on Thai border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/19/myanmar-military-raids-online-scam-hub-arrests-nearly-350-on-thai-border |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူကုန်ကူးခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရာဇဝတ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 2zh4klfl8b8ya8fa1lt14qys3vu20fj 1029909 1029870 2026-05-06T11:04:03Z Salai Rungtoi 22844 /* နှိမ်နင်းရေး */ 1029909 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal organization|name=မြန်မာနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု လုပ်ငန်းများ|image=Shwe Kokko Scam City, Myawaddy, Myanmar.jpg|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်း အဓိကအဆောက်အအုံကြီးများ.|founded={{circa}} 1990s|years_active=1990s/2000 ဝန်းကျင်–လက်ရှီ |territory={{flag|Myanmar}}, တရုတ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ဒေသများ |activities=ဖွဲ့စည်းထားသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများတွင် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ကလေးအလုပ်သမားစခိုင်းခြင်းနှင့် အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှုတို့ ပါဝင်သည်။ |allies= အရှေ့တောင်အာရှရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ }} [[လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်း|လိမ်လည်မှုစင်တာများသည်]] လိမ်လည်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ၏ ကြီးမားသောအစုအဝေးများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ စီးပွားရေးဥယျာဉ်များ သို့မဟုတ် မြို့များအဖြစ် မကြာခဏ ဟန်ဆောင်ထားလေ့ရှိသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] ၎င်းတို့သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အနီးရှိ နယ်စပ်မြို့များ၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] - [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] နှင့် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] မြို့တစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Revealed: the huge growth of Myanmar scam centres that may hold 100,000 trafficked people |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/sep/08/myanmar-military-junta-scam-centres-trafficking-crime-syndicates-kk-park |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Myanmar scam cities booming despite crackdown -- using Musk's Starlink |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251014-myanmar-scam-cities-booming-despite-crackdown-using-musk-s-starlink |access-date=2026-01-02 |website=France 24 |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး ၏ အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့်သည် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည့် အခြေအနေများတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://bdnews24.com/world/4159314d246d |access-date=2026-01-02 |website=bdnews24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Scam centers in southeast Asia are on the rise despite crackdowns to root out the illegal industry |url=https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107095037/https://techxplore.com/news/2025-11-scam-centers-southeast-asia-crackdowns.html |archive-date=7 November 2025 |access-date=2026-01-02 |language=en |url-status=live }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရုံး|မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး၏]] ခန့်မှန်းချက်အရ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအတွက် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလီယံနီးပါး ရှာဖွေပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Myanmar state television broadcasts army crackdown on scam centers |url=https://apnews.com/article/myanmar-scam-centers-cybercrime-karen-military-4a54ce7cbfc88d51efa2bc009443c39c |access-date=2026-01-02 |website=AP News |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးအင်စတီကျု (USIP) ၏ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံဒေသတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက ထိန်းကျောင်းမှု လျော့ရဲသော ကာစီနိုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလုပ်ငန်းများမှ အစပြုခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသရှိ အဆိုပါ အစောပိုင်း လောင်းကစားဗဟိုဌာနများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိခဲ့သည်။ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီး ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များက လောင်းကစားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်များအစား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအစီအစဉ်များသို့ ကူးပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါလုပ်ငန်းများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သိသိသာသာ အရှိန်မြှင့်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Reuters">{{Cite news |title=What are Southeast Asia's scam centres, and why are they being dismantled? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406120132/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-are-southeast-asias-scam-centres-why-are-they-being-dismantled-2025-03-04/ |archive-date=6 April 2025 |access-date=2026-01-02 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]]ရှိ အထင်ရှားဆုံးလိမ်လည်မှုစင်တာအား ဟောင်ကောင်အခြေစိုက် Yatai International Holdings Group နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ မိတ်ဖက်များက မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="malaymail.com">{{Cite web |date=2025-03-06 |title=What to know about the South-east Asian scam centres set up at the Myanmar-Thai border |url=https://www.malaymail.com/news/world/2025/03/06/what-to-know-about-the-south-east-asian-scam-centres-set-up-at-the-myanmar-thai-border/168766 |access-date=2026-01-02 |website=Malay Mail |language=en}}</ref>အထူးသဖြင့် COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းနှင့် ၎င်း၏အပြီးတွင် အဆိုပါစင်တာများသည် လောင်းကစားဌာနများမှ ပြင်းထန်သော လိမ်လည်မှုဗဟိုချက်များအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ထိုနေရာအား အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှု၊ cryptocurrency လိမ်လည်မှုနှင့် အဆိုပါဆက်စပ်လုပ်ရပ်များအတွက် ပြန်လည်အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Aung |date=2025-11-27 |title=The Story of Shwe Kokko: How a Border Backwater Became a Global Crime Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/the-story-of-shwe-kokko-how-a-border-backwater-became-a-global-crime-hub.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kapi |first=Saw |date=2025-01-28 |title=Shwe Kokko: How governance failures and political quagmire created Myanmar's most notorious crime hub |url=https://myanmar-now.org/en/news/shwe-kokko-how-governance-failures-and-political-quagmire-created-myanmars-most-notorious-crime-hub/ |access-date=2026-01-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးတွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းစစ်သည်]] ရာဇ၀တ်မှုများအတွက် အခြေအနေကောင်းများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုနှင့် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အချက်အချာနေရာများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Scam Centers 'Flooding Myawaddy Town' After Myanmar Junta Crackdown |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scam-centers-flooding-myawaddy-town-after-myanmar-junta-crackdown.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Myanmar Junta's 'Raid' on KK Park Scam Hub a PR Stunt: Locals, Experts |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-raid-on-kk-park-scam-hub-a-pr-stunt-locals-experts.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့စစ်များနှင့် နယ်စပ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် ဒေသန္တရထိန်းချုပ်မှုအတွက် လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများကို တစ်ခါတစ်ရံ သည်းခံခဲ့ကြသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Peng |first=Xu |date=2025-12-24 |title=Huge online scam operations are flourishing in war-torn Myanmar – I travelled there to find out why |url=http://theconversation.com/huge-online-scam-operations-are-flourishing-in-war-torn-myanmar-i-travelled-there-to-find-out-why-271701 |access-date=2026-01-02 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> == အလုပ်ခန့်ထားမှု == လိမ်လည်မှုစင်တာများသည် [[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း|ဒစ်ဂျစ်တယ်စျေးကွက်ရှာဖွေရေး]] ၊ IT၊ ဒေတာအကူ၊ ဘာသာပြန်ဝန်ဆောင်မှု၊ ဖောက်သည်ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် cryptocurrency ရောင်းဝယ်မှုတို့တွင် လစာမြင့်မားပြီး တရားဝင်အလုပ်ရရှိရန် အတုအယောင်ကမ်းလှမ်းချက်များဖြင့် အခြေခံအလုပ်ရှာဖွေသူများကို ဆွဲဆောင်လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အလုပ်ခေါ်ယူမှုများအတွက် ကြော်ငြာများကို လူမှုမီဒီယာပလက်ဖောင်းများ၊ အလုပ်အကိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်များတွင် တင်လေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-21 |title=Nearly 260 Workers Freed from Myanmar Scam Compounds Identified as… |url=https://www.ijm.org/news/nearly-260-workers-freed-myanmar-scam-compounds-identified-trafficking-victims-thailand |access-date=2026-01-02 |website=International Justice Mission |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand receives hundreds of human trafficking victims held at Myanmar scam centers - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/02/13/thailand-Myanmar-call-centers/9441739433876/ |access-date=2026-01-02 |website=UPI |language=en}}</ref> ထို့ကြောင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] ၊ [[အာဖရိက]] နှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ သားကောင်များစွာ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့ကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ဖိအားပေးခံရသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Myanmar militia 'ready to return' more than 60 trafficked foreigners to Thailand |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/01/30/scam-centers-release-foreigners/ |access-date=2026-01-02 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> လက်ခံပြီးသည်နှင့် သားကောင်များကို [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]] (ထိုင်းနိုင်ငံ) ကဲ့သို့သော နယ်စပ်မြို့များသို့ မကြာခဏ ပို့ဆောင်ခံရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] ၊ ရွှေကုက္ကို သို့မဟုတ် အခြားမြို့များကဲ့သို့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ ခိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ခံရလေ့ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Chinese workers from Myanmar scam centers begin to fly home from Thailand |url=https://www.benarnews.org/english/news/thai/chinese-workers-from-myanmar-scam-fly-home-02202025074703.html |access-date=2026-01-02 |website=Benar News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> နိုင်ငံအများအပြားမှ နိုင်ငံသားများနှင့် နိုင်ငံသားများကို လိမ်လည်မှုစင်တာများသို့ စုဆောင်းခဲ့ပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံသားများတွင် [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုးပီးယား]] ၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]] [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|၊ အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]] [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|၊ ဖိလစ်ပိုင်၊]] [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]] ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] ၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံတို့]] ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2025-02-21 |title=Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref> https://www.theguardian.com/world/2025/feb/21/myanmar-scam-call-centre-compounds "Tens of thousands could be held in illegal scam compounds in Myanmar, Thai police general says" </ref> == နေရာများ == {{Location map many|Myanmar}} လိမ်လည်မှုစင်တာများ၏ အဓိကဗဟိုချက်များသည် အောက်ပါဒေသများတွင် အဓိကထားရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia's Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2026-01-02 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> * [[လောက်ကိုင်မြို့|လောင်းကိုင်]] လောက်ကိုင်မှာ လိမ်လည်မှုတွေက အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နယ်စပ်တဝိုက်မှာ တည်ရှိပြီး မူဆယ်၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] ၊ မိုင်းလားနဲ့ [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ခမ်းမြို့တွေ]] က တခြားစင်တာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |title=Kyar Phyant Crackdown |url=https://ispmyanmar.com/wp-content/uploads/2024/07/Trends-to-Watch.pdf}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပြီးမှာ အဲဒီဒေသဟာ တရုတ်ဂိုဏ်းတွေက လည်ပတ်တဲ့ အဓိက ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂက]] လောက်ကိုင်ရဲ့ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှုကို " '''လိမ်လည်မှု''' " အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ခြံဝင်းတွေထဲ ဆွဲဆောင်၊ ထိန်းသိမ်းပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက သားကောင်တွေကို ရည်ရွယ်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွေ လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ လောက်ကိုင်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ အင်အားအကြီးဆုံး မိသားစုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ မင်မိသားစုဟာ ကြီးမားတဲ့ call-centre လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တွေကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဝင်ငွေ ယွမ် ၁၀ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံကျော်) ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Death sentences for 11 Ming clan members over Myanmar scam empire |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40056124 |access-date=2026-01-02 |website=nationthailand |language=en-US}}</ref> မိသားစုအကြီးအကဲ [[Ming Xuechang|မင်ရှူချန်]] ဟာ သူ့ကိုယ်သူ သတ်သေသွားတယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး တခြား မိသားစုဝင်တွေကိုတော့ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=China sentences 11 members of Ming mafia family to death |url=https://www.bbc.com/news/articles/c78nrx309kzo |access-date=2026-01-02 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> ရိုက်နှက်ခြင်း၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ခြင်း၊ အလုပ်ချိန် ကြာမြင့်ခြင်း၊ လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် မြို့လယ်တွင် အဖြစ်များခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2022-06-24 |title=Chinese gangs kidnapping Burmese to work online scams from border towns |url=https://english.dvb.no/chinese-gangs-scam-border-town-youth/ |access-date=2026-01-02 |website=DVB |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Myanmar: Post-coup economic turmoil drives youth into Chinese-run cyber scams |url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/myanmar-economic-turmoil-post-coup-drives-youth-into-chinese-led-online-fraud-operations/ |access-date=2026-01-02 |website=Business and Human Rights Centre |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် လောက်ကိုင်ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|Operation 1027 