ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 3020 1030187 951827 2026-05-07T09:48:20Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030187 wikitext text/x-wiki '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Rawang) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်သော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] ဖြစ်သည်၊၊ အဓိကအားဖြင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသများနှင့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြေ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်၊၊<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများ | population = ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀–၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို, မချန်ဘော, နောင်မွန်, ခေါင်လန်ဖူး)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} [[File:RaYoum.jpg]] == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးတို့ကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်၊၊ တရုတ်တို့ကမူ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် '''ကျူးဇီ''' (Dulong/Drung) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊၊<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားခံရာတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊၊ == ဆင်းသက်လာပုံနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == ရဝမ်လူမျိုး [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသများမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော လူသားမျိုးနွယ်စုများ၏ လမ်းကြောင်းကို အတိအကျ ဖော်ပြနေသည်၊၊ ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ရဝမ်တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်၊၊ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ တရုံ (Taron) စသည့် မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းအရ ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်ရှိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နှင့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား အလွန်သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိကတွေ့ရသည်၊၊O2 (M122)ဗီဇသည် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[ဟန်တရုတ်]]တို့နှင့် တူညီသော ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း သက်သေပြနေသည်၊၊D (M174)ဗီဇသည် ရှေးဦး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှုကို ပြသပြီး ရဝမ်တို့သည် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များထက်စာလျှင် ရှေးကျသော တိဗက်ဗီဇ (Paleolithic Tibetan) ပိုမိုပါဝင်နေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ရဝမ်တို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ၏ ဝိသေသများ ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်မှုဘဝ == ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ပြီး ဝီရိယကောင်းသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်ကြသည်၊၊ယောက်ျားရော မိန်းမပါ အဝတ်ဖြူ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများသည် ကြိမ်ဖြင့်ရက်ထားကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဦးထုပ်များကို ဆောင်းလေ့ရှိသည်၊၊ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်သဖွယ် မြေပြုပြင်၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်၊၊ ရက်ကန်းအတတ်တွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ထင်ရှားသည်၊၊ == မျိုးနွယ်စုနှင့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးတို့တွင် မျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၈၀) ကျော်ရှိပြီး အဓိကအုပ်စုကြီးများမှာ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ လာဇု (Lazu)၊ ဝမ်ဖလာ (Vangpala)၊ တရုန် (Taron) နှင့် နုံ (Nung) တို့ ဖြစ်ကြသည်၊၊<ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> မျိုးနွယ်စုအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် (Subject-Object-Verb) စနစ် ဖြစ်သည်၊၊ == ရဝမ်လူမျိုးကွဲများ == ရဝမ်လူမျိုးများတွင် မျိုးကွဲများ ရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့သည် ပြောဆိုသည့် စကားအလိုက် တူရာခွဲခြားသည့်အခါ လူမျိုးစုငယ် လေးစုအဖြစ်တွေ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် မတ်ဝမ်၊ ဒရူ၊ တန်ဆာရ်နှင့် လုံမီ တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်းသာဖြစ်ကြောင်းကို ပြောဆိုသည့် စကား၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများဖြင့် အထောက်အထားများစွာတွေ့ရသည်။ အုပ်စုငယ်များနှင့် မိသားစုအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားလည်း အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ ထိုလူမျိုးငယ် တစ်ခုအတွင်းရှိ မိသားစု တစ်ခုနှင့် တစ်ခုပင် ပြောဆိုသည့် လေယူလေသိမ်း၊ အသုံးပြုပုံ ကွဲပြားသည်။ == အမည်မှည့်ပုံ == ရဝမ်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ သား သမီးများအား နာမည် မှည့်ရာတွင် အကြီးမှ အငယ်အလိုက်မှည့်ကြသည်။ ၎င်းမှာ အောက်ပါအလိုက်ဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! !သား !သမီး |- |ပထမ |ဖုန် |နန် |- |ဒုတိယ |ဒီး၊ ထင် |နင် |- |တတိယ |ခင်၊ ဂျုံ |ချန်၊ ခေါ် |- |စတုတ္ထ |ဆင် |နွန်၊ ထီ |- |ပဉ္စမ |မင် |ဇင်၊ ခူရ် |- |ဆဌမ |ဖီ |ထန်၊ ဂင်း |- |သတ္တမ |ယုန် |ထမ်း |}<br /> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] erbqzsiu392gykuq15stq45fv9uxyx1 1030188 1030187 2026-05-07T09:49:22Z Chenzeyan29 141880 1030188 wikitext text/x-wiki '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Rawang) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်သော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] ဖြစ်သည်၊၊ အဓိကအားဖြင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသများနှင့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြေ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်၊၊<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများ | population = ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀–၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို, မချန်ဘော, နောင်မွန်, ခေါင်လန်ဖူး)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} [[File:RaYoum.jpg]] == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးတို့ကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်၊၊ တရုတ်တို့ကမူ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် '''ကျူးဇီ''' (Dulong/Drung) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊၊<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားခံရာတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊၊ == ဆင်းသက်လာပုံနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == ရဝမ်လူမျိုး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသများမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော လူသားမျိုးနွယ်စုများ၏ လမ်းကြောင်းကို အတိအကျ ဖော်ပြနေသည်၊၊ ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ရဝမ်တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်၊၊ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ တရုံ (Taron) စသည့် မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းအရ ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်ရှိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နှင့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား အလွန်သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိကတွေ့ရသည်၊၊O2 (M122)ဗီဇသည် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]တို့နှင့် တူညီသော ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း သက်သေပြနေသည်၊၊D (M174)ဗီဇသည် ရှေးဦး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှုကို ပြသပြီး ရဝမ်တို့သည် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များထက်စာလျှင် ရှေးကျသော တိဗက်ဗီဇ (Paleolithic Tibetan) ပိုမိုပါဝင်နေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ရဝမ်တို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ၏ ဝိသေသများ ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်မှုဘဝ == ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ပြီး ဝီရိယကောင်းသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်ကြသည်၊၊ယောက်ျားရော မိန်းမပါ အဝတ်ဖြူ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများသည် ကြိမ်ဖြင့်ရက်ထားကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဦးထုပ်များကို ဆောင်းလေ့ရှိသည်၊၊ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်သဖွယ် မြေပြုပြင်၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်၊၊ ရက်ကန်းအတတ်တွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ထင်ရှားသည်၊၊ == မျိုးနွယ်စုနှင့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးတို့တွင် မျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၈၀) ကျော်ရှိပြီး အဓိကအုပ်စုကြီးများမှာ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ လာဇု (Lazu)၊ ဝမ်ဖလာ (Vangpala)၊ တရုန် (Taron) နှင့် နုံ (Nung) တို့ ဖြစ်ကြသည်၊၊<ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> မျိုးနွယ်စုအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် (Subject-Object-Verb) စနစ် ဖြစ်သည်၊၊ == ရဝမ်လူမျိုးကွဲများ == ရဝမ်လူမျိုးများတွင် မျိုးကွဲများ ရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့သည် ပြောဆိုသည့် စကားအလိုက် တူရာခွဲခြားသည့်အခါ လူမျိုးစုငယ် လေးစုအဖြစ်တွေ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် မတ်ဝမ်၊ ဒရူ၊ တန်ဆာရ်နှင့် လုံမီ တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်းသာဖြစ်ကြောင်းကို ပြောဆိုသည့် စကား၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများဖြင့် အထောက်အထားများစွာတွေ့ရသည်။ အုပ်စုငယ်များနှင့် မိသားစုအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားလည်း အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ ထိုလူမျိုးငယ် တစ်ခုအတွင်းရှိ မိသားစု တစ်ခုနှင့် တစ်ခုပင် ပြောဆိုသည့် လေယူလေသိမ်း၊ အသုံးပြုပုံ ကွဲပြားသည်။ == အမည်မှည့်ပုံ == ရဝမ်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ သား သမီးများအား နာမည် မှည့်ရာတွင် အကြီးမှ အငယ်အလိုက်မှည့်ကြသည်။ ၎င်းမှာ အောက်ပါအလိုက်ဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! !သား !သမီး |- |ပထမ |ဖုန် |နန် |- |ဒုတိယ |ဒီး၊ ထင် |နင် |- |တတိယ |ခင်၊ ဂျုံ |ချန်၊ ခေါ် |- |စတုတ္ထ |ဆင် |နွန်၊ ထီ |- |ပဉ္စမ |မင် |ဇင်၊ ခူရ် |- |ဆဌမ |ဖီ |ထန်၊ ဂင်း |- |သတ္တမ |ယုန် |ထမ်း |}<br /> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 3heyfls6ixlhcvpwthgmimlttgy8oqp 0 3600 1030179 1029417 2026-05-07T09:30:52Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030179 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985" /> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122)ကိုအဓိကတွေ့ရပြီး [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95)ကိုလည်း သိသိသာသာသာတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref>ထိုအပြင် ဗမာလူမျိုးများတွင် Haplogroup D (အထူးသဖြင့် D1a1) ကို ၁၀% မှ ၂၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်လူမျိုးများ|တိဗက်လူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုရှိခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{Cite journal |last=Su |first=B. |year=2000 |title=Y chromosome haplotypes reveal stayed migration of the Tibeto-Burman populations |journal=Anthropological Science |volume=108 |issue=1 |pages=1-13 |doi=10.1537/ase.108.1}}</ref> ဤအချက်သည် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက တိဗက်ကုန်းမြင့်မှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းသို့ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်ဟူသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံနေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Wen |first=B. |year=2004 |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture to southern China |journal=Nature |volume=431 |pages=302-305 |doi=10.1038/nature02878}}</ref> ဗမာလူမျိုးများတွင် Haplogroup C ကို အနည်းငယ် (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ဒေသတွင်းရှိ ရှေးဦးအခြေချသူ (Hunter-gatherers) များ သို့မဟုတ် ဗဟိုအာရှရှိ အယ်လ်တေးယစ် (Altaic) နွယ်ဝင်များနှင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ရောနှောခဲ့မှုကို ညွှန်ပြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Zhong |first=H. |year=2010 |title=Extended Y-chromosome haplogroup distribution in the Maya-related populations |journal=Journal of Human Genetics |volume=55 |pages=7-12 |doi=10.1038/jhg.2009.111}}</ref> ဗမာလူမျိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော C ၏ အကိုင်းအခက်အချို့မှာ C2 (C-M217) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]]ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Hammer |first=M.F. |year=2006 |title=Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer lineages |journal=Journal of Human Genetics |volume=51 |issue=1 |pages=47-58 |doi=10.1007/s10038-005-0322-0}}</ref>ဗမာလူမျိုးများအတွင်း တွေ့ရှိရသော Haplogroup C (C-M217) သည် ၁၃ ရာစု [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုကျူးကျော်မှု]] (Mongol invasions of Burma) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်ကြောင်း အချို့သော ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Weatherford |first=Jack |title=Genghis Khan and the Making of the Modern World |publisher=Three Rivers Press |year=2004}}</ref> သို့သော် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ ဤအမှတ်အသားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကတည်းက ပါဝင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုသည် ၎င်းအချိုးအစားကို အနည်းငယ် ပိုမိုအားကောင်းလာစေသည့် အချက်တစ်ချက်သာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Zerjal |first=T. |year=2003 |title=The Genetic Legacy of the Mongols |journal=American Journal of Human Genetics |volume=72 |issue=3 |pages=717-721 |doi=10.1086/367774}}</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ (Proto-Burmans) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ မဆင်းလာမီ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် ရှိနေစဉ်က ကိုးကွယ်မှုမှာ သဘာဝလွန် အင်အားစုများကို ယုံကြည်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဘိုးဘွားပူဇော်မှု တို့အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" />ရှေးဦးဗမာတို့သည် တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းနှင့် မိုးလေဝသကို အစိုးရသည်ဟု ယုံကြည်ရသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် နောင်တွင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သော မိရိုးဖလာနတ်များနှင့် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ် ယုံကြည်မှုများ၏ အစောပိုင်းပုံစံများ ဖြစ်သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားသော သူများကို နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပူဇော်သည့်ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref>Elias, N. (1876). Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan.</ref> ဗမာတို့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် လမ်းကြောင်းတွင် ရှိသော နန်ကျောက်ဒေသမှ ရောနှောပါဝင်လာသည့် မဟာယာနနွယ် အယူအဆများနှင့် လူသားနှင့် နတ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရှေးဟောင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ အတတ်ပညာများ ပါရှိနေခဲ့သည်။ နတ်များအတွက် တင်ဆက်ရမည့် ကန်တော့ပွဲ (အုန်း၊ ငှက်ပျော) ပြင်ဆင်ပုံနှင့် နတ်တို့၏ ကျေနပ်မှုကို ရယူကာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် ပြုလုပ်သည့် ယတြာအတတ်ပညာများ ပါဝင်သည်။ ဤအတတ်ပညာသည် ဗမာတို့ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရ အယူအဆများနှင့် ပေါင်းစပ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အထင်ရှားရှိခဲ့သော [[အရည်းကြီး]] အယူအဆများ၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Lieberman2003" /> ဗမာတို့သည် ပုဂံဒေသတွင် အခြေချပြီးနောက်မှသာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်နေသော [[ပျူ]] တို့ထံမှ [[ထေရဝါဒ]]အငွေ့အသက်များကို ပိုမိုထိတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများ ရောထွေးနေသည့် အရောအနှော အယူဝါဒများ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်တွင် သထုံပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> သို့သော်လည်း ထေရဝါဒဘာသာ ထွန်းကားလာသည့်တိုင်အောင် မဟာယာနနွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အလေ့အထများသည် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]] အထိ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ပုဂံခေတ်တွင် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းကြီး နန်းသစ်တည်၍ နန်းသိမ်းပွဲကျင်းပရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားဖြစ်သည့် [[ဗိဿနိုး]]နတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်များအတွင်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အားထားခဲ့ကြသည်။ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ နတ်မေးစေခြင်း၊ ဗေဒင်ယတြာနှင့် အင်းအိုင်ခါးလှည့် အတတ်ပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းတို့ကို တွေ့ရသည်။<ref>Lieberman, V. B. (1984). Burmese Administrative Cycles. Princeton University Press.</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒအယူအဆအပြင် ရှေးဟောင်းရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်နေသည့် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] j53f0hjnvsi8kk78drjgbtbmscuhq58 0 6204 1030228 1019236 2026-05-07T11:20:43Z Salai Rungtoi 22844 [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်]] စာမျက်နှာကို [[ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] သို့ Salai Rungtoiက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1019236 wikitext text/x-wiki {{infobox war faction |name = ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်<br>Democratic Karen Benevolent Army |native_name = |native_name_lang = |war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] |image = Flag of DKBA.svg{{!}}border |caption = ဒီကေဘီအေ တပ်မဟာ-၅ မှ အသုံးပြုသော အလံတော် |active= {{Start date|2010|08}}–လက်ရှိ |leaders = ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောလားဖွယ်]] (၂၀၁၀–၂၀၁၆)<br/> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမိုရှေး]] (၂၀၁၆–၂၀၂၁)<br/> ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီး (၂၀၂၁–လက်ရှိ) |ideology = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်အမျိုးသားရေး]]<ref name="DKBA5">{{cite web |title=Myanmar Peace Monitor: Stakeholders - DKBA-5 |url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5 |access-date=11 June 2016 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022635/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5 }}</ref><br>[[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref name="Al-Jazeera" /> |clans = |headquarters = ဆုံဆည်းမြိုင်၊ [[မြဝတီမြို့နယ်]] |area = [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |strength = ၁,၅၀၀<ref name="MMPeaceMonitor">{{Cite web |url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups |title=Myanmar Peace Monitor |access-date=31 December 2015 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508021630/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Peace may prove elusive as divisions sap strength of karen national union {{!}} Bangkok Post: news|url=http://www.bangkokpost.com/news/investigation/316916/peace-may-prove-elusive-as-divisions-sap-strength-of-karen-national-union|accessdate=10 March 2018|work=www.bangkokpost.com|publisher=Bangkok Post|date=14 October 2012|language=en}}</ref> |allies = {{flagicon image|Arakan State Army Flag.png}} [[ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] * {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} [[ ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] |opponents = {{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] |battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * ကရင်ပဋိပက္ခ |website = }} '''ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်''' ({{lang-en|Democratic Karen Benevolent Army}}) ကို [[ဒီကေဘီအေ]] တပ်မဟာ-၅ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ တပ်မဟာ-၅ ကို တပ်ရင်း(၅)ရင်းဖြင့် ၂၀၀၉ နှစ် မေလတွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းကာ ယခင် [[ကလိုထူးဘောဗျူဟာ|ကလိုထူးဘော ဗျူဟာမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် (ခ)နှုတ်ခမ်းမွှေးကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် တပ်မဟာ-၅ သည် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း လက်နက်ချရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref name=Al-Jazeera>{{cite news|first=|last=|title=Myanmar rebel armies join forces |url=http://english.aljazeera.net/video/asia-pacific/2010/11/2010111245020326197.html |work= Al-Jazeera English |publisher=|date=2010-11-12 |accessdate=2010-11-12}}</ref> စစ်ဦးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောမိုရှေးသည် ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် လစ်လပ်သွားသော စစ်ဦးစီးချုပ်နေရာတွင် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီးကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီးကို DKBA စစ်ဦးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://burmese.dvb.no/archives/489721 |website=DVB |access-date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ |language=en |date=23 စက်တင်ဘာ 2021}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော် (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများ == * တပ်ရင်း (၉၀၁) * တပ်ရင်း (၉၀၄) * တပ်ရင်း (၉၀၅) * တပ်ရင်း (၉၀၆) * တပ်ရင်း (၉၀၇)တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဒီကေဘီအေ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] bvb5nmvb5i8fsquaxyzyxunnfl2pxe8 1030233 1030228 2026-05-07T11:24:51Z Salai Rungtoi 22844 /* လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများ */ 1030233 wikitext text/x-wiki {{infobox war faction |name = ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်<br>Democratic Karen Benevolent Army |native_name = |native_name_lang = |war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] |image = Flag of DKBA.svg{{!}}border |caption = ဒီကေဘီအေ တပ်မဟာ-၅ မှ အသုံးပြုသော အလံတော် |active= {{Start date|2010|08}}–လက်ရှိ |leaders = ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောလားဖွယ်]] (၂၀၁၀–၂၀၁၆)<br/> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမိုရှေး]] (၂၀၁၆–၂၀၂၁)<br/> ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီး (၂၀၂၁–၂၀၂၅)<br> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောရွှေဝ (2025 - လက်ရှိ) |ideology = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်အမျိုးသားရေး]]<ref name="DKBA5">{{cite web |title=Myanmar Peace Monitor: Stakeholders - DKBA-5 |url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5 |access-date=11 June 2016 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022635/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/159-dkba-5 }}</ref><br>[[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref name="Al-Jazeera" /> |clans = |headquarters = ဆုံဆည်းမြိုင်၊ [[မြဝတီမြို့နယ်]] |area = [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |strength = ၁,၅၀၀<ref name="MMPeaceMonitor">{{Cite web |url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups |title=Myanmar Peace Monitor |access-date=31 December 2015 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508021630/http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Peace may prove elusive as divisions sap strength of karen national union {{!}} Bangkok Post: news|url=http://www.bangkokpost.com/news/investigation/316916/peace-may-prove-elusive-as-divisions-sap-strength-of-karen-national-union|accessdate=10 March 2018|work=www.bangkokpost.com|publisher=Bangkok Post|date=14 October 2012|language=en}}</ref> |allies = {{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Army_under_the_Arakan_National_Council.svg}} [[ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Karen National Union Flag.png}} [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] * {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} [[ ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] |opponents = {{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] |battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * ကရင်ပဋိပက္ခ |website = }} '''ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်''' ({{lang-en|Democratic Karen Benevolent Army}}) ကို [[ဒီကေဘီအေ]] တပ်မဟာ-၅ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ တပ်မဟာ-၅ ကို တပ်ရင်း(၅)ရင်းဖြင့် ၂၀၀၉ နှစ် မေလတွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းကာ ယခင် [[ကလိုထူးဘောဗျူဟာ|ကလိုထူးဘော ဗျူဟာမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် (ခ)နှုတ်ခမ်းမွှေးကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် တပ်မဟာ-၅ သည် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း လက်နက်ချရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref name=Al-Jazeera>{{cite news|first=|last=|title=Myanmar rebel armies join forces |url=http://english.aljazeera.net/video/asia-pacific/2010/11/2010111245020326197.html |work= Al-Jazeera English |publisher=|date=2010-11-12 |accessdate=2010-11-12}}</ref> စစ်ဦးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောမိုရှေးသည် ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် လစ်လပ်သွားသော စစ်ဦးစီးချုပ်နေရာတွင် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီးကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစတီးကို DKBA စစ်ဦးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://burmese.dvb.no/archives/489721 |website=DVB |access-date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ |language=en |date=23 စက်တင်ဘာ 2021}}</ref> စစ်ဦးစီးချုပ်သစ်အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောရွှေဝအား တာဝန်ပေးအပ်ခန့်ထားလိုက်ကြောင်း DKBA က ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အသိပေးကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-12-26 |title=DKBA စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောရွှေဝ ခန့်အပ်ခံရ |url=https://burmese.thanlwintimes.com/2025/12/26/dkba-%e1%80%85%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba-%e1%80%97%e1%80%ad%e1%80%af/ |access-date=2026-05-07 |website=Than Lwin Times |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော် (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများ == * တပ်ရင်း (၉၀၁) * တပ်ရင်း (၉၀၄) * တပ်ရင်း (၉၀၅) * တပ်ရင်း (၉၀၆) * တပ်ရင်း (၉၀၇)တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဒီကေဘီအေ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] 1ahk7wwq8uaad2ob1az366f3az7haun 0 6520 1030186 1027820 2026-05-07T09:41:59Z ~2026-27541-36 142368 1030186 wikitext text/x-wiki {{Ref improve|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁}} {{Infobox military unit | unit_name = အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = နတခ | image = Shoulder Sleeve Insignia of Southern West Command of Myanmar Army.svg | image_size = 216px | caption = အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = ဒီရေလှိုင်း | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကျော်ခိုင် | commander1_label = တိုင်းမှူး | commander2 =ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲလင်းအောင် | commander2_label =ဒုတိယတိုင်းမှူး | identification_symbol = [[Image:Mm-south-western-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''နတခ''') သည် [[ပုသိမ်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သော [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/aneaaktteaangttiungcctthaankhupri-ttpmtteaasaamisaacuwng-keaangsaa-keaangsuumaaattk-knpuuttaasngttn|title=အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရှိ တပ်မတော်သားမိသားစုဝင် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအတွက် ကွန်ပျူတာသင်တန်း၊ အင်္ဂလိပ်စာသင်တန်းနှင့် မြန်မာ့သိုင်းသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်(၂၂ဧပြီ၂၀၂၆)|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref> == သမိုင်း == {{Expand section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}}'''''အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' လက်အောက်တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(၃)ဦး ဦးစီးသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ၎င်း စဗဟများ ကွပ်ကဲအောက်ရှိ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်။ === အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ / ခမရ - (၄)ရင်း === အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ - (၃)ရင်း === အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ - (၃)ရင်း == အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} *ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင် (ကြည်း - ၃၅၁၆) (၁၁-၁၀-၁၉၆၁ မှ ၁၄-၂-၁၉၆၃) *ဗိုလ်မှူးကြီး တင်ဦး (ကြည်း - ၃၆၅၁) (၁၄-၂-၁၉၆၃ မှ ၁၉-၉-၁၉၆၄) *ဗိုလ်မှူးကြီး စံကြည် (ကြည်း - ၃၆၂၇) (၁၉-၉-၁၉၆၄ မှ ) *ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းတင် (ကြည်း - ၅၆၀၃) (ဗသက - ၂) *ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးအောင် (ကြည်း - ၅၅၈၁) *ဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းကြည် (ကြည်း - ၆၂၇၈) (ဗသက - )(၂၄-၉-၁၉၇၆ မှ ၈-၇-၁၉၇၈) *ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းညွှန့် (ကြည်း - ၆၃၅၆) (၈-၇-၁၉၇၈ မှ ၄-၅-၁၉၇၉) *ဗိုလ်မှူးချုပ် စောမောင် (ကြည်း - ၆၁၈၇) (ဗသက - ၆) (၄-၅-၁၉၇၉ မှ ၂၄-၈-၁၉၈၁) *ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်လွင် (ကြည်း - ၆၆၀၈) (၂၄-၈-၁၉၈၁ မှ ၇-၈-၁၉၈၃) *ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းရွှေ (ကြည်း - ၆၇၁၀) (ဗသက - ၉) (၇-၈-၁၉၈၃ မှ ၄-၁၁-၁၉၈၅) *ဗိုလ်ချုပ် မြင့်အောင် (ကြည်း - ၆၉၁၇) (ဗသက - ၁၂) (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ ) *ဗိုလ်ချုပ် ညွှန့်တင် *ဗိုလ်ချုပ် [[ရွှေမန်း၊ ဦး|ရွှေမန်း]] (ကြည်း - ၁၁၅၃၄) (စတသ - ၁၁) *ဗိုလ်ချုပ် [[ဌေးဦး]] (ကြည်း - ) (ဗသက - ၄၃) *ဗိုလ်ချုပ် ​[[ကျော်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ကျော်​ဆွေ]] (ကြည်း - ၁၆၄၉၃) (စတသ - ၂၂) *ဗိုလ်ချုပ် [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်​မောင်ဝင်း]]<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-02-09.