ကို]] စတင်ခဲ့ပြီး လိမ်လည်လှည့်ဖြားသော အလုပ်သမားများ ဒေသမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး အချို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်သည်]] ထိုနယ်မြေအတွင်း ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ချက်များကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Nu Nu Lusan |last2=Emily Fishbein |title=Under siege in Myanmar's cyber-scam capital |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2024/7/29/under-siege-in-myanmars-cyber-scam-capital |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]] : ဤဒေသသည် [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်ပြည်နယ်ရှိ]] နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသားများက အော်ပရေတာများနှင့် သားကောင်များအဖြစ် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာများ တည်ထောင်ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-15 |title=Nearly 3,000 Chinese suspects brought back from Myanmar scam hubs, ministry says |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3302526/china-brings-back-3000-suspects-myanmar-cyber-scam-hub-after-no-safe-havens-vow |access-date=2026-01-02 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ မြဝတီ လိမ်လည်မှု စင်တာများမှ လူပေါင်း ၅၂၀၀ ကျော်ကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၃၅၀၀ ကျော်ကို [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Scam hubs on Thai-Myanmar border still have up to 100,000 people, Thai police says |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/03/18/scam-hubs-on-thai-myanmar-border-still-have-up-to-100000-people-thai-police-says |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ** [[KK Park|KK ပန်းခြံ]] ** [[ရွှေကုက္ကိုလ်မြိုင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[မိုင်းလားမြို့|မိုင်းလား]] အွန်လိုင်းမှ လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုများ ဒေသတွင်းတစ်ဝိုက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ အပါအဝင် သားကောင်များကို ဤနေရာတွင် လူကုန်ကူးခံရပြီး ရွှေတြိဂံ တွင် လှုပ်ရှားနေသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအောက်တွင် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုများ လုပ်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Online scam operations and trafficking |url=https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/wp_files/2023/08/ONLINE-SCAM-OPERATIONS-2582023.pdf |website=bangkok.ohchr.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Burma's Cyber Scam Centers: A Global Security Crisis, Now Targeting Americans |url=https://eng.mizzima.com/2025/07/14/24389 |website=Mizzima}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Inside Southeast Asia's Criminal Resurgence|url=https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730181318/https://time.com/6899646/scams-trafficking-drugs-southeast-asia-golden-triangle/|archive-date=30 July 2025|access-date=5 May 2026|url-status=dead}}</ref> == အလွဲသုံးစားပြုမှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ == အချစ်ဇာတ်လမ်းလိမ်လည်မှု၊ အတုအယောင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကြော်ငြာများ၊ crypto လိမ်လည်မှုများနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှုများကဲ့သို့သော လိမ်လည်မှုများပြုလုပ်ရန် သားကောင်များသည် တစ်နေ့လျှင် ၁၇ နာရီအထိ အလုပ်ချိန်ကြာမြင့်စွာ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=How Chinese mafia are running a scam factory in Myanmar |url=https://www.dw.com/en/how-chinese-mafia-are-running-a-scam-factory-in-myanmar/a-68113480 |access-date=2026-01-02 |website=DW |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Myanmar's 100K Scam Centers: Human Trafficking Crisis |url=https://washingtoncentre.org/myanmars-100000-strong-scam-centres-human-trafficking-crisis-fueled-by-military-complicity/ |access-date=2026-01-02 |website=Washington Centre |language=en-US}}</ref> အစားအစာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးပြီး ဆေးဝါးကုသမှုလည်း မရှိပါ။ အလုပ်မလုပ်တော့သည့်အခါ၊ ပစ်မှတ်လွဲချော်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးရန်ကြိုးစားသည့်အခါ သားကောင်များကို ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref name=":3">{{Cite news |last=Myat |first=Su |date=2025-02-25 |title=Beatings, torture and electric shocks: freed scam compound workers allege horrific abuse |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/25/beatings-torture-and-electric-shocks-freed-scam-compound-workers-allege-horrific-abuse |access-date=2026-01-02 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ၊ <ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=18 Bangladeshis imprisoned, tortured in 'scam centres' in Myanmar to return home |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/18-bangladeshis-imprisoned-tortured-scam-centres-myanmar-return-home-1096256 |access-date=2026-01-02 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] <ref>{{Cite web |title=47 Nepalis Rescued From Scam Centers in Myanmar Arrive in Kathmandu |url=https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211234128/https://www.occrp.org/en/news/news-story-47-nepalis-rescued-from-scam-centers-in-myanmar-arrive-in-kathmandu |archive-date=11 December 2025 |access-date=2026-01-02 |website=OCCRP |language=en-US |url-status=live }}</ref> နှင့် ပါကစ္စတန် <ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=Freed Scam Center Victims Tell of Torture by Karen Militia |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/freed-scam-center-victims-tell-of-torture-by-karen-militia.html |access-date=2026-01-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တို့မှ နိုင်ငံသားများစွာ၊ [ ၄ ] တရုတ်၊ ဘရာဇီး၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ မလေးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ၊ <ref>{{Cite web |title=Indonesia to question more than 500 citizens freed from Myanmar scam centres |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-question-more-than-500-citizens-freed-myanmar-scam-centres-2025-03-18/ |website=Reuters}}</ref> အိန္ဒိယ၊ လာအို၊ အီသီယိုးပီးယား၊ [[ကင်ညာနိုင်ငံ|ကင်ညာ]]၊ [[ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ|ယူဂန်ဒါ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]နှင့် [[တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ|တန်ဇန်းနီးယား]]တို့မှ အများအပြား အပါအဝင် သတင်းပို့ခံရသူများတွင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ခံခဲ့ရသည်။ PVC ပိုက်များ၊ ကြိုးများ၊ အားသွင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သားကောင်များတွင် ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့် ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ <ref name=":3" /> အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အမျိုးသားတစ်ဦး၏ သတင်းပို့ချက်အရ လူ ၈၀၀ ကို အိမ်သာ ၁၀ ခုသာ မျှဝေသုံးစွဲရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=9 March 2025 |title=They Were Forced To Scam Others Worldwide. Now Thousands Are Detained on the Myanmar Border |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-scam-centers-trapped-humanitarian-c1cab4785e14f07859ed59c821a72bd2 |access-date=2026-01-02 |website=FRONTLINE |language=en}}</ref> ထွက်ပြေးနိုင်သူများသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့် ရေရှည်စိတ်ဒဏ်ရာကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒုက္ခများကို ခံစားခဲ့ကြရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ သားကောင်များစွာသည် မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန် ကြံစည်မှုများနှင့် တရားမဝင်လုပ်ရပ်များထဲသို့ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရခြင်းကြောင့် ရှက်ရွံ့မှုများ ခံစားခဲ့ရကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=Erin Foley |date=2025-12-17 |title=The Christians Helping People Enslaved by Cybercrime Scam Centers |url=https://www.christianitytoday.com/2025/12/scam-center-myanmar-released-ijm-christian-victims/ |access-date=2026-01-02 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == နှိမ်နင်းရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် လိမ်လည်မှုနေရာများကို လူသိများသော ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[KK Park|KK Park ကို]] ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရှင်းလင်းခဲ့ပြီး အလုပ်သမားထောင်ပေါင်းများစွာကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဂြိုလ်တုဆိပ်ကမ်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံ ၆၀၀ ကျော်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကာ လူ ၂၀၀၀ ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ရွှေကုက္ကိုမြို့တစ်ဝိုက်ရှိ နေရာများတွင် လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အလုပ်သမား ၃၅၀ နီးပါးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=KK园区：缅甸臭名昭著的网络诈骗中心被军政府攻占，背后涉华人黑帮 |url=https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cr5e3y3l05no/simp |access-date=2026-01-02 |website=BBC News 中文 |language=zh-hans}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Myanmar junta says raided online scam centre, arrested over 300 |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/11/19/myanmar-junta-says-raided-online-scam-centre-arrested-over-300 |access-date=2026-01-02 |website=The Star |language=en}}</ref> ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသော နိုင်ငံခြားသား ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Myanmar detains over 10K foreigners in online scam centre crackdown |url=https://www.business-standard.com/world-news/myanmar-detains-over-10k-foreigners-in-online-scam-centre-crackdown-125102800488_1.html}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၅ ရက်အထိ မြဝတီမြို့နယ်အတွင်းသို့ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသည့် ပြည်ပနိုင်ငံ သား စုစုပေါင်း ၁၄,၆၃၄ ဦး ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက်မှ ၁၃,၄၂၂ ဦးကို ထိုင်းနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများသို့ ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ ပြည်နှင်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု (Telecom Fraud) နှင့် ဒုစရိုက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် ဆက်စပ်ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် ပြည်ပနိုင်ငံသား သုံးဦးအား သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများသို့ ထပ်မံလွှဲပြောင်းပေးအပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်ပနိုင်ငံသားရှစ်ဦး ထပ်မံဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ကာ ပြည်နှင်နိုင်ရေး စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82447 |access-date=2026-05-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{Incomplete list}} {| class="wikitable" |+နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများ !ရက်စွဲ !တည်နေရာ !မြန်မာနိုင်ငံသား !နိုင်ငံခြားသား !စုစုပေါင်း !ရင်းမြစ် |- |၁ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) [[တန့်ယန်းမြို့နယ်]] |၀ |{{အလံ|China}} ၄၃ |၄၃ |<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ပြည်ပနိုင်ငံသား ၄၃ ဦးအား ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ ကာလိမြို့၊ ဝမ်မိုင်ကျေးရွာအနီး ထပ်မံဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82327 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |- |၄ မေ ၂၀၂၆ |ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ [[မိုင်းပန်မြို့နယ်]] |၄ |{{အလံ|China}} ၅၂ |၅၆ |<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်အတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် အဆောက်အအုံများ၊ ပစ္စည်းများနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82408 |access-date=2026-05-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |} == နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (OFAC) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရွှေကုက္ကိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုစင်တာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဖွဲ့အစည်း ၁၉ ခုနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များအား လိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားသူများအား လှည့်စားခဲ့မှုများအတွက် ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-12-23|title=Treasury Sanctions Southeast Asian Networks Targeting Americans with Cyber Scams|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0237|access-date=2026-01-02|website=U.S. Department of the Treasury|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Treasury Sanctions 19 Myanmar, Cambodia Entities for Forcing Trafficking Victims into Crypto Scams – Union of Arab Banks |url=https://uabonline.org/english-news/u-s-treasury-sanctions-19-myanmar-cambodia-entities-for-forcing-trafficking-victims-into-crypto-scams/ |access-date=2026-01-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=US sanctions 8 in Myanmar, Thailand for online scams, forced labor |url=https://newsable.asianetnews.com/world/us-sanctions-8-in-myanmar-thailand-for-online-scams-forced-labor-articleshow-t5aab2t |access-date=2026-01-02 |website=Asianet Newsable |language=en}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်အစိုးရများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တစ်ခုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UK and US take joint action to disrupt major online fraud network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-and-us-take-joint-action-to-disrupt-major-online-fraud-network |access-date=2026-01-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိမ်လည်မှုစင်တာများကို တရုတ်နိုင်ငံက အဓိကတွန်းအားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါစင်တာများ၏ အော်ပရေတာများအား ကွပ်မျက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားအများအပြား လူကုန်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်လည်မှုများ၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=China repatriates 900 from Myanmar scam centres |url=https://www.news24.com/world/china-repatriates-900-from-myanmar-scam-centres-20250424 |access-date=2026-01-02 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=China executes 11 members of Myanmar-based group in crackdown on scam operations |url=https://www.nbcnews.com/world/china/china-executes-11-members-myanmar-based-group-crackdown-scam-operation-rcna256453 |access-date=2026-01-30 |website=NBC News |language=en}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံသည် လိမ်လည်မှုစင်တာများရှိသည့် နယ်စပ်ဒေသများသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-02-07 |title=Sixty-one people rescued from Myanmar scam centres handed over to Thai authorities |url=https://www.theonlinecitizen.com/2025/02/07/sixty-one-people-rescued-from-myanmar-scam-centres-handed-over-to-thai-authorities/ |access-date=2026-01-02 |website=The Online Citizen |language=en-GB }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> မြန်မာစစ်တပ်သည် အဓိကအားဖြင့် ကေကေပန်ခ်နှင့် ရွှေကုက္ကိုရှိ လိမ်လည်မှုဗဟိုဌာနများပေါ်တွင် စီးနင်းမှုများပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းကို အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် အမေရိကန်တို့ထံမှ ပြင်ပသံတမန်ရေးဖိအားများကို တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ဘောင်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar military raids online scam hub, arrests nearly 350 on Thai border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/19/myanmar-military-raids-online-scam-hub-arrests-nearly-350-on-thai-border |access-date=2026-01-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူကုန်ကူးခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရာဇဝတ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:လိမ်လည်မှု ဂိုဏ်းစခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] e3yg022ov8lg038ds1hvkawqd2324qx 0 285303 1029748 1029650 2026-05-05T14:43:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029748 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် ခရဆုမရထားလိုင်းနှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| Color & Icon ! Mark ! colspan=2| Name ! First section<br />opened ! Last ex-<br />tension ! Length ! Stations |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[Kintetsu 3200 series]] * [[Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 44jtwfssun1g4c2slziaii24nxsarac 1029749 1029748 2026-05-05T14:44:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1029749 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| Color & Icon ! Mark ! colspan=2| Name ! First section<br />opened ! Last ex-<br />tension ! Length ! Stations |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[Kintetsu 3200 series]] * [[Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 7ua3zgrpb1wq8ex23o8e65rya5ks042 1029750 1029749 2026-05-05T14:46:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1029750 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[Kintetsu 3200 series]] * [[Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 0ysynszjdlmh1kihly8yn6mkjgl2g53 1029753 1029750 2026-05-05T14:48:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရဆုမရထားလိုင်း */ 1029753 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[Kintetsu 3200 series]] * [[Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 12pmzm7h0dvb8sgiuy2qsw29d7te0fp 1029755 1029753 2026-05-05T14:49:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရဆုမရထားလိုင်း */ 1029755 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} e679vcjm1zzxs04edfqqsft7rx4eey8 1029756 1029755 2026-05-05T14:49:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း */ 1029756 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[Karasuma Line]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} eg24j6s84ux0q3ilsio37mihty92ckx 1029759 1029756 2026-05-05T14:50:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1029759 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} dwq2cp6ust1ga4h9wpwsfqpuviawc42 1029761 1029759 2026-05-05T14:51:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1029761 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ah93nz5kkip337s7g7zxdxgboprtz8d 1029769 1029761 2026-05-05T14:58:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029769 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] 88463yy6wk75irodbnpd3490byqkzjr 1029770 1029769 2026-05-05T14:59:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029770 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] qq3cb495et1tlavwc62dhz2xy7st897 1029771 1029770 2026-05-05T14:59:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1029771 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] 88463yy6wk75irodbnpd3490byqkzjr 1029772 1029771 2026-05-05T15:00:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029772 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား | image = [[File:Kyoto MTB Logo.svg|90px|class=skin-invert]] | alt = | caption = | image2 = 京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg | caption2 = A 20 series train | imagesize2 = 300px | native_name = {{lang|ja|京都市営地下鉄}} | owner = | locale = [[Kyoto]], [[Japan]] | transit_type = Rapid transit | lines = 2 | stations = 31 | daily_ridership = 397,000 (2018)<ref>{{Cite web |title=市バス・地下鉄のお客様数について |url=https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |language=ja |access-date=June 25, 2019 |archive-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608205403/https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/page/0000252821.html |url-status=dead }}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = | headquarters = | website = {{URL|https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/tika/index_tika.html|Website}} | began_operation = {{Start date and age|1981|5|29|df=y}} | operator = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] | marks = | character = | vehicles = | train_length = | headway = | system_length = {{convert|31.2|km|mi|abbr=on}} | track_gauge = {{track gauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|mm|ftin|0}} --> | el = {{1,500 V DC}} [[overhead line|overhead catenary]] | average_speed = <!-- {{convert|0|km/h|abbr=on}} --> | top_speed = {{convert|75|km/h|abbr=on}} | osm_id = | map = [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|300px|Map of Kyoto Municipal Subway]] | map_state = collapsed }} '''ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား''' (京都市営地下鉄, Kyōto-shiei chikatetsu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင်ရှိသည့် မြေအောက်ရထားကွန်ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာကက စီမံလျက်ရှိသည်။ မြေအောက်ရထားလိုင်း နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနသည် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းမြင့်ရထားလိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိရိခဝရထားလိုင်း နှင့် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းများကို တည်ဆေက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရထားလိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် စနစ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြေအောက်ရထားလိုင်း၊ ကောင်းကင်ရထားလိုင်းနှင့် မြေပြင်မှမောင်းနှင်သည့် ပုံမှန်ရထားလိုင်းများ စသည်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရထားလိုင်းစနစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=50–51 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ကျိုတိုမြို့၏ အကြီးအကဲသည် မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေအောက်ရထားလိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် မြေပြင်ပေါ် ရထားလိုင်းတည်ဆောက်ခြင်းထက် စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမှု ဗုံကြဲမှုများမှု ရှောင်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျိုတိုမြို့ဖွံ့ဖြိုးတက်တက်ရေးကောင်စီ (大京都振興審議会) ၏ ကန့်ကွက်မှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးစီးပွားလုပ်ငန်းများကောင်စီ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဲအိဂျိယောနဲတနိ Eiji Yonetani သည် ကျိုတိုမြို့တွင် ကာလရှည်အနေဖြင့်ဆိုပါက မြေအောက်ရထားများ၊ ဘတ်စကားများ စသည်တို့ကို အခြေခံထားသည့် မြို့ပြပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Shimbun]] |title=京都市電物語 : 思い出のアルバム |publisher=京都新聞出版センター (Kyoto Shimbun Publishing Center) |year=2008 |pages=78–79 |language=ja |trans-title=Kyoto City Tram Story: An Album of Memories}}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် မြို့ပြမီးရထားလိုင်းဖြစ်သည့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားကို တည်ဆောက်မည့် "ခရဆုမရထားလိုင်း" ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုစီံမံကိန်း၏ အစပိုင်းအနေဖြင့် ခိတယမနှင့် တခဲဒအကြားလမ်းကြောင်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအခက်အခဲများ၊ ခိတယမနှင့် ခိတအိုးဂျိအကြားတွင် မြေပြင်ဆိုင်တူးဖော်မှုအခက်အခဲများကြောင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် တခဲဒဘူတာအကြားကို တည်ဆောက်မှုအစီအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြားလမ်းပိုင်းကို ဦးစားပေးတည်ဆောက်မည့် ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိခဲ့ကာ ကျန်သည့်အစိတ်အပိုင်းများအနေဖြင့် တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=47-56 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=89-90 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> စီမံကိန်းစတင်မှုအနေဖြင့် ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရဆုမရထားလိုင်းသည် ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ရထားပြေးဆွဲသည့် ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=[[Kyoto Municipal Transportation Bureau]] |title=京都市高速鉄道烏丸線建設小史 |publisher=Kyoto Municipal Transportation Bureau |pages=96-99 |language=ja |trans-title=A brief history of the construction of the Kyoto Municipal Subway Karasuma Line}}</ref> ==ရထားလိုင်းများ== ကျိုတိုမြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မြေအောက်ရထားလိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၈.၅ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၅ ခုပါရှသည့် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် ၁၇.၅ ကီလိုမီတာ (၁၀.၉ မိုင်) ရှည်ပြီး ဘူတာ ၁၇ ခု ပါရှိသည့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာနှစ်ခုသည် ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာတွင် တစ်ခုနှစ်တစ်ခုချိတ်ဆက်နေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html |title=Kyoto Municipal Subway |publisher=Japan Subway Association}}</ref> {| class="wikitable" <!--style="margin: 0 auto; text-align:center;"--> ! colspan=2| အရောင်နှင့် သင်္ကေတ ! Mark ! colspan=2| အမည် ! ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်ပိုင်း ! နောက်ဆုံးတိုးချဲ့ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်း ! အရှည် ! ဘူတာများ |- | rowspan=3 style="background:#3cb371; color:white;"|Green | rowspan=3|[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|25px]] | K | - | style="text-align:left;"|[[ခရဆုမရထားလိုင်း]] | 1981 | 1997 | {{cvt|13.7|km|mi|abbr=on}} | 15 |- | rowspan=2|- | rowspan=2|''Via trackage rights'' | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyōto Line]]'' | ''1988''{{efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} | ''2000'' | ''{{cvt|31.0|km|mi|abbr=on}}'' | ''22''{{efn|Including [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]].}} |- | style="text-align:left;"|''[[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Nara Line (Kintetsu)|Nara Line]]'' | ''2000''{{efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - | ''{{cvt|4.4|km|mi|abbr=on}}'' | ''3''{{efn|Including [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |- | rowspan=4 style="background:orangered; color:white;"|Vermilion | rowspan=4|[[File:Subway KyotoTozai.svg|25px]] | rowspan=4| T | - | rowspan=4 style="text-align:left;"|[[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] | 1997{{efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} | 2004 | {{cvt|8.7|km|mi|abbr=on}} | 8 |- | ''Via trackage rights'' | 1997{{efn|Between [[မိဆဆဂိဘူတာ]] နှင့် [[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - | {{cvt|3.4|km|mi|abbr=on}} | 3{{efn|Including [[Keage Station]], [[Higashiyama Station (Kyoto)|Higashiyama Station]] and [[Sanjō Keihan Station]], but ''not'' including [[Misasagi Station]].}} |- | - | 1997{{efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - | {{cvt|3.0|km|mi|abbr=on}} | 4{{efn|Including [[Kyoto Shiyakusho-mae Station]], [[Nijōjō-mae Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]], and the [[Karasuma Oike Station|Karasuma Oike]] ''interchange'' station (previously counted with the [[Karasuma Line]]), but ''not'' including [[Sanjō Keihan Station]].}} |- | - | 2008{{efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - | {{cvt|2.4|km|mi|abbr=on}} | 2{{efn|Including [[Nishiōji Oike Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} |- style="background:#F2F2F2;" | colspan=7 style="text-align:center;"|'''Total''' | '''{{cvt|31.2|km|mi|abbr=on}}''' | '''31''' |} ==မီးရထားစက်ခေါင်းများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 10 series]] * [[:en:Kyoto Municipal Subway 20 series]] * [[:en:Kintetsu 3200 series]] * [[:en:Kintetsu 3220 series]] <gallery> File:Kyoto City 10 series EMU early type 001.JPG|Kyoto Municipal Subway 10 series File:京都市営地下鉄20系KS31編成 急行 国際会館行.jpg|Kyoto Municipal Subway 20 series File:Kintetsu-3200 001 JPN.JPG|Kintetsu 3200 series File:Kintetsu-3220 001 JPN.JPG|Kintetsu 3220 series </gallery> ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== * [[:en:Kyoto Municipal Subway 50 series]] * [[:en:Keihan 800 series]] <gallery> File:Kyotoshi5604keihan814.jpg|Kyoto Municipal Subway 50 series and Keihan 800 series </gallery> ==ဘူတာရုံများ== {{Main|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်ရှိ ဘူတာရုံများ}} == ရထားကွန်ရက်မြေပုံ == {{Rapid transit OSM map | system_qid = Q728081 | frame-lat = 35.0 | frame-long = 135.75 | frame-width = 750 | frame-height = 470 | zoom = 11 | length = yes }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] {{Kyoto}} {{Metro systems in Japan}} {{Osaka transit}} {{Rapid transit in Asia}} {{Authority control}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] qz7gde99us3guzey4jy4520qth3okhc 0 285306 1029856 1029652 2026-05-06T06:34:46Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မှုံ-မီယန် ဘာသာစကားများ]] d029c7ys1h2509ol7qp1kb4hsuy2cvi 0 285314 1029710 2026-05-05T12:06:46Z Zawzawaungthwin 100038 [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029710 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] 5jxxqfv7nwbuihq98h2a3kuzs1dwxrw 0 285315 1029713 2026-05-05T12:17:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)]] စာမျက်နှာကို [[ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029713 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] lr6rjeyd38nfcz46cdczpmr4gjqpkt1 1 285316 1029715 2026-05-05T12:17:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဆွေးနွေးချက်:ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029715 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ဗန်းမော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] 1y3jxh5oj6fjs72n2uz743ngtk9iax5 0 285317 1029718 2026-05-05T12:22:50Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ကျင်ဒွေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကျင်ဒွေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] tbpw6g83vmhvzxkyeyorg8r99btriqh 0 285318 1029721 2026-05-05T12:28:32Z Zawzawaungthwin 100038 [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029721 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] 3wf89c5xsc8x26jsvd9sdgar4d2tdrg 0 285319 1029726 2026-05-05T12:35:00Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] 58maoajn9rdxemgurwvtlpykuoikvyq 0 285320 1029733 2026-05-05T12:45:59Z Zawzawaungthwin 100038 [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029733 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] sgj0cikf5l9rfahdxgdb9e9bz6bppfy 1 285321 1029735 2026-05-05T12:45:59Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဆွေးနွေးချက်:မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029735 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] 7yoq4ae8yxaqy9gyddbt06udm5a1gze 0 285322 1029739 2026-05-05T12:50:24Z Zawzawaungthwin 100038 [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာကို [[မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1029739 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] atgpk2eq9cge23bbzzts1t5agudyhvx 3 285323 1029740 2026-05-05T13:04:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029740 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Cthulhuclub ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၄၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) puvq3bscdgvvv13k5jgm9z27d66xoxy 829 285324 1029741 2026-05-05T13:23:26Z MediaWiki message delivery 21591 /* Databox has 2 new parameters */ အပိုင်းသစ် 1029741 wikitext text/x-wiki == Databox has 2 new parameters == ''Sorry for posting in English, you can help by translating it'' The code in this module added 2 new parameters: * <code>useImage</code> * <code>excludeProperties</code> '''How to use them'''<br> Invoke either or both parameters into the template when entering the databox template: '''<nowiki>{{</nowiki>Databox}}''', placing a pipe <code>|</code> and then the parameter name, followed by an equals sign<code>=</code> and ending with the value (no spaces are required), it will have a form like:<br> <nowiki>{{Databox|parameterName=value}}</nowiki> * <code>useImage=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|useImage=<code>add the [[d:Property:P18|P18 (image)]] filename here</code>}} * <code>excludeProperties=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|excludeProperties=<code>add comma-separated property ID's here (P105,P171)</code>}} '''Parameter behaviour'''<br> Both parameters when used will make changes to the invoked databox at the local page level.<br> ''They do not affect any other Databoxes on the wiki''. * <code>'''useImage:'''</code> This parameter allows the local databox to choose which image of the item's P18 files to display. A Wikidata item can have multiple files for its property Image (P18). By default, only the most recently uploaded (or Preferred) file will be displayed when a databox is invoked. * <code>'''excludeProperties:'''</code> This parameter allows the local databox to exclude additional properties from being included in the current databox (only). Databox code already contains a global list of properties to exclude from being displayed, this exclusion list affects '''all''' databoxes on the current wiki. Adding or removing properties under '''local site excluded properties = {''' of the code at [[Module:Databox]] will affect all databoxes currently displayed and any future ones. Editors' may want to have more control over what data/properties are shown for individual databoxes to stop it from becoming too long or containing irrelevant data for the current article, page or topic. [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|Databox - additional Parameters]] - More information about these parameters can be found here. <br> [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|User Talk: Databox - additional Parameters]] - Questions and feedback about these parameters are welcome here (or as a reply to this topic).<br> [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny_Benjafield (WMDE)]] on behalf of the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team will be updating the local code for the Template:Databox and Module:Databox pages in the coming weeks. If you do not wish to update to the newest version, please let them know at their [[m:User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|User talk:Danny_Benjafield (WMDE)]] or reply here. Thank you, - [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၃၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=30504313 --> 2uohii034uyy65unczv42bdxbvaoeag 3 285325 1029742 2026-05-05T14:05:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029742 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27080-45 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 0n0m5etoem88bempk6gvg50s6ibx5zw 3 285326 1029743 2026-05-05T14:05:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029743 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Y Zet ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) objak8gsglgwoktwehzb2uvladpt973 0 285327 1029744 2026-05-05T14:37:32Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352044827|Austronesian languages]]" 1029744 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Austronesian|region=[[Taiwan]], [[Maritime Southeast Asia]], [[Madagascar]], parts of [[Mainland Southeast Asia]], [[Hainan]] ([[China]]), and [[Oceania]]|familycolor=Austronesian|protoname=[[Proto-Austronesian language|Proto-Austronesian]]|family=One of the world's primary [[language family|language families]]|child1={{Nowrap|[[Atayalic languages|Atayalic]]}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child2={{Nowrap|''[[Bunun language|Bunun]]''}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child3={{Nowrap|[[East Formosan languages|East Formosan]]}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child4={{Nowrap|[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]}}|child5={{Nowrap|[[Northwest Formosan languages|Western Plains]]}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child6={{Nowrap|[[Northwest Formosan languages|Northwest Formosan]]}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child7={{Nowrap|''[[Paiwan language|Paiwan]]''}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child8={{Nowrap|''[[Puyuma language|Puyuma]]''}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child9={{Nowrap|''[[Rukai language|Rukai]]''}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|child10={{Nowrap|[[Tsouic languages|Tsouic]]}} <small>([[Formosan languages|Formosan]])</small>|iso2=map|iso5=map|glotto=aust1307|glottorefname=Austronesian|map=File:Austroneske jazyky.jpg|mapcaption={{center|Historical distribution of Austronesian languages}} {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian branch]]}} {{legend-line|#f90706 solid 2px|included islands and archipelagos}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages]]}} {{legend-line|#b418dd solid 2px|included region}}|glottoname=|ethnicity=[[Austronesian peoples]]}} <references /> '''အော်စထရိုနီးရှန်းဘာသာစကားများ''' ( {{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}} {{Respell|AW|strə|NEE|zhən}} ) သည် အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ ၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ|အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမကြီး၏]] အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကာ]] ၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]] ရှိ ကျွန်းများနှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|ထိုင်ဝမ်]] ( [[ထိုင်ဝမ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ]] က) တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားများကို လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့် ( [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏]] ၄.၄%) က ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> <ref name="eth">{{Cite web |title=Austronesian; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/447/ |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ပြောဆိုသူ အရေအတွက်အရ ဆိုလျှင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်လာပါတယ်။ အဓိက အော်စထရိုနီးရှား ဘာသာစကားများတွင် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] ( [[အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကား|အင်ဒိုနီးရှား]] <ref>{{Cite book |last=Asmah Haji Omar |year=1992 |title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations |publisher=Mouton de Gruyter |isbn=3-11-012855-1 |editor-last=Clyne |editor-first=Michael G. |editor-link=Michael Clyne |series=Contributions to the sociology of language 62 |location=Berlin & New York |pages=403–4 |chapter=Malay as a pluricentric language}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Sneddon |first=James Neil |author-link=James Neil Sneddon |year=2004 |title=The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society |publisher=UNSW Press |page=14}})</ref> အဖြစ် စံသတ်မှတ်ထားသော မျိုးကွဲတစ်ခု)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]] ၊ ဆူဒန် ၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]] ( ဖိလစ်ပိုင် အဖြစ် စံသတ်မှတ်ထားသည်)၊ <ref>{{Cite book |last=Gonzalez |first=Andrew B. |year=1980 |title=Language and Nationalism: The Philippine Experience Thus Far |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=9711130009 |location=Manila |page=76}}</ref> မာလာဂါစီ နှင့် [[စီပူအာနိုဘာသာစကား|စီဘူအာနို တို့]] ပါဝင်သည်။ ခန့်မှန်းချက်အချို့အရ ဤမိသားစုတွင် ဘာသာစကား ၁,၂၅၇ မျိုးပါဝင်ပြီး မည်သည့်ဘာသာစကားမိသားစုတွင်မဆို ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book |last=Robert Blust |author-link=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRobert_Blust2016">[[Robert Blust]] (2016). ''History of the Austronesian Languages''. University of Hawaii at Manoa.</cite></ref> ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland သည် အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းစုများတွင် ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းများပေါ်ရှိ လူများပြောဆိုသော ဘာသာစကားများအကြား ဆင်တူမှုများကို ပထမဆုံး လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည် {{Sfnp|Pereltsvaig|2018}}၁၉ ရာစုတွင် သုတေသီများ (ဥပမာ Wilhelm von Humboldt ၊ Herman van der Tuuk ) သည် အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားများအတွက် နှိုင်းယှဉ်နည်းလမ်းကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ [[ဝါစဿရဗေဒ|အသံဗေဒ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးသော ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လေ့လာမှုတစ်ခုကို ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် Otto Dempwolff မှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Vergleichende Lautlehre des austronesischen Wortschatzes |publisher=Dietrich Reimer |series=Beihefte zur Zeitschrift für Eingeborenen-Sprachen (Supplements to the Journal of Native Languages) 15; 17; 19 |location=Berlin |language=de |trans-title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |type=3 vols}}</ref> ၎င်းတွင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှား အဘိဓာန်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ပါဝင်သည်။ ''Austronesian'' ဟူသော ဝေါဟာရကို ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့် တီထွင်ခဲ့သည် ( ''{{Lang|de|austronesisch}}'' အနေဖြင့်)''[[Category:Articles containing German-language text]]'' ) Wilhelm Schmidt မှ [[လက်တင်ဘာသာစကား]] ''{{Wikt-lang|la|auster}}'' "တောင်" နှင့် [[ရှေးဟောင်းဂရိ|ရှေးဂရိဘာသာစကား]] ''{{Wikt-lang|grc|νῆσος}}'' ( {{Lang|grc|nêsos}} တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ [[Category:Articles containing Ancient Greek (to 1453)-language text]] "ကျွန်း")၊ "တောင်ပိုင်းကျွန်းဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref>{{Cite book |year=1989 |title=Official Oxford English Dictionary (OED2) |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=[[John Simpson (lexicographer)|John Simpson]] |type=Dictionary |editor-last2=[[Edmund Weiner]]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJohn_SimpsonEdmund_Weiner1989">[[John Simpson (lexicographer)|John Simpson]]; [[Edmund Weiner]], eds. (1989). ''Official Oxford English Dictionary (OED2)'' (Dictionary). [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း|Oxford University Press]].</cite></ref> အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကား အများစုကို ကျွန်းဆွယ် အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား|သမုဒ္ဒရာဒေသရှိ]] လူများက ပြောဆိုကြသည်။ မလေးကျွန်းဆွယ်မျိုးကွဲများ ၊ ဂျာကွန် ၊ တီမွန် ၊ ယူရက် လောဝွိုင်း နှင့် ချမစ်ဘာသာစကားများ ( အာခေးနီးစ် ဘာသာစကားမှလွဲ၍) ကဲ့သို့သော ဘာသာစကားအနည်းငယ်သာ အာရှတိုက်ကြီး၏ မူရင်းဘာသာစကား သို့မဟုတ် ကျွန်းဆွယ်အရှေ့အာဖရိက၏ မူရင်းဘာသာစကားဖြစ်သော မာလာဂါစီ ဘာသာစကားသည် အော်စထရိုနီးရှန်း သာစကားတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ထောင်ဂဏန်းထက်ကျော်လွန်သော အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကား အနည်းငယ်သာရှိသော်လည်း၊ လက်တစ်ဆုပ်စာသာ ပြောဆိုသောလူဦးရေ သန်းပေါင်းများစွာရှိသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံးပြောဆိုသော အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒဿမမြောက် အပြောအများဆုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကား ၂၀ ခန့်သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားအရေအတွက်အရ အော်စထရိုနီရှား နှင့် နှိင်ဂျာ-ကွန်ဂို တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တစ်ခုစီတွင် ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများ၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ပါဝင်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် တွင် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားများ]] မပျံ့နှံ့မီ အေဒီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းဘာသာစကား၏ ပထဝီဝင်အနေအထားသည် မည်သည့်ဘာသာစကားမိသားစုတွင်မဆို အကြီးမားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မာဒါဂက်စကာမှ အရှေ့ပစိဖိတ်ရှိ အီစတာကျွန်း အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ အဆိုအရ အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားသည် အဓိက ဌာနခွဲများစွာအဖြစ် ခွဲခြားထားပြီး တစ်ခုမှာမှလွဲ၍ ကျန်ဌာနခွဲအားလုံးကို ထိုင်ဝမ်တွင်သာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန်ဘာသာစကားများကို အော်စထရိုနီးရှား၏ ပထမတန်းစား မျိုးကွဲ ကိုးမျိုးအထိ ခွဲခြားထားသည်။ ထိုင်ဝမ်ပြည်မကြီးပြင်ပတွင် ပြောဆိုသော အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားအားလုံး (ကမ်းလွန် ယာမီဘာသာစကား အပါအဝင်) သည် မာလာယို-ပိုလီနီးရှား (တစ်ခါတစ်ရံ ''Extra-Formosan'' ဟုခေါ်သည်) ဌာနခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားအများစုတွင် ရေးသားအတည်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ရှည်လျားသောသမိုင်းကြောင်း မရှိပါ။ ချမ်ဘာသာစကား တွင် အเก่าแก่ဆုံး ကျောက်စာဖြစ်သည့် Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် {{Circa|350}}အေဒီ <span data-ve-ignore="" style="white-space:nowrap;">၃၅၀</span> သည် မည်သည့် အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကား၏မဆို ပထမဆုံး အထောက်အထားဖြစ်သည်။ oaneqd4fbei4cqgdcylm0h9ho2iajya 1029745 1029744 2026-05-05T14:43:23Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029745 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ d03cgkhsp5dfrc4iwt8m7ibm6493v3t 1029746 1029745 2026-05-05T14:43:45Z Chenzeyan29 141880 [[အော်စထရိုနီးရှား ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည် 1029745 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ d03cgkhsp5dfrc4iwt8m7ibm6493v3t 1029751 1029746 2026-05-05T14:46:56Z Chenzeyan29 141880 1029751 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} kzyvu0ylkt6zykdrs263q2u7x7o14a6 1029754 1029751 2026-05-05T14:48:59Z Chenzeyan29 141880 /* အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း */ 1029754 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ **အော်စထရိုနီးရှန်း မိသားစုဝင် အဓိကဘာသာစကားများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှု** အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစုသည် ဘာသာစကားအရေအတွက် အလွန်များပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားရှိ ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများမှာ အံ့အားသင့်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။ အဓိကအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်နှင့် ကျန်ဒေသများရှိ မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) အမည်ရှိ မိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Blust, Robert (2013). ''The Austronesian Languages''. Asia-Pacific Linguistics.