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၉.၂.၂၀၁၁)}}</ref> (ကြည်း - ၁၇၆၀၆) (ဗသက - ၆၄) ( ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း၊ ယခု ရာထူးဝန်ဥက္ကဋ္ဌ) *ဗိုလ်ချုပ် စိုးသိန်း *ဗိုလ်ချုပ် လူအေး (ကြည်း - ၁၈၈၂၀) (စတသ - ၂၆) *ဗိုလ်ချုပ် [[တေဇကျော်]] (ကြည်း - ၂၀၂၇၈) (ဗသက - ၇၃) (ယခု- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ အမှတ်−၆ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး) *ဗိုလ်ချုပ် [[ရဲဝင်းဦး]] (ကြည်း - ၂၁၄၄၀) (ဗသက - ၇၇) (ယခု- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်) *ဗိုလ်ချုပ် [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/383465|title=အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်က COVID-19 ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများ လှူဒါန်း|work=DVB|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၀ }}</ref> (ကြည်း - ၂၅၉၈၂) (စတသ - ၃၆) (ယခု- ပြည်ထဲရေးပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး) *[[အောင်အောင်|ဗိုလ်ချုပ်အောင်အောင်]] (ကြည်း - ၂၅၉၆၀) (စတသ - ၃၆) (နောင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ယခု - ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်) *ဗိုလ်မှူးချုပ်ကြည်ခိုင် (ကြည်း - ၂၇၁၄၀) (စတသ - ၃၇) (ယခင်− တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး) *ဗိုလ်ချုပ် ​ဝေလင်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/43478|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင် မန်းငြိမ်းမောင် မြောင်းမြမြို့၌ ကျင်းပသည့် ကရင်တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဝါခေါင်လချည်ဖြူဖွဲ့ မင်္ဂလာအခမ်းအနားတက်ရောက်|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ }}</ref> (ကြည်း - ၂၉၃၆၉) (စတသ - ၃၉) (ယခင် စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးချုပ်၊ ယခင် အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး) *ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် စတသ(၄၁)(ယခင် တပ်ထိန်းချုပ်)<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c89x0414ge0o|title=ညှိကွပ်အပါအဝင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> *ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် (ယခင် - ဒကစမှူး(လွိုင်ကော်))[https://www.moi.gov.mm/iprd/news/265675 <nowiki>[၆]</nowiki>] [https://cincds.gov.mm/aneaaktteaangttiungcctthaankhupri-ttpmtteaasaamisaacuwng-keaangsaa-keaangsuumaaattk-knpuuttaasngttn *] == ကိုးကား == <references /> == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] i13sot86e4vzo0v2iwhhke6zbil1r11 0 8373 1030180 1029191 2026-05-07T09:32:34Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း */ 1030180 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022">Harvard Medical School & Max Planck Institute, "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia", Nature (2022).</ref> အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] bkara21pjhkcjdp1yu5kee19h8xcfvr 1030181 1030180 2026-05-07T09:32:59Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူမျိုးရိုးဗီဇ */ 1030181 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] na9ktczmhbff0zefbxt2k761a841xe6 1030182 1030181 2026-05-07T09:33:15Z Chenzeyan29 141880 1030182 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] ntkshbc8drke43vns0e9ujnu0ha1ax6 1030183 1030182 2026-05-07T09:34:05Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း */ 1030183 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] g11fn58xjh4wscqupe617psuen4do9r 1030184 1030183 2026-05-07T09:34:48Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် */ 1030184 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007" />ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] sorrosibmt4rmidh7p8h8knjxpss9rn 1030185 1030184 2026-05-07T09:35:45Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030185 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007" /> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007" />ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 0h1n2y8a5mryz8erdhllobeh01qknsr 0 8417 1030024 1029413 2026-05-06T23:24:50Z U Naing Htet Lin 142180 /* ငယ်ဘဝ */ 1030024 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]] | name = ဒေါ်ခင်ကြည် | honorific_suffix = | image = Khin Kyi portrait.jpg | alt = | caption = | order = အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး | term_start = ၁၉၆၀ | term_end = ၁၉၆၇ | prime_minister = [[ဦးနု]]<br />[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]] | successor = | order1 = လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီး | term_start1 = ၁၉၅၃ | term_end1 = ၁၉၆၀ | prime_minister1 = [[ဦးနု]]<br />[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]] | predecessor1 = မရှိ | successor1 = | order2 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency2 = [[လမ်းမတော်မြို့နယ်]] | majority2 = | term_start2 = ၁၉၄၇ | term_end2 = ၁၉၄၈ | successor2 = | party = | birth_date = {{birth date|1912|4|16|df=y}} | birth_place = [[မြောင်းမြမြို့]] | death_date = {{Death date and age|27|12|1988|16|4|1912}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | death_cause = လေဖြတ်ခြင်း | resting_place = | other_names = | occupation = သံအမတ်၊ နိုင်ငံရေးသမား | spouse = {{marriage|[[အောင်ဆန်း]]<br />|September 1942|19 July 1947|reason=ကွယ်လွန်}} | children = [[အောင်ဆန်းဦး]]<br/>[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] | parents = | relatives = | alma_mater = ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်<br/>အေဘီအမ် မိန်းကလေးကျောင်း }} [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]'''ဒေါ်ခင်ကြည်''' (၁၉၁၂ − ၁၉၈၈) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား မူလတန်းပြဆရာမ၊ သူနာပြု၊ လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၀ထိ လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၉၆၀ မှ ၁၉၆၇ထိ သံအမတ်ကြီး ဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး မြန်မာအမျိုးသမီး သံအမတ်ကြီးလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၏ ဇနီးလည်းဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ဒေါ်ခင်ကြည်ကို[[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[မြောင်းမြမြို့]]၌ လမ်းဗိုလ် ဦးဖိုးညှင်း၊ ဒေါ်ဖွားစုတို့မှ ၁၉၁၂ ခု၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားသည်။ {{efn|သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ The Mainichi Japan သတင်းစာပါ ဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် မိခင်ဒေါ်ခင်ကြည်၏ မှတ်ပုံတင်၊ ပတ်စ်ပို့၊ အခြားစာရွက်စာတမ်းများမှ မွေးနှစ်သည် ၁၉၁၂ ဖြစ်၍ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ဒေါ်ခင်ကြည်ကို ၁၉၁၃ တွင် မွေးဖွားသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ်ကို အင်္ဂလိပ်သက္ကရာဇ်သို့ ပြောင်းရာ၌ မှားယွင်း၍ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသည်။<ref name="assk"/>}}<ref>"ဖဆပလ သတင်းစဉ်"၊ အတွဲ (၁) အမှတ် (၃၇)။ ၁၉၄၇ ခု၊ ဩဂုတ် ၂၃။</ref> မွေးချင်းများမှာ ဦးဘလွင်၊ ဒေါ် ခင်သောင်း၊ ဦး မောင် ခေါ် ဦးလှမောင် (ငယ်စဉ်က လွန်)၊ ဦးဘကျော်၊ ဒေါ်ခင်ကြီး (နောင်တွင် [[သခင်သန်းထွန်း]]၏ ဇနီး)၊ ဒေါ်ခင်တင့် (ဦးသိန်းလှ ဇနီး)၊ ဒေါ်ခင်ကြည်၊ ဦးသိန်း (ခေါ်) ဦးလှမောင်၊ ဒေါ်မမကြီး (ခေါ်) ဒေါ် အမာ (ကောက်ပဲသီးနှံမင်းကြီး ဦးတင်အောင် (ခေါ်) ဦးဂျော်နီ၏ ဇနီး)တို့ ဖြစ်သည်။ == ပညာရေး == ငယ်စဉ်က မြောင်းမြမြို့တွင် (၆) တန်းအထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ကြည့်မြင်တိုင် အေဘီအမ် မိန်းကလေးကျောင်းမှ (ယခု အထက (၁) ကြည့်မြင်တိုင်) မှ (၇) တန်းနှင့် (၈) တန်း အောင်သည်။ (၉) တန်းကို မြောင်းမြ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ပြန်နေသည်။ ထို့နောက် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ [[စကော့တလန်နိုင်ငံ|စကော့]]လူမျိုး အမျိုးသမီးများအုပ်ချုပ်သော အေဘီအမ်ကျောင်း (မော်တင်လိန်း ဆရာဖြစ်သင်တန်းကျောင်း) မှ မူလတန်းဆရာဖြစ်လက်မှတ် ရသည်။<ref name="assk">{{cite news|url=http://mainichi.jp/english/english/features/news/20120427p2a00m0na020000c.html |title=Letter from Burma: Flowers in her hair |last=Aung San Suu Kyi |date=29 April 2012 |work=The Mainichi |accessdate=1 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502091420/http://mainichi.jp/english/english/features/news/20120427p2a00m0na020000c.html |archivedate= 2 May 2012 }}</ref> == မူလတန်းပြဆရာမ၊ သူနာပြု == မြောင်းမြ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၌ စေတနာဝန်ထမ်းအဖြစ် ဦးဘထွန်းလှိုက်လက်အောက်တွင် နှစ်အတန်ကြာ လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူနာပြုအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ရန် [[ရန်ကုန် ဗဟို အမျိုးသမီး ဆေးရုံ|ရန်ကုန် ဒပ်ဖရင်ဆေးရုံ]]၌ ဝမ်းဆွဲသင်တန်း၊ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ သူနာပြုသင်တန်းများကို တနှစ်ကြာ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ စစ်မဖြစ်မီ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ သူနာပြုအဖြစ် နှစ်အနည်းငယ် ထမ်းရွက်သည်။ ၁၉၄၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၃) ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ဗုံးချခံရပြီး ဒဏ်ရာရလူနာများ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]]သို့ပို့ ဆောင်ရေးတွင် သူနာပြုအဖြစ် စေတနာဝန်ထမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် အိန္ဒိယမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ နောက်ဆုံးထွက်သည့်သင်္ဘောနှင့် ပြန်လာသည်။ [[File:20120501p2a00m0na002000p size5.jpg|thumb|left|150px|ဒေါ်ခင်ကြည် ငယ်ရွယ်စဉ်က တွေ့ရစဉ်]]၁၉၄၂ တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဂေါ်ရာကုန်းမြေ ဒိုင်အိုစီဇင်မိန်းကလေးကျောင်း၌ [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]] (နောင်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]]၏ယောက္ခမ) ဦးဆောင်၍ ဆေးရုံ ဖွင့်လှစ်သည်။ ထိုဘီဒီအေဆေးရုံတွင် အစ်မဖြစ်သူဒေါ်ခင်ကြီးနှင့်အတူ သူနာပြုအဖြစ် အစောဆုံးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်ကြီးမှာ စစ်မဖြစ်မီ သူနာပြု ၂၄၆ သင်တန်းဆင်းဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးကိုဂျပန်တပ်များတပ်ခွဲထားရာ ဘီဒီအေဆေးရုံသည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဘမော်|ဒေါက်တာဘမော်]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး ဖြစ်လာသည်။ ဒေါက်တာဘသန်း၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် [[လှရွှေ (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာလှရွှေ]] (ရဲဘော်သုံးကျိပ် [[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လက်ျာ]]၏ညီ၊ ၁၉၃၈ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်) ဒေါက်တာကြည်ပေါ၊ ဒေါက်တာဦးအေး၊ [[မှတ်မိသေးတယ် ဂျပန်ခေတ်ဆေးရုံကြီးဝယ် (စာအုပ်)|ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ]]၊ ဒေါက်တာဒေါ်ရင်မေ၊ သူနာပြု ကယ်လီ၊ မတင်ထွေး (ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ၏ဇနီး) တို့နှင့်အတူ သူနာပြုချုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ == ဗိုလ်ချုပ်ကတော် == [[File:Aung San and Khin Kyi wedding.jpg|thumb|လက်ထပ်ထိမ်းမြားစဉ်]] ဘီဒီအေ စစ်သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ် ဗိုလ်တေဇ ဆေးရုံလာတက်ရာ မေတ္တာမျှသည်။ ၁၉၄၂ ခု၊ စက်တင်ဘာ ၆ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဂျပန်ခေတ် ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးအရှေ့ဘက် အစွန်ဆုံး ခန်းမဆောင်တွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားကြီး [[အောင်ဆန်းဦး]]နှင့် အောင်ဆန်းလင်းတို့ကို (၆) မိုင်ခွဲအိမ်၌ လည်းကောင်း၊ သမီး [[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို ကန်တော်ကြီးစောင်း နေအိမ်၌ လည်းကောင်း မွေးသည်။ အထွေးဆုံးကလေးကို ၁၉၄၆ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် တာဝါလိန်းအိမ် (ယခု ဗိုလ်ချုပ်ပြတိုက်) ၌ ထွန်းကားသော်လည်း အဖတ်မတင်ဘဲ ၅ ရက်အကြာတွင် တိမ်းပါးသွားသည်။ သားလတ် အောင်ဆန်းလင်းမှာလည်း တာဝါလိန်းအိမ်ရှိ ရေကန်တွင် ၁၉၅၃ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်တွင် ရေနစ်သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ ရက် နံနက် ၁၀း ၃၅ နာရီတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အခြား ဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ကျဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူချမှတ်ခဲ့သော တိုင်းပြုပြည်ပြုလုပ်ငန်းများကို ကိုယ်စွမ်း ဉာဏ်စွမ်း ရှိသမျှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဩဂုတ်၂ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကတော်ဒေါ်ခင်ကြည်သည် အဓိဋ္ဌန်ပြုချက်နဲ့အတူ လူထုပန်ကြားလွှာကိုထုတ်ပြန်၍ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းပေးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်၏ပန်ကြားလွှာတွင် ... "ကျမရဲ့ခင်ပွန်းသည်ဖြစ်တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဟာ တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုးအတွက်ကြိုးပမ်းရင်း လမ်းခုလပ်တွင် ကျဆုံးခဲ့ရပါပြီ။ အခု သူကွယ်လွန်သွားတော့ သူ့ကိုပြုစုရမဲ့အစား သူချခဲ့တဲ့လမ်းစဉ်တွင်ပါဝင်နိုင်တဲ့ဘက်တွင်ပါဝင်ပြီး သူချန်ခဲ့တဲ့ သူသွေး သူ့သား မိမိရဲ့ရင်သွေးကလေးတွေကို အဖေသားပီပီ ခြေရာနင်းနိုင်အောင် ပျိုးထောင်ပေးတော့ မယ်လို့ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ လူထုကို ကျမပြောလိုတာကတော့ မိမိတို့အားကိုး ယုံကြည်လေးစားသောခေါင်းဆောင်ကြီးကို ရက်စက်စွာလုပ်ကြံမှုကြောင့် ဒေါသထွက်စိတ်ဆိုး၍ စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်မှုကိုင်မှုကိုရှောင်ကြဉ်၍ သူချခဲ့သောလမ်းစဉ်အတိုင်း တသေဝမတိမ်း လိုက်နာကျင့်ဆောင်ကြပါ။ သူပျိုးထောင်ခဲ့သော ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးကို ဆထက်တပိုး အားပေးထောက်ခံကြပါ။ သူရည်မှန်းခဲ့သော လွတ်လပ်ရေးကို မရမ‌ေနကြိုးပမ်းကြပါ"ဟု တိုင်းပြည်ကို တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်။ [[စော၊ ဦး (ဂဠုန်)|ဂဠုန်ဦးစော]]သည် ကြိုးမိန့်ကျပြီးနောက် ကျဆုံးခဲ့ရသော အာဇာနည်ကိုးဦးအား အသက် လျော်ကြေးပေးရန် ၎င်းပိုင် လက်ဝတ်ရတနာများ ကိုရောင်းချ၍ ရရှိငွေကို အညီအမျှခွဲဝေပေးရန် ဇနီးဖြစ်သူဒေါ်သန်းခင်အား ထောင်တွင်းမှ မှာကြားခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းခင်သည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးစော၏ဆန္ဒအတိုင်း ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ဦးအား လိုက်လံပေးပြီးနောက် ဒေါ်ခင်ကြည်အား အကျိုးအကြောင်းပြောပြီး အသက်လျော်ကြေးပေးရသောအခါ ဒေါ်ခင်ကြည်က "ရှင့်ယောက်ျား ကျမယောက်ျားကိုလုပ်ကြံလို့ ကျမမုဆိုးမဘဝရောက်ခဲ့ရပါပြီ။ ရှင်လည်း မကြာမီ မုဆိုးမဖြစ်တော့မှာမို့ မုဆိုးမဘဝတူချင်းမို့ အဲ့ဒီလျော်ကြေးငွေကိုမယူပါရစေနဲ့။ ဦးစောအတွက်သာ ဘဝကူးကောင်းအောင် ကုသိုလ်ဒါန တစ်ခုခုပြုလုပ်ပေးပါ" ဟုပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရပေသည်။ == နိုင်ငံ့တာဝန်ထမ်းရွက်မှု == ဒေါ်ခင်ကြည်သည် သူ့ခေတ်သူ့အခါက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဩဇာအကြီးဆုံး အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖဆပလ၏တာဝန်ပေးခြင်းအရ လမ်းမတော်အလယ်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်တွင် အရွေးခံရာ ၁၉၄၇ မှ ၁၉၅၁ အထိ အမတ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် ၁၉၄၇ - ၅၃ တွင် [[မြန်မာအမျိုးသမီးများအသင်း]] ညွှန်ကြားရေးဝန်၊ ၁၉၅၃ - ၅၈တွင် လူမှုဝန်ထမ်းစီမံကိန်းကော်မရှင်[[ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ထိုသို့တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နေစဉ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ လူမှုဝန်ထမ်းကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ မိခင်နဲ့ ကလေးစောင့်ရှောင့်ရေးဥက္ကဋ္ဌ၊ ကလေးသူငယ်စောင့်ရှောက်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ပြည်ရေးပြည်ရာအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီး အသင်းများကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒီမိုကရေစီသဘောတရား တိုးတက်ပြန်ပွားရေးအသင်းဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးကင်းထောက်အသင်း၏ ကင်းထောက်ချုပ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ သူနာပြုတင် ကားတပ်ဖွဲ့ဝင် အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရာမာခရစ်ရှ်နာ သာသနာပြု ဆေးရုံနှင့် စာကြည့်တိုက် ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခံရသည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သူနာပြုလုပ်ငန်းများကို မွန်မြတ် သောပရဟိတလုပ်ငန်းအဖြစ် အများကစိတ်ဝင်စားစွာ ခံယူလုပ်ဆောင်စေရန် ရှေးဦးစွာစည်းရုံးခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။[[File:Daw Khin Kyi Women's Hospital.jpg|thumb|ဒေါ်ခင်ကြည် အမျိုးသမီးဆေးရုံ၊ ဗဟန်း]] ဒေါ်ခင်ကြည်သည် နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြု၍ ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည် သွားရောက်ခဲ့ရသည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေးလုပ်ငန်းများထမ်းဆောင်နေစဉ် ၁၉၄၉ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ ဒေသဆိုင်ရာညီလာခံ၊ ၁၉၅၀ တွင် ကိုလံဘိုကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ ဒေသဆိုင်ရာညီလာခံများကို မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ကိုဦးဆောင်၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ၊ ၁၉၅၁ နှင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တို့တွင် [[ဂျနီဗာမြို့|ဂျီနီဗာ]]မြို့၌ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးညီလာခံများသို့လည်း မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်တက်ရောက်ခဲ့ရပြီး သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ [[ကိုလံဘိုမြို့|ကိုလံဘို]]မြို့၌ကျင်းပသော ညီလာခံတွင် သဘာပတိအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ထို့အပြင် အနောက်ဥရောပ၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်စသောနိုင်ငံများသို့ နိုင်ငံတာဝန်နှင့် ခရီးလှည့်လည်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ - ၆၀ နှစ်များတွင် ဦးနုဦးဆောင်သော ပြည်ထောင်စုပါတီ (ပထစ) အတွက် စည်းရုံးရေးတာဝန်များကို ဖိဖိစီးစီး တာဝန်ယူဆောင်ရွက် ပေးခဲ့သည်။ သို့အတွက် ဦးနုဦးဆောင်သော သန့်ရှင်း ဖဆပလတဖြစ်လည်း ပြည်ထောင်စုပါတီသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် ပထစပါတီအား မဲဆွယ်စည်း ရုံးပေးခဲ့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်အရွေးမခံခဲ့ချေ။ === မြန်မာသံအမတ်ကြီး === ဝန်ကြီးချူပ်[[နု၊ ဦး|ဦးနု]] ဦးဆောင်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် ဒေါ်ခင်ကြည်အား ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဇွန်လတွင် [[နီပေါနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲတာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာအမျိုးသမီးလောကတွင် ပထမဆုံးနှင့် ယနေ့အချိန်အထိ တစ်ဦးတည်းသော မြန်မာအမျိုးသမီး သံအမတ်ကြီးအဖြစ် မော်ကွန်း တင်ခံရသည်။ အိန္ဒိယနိင်ငံ၊ နယူးဒေလီမြို့တွင် ရုံးထိုင်၍ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ၇ နှစ်တာမျှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၇ ဇွန်လ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ရန်ကန်မြို့ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလိမ်းအမှတ် (၅၄-၅၆) နေအိမ်၌ ရိုးရိုးကုတ်ကုတ် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးလုပ်သက်၊ သံအမတ်ပင်စင်များကိုမယူပဲ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ဇနီးထောက်ပံ့ငွေ ကိုသာ ခံစားခဲ့သည်။ ဤသို့ ဒေါ်ခင်ကြည်သည် နေအိမ်ခြံအတွင်း ပန်းမာန်ပင်များစိုက်ပျိုးပြုပြင်လျက် ဘဝကိုအေးချမ်းစွာကုန်ဆုံးနေစဉ်အတွင်း ၁၉၈၇၊ ဧပြီလတွင် နိုင်ငံတော်၏ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် မျက်စိခွဲစိတ်ကုသခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင်၂ လကြာကုသခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်ခင်ကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်လည် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၀ လ အကြာ ၁၉၈၈ မတ်လ အကုန်ပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော လေဖြတ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သူမသည် ဒုတိယအကြိမ် လေဖြတ်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားရပြီးနောက်၊ ၁၉၈၈ ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နံနက် ၇ နာရီ ၁၇ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းနေအိမ်တွင် သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏လက်ပေါ်၌ပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၆ နှစ် အရွယ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ [https://web.archive.org/web/20090915180623/http://www.voanews.com/burmese/archive/2003-01/a-2003-01-07-3-1.cfm] ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားဖြစ်သူ [[ဦးအောင်ဆန်းဦး]]နှင့် သမီးဖြစ်သူ [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] (အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်) တို့ကျန်ရစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> ==ဂူဗိမာန်== ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၂ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ဇနီး မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်၏ ကြွင်းကျန် သောရုပ်ကလာပ်ကို ရွှေတိဂုံဘုရား တောင်ဘက်မုခ်အနီး ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းရှိ ငြိမ်းချမ်းရေနှင့် မျိုးချစ်စာဆိုဆရာကြီး [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း|သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ဂူဗိမာန်နှင့် သီပေါမင်း၏ မိဘုရားခေါင်ကြီး [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]၏ နောက်ဆုံး အဂ္ဂမဟေသီ [[စုဖုရားလတ်|စုဘုရားလတ်]] ဂူဗိမာန်တို့အကြား မြေကွက်လပ်၌ ဂူဗိမာန်တည်ဆောက် သဂြိုဟ်ခဲ့လေသည်။ ထိုနေရာတွင်ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ဦး[[သန့်၊ ဦး|သန့်]]၊ စုဖုရားလတ်နှင့် ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း တို့၏ အုတ်ဂူများလည်း တည်ရှိသည်။ == ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း == ဒေါ်ခင်ကြည်သည် ဘဝတစ်လျှောက်လုံး တိုင်းကျိုးပြည်ပြု စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော မြန်မာမိခင်ဘွဲ့တံဆိပ် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရကချီးမြှင့်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် [[ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ]]မှချီးမြင့်သော မာရှယ်တီးတိုးယူဂိုဆလပ်ကြယ် (ဒုတိယဆင့်) နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ နိုဘယ်အော်ဒါဘွဲ့(ဝါ) ဘုရင့်မြင့်မြတ်သော ဆုတံဆိပ်တို့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကား == <references/> {{lifetime|၁၉၁၂|၁၉၈၈}} [[Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ‎]] [[Category:ပထမ မြန်မာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[Category:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး သံအမတ်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] qqsqn2ctwevhlkr7bqotgapet0pbat7 0 8694 1030000 780384 2026-05-06T17:44:00Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030000 wikitext text/x-wiki '''လာဆာမြို့''' ({{lang-bo|ལྷ་ས་}}; [l̥ásə]) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၁,၉၉၀ (၃,၆၅၆ မီတာ) မြင့်သော နေရာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement | name = လာဆာမြို့ | native_name = ལྷ་ས་ (Lhasa) | official_name = လာဆာ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် | settlement_type = မြို့တော် | image_skyline = File:Potala Palace 2017.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Lhasa Prefecture in Tibet (China).png | map_caption = တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်း လာဆာမြို့ တည်နေရာ | pushpin_map = China | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | coordinates = {{coord|29|39|11|N|91|07|19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | subdivision_name1 = [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = Guoguo | elevation_m = 3656 | population_total = 867,891 | population_as_of = 2020 | postal_code_type = စာတိုက်သင်္ကေတ | postal_code = 850000 | area_code_type = ဖုန်းကုဒ် | area_code = +86 (0) 891 | website = {{URL|http://www.lhasa.gov.cn}} }} လာဆာဟူသောအမည်မှာ တိဗက်ဘာသာစကားဖြင့် "နတ်ဘုရားတို့၏ နေရာ" သို့မဟုတ် "သန့်ရှင်းသော မြေပြင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တိဗက်ဘုရင် [[ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို]] (Songtsen Gampo) က မြို့တော်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများဖြစ်သော [[ပိုတာလာနန်းတော်]] (Potala Palace)၊ ဂျိုခမ်းဘုန်းကြီးကျောင်း (Jokhang Temple) နှင့် နိုဘူလင်ကာနန်းတော် (Norbulingka) တို့ တည်ရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လာဆာမြို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော [[ချင်းဟိုင်-တိဗက် ရထားလမ်း]] ၏ အဆုံးသတ်မြို့ဖြစ်ပြီး ခေတ်မီစီးပွားရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ <ref name="Lhasa_Intro">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Lhasa |title=Lhasa - City, Tibet, China |publisher=Britannica |accessdate=7 May 2026}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==ဝင်ခွင့်မရမြို့== တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မသာယာသဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်နည်းပါးကာ၊ ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့သည့် တိဗက်ပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီးလျှင် များမကြာလှသေးသည့် အချိန် အထိ မြို့တွင်းသို့ နိုင်ငံခြားသား လူဖြူများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်နိုင် ခြင်းမရှိသောကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြ လေသည်။ ==လာဆာမြို့== လာဆာမြို့သည် တိဘတ်ပြည်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဒလိုင်းလာမာခေါ်သော တိဘတ်ရဟန်းမင်းကြီး သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ပြင်အထက်ပေ ၁၁၈၃၁ တွင်တည်ရှိသည်။ သစ်ပင် များ မပေါက်ရောက်သော တောင်များဝန်းရံလျက်ရှိကာ မြေဩဇာကောင်း ပြီးလျှင် ပျံ့ပျူးသောနေရာဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် သဘာဝတည်နေရာ အားဖြင့် အဝင်ရခက်သည့်အပြင် ၁၈ ရာစုနှစ်က ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော တရုတ်တို့၏ ဝါဒကြောင့်လည်း မည်သူမျှ လွယ်ကူစွာ မဝင်နိုင်အောင် တစ်သီးတခြားတည်ရှိနေပေသည်။ လာမာဘုန်းတော်ကြီးများကလည်း မည် သို့မျှ မပြုပြင်ဘဲရှိသည်။ လာဆာမြို့တွင်းသို့ လူဖြူများ ဝင်ခွင့်မရသော ကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ် လက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်ကမှ လာဆာမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုထက်၍ဦးသော ကာလကဆိုလျှင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်သူ တောမတ်မန္နင်းသာလျှင် ၁၈၁၁ ခုနှစ်က ထိုမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ မိုင် ၃၉ဝ မျှရှည်သောလမ်းတစ်ကြောင်းသည် လာဆာမြို့၏ တောင်ဘက်မှစတင်၍ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဒါဂျီလင်မြို့သို့ရောက် သည်။ လာဆာမြို့သည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ကျိချူ မြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင် ထွတ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် ဒလိုင်းလာမာ၏ စံကျောင်းတော်တည်ရှိ သည်။ စံကျောင်းတော်သည် တောင်စောင်းတစ်လျှောက် အဆင့်ဆင့်တည်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့တော်ကို အုပ်မိုးလျက်ရှိ၍ ယင်းစံကျောင်းတော်ကို ပိုတာလာဟု ခေါ်သည်။ မြစ်ဘက်မှ တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လာသော တောက်ဘက်ရှိ တောင်၏အထွတ်တွင် ခံတပ်နှင့်ဒလိုင်းလာမာ၏ ဆေးကောလိပ်ကျောင်းရှိ သည်။ တောင်နှစ်လုံး၏အကြားတွင် မြို့ဝင်တံခါးမကြီးရှိ၍ ကိုက် ၃ဝ ကျယ်သည်။ မြို့ရိုးကို ၁၇၂၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ စဉ်က ဖျက်ဆီးလိုက်ရာ နောက်ထပ်မြို့ရိုးကို ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ တံခါးမနှင့် မြို့၏အကြားတွင် မြက်ခင်း၊ ပြောင်းခင်း၊ သစ်သီးခြံ နှင့် ရွှံနွံတောများရှိသည်။ လာဆာမြို့သက်သက်မှာ အရှေ့ အနောက် တစ်မိုင်ရှိ၍ အနံမိုင်ဝက်ရှိသည်။ လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အိမ်များကို အခိုင်အခံ့အုတ်များဖြင့် ဆောက်ထား၍ နှစ်ထပ်။ သို့မဟုတ် သုံးထပ်တိုက် များဖြစ်သည်။ လမ်းဘေးစင်္ကြံများ၊ ရေလွှဲမြောင်းများဟူ၍ မရှိပေ။ စတုဂံ သဏ္ဌာန်ဖြစ်သော ဂျိုကန်ခေါ်ဘုရားကျောင်းသည် မြို့၏အလယ်တွင် တည်ရှိ သည်။ လူရည်တတ်များ၏အိမ်များမှာ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့်ပြီး၍ နွမ်းပါးသူ တို့၏ အိမ်များမှာ နေလှန်းအုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ဆေးဖြူသုတ်ထားသည်။ အိမ်များဆောက်ထားပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်၍ စိပ်လှပေသည်။ အိမ်များ၏ ကြိုးကြားကြိုးကြားတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိသည်။ မြို့၏အပြင်ဘက်၌ ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးဆောင်ရှိသည်၊ ယင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် သီတင်းသုံးသော ဘုန်းကြီးများသည် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၌ အရေးပါအရာရောက်လှပေသည်။ ယင်းတို့သည်ပင် လာမာဘုန်းကြီးများ၏ တက္ကသိုလ်ဖြစ်၏။ ယင်းတို့အနက် ဒီဗွန်ခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ရဟန်း ၈.