</ref> === အဓိက ဘာသာစကားများ === ဤမိသားစုတွင် ပြောဆိုသူဦးရေ အများဆုံးနှင့် သမိုင်းအရ အရေးပါသော ဘာသာစကားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- * **မလေး-အင်ဒိုနီးရှား (Malay/Indonesian):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းနွယ်ဝင်များအနက် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဖြစ်သည်။ * **ဂျာဗား (Javanese):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးကျသော စာပေမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ် ရှိသည်။ * **တဂါလော့ဂ် (Tagalog):** ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား (Filipino) ဖြစ်သည်။ * **မာလာဂါစီ (Malagasy):** အာဖရိကကမ်းလွန်ရှိ မာဒါဂတ်စကာကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းမှ ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ * **ပိုလီနီးရှန်းနွယ်ဝင်များ (Polynesian):** ဟာဝိုင်ယီ (Hawaiian)၊ မာအိုရီ (Maori) နှင့် တဟီတီ (Tahitian) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Adelaar, Alexander (2005). ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar''. Routledge.</ref> === ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှု (Cognates) === အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ချီဝေးကွာနေသော်လည်း အခြေခံဝေါဟာရများ (ဥပမာ- ကိန်းဂဏန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ) မှာ များစွာတူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေပြနေသည်- {| class="wikitable" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! မလေး/အင်ဒိုနီးရှား !! တဂါလော့ဂ် !! မာလာဂါစီ !! မာအိုရီ (ပိုလီနီးရှန်း) |- | ငါး (၅) || lima || lima || dimy || rima |- | မျက်လုံး || mata || mata || maso || mata |- | သေခြင်း || mati || patay || maty || mate |- | ကောင်းကင် || langit || langit lanit || lanitra || rangi |- | ကျောက်ခဲ || batu || bato || vato || whatu |} === အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ === ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဤဘာသာစကားများ၏ ဆက်စပ်မှုကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်- # **ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း:** မိခင်ရင်းဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ # **မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ # **အနောက်ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် မာဒါဂတ်စကာ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ # **အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။<ref>Gray, R. D. (2009). "Language Phylogenies Reveal Expansion Pulses and Pauses in Pacific Settlement". ''Science''.</ref> ဤသို့ဖြင့် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ပထဝီဝင်အရ ကွဲပြားနေသော်လည်း ဘုံမိခင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများကို ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} 2felnvvmvnc6x4gvr1g75xg3n957er2 1029757 1029754 2026-05-05T14:49:19Z Chenzeyan29 141880 1029757 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ **အော်စထရိုနီးရှန်း မိသားစုဝင် အဓိကဘာသာစကားများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှု** အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစုသည် ဘာသာစကားအရေအတွက် အလွန်များပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားရှိ ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများမှာ အံ့အားသင့်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။ အဓိကအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်နှင့် ကျန်ဒေသများရှိ မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) အမည်ရှိ မိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Blust, Robert (2013). ''The Austronesian Languages''. Asia-Pacific Linguistics.</ref> === အဓိက ဘာသာစကားများ === ဤမိသားစုတွင် ပြောဆိုသူဦးရေ အများဆုံးနှင့် သမိုင်းအရ အရေးပါသော ဘာသာစကားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- * **မလေး-အင်ဒိုနီးရှား (Malay/Indonesian):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းနွယ်ဝင်များအနက် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဖြစ်သည်။ * **ဂျာဗား (Javanese):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးကျသော စာပေမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ် ရှိသည်။ * **တဂါလော့ဂ် (Tagalog):** ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား (Filipino) ဖြစ်သည်။ * **မာလာဂါစီ (Malagasy):** အာဖရိကကမ်းလွန်ရှိ မာဒါဂတ်စကာကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းမှ ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ * **ပိုလီနီးရှန်းနွယ်ဝင်များ (Polynesian):** ဟာဝိုင်ယီ (Hawaiian)၊ မာအိုရီ (Maori) နှင့် တဟီတီ (Tahitian) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Adelaar, Alexander (2005). ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar''. Routledge.</ref> === ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှု (Cognates) === အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ချီဝေးကွာနေသော်လည်း အခြေခံဝေါဟာရများ (ဥပမာ- ကိန်းဂဏန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ) မှာ များစွာတူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေပြနေသည်- {| class="wikitable" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! မလေး/အင်ဒိုနီးရှား !! တဂါလော့ဂ် !! မာလာဂါစီ !! မာအိုရီ (ပိုလီနီးရှန်း) |- | ငါး (၅) || lima || lima || dimy || rima |- | မျက်လုံး || mata || mata || maso || mata |- | သေခြင်း || mati || patay || maty || mate |- | ကောင်းကင် || langit || langit lanit || lanitra || rangi |- | ကျောက်ခဲ || batu || bato || vato || whatu |} === အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ === ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဤဘာသာစကားများ၏ ဆက်စပ်မှုကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်- # **ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း:** မိခင်ရင်းဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ # **မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ # **အနောက်ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် မာဒါဂတ်စကာ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ # **အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။<ref>Gray, R. D. (2009). "Language Phylogenies Reveal Expansion Pulses and Pauses in Pacific Settlement". ''Science''.</ref> ဤသို့ဖြင့် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ပထဝီဝင်အရ ကွဲပြားနေသော်လည်း ဘုံမိခင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများကို ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ax1aluskwxc06agduhyhhobmpwsifdw 1029758 1029757 2026-05-05T14:50:32Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029758 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]](အင်ဒိုနီးရှား၊မလေးရှား၊ဖိလစ်ပိုင်၊ဘရူနိုင်း)၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ **အော်စထရိုနီးရှန်း မိသားစုဝင် အဓိကဘာသာစကားများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှု** အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစုသည် ဘာသာစကားအရေအတွက် အလွန်များပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားရှိ ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများမှာ အံ့အားသင့်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။ အဓိကအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်နှင့် ကျန်ဒေသများရှိ မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) အမည်ရှိ မိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Blust, Robert (2013). ''The Austronesian Languages''. Asia-Pacific Linguistics.</ref> === အဓိက ဘာသာစကားများ === ဤမိသားစုတွင် ပြောဆိုသူဦးရေ အများဆုံးနှင့် သမိုင်းအရ အရေးပါသော ဘာသာစကားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- * **မလေး-အင်ဒိုနီးရှား (Malay/Indonesian):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းနွယ်ဝင်များအနက် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဖြစ်သည်။ * **ဂျာဗား (Javanese):** အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးကျသော စာပေမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ် ရှိသည်။ * **တဂါလော့ဂ် (Tagalog):** ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား (Filipino) ဖြစ်သည်။ * **မာလာဂါစီ (Malagasy):** အာဖရိကကမ်းလွန်ရှိ မာဒါဂတ်စကာကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းမှ ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ * **ပိုလီနီးရှန်းနွယ်ဝင်များ (Polynesian):** ဟာဝိုင်ယီ (Hawaiian)၊ မာအိုရီ (Maori) နှင့် တဟီတီ (Tahitian) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Adelaar, Alexander (2005). ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar''. Routledge.</ref> === ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှု (Cognates) === အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ချီဝေးကွာနေသော်လည်း အခြေခံဝေါဟာရများ (ဥပမာ- ကိန်းဂဏန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ) မှာ များစွာတူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေပြနေသည်- {| class="wikitable" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! မလေး/အင်ဒိုနီးရှား !! တဂါလော့ဂ် !! မာလာဂါစီ !! မာအိုရီ (ပိုလီနီးရှန်း) |- | ငါး (၅) || lima || lima || dimy || rima |- | မျက်လုံး || mata || mata || maso || mata |- | သေခြင်း || mati || patay || maty || mate |- | ကောင်းကင် || langit || langit lanit || lanitra || rangi |- | ကျောက်ခဲ || batu || bato || vato || whatu |} === အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ === ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဤဘာသာစကားများ၏ ဆက်စပ်မှုကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်- # **ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း:** မိခင်ရင်းဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ # **မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ # **အနောက်ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် မာဒါဂတ်စကာ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ # **အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။<ref>Gray, R. D. (2009). "Language Phylogenies Reveal Expansion Pulses and Pauses in Pacific Settlement". ''Science''.</ref> ဤသို့ဖြင့် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ပထဝီဝင်အရ ကွဲပြားနေသော်လည်း ဘုံမိခင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများကို ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} tpatx0zsb3ng9ttt8zfy4tcfszcqv9x 1029763 1029758 2026-05-05T14:54:20Z Chenzeyan29 141880 /* အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း */ 1029763 wikitext text/x-wiki '''အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ''' ({{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|t|r|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ən}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]](အင်ဒိုနီးရှား၊မလေးရှား၊ဖိလစ်ပိုင်၊ဘရူနိုင်း)၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မာဒါဂတ်စကား]]၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ ကျွန်းစုများနှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တစ်လျှောက်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသော [[ဘာသာစကား မိသားစု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|access-date=26 October 2016}}</ref> ဤဘာသာစကားမိသားစုကို ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄.၄% ခန့် (လူဦးရေ ၃၈၆ သန်းခန့်) က ပြောဆိုကြသဖြင့် ပြောဆိုသူဦးရေအရ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref> {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) | region = [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ရေကြောင်းဒေသ]]၊ [[မာဒါဂတ်စကာ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]] အစိတ်အပိုင်းအချို့ နှင့် [[အိုရှန်းနီးယား]] | familycolor = Austronesian | protoname = [[Proto-Austronesian language|ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း]] | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီးများအနက် တစ်ခု | child1 = [[Atayalic languages|အတယာလစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child2 = [[Bunun language|ဘူနွန်]] (ဖော်မိုဆန်) | child3 = [[East Formosan languages|အရှေ့ဖော်မိုဆန်]] | child4 = [[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း]] | child5 = [[Paiwan language|ပိုင်းဝမ်]] (ဖော်မိုဆန်) | child6 = [[Puyuma language|ပုယုမ]] (ဖော်မိုဆန်) | child7 = [[Rukai language|ရုကိုင်း]] (ဖော်မိုဆန်) | child8 = [[Tsouic languages|ဆိုးအစ်]] (ဖော်မိုဆန်) | iso2 = map | iso5 = map | glotto = aust1307 | map = Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ {{legend|#f90706|&nbsp;[[Malayo-Polynesian languages|မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း အနွယ်]]}} {{legend|#b418dd|&nbsp;[[Formosan languages|ဖော်မိုဆန် အနွယ် (ထိုင်ဝမ်)]]}} | ethnicity = [[Austronesian peoples|အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ]] }} အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁,၂၅၇ မျိုးခန့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေအတွက်အရ [[နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂိုနွယ် ဘာသာစကားများ|နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို]] ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး မိသားစု ဖြစ်သည်။<ref name="Eth">{{Cite web |title=Statistical Summaries; Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/statistics/ |website=Ethnologue}}</ref><ref>{{Cite book |last=Robert Blust |year=2016 |title=History of the Austronesian Languages |publisher=University of Hawaii at Manoa}}</ref> အဓိက ဘာသာစကားများအဖြစ် [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] (အင်ဒိုနီးရှား)၊ [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗား]]၊ [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့ဂ်]]၊ မာလာဂါစီ နှင့် စီဘူအာနို တို့ ပါဝင်ကြကာ၊ ယင်းတို့အနက် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားသည် ပြောဆိုသူ ၂၅၂ သန်းကျော်ဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများစာရင်းတွင် ဒဿမမြောက် ချိတ်သည်အထိ အင်အားကြီးမားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland က အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစု ဘာသာစကားများကြား ဆင်တူမှုကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ ရာစုတွင် Wilhelm von Humboldt နှင့် Otto Dempwolff စသည့် ပညာရှင်များက နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ နည်းလမ်းများဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Dempwolff">{{Cite book |last=Dempwolff |first=Otto |title=Comparative phonology of the Austronesian vocabularies |location=Berlin}}</ref> "Austronesian" ဟူသော အမည်သည် လက်တင်ဘာသာစကား ''auster'' (တောင်ဘက်) နှင့် ဂရိဘာသာစကား ''nêsos'' (ကျွန်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် "တောင်ပိုင်းကျွန်း ဘာသာစကားများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ဂျာမန်ပညာရှင် Wilhelm Schmidt က စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေပျံ့နှံ့မှု အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဖရိကအနီးရှိ မာဒါဂတ်စကာမှသည် ပစိဖိတ်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ အီစတာကျွန်းအထိ မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဘလပ်စ် (၁၉၉၉) ၏ ခွဲခြားမှုအရ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများကို ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ပြောဆိုသည့် ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်ဝင် ကိုးမျိုးနှင့် ထိုင်ဝမ်ပြင်ပရှိ အခြားဘာသာစကားအားလုံး ပါဝင်သော မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ အဓိကပိုင်းခြားထားသည်။ ဤဘာသာစကားများသည် ရှည်လျားသော ရေးသားမှုမှတ်တမ်း နည်းပါးသော်လည်း အေဒီ ၃၅၀ ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ဘာသာစကားသုံး Đông Yên Châu ကျောက်စာသည် အစောဆုံးသော စာပေအထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ==အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်း== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၅,၀၀၀) ကျော်ခန့်က စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်အများစုက "ထိုင်ဝမ်မှ အပြင်သို့" (Out of Taiwan) ဟူသော သီအိုရီကို လက်ခံထားကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ပြန့်နှံ့ပုံမှာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သည်။<ref>Bellwood, Peter (2007). ''Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago''. ANU Press.</ref> ဘီစီ (၃၀၀၀) ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရှေးဦးအော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ကူးတို့အခြေချခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၌ပင် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) ဘာသာစကား အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ ဘီစီ (၂၀၀၀) ခန့်တွင် လူဦးရေ တိုးပွားလာမှုနှင့် လှေတည်ဆောက်မှု အတတ်ပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် နောင်တွင် အနောက်ဘက်သို့ မာဒါဂတ်စကာအထိလည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ပိုလီနီးရှားကျွန်းစုများအထိလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>Blust, Robert (1999). "Subgrouping, social structure and culture history". ''Journal of Austronesian Studies''.</ref> အော်စထရိုနီးရှန်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကြယ်တာရာများကို ကြည့်၍ ခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း၊ နှစ်ထပ်လှေ (Outrigger canoe) များကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရောပခရီးသွားများနှင့် ဒတ်ချ်ပညာရှင် Adriaan Reland ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက မာဒါဂတ်စကာမှ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအထိ ဘာသာစကားများ တူညီနေသည်ကို စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။<ref>Pereltsvaig, Asya (2018). ''Languages of the World: An Introduction''. Cambridge University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဘာသာစကားမိသားစုသည် ဒေသအသီးသီး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး အေဒီ (၃၅၀) ခန့်က ရေးထိုးခဲ့သည့် ချမ်ကျောက်စာသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ ==အဓိကဘာသာစကားများ== အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစုသည် ဘာသာစကားအရေအတွက် အလွန်များပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားရှိ ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများမှာ အံ့အားသင့်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။ အဓိကအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖော်မိုဆန် (Formosan) အနွယ်နှင့် ကျန်ဒေသများရှိ မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း (Malayo-Polynesian) အနွယ်ဟူ၍ နှစ်စုခွဲထားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း (Proto-Austronesian) အမည်ရှိ မိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Blust, Robert (2013). ''The Austronesian Languages''. Asia-Pacific Linguistics.</ref> === အဓိက ဘာသာစကားများ === ဤမိသားစုတွင် ပြောဆိုသူဦးရေ အများဆုံးနှင့် သမိုင်းအရ အရေးပါသော ဘာသာစကားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- မလေး-အင်ဒိုနီးရှား (Malay/Indonesian): အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းနွယ်ဝင်များအနက် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ဂျာဗား (Javanese): အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးကျသော စာပေမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ် ရှိသည်။ တဂါလော့ဂ် (Tagalog): ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား (Filipino) ဖြစ်သည်။ မာလာဂါစီ (Malagasy): အာဖရိကကမ်းလွန်ရှိ မာဒါဂတ်စကာကျွန်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းမှ ဘာသာစကားများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ပိုလီနီးရှန်းနွယ်ဝင်များ (Polynesian): ဟာဝိုင်ယီ (Hawaiian)၊ မာအိုရီ (Maori) နှင့် တဟီတီ (Tahitian) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Adelaar, Alexander (2005). ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar''. Routledge.</ref> == ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှု (Cognates) == အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ချီဝေးကွာနေသော်လည်း အခြေခံဝေါဟာရများ (ဥပမာ- ကိန်းဂဏန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ) မှာ များစွာတူညီနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေပြနေသည်- {| class="wikitable" ! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! မလေး/အင်ဒိုနီးရှား !! တဂါလော့ဂ် !! မာလာဂါစီ !! မာအိုရီ (ပိုလီနီးရှန်း) |- | ငါး (၅) || lima || lima || dimy || rima |- | မျက်လုံး || mata || mata || maso || mata |- | သေခြင်း || mati || patay || maty || mate |- | ကောင်းကင် || langit || langit lanit || lanitra || rangi |- | ကျောက်ခဲ || batu || bato || vato || whatu |} === အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ === ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဤဘာသာစကားများ၏ ဆက်စပ်မှုကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်- # **ပရိုတို-အော်စထရိုနီးရှန်း:** မိခင်ရင်းဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ # **မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများဖြစ်သည်။ # **အနောက်ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် မာဒါဂတ်စကာ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ # **အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း မာလာယို-ပိုလီနီးရှန်း:** ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။<ref>Gray, R. D. (2009). "Language Phylogenies Reveal Expansion Pulses and Pauses in Pacific Settlement". ''Science''.</ref> ဤသို့ဖြင့် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများသည် ပထဝီဝင်အရ ကွဲပြားနေသော်လည်း ဘုံမိခင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများကို ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} 7vkqw8a5ff5ryjc9e8wsv0s771qa63z 0 285328 1029747 2026-05-05T14:43:45Z Chenzeyan29 141880 [[အော်စထရိုနီးရှား ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည် 1029747 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]] e2j7zvqodpu84caqfhw7xzy3pbvz1pz 10 285329 1029752 2026-05-05T14:47:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Navbox | name = Metro systems in Japan | title = [[List of urban rail systems in Japan|Underground railway lines in Japan]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | above = | group1 = Public | list1 = * [[File:ST Logo.svg|15px]] [[Sapporo Municipal Subway|Sapporo]] * File:Sendai City Subway Logo.svg|15..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029752 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Metro systems in Japan | title = [[List of urban rail systems in Japan|Underground railway lines in Japan]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | above = | group1 = Public | list1 = * [[File:ST Logo.svg|15px]] [[Sapporo Municipal Subway|Sapporo]] * [[File:Sendai City Subway Logo.svg|15px]] [[Sendai Subway|Sendai]] * [[File:PrefSymbol-Tokyo.svg|15px]] [[Toei Subway|Toei]] (Tokyo) * [[File:Yokohama Municipal Subway Logo.svg|15px]] [[Yokohama Municipal Subway|Yokohama]] * [[File:Nagoya Subway Logo (black).svg|15px|frameless|class=skin-invert]] [[Nagoya Municipal Subway|Nagoya]] * [[File:Kyoto MTB Logo.svg|15px|frameless|class=skin-invert]] [[Kyoto Municipal Subway|Kyoto]] * [[File:Kobe Municipal Subway Logo.svg|15px]] [[Kobe Municipal Subway|Kobe]] * [[File:Fukuoka City Subway Logo.svg|15px]] [[Fukuoka City Subway|Fukuoka]] | group2 = Semi-public | list2 = * [[File:Tokyo Metro logo.svg|15px]] [[Tokyo Metro|Tokyo]] * [[File:Osaka Metro logo 2.svg|15px]] [[Osaka Metro|Osaka]] | group3 = Public-private | list3 = * [[File:Saitama Stadium Line symbol.svg|15px]] [[Saitama Rapid Railway Line|Saitama Rapid]] * [[File:Number prefix Hokusō.svg|15px]] [[Hokusō Line|Hokusō]] (Tokyo/Chiba) * [[File:Number prefix Toyo-Rapid.svg|15px]] [[Tōyō Rapid Railway Line|Tōyō Rapid]] (Chiba) * [[File:Yokohama Minatomirai Railway logo.svg|15px]] [[Minatomirai Line|Minatomirai 21]] (Yokohama) * [[File:Astram Logo.svg|15px]] [[Astram Line|Astram]] (Hiroshima) | group4 = Cancelled | list4 = * [[Kawasaki Municipal Subway|Kawasaki]] |belowclass = hlist |below = {{Japan transit}} Source: Japan Subway Association<!--https://www.jametro.or.jp/en/japan/--> }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Japan rail transport templates]] [[Category:Metro templates]] </noinclude> t9td6jsmt254i3ijixb3rk7hi76x94i 14 285330 1029774 2026-05-05T15:00:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029774 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] fqwy7sb4ciscp0feuy3k6iyw0khhl2l 0 285331 1029777 2026-05-05T15:05:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029777 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ခရဆုမရထားလိုင်းနှင့် တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} fne9bkvi934k408ngh2aatjabsh6nqs 1029778 1029777 2026-05-05T15:06:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029778 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} nfhge6mwkbn3w0o72a58npl9t4wpg9l 1029779 1029778 2026-05-05T15:07:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1029779 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===Karasuma Line=== {| class="wikitable" ! No. ! Station name ! Japanese ! Distance (km) ! Transfers ! Location |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===Tōzai Line=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |No. ! style="text-align:left;" |Station !Japanese ! style="border-top:none;" |Distance (km) !Transfers ! colspan="2" |Location |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} 6x3t44sae06defak20ylxyzxp436pkj 1029780 1029779 2026-05-05T15:07:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Karasuma Line */ 1029780 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! No. ! Station name ! Japanese ! Distance (km) ! Transfers ! Location |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===Tōzai Line=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |No. ! style="text-align:left;" |Station !Japanese ! style="border-top:none;" |Distance (km) !Transfers ! colspan="2" |Location |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} fxjpu13nslvmikjd732g6wt0jfmzq2y 1029781 1029780 2026-05-05T15:08:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Tōzai Line */ 1029781 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! No. ! Station name ! Japanese ! Distance (km) ! Transfers ! Location |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |No. ! style="text-align:left;" |Station !Japanese ! style="border-top:none;" |Distance (km) !Transfers ! colspan="2" |Location |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} p7k45qfrdvyfx3uowlb804artjs8lwy 1029782 1029781 2026-05-05T15:09:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရဆုမရထားလိုင်း */ 1029782 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |No. ! style="text-align:left;" |Station !Japanese ! style="border-top:none;" |Distance (km) !Transfers ! colspan="2" |Location |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} egf2wgwrm0mlu4v9l9vl4i68d0cuchu 1029783 1029782 2026-05-05T15:10:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း */ 1029783 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} 17v6eygs21jaz6v2s3cgsklplzx9ign 1029785 1029783 2026-05-05T15:10:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029785 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] g0p59f41pjkybxxw6smbyngsgghv6s4 1029786 1029785 2026-05-05T15:11:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029786 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] lw2u2j7lbjva3dfb6uq46g35p3t45fj 1029787 1029786 2026-05-05T15:11:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029787 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] t8fx9h4w0c7ul3sny1ook5mw91x4e7w 1029788 1029787 2026-05-05T15:11:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029788 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] bd2zzien4whu5htchgwpzdh7jzlyf7q 1029790 1029788 2026-05-05T15:12:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029790 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} | {{STN|Kokusaikaikan|x}} | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Sakyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | {{STN|Matsugasaki|x|Kyoto}} | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | {{STN|Kitayama|x|Kyoto}} | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kita-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | {{STN|Kuramaguchi|x}} | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Kamigyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | {{STN|Imadegawa|x}} | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | {{STN|Marutamachi|x}} | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Nakagyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | {{STN|Karasuma Oike|x}} | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | {{STN|Shijō|x}} | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[Shimogyo-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | {{STN|Gojō|x|Kyoto}} | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | {{STN|Kyoto|x}} | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[Tokaido Main Line]] ([[JR Kyoto Line]], [[Biwako Line]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[San'in Main Line]] ([[Sagano Line]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | {{STN|Kujō|x|Kyoto}} | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Minami-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | {{STN|Jūjō|x|Kyoto Municipal Subway}} | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | {{STN|Kuinabashi|x}} | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[Fushimi-ku, Kyoto]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | {{STN|Takeda|x|Kyoto}} | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} Kyoto