ဝဝဝ ရှိ၍ ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ထိုကျောင်း သို့ ဒလိုင်းလာမာသည် နှစ်စဉ်ကြွရောက်သည်။ အဆိုပါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ ဒလိုင်းလာမာ စံကျောင်းတော်ကြီးသည် အာရှတိုက်၌ ထယ်ဝါခန့်ညားဆုံး သာသနိကအဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီးလျှင် အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုလုံး သည် အလျားပေ ၉ဝဝ ရှိ၍ ရွှေချထားသော အာလိန်ငါးဆင့် ပြာသာဒ် အထွတ်မှာ မြေပြင်၏အထက် ပေ ၃ဝဝ တွင်တည်ရှိသည်။ အလယ်တွင် ကား ရဟန်းမင်း စံပယ်သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းဆောင်တည်ရှိ၍ အနီရောင် ပုပ်ပုပ်အဆင်းရှိသည်။ ပိုတာလာ၏ ဘေးအဆွယ်နှင့် အောက်ခြေပိုင်းတို့မှာ အဖြူရောင်သုတ်ထားသဖြင့် ကျောင်းဆောင်မှာ ထင်းထင်းရင်းရင်းရှိလှပေ သည်။ ပိုတာလာစံကျောင်းအတွင်းရှိ ညီလာခံခန်းမဆောင်တွင်၌ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် တိဗက်တို့ စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတွင်တည်ရှိရာ အချို့တောင်များမှာ ကမ္ဘာတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် များစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများမှ မြင်း၊ လား တို့ဖြင့် ကုန်များတင်လာသော ကုန်သည်များစုဝေးရာဖြစ်၍ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော မြို့ဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် ၁၇ ရာစုနှစ်မှစ၍ [[ဒလိုင်းလာမာ]] စံမြန်းသီတင်း သုံးရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ [[တိဗက်ပြည်]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည် နယ်ဖြစ်လာသောအခါ လာဆာမြို့သည်လည်း ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> <center><br><gallery caption="လာဆာမြို့"> ဖိုင်:Lhasa-von Yakhotel-12-beschneite Berge-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-96-Blick zum Potala-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-06-modern-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Altstadt-18-Gebaelk-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-24-Fahrradrikschas-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|Jokhang </gallery></center> == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့်ရာသီဥတု == <br /> == အုပ်ချုပ်ရေး == <br /> == စီးပွားရေး == <br /> == လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ == <br /> == ယဉ်ကျေးမှု == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == ကိုးကား == <references/> [[Category:တိဘက်]] [[Category:တောင်ပေါ်မြို့]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြို့များ]] 6zun6vulo0ucnk7zrd6bvjjdwt8653a 1030001 1030000 2026-05-06T17:44:15Z Chenzeyan29 141880 1030001 wikitext text/x-wiki '''လာဆာမြို့''' ({{lang-bo|ལྷ་ས་}}; [l̥ásə]) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၁,၉၉၀ (၃,၆၅၆ မီတာ) မြင့်သော နေရာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement | name = လာဆာမြို့ | native_name = ལྷ་ས་ (Lhasa) | official_name = လာဆာ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် | settlement_type = မြို့တော် | image_skyline = File:Potala Palace 2017.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Lhasa Prefecture in Tibet (China).png | map_caption = တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်း လာဆာမြို့ တည်နေရာ | pushpin_map = China | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | coordinates = {{coord|29|39|11|N|91|07|19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | subdivision_name1 = [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = Guoguo | elevation_m = 3656 | population_total = 867,891 | population_as_of = 2020 | postal_code_type = စာတိုက်သင်္ကေတ | postal_code = 850000 | area_code_type = ဖုန်းကုဒ် | area_code = +86 (0) 891 | website = {{URL|http://www.lhasa.gov.cn}} }} လာဆာဟူသောအမည်မှာ တိဗက်ဘာသာစကားဖြင့် "နတ်ဘုရားတို့၏ နေရာ" သို့မဟုတ် "သန့်ရှင်းသော မြေပြင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တိဗက်ဘုရင် [[ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို]] (Songtsen Gampo) က မြို့တော်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများဖြစ်သော [[ပိုတာလာနန်းတော်]] (Potala Palace)၊ ဂျိုခမ်းဘုန်းကြီးကျောင်း (Jokhang Temple) နှင့် နိုဘူလင်ကာနန်းတော် (Norbulingka) တို့ တည်ရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လာဆာမြို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော [[ချင်းဟိုင်-တိဗက် ရထားလမ်း]] ၏ အဆုံးသတ်မြို့ဖြစ်ပြီး ခေတ်မီစီးပွားရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ <ref name="Lhasa_Intro">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Lhasa |title=Lhasa - City, Tibet, China |publisher=Britannica |accessdate=7 May 2026}}</ref> ==ဝင်ခွင့်မရမြို့== တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မသာယာသဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်နည်းပါးကာ၊ ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့သည့် တိဗက်ပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီးလျှင် များမကြာလှသေးသည့် အချိန် အထိ မြို့တွင်းသို့ နိုင်ငံခြားသား လူဖြူများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်နိုင် ခြင်းမရှိသောကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြ လေသည်။ ==လာဆာမြို့== လာဆာမြို့သည် တိဘတ်ပြည်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဒလိုင်းလာမာခေါ်သော တိဘတ်ရဟန်းမင်းကြီး သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ပြင်အထက်ပေ ၁၁၈၃၁ တွင်တည်ရှိသည်။ သစ်ပင် များ မပေါက်ရောက်သော တောင်များဝန်းရံလျက်ရှိကာ မြေဩဇာကောင်း ပြီးလျှင် ပျံ့ပျူးသောနေရာဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် သဘာဝတည်နေရာ အားဖြင့် အဝင်ရခက်သည့်အပြင် ၁၈ ရာစုနှစ်က ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော တရုတ်တို့၏ ဝါဒကြောင့်လည်း မည်သူမျှ လွယ်ကူစွာ မဝင်နိုင်အောင် တစ်သီးတခြားတည်ရှိနေပေသည်။ လာမာဘုန်းတော်ကြီးများကလည်း မည် သို့မျှ မပြုပြင်ဘဲရှိသည်။ လာဆာမြို့တွင်းသို့ လူဖြူများ ဝင်ခွင့်မရသော ကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ် လက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်ကမှ လာဆာမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုထက်၍ဦးသော ကာလကဆိုလျှင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်သူ တောမတ်မန္နင်းသာလျှင် ၁၈၁၁ ခုနှစ်က ထိုမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ မိုင် ၃၉ဝ မျှရှည်သောလမ်းတစ်ကြောင်းသည် လာဆာမြို့၏ တောင်ဘက်မှစတင်၍ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဒါဂျီလင်မြို့သို့ရောက် သည်။ လာဆာမြို့သည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ကျိချူ မြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင် ထွတ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် ဒလိုင်းလာမာ၏ စံကျောင်းတော်တည်ရှိ သည်။ စံကျောင်းတော်သည် တောင်စောင်းတစ်လျှောက် အဆင့်ဆင့်တည်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့တော်ကို အုပ်မိုးလျက်ရှိ၍ ယင်းစံကျောင်းတော်ကို ပိုတာလာဟု ခေါ်သည်။ မြစ်ဘက်မှ တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လာသော တောက်ဘက်ရှိ တောင်၏အထွတ်တွင် ခံတပ်နှင့်ဒလိုင်းလာမာ၏ ဆေးကောလိပ်ကျောင်းရှိ သည်။ တောင်နှစ်လုံး၏အကြားတွင် မြို့ဝင်တံခါးမကြီးရှိ၍ ကိုက် ၃ဝ ကျယ်သည်။ မြို့ရိုးကို ၁၇၂၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ စဉ်က ဖျက်ဆီးလိုက်ရာ နောက်ထပ်မြို့ရိုးကို ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ တံခါးမနှင့် မြို့၏အကြားတွင် မြက်ခင်း၊ ပြောင်းခင်း၊ သစ်သီးခြံ နှင့် ရွှံနွံတောများရှိသည်။ လာဆာမြို့သက်သက်မှာ အရှေ့ အနောက် တစ်မိုင်ရှိ၍ အနံမိုင်ဝက်ရှိသည်။ လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အိမ်များကို အခိုင်အခံ့အုတ်များဖြင့် ဆောက်ထား၍ နှစ်ထပ်။ သို့မဟုတ် သုံးထပ်တိုက် များဖြစ်သည်။ လမ်းဘေးစင်္ကြံများ၊ ရေလွှဲမြောင်းများဟူ၍ မရှိပေ။ စတုဂံ သဏ္ဌာန်ဖြစ်သော ဂျိုကန်ခေါ်ဘုရားကျောင်းသည် မြို့၏အလယ်တွင် တည်ရှိ သည်။ လူရည်တတ်များ၏အိမ်များမှာ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့်ပြီး၍ နွမ်းပါးသူ တို့၏ အိမ်များမှာ နေလှန်းအုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ဆေးဖြူသုတ်ထားသည်။ အိမ်များဆောက်ထားပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်၍ စိပ်လှပေသည်။ အိမ်များ၏ ကြိုးကြားကြိုးကြားတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိသည်။ မြို့၏အပြင်ဘက်၌ ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးဆောင်ရှိသည်၊ ယင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် သီတင်းသုံးသော ဘုန်းကြီးများသည် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၌ အရေးပါအရာရောက်လှပေသည်။ ယင်းတို့သည်ပင် လာမာဘုန်းကြီးများ၏ တက္ကသိုလ်ဖြစ်၏။ ယင်းတို့အနက် ဒီဗွန်ခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ရဟန်း ၈.ဝဝဝ ရှိ၍ ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ထိုကျောင်း သို့ ဒလိုင်းလာမာသည် နှစ်စဉ်ကြွရောက်သည်။ အဆိုပါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ ဒလိုင်းလာမာ စံကျောင်းတော်ကြီးသည် အာရှတိုက်၌ ထယ်ဝါခန့်ညားဆုံး သာသနိကအဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီးလျှင် အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုလုံး သည် အလျားပေ ၉ဝဝ ရှိ၍ ရွှေချထားသော အာလိန်ငါးဆင့် ပြာသာဒ် အထွတ်မှာ မြေပြင်၏အထက် ပေ ၃ဝဝ တွင်တည်ရှိသည်။ အလယ်တွင် ကား ရဟန်းမင်း စံပယ်သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းဆောင်တည်ရှိ၍ အနီရောင် ပုပ်ပုပ်အဆင်းရှိသည်။ ပိုတာလာ၏ ဘေးအဆွယ်နှင့် အောက်ခြေပိုင်းတို့မှာ အဖြူရောင်သုတ်ထားသဖြင့် ကျောင်းဆောင်မှာ ထင်းထင်းရင်းရင်းရှိလှပေ သည်။ ပိုတာလာစံကျောင်းအတွင်းရှိ ညီလာခံခန်းမဆောင်တွင်၌ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် တိဗက်တို့ စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတွင်တည်ရှိရာ အချို့တောင်များမှာ ကမ္ဘာတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် များစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများမှ မြင်း၊ လား တို့ဖြင့် ကုန်များတင်လာသော ကုန်သည်များစုဝေးရာဖြစ်၍ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော မြို့ဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် ၁၇ ရာစုနှစ်မှစ၍ [[ဒလိုင်းလာမာ]] စံမြန်းသီတင်း သုံးရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ [[တိဗက်ပြည်]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည် နယ်ဖြစ်လာသောအခါ လာဆာမြို့သည်လည်း ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> <center><br><gallery caption="လာဆာမြို့"> ဖိုင်:Lhasa-von Yakhotel-12-beschneite Berge-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-96-Blick zum Potala-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-06-modern-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Altstadt-18-Gebaelk-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-24-Fahrradrikschas-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|Jokhang </gallery></center> == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့်ရာသီဥတု == <br /> == အုပ်ချုပ်ရေး == <br /> == စီးပွားရေး == <br /> == လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ == <br /> == ယဉ်ကျေးမှု == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == ကိုးကား == <references/> [[Category:တိဘက်]] [[Category:တောင်ပေါ်မြို့]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြို့များ]] mk25zuzjajx0luoa6ljik4k6r6p2ghu 1030002 1030001 2026-05-06T17:44:29Z Chenzeyan29 141880 1030002 wikitext text/x-wiki '''လာဆာမြို့''' ({{lang-bo|ལྷ་ས་}}; [l̥ásə]) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၁,၉၉၀ (၃,၆၅၆ မီတာ) မြင့်သော နေရာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement | name = လာဆာမြို့ | native_name = ལྷ་ས་ (Lhasa) | official_name = လာဆာ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် | settlement_type = မြို့တော် | image_skyline = File:Potala Palace 2017.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Lhasa Prefecture in Tibet (China).png | map_caption = တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်း လာဆာမြို့ တည်နေရာ | pushpin_map = China | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | coordinates = {{coord|29|39|11|N|91|07|19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | subdivision_name1 = [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = Guoguo | elevation_m = 3656 | population_total = 867,891 | population_as_of = 2020 | postal_code_type = စာတိုက်သင်္ကေတ | postal_code = 850000 | area_code_type = ဖုန်းကုဒ် | area_code = +86 (0) 891 | website = {{URL|http://www.lhasa.gov.cn}} }} လာဆာဟူသောအမည်မှာ တိဗက်ဘာသာစကားဖြင့် "နတ်ဘုရားတို့၏ နေရာ" သို့မဟုတ် "သန့်ရှင်းသော မြေပြင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တိဗက်ဘုရင် [[ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို]] (Songtsen Gampo) က မြို့တော်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများဖြစ်သော [[ပိုတာလာနန်းတော်]] (Potala Palace)၊ ဂျိုခမ်းဘုန်းကြီးကျောင်း (Jokhang Temple) နှင့် နိုဘူလင်ကာနန်းတော် (Norbulingka) တို့ တည်ရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လာဆာမြို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော [[ချင်းဟိုင်-တိဗက် ရထားလမ်း]] ၏ အဆုံးသတ်မြို့ဖြစ်ပြီး ခေတ်မီစီးပွားရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ <ref name="Lhasa_Intro">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Lhasa |title=Lhasa - City, Tibet, China |publisher=Britannica |accessdate=7 May 2026}}</ref> ==လာဆာမြို့== လာဆာမြို့သည် တိဘတ်ပြည်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဒလိုင်းလာမာခေါ်သော တိဘတ်ရဟန်းမင်းကြီး သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ပြင်အထက်ပေ ၁၁၈၃၁ တွင်တည်ရှိသည်။ သစ်ပင် များ မပေါက်ရောက်သော တောင်များဝန်းရံလျက်ရှိကာ မြေဩဇာကောင်း ပြီးလျှင် ပျံ့ပျူးသောနေရာဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် သဘာဝတည်နေရာ အားဖြင့် အဝင်ရခက်သည့်အပြင် ၁၈ ရာစုနှစ်က ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော တရုတ်တို့၏ ဝါဒကြောင့်လည်း မည်သူမျှ လွယ်ကူစွာ မဝင်နိုင်အောင် တစ်သီးတခြားတည်ရှိနေပေသည်။ လာမာဘုန်းတော်ကြီးများကလည်း မည် သို့မျှ မပြုပြင်ဘဲရှိသည်။ လာဆာမြို့တွင်းသို့ လူဖြူများ ဝင်ခွင့်မရသော ကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ် လက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်ကမှ လာဆာမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုထက်၍ဦးသော ကာလကဆိုလျှင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်သူ တောမတ်မန္နင်းသာလျှင် ၁၈၁၁ ခုနှစ်က ထိုမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ မိုင် ၃၉ဝ မျှရှည်သောလမ်းတစ်ကြောင်းသည် လာဆာမြို့၏ တောင်ဘက်မှစတင်၍ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဒါဂျီလင်မြို့သို့ရောက် သည်။ လာဆာမြို့သည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ကျိချူ မြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင် ထွတ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် ဒလိုင်းလာမာ၏ စံကျောင်းတော်တည်ရှိ သည်။ စံကျောင်းတော်သည် တောင်စောင်းတစ်လျှောက် အဆင့်ဆင့်တည်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့တော်ကို အုပ်မိုးလျက်ရှိ၍ ယင်းစံကျောင်းတော်ကို ပိုတာလာဟု ခေါ်သည်။ မြစ်ဘက်မှ တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လာသော တောက်ဘက်ရှိ တောင်၏အထွတ်တွင် ခံတပ်နှင့်ဒလိုင်းလာမာ၏ ဆေးကောလိပ်ကျောင်းရှိ သည်။ တောင်နှစ်လုံး၏အကြားတွင် မြို့ဝင်တံခါးမကြီးရှိ၍ ကိုက် ၃ဝ ကျယ်သည်။ မြို့ရိုးကို ၁၇၂၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ စဉ်က ဖျက်ဆီးလိုက်ရာ နောက်ထပ်မြို့ရိုးကို ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ တံခါးမနှင့် မြို့၏အကြားတွင် မြက်ခင်း၊ ပြောင်းခင်း၊ သစ်သီးခြံ နှင့် ရွှံနွံတောများရှိသည်။ လာဆာမြို့သက်သက်မှာ အရှေ့ အနောက် တစ်မိုင်ရှိ၍ အနံမိုင်ဝက်ရှိသည်။ လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အိမ်များကို အခိုင်အခံ့အုတ်များဖြင့် ဆောက်ထား၍ နှစ်ထပ်။ သို့မဟုတ် သုံးထပ်တိုက် များဖြစ်သည်။ လမ်းဘေးစင်္ကြံများ၊ ရေလွှဲမြောင်းများဟူ၍ မရှိပေ။ စတုဂံ သဏ္ဌာန်ဖြစ်သော ဂျိုကန်ခေါ်ဘုရားကျောင်းသည် မြို့၏အလယ်တွင် တည်ရှိ သည်။ လူရည်တတ်များ၏အိမ်များမှာ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့်ပြီး၍ နွမ်းပါးသူ တို့၏ အိမ်များမှာ နေလှန်းအုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ဆေးဖြူသုတ်ထားသည်။ အိမ်များဆောက်ထားပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်၍ စိပ်လှပေသည်။ အိမ်များ၏ ကြိုးကြားကြိုးကြားတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိသည်။ မြို့၏အပြင်ဘက်၌ ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးဆောင်ရှိသည်၊ ယင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် သီတင်းသုံးသော ဘုန်းကြီးများသည် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၌ အရေးပါအရာရောက်လှပေသည်။ ယင်းတို့သည်ပင် လာမာဘုန်းကြီးများ၏ တက္ကသိုလ်ဖြစ်၏။ ယင်းတို့အနက် ဒီဗွန်ခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ရဟန်း ၈.ဝဝဝ ရှိ၍ ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ထိုကျောင်း သို့ ဒလိုင်းလာမာသည် နှစ်စဉ်ကြွရောက်သည်။ အဆိုပါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ ဒလိုင်းလာမာ စံကျောင်းတော်ကြီးသည် အာရှတိုက်၌ ထယ်ဝါခန့်ညားဆုံး သာသနိကအဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီးလျှင် အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုလုံး သည် အလျားပေ ၉ဝဝ ရှိ၍ ရွှေချထားသော အာလိန်ငါးဆင့် ပြာသာဒ် အထွတ်မှာ မြေပြင်၏အထက် ပေ ၃ဝဝ တွင်တည်ရှိသည်။ အလယ်တွင် ကား ရဟန်းမင်း စံပယ်သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းဆောင်တည်ရှိ၍ အနီရောင် ပုပ်ပုပ်အဆင်းရှိသည်။ ပိုတာလာ၏ ဘေးအဆွယ်နှင့် အောက်ခြေပိုင်းတို့မှာ အဖြူရောင်သုတ်ထားသဖြင့် ကျောင်းဆောင်မှာ ထင်းထင်းရင်းရင်းရှိလှပေ သည်။ ပိုတာလာစံကျောင်းအတွင်းရှိ ညီလာခံခန်းမဆောင်တွင်၌ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် တိဗက်တို့ စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတွင်တည်ရှိရာ အချို့တောင်များမှာ ကမ္ဘာတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် များစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများမှ မြင်း၊ လား တို့ဖြင့် ကုန်များတင်လာသော ကုန်သည်များစုဝေးရာဖြစ်၍ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော မြို့ဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် ၁၇ ရာစုနှစ်မှစ၍ [[ဒလိုင်းလာမာ]] စံမြန်းသီတင်း သုံးရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ [[တိဗက်ပြည်]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည် နယ်ဖြစ်လာသောအခါ လာဆာမြို့သည်လည်း ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> <center><br><gallery caption="လာဆာမြို့"> ဖိုင်:Lhasa-von Yakhotel-12-beschneite Berge-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-96-Blick zum Potala-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-06-modern-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Altstadt-18-Gebaelk-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-24-Fahrradrikschas-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|Jokhang </gallery></center> == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့်ရာသီဥတု == <br /> == အုပ်ချုပ်ရေး == <br /> == စီးပွားရေး == <br /> == လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ == <br /> == ယဉ်ကျေးမှု == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == ကိုးကား == <references/> [[Category:တိဘက်]] [[Category:တောင်ပေါ်မြို့]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြို့များ]] 2kjuqmeku7vch112y41hy77bhdsi7c9 0 8714 1030193 35929 2026-05-07T10:33:16Z EmausBot 5629 [[ချန်ဒူမြို့]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1030193 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ချန်ဒူမြို့]] tt74vzan96xekdo9e2u7nxi9bktmzzp 5 9991 1030162 759585 2026-05-07T08:08:20Z ~2026-27612-28 142362 /* M */ AsoeLin 1030162 wikitext text/x-wiki This page needs to be translated very well and to keep protected. [[User:Lionslayer|Lionslayer]] ၀၅:၁၀၊ ၇ အောက်​တို​ဘာ​ ၂၀၁၀ (UTC) ဒီနေ့ စာပိုဒ်တချို့ ဝင်ပြီး ဘာသာပြန်ပေးထားတယ်။ အချိန်ရရင် ဆက်ပြီး ပြန်ပေးမယ်။ [[User:Mmthinker|mm thinker]] ([[User talk:Mmthinker|talk]]) ၁၀:၃၄၊ ၁၆ ဇွန်​ ၂၀၁၄ (UTC) == M ==soeLinနိူင်ငံတစ်ကာသမဒကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူး I'm very excited. [[User:Shinshinlay|Shinshinlay]] ([[User talk:Shinshinlay|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၁၆၊ ၃ ဇွန် ၂၀၁၆ (UTC) n332x5dz1l72lgz62f4tzxqu2k07btk 1030163 1030162 2026-05-07T08:10:23Z ~2026-27612-28 142362 1030163 wikitext text/x-wiki This page needs to be translated very well and to keep protected. [[User:Lionslayer|Lionslayer]] ၀၅:၁၀၊ ၇ အောက်​တို​ဘာ​ ၂၀၁၀ (UTC) ဒီနေ့ စာပိုဒ်တချို့ ဝင်ပြီး ဘာသာပြန်ပေးထားတယ်။ အချိန်ရရင် ဆက်ပြီး ပြန်ပေးမယ်။ [[User:Mmthinker|mm thinker]] ([[User talk:Mmthinker|talk]]) ၁၀:၃၄၊ ၁၆ ဇွန်​ ၂၀၁၄ (UTC) == M ==soeLinနိူင်ငံတစ်ကာသမဒကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူး I'm very excited. [[User:Shinshinlay|Shinshinlay]] ([[User talk:Shinshinlay|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၁၆၊ ၃ ဇွန် ၂၀၁၆ (UTC) soeLinနိူင်ငံတစ်ကာသမဒကုမဏီပှိင်ရှင်မြန်မာ့နိူင်ငရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးကဆန(နိူင်)(191284/5-9-1353-လဆန်အဟါသာ-1991-အိုသွေး [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-27612-28|&#126;2026-27612-28]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-27612-28|talk]]) ၀၈:၁၀၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) kbjddy8slw2aubkyzk2ily3fxw5386w 0 12791 1029939 957477 2026-05-06T13:06:47Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029939 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိ အောက်ပါဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==ကိုးကား== <references/> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] dzpipm39gnu5sdabx63q7zc1o8ic1tv 1029940 1029939 2026-05-06T13:10:40Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029940 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိ အောက်ပါဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==ကိုးကား== <references/> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] j3dxgszw50tr6opuvym5of79b2ljf6a 1029941 1029940 2026-05-06T13:11:18Z Chenzeyan29 141880 1029941 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိ အောက်ပါဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] ma4e3e8hz222lkphq984up4qz8js4l0 1029942 1029941 2026-05-06T13:18:04Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029942 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော မိုင်းမောလုံ (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 2bs19miivtndipt1v6hqn2p6cytlkc5 1029943 1029942 2026-05-06T13:19:15Z Chenzeyan29 141880 1029943 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော မိုင်းမောလုံ (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 094dghtyxajhanrswvnab4chlks134v 1029944 1029943 2026-05-06T13:21:57Z Chenzeyan29 141880 1029944 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[အောင်မြတ်၊ ဦး (ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး)|ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] l5ccggciwon1rurn9yycn0og6iyamib 1029945 1029944 2026-05-06T13:22:48Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029945 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[အောင်မြတ်၊ ဦး (ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး)|ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] d1wi2oee9nqhy3pvu9cz9ubf6xiltc1 0 13260 1030068 805561 2026-05-07T04:39:29Z ~2026-27752-35 142356 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030068 wikitext text/x-wiki [[File:Mahar 01.jpg|thumb|မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး]] မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးသည် လေးဆူဓာတ်ပုံရွှေတိဂုံ စေတီတော် ၏ အနီးကြားတောရ ရပ်ကွက်တွင်းရှိ ““ဓမ္မသုခကျောင်းတိုက်”” အတွင်း၌ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးမားဆုံး ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးက အဓိဋ္ဌာန် အောင်မြင်သည့် ဘုရားအဖြစ်ထင်ရှား၏။““ မဟာရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီး သည့် [[ကြီးကိုးကြီးအဓိဋ္ဌာန်]]၊ [[ကြီးလေးကြီးအဓိဋ္ဌာန်]]၊ [[ဘုရားကိုးဆူအဓိဋ္ဌာန်]]များ”” တွင်ပါဝင်သည့် ဘုရားကြီးလည်းဖြစ်၏။ လောကီ အဓိဋ္ဌာန်ဝင်ပြီး အောင်မြင်သည့် သူတိုင်းက ဤကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား အဓိဋ္ဌာန်အောင်သည့်ဘုရားဟု မိန့်ဆိုကြ၏။ == သမိုင်းကြောင်း == ကြားတောရကျောင်းတော်ရာမှ ဓမ္မသုခကျောင်းတိုက်၊ ဓမ္မသုခဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တဇာဂရနှင့် ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး တည်ထားမှု မူလပုံရိပ် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးသည် ဗဟန်းကြားတောရရပ်၊ ဓမ္မသုခတိုက်ဝင်း အတွင်းရှိ ဘုရားကြီးဖြစ်၏။ ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ ဘွဲ့တော်မှာ ““မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး”” ဖြစ်၏။ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကြေးသွန်းဘုရား များအနက် ကြေးချိန်အများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးသော သွန်းဘုရားကြီး ဖြစ်၏။ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား တည်ထားကိုးကွယ်ရန် မူလပထမစိတ်ကူးစေတနာကြီးမားသူက ဓမ္မသုခ တိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တဇာဂရဖြစ်၏။ ဆရာတော်၏ စိတ်ကူးဆန္ဒအား ပထမဆုံး အလှူတော်ထည့်ဝင် မတည်ပေးခဲ့သူက ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ၏ တပည့် ဒကာမလည်းဖြစ်၊ မှန်ကျောင်း ဒါယိကာမကြီးလည်းဖြစ်သည့် ““ဒေါ်အေးမြ”” ၏ ညီမတော်တော်သူ ဘုရားအစ်မကြီး ““ဒေါ်အေးလှ”” ဖြစ်၏။ ဆရာတော်၏ဆန္ဒအတိုင်း ““ကြေးသွန်းဘုရားကြီး”” တည်ထားကိုးကွယ်နိုင်ရန် ဘုရားအစ်မ ဒေါ်အေးလှက မတည်လှူဒါန်းခဲ့သလို ဘုရားအမ ဒေါ်အေးလှ၏ အစ်မဖြစ်သူ ဒေါ်အေးမြနှင့် မောင်ဖြစ်သူ ဦးသာထူးတို့ကလည်း ပါဝင် လှူဒါန်းကြ၏။ ဒေါ်အေးလှသည် ဒိုက်ဦး၊ ကညွတ်ကွင်းတို့၌ ဆန်စက်များစွာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်အရပ်တွင် နေထိုင်သည့် ဆန်စက် သူဌေးမကြီးဖြစ်၏။ ဒေါ်အေးလှတွင် မောင်နှမသုံးယောက်ရှိပြီး ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား မည်သူ့အလှူငွေမျှ မပါဝင်ဘဲ တည်ထားကိုးကွယ်နိုင်အောင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသူများဖြစ်၏။ မိမိတို့ကသာတည်ထားကိုးကွယ် လိုသည့် ဆန္ဒလည်းရှိကြ၏။ သို့သော် ဘဒ္ဒန္တဇဂရ မည်သည့် သာသနာ့အာဇာနည်ကမူ အမျိုးဘာသာ သာသနာအတွက် အမြော်အမြင်ကြီးသူပီပီ ပုဂ္ဂလိက ဆန်သော အလှူတော်မျိုးထက်၊ အများပေါင်းစု၍ ကောင်းကျိုးပြုသည့် အလှူတော်အား ပိုမိုလိုလားတော်မူသည့်အတွက် မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်တွင် ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပြည်သူအများ တစ်နိုင်တစ်ပိုင်ကုသိုလ် ပါဝင်ကြစေရန် အလှူခံတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော် ပေးလှူခဲ့သည့်နေရာ၌ ငွေသားသက်သက် အလှူခံခြင်းမျိုးကို မကျင့်သုံးခဲ့။ တည်ထားကိုးကွယ်မည်မှာ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးဖြစ်သည့်အတွက် ကြေးနှင့် ပတ်သက်လျှင် ဇွန်းကျိုး ဇွန်းပျက်မှအစ အလှူခံခဲ့၏။ ကြေးများ စုဆောင်းခဲ့၏။ ထို့နောက် ဘုရားဒါယိကာမကြီး ဒေါ်အေးလှနှင့် မှန်ကျောင်း ဒါယိကာမကြီးဒေါ်အေးမြ၊ မောင်ဖြစ်သူ ဦးသာထူးတို့ စတင် မတည်ခဲ့သော အလှူတော်ငွေများနှင့် အများပြည်သူတို့ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းမှုများအား ပေါင်းစပ်ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃-ခုနှစ်၌ ဗဟန်းကြားတောရကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ ဦးစီးကြီးကြပ်၍ စတင်တည်ထားကိုးကွယ် ခဲ့ကြသည်။ (ယခုအခါ မဟာဇေယျအတုလမာရဇိန် ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး၏ ဘုရားတည်သက်တမ်းမှာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ၁၁၅နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်။) == ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်အဓိပ္ပာယ် == မဟာအတုလမာရဇိန် ဘွဲ့မည်ဆောင်သည့် ဗဟန်းကြား တောရ ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆို ရလျှင် မဟာ - ကြီးကျယ်သော၊ မြတ်စွာသော၊ ဇေယျ- အောင်မြင်သော၊ အတုလ- အတုမရှိသော၊ မာရ- ဒေဝပုတ္တ၊ ကိလေသနှင့်ခန္ဒ၊ သိင်္ခံပစ္စုမာန်ဟု၊ ငါးတန် ရန်ဆိုး၊ ရန်သူမျိုးကို ဖျက်ချိုးအောင်မြင်တော်မူသော ဇိန - မြတ်စွာဘုရား ““မာန်ငါးပါးကို ကြီးစွာ ဖျက်ချိုးအောင်မြင်တော်မူသော အတုမရှိမြတ်စွာဘုရား”” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ကိုဆောင်၏။ == ဉာဏ်တော်အမြင့်နှင့်အဓိပ္ပာယ် == မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃-ခုနှစ်၌ ဓမ္မသုခတိုက်အုပ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြည်သူအများ ကိုးကွယ်နိုင်ရန် တည်ထား ခဲ့သည့် ဗဟန်းကြားတောရကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဉာဏ်တော်သည် ၁၆-တောင်နှင့်၂-မိုက် (၂၄-ပေ ၉-လက်မ)ရှိ၏။ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေး၊ မိုးကြိုးတို့နှင့်ပေါင်း၍ သွန်းလောင်းထားသည့် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ မျက်နှာတော်အလေးချိန်မှာ (၁၂၅) ပိဿာရှိပြီး အလေးချိန်မှာ (၁၉၇၅၀) ပိဿာရှိလေသည်။ == အလေးချိန်နှင့်မှတ်ဖွယ် == မျက်နှာတော်ပိဿာ ““အောင်ကြောင်းဖြာ””၊ ဇိနာကာယ ““အောင်နဝ”” နှင့် ““တိုက်မဲသုည”” ကင်းစေကြ။ အောင်ကြောင်း ဖြာ = ၁၂၅ ပိဿာ (မျက်နှာတော်အလေးချိန်) ““အောင်နဝ”” နှင့် ““တိုက်မဲသုည”” = ၁၉၇၅ဝ ပိဿာ (ကိုယ်အလေးချိန်) == ဘုရားတည် သက္ကရာဇ် == ““အောင်ကြောင်းထူစိုက်”” တည်ထားလိုက်။ ““အောင်ကြောင်းထူစိုက်”” = ၁၂၇၃ (မြန်မာသက္ကရာဇ်) == ပလ္လင်တော်အတိုင်းအတာ == ပလ္လင်တော်အလျား ၁၇-တောင်၊ ၂မိုက် (၂၂-ပေ) ရှိသည်။ အနံဗျက်အရှည် ၁၀-တောင် (၁၅-ပေ)ရှိသည်။ ပလ္လင် ခုံအမြင့်မှာ ၃တောင် ၂မိုက် (၅ပေ ၃လက်မ) အမြင့်ရှိသည်။ * မှတ်ချက်။။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကြေးသွန်းဘုရားများအနက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကြေးသွန်းဘုရားကြီးမှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကမာကူရာမြို့နယ် အတွင်း၌ တည်ရှိသော ကမာကူရာဒိုင်း ကုဇု ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။ ““ကမာကူရာဒိုင်း ကုဇု””ဘုရားကြီး၏ အမြင့်ဉာဏ်တော်သည် ၄၄-ပေ ရှိပြီး ကြေးအလေးချိန်မှာ၂၇၄၄၂၈-ပေါင် ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ဘုရင် “ရှိမူ” တည်ထား ခဲ့ပြီးသွန်းလောင်းသူမှာ “ဘိုရိုရိုဂိုမွန်” ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ သွန်းလောင်းသူ ပညာရှင်အမည်ကို မတွေ့ရသည့်အတွက် ဝမ်းနည်းစရာဖြစ်သည်။ == ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ထူးခြားသည့် ဝိသေသျလက္ခဏာများ == မှတ်တမ်းမှတ်ရာများအရ မဟာဇေယျအတုလမာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးတွင် ထူးခြားသည့် ဝိသေသျလက္ခဏာ များရှိသည်ဟု လေ့လာတွေ့ရ၏။ ယင်းတို့အနက် လက်လှမ်းမီသမျှ အချက်အချို့အား တင်ပြရလျှင် - # ကမ္ဘာဦးအစမှ ယနေ့ထိတိုင် သဟဇာတမဖြစ်နိုင်သော မြွေနှင့် ဖားတို့ တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် ရန်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အတူယှဉ်တွဲကာ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား လာရောက်ဖူးမြှော်ကြခြင်း။ # အခါကြီးရက်ကြီးများနှင့် လပြည့်လကွယ်နေ့များတွင် ဧရာမနှစ်ချို့လိပ်ကြီးများနှင့် လိပ်ငယ်များ ရင်ပြင်ပေါ်သို့တက်၍ ဘုရားအား ဦးတိုက်ခြင်း၊ လှည့်လည်ကြည်ညိုခြင်း။ # ရွှေတိဂုံစိန်ဖူးတော်မှ ငါးထပ်ကြီး ဘုရားဖက်သို့ ရောင်ခြည်တော်ဖူးတိုင်း ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၌ ရောင်ခြည်တော် တစ်ထောက်နားခြင်း။ # ဂေါပကအဖွဲ့မှ ဆွဲဆောင်စည်းရုံးခြင်း၊ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းတို့ ပြုစရာမလိုပဲ အလှူရှင်များ အလိုအလျှောက် လာရောက် လှူဒါန်းခြင်း။ # ဘုရားကြီး၏ ဘဏ္ဍာငွေကို အထိအခိုက် အပွန်းအပဲ့မခံခြင်း။ # ဘုရားကြီး ပရိဝုဏ်အတွင်း၌ အမှားအယွင်း လုံးဝမခံခြင်း။ # ကန်တွင်းမှ နွံများ ကုန်အောင် မဆည်နိုင်ခြင်း။ # ဘုရားကြီးအား အမှီသဟဲပြုကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ဟူသမျှအား ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်မှ ကာကွယ်၍ လုံခြုံမှု အပြည့်အဝ ပေးခြင်း။ # သစ္စာမှန်စွာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆောင်ရွက်သူများအား ဒိဋ္ဌဓမ္မအကျိုးပေးသန်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ <ref>ရန်ကုန်ရာဇဝင်သမိုင်း (သတင်းစာဆရာ ဦးသိန်းမောင်)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] 71yly2r5zvtencpszne6skwkgm3q7ig 0 13348 1030070 1017297 2026-05-07T04:54:35Z ~2026-27595-46 142357 /* */ 1030070 wikitext text/x-wiki ယခင်တာဝန်များ == သမိုင်း == ၁၉၆၁ ခုနှစ် မတိုင်မီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်း]] နှင့် [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်း]]ဟူ၍ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နှစ်ခုသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်]]၊ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်း]]၊ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့တောင်]]၊ [[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်]]၊ [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်း]]ဟူ၍ (၅)ခုအထိ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးအခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား ခွဲခြားကာ [[မုံရွာမြို့]]သို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူအခြေစိုက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းအား မန္တလေးသို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူတွင် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၀၆ ခုနှစ်၌ မြို့တော်ကို ရန်ကုန်မှ နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ ပျဉ်းမနားဒေသအား [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/article-09-24-11-soldiers-talk079-130479973/1245668.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16228819305559&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Farticle-09-24-11-soldiers-talk079-130479973%2F1245668.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို နဝတဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခဲ့စဉ်က|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite book | title=အကွဲအပြဲနှင့် မသဲမကွဲမြန်မာပြည်| author=ကိုဝင်း(အမရပူရ)| work= | publisher= | year=| isbn=}}</ref><ref>{{cite book | title=တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များသမိုင်းအကျဉ်း (၁၉၄၁-၁၉၉၈) | author=မြဝင်း | work= | publisher= | year= | isbn=}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}}'''''နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(၃)ဦး ဦးစီးသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ၎င်း စဗဟများ ကွပ်ကဲအောက်ရှိ ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်။ === အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၄)ရင်း === အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၃)ရင်း === အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၃)ရင်း == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် == === [[အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} == နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == * ဗိုလ်ချုပ် ​[[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] (ကြည်း - ၁၃၉၃၂) (စတသ - ၁၈) * ဗိုလ်ချုပ် ​[[မောင်မောင်အေး|မောင်​မောင်​အေး]] (ယခု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး-ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်းရေလေ)) <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/04/237628.html|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> (ကြည်း - ၁၈၁၃၈) (စတသ - ၂၅) * ဗိုလ်ချုပ် [[မိုးမြင့်ထွန်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-38562418|title=အငယ်ဆုံးတိုင်းမှူး စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇}}</ref> (ကြည်း - ၂၁၃၉၅) (စတသ - ၃၀) * ဗိုလ်ချုပ် မြင့်​မော် (ကြည်း - ၁၉၅၅၉) (စတသ - ၂၇) (ယခု ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး-ငြိမ်း) * ဗိုလ်ချုပ် ​သောင်းထိုက်​ရွှေ <ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/01/17/236590.html|title=နေပြည်တော် စစ်တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်|date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁|work=The Irrawaddy||accessdate=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> (ကြည်း - ၂၃၁၈၅) (စတသ - ၃၃) * ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မျိုးတင်]]<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp}}</ref> (ကြည်း - ၂၂၅၈၂) (စတသ - ၃၂) * ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း <ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/28709|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ တိုင်းမှူးဒိုင်း လက်ဝှေ့ပြိုင်ပွဲ ဗိုလ်လုပွဲ နှင့်ဆုပေးပွဲပြုလုပ်|work=MWD Webportal|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}</ref> (ကြည်း - ၂၈၀၈၉) (စတသ - ၃၈) (လက်ရှိ - ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်း (ယခင် အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး) <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx9xnyxglqgo |title=KNU နယ်မြေကို ကိုင်တွယ်တဲ့ ကစထမှူး အလဲခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၁ဧပြီ ၂၀၂၃ |date=၃၁မတ်၂၀၂၃ }}</ref> (ကြည်း - ၂၉၃၆၉) (စတသ - ၃၉) * ဗိုလ်ချုပ် ​စောသန်းလှိုင် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpdmypd28epo|title=နေပြည်တော်စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး အပါအဝင်တိုင်းမှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/24373?d=1|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအတွက် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် စာရေးကိရိယာများ ထောက်ပံ့ပေးအပ်ပွဲကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> (ကြည်း - ၂၇၀၆၅) (စတသ - ၃၇) * ဗိုလ်ချုပ် စိုးမင်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56878|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တို့၌ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားမည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများအတွက် ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် စာရေးကိရိယာ ထောက်ပံ့ပေးအပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၃၁ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၂၉ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄}}</ref> (ကြည်း - ၂၉၄၃၀) (စတသ - ၃၉) (ယခင် ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး) (ယခင် အမှတ် ၁၁ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်မှူး) ==ကိုးကား== {{reflist}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} kzpu6f30v0d53by00gua8rrhxtasz9f 1030073 1030070 2026-05-07T05:17:10Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-27595-46|~2026-27595-46]] ([[User talk:~2026-27595-46|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1030070|1030070]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1030073 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = နပတ | image = Shoulder sleeve insignia of Nay Pyi Daw Command.svg | image_size = 216px | caption = နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = ဂျိုကာအပြာ | commander1 = ဗိုလ်ချုပ်​ ကြည်သိုက် DSA-39 | commander1_label = တိုင်းမှူး | commander2 = ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်စိုးဦး | commander2_label = ဒုတိယတိုင်းမှူး | commander3 =ဗိုလ်မှူးချုပ်ရဲလွင် | commander3_label =တိုင်းဦးစီးချုပ် | identification_symbol = [[Image:Myanmar Naypyitaw RMC Flag.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''နပတ''') သည် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]အခြေစိုက် [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြည်သိုက်(စတသ-၃၉) ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/12828|title=၂၀၂၁-၂၀၂၂ ပညာသင်နှစ်တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားကြမည့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအတွက် ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် စာရေးကိရိယာများ ထောက်ပံ့ပေးအပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref> == သမိုင်း == ၁၉၆၁ ခုနှစ် မတိုင်မီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်း]] နှင့် [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်း]]ဟူ၍ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နှစ်ခုသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်]]၊ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်း]]၊ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့တောင်]]၊ [[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်]]၊ [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်း]]ဟူ၍ (၅)ခုအထိ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးအခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား ခွဲခြားကာ [[မုံရွာမြို့]]သို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူအခြေစိုက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းအား မန္တလေးသို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူတွင် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၀၆ ခုနှစ်၌ မြို့တော်ကို ရန်ကုန်မှ နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ ပျဉ်းမနားဒေသအား [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/article-09-24-11-soldiers-talk079-130479973/1245668.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16228819305559&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Farticle-09-24-11-soldiers-talk079-130479973%2F1245668.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို နဝတဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခဲ့စဉ်က|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite book | title=အကွဲအပြဲနှင့် မသဲမကွဲမြန်မာပြည်| author=ကိုဝင်း(အမရပူရ)| work= | publisher= | year=| isbn=}}</ref><ref>{{cite book | title=တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များသမိုင်းအကျဉ်း (၁၉၄၁-၁၉၉၈) | author=မြဝင်း | work= | publisher= | year= | isbn=}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}}'''''နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(၃)ဦး ဦးစီးသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ၎င်း စဗဟများ ကွပ်ကဲအောက်ရှိ ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်။ === အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၄)ရင်း === အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၃)ရင်း === အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ === ''အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့'' အား အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်။ # ခလရ/ ခမရ (၃)ရင်း == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် == === [[အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} == နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == * ဗိုလ်ချုပ် ​[[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] (ကြည်း - ၁၃၉၃၂) (စတသ - ၁၈) * ဗိုလ်ချုပ် ​[[မောင်မောင်အေး|မောင်​မောင်​အေး]] (ယခု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး-ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်းရေလေ)) <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/04/237628.html|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> (ကြည်း - ၁၈၁၃၈) (စတသ - ၂၅) * ဗိုလ်ချုပ် [[မိုးမြင့်ထွန်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-38562418|title=အငယ်ဆုံးတိုင်းမှူး စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇}}</ref> (ကြည်း - ၂၁၃၉၅) (စတသ - ၃၀) * ဗိုလ်ချုပ် မြင့်​မော် (ကြည်း - ၁၉၅၅၉) (စတသ - ၂၇) (ယခု ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး-ငြိမ်း) * ဗိုလ်ချုပ် ​သောင်းထိုက်​ရွှေ <ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/01/17/236590.html|title=နေပြည်တော် စစ်တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်|date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁|work=The Irrawaddy||accessdate=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> (ကြည်း - ၂၃၁၈၅) (စတသ - ၃၃) * ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မျိုးတင်]]<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp}}</ref> (ကြည်း - ၂၂၅၈၂) (စတသ - ၃၂) * ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း <ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/28709|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ တိုင်းမှူးဒိုင်း လက်ဝှေ့ပြိုင်ပွဲ ဗိုလ်လုပွဲ နှင့်ဆုပေးပွဲပြုလုပ်|work=MWD Webportal|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}</ref> (ကြည်း - ၂၈၀၈၉) (စတသ - ၃၈) (လက်ရှိ - ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်း (ယခင် အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး) <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx9xnyxglqgo |title=KNU နယ်မြေကို ကိုင်တွယ်တဲ့ ကစထမှူး အလဲခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၁ဧပြီ ၂၀၂၃ |date=၃၁မတ်၂၀၂၃ }}</ref> (ကြည်း - ၂၉၃၆၉) (စတသ - ၃၉) * ဗိုလ်ချုပ် ​စောသန်းလှိုင် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpdmypd28epo|title=နေပြည်တော်စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး အပါအဝင်တိုင်းမှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/24373?d=1|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအတွက် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် စာရေးကိရိယာများ ထောက်ပံ့ပေးအပ်ပွဲကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> (ကြည်း - ၂၇၀၆၅) (စတသ - ၃၇) * ဗိုလ်ချုပ် စိုးမင်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56878|title=နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တို့၌ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားမည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများအတွက် ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် စာရေးကိရိယာ ထောက်ပံ့ပေးအပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၃၁ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၂၉ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄}}</ref> (ကြည်း - ၂၉၄၃၀) (စတသ - ၃၉) (ယခင် ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး) (ယခင် အမှတ် ၁၁ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်မှူး) ==ကိုးကား== {{reflist}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} o55yems9r9d7h5xn8obeqa7da6pbzwp 0 13862 1029927 226009 2026-05-06T12:45:05Z Chenzeyan29 141880 /* ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး သမိုင်းကြောင်း */ 1029927 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးလုံနယ်''' ({{lang-en|Khamti Long}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိ ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်''' တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်ဖျားခံရာ မလိခမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် အခြေစိုက်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] အပါအဝင် ထာဝရဆီးနှင်းဖုံးလွှမ်းသော တောင်တန်းကြီးများက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ {{Infobox settlement | name = ခန္တီးလုံ (ပဒေသရာဇ်နယ်) | native_name = Khamti Long | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | subdivision_type = အချုပ်အခြာအာဏာ | subdivision_name = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်|မြန်မာမင်းနေပြည်တော်]] (၁၉ ရာစုအထိ) | subdivision_type1 = လက်အောက်ခံ | subdivision_name1 = [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]နယ် | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = ခန္တီးစော်ဘွား (နယ် ၇ နယ်) | seat_type = ရုံးစိုက်ရာ | seat = ပူတာအို (ဖို့ဟက်ဇ်) | language = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] }} == ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးလုံနယ်သည် မြန်မာဘုရင်များ တန်ခိုးကြီးစိုးစဉ်အခါကပင် မဟာမိတ်ပြု သစ္စာခံခဲ့သော နယ်မြေဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးလုံကို [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ခန္တီးစော်ဘွားများအကြား မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားက ဝင်ရောက်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် မြန်မာဘုရင်က တိုက်ရိုက်ကိုယ်စားလှယ်တော်များ စေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ အခွန်ပဏ္ဏာဆက်သရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် မြန်မာဘုရင်က စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သော တပ်မတော်ကို စေလွှတ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ခန္တီးလုံတွင် '''စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်''' ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ- # လုပ်ခွန် # လုန်ကြိမ် # မန်နု # မောစေ # မောစေကွန် # လန်ဒါအို # လန်နု တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်နှင့်ဆက်ဆံရေး== ဗိသုကာဆိုင်ရာ သစ္စာ ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်ရှိရာ '''တောင်ဘက်''' သို့သာ မျက်နှာမူ၍ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် တောင်ဘက်မုခ်၌သာ "မင်းသားရုပ် ၂ ရုပ်" ကို ထားရှိခြင်းဖြင့် မြန်မာဘုရင်အား ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသကြသည်။ဗြိတိသျှခေတ်ဦး ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ခန္တီးစော်ဘွားကြီးများသည် မြန်မာဘုရင်က ချီးမြှင့်ထားသော "ရွှေနဖူးစည်း" အဆောင်အယောင်များကို ဝတ်ဆင်၍ အခမ်းအနားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် နယ်နိမိတ် == ခန္တီးလုံနယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၀ဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်သော မြေပြန့်ဒေသဖြစ်ပြီး ပေ ၁၀,ဝဝဝ ကျော်မှ ၁၉,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်မားသော ရေခဲတောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နယ်အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မလိခမြစ်ကို ခန္တီးဘာသာဖြင့် "နမ်ကွီ" (မြစ် ၄ သွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဒေသတွင်း၌ ခန္တီးရှမ်းတို့အပြင် နုန်၊ လိစု၊ ကချင်နှင့် မစ်ရှမီလူမျိုးများလည်း ပဒေသရာဇ်စနစ်အောက်တွင် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == <references/> {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] li1xp6i3o2mh7ozmoezly9344e4a0g3 1029928 1029927 2026-05-06T12:45:36Z Chenzeyan29 141880 1029928 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးလုံနယ်''' ({{lang-en|Khamti Long}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိ ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်''' တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်ဖျားခံရာ မလိခမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် အခြေစိုက်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] အပါအဝင် ထာဝရဆီးနှင်းဖုံးလွှမ်းသော တောင်တန်းကြီးများက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ {{Infobox settlement | name = ခန္တီးလုံ (ပဒေသရာဇ်နယ်) | native_name = Khamti Long | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | subdivision_type = အချုပ်အခြာအာဏာ | subdivision_name = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်|မြန်မာမင်းနေပြည်တော်]] (၁၉ ရာစုအထိ) | subdivision_type1 = လက်အောက်ခံ | subdivision_name1 = [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]နယ် | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = ခန္တီးစော်ဘွား (နယ် ၇ နယ်) | seat_type = ရုံးစိုက်ရာ | seat = ပူတာအို (ဖို့ဟက်ဇ်) | language = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] }} == ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးလုံနယ်သည် မြန်မာဘုရင်များ တန်ခိုးကြီးစိုးစဉ်အခါကပင် မဟာမိတ်ပြု သစ္စာခံခဲ့သော နယ်မြေဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးလုံကို [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ခန္တီးစော်ဘွားများအကြား မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားက ဝင်ရောက်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် မြန်မာဘုရင်က တိုက်ရိုက်ကိုယ်စားလှယ်တော်များ စေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ အခွန်ပဏ္ဏာဆက်သရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် မြန်မာဘုရင်က စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သော တပ်မတော်ကို စေလွှတ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ခန္တီးလုံတွင် '''စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်''' ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ- # လုပ်ခွန် # လုန်ကြိမ် # မန်နု # မောစေ # မောစေကွန် # လန်ဒါအို # လန်နု တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်နှင့်ဆက်ဆံရေး== ဗိသုကာဆိုင်ရာ သစ္စာ ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်ရှိရာ '''တောင်ဘက်''' သို့သာ မျက်နှာမူ၍ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် တောင်ဘက်မုခ်၌သာ "မင်းသားရုပ် ၂ ရုပ်" ကို ထားရှိခြင်းဖြင့် မြန်မာဘုရင်အား ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသကြသည်။ဗြိတိသျှခေတ်ဦး ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ခန္တီးစော်ဘွားကြီးများသည် မြန်မာဘုရင်က ချီးမြှင့်ထားသော "ရွှေနဖူးစည်း" အဆောင်အယောင်များကို ဝတ်ဆင်၍ အခမ်းအနားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် နယ်နိမိတ် == ခန္တီးလုံနယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၀ဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်သော မြေပြန့်ဒေသဖြစ်ပြီး ပေ ၁၀,ဝဝဝ ကျော်မှ ၁၉,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်မားသော ရေခဲတောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နယ်အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မလိခမြစ်ကို ခန္တီးဘာသာဖြင့် "နမ်ကွီ" (မြစ် ၄ သွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဒေသတွင်း၌ ခန္တီးရှမ်းတို့အပြင် နုန်၊ လိစု၊ ကချင်နှင့် မစ်ရှမီလူမျိုးများလည်း ပဒေသရာဇ်စနစ်အောက်တွင် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] oyp23hl7gk99bpljd4l02y44a47deto 1029929 1029928 2026-05-06T12:46:19Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029929 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးလုံနယ်''' ({{lang-en|Khamti Long}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိ ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်''' တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်ဖျားခံရာ မလိခမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် အခြေစိုက်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] အပါအဝင် ထာဝရဆီးနှင်းဖုံးလွှမ်းသော တောင်တန်းကြီးများက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ {{Infobox settlement | name = ခန္တီးလုံ (ပဒေသရာဇ်နယ်) | native_name = Khamti Long | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | subdivision_type = အချုပ်အခြာအာဏာ | subdivision_name = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်|မြန်မာမင်းနေပြည်တော်]] (၁၉ ရာစုအထိ) | subdivision_type1 = လက်အောက်ခံ | subdivision_name1 = [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]နယ် | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = ခန္တီးစော်ဘွား (နယ် ၇ နယ်) | seat_type = ရုံးစိုက်ရာ | seat = ပူတာအို (ဖို့ဟက်ဇ်) | language = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] }} [[File:In farthest Burma - the record of an arduous journey of exploration and research through the unknown frontier territory of Burma and Tibet (1921) (14784320135).jpg]] == ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးလုံနယ်သည် မြန်မာဘုရင်များ တန်ခိုးကြီးစိုးစဉ်အခါကပင် မဟာမိတ်ပြု သစ္စာခံခဲ့သော နယ်မြေဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးလုံကို [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ခန္တီးစော်ဘွားများအကြား မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားက ဝင်ရောက်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် မြန်မာဘုရင်က တိုက်ရိုက်ကိုယ်စားလှယ်တော်များ စေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ အခွန်ပဏ္ဏာဆက်သရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် မြန်မာဘုရင်က စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သော တပ်မတော်ကို စေလွှတ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ခန္တီးလုံတွင် '''စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်''' ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ- # လုပ်ခွန် # လုန်ကြိမ် # မန်နု # မောစေ # မောစေကွန် # လန်ဒါအို # လန်နု တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်နှင့်ဆက်ဆံရေး== ဗိသုကာဆိုင်ရာ သစ္စာ ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်ရှိရာ '''တောင်ဘက်''' သို့သာ မျက်နှာမူ၍ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် တောင်ဘက်မုခ်၌သာ "မင်းသားရုပ် ၂ ရုပ်" ကို ထားရှိခြင်းဖြင့် မြန်မာဘုရင်အား ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသကြသည်။ဗြိတိသျှခေတ်ဦး ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ခန္တီးစော်ဘွားကြီးများသည် မြန်မာဘုရင်က ချီးမြှင့်ထားသော "ရွှေနဖူးစည်း" အဆောင်အယောင်များကို ဝတ်ဆင်၍ အခမ်းအနားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် နယ်နိမိတ် == ခန္တီးလုံနယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၀ဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်သော မြေပြန့်ဒေသဖြစ်ပြီး ပေ ၁၀,ဝဝဝ ကျော်မှ ၁၉,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်မားသော ရေခဲတောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နယ်အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မလိခမြစ်ကို ခန္တီးဘာသာဖြင့် "နမ်ကွီ" (မြစ် ၄ သွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဒေသတွင်း၌ ခန္တီးရှမ်းတို့အပြင် နုန်၊ လိစု၊ ကချင်နှင့် မစ်ရှမီလူမျိုးများလည်း ပဒေသရာဇ်စနစ်အောက်တွင် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] 6ic45ks5fw6s22pd8wdfz67i3vfhrfd 1029932 1029929 2026-05-06T12:57:59Z Chenzeyan29 141880 1029932 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးလုံနယ်''' ({{lang-en|Khamti Long}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိ ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ မြစ်ဖျားခံရာ မလိခမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် အခြေစိုက်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] အပါအဝင် ထာဝရဆီးနှင်းဖုံးလွှမ်းသော တောင်တန်းကြီးများက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ {{Infobox settlement | name = ခန္တီးလုံ (ပဒေသရာဇ်နယ်) | native_name = Khamti Long | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | subdivision_type = အချုပ်အခြာအာဏာ | subdivision_name = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်|မြန်မာမင်းနေပြည်တော်]] (၁၉ ရာစုအထိ) | subdivision_type1 = လက်အောက်ခံ | subdivision_name1 = [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]နယ် | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = ခန္တီးစော်ဘွား (နယ် ၇ နယ်) | seat_type = ရုံးစိုက်ရာ | seat = ပူတာအို (ဖို့ဟက်ဇ်) | language = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] }} [[File:In farthest Burma - the record of an arduous journey of exploration and research through the unknown frontier territory of Burma and Tibet (1921) (14784320135).jpg]] == ပဒေသရာဇ် အုပ်ချုပ်ရေး သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးလုံနယ်သည် မြန်မာဘုရင်များ တန်ခိုးကြီးစိုးစဉ်အခါကပင် မဟာမိတ်ပြု သစ္စာခံခဲ့သော နယ်မြေဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးလုံကို [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ခန္တီးစော်ဘွားများအကြား မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားက ဝင်ရောက်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် မြန်မာဘုရင်က တိုက်ရိုက်ကိုယ်စားလှယ်တော်များ စေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ အခွန်ပဏ္ဏာဆက်သရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် မြန်မာဘုရင်က စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သော တပ်မတော်ကို စေလွှတ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ခန္တီးလုံတွင် '''စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်''' ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ- # လုပ်ခွန် # လုန်ကြိမ် # မန်နု # မောစေ # မောစေကွန် # လန်ဒါအို # လန်နု တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်နှင့်ဆက်ဆံရေး== ဗိသုကာဆိုင်ရာ သစ္စာ ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်ရှိရာ '''တောင်ဘက်''' သို့သာ မျက်နှာမူ၍ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် တောင်ဘက်မုခ်၌သာ "မင်းသားရုပ် ၂ ရုပ်" ကို ထားရှိခြင်းဖြင့် မြန်မာဘုရင်အား ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသကြသည်။ဗြိတိသျှခေတ်ဦး ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ခန္တီးစော်ဘွားကြီးများသည် မြန်မာဘုရင်က ချီးမြှင့်ထားသော "ရွှေနဖူးစည်း" အဆောင်အယောင်များကို ဝတ်ဆင်၍ အခမ်းအနားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် နယ်နိမိတ် == ခန္တီးလုံနယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၀ဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်သော မြေပြန့်ဒေသဖြစ်ပြီး ပေ ၁၀,ဝဝဝ ကျော်မှ ၁၉,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်မားသော ရေခဲတောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နယ်အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မလိခမြစ်ကို ခန္တီးဘာသာဖြင့် "နမ်ကွီ" (မြစ် ၄ သွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဒေသတွင်း၌ ခန္တီးရှမ်းတို့အပြင် နုန်၊ လိစု၊ ကချင်နှင့် မစ်ရှမီလူမျိုးများလည်း ပဒေသရာဇ်စနစ်အောက်တွင် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] sizkzmzc1oro4q5sy08alp1sbeerdjs 0 14193 1029990 866938 2026-05-06T17:16:41Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029990 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== တိဗက်ပြည်၏ ရှေ့ဦးသမိုင်းမှာ မရေရာလှချေ။ သေချာ ရေရာသောသမိုင်းဖြစ်စဉ်မှာ တရုတ်ခရီးသည်တစ်စု လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့သည့် ခရစ် ၆၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ အစပြုသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးလောက် တွင်ကား မွန်ဂိုဘုရင် [[ဂျင်ဂစ်ခန်]]က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။ သူ၏မြေးတော် ပထမတရုတ်နိုင်ငံ၏ မွန်ဂိုဧကရာဇ် [[ကူဗလိုင်ခန်]]သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]]တစ်ဦး ဖြစ်လာလေသည်။ ဤသို့ လာမာအယူကို ယူခြင်းကား၊ နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ပြည်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ရင်းဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ခရစ် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် လာမာဘုရင်ကို သူ၏ နန်းတော်သို့ဖိတ်ခေါ်၍၊ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လက်ဆောင်ဆက်သရာ လက်အောက်ခံ တိဗက်ပြည်၏ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် လက်ခံလိုက်လေသည်။ ထို လာမာဘုရင်ကား [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]]အနွယ် ဖြစ်၏။ ခရစ် ၁၃၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုသကျအနွယ် လာမာဘုရင်တို့ အဆက်ပြတ်၍၊ သိကျအနွယ် လာမာဘုရင် နန်းတက်၍ အုပ်စိုးရာ၊ သိကျလာမာဘုရင် နန်းဆက်တို့သည် နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ မျှ တိဗက်ပြည်ကို အုပ်စိုး နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစု၏ အစလောက်တွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် ယခုခေတ်အများသိကြသော ဒလိုင်းလာမာဟူ သောအမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာပြီးလျှင်၊ သူ၏အဆက်အနွယ်တို့ကို [[ဒလိုင်းလားမား|ဒလိုင်းလာမာ]]ဟု ခေါ်လာကြသည်။ ဒလိုင်းလာမာ၏ ခေတ်တွင် ဒလိုင်းလာမာကို အကြံဉာဏ်ပေးသော တာရှိလာမာ ကို ခန့်အပ်လေရာ၊ ဒလိုင်းလာမာ မင်းဆက်နှင့်အတူ တာရှိလာမာမင်းဆက်တို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ နောင်အခါ တွင် တိဗက်ပြည်သည် တရုတ်တို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ သော်လည်း၊ ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ် ပြည်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားစဉ် တရုတ်တို့အား တိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသဖြင့်၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြန်၏။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲ၍၊ ဒလိုင်းလာမာနှင့် ပန်ချင်လာမာဂိုဏ်းဟု ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့်၊ တိဗက် ပြည်သူပြည်သားများက ဒလိုင်းလာမာကို တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက်၎င်း၊ ပန်ချင်လာမာ ကို သာသနာရေးအတွက် ၎င်းအာဏာပိုင်များဟူ၍ ခွဲခြားကာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။ တရုတ်တို့သည် တိဗက်ပြည်တွင် ပြန်လည်၍ ဩဇာလွှမ်း မိုးရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တိဗက်နိုင်ငံ၌ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ကို ထားခွင့်ရလာလေသည်။ ပညာရေးတွင် သာသနာရေးလွှမ်းမိုးနေသဖြင့် ဘုန်းကြီး ကျောင်းများ၌သာ ရဟန်းအဖြစ်ခံယူရန် သင်ကြားကြလေသည်။ သာသနာရေးအရာရှိများနှင့် အစိုးရအရာရှိများအတွက် လာဆာမြို့တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့်ကား ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် စာသင်ကြရ၏။ အနောက်နိုင်ငံပညာရေး ပို့ချပေးရန်အတွက် သာသနာပြုကျောင်းများ တည်ထောင်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း၊ မအောင်မြင်ကြချေ။ တိဗက်ပြည်သူပြည်သားတို့၏ အယူဝါဒ၌ ရဟန်းမင်းကြီးအား ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟူ၍ ယူဆကြ၏။ ရဟန်းမင်းကြီး ပျံလွန်လျှင် သူ၏ ဝိညာဉ်သည် တိဗက်ပြည်၌ပင် ဝင်စားသည့်အတွက်၊ ရဟန်းမင်းကြီးဟောင်း ဝင်စားသည်ဟု ယုံကြည်ရ သော မွေးစကလေးငယ်တစ်ယောက်ကို စုံစမ်းရှာဖွေပြီးနောက် လာဆာမြို့သို့ ခေါ်ဆောင်၍၊ ရဟန်းမင်းကြီးအဖြစ် တင် ကာ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်ချုပ်စေလေသည်။ ထိုနောက် ထို သူငယ်သည် ၁၈ နှစ်သားအရွယ်သို့ရောက်သော်၊ တိဗက်ပြည် အလုံးကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ရသော အာဏာပိုင်မင်းအဖြစ်ကို ခံယူရလေသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာပျံလွန်ခဲ့ပြီးနောက်၊ အသက် ၅ နှစ်မျှသာရှိသေးသော ဒလိုင်းလာမာငယ်ကလေးကို တောရွာတစ်ရွာမှ တွေ့ရှိခဲ့၍၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် လာဆာမြို့သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဖေ‌ဖော်ဝါရီလတွင် ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်စိုးစေလျက် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုင်ဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင်ကား ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာအဖြစ်ဖြင့် လုံးဝအာဏာလွှဲအပ်ပေးလိုက်လေသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]အစိုး ရ၏ တပ်များသည် တိဗက်ပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာလေသည်။ ထိုနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တိဗက်ပြည်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ နှစ်ဦးသဘောတူ စာချုပ်တစ်ရပ်ကို [[ပေကျင်းမြို့|ပီကင်းမြို့]]တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ စာချုပ်အရ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်၍၊ တိဗက်ပြည်ကမူ ပြည်တွင်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် တိဗက်ပြည်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်လာပြီးဟူသော သဘောဖြင့် ဒလိုင်းလာမာနှင့် ပန်ချင်လာမာတို့ကို တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပါဝင်စေခဲ့သည်။ ယခုခေတ် တိဗက်ပြည်ကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသော ပြည်နယ်အဖြစ် တည်ထောင်ရန်အတွက် ပြင်ဆင် ရေး ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဒလိုင်းလာမာသည် သဘာပတိအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ပန်ချင်လာမာနှင့် တရုတ်ကွန်မျူနစ် ဗိုလ်ချုပ်ချန်ကူအိုဟူအာ(လက်ရှိတိဗက်ပြည် ၏ တပ်မတော်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)တို့သည် ဒုတိယသဘာပတိများ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်၏။ အဖွဲ့တွင် အခြားအဖွဲ့ ဝင် ၅၁ ဦးပါဝင်ရာ၊ တိဗက်ပြည်နယ်ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၅ ဦး၊ ပန်ချင်လာမာ၏ သာသနာရေးအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁ဝ ဦး၊ ချမ်ဒိုဒေသ၏ ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး ကော်မတီအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁ဝ ဦး၊ တိဗက်ပြည်ပိုင်အစိုးရ၏ အစိုးရကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦးနှင့် ထင် ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ သာသနာဂိုဏ်းများနှင့် လူထုအဖွဲ့များမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၁ ဦးတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်လေ သည်။ ထို့ပြင် ထိုအဖွဲ့ကြီးလက်အောက်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေးရာအဖွဲ့၊ သာသနာရေးအဖွဲ့ဟူ၍ အဖွဲ့ငယ်နှစ်ခုရှိမည့်အပြင်၊ ပြည်သူ့ရေးရာ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ တည်ဆောက်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပြည်သူ့လုံခြုံမှု၊ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောများထူထောင်ရေး၊ စက်မှုလက်မှု၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး တည်းဟူသော ဌာနခွဲ ၁ဝ ခုရှိမည်ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသည် ခေတ်သစ်တိဗက်ပြည်ကို ခေတ်မှီလာအောင်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံနှင့် လေယာဉ်ကွင်းဆောက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကိုလည်း တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] lzv9f2dychjh10swbnsi625ou16y2et 1029991 1029990 2026-05-06T17:21:17Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်း */ 1029991 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== == ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း == တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည်နယ်အဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကို ခေတ်မီလာစေရန် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံများ၊ လေယာဉ်ကွင်းများနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] 3jk5hiszit8sf5iuverj10j3qbq2dai 1029992 1029991 2026-05-06T17:25:03Z Chenzeyan29 141880 /* လက်ရှိအခြေအနေ */ 1029992 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== == ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း == တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] qinkloqxwv1y0k93w9prxba04vpk5nz 1029993 1029992 2026-05-06T17:25:29Z Chenzeyan29 141880 1029993 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== == ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း == တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] 3p741ixzv3km3kbrmitl5bwv894gu04 1029994 1029993 2026-05-06T17:26:54Z Chenzeyan29 141880 1029994 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] cvshstod0o8pcy1gr8o0c43cnmgikr0 1029995 1029994 2026-05-06T17:33:57Z Chenzeyan29 141880 /* ပထဝီဝင် */ 1029995 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ [[File:20110810 North Face of Everest Tibet China Panoramic.jpg|thumb|ဧဝရက်တောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း]] တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီများ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] tayi83g50c8ogxkb1bcy765ckpa0rms 1029996 1029995 2026-05-06T17:34:14Z Chenzeyan29 141880 /* ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု */ 1029996 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ [[File:20110810 North Face of Everest Tibet China Panoramic.jpg|thumb|ဧဝရက်တောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း]] တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီများ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ [[File:Local Tibetan Buddhists on the Tibetan Plateau.jpg|thumb|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးများ]] တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ozonka818pz6oya11qf2a9bmvldiuui 1029997 1029996 2026-05-06T17:36:18Z Chenzeyan29 141880 /* ပထဝီဝင် */ 1029997 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = Potala palace - Tibet.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ [[File:20110810 North Face of Everest Tibet China Panoramic.jpg|thumb|ဧဝရက်တောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း]] တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ [[File:拷贝 (70097727).jpeg|thumb|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီများ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ [[File:Local Tibetan Buddhists on the Tibetan Plateau.jpg|thumb|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးများ]] တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] kpgufxiu29ji2a39rytykpyoexd81g7 1029998 1029997 2026-05-06T17:37:37Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029998 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = 布达拉宫.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ [[File:20110810 North Face of Everest Tibet China Panoramic.jpg|thumb|ဧဝရက်တောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း]] တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ [[File:拷贝 (70097727).jpeg|thumb|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီများ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ [[File:Local Tibetan Buddhists on the Tibetan Plateau.jpg|thumb|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးများ]] တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] 9bgdjclclukqzp903fvrs4f38piqosd 1029999 1029998 2026-05-06T17:39:54Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029999 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်ဒေသ''' ({{lang-en|Tibet}}) သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] သည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တိဗက်သည် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၁၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသဖြင့် "ကမ္ဘာ့အမိုး" (Roof of the World) ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = တိဗက် | native_name = བོད་ (Bod) | official_name = တိဗက်ဒေသ | settlement_type = ဒေသ | image_skyline = 布达拉宫.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Tibet-claims.jpg | map_caption = တိဗက်ဒေသ၏ မြေပုံနှင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ | flag_type = [[တိဗက်ပြည်၏ အလံတော်|တိဗက်အလံ]] | image_flag = Flag of Tibet.svg | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] / [[တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ]] (အငြင်းပွားဆဲ) }} {{coord|31|N|89|E|display=title}} {| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="clear:right; width:360px; border-collapse:collapse; font-size:85%; background:#eee;" |- | style="height:3px;" colspan="10"| |- style="text-align:center;" | colspan="6" | <div cellpadding="0"> [[File:Tibet-claims.jpg|360px|Cultural/historical, (highlighted) depicted with various competing territorial claims]]<br /> {| |- | style="height:3px;" colspan="22"| |- style="text-align:left;" | style="width:3px;;" rowspan="6"| | style="height:15px; width:10px; background:#ff4040;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ff9f40;"|&nbsp; | style="width:10px; background:#ffff40;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"|&nbsp; | တိဗက်အစိုးရမှ နယ်နမိတ်သတ်ထားသော နေရာများ | style="width:3px;;" rowspan="6"| |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px; background:#ff9f40;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှစီမံထားသော တိဗက်၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နေရာဒေသများ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#ffff40;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"|&nbsp; | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:lightgreen;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>တရုတ်မှအုပ်ချုပ်သော်လည်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ [[လာတက်]]၏‌ဒေသဟု သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#40ffff;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | <small>အိန္ဒိယမှအုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ "တောင်တိဗက်" ဟူ၍ သတ်မှတ်သောနေရာ</small> |- | style="width:10px; height:15px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px;"| | style="width:10px; background:#4040ff;"| | style="width:10px;"| |<small>တိဗက်၏ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးရာဒေသများ</small> |}</div> |} {{Infobox Chinese | pic = Tibet-bo-zh.svg | piccap = "တိဗက်" ကို တိဗက်ဘာသာ (အပေါ်) နှင့် တရုတ်ဘာသာ (အောက်) တို့ဖြင့် ရေးသားပုံ | picupright = 0.4 | c = 西藏 | l = "အနောက်ပိုင်း ဂန် (Western Tsang)" | p = Xīzàng | tib = {{bo-textonly|བོད་}} | wylie = Bod | zwpy = Poi }} တိဗက်ဒေသသည် တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှသဖြင့် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက် နည်းပါးခဲ့သည်။ [[တိဗက်လူမျိုးများ]] ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို စွဲမြဲသူများ ဖြစ်ကြသည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှု ကင်းကွာခဲ့ကြသည်။ တိဗက်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ * '''တိဗက်အစိုးရ သတ်မှတ်ချက်:''' သမိုင်းဝင် တိဗက်နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုသည်။ * '''တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ:''' လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ * '''တောင်တိဗက်:''' အိန္ဒိယမှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း တရုတ်မှ ၎င်းတို့ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဒေသဖြစ်သည်။ * '''အက်ဆိုင်ချင် (Aksai Chin):''' တရုတ်မှ အုပ်ချုပ်သော်လည်း အိန္ဒိယက လာတက် (Ladakh) ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ) ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး [[ဒလိုင်းလားမား]] (Dalai Lama) သည် ၎င်းတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ [[File:Local Tibetan Girl.jpg|thumb|တိဗက်ကလေးငယ်]] ==ပထဝီဝင်== တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]]နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါပြည်]]တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင်နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [[လာဆာမြို့]] ဖြစ်သည်။ [[File:20110810 North Face of Everest Tibet China Panoramic.jpg|thumb|ဧဝရက်တောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း]] တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်မြစ်နှ]]င့် [[သံလွင်မြစ်]]ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်း အစဉ်မပြတ်ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော [[ချိုင့်ဝှမ်းမြစ်ဝှမ်းများ|ချိုင့်ဝှမ်း]]များ၌ [[အိုင်|ဆားငန်အိုင်]]များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက်ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်း ထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့ စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် [[မုယော|မုယော၊]] [[အုတ်ဂျုံ]]၊ [[ဂျုံ]]စသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ [[အာလူး]]၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့ လှည့်ပတ်သွားလာကာ [[စာမရီ]]အမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ်၏။ စာမရီ၏ ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။ [[File:拷贝 (70097727).jpeg|thumb|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီများ၊ [[မြည်း|မြည်းများ]]၊ [[ကုလားအုတ်]]များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ [[မီးရထား|မီးရထားလမ်း]]များဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်းတွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ [[ကြေးနန်း]]သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။ အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦးသမိုင်းကြောင်း === တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့မှုမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်) ကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာကိုမူ ခရစ်မတိုင်မီ ၃,၀၀၀ ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ === ဒဏ္ဍာရီလာ အစပျိုးခြင်း === တိဗက်ဒဏ္ဍာရီများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် မြေမျောက်မင်း (Pha Trelgen Changchup Semp) နှင့် ကျောက်ဆောင်ဘီလူးမ (Ma Drag Sinmo) တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မှာ နောင်ခရီ (Nyatri Tsenpo) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မတိုင်မီ ၁၂၇ ခုနှစ်တွင် ယာလွန်တောင်ကြား (Yarlung Valley) ၌ ယာလွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ === ယာလွန်မင်းဆက်နှင့် တိဗက်အင်ပါယာ === တိဗက်သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော **တိဗက်အင်ပါယာ** (Tibetan Empire) ကာလဖြစ်သည်။ * '''ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo):''' အေဒီ ၆၁၈ မှ ၆၅၀ ခန့်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းကြီး ဆွန်ဆန်ဂမ်ပိုသည် တိဗက်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိ [[လာဆာမြို့]] ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တိဗက်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားများဖြစ်သော တရုတ်မင်းသမီး ဝမ်ချန်း (Wencheng) နှင့် နီပေါမင်းသမီး ဘရီကုတီ (Bhrikuti) တို့သည် တိဗက်သို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ယူဆောင်လာရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Atwood2004">{{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|year=2004}}</ref> * '''အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း:''' ၈ ရာစုတွင် တိဗက်အင်ပါယာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ် (တန်မင်းဆက်) နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် တိဗက်တပ်မတော်သည် တရုတ်၏ မြို့တော် ချန်အန် (Chang'an) ကိုပင် ခေတ္တသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ === အင်ပါယာပြိုကွဲခြင်း (အေဒီ ၉ ရာစု - ၁၃ ရာစု) === အေဒီ ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးဧကရာဇ် လန်ဒါမာ (Langdarma) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် တိဗက်အင်ပါယာသည် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် တိဗက်ပြည်သည် ဒေသန္တရ မင်းငယ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဂိုဏ်းဂဏများအကြား အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ မရှိသော ကာလတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလကို တိဗက်သမိုင်းတွင် "အမှောင်ခေတ်" သို့မဟုတ် "အကွဲအပြားခေတ်" (Era of Fragmentation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကွဲပြားနေသော အခြေအနေသည် ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> ၁၃ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မွန်ဂိုဘုရင် '''[[ဂျင်ဂစ်ခန်]]''' က တိဗက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏မြေးတော် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မွန်ဂိုဧကရာဇ် '''[[ကူဗလိုင်ခန်]]''' သည် [[လာမာဘုန်းကြီး|လာမာဝါဒီ]] တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ တိဗက်ကို သိမ်းသွင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် [[သကျမျိုးနွယ်|သကျ]] အနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်ကို လက်အောက်ခံ တိဗက်ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင်များ အဆက်ပြတ်သွားပြီးနောက် သိကျအနွယ်ဝင် လာမာဘုရင်များက နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ === ဒလိုင်းလားမားနှင့် ပန်ချင်လားမား === ၁၅ ရာစုအစတွင် သကျလာမာဘုရင်၏ တူတော်သည် '''[[ဒလိုင်းလားမား]]''' ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဒလိုင်းလားမားအား အကြံဉာဏ်ပေးရန် '''တာရှိလာမာ''' (ယခုအခါ ပန်ချင်လားမားဟု လူသိများသူ) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာမှ မင်းဆက်နှစ်ခု ပြိုင်တူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားရာ တိဗက်ပြည်သူများက ဒလိုင်းလားမားကို နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လားမားကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ === လွတ်လပ်ရေးနှင့် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု === တိဗက်သည် နောင်အခါတွင် တရုတ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တော်လှန်ရေးတွင် တရုတ်တို့ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်ကို ထားခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တပ်မတော်သည် တိဗက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီကင်း (ပေကျင်း) စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချုပ်အရ တိဗက်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ်အစိုးရက ကြိုးကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးတွင်သာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ == ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု == တိဗက်ပြည်တွင် ပညာရေးသည် သာသနာရေးနှင့် ခွဲခြားမရအောင် ရှိနေသဖြင့် ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြရသည်။ အစိုးရအရာရှိများအတွက် [[လာဆာမြို့]]တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ [[File:Local Tibetan Buddhists on the Tibetan Plateau.jpg|thumb|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးများ]] တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဒလိုင်းလားမားကို ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဒလိုင်းလားမား ပျံလွန်တော်မူလျှင် ဝိညာဉ်တော် ပြန်လည်ဝင်စားသည်ဟု ယူဆရသော ကလေးငယ်ကို ရှာဖွေကာ နန်းတင်ကြသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်ပြီးနောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == ယခုအခါ တိဗက်ဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (Tibetan Autonomous Region - TAR) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တရုတ်ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ခေတ်မီလာစေရန် အကြီးစားစီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရထားလမ်းဖြစ်သည့် [[ချင်းဟိုင်း-တိဗက် ရထားလမ်း]] (Qinghai–Tibet railway) သည် လာဆာမြို့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ယခုအခါ လာဆာ-ညီယန်ချီ (Nyingchi) ကျည်ဆန်ရထားလမ်းကိုပါ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ လာဆာ ဂုံဂါလေဆိပ်အပါအဝင် ခေတ်မီလေဆိပ် ၅ ခုထက်မနည်း လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ယန်ဇီမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသများတွင် အကြီးစား ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်များ တည်ဆောက်ထားပြီး ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီးဖူလုံစေရန် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။တရုတ်ပြည်မကြီးမှ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များ တိဗက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းကြောင့် တိဗက်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူဦးရေအချိုးအစား ပျက်ယွင်းလာမည်ကို တိဗက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များရှိနေပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား]] ၏ ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်ဒုက္ခသည်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[ဓရမ်ဆလာမြို့]] တွင် တိဗက်အဝေးရောက်အစိုးရ' (Central Tibetan Administration) ကို တည်ထောင်ကာ တိဗက်ပြည်လွတ်မြောက်ရေး သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ==မှတ်ချက်== အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] 6hg4usgfd4yoctmu9if8339ysvd5fhn 0 15942 1030121 956181 2026-05-07T06:49:18Z ~2026-27764-95 142360 PSG to Inter Miami CF 1030121 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘောလုံး ကိုယ်ရေးရာဇဝင် | name = လီယွန်နယ် မက်ဆီ | playername = မက်ဆီ | image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup (cropped).jpg | caption = [[၂၀၂၂ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပွဲတွင် [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]ဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသော မက်ဆီ | fullname = Lionel Andrés Messi<ref name="NameBirthHeight">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}<ref name="NameBirthHeight" /> | birth_place = [[:en:Rosario, Santa Fe|Rosario, Santa Fe]], Argentina | height = ၁.၇၀ မီတာ<ref name="NameBirthHeight" /> | position = [[:en:Forward (association football)|ရှေ့တန်း]] | currentclub = Inter Miami CF | clubnumber = 10 | youthyears1 = ၁၉၉၂–၁၉၉၅ | youthclubs1 = Grandoli | youthyears2 = ၁၉၉၅–၂၀၀၀ | youthclubs2 = [[:en:Newell's Old Boys|Newell's Old Boys]] | youthyears3 = ၂၀၀၀–၂၀၀၃ | youthclubs3 = [[ဘာစီလိုနာ ဘောလုံးအသင်း|ဘာစီလိုနာ]] | years1 = ၂၀၀၃–၂၀၀၄ | clubs1 = [[:en:FC Barcelona C|ဘာစီလိုနာ စီ]] | caps1 = ၁၀ | goals1 = ၅ | years2 = ၂၀၀၄–၂၀၀၅ | clubs2 = [[:en:FC Barcelona B|ဘာစီလိုနာ ဘီ]] | caps2 = ၂၂ | goals2 = ၆ | years3 = ၂၀၀၄–၂၀၂၁ | clubs3 = [[ဘာစီလိုနာ ဘောလုံးအသင်း|ဘာစီလိုနာ]] | caps3 = ၅၂၀ | goals3 = ၄၇၄ | years4 = ၂၀၂၁–2023 | clubs4 = [[:en:Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] | caps4 = ၃၉<!-- league games only --> | goals4 = ၁၃<!-- league games only --> | nationalyears1 = ၂၀၀၄–၂၀၀၅ | nationalteam1 = [[:en:Argentina national under-20 football team|အာဂျင်တီးနား U20]] | nationalcaps1 = ၁၈ | nationalgoals1 = ၁၄ | nationalyears2 = ၂၀၀၈ | nationalteam2 = [[:en:Argentina national under-23 football team|အာဂျင်တီးနား U23]] | nationalcaps2 = ၅{{efn|name=U23|Does not include an [[:en:Non-FIFA international football|unofficial friendly match]] played on 24 May 2008 in Barcelona between Argentina U23 and the [[:en:Catalonia national football team]],<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527190720/http://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html |title=La selección catalana pierde ante Argentina (0–1) en un partido marcado por la política |website=[[:en:El Mundo (Spain)|El Mundo]] |archive-date=27 May 2008 |date=24 May 2008 |url-status=live |language=es}}</ref><ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225161247/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2008/05/25/pagina-18/1396683/pdf.html|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2008/05/25/pagina-18/1396683/pdf.html |title=Fiesta y equilibrio |website=[[:en:Mundo Deportivo|Mundo Deportivo]] |page=18 |archive-date=25 December 2022 |date=25 May 2008 |url-status=live |language=es}}</ref> as Catalonia is not affiliated with either [[ဖီဖာ]] or [[ယူအီးအက်ဖ်အေ]] as a [[:en:List of men's national association football teams|national member association]]and is therefore not allowed to participate in official competitions.<ref>{{cite web |last=Hawkey |first=Ian |title=Catalonia and Basque Country reignite call for independent national football identities |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/spain/10541466/Catalonia-and-Basque-Country-reignite-call-for-independent-national-football-identities.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112080144/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/spain/10541466/Catalonia-and-Basque-Country-reignite-call-for-independent-national-football-identities.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[:en:The Daily Telegraph]] |date=30 December 2013 |access-date=28 December 2022 }}</ref>}} | nationalgoals2 = ၂ | nationalyears3 = ၂၀၀၅–2025 | nationalteam3 = [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနား]] | nationalcaps3 = ၁၇၂ | nationalgoals3 = [[:en:List of international goals scored by Lionel Messi|၉၈]] | club-update = 18:20, 13 November 2022 (UTC) | nationalteam-update = 19:05, 18 December 2022 (UTC) | medaltemplates-title = အောင်မြင်မှုများ | medaltemplates = | module = }} {{Infobox person | embed = no | signature = File:Firma de Lionel Messi.svg | signature_alt = လီယွန်နယ် မက်ဆီ၏ ထိုးမြဲလက်မှတ် }} '''လီယွန်နယ် အင်ဒရေ မက်ဆီ'''သည် [[အာဂျင်တီးနား]]နိုင်ငံ့လက်ရွေးစင် [[ဘောလုံးကစားခြင်း|ဘောလုံးသမား]]တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် မီယာမီ နှင့် အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ အသင်း တို့တွင် ရှေ့တန်း ညာတောင်ပံနှင့် ကွင်းလယ်တိုက်စစ် ကစားသမား အဖြစ် ကစားနေသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မက်ဆီ ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ရိုဆာရီယိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ မျိုးဆက်တွင်သာမက သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင်ပါ အကောင်းဆုံးသော ဘောလုံးသမား တစ်ယောက်အဖြစ် အများကသတ်မှတ်ကြသည်။ သူ၏ ကစားဟန်နှင့် စွမ်းရည်တို့မှာ အာဂျင်တီးနား ဘောလုံးအကျော်အမော် [[မာရာဒိုနာ]] ကိုပင် ယှဉ်နိုင်ပြီး မာရာဒိုနာ ကိုယ်တိုင်က သူ့နေရာကို ဆက်ခံမည့်သူတစ်ဦးဟု ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ရွှေဘောလုံးဆု 8 ကြိမ်နှင့် ဥရောပ ရွှေဖိနပ်ဆု ခြောက်ကြိမ်လည်း ရရှိထားသည်။ အလိမ်အခေါက်စွမ်းရည် ပြိုင်ဘက်ကင်း ထူးချွန်၍ ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်၊ ဂိုးသွင်းစွမ်းရည် အင်မတန် ကောင်းမွန်သောကြောင့် အခြားကမ္ဘာမှလာသော ဂြိုဟ်သားဟုပင် အများစုက တင်စားကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားဘောလုံးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာစီလိုနာဘောလုံးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမားများ‎]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ကစားသမားများ]] {{Lifetime|၁၉၈၇| | }} {{DEFAULTSORT:မက်ဆီ}} icbf224po52ibmub4xh2qzjpwxw1wp4 0 16031 1029982 716532 2026-05-06T17:00:36Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029982 wikitext text/x-wiki '''စာမရီ''' ({{lang-en|Yak}}; သိပ္ပံအမည်: ''Bos grunniens'' နှင့် ''Bos mutus'') သည် [[နွား]]မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို "အောင်း" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ စာမရီများကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၆,၀၀၀ (မီတာ ၅,၀၀၀) ကျော်မြင့်သော [[တိဗက်]] ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ {{Speciesbox | name = စာမရီ (Wild Yak) | fossil_range = {{Fossil range|5|0}}<small>Early [[:en:Pliocene|Pliocene]] – Recent</small> | image = Wild Yak Stuffed.jpg | image_caption = စာမရီ (အကောင်လိုက် ဆေးစီမံထားသော ပုံစံ) | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Bos mutus'' |author=Buzzard, P. |author2=Berger, J. |name-list-style=amp |page=e.T2892A101293528 |year=2016}}</ref> | taxon = Bos mutus | authority = [[:en:Przewalski|Przewalski]], 1883 | range_map = Bos mutus map.png | range_map_caption = တောရိုင်းစာမရီများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှု မြေပုံ | synonyms = ''Bos grunniens mutus'' }} [[File:Yak at third lake in Gokyo.jpg|thumb|250px|[[နီပေါနိုင်ငံ]] ဂိုကျိုဒေသတွင် တွေ့ရသော စာမရီ။]] စာမရီသည် အရွယ်အစား ကြီးမားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ပခုံးအမြင့် ၆ ပေကျော်ကာ ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁,၀၀၀ ကျော် (ကီလိုဂရမ် ၅၀၀ ကျော်) ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ဒဏ်ခံနိုင်ရန် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရင့်ရောင်ရှိသော ရှည်လျားနုနယ်သည့် အမွေးကြမ်းများ ပါရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အမြီး၊ ခြေထောက်နှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပိုမိုရှည်လျားကာ တစ်ခါတရံ မြေကြီးတွင် တရွတ်ဆွဲနေတတ်သည်။ ကိုယ်ထည် လေးလံသော်လည်း စာမရီသည် လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေခဲနေသော တောင်စောင်းများကို လျှောချနိုင်ခြင်း၊ ရေစီးသန်သော မြစ်များကို ဖြတ်ကူးနိုင်ခြင်းနှင့် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တက်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အဖိုးတန်သော သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ စာမရီ အထီးနှင့် အမ နှစ်ကောင်စလုံး၌ သန်မာသော ဦးချိုများ ရှိကြပြီး ရန်သူနှင့် တွေ့ပါက တဟုန်ထိုး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တတ်သည့် သဘာဝရှိသည်။ တိဗက်ဒေသတွင် စာမရီများကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ပစ္စည်းများသယ်ယူရန် အသုံးပြုသည်။ စာမရီနို့ကို ထောပတ်ချက်ခြင်းနှင့် ဒိန်ခဲပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် သုံးသလို၊ ၎င်း၏အသားကိုလည်း စားသုံးကြသည်။အမွေးကို ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ အထည်ရက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး သားရေကို ကုန်းနှီး၊ ကျာပွတ်နှင့် ဖိနပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အမွေးများသော စာမရီအမြီးကို အနီရောင်ဆိုးကာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် "သားမြီးယပ်" အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=iucn /> == စာမရီနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု == ရှေးခေတ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုများတွင် စာမရီကို အခြေခံ သတ်မှတ်သော ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာကို အထင်အရှား တွေ့နိုင်သည်။ စာမရီသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသောနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုမှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသို့ တစ်ဆင့်ရောက် ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>လှမြင့်(တက္ကသိုလ်)၏ စာမရီစာအုပ်မှ</ref> မြန်မာစာပေတွင် စာမရီမည်သော သားကောင်ကို လှပတင့်တယ်သည်ဟု ရေးသား စပ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ ပါရမီတော်ခန်းပျို့၌ 'ပမာသွေးညီ၊ စာမရီဟု၊ နောက်ချီပွပွ၊ မြီးဆံလှလျက်၊ တောမထိပ်ခေါင်၊ သရေဆောင်သည်၊ ရွှေရောင်ပြိုးပြိုး၊ သားအမျိုး'ဟု စပ်ဆိုသည်။ ထို့ပြင် စာမရီ သားကောင်သည် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သည့်အခါ အမွေးအမျှင်ကို တစ်ပင်မျှလျှင် အကျွတ်မခံဘဲ၊ အသက်ကို စွန့်၍ ကာကွယ်တတ်သော သတ္တိထူးရှိကြောင်းကိုလည်း ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ အထက်ပါ ပါရမီတော်ခန်းပျို့၌ပင် 'အကြင် သရော်၊ မသွားတော်၍၊ ထော်လော်ကန့်လန့်၊ ခြုံနွယ်ညွန့်၌၊ အတွန့်လျှောက်လျှောက်၊ ငြီလေမြောက်အံ့၊ မျှလောက်မွေးသက်၊ တစ်မျှင်ရွက်ကို၊ စုံမက်ချစ်စိုး၊ နှမြောနိုး၍၊ သားမျိုးတိရစ္ဆာန်၊ အားကုန်သွန်လျက်၊ လည်လန်မူးမော်၊ ရုန်းချေသော်လည်း၊ ထိုရော်မြီးဖျား၊ ပြတ်ခန့်ငြား၍၊ မသွားတစ်ဆွေ့၊ ထိုရွေ့ဝပ်တန်၊ အသက်စွန့်လျက်'ဟူ၍ စပ်ဆိုသည်။ နဝဒေးကြီး၏ ပြည်ကျောင်းညီနောင် ဘုရားတိုင် ရတု၌လည်း 'ရွှေစာမရီ၊ မြီးချီကျော့လန်း၊ ပုံဖြင့်သွန်းသို့၊ သွယ်ဝန်းစံတည်၊ လှဟန်ရည်နှင့်၊ မွေးချည်တစ်ပင်၊ စုံမက်ခင်လျက်၊ ဆံမျှင်တစ်ကွက်၊ သေမည့်သက်ကို၊ စွန့်ရက်လေဟန်'ဟူ၍ စပ်ဆိုသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{wiktionary}} {{Commonscat|Bos grunniens|စာမရီ}} {{Taxonbar|from=Q26547}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] em8q2jb8h04gl78uj8kdvzbld5hrr5x 1029983 1029982 2026-05-06T17:02:09Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေလာ စာမရီ */ 1029983 wikitext text/x-wiki '''စာမရီ''' ({{lang-en|Yak}}; သိပ္ပံအမည်: ''Bos grunniens'' နှင့် ''Bos mutus'') သည် [[နွား]]မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို "အောင်း" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ စာမရီများကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၆,၀၀၀ (မီတာ ၅,၀၀၀) ကျော်မြင့်သော [[တိဗက်]] ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ {{Speciesbox | name = စာမရီ (Wild Yak) | fossil_range = {{Fossil range|5|0}}<small>Early [[:en:Pliocene|Pliocene]] – Recent</small> | image = Wild Yak Stuffed.jpg | image_caption = စာမရီ (အကောင်လိုက် ဆေးစီမံထားသော ပုံစံ) | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Bos mutus'' |author=Buzzard, P. |author2=Berger, J. |name-list-style=amp |page=e.T2892A101293528 |year=2016}}</ref> | taxon = Bos mutus | authority = [[:en:Przewalski|Przewalski]], 1883 | range_map = Bos mutus map.png | range_map_caption = တောရိုင်းစာမရီများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှု မြေပုံ | synonyms = ''Bos grunniens mutus'' }} [[File:Yak at third lake in Gokyo.jpg|thumb|250px|[[နီပေါနိုင်ငံ]] ဂိုကျိုဒေသတွင် တွေ့ရသော စာမရီ။]] စာမရီသည် အရွယ်အစား ကြီးမားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ပခုံးအမြင့် ၆ ပေကျော်ကာ ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁,၀၀၀ ကျော် (ကီလိုဂရမ် ၅၀၀ ကျော်) ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ဒဏ်ခံနိုင်ရန် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရင့်ရောင်ရှိသော ရှည်လျားနုနယ်သည့် အမွေးကြမ်းများ ပါရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အမြီး၊ ခြေထောက်နှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပိုမိုရှည်လျားကာ တစ်ခါတရံ မြေကြီးတွင် တရွတ်ဆွဲနေတတ်သည်။ ကိုယ်ထည် လေးလံသော်လည်း စာမရီသည် လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေခဲနေသော တောင်စောင်းများကို လျှောချနိုင်ခြင်း၊ ရေစီးသန်သော မြစ်များကို ဖြတ်ကူးနိုင်ခြင်းနှင့် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တက်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အဖိုးတန်သော သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ စာမရီ အထီးနှင့် အမ နှစ်ကောင်စလုံး၌ သန်မာသော ဦးချိုများ ရှိကြပြီး ရန်သူနှင့် တွေ့ပါက တဟုန်ထိုး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တတ်သည့် သဘာဝရှိသည်။ တိဗက်ဒေသတွင် စာမရီများကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ပစ္စည်းများသယ်ယူရန် အသုံးပြုသည်။ စာမရီနို့ကို ထောပတ်ချက်ခြင်းနှင့် ဒိန်ခဲပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် သုံးသလို၊ ၎င်း၏အသားကိုလည်း စားသုံးကြသည်။အမွေးကို ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ အထည်ရက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး သားရေကို ကုန်းနှီး၊ ကျာပွတ်နှင့် ဖိနပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အမွေးများသော စာမရီအမြီးကို အနီရောင်ဆိုးကာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် "သားမြီးယပ်" အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=iucn /> == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေလာ စာမရီ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် စာမရီကို အခြေခံ၍ သတ်မှတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စာမရီသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသော နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသို့ ကူးစက်ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="HlaMyint">လှမြင့် (တက္ကသိုလ်)၊ ''စာမရီ''</ref> === မြန်မာစာပေတွင် ဖော်ပြချက် === မြန်မာစာပေတွင် စာမရီကို လှပတင့်တယ်သော သားကောင်အဖြစ် တင်စား၍ ရေးသားစပ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ [[ရှင်မဟာသီလဝံသ]]၏ ''[[ပါရမီတော်ခန်းပျို့]]'' ၌ စာမရီ၏ လှပပုံကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့နွဲ့ထားသည်- {{Quotation|ပမာသွေးညီ၊ စာမရီဟု၊ <br>နောက်ချီပွပွ၊ မြီးဆံလှလျက်၊ <br>တောမထိပ်ခေါင်၊ သရေဆောင်သည်၊ <br>ရွှေရောင်ပြိုးပြိုး၊ သားအမျိုး}} === စာမရီ၏ သတ္တိထူးနှင့် အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှု === စာမရီ သားကောင်သည် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သည့်အခါ မိမိ၏ အမွေးအမျှင်ကို တစ်ပင်မျှ အကျွတ်မခံဘဲ အသက်ကိုစွန့်၍ ကာကွယ်တတ်သော "သီလမြဲမြံခြင်း" သတ္တိရှိသည်ဟု ရှေးစာဆိုတို့က တင်စားကြသည်။ အမွေးညိတွယ်ရာမှ မရုန်းဘဲ အသက်စွန့်သည့်အဖြစ်ကို ''ပါရမီတော်ခန်းပျို့'' ၌ပင် ဆက်လက်၍ ဤသို့ စပ်ဆိုထားသည်- {{Quotation|အကြင် သရော်၊ မသွားတော်၍၊ ထော်လော်ကန့်လန့်၊ <br>ခြုံနွယ်ညွန့်၌၊ အတွန့်လျှောက်လျှောက်၊ <br>ငြီလေမြောက်အံ့၊ မျှလောက်မွေးသက်၊ <br>တစ်မျှင်ရွက်ကို၊ စုံမက်ချစ်စိုး၊ <br>နှမြောနိုး၍၊ သားမျိုးတိရစ္ဆာန်၊ <br>အားကုန်သွန်လျက်၊ လည်လန်မူးမော်၊ <br>ရုန်းချေသော်လည်း၊ ထိုရော်မြီးဖျား၊ <br>ပြတ်ခန့်ငြား၍၊ မသွားတစ်ဆွေ့၊ <br>ထိုရွေ့ဝပ်တန်၊ အသက်စွန့်လျက်}} ထို့ပြင် [[နဝဒေးကြီး]]၏ ''ပြည်ကျောင်းညီနောင် ဘုရားတိုင် ရတု'' ၌လည်း စာမရီ၏ အမွေးအမျှင်အပေါ် တွယ်တာမြတ်နိုးပုံကို- {{Quotation|ရွှေစာမရီ၊ မြီးချီကျော့လန်း၊ <br>ပုံဖြင့်သွန်းသို့၊ သွယ်ဝန်းစံတည်၊ <br>လှဟန်ရည်နှင့်၊ မွေးချည်တစ်ပင်၊ <br>စုံမက်ခင်လျက်၊ ဆံမျှင်တစ်ကွက်၊ <br>သေမည့်သက်ကို၊ စွန့်ရက်လေဟန်}} ဟူ၍ နှိုင်းရှိုင်းဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == {{reflist}} {{wiktionary}} {{Commonscat|Bos grunniens|စာမရီ}} {{Taxonbar|from=Q26547}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] cqv6a7mnpb38vwvtsmmhxs92zljekeo 1029984 1029983 2026-05-06T17:02:29Z Chenzeyan29 141880 1029984 wikitext text/x-wiki '''စာမရီ''' ({{lang-en|Yak}}; သိပ္ပံအမည်: ''Bos grunniens'' နှင့် ''Bos mutus'') သည် [[နွား]]မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို "အောင်း" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ စာမရီများကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၆,၀၀၀ (မီတာ ၅,၀၀၀) ကျော်မြင့်သော [[တိဗက်]] ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ {{Speciesbox | name = စာမရီ (Wild Yak) | fossil_range = {{Fossil range|5|0}}<small>Early [[:en:Pliocene|Pliocene]] – Recent</small> | image = Wild Yak Stuffed.jpg | image_caption = စာမရီ (အကောင်လိုက် ဆေးစီမံထားသော ပုံစံ) | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Bos mutus'' |author=Buzzard, P. |author2=Berger, J. |name-list-style=amp |page=e.T2892A101293528 |year=2016}}</ref> | taxon = Bos mutus | authority = [[:en:Przewalski|Przewalski]], 1883 | range_map = Bos mutus map.png | range_map_caption = တောရိုင်းစာမရီများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှု မြေပုံ | synonyms = ''Bos grunniens mutus'' }} [[File:Yak at third lake in Gokyo.jpg|thumb|250px|[[နီပေါနိုင်ငံ]] ဂိုကျိုဒေသတွင် တွေ့ရသော စာမရီ။]] စာမရီသည် အရွယ်အစား ကြီးမားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ပခုံးအမြင့် ၆ ပေကျော်ကာ ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁,၀၀၀ ကျော် (ကီလိုဂရမ် ၅၀၀ ကျော်) ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ဒဏ်ခံနိုင်ရန် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရင့်ရောင်ရှိသော ရှည်လျားနုနယ်သည့် အမွေးကြမ်းများ ပါရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အမြီး၊ ခြေထောက်နှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပိုမိုရှည်လျားကာ တစ်ခါတရံ မြေကြီးတွင် တရွတ်ဆွဲနေတတ်သည်။ ကိုယ်ထည် လေးလံသော်လည်း စာမရီသည် လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေခဲနေသော တောင်စောင်းများကို လျှောချနိုင်ခြင်း၊ ရေစီးသန်သော မြစ်များကို ဖြတ်ကူးနိုင်ခြင်းနှင့် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တက်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အဖိုးတန်သော သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ စာမရီ အထီးနှင့် အမ နှစ်ကောင်စလုံး၌ သန်မာသော ဦးချိုများ ရှိကြပြီး ရန်သူနှင့် တွေ့ပါက တဟုန်ထိုး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တတ်သည့် သဘာဝရှိသည်။ တိဗက်ဒေသတွင် စာမရီများကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ပစ္စည်းများသယ်ယူရန် အသုံးပြုသည်။ စာမရီနို့ကို ထောပတ်ချက်ခြင်းနှင့် ဒိန်ခဲပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် သုံးသလို၊ ၎င်း၏အသားကိုလည်း စားသုံးကြသည်။အမွေးကို ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ အထည်ရက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး သားရေကို ကုန်းနှီး၊ ကျာပွတ်နှင့် ဖိနပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အမွေးများသော စာမရီအမြီးကို အနီရောင်ဆိုးကာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် "သားမြီးယပ်" အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=iucn /> == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေလာ စာမရီ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် စာမရီကို အခြေခံ၍ သတ်မှတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စာမရီသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသော နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသို့ ကူးစက်ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="HlaMyint">လှမြင့် (တက္ကသိုလ်)၊ ''စာမရီ''</ref> === မြန်မာစာပေတွင် ဖော်ပြချက် === မြန်မာစာပေတွင် စာမရီကို လှပတင့်တယ်သော သားကောင်အဖြစ် တင်စား၍ ရေးသားစပ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ [[ရှင်မဟာသီလဝံသ]]၏ ''[[ပါရမီတော်ခန်းပျို့]]'' ၌ စာမရီ၏ လှပပုံကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့နွဲ့ထားသည်- {{Quotation|ပမာသွေးညီ၊ စာမရီဟု၊ <br>နောက်ချီပွပွ၊ မြီးဆံလှလျက်၊ <br>တောမထိပ်ခေါင်၊ သရေဆောင်သည်၊ <br>ရွှေရောင်ပြိုးပြိုး၊ သားအမျိုး}} === စာမရီ၏ သတ္တိထူးနှင့် အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှု === စာမရီ သားကောင်သည် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သည့်အခါ မိမိ၏ အမွေးအမျှင်ကို တစ်ပင်မျှ အကျွတ်မခံဘဲ အသက်ကိုစွန့်၍ ကာကွယ်တတ်သော "သီလမြဲမြံခြင်း" သတ္တိရှိသည်ဟု ရှေးစာဆိုတို့က တင်စားကြသည်။ အမွေးညိတွယ်ရာမှ မရုန်းဘဲ အသက်စွန့်သည့်အဖြစ်ကို ''ပါရမီတော်ခန်းပျို့'' ၌ပင် ဆက်လက်၍ ဤသို့ စပ်ဆိုထားသည်- {{Quotation|အကြင် သရော်၊ မသွားတော်၍၊ ထော်လော်ကန့်လန့်၊ <br>ခြုံနွယ်ညွန့်၌၊ အတွန့်လျှောက်လျှောက်၊ <br>ငြီလေမြောက်အံ့၊ မျှလောက်မွေးသက်၊ <br>တစ်မျှင်ရွက်ကို၊ စုံမက်ချစ်စိုး၊ <br>နှမြောနိုး၍၊ သားမျိုးတိရစ္ဆာန်၊ <br>အားကုန်သွန်လျက်၊ လည်လန်မူးမော်၊ <br>ရုန်းချေသော်လည်း၊ ထိုရော်မြီးဖျား၊ <br>ပြတ်ခန့်ငြား၍၊ မသွားတစ်ဆွေ့၊ <br>ထိုရွေ့ဝပ်တန်၊ အသက်စွန့်လျက်}} ထို့ပြင် [[နဝဒေးကြီး]]၏ ''ပြည်ကျောင်းညီနောင် ဘုရားတိုင် ရတု'' ၌လည်း စာမရီ၏ အမွေးအမျှင်အပေါ် တွယ်တာမြတ်နိုးပုံကို- {{Quotation|ရွှေစာမရီ၊ မြီးချီကျော့လန်း၊ <br>ပုံဖြင့်သွန်းသို့၊ သွယ်ဝန်းစံတည်၊ <br>လှဟန်ရည်နှင့်၊ မွေးချည်တစ်ပင်၊ <br>စုံမက်ခင်လျက်၊ ဆံမျှင်တစ်ကွက်၊ <br>သေမည့်သက်ကို၊ စွန့်ရက်လေဟန်}} ဟူ၍ နှိုင်းရှိုင်းဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{wiktionary}} {{Commonscat|Bos grunniens|စာမရီ}} {{Taxonbar|from=Q26547}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] 3ukm1w25lgf0bx80m4ihipkq0y2qefw 1029985 1029984 2026-05-06T17:04:24Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029985 wikitext text/x-wiki '''စာမရီ''' ({{lang-en|Yak}}; သိပ္ပံအမည်: ''Bos grunniens'' နှင့် ''Bos mutus'') သည် [[နွား]]မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို "အောင်း" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ စာမရီများကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၆,၀၀၀ (မီတာ ၅,၀၀၀) ကျော်မြင့်သော [[တိဗက်]] ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ဗဟိုအာရှ]] ဒေသများနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ {{Speciesbox | name = စာမရီ (Wild Yak) | fossil_range = {{Fossil range|5|0}}<small>Early [[:en:Pliocene|Pliocene]] – Recent</small> | image = Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg | image_caption = စာမရီ | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Bos mutus'' |author=Buzzard, P. |author2=Berger, J. |name-list-style=amp |page=e.T2892A101293528 |year=2016}}</ref> | taxon = Bos mutus | authority = [[:en:Przewalski|Przewalski]], 1883 | range_map = Bos mutus map.png | range_map_caption = တောရိုင်းစာမရီများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှု မြေပုံ | synonyms = ''Bos grunniens mutus'' }} [[File:Yak at third lake in Gokyo.jpg|thumb|250px|[[နီပေါနိုင်ငံ]] ဂိုကျိုဒေသတွင် တွေ့ရသော စာမရီ။]] စာမရီသည် အရွယ်အစား ကြီးမားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ပခုံးအမြင့် ၆ ပေကျော်ကာ ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁,၀၀၀ ကျော် (ကီလိုဂရမ် ၅၀၀ ကျော်) ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ဒဏ်ခံနိုင်ရန် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရင့်ရောင်ရှိသော ရှည်လျားနုနယ်သည့် အမွေးကြမ်းများ ပါရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အမြီး၊ ခြေထောက်နှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပိုမိုရှည်လျားကာ တစ်ခါတရံ မြေကြီးတွင် တရွတ်ဆွဲနေတတ်သည်။ ကိုယ်ထည် လေးလံသော်လည်း စာမရီသည် လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေခဲနေသော တောင်စောင်းများကို လျှောချနိုင်ခြင်း၊ ရေစီးသန်သော မြစ်များကို ဖြတ်ကူးနိုင်ခြင်းနှင့် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တက်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အဖိုးတန်သော သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ စာမရီ အထီးနှင့် အမ နှစ်ကောင်စလုံး၌ သန်မာသော ဦးချိုများ ရှိကြပြီး ရန်သူနှင့် တွေ့ပါက တဟုန်ထိုး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တတ်သည့် သဘာဝရှိသည်။ တိဗက်ဒေသတွင် စာမရီများကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ပစ္စည်းများသယ်ယူရန် အသုံးပြုသည်။ စာမရီနို့ကို ထောပတ်ချက်ခြင်းနှင့် ဒိန်ခဲပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် သုံးသလို၊ ၎င်း၏အသားကိုလည်း စားသုံးကြသည်။အမွေးကို ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ အထည်ရက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး သားရေကို ကုန်းနှီး၊ ကျာပွတ်နှင့် ဖိနပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အမွေးများသော စာမရီအမြီးကို အနီရောင်ဆိုးကာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် "သားမြီးယပ်" အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=iucn /> == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေလာ စာမရီ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် စာမရီကို အခြေခံ၍ သတ်မှတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စာမရီသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသော နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသို့ ကူးစက်ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="HlaMyint">လှမြင့် (တက္ကသိုလ်)၊ ''စာမရီ''</ref> === မြန်မာစာပေတွင် ဖော်ပြချက် === မြန်မာစာပေတွင် စာမရီကို လှပတင့်တယ်သော သားကောင်အဖြစ် တင်စား၍ ရေးသားစပ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ [[ရှင်မဟာသီလဝံသ]]၏ ''[[ပါရမီတော်ခန်းပျို့]]'' ၌ စာမရီ၏ လှပပုံကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့နွဲ့ထားသည်- {{Quotation|ပမာသွေးညီ၊ စာမရီဟု၊ <br>နောက်ချီပွပွ၊ မြီးဆံလှလျက်၊ <br>တောမထိပ်ခေါင်၊ သရေဆောင်သည်၊ <br>ရွှေရောင်ပြိုးပြိုး၊ သားအမျိုး}} === စာမရီ၏ သတ္တိထူးနှင့် အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှု === စာမရီ သားကောင်သည် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သည့်အခါ မိမိ၏ အမွေးအမျှင်ကို တစ်ပင်မျှ အကျွတ်မခံဘဲ အသက်ကိုစွန့်၍ ကာကွယ်တတ်သော "သီလမြဲမြံခြင်း" သတ္တိရှိသည်ဟု ရှေးစာဆိုတို့က တင်စားကြသည်။ အမွေးညိတွယ်ရာမှ မရုန်းဘဲ အသက်စွန့်သည့်အဖြစ်ကို ''ပါရမီတော်ခန်းပျို့'' ၌ပင် ဆက်လက်၍ ဤသို့ စပ်ဆိုထားသည်- {{Quotation|အကြင် သရော်၊ မသွားတော်၍၊ ထော်လော်ကန့်လန့်၊ <br>ခြုံနွယ်ညွန့်၌၊ အတွန့်လျှောက်လျှောက်၊ <br>ငြီလေမြောက်အံ့၊ မျှလောက်မွေးသက်၊ <br>တစ်မျှင်ရွက်ကို၊ စုံမက်ချစ်စိုး၊ <br>နှမြောနိုး၍၊ သားမျိုးတိရစ္ဆာန်၊ <br>အားကုန်သွန်လျက်၊ လည်လန်မူးမော်၊ <br>ရုန်းချေသော်လည်း၊ ထိုရော်မြီးဖျား၊ <br>ပြတ်ခန့်ငြား၍၊ မသွားတစ်ဆွေ့၊ <br>ထိုရွေ့ဝပ်တန်၊ အသက်စွန့်လျက်}} ထို့ပြင် [[နဝဒေးကြီး]]၏ ''ပြည်ကျောင်းညီနောင် ဘုရားတိုင် ရတု'' ၌လည်း စာမရီ၏ အမွေးအမျှင်အပေါ် တွယ်တာမြတ်နိုးပုံကို- {{Quotation|ရွှေစာမရီ၊ မြီးချီကျော့လန်း၊ <br>ပုံဖြင့်သွန်းသို့၊ သွယ်ဝန်းစံတည်၊ <br>လှဟန်ရည်နှင့်၊ မွေးချည်တစ်ပင်၊ <br>စုံမက်ခင်လျက်၊ ဆံမျှင်တစ်ကွက်၊ <br>သေမည့်သက်ကို၊ စွန့်ရက်လေဟန်}} ဟူ၍ နှိုင်းရှိုင်းဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ <ref name="Encyclopedia">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၃}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{wiktionary}} {{Commonscat|Bos grunniens|စာမရီ}} {{Taxonbar|from=Q26547}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] i3awpmlef9d6zmo76391szbocfk50l7 0 16286 1030194 86966 2026-05-07T10:33:26Z EmausBot 5629 [[ချန်ဒူမြို့]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1030194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ချန်ဒူမြို့]] tt74vzan96xekdo9e2u7nxi9bktmzzp 0 17927 1030043 394440 2026-05-07T02:27:02Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030043 wikitext text/x-wiki '''မိုင်းလွန်းနယ်''' ({{lang-en|Mang Lon}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]သည် ဤနယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသဖြင့် မိုင်းလွန်းနယ်ကို အရှေ့မိုင်းလွန်းနှင့် အနောက်မိုင်းလွန်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်သည် စော်ဘွားဟော်စိုက်ရာ အဓိကနယ်မ ဖြစ်ပြီး ရှေးမြို့တော်မှာ [[ပန်ယန်းမြို့]] ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)။</ref> {{Infobox settlement | name = မိုင်းလွန်းနယ် | native_name = Mang Lon | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | image_skyline = Shan-manglun.png | image_caption = မိုင်းလွန်းနယ် | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = တိုင်း | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ပန်ယန်းမြို့]] (ရှေးဟောင်းမြို့တော်) | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = စော်ဘွား | area_total_sq_mi = | population_total = ၃၈,၃၀၁ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ) | population_as_of = ၁၉၅၆ }} == ပထဝီဝင်အနေအထား == မိုင်းလွန်းနယ်သည် သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် မိုင် ၁၀၀ မျှ ရှည်လျားကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း ၂,၈၄၂ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ခမြစ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းသည်။အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်း ၈၇၈ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် တောင်ကြားများ ပေါများသည်။ နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်သိန္နီနယ်]]နှင့် [[ဝနယ်]]များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် လွယ်လုံ၊ ဝနယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှုနယ်]]၊ [[မိုင်းနောင်]]၊ [[ကျေးသီးမံစံနယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ == လူမျိုးနှင့် စီးပွားရေး == မိုင်းလွန်းနယ်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ဝလူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊[[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် [[တရုတ်လူမျိုး]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် ဝလူမျိုးများ အခြေချကြပြီး မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်တွင်မူ ရှမ်းလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်း == မိုင်းလွန်းနယ်ကို ရှေးအစဉ်အဆက်က စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြန်လည်စိစစ်ရာတွင် မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက်ဘက် အထူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] 8b8k8jn43qpy3u1p0u304q6o7pdyz2w 1030044 1030043 2026-05-07T02:27:32Z Chenzeyan29 141880 1030044 wikitext text/x-wiki '''မိုင်းလွန်းနယ်''' ({{lang-en|Mang Lon}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]သည် ဤနယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသဖြင့် မိုင်းလွန်းနယ်ကို အရှေ့မိုင်းလွန်းနှင့် အနောက်မိုင်းလွန်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်သည် စော်ဘွားဟော်စိုက်ရာ အဓိကနယ်မ ဖြစ်ပြီး ရှေးမြို့တော်မှာ [[ပန်ယန်းမြို့]] ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)။</ref> {{Infobox settlement | name = မိုင်းလွန်းနယ် | native_name = Mang Lon | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | image_skyline = Shan-manglun.png | image_caption = မိုင်းလွန်းနယ် | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = တိုင်း | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ပန်ယန်းမြို့]] (ရှေးဟောင်းမြို့တော်) | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = စော်ဘွား | area_total_sq_mi = | population_total = ၃၈,၃၀၁ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ) | population_as_of = ၁၉၅၆ }} == ပထဝီဝင်အနေအထား == မိုင်းလွန်းနယ်သည် သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် မိုင် ၁၀၀ မျှ ရှည်လျားကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း ၂,၈၄၂ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ခမြစ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းသည်။အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်း ၈၇၈ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် တောင်ကြားများ ပေါများသည်။ နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်သိန္နီနယ်]]နှင့် [[ဝနယ်]]များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် လွယ်လုံ၊ ဝနယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှုနယ်]]၊ [[မိုင်းနောင်]]၊ [[ကျေးသီးမံစံနယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ == လူမျိုးနှင့် စီးပွားရေး == မိုင်းလွန်းနယ်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ဝလူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊[[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် [[တရုတ်လူမျိုး]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် ဝလူမျိုးများ အခြေချကြပြီး မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်တွင်မူ ရှမ်းလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်း == မိုင်းလွန်းနယ်ကို ရှေးအစဉ်အဆက်က စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြန်လည်စိစစ်ရာတွင် မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက်ဘက် အထူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] b07l1mcopb12tubos195tp55b72179c 1030046 1030044 2026-05-07T02:28:23Z Chenzeyan29 141880 1030046 wikitext text/x-wiki '''မိုင်းလွန်းနယ်''' ({{lang-en|Mang Lon}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]သည် ဤနယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသဖြင့် မိုင်းလွန်းနယ်ကို အရှေ့မိုင်းလွန်းနှင့် အနောက်မိုင်းလွန်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်သည် စော်ဘွားဟော်စိုက်ရာ အဓိကနယ်မ ဖြစ်ပြီး ရှေးမြို့တော်မှာ [[ပန်ယန်းမြို့]] ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)။</ref> {{Infobox settlement | name = မိုင်းလွန်းနယ် | native_name = Mang Lon | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | image_skyline = Shan-manglun.png | image_caption = မိုင်းလွန်းနယ် | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = တိုင်း | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ပန်ယန်းမြို့]] (ရှေးဟောင်းမြို့တော်) | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = စော်ဘွား | area_total_sq_mi = | population_total = ၃၈,၃၀၁ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ) | population_as_of = ၁၉၅၆ }} == ပထဝီဝင်အနေအထား == မိုင်းလွန်းနယ်သည် သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် မိုင် ၁၀၀ မျှ ရှည်လျားကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း ၂,၈၄၂ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ခမြစ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းသည်။အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်း ၈၇၈ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် တောင်ကြားများ ပေါများသည်။ နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်သိန္နီနယ်]]နှင့် [[ဝနယ်]]များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် လွယ်လုံ၊ ဝနယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှုနယ်]]၊ [[မိုင်းနောင်]]၊ [[ကျေးသီးမံစံနယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ == လူမျိုးနှင့် စီးပွားရေး == မိုင်းလွန်းနယ်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ဝလူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊[[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် [[တရုတ်လူမျိုး]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် ဝလူမျိုးများ အခြေချကြပြီး မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်တွင်မူ ရှမ်းလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်း == မိုင်းလွန်းနယ်ကို ရှေးအစဉ်အဆက်က စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြန်လည်စိစစ်ရာတွင် မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက်ဘက် အထူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] 9u8b80f1qu1agj60qs55iwtrvjzt803 1030047 1030046 2026-05-07T02:29:12Z Chenzeyan29 141880 1030047 wikitext text/x-wiki '''မိုင်းလွန်းနယ်''' ({{lang-en|Mang Lon}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]သည် ဤနယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသဖြင့် မိုင်းလွန်းနယ်ကို အရှေ့မိုင်းလွန်းနှင့် အနောက်မိုင်းလွန်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်သည် စော်ဘွားဟော်စိုက်ရာ အဓိကနယ်မ ဖြစ်ပြီး ရှေးမြို့တော်မှာ [[ပန်ယန်းမြို့]] ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)။</ref> {{Infobox settlement | name = မိုင်းလွန်းနယ် | native_name = Mang Lon | settlement_type = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းပဒေသရာဇ်နယ်]] | image_skyline = Shan-manglun.png | image_caption = မိုင်းလွန်းနယ် | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = တိုင်း | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ပန်ယန်းမြို့]] (ရှေးဟောင်းမြို့တော်) | leader_title = အုပ်ချုပ်သူ | leader_name = စော်ဘွား | area_total_sq_mi = | population_total = ၃၈,၃၀၁ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ) | population_as_of = ၁၉၅၆ }} == ပထဝီဝင်အနေအထား == မိုင်းလွန်းနယ်သည် သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် မိုင် ၁၀၀ မျှ ရှည်လျားကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း ၂,၈၄၂ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ခမြစ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းသည်။အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်း ၈၇၈ စတုရန်းမိုင်ရှိပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် တောင်ကြားများ ပေါများသည်။ နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တောင်သိန္နီနယ်]]နှင့် [[ဝနယ်]]များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် လွယ်လုံ၊ ဝနယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှုနယ်]]၊ [[မိုင်းနောင်]]၊ [[ကျေးသီးမံစံနယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ == လူမျိုးနှင့် စီးပွားရေး == မိုင်းလွန်းနယ်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ဝလူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊[[လားဟူလူမျိုး]] နှင့် [[တရုတ်လူမျိုး]]တို့ နေထိုင်ကြသည်။ အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် ဝလူမျိုးများ အခြေချကြပြီး မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်တွင်မူ ရှမ်းလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်း == မိုင်းလွန်းနယ်ကို ရှေးအစဉ်အဆက်က စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြန်လည်စိစစ်ရာတွင် မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက်ဘက် အထူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] talbj82khx02yiwqndxy69v4duaviic 0 19058 1029916 1029915 2026-05-06T12:06:26Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029916 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် စီးပွားရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အခြားသော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများကဲ့သို့ပင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို အလွန်သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ နေထိုင်မှုပုံစံမှာ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး ယဉ်ကျေးပျူငှာကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ဆန်စပါးအပြင် အခြားသီးနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့မှာ ဆင်ဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 6zyn2bokkbd411pfnvco4z9j7cno4y3 1029919 1029916 2026-05-06T12:12:45Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး */ 1029919 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> === စာပေနှင့် အနုပညာ === ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် "ခန္တီးရှမ်းအက္ခရာ" ရှိသည်။ ၎င်းစာပေသည် ရှမ်းစာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အချို့သောအက္ခရာနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဝင်များ၊ ဆေးကျမ်းများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပေစာများပေါ်တွင်ခန္တီးရှမ်းဘာသာဖြင့် ရေးထိုး၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းလေ့ရှိသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ "တိုးနယားအက" နှင့် "ကိန္နရီကိန္နရာအက" တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် မောင်း၊ လင်းကွင်း နှင့် အိုးစည်ရှည်များကို တီးခတ်၍ ပျော်ရွှင်စွာ ကခုန်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] k6qmhpmypcjc3afkglbu6suayv24q9q 1029920 1029919 2026-05-06T12:13:00Z Chenzeyan29 141880 1029920 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> === စာပေနှင့် အနုပညာ === ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် "ခန္တီးရှမ်းအက္ခရာ" ရှိသည်။ ၎င်းစာပေသည် ရှမ်းစာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အချို့သောအက္ခရာနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဝင်များ၊ ဆေးကျမ်းများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပေစာများပေါ်တွင်ခန္တီးရှမ်းဘာသာဖြင့် ရေးထိုး၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းလေ့ရှိသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ "တိုးနယားအက" နှင့် "ကိန္နရီကိန္နရာအက" တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် မောင်း၊ လင်းကွင်း နှင့် အိုးစည်ရှည်များကို တီးခတ်၍ ပျော်ရွှင်စွာ ကခုန်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] fp9pranv475zj1vbsm2xww5zu6t0ka5 1029921 1029920 2026-05-06T12:13:32Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029921 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> === စာပေနှင့် အနုပညာ === ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် "ခန္တီးရှမ်းအက္ခရာ" ရှိသည်။ ၎င်းစာပေသည် ရှမ်းစာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အချို့သောအက္ခရာနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဝင်များ၊ ဆေးကျမ်းများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပေစာများပေါ်တွင်ခန္တီးရှမ်းဘာသာဖြင့် ရေးထိုး၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းလေ့ရှိသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ "တိုးနယားအက" နှင့် "ကိန္နရီကိန္နရာအက" တို့သည် ထင်ရှားသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် မောင်း၊ လင်းကွင်း နှင့် အိုးစည်ရှည်များကို တီးခတ်၍ ပျော်ရွှင်စွာ ကခုန်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] d5wr1rrwnx5ae53wx957axn1aqdy7fd 1029922 1029921 2026-05-06T12:18:10Z Chenzeyan29 141880 1029922 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 53oeozzk2xkamohwmw8ce19iqdony0f 1029923 1029922 2026-05-06T12:18:45Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားနှင့် စာပေ */ 1029923 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]] နှင့် [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] c2j755jnqu1w81f18emo4hewpt81m0n 1029924 1029923 2026-05-06T12:21:00Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029924 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Tai Khampti diorama.JPG | caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီတာနဂါးရှိ ဂျဝါဟာလာနေရူးပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးများ၏ လူနေမှုပုံစံငယ် | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]]၊[[ရှမ်းနီ]]၊အခြား[[တိုင်လူမျိုးများ]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 3ctu9vhr2pjezp820hzxa8obi1l4dwi 1029930 1029924 2026-05-06T12:48:58Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029930 wikitext text/x-wiki '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Putao (4).JPG | caption = ခန္တီးရှမ်းအလှူ | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]]၊[[ရှမ်းနီ]]၊အခြား[[တိုင်လူမျိုးများ]] }} [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 9xdkqmhs0u4hf5n2jmtdnmcbk8o7b6z 0 41164 1030009 1029683 2026-05-06T20:02:00Z U Naing Htet Lin 142180 /* ကိုးကား */ 1030009 wikitext text/x-wiki '''ကကရန်ရွာ၊ ကကရန်''' {{Infobox settlement | official_name = ကကရန် | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = ကကရန် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[လပွတ္တာခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[လပွတ္တာမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 =ကကရန်<ref>GAD, Feb 2011</ref> | latNS = N | latd = 16.24641 | longEW = E | longd = 95.00271 | P-code = 153216 }} == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] ကကရံရွာသည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုး ရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ်သီချင်း ကို ရေးစပ် သီဆိုခဲ့သည့် အဆိုတော် [[idea]]၏မွေးရာဇာတိလည်းဖြစ်သည်။ ကကရံရွာသည်အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၁၀၀% နေထိုင်ကြသည်။ခရီးသွား အပန်းဖြေ လည်ပတ်ရန် သင့်လျော်သည်။ 8pj3fsedbwdyhdbu83is7jqvx44ff6p 1030019 1030009 2026-05-06T23:09:56Z U Naing Htet Lin 142180 /* ကိုးကား */ 1030019 wikitext text/x-wiki '''ကကရန်ရွာ၊ ကကရန်''' {{Infobox settlement | official_name = ကကရန် | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = ကကရန် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[လပွတ္တာခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[လပွတ္တာမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 =ကကရန်<ref>GAD, Feb 2011</ref> | latNS = N | latd = 16.24641 | longEW = E | longd = 95.00271 | P-code = 153216 }} == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] ကကရံရွာသည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုး ရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ်သီချင်း ကို ရေးစပ် သီဆိုခဲ့သည့် အဆိုတော် ‌‌ ဒွေးလေး [[idea]]၏မွေးရာဇာတိလည်းဖြစ်သည်။ ကကရံရွာတွင် အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၁၀၀% နေထိုင်ကြသည်။ခရီးသွား အပန်းဖြေ လည်ပတ်ရန် သင့်လျော်သည်။ gv15jvwdzxtc7f36mi4amlkz0inhn8i 1030020 1030019 2026-05-06T23:14:15Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030020 wikitext text/x-wiki '''ကကရံရွာ၊ ကကရံ''' {{Infobox settlement | official_name = ကကရံ | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = ကကရံ တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[လပွတ္တာခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[လပွတ္တာမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 =ကကရံ<ref>GAD, Feb 2011</ref> |latNS = N | latd = 16.24641 | longEW = E | longd = 95.00271 | P-code = 153216 }} == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] ကကရံရွာသည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုး ရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ်သီချင်း ကို ရေးစပ် သီဆိုခဲ့သည့် အဆိုတော် ‌‌ ဒွေးလေး [[idea]]၏မွေးရာဇာတိလည်းဖြစ်သည်။ ကကရံရွာတွင် အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၁၀၀% နေထိုင်ကြသည်။ခရီးသွား အပန်းဖြေ လည်ပတ်ရန် သင့်လျော်သည်။ t1tdp9vq4nge131a6zanh66i478pf36 0 46886 1030038 1026889 2026-05-07T02:05:11Z Chenzeyan29 141880 1030038 wikitext text/x-wiki '''လာအိုလူမျိုး'''များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် လာအိုနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်း တို့ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လာအို၏ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ထိုင်းနိုင်ငံ အီဆန်ဒေသ၏ဒေသခံလာအိုလူမျိုးများသည် [[အီသန် လူမျိုး|အီဆန်လူမျိုး]]များအဖြစ် နေထိုင်ကြပြီး ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အရေအတွက် အနည်းငယ်ရှိသည်။ {{Infobox ethnic group | group = လာအိုလူမျိုး | image = Traditional dance during Baci ceremeony in Lao.jpg | image_caption = လာအိုရိုးရာအက | population = ≈ ၃၀ မီလီယံ (ပျမ်းမျှ) | langs = လာအိုဘာသာစကား, တိုင်ဘာသာစကားများ | rels = [[ထေရဝါဒ]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[တိုင်လူမျိုး]]စုများ ([[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]) }} == သမိုင်းကြောင်း == လာအိုလူမျိုး တို့သည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[ထိုင်းလူမျိုး]] နှင့် [[ယွန်းလူမျိုး]]တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သော သွေးချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လာအိုလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယခု ယူနန်ဒေသ) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ယခုလက်ရှိ လာအိုနိုင်ငံ တည်ရှိရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Evans, Grant. ''A Short History of Laos: The Land in Between''. Allen & Unwin, 2002, pp. 4–6.</ref> ၁၄ ရာစု (အေဒီ ၁၃၅၃) တွင် ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီး (King Fa Ngum) သည် လာအိုပဒေသရာဇ်နယ်မြေများကို စုစည်းကာ [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်]] (Lan Xang) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ "လင်းဇင်း" ဟူသည် လာအိုဘာသာဖြင့် "ဆင်ဖြူတစ်သန်းရှိရာပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုကာလသည် လာအိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုစနစ်များ စတင်အခြေခိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီးသည် [[ခမာအင်ပါယာ]]ထံမှ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. ''A History of Laos''. Cambridge University Press, 1997. pp. 15–17.</ref> တောင်ငူဘုရင် ဘုရင့်နောင်သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်ရာတွင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်၌ [[ဇင်းမယ်]](လန်နား) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည်သည် မြန်မာ့ဩဇာစက်ကွင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၄-၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များက လင်းဇင်း၏ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်း]] ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> လင်းဇင်းမင်းဖြစ်သော သေဋ္ဌာဓိရာဇ် သည် မြန်မာတို့အား တောက်လျှောက် ခုခံတော်လှန်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် လင်းဇင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မိမိ၏ သစ္စာခံဖြစ်သော မဟာဥပရာဇ် ကို နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လင်းဇင်းသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ တရားဝင် လက်အောက်ခံ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. (1998). ''The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline''. White Lotus Press.</ref> မြန်မာ့ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့သည့် ကာလတစ်လျှောက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သို့ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ စီးဝင်ခဲ့သည်။ လာအိုမင်းများသည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ရာထူးဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် မင်းမြောက်တန်ဆာများကို လက်ခံရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် လင်းဇင်းမှ အနုပညာသည်များ၊ စာပေပညာရှင်များသည် မြန်မာနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့နှင့် အနုပညာရပ်များတွင် လာအို (လင်းဇင်း) ဟန်များ ရောယှက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တောင်ငူအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် လင်းဇင်းသည် မြန်မာ့ဩဇာအောက်မှ ကင်းလွတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင်မူ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်အတွင်းရှိ လူအန်ပရာဘန်း နှင့် ဗီယင်ကျန်း မင်းဆက်များအကြား အားပြိုင်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် လင်းဇင်းပြည်ကို "လင်းဇင်း ၅၇ ခရိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး မြန်မာဘုရင်များ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့များတွင် လင်းဇင်းမင်းက သစ္စာခံပုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤဆက်ဆံရေးကြောင့် ယနေ့တိုင် လာအိုနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးတမ်းအချို့နှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ (အထူးသဖြင့် ရှမ်း/ယွန်း) ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="stuart" /> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လာအို (လင်းဇင်း) သည် အိမ်နီးချင်းကောင်းနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အင်ပါယာချဲ့ထွင်မှုကာလတွင် သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၆ ရာစု [[တောင်ငူခေတ်]]၊ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာ့ဩဇာခံ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မြန်မာ့ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ လာအိုမင်းအချို့သည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် အဆောင်အယောင်များ လက်ခံရယူခဲ့ကြပြီး "တရားဝင် လက်အောက်ခံမင်း" များအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနှင့် လာအိုအကြား ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="stuart" /> ၁၈ ရာစုတွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်သည် လူအန်ပရာဘန်း၊ ဝီယန်ကျင်းနှင့် ချမ်ပါဆက် ဟူ၍ သုံးခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့အားပြိုင်မှုများကြားတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနား|ပြင်သစ်အင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လာအိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == လာအိုလူမျိုးသည် လာအိုဘာသာ (Lao language) ကိုစကားပြောကြသည်။ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ထိုင်းဘာသာနှင့် နီးစပ်မှုများရှိသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ရှိသည့် ဒေသိယ တွင် Lao Loum, Lao Theung နှင့် Lao Soung တို့ပါဝင်သည်။ လာအိုစာပေသည် ထိုင်းစာလုံးပုံစံနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အက္ခရာအချို့ကွာခြားသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == လာအိုလူမျိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပြီးကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးဆွမ်းကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းဝတ်ခြင်း၊ ဘုရားဖူးခြင်းတို့သည် လာအိုလူမျိုးယဉ်ကျေးမှု၏ မျှော်မှန်းရသောသံတမန်များဖြစ်ကြသည်။ လာအိုတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော Lamvong (လမ်ဝုန်းအက) သည် ပြင်ပကလူမျိုးများကြားတွင်လည်း နာမည်ကြီးသည်။ နွေရာသီအလယ်တွင်ကျင်းပသည့် Pi Mai (လာအိုနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်) သည် လူမှုရေးအခမ်းအနားအရေးကြီးဖြစ်ပြီး အိမ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားများကိုရေချိုးခြင်း၊ ရေသက်သက်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရင်းနှီးသူငယ်ချင်းများအကြား ဆင်နွှဲကာပျော်ရွှင်ကြသည်။ လာအိုရိုးရာအစားအစာများတွင် Laap (လပ်သုပ်), Tam mak hoong (သီးသန့်ပင်လယ်စာသုပ်) နှင့် Sticky rice (ကောက်ညှင်းထမင်း) တို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] qwccq4mii9aypohegbrc8zp72x6lvit 1030039 1030038 2026-05-07T02:09:09Z Chenzeyan29 141880 1030039 wikitext text/x-wiki '''လာအိုလူမျိုး''' ({{lang-lo|ລາວ}}) များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီဆန်ဒေသ) တွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Kra-Dai) တွင် ပါဝင်ပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လာအိုနွယ်ဖွားများကိုမူ [[အီသန် လူမျိုး|အီသန်လူမျိုး]]များအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အရေအတွက် အနည်းငယ်စီ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = လာအိုလူမျိုး | native_name = ລາວ (Lao) | image = Traditional dance during Baci ceremeony in Lao.jpg | caption = လာအိုရိုးရာအက (Baci အခမ်းအနားအတွင်း ကပြနေပုံ) | population = သန်း ၃၀ ခန့် (စုစုပေါင်း) | regions = {{flag|Laos}} (၅၅% ခန့်)<br />{{flag|Thailand}} ([[အီသန်]]ဒေသ)<br />{{flag|Cambodia}}, {{flag|Vietnam}}, {{flag|Myanmar}} | languages = [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးစုများ]] ([[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]) }} == သမိုင်းကြောင်း == လာအိုလူမျိုး တို့သည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[ထိုင်းလူမျိုး]] နှင့် [[ယွန်းလူမျိုး]]တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သော သွေးချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လာအိုလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယခု ယူနန်ဒေသ) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ယခုလက်ရှိ လာအိုနိုင်ငံ တည်ရှိရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Evans, Grant. ''A Short History of Laos: The Land in Between''. Allen & Unwin, 2002, pp. 4–6.</ref> ၁၄ ရာစု (အေဒီ ၁၃၅၃) တွင် ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီး (King Fa Ngum) သည် လာအိုပဒေသရာဇ်နယ်မြေများကို စုစည်းကာ [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်]] (Lan Xang) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ "လင်းဇင်း" ဟူသည် လာအိုဘာသာဖြင့် "ဆင်ဖြူတစ်သန်းရှိရာပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုကာလသည် လာအိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုစနစ်များ စတင်အခြေခိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီးသည် [[ခမာအင်ပါယာ]]ထံမှ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. ''A History of Laos''. Cambridge University Press, 1997. pp. 15–17.</ref> တောင်ငူဘုရင် ဘုရင့်နောင်သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်ရာတွင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်၌ [[ဇင်းမယ်]](လန်နား) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည်သည် မြန်မာ့ဩဇာစက်ကွင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၄-၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များက လင်းဇင်း၏ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်း]] ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> လင်းဇင်းမင်းဖြစ်သော သေဋ္ဌာဓိရာဇ် သည် မြန်မာတို့အား တောက်လျှောက် ခုခံတော်လှန်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် လင်းဇင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မိမိ၏ သစ္စာခံဖြစ်သော မဟာဥပရာဇ် ကို နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လင်းဇင်းသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ တရားဝင် လက်အောက်ခံ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. (1998). ''The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline''. White Lotus Press.</ref> မြန်မာ့ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့သည့် ကာလတစ်လျှောက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သို့ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ စီးဝင်ခဲ့သည်။ လာအိုမင်းများသည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ရာထူးဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် မင်းမြောက်တန်ဆာများကို လက်ခံရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် လင်းဇင်းမှ အနုပညာသည်များ၊ စာပေပညာရှင်များသည် မြန်မာနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့နှင့် အနုပညာရပ်များတွင် လာအို (လင်းဇင်း) ဟန်များ ရောယှက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တောင်ငူအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် လင်းဇင်းသည် မြန်မာ့ဩဇာအောက်မှ ကင်းလွတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင်မူ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်အတွင်းရှိ လူအန်ပရာဘန်း နှင့် ဗီယင်ကျန်း မင်းဆက်များအကြား အားပြိုင်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် လင်းဇင်းပြည်ကို "လင်းဇင်း ၅၇ ခရိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး မြန်မာဘုရင်များ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့များတွင် လင်းဇင်းမင်းက သစ္စာခံပုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤဆက်ဆံရေးကြောင့် ယနေ့တိုင် လာအိုနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးတမ်းအချို့နှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ (အထူးသဖြင့် ရှမ်း/ယွန်း) ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="stuart" /> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လာအို (လင်းဇင်း) သည် အိမ်နီးချင်းကောင်းနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အင်ပါယာချဲ့ထွင်မှုကာလတွင် သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၆ ရာစု [[တောင်ငူခေတ်]]၊ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာ့ဩဇာခံ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မြန်မာ့ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ လာအိုမင်းအချို့သည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် အဆောင်အယောင်များ လက်ခံရယူခဲ့ကြပြီး "တရားဝင် လက်အောက်ခံမင်း" များအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနှင့် လာအိုအကြား ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="stuart" /> ၁၈ ရာစုတွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်သည် လူအန်ပရာဘန်း၊ ဝီယန်ကျင်းနှင့် ချမ်ပါဆက် ဟူ၍ သုံးခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့အားပြိုင်မှုများကြားတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနား|ပြင်သစ်အင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လာအိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == လာအိုလူမျိုးသည် လာအိုဘာသာ (Lao language) ကိုစကားပြောကြသည်။ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ထိုင်းဘာသာနှင့် နီးစပ်မှုများရှိသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ရှိသည့် ဒေသိယ တွင် Lao Loum, Lao Theung နှင့် Lao Soung တို့ပါဝင်သည်။ လာအိုစာပေသည် ထိုင်းစာလုံးပုံစံနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အက္ခရာအချို့ကွာခြားသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == လာအိုလူမျိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပြီးကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးဆွမ်းကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းဝတ်ခြင်း၊ ဘုရားဖူးခြင်းတို့သည် လာအိုလူမျိုးယဉ်ကျေးမှု၏ မျှော်မှန်းရသောသံတမန်များဖြစ်ကြသည်။ လာအိုတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော Lamvong (လမ်ဝုန်းအက) သည် ပြင်ပကလူမျိုးများကြားတွင်လည်း နာမည်ကြီးသည်။ နွေရာသီအလယ်တွင်ကျင်းပသည့် Pi Mai (လာအိုနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်) သည် လူမှုရေးအခမ်းအနားအရေးကြီးဖြစ်ပြီး အိမ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားများကိုရေချိုးခြင်း၊ ရေသက်သက်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရင်းနှီးသူငယ်ချင်းများအကြား ဆင်နွှဲကာပျော်ရွှင်ကြသည်။ လာအိုရိုးရာအစားအစာများတွင် Laap (လပ်သုပ်), Tam mak hoong (သီးသန့်ပင်လယ်စာသုပ်) နှင့် Sticky rice (ကောက်ညှင်းထမင်း) တို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] ojoejl3ivmq2v22nq77ljvi3dcfhscx 1030040 1030039 2026-05-07T02:09:59Z Chenzeyan29 141880 1030040 wikitext text/x-wiki '''လာအိုလူမျိုး''' ({{lang-lo|ລາວ}}) များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အီဆန်ဒေသ) တွင်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Kra-Dai) တွင် ပါဝင်ပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လာအိုနွယ်ဖွားများကိုမူ [[အီသန် လူမျိုး|အီသန်လူမျိုး]]များအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အရေအတွက် အနည်းငယ်စီ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = လာအိုလူမျိုး | native_name = ລາວ (Lao) | image = Traditional dance during Baci ceremeony in Lao.jpg | caption = လာအိုရိုးရာအက (Baci အခမ်းအနားအတွင်း ကပြနေပုံ) | population = သန်း ၃၀ ခန့် (စုစုပေါင်း) | regions = {{flag|Laos}} (၅၅% ခန့်)<br />{{flag|Thailand}} ([[အီသန်]]ဒေသ)<br />{{flag|Cambodia}}, {{flag|Vietnam}}, {{flag|Myanmar}} | languages = [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[တိုင်ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးစုများ]] ([[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]) }} == သမိုင်းကြောင်း == လာအိုလူမျိုး တို့သည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ [[ထိုင်းလူမျိုး]] နှင့် [[ယွန်းလူမျိုး]]တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သော သွေးချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လာအိုလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယခု ယူနန်ဒေသ) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ယခုလက်ရှိ လာအိုနိုင်ငံ တည်ရှိရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Evans, Grant. ''A Short History of Laos: The Land in Between''. Allen & Unwin, 2002, pp. 4–6.</ref> ၁၄ ရာစု (အေဒီ ၁၃၅၃) တွင် ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီး (King Fa Ngum) သည် လာအိုပဒေသရာဇ်နယ်မြေများကို စုစည်းကာ [[လင်းဇင်းပြည်|လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်]] (Lan Xang) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ "လင်းဇင်း" ဟူသည် လာအိုဘာသာဖြင့် "ဆင်ဖြူတစ်သန်းရှိရာပြည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုကာလသည် လာအိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုစနစ်များ စတင်အခြေခိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဂွမ်မင်းကြီးသည် [[ခမာအင်ပါယာ]]ထံမှ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. ''A History of Laos''. Cambridge University Press, 1997. pp. 15–17.</ref> တောင်ငူဘုရင် ဘုရင့်နောင်သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်ရာတွင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်၌ [[ဇင်းမယ်]](လန်နား) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည်သည် မြန်မာ့ဩဇာစက်ကွင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၄-၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များက လင်းဇင်း၏ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်း]] ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> လင်းဇင်းမင်းဖြစ်သော သေဋ္ဌာဓိရာဇ် သည် မြန်မာတို့အား တောက်လျှောက် ခုခံတော်လှန်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် လင်းဇင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မိမိ၏ သစ္စာခံဖြစ်သော မဟာဥပရာဇ် ကို နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လင်းဇင်းသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ တရားဝင် လက်အောက်ခံ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="stuart">Stuart-Fox, Martin. (1998). ''The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline''. White Lotus Press.</ref> မြန်မာ့ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့သည့် ကာလတစ်လျှောက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သို့ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ စီးဝင်ခဲ့သည်။ လာအိုမင်းများသည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ရာထူးဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် မင်းမြောက်တန်ဆာများကို လက်ခံရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် လင်းဇင်းမှ အနုပညာသည်များ၊ စာပေပညာရှင်များသည် မြန်မာနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့နှင့် အနုပညာရပ်များတွင် လာအို (လင်းဇင်း) ဟန်များ ရောယှက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တောင်ငူအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် လင်းဇင်းသည် မြန်မာ့ဩဇာအောက်မှ ကင်းလွတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင်မူ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်အတွင်းရှိ လူအန်ပရာဘန်း နှင့် ဗီယင်ကျန်း မင်းဆက်များအကြား အားပြိုင်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် လင်းဇင်းပြည်ကို "လင်းဇင်း ၅၇ ခရိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး မြန်မာဘုရင်များ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့များတွင် လင်းဇင်းမင်းက သစ္စာခံပုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤဆက်ဆံရေးကြောင့် ယနေ့တိုင် လာအိုနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးတမ်းအချို့နှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ (အထူးသဖြင့် ရှမ်း/ယွန်း) ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="stuart" /> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လာအို (လင်းဇင်း) သည် အိမ်နီးချင်းကောင်းနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အင်ပါယာချဲ့ထွင်မှုကာလတွင် သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၆ ရာစု [[တောင်ငူခေတ်]]၊ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာ့ဩဇာခံ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မြန်မာ့ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ လာအိုမင်းအချို့သည် မြန်မာဘုရင်များထံမှ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် အဆောင်အယောင်များ လက်ခံရယူခဲ့ကြပြီး "တရားဝင် လက်အောက်ခံမင်း" များအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနှင့် လာအိုအကြား ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="stuart" /> ၁၈ ရာစုတွင် လင်းဇင်းနိုင်ငံတော်သည် လူအန်ပရာဘန်း၊ ဝီယန်ကျင်းနှင့် ချမ်ပါဆက် ဟူ၍ သုံးခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့အားပြိုင်မှုများကြားတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနား|ပြင်သစ်အင်ပါယာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လာအိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == လာအိုလူမျိုးသည် လာအိုဘာသာ (Lao language) ကိုစကားပြောကြသည်။ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ထိုင်းဘာသာနှင့် နီးစပ်မှုများရှိသည်။ လာအိုဘာသာစကားသည် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ရှိသည့် ဒေသိယ တွင် Lao Loum, Lao Theung နှင့် Lao Soung တို့ပါဝင်သည်။ လာအိုစာပေသည် ထိုင်းစာလုံးပုံစံနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အက္ခရာအချို့ကွာခြားသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == လာအိုလူမျိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပြီးကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးဆွမ်းကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းဝတ်ခြင်း၊ ဘုရားဖူးခြင်းတို့သည် လာအိုလူမျိုးယဉ်ကျေးမှု၏ မျှော်မှန်းရသောသံတမန်များဖြစ်ကြသည်။ လာအိုတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော Lamvong (လမ်ဝုန်းအက) သည် ပြင်ပကလူမျိုးများကြားတွင်လည်း နာမည်ကြီးသည်။ နွေရာသီအလယ်တွင်ကျင်းပသည့် Pi Mai (လာအိုနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်) သည် လူမှုရေးအခမ်းအနားအရေးကြီးဖြစ်ပြီး အိမ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားများကိုရေချိုးခြင်း၊ ရေသက်သက်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရင်းနှီးသူငယ်ချင်းများအကြား ဆင်နွှဲကာပျော်ရွှင်ကြသည်။ လာအိုရိုးရာအစားအစာများတွင် Laap (လပ်သုပ်), Tam mak hoong (သီးသန့်ပင်လယ်စာသုပ်) နှင့် Sticky rice (ကောက်ညှင်းထမင်း) တို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ == ကိုးကား == * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] * {{Cite book | last = Stuart-Fox | first = Martin | title = Historical Dictionary of Laos | edition = 3rd | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-5624-0 }} * {{Cite book | last = Evans | first = Grant | title = A Short History of Laos: The Land in Between | url = https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan | year = 2002 | publisher = Allen & Unwin | isbn = 1-86508-563-3 }} * {{Cite book | last = Schliesinger | first = Joachim | title = Ethnic Groups of Laos: Profiles of Austro-Asiatic-speaking peoples | year = 2001 | publisher = White Lotus Press | isbn = 974-7534-19-8 }} [[Category:လူမျိုးစုများ]] [[Category:လာအိုနှင့်ဆိုင်သောအကြောင်းအရာများ]] t59nebdgcagy3spxdrjrs8ncn94jjwj 0 46973 1029952 947045 2026-05-06T13:44:08Z Myanmar Wik 103978 လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029952 wikitext text/x-wiki {{About|လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်းအကြောင်း|လက်ပံတောင်းတောင် (တောင်) အကြောင်း|လက်ပံတောင်းတောင်}} {{Infobox event | event = လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း | image = | caption = | date = ၂၀၁၂ – လက်ရှိ | location = [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates = | type = မြေယာသိမ်းဆည်းမှုနှင့် သယံဇာတပဋိပက္ခ | participants = ဒေသခံလယ်သမားများ၊ သံဃာတော်များ၊ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ]]၊ [[:en:Wanbao Mining|ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ]]၊ စစ်ကောင်စီတပ်များ၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] | outcome = စီမံကိန်းအငြင်းပွားမှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ }} '''လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း''' သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မုံရွာမြို့]] တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော လက်ပံတောင်းတောင် [[ကြေးနီ]]စီမံကိန်း ရပ်ဆိုင်းရေးအတွက် ဒေသခံရွာသူရွာသားများက ဆန္ဒပြသပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည့် လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုကြေးနီစီမံကိန်းအား ကန့်ကွက်ရန် စတင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသူများမှာ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ အကျိုးဆောင် ကွန်ယက်မှ လယ်သမားအရေးလုပ်ဆောင်သူ ကိုဝေဠု၊ ဝက်မှေးရွာသူဖြစ်သည့် မသွဲ့သွဲ့ဝင်း၊ မအေးနက် နှင့် မဖြူဖြူဝင်းတို့သည်၊ မုံရွာ ဆုတောင်းပြည့် ဘုရား၌ ဝတ်ပြုဆုတောင်းခဲ့ရာမှ ဩဂုတ်လ ၃၀ရက် ၂၀၁၂ နေ့တွင် အာဏာပိုင်တို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄ရက်မျှ အဖမ်းခံရပြီးနောက်ပိုင်း ၎င်းတို့အားလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>ကြေးနီ စီမံကိန်း ကန့်ကွက်သူ အားလုံး လွတ် http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120914_coppermine_activists_released.shtml</ref> ၎င်းတို့ကိုပြန်မလွတ်မှီ ၁ရက်အလိုတွင် ၈၈ မျိုးဆက်ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အစိုးရ အဖွဲ့များအကြား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများရှိခဲ့ပြီး လိုက်လျောမှုတချို့လည်း ရရှိခဲ့သည်။ တောင်းဆိုမှု သုံးချက်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသူများ ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေး၊ ဆန္ဒပြမည့်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်းမပြုလုပ်ရန်၊ ကြေးနီစီမံကိန်းအား ရပ်တန့်ထားရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အာဏာပိုင်တို့မှ ဒုတိယအချက်ကို လိုက်လျောခဲ့ပြီး၊ ဆန္ဒပြမည့်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်း ထပ်မလုပ်ရန် ကတိပေးခဲ့သည်။ တောင်းဆိုခဲ့သည့် ပထမအချက်သည်၊ အာဏာပိုင်တို့မှ တရားဥပဒေအရ အရေးယူရခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဥပဒေအကြောင်းအရသာ ပြန်လည်လွှတ်ပေးမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။ <ref>ကြေးနီ စီမံကိန်း ဆန္ဒပြသူတွေ ထပ်မဖမ်း ဘူးလို့ ကတိပေး http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120913_coppermine_88students.shtml</ref> ==ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ နှင့် ဝမ်ပေါင်== ထိုစီမံကိန်းအား ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နေသည့် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ]] နှင့် [[:en:Wanbao Mining|ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ]]တို့မှ လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေသည့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများသည့် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကြောင့် မဟုတ်ဟုဆိုကာ ဂရန်းမီးရထားဟော်တယ်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်၍ ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုဒေသရှိ စပယ်တောင် နှင့် ကြေးစင်တောင်များ ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း၊ ကုမ္ပဏီမှ တောင်များကို ပြန်လည်ပုံဖော်၍ သစ်ပင်များပြန်လည်စိုက်ပျိုးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ဖြေကြားခဲ့သည်။ <ref>လက်ပံတောင်းတောင် သဘာဝ ပျက်စီးမှု ကြေးနီစီမံကိန်းကြောင့် မဟုတ်လို့ ဆို http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120929_copper_project_company_presser.shtml</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်၏ အကြံပြုချက်အရ စာချုပ်သစ်ကို ပြန်လည်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး အမြတ်ဝေစုကို မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ ၅၁%၊ ဝမ်ပေါင် ၃၀% နှင့် ဦးပိုင် ၁၉% အဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မြေယာလျော်ကြေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများမှာ ယနေ့တိုင် ပြေလည်မှုမရှိသေးပေ။ ==ရန်ကုန်၌ ဆန္ဒပြ== ထိုစီမံကိန်းအားရပ်တန့်ရန် လိုလားသူများမှလည်း ရန်ကုန်မြို့တွင် လူတထောင်ခန့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန္ဒပြပွဲသည် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်း မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ဦးဆောင်လုပ်ကိုင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ငြိမ်းချမ်းမှု တရားမျှတမှုကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် ပြည်သူများ စုပေါင်းပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းပါဝင်ခဲ့သူများမှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>ကြေးနီ စီမံကိန်းလုံးဝရပ်ဆိုင်းရေး ရန်ကုန်မှာ ဆန္ဒပြ http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/11/121126_copper_rangoon.shtml</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လက်ရှိအခြေအနေ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းသည် စစ်ရေးပစ်မှတ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် စီမံကိန်းမှ ရရှိမည့် ဝင်ငွေများအတွက် လုံခြုံရေး အလွန်အမင်း တိုးမြှင့်ထားသော်လည်း ဒေသခံ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] အဖွဲ့များက စီမံကိန်းသို့ ပေးပို့သည့် လျှပ်စစ်တာဝါတိုင်များကို အကြိမ်ကြိမ် ဖောက်ခွဲခဲ့သဖြင့် လုပ်ငန်းများ ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာမှုနှင့်အတူ စီမံကိန်းအနီးရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရခြင်းနှင့် ဒေသခံများ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေရခြင်းများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။ အမေရိကန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကြောင့် ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုမှာလည်း အကန့်အသတ်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://myanmar-now.org/mm/news/11228/ |title=လက်ပံတောင်း ကြေးနီစီမံကိန်း ခြိမ်းခြောက်ခံရဟု တရုတ်ကုမ္ပဏီပြော |author=အောင်နိုင် |publisher=Myanmar Now |date=7 May 2022 |language=Burmese }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ သတ္တုတွင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခများ]] cr0kdo5xnwn0xc2msq37c57om8ucgz4 1029964 1029952 2026-05-06T14:47:54Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1029964 wikitext text/x-wiki {{About|လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်းအကြောင်း|လက်ပံတောင်းတောင် (တောင်) အကြောင်း|လက်ပံတောင်းတောင်}} {{Infobox event | event = လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း | image = | caption = | date = ၂၀၁၂ – လက်ရှိ | location = [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates = | type = မြေယာသိမ်းဆည်းမှုနှင့် သယံဇာတပဋိပက္ခ | participants = ဒေသခံလယ်သမားများ၊ သံဃာတော်များ၊ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ]]၊ [[:en:Wanbao Mining|ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ]]၊ စစ်ကောင်စီတပ်များ၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] | outcome = စီမံကိန်းအငြင်းပွားမှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ }} '''လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း''' သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မုံရွာမြို့]] တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော လက်ပံတောင်းတောင် [[ကြေးနီ]]စီမံကိန်း ရပ်ဆိုင်းရေးအတွက် ဒေသခံရွာသူရွာသားများက ဆန္ဒပြသပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည့် လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုကြေးနီစီမံကိန်းအား ကန့်ကွက်ရန် စတင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသူများမှာ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ အကျိုးဆောင် ကွန်ယက်မှ လယ်သမားအရေးလုပ်ဆောင်သူ ကိုဝေဠု၊ ဝက်မှေးရွာသူဖြစ်သည့် မသွဲ့သွဲ့ဝင်း၊ မအေးနက် နှင့် မဖြူဖြူဝင်းတို့သည်၊ မုံရွာ ဆုတောင်းပြည့် ဘုရား၌ ဝတ်ပြုဆုတောင်းခဲ့ရာမှ ဩဂုတ်လ ၃၀ရက် ၂၀၁၂ နေ့တွင် အာဏာပိုင်တို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄ရက်မျှ အဖမ်းခံရပြီးနောက်ပိုင်း ၎င်းတို့အားလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>ကြေးနီ စီမံကိန်း ကန့်ကွက်သူ အားလုံး လွတ် http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120914_coppermine_activists_released.shtml</ref> ၎င်းတို့ကိုပြန်မလွတ်မှီ ၁ရက်အလိုတွင် ၈၈ မျိုးဆက်ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အစိုးရ အဖွဲ့များအကြား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများရှိခဲ့ပြီး လိုက်လျောမှုတချို့လည်း ရရှိခဲ့သည်။ တောင်းဆိုမှု သုံးချက်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသူများ ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေး၊ ဆန္ဒပြမည့်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်းမပြုလုပ်ရန်၊ ကြေးနီစီမံကိန်းအား ရပ်တန့်ထားရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အာဏာပိုင်တို့မှ ဒုတိယအချက်ကို လိုက်လျောခဲ့ပြီး၊ ဆန္ဒပြမည့်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်း ထပ်မလုပ်ရန် ကတိပေးခဲ့သည်။ တောင်းဆိုခဲ့သည့် ပထမအချက်သည်၊ အာဏာပိုင်တို့မှ တရားဥပဒေအရ အရေးယူရခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဥပဒေအကြောင်းအရသာ ပြန်လည်လွှတ်ပေးမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။ <ref>ကြေးနီ စီမံကိန်း ဆန္ဒပြသူတွေ ထပ်မဖမ်း ဘူးလို့ ကတိပေး http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120913_coppermine_88students.shtml</ref> ==ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ နှင့် ဝမ်ပေါင်== ထိုစီမံကိန်းအား ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နေသည့် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ]] နှင့် [[:en:Wanbao Mining|ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ]]တို့မှ လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေသည့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများသည့် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကြောင့် မဟုတ်ဟုဆိုကာ ဂရန်းမီးရထားဟော်တယ်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်၍ ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုဒေသရှိ စပယ်တောင် နှင့် ကြေးစင်တောင်များ ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း၊ ကုမ္ပဏီမှ တောင်များကို ပြန်လည်ပုံဖော်၍ သစ်ပင်များပြန်လည်စိုက်ပျိုးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ဖြေကြားခဲ့သည်။ <ref>လက်ပံတောင်းတောင် သဘာဝ ပျက်စီးမှု ကြေးနီစီမံကိန်းကြောင့် မဟုတ်လို့ ဆို http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120929_copper_project_company_presser.shtml</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်၏ အကြံပြုချက်အရ စာချုပ်သစ