Line (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] gembmqtlj1uqac24ukzi2ob78v73q1x 1029817 1029790 2026-05-06T04:01:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရဆုမရထားလိုင်း */ 1029817 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | {{STN|Kitaōji|x}} | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] adewer6op21aimwuoo8ytanqi0j3e1a 1029818 1029817 2026-05-06T04:02:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရဆုမရထားလိုင်း */ 1029818 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |{{STN|Rokujizō|x|JR West}} |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[Nara Line]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Uji Line]] (KH73)}} | colspan="2" |[[Uji, Kyoto|Uji]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |{{STN|Ishida|x|Kyoto|Ishida}} |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi-ku]] | rowspan="16" |[[Kyoto]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |{{STN|Daigo|x|Kyoto|Daigo}} |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |{{STN|Ono|x|Kyoto|Ono}} |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[Yamashina-ku, Kyoto|Yamashina-ku]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |{{STN|Nagitsuji|x}} |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |{{STN|Higashino|x|Kyoto|Higashino}} |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |{{STN|Yamashina|x}} |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[Tōkaidō Main Line]] ([[Biwako Line]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[Kosei Line]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |{{STN|Misasagi|x}} |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[Keihan Keishin Line]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |{{STN|Keage|x}} |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama-ku]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |{{STN|Higashiyama|x|Kyoto|Higashiyama}} |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |{{STN|Sanjō Keihan|x||Sanjo Keihan}} |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Main Line]] (KH40 at {{STN|Sanjō|x|Kyoto|Sanjo}}) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[Keihan Oto Line]] (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |{{STN|Kyoto Shiyakusho-mae|x}} (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |{{STN|Karasuma Oike|x}} |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |{{STN|Nijōjō-mae|x||Nijojo-mae}} |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |{{STN|Nijō|x|Kyoto|Nijo}} |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |{{STN|Nishiōji Oike|x||Nishioji Oike}} |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |{{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}} |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyo-ku]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 72h3y5sr945wpzlmjrafy24gyej6rpk 1029819 1029818 2026-05-06T04:13:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း */ 1029819 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] etnbw6p0i5809w886wwe0j8xlsfmipg 1029821 1029819 2026-05-06T04:14:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း */ 1029821 wikitext text/x-wiki ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတိုမြို့]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 2zx179gsuus9x74v0shldzoao8ikqcf 1029823 1029821 2026-05-06T04:18:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029823 wikitext text/x-wiki [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|thumb|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်၏ လမ်းညွှန်မြေပုံ]] ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် ခရဆုမရထားလိုင်းဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ကျိုတိုဘူတာအကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတိုမြို့]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] r0aeo0knmjie32j77cg76zb8pybhlns 1029824 1029823 2026-05-06T04:20:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1029824 wikitext text/x-wiki [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|thumb|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်၏ လမ်းညွှန်မြေပုံ]] ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]အကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=京都市営地下鉄｜日本の地下鉄｜日本地下鉄協会 |url=https://www.jametro.or.jp/japan/kyoto.html |access-date=2025-12-16 |website=www.jametro.or.jp}}</ref>. ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတိုမြို့]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 7ssx0fikr4lffhcg619o8c889ompct3 1029825 1029824 2026-05-06T04:20:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1029825 wikitext text/x-wiki [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|thumb|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်၏ လမ်းညွှန်မြေပုံ]] ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]အကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=京都市営地下鉄｜日本の地下鉄｜日本地下鉄協会 |url=https://www.jametro.or.jp/japan/kyoto.html |access-date=2025-12-16 |website=www.jametro.or.jp}}</ref>. ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတိုမြို့]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] t562j7k93x653ryd87nv2m79oq1cs0m 1029826 1029825 2026-05-06T04:24:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အကြောင်းအရာ */ 1029826 wikitext text/x-wiki [[File:KyotoSubwayRouteMap.png|thumb|ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်၏ လမ်းညွှန်မြေပုံ]] ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားကွန်ရက်တွင် မီးရထားဘူတာ ၃၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ကျိုတိုမြို့]]ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဌာနက စီမံသည်။ ပထမဆုံးဖွင့်ခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းသည် [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]အကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=京都市営地下鉄｜日本の地下鉄｜日本地下鉄協会 |url=https://www.jametro.or.jp/japan/kyoto.html |access-date=2025-12-16 |website=www.jametro.or.jp}}</ref>. ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရထားကွန်ရက်သည် ခရီးအရှည် ၃၁.၂ ကီလိုမီတာ (၁၉.၄ မိုင်) ရှိသည်။ ရထားလိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ခရဆုမရထားလိုင်း]]နှင့် [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==အကြောင်းအရာ== *'''ခရဆုမရထားလိုင်း''' - [[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ|ခိုခုဆိုင်းခိုင်းခန်ဘူတာ]]မှ [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]]အထိ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ပြေးဆွဲပေးသည်။ တခဲဒဘူတာတွင် ခင်တဲဆွတ်ကျိုတိုရထားလိုင်း နှင့် ချိတ်ဆက်သွားပြီး နာရမြို့အထိ သွားရောက်နိုင်သည်။ *'''တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း''' - [[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]]မှ [[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]]အထိ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဤရထားလိုင်းသည် [[နိဂျောရဲတိုက်]]ကဲ့သို့သော နေရာများသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ [[မိဆဆဂိဘူတာ]]တွင် ခဲအိဟန်ရထားလိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ==ဘူတာများ== ===ခရဆုမရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" ! စဉ် ! ဘူတာအမည် ! ဂျပန် ! အကွာအဝေး(ကီလိုမီတာ) ! ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! တည်နေရာ |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|01|size=30}} |[[ခိုခုဆိုင်ခိုင်းခန်ဘူတာ]] | 国際会館 | align="right" | 0.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|02|size=30}} | [[မဆွတ်ဂဆခိဘူတာ (ကျိုတို)]] | 松ヶ崎 | align="right" | 1.6 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|03|size=30}} | [[ခိတယမဘူတာ (ကျိုတို)]] | 北山 | align="right" | 2.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|04|size=30}} | [[ခိတအိုးဂျိဘူတာ]] | 北大路 | align="right" | 3.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|05|size=30}} | [[ခုရမဂုချိဘူတာ]] | 鞍馬口 | align="right" | 4.6 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|06|size=30}} | [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] | 今出川 | align="right" | 5.4 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|07|size=30}} | [[မရုတမချိဘူတာ]] | 丸太町 | align="right" | 6.9 | &nbsp; | rowspan="2"| [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|08|size=30}} | [[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] | 烏丸御池 | align="right" | 7.6 | {{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}} (T13) |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|09|size=30}} | [[ရှိဂျောဘူတာ]] | 四条 | align="right" | 8.5 | [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Kyoto Line]] (HK-85: [[Karasuma Station]]) | rowspan="3"| [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|10|size=30}} | [[ဂေါ့ဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 五条 | align="right" | 9.3 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|11|size=30}} | [[ကျိုတိုဘူတာ]] | 京都 | align="right" | 10.3 |{{Plainlist| * {{ric|JR Central|ts|name=y}} * {{rcb|JR West|Tokaido|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]], [[ဘဝခိုရထားလိုင်း]]) (JR-A31) * {{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (JR-E01) * {{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) * {{rcb|Kintetsu|B|route}} [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) }} |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|12|size=30}} | [[ခုဂျောဘူတာ (ကျိုတို)]] | 九条 | align="right" | 11.1 | &nbsp; | rowspan="2"| [[မိနမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|13|size=30}} | [[ဂျူးဂျောဘူတာ (ကျိုတိုမြေအောက်ရထားလိုင်း)|ဂျူးဂျောဘူတာ]] | 十条 | align="right" | 11.8 | &nbsp; |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|14|size=30}} | [[ခုအိနဘရှိဘူတာ]] | くいな橋 | align="right" | 13.0 | &nbsp; | rowspan="2"| [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- | style="text-align: center;"| {{KTSN|K|15|size=30}} | [[တခဲဒဘူတာ (ကျိုတို)|တခဲဒဘူတာ]] | 竹田 | align="right" | 13.7 | {{rcb|Kintetsu|B|route}} ကျိုတိုရထားလိုင်း (B05, through trains available) |} ===တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း=== {| class="wikitable" |- ! style="border-top:none;" |စဉ် ! style="text-align:left;" |ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ ! style="border-top:none;" |အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !ရထားပြောင်းစီးခြင်း ! colspan="2" |တည်နေရာ |- !{{KTSN|T|01|size=30}} |[[ရိုခုဂျိဇိုးဘူတာ]] |六地蔵 | align="right" |0.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Nara|route}} [[နာရရထားလိုင်း]] (D06) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်အုဂျိရထားလိုင်း]] (KH73)}} | colspan="2" |[[အုဂျိမြို့|အုဂျိမြို့၊ ကျိုတို]] |- !{{KTSN|T|02|size=30}} |[[အိရှိဒဘူတာ (ကျိုတို)|အိရှိဒဘူတာ]] |石田 | align="right" |1.1 | | rowspan="2" |[[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] | rowspan="16" |[[ကျိုတိုမြို့]] |- !{{KTSN|T|03|size=30}} |[[ဒိုင်းဂိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဒိုင်းဂိုဘူတာ]] |醍醐 | align="right" |2.4 | |- !{{KTSN|T|04|size=30}} |[[အိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|အိုနိုဘူတာ]] |小野 | align="right" |3.6 | | rowspan="5" |[[ယာမရှိနရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ယာမရှိနရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|05|size=30}} |[[နဂိဆွတ်ဂျိဘူတာ]] |椥辻 | align="right" |4.9 | |- !{{KTSN|T|06|size=30}} |[[ဟိဂရှိနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိနိုဘူတာ]] |東野 | align="right" |5.9 | |- !{{KTSN|T|07|size=30}} |[[ယာမရှိနဘူတာ]] |山科 | align="right" |7.0 |{{Plainlist| *{{rcb|JR West|Tōkaidō|route}} [[တိုးခိုင်းဒိုးပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]]) (A30) *{{rcb|JR West|Kosei|route}} [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (B30) *[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]]}} |- !{{KTSN|T|08|size=30}} |[[မိဆဆဂိဘူတာ]] |御陵 | align="right" |8.7 |[[File:Number prefix Otsu lines.svg|20px|OT]] [[ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း]] (Through service) |- !{{KTSN|T|09|size=30}} |[[ခဲအဂဲဘူတာ]] |蹴上 | align="right" |10.5 | | rowspan="3" |[[ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|10|size=30}} |[[ဟိဂရှိယာမဘူတာ (ကျိုတို)|ဟိဂရှိယာမဘူတာ]] |東山 | align="right" |11.5 | |- !{{KTSN|T|11|size=30}} |[[ဆန်းဂျောခဲအိဟန်ဘူတာ]] |三条京阪 | align="right" |12.1 |{{Plainlist| *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH40 at [[ဆန်းဂျောဘူတာ (ကျိုတို)|ဆန်းဂျောဘူတာ]]) *[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px]] ခဲအိဟန်အိုတိုရထားလိုင်း (KH40 at Sanjo)}} |- !{{KTSN|T|12|size=30}} |[[ကျိုတိုရှိယခုရှော - မအဲဘူတာ]] (Kawaramachi Oike) |京都市役所前 | align="right" |12.6 | | rowspan="5" |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]] |- !{{KTSN|T|13|size=30}} |[[ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ]] |烏丸御池 | align="right" |13.5 |{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} (K08) |- !{{KTSN|T|14|size=30}} |[[နိဂျောဂျော - မအဲဘူတာ]] |二条城前 | align="right" |14.3 | |- !{{KTSN|T|15|size=30}} |[[နိဂျောဘူတာ]] |二条 | align="right" |15.1 |{{rcb|JR West|San'in E|route}} [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) (E04) |- !{{KTSN|T|16|size=30}} |[[နိရှိအိုးဂျိအိုအိခဲဘူတာ]] |西大路御池 | align="right" |16.2 | |- !{{KTSN|T|17|size=30}} |[[အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာ]] |太秦天神川 | align="right" |17.5 |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad|Randen Tram]] Arashiyama Main Line (A5 at {{STN|Randen-Tenjingawa|x}}) |[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]] |} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Kyoto Subway}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/kotsu/webguide/en/index.html Kyoto City Bus & Subway Information Guide] (Official website) *[http://www.cityrailtransit.com/maps/kyoto_map.htm Network map (to scale)] *[https://www.metrolinemap.com/metro/kyoto/ Kyoto Municipal Subway map] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] ata7pqnw3n8elr8dx5u09g9a9nhkatz 3 285332 1029795 2026-05-05T17:05:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029795 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-13490-66 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၅၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 4tvjejmwzx5dywhx3zt51igacgj4wn8 3 285333 1029796 2026-05-05T17:05:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029796 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် TyphoonTip ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၅၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lins0ww0kegct69j1r00tanq912r1mk 3 285334 1029797 2026-05-05T18:06:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029797 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Basteldraht ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၆၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) r0y9trjj0mjeg03pqwtlzp37hih3u27 3 285335 1029798 2026-05-05T21:06:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029798 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Kappii7 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၀၆၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) du8osjxmjt7klp3jd3fzgb8qg701i4h 3 285336 1029802 2026-05-06T01:07:11Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029802 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27263-40 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၇၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1nsmar12suqqmn54ux6av06b1wx9f6f 3 285337 1029806 2026-05-06T03:07:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029806 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27333-40 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၇၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 3f326y90g7z6qh5v0i9sxymyn48anyj 14 285338 1029812 2026-05-06T03:26:35Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ 1029812 wikitext text/x-wiki '''ဤကဏ္ဍ'''သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများ၊ စစ်ရေးအရေးအခင်းများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သက်ဆိုင်သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို စုစည်းဖော်ပြသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|တိုက်ပွဲ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] khotnf92ybyd07sdeihu3hbegpfggsi 14 285339 1029813 2026-05-06T03:28:10Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ 1029813 wikitext text/x-wiki '''ဤကဏ္ဍ'''သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများ၊ စစ်ရေးအရေးအခင်းများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သက်ဆိုင်သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို စုစည်းဖော်ပြသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်|တိုက်ပွဲ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] ed0hjn6kkddk706bg77ur7y1puo5loj 100 285340 1029815 2026-05-06T03:41:27Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=05|day=06|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029815 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=06|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 9fhn6hgxwmm47fdn1ikosms6d7oc8qc 1029857 1029815 2026-05-06T06:36:06Z Salai Rungtoi 22844 1029857 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=06|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]၌ လူခြောက်ဦးသယ်ဆောင်လာသည့် “အိုက်စ်” ([[မက်သာဖက်တမင်း|မက်သာဖက်တမင်း]]) အလေးချိန် ၈၃ ကီလိုဂရမ်ကျော်အား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း CCDAC Myanmar က ထုတ်ပြန်သည်။ ဖမ်းဆီးမှုအတွင်း ဖမ်းမိသော အိုက်စ်ပမာဏမှာ စုစုပေါင်း ၉၃.၁၅ ကီလိုဂရမ်ရှိပြီး ကျပ်ငွေ ၂.၃၁၆၇၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} bmi0vjjy1eu0acpmtm2ydy4dnw1615z 0 285341 1029829 2026-05-06T04:33:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029829 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} d7gabzo49g03vmvq7cdwraa93hvxzoy 1029830 1029829 2026-05-06T04:34:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1029830 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} kmkby3kndyblgtarmnr3sapm8ya1d92 1029831 1029830 2026-05-06T04:34:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1029831 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|Daigokuden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|Goden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|Site of the Chodo-in File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|Chodo-in West Fourth Hall Ruins File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|Chodoin Kaishomon File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|Reconstruction </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} b5hrb9fufhew0o5fh01gu4t44vsv8xd 1029832 1029831 2026-05-06T04:35:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029832 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|Daigokuden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|Goden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|Site of the Chodo-in File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|Chodo-in West Fourth Hall Ruins File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|Chodoin Kaishomon File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|Reconstruction </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] rv94brdg6mcl98ie28g10ftnjy1oi7d 14 285342 1029833 2026-05-06T04:36:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029833 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] 1h75uo6jwnevm8t4yy1larvg3f0y5te 3 285343 1029834 2026-05-06T04:37:54Z Min-Nwe-Toonnim 142326 /* */ 1029834 wikitext text/x-wiki ကဗျာ ခေါင်းစဉ် တွန်နိမ် မင်းနွယ် ခရီးသွားခြင်း ရထားလက်မှတ်တစစောင် ငါဖြတ်လိုက်တယ် မိသားစု အဆင်ပြေဖို့ ကြီးပွားရေးတွေဆီသွားဖို့ ငါ့ရွာကလေးထဲမှာ ငါ ထိုင်စောင့်မနေနိုင်တော့ဘူး။ မနက်စောစော လူမများသေးတဲ့ ဘူတာရုံဆီကနေ ငါထွက်ခွါခဒ့တယ်။။ မင်းနွယ်(တွန်နိမ်) #ကဗျာ #ခရီးသွားခြင်း #တွန်နိမ် #မင်းနွယ် tqecr6uf5c8chsn8p740eh9rdilxzwq 1 285344 1029839 2026-05-06T04:51:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1029839 wikitext text/x-wiki == အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း == 大社　တိုင်းရှဆိုတဲ့စကားလုံးက မြန်မာလို နတ်ကျောင်းများ၏ အချုပ်မို့လို့ "နန်းရင်း" လို့ မြန်မာမှုပြုပြီး ဆောင်းပါးကို ရွှေ့ထားပါတယ်။ အဘိဓာန်မှာလည်း "နန်းရင်း" ဆိုတဲ့ မြန်မာအဓိပ္ပါယ်မရှိနေပါဘူး။ ဘယ်လိုအမည်ထားရင် ကောင်းမလဲ အကြံပေးကြပါဦး။ ကျွန်တော်က အရင်စရေးတုန်းကတော့ သူ့မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း "တိုင်းရှိ"/ နတ်ကျောင်းဆိုပြီးတော့ ရေးခဲ့ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) k3mh21vxn8b58lwwyig1aqnqb14qyi5 1029840 1029839 2026-05-06T04:57:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း */ 1029840 wikitext text/x-wiki == အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း == 大社　တိုင်းရှဆိုတဲ့စကားလုံးက မြန်မာလို နတ်ကျောင်းများ၏ အချုပ်မို့လို့ "နန်းရင်း" လို့ မြန်မာမှုပြုပြီး ဆောင်းပါးကို ရွှေ့ထားပါတယ်။ အဘိဓာန်မှာလည်း "နန်းရင်း" ဆိုတဲ့ မြန်မာအဓိပ္ပါယ်မရှိနေပါဘူး။ ဘယ်လိုအမည်ထားရင် ကောင်းမလဲ အကြံပေးကြပါဦး။ ကျွန်တော်က အရင်စရေးတုန်းကတော့ သူ့မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း "တိုင်းရှိ"/ နတ်ကျောင်းဆိုပြီးတော့ ရေးခဲ့ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Maung Myay Zuu}}{{ping|Zawzawaungthwin}}{{ping|Ninjastrikers}} ဝင်ပြီးဆွေးနွေးပေးပါဦူး။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၇၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 2gurhg8g6tdkmc0cov87urgy1xmcd2s 1029841 1029840 2026-05-06T04:58:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း */ 1029841 wikitext text/x-wiki == အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း == 大社　တိုင်းရှဆိုတဲ့စကားလုံးက မြန်မာလို နတ်ကျောင်းများ၏ အချုပ်မို့လို့ "နန်းရင်း" လို့ မြန်မာမှုပြုပြီး ဆောင်းပါးကို ရွှေ့ထားပါတယ်။ အဘိဓာန်မှာလည်း "နန်းရင်း" ဆိုတဲ့ မြန်မာအဓိပ္ပါယ်မရှိနေပါဘူး။ ဘယ်လိုအမည်ထားရင် ကောင်းမလဲ အကြံပေးကြပါဦး။ ကျွန်တော်က အရင်စရေးတုန်းကတော့ သူ့မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း "တိုင်းရှ"/ "နတ်ကျောင်း"ဆိုပြီးတော့ ရေးခဲ့ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Maung Myay Zuu}}{{ping|Zawzawaungthwin}}{{ping|Ninjastrikers}} ဝင်ပြီးဆွေးနွေးပေးပါဦူး။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၇၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) jnpu44uumpax502cvpuc7pabaczpq6u 1029864 1029841 2026-05-06T06:46:04Z Zawzawaungthwin 100038 /* အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1029864 wikitext text/x-wiki == အမည်ကို မြန်မာမှုပြုခြင်း == 大社　တိုင်းရှဆိုတဲ့စကားလုံးက မြန်မာလို နတ်ကျောင်းများ၏ အချုပ်မို့လို့ "နန်းရင်း" လို့ မြန်မာမှုပြုပြီး ဆောင်းပါးကို ရွှေ့ထားပါတယ်။ အဘိဓာန်မှာလည်း "နန်းရင်း" ဆိုတဲ့ မြန်မာအဓိပ္ပါယ်မရှိနေပါဘူး။ ဘယ်လိုအမည်ထားရင် ကောင်းမလဲ အကြံပေးကြပါဦး။ ကျွန်တော်က အရင်စရေးတုန်းကတော့ သူ့မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း "တိုင်းရှ"/ "နတ်ကျောင်း"ဆိုပြီးတော့ ရေးခဲ့ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Maung Myay Zuu}}{{ping|Zawzawaungthwin}}{{ping|Ninjastrikers}} ဝင်ပြီးဆွေးနွေးပေးပါဦူး။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၇၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ရှင်တိုဘာသာရဲ့ သီးခြားအဆင့်အတန်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ '''Taisha (大社)''' ကို "နန်းရင်း" လို့ မြန်မာမှုပြုတာက အစ်ကိုပြောသလိုပဲ မြန်မာ အဘိဓာန်မှာ တိကျတဲ့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် မရှိတဲ့အတွက် စာဖတ်သူတွေ နားလည်ရခက်နိုင်တယ်လို့ ယူဆမိပါတယ်။ မြန်မာဘက်မှာတော့ '''မန္တလေးမြို့၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၊ လက်ဝဲမြင်းတိုင်ရပ်မှာရှိတဲ့ အလယ်နန်းရင်း [https://voiceofmyanmarnews.com/news/2024/05/28/ရတနာ့ဂူက-ပျောက်သွားတဲ့-န/]''' '''ပုပ္ပားမယ်တော်ကြီးရဲ့ မူလနန်းရင်းဖြစ်တဲ့ အလယ်နန်း''' [https://burma.irrawaddy.com/article/2025/08/22/404799.html] စတဲ့ အဦးအစမူလနေရာတွေကို နန်းရင်းလို့ ခေါ်ဝေါ်ကြတာတွေတော့ သတိထားမိပါတယ်။ဒါကြောင့် ဂျပန်ရဲ့ '''အိုးတိုရိနတ်ကျောင်း (Otori Taisha)''' နဲ့ '''ဆုမိယောရှိနတ်ကျောင်း (Sumiyoshi Taisha)''' တို့ကို "နန်းရင်း" လို့ သုံးနှုန်းခြင်းဟာ ဂျပန်ဘာသာက "အဆင့်မြင့်နတ်ကျောင်း" (Grand Shrine) ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ထက် မြန်မာ့အယူအဆ "မူလနေရာ" ဆိုတဲ့ဘက်ကို ပိုရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ဂျပန်ရဲ့ [[အိုးတိုရိနတ်ကွန်း နန်းရင်း]] နဲ့ [[ဆုမိရောရှိနန်းကွန်းနန်းရင်း]] တွေကိုလဲ ဆွေးနွေးကြဖို့လိုပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ အမည်ပေးခြင်း စံနှုန်းများအရ ဘာသာရေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သီးခြားအခေါ်အဝေါ်တွေကို မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း သုံးနှုန်းတာက ပိုမိုသင့်လျော်မလားပေါ့။ ဒါ့ကြောင့် ဆောင်းပါးအမည်ကို မူရင်းအသံထွက်အတိုင်း '''"တိုင်းရှ"''' (သို့မဟုတ်) '''"တိုင်းရှ နတ်ကျောင်း"''' လို့ပဲ စသဖြင့် ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းပြီး၊ ဆောင်းပါးနိဒါန်းပိုင်းမှာမှ ၎င်း၏အဓိပ္ပာယ်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရှင်းပြပေးတာက ပိုမိုစနစ်ကျမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလို သုံးနှုန်းမှပဲ အိဇုမို တိုင်းရှ (Izumo Taisha - 出雲大社) ကဲ့သို့သော အခြားဆက်စပ်ဆောင်းပါးများနဲ့ ချိတ်ဆက်ရာမှာလည်း အသုံးအနှုန်း တစ်ညီတည်း ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်လို့ ယူဆမိပါကြောင်း ဆွေးနွေးအပ်ပါတယ်။ဆွေးနွေးချက်တွေထဲ အဆင်မပြေတာရှိရင် ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၆၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) gsx88on64yyirzlt4yxo4qv127oyasd 3 285345 1029847 2026-05-06T06:08:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029847 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27420-42 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) rq8ar9j79bq8d1wkot715v15fjgunz5 3 285346 1029871 2026-05-06T07:08:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029871 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Cbekodfguekeje ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) p2qhsycsprzh15pn2fi2ndqdsn29do6 3 285347 1029872 2026-05-06T07:08:22Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029872 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Yours Niz ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 0sacmfu89wooy5hwi9ppojvms1h59qg 3 285348 1029873 2026-05-06T07:08:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029873 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် NaungNaung86 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) gzkbjolvq5mxa9oe8lvqqy8c3k3d83e 0 285349 1029874 2026-05-06T07:22:54Z Yours Niz 142329 "Parami University is a private, nonprofit university licensed by the Higher Education Licensure Commission of Washington, D.C., in the U.S. In partnership with Bard College, Parami offers online dual associate and bachelor’s degrees. Since its founding in 2017 as a liberal arts institution in Burma (Myanmar), Parami University has been co..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029874 wikitext text/x-wiki Parami University is a private, nonprofit university licensed by the Higher Education Licensure Commission of Washington, D.C., in the U.S. In partnership with Bard College, Parami offers online dual associate and bachelor’s degrees. Since its founding in 2017 as a liberal arts institution in Burma (Myanmar), Parami University has been committed to empowering youth. Since launching its undergraduate programs in 2022, the university has been home to nearly 300 students from Myanmar, Thailand, Kenya, India, Indonesia, Malaysia, and Rwanda. pt2its3u8p1sctovtfh91v50db6k8i1 3 285350 1029881 2026-05-06T08:08:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029881 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Moekyaw6621 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) pw8itsoo8zh5e8wbszbvse7q6o95g0r 3 285351 1029882 2026-05-06T08:08:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029882 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-15038-84 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) bkush00adt19jepzjsoadq4k98wz8dn 3 285352 1029896 2026-05-06T09:09:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029896 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zinmin2004 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၉၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 2ixj8omn6efazvsvvq9s8myt5h4bgyt 3 285353 1029904 2026-05-06T10:09:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029904 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27541-23 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 3j5dhrktmke2ei1q4uu0zxgsu1utlu5 3 285354 1029905 2026-05-06T10:18:53Z Taanginfo 142336 /* Ta'ang Health Organization */ အပိုင်းသစ် 1029905 wikitext text/x-wiki == Ta'ang Health Organization == တအာင်းလူမျိုးနေထိုင်ရာဒေသအများစုကို ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုပေးနေသော လွတ်လပ်သည့် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[အသုံးပြုသူ:Taanginfo|Taanginfo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Taanginfo|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ro2bkrwilc5g185jx29wc7r7hlewkak 1029906 1029905 2026-05-06T10:23:28Z Taanginfo 142336 /* Ta'ang Health Organization */ 1029906 wikitext text/x-wiki == Ta'ang Health Organization == မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင်အခြေပြုပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုပေးနေသော လွတ်လပ်သည့် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[အသုံးပြုသူ:Taanginfo|Taanginfo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Taanginfo|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၈၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) j0vmuera6163zzont9kj6fz2g2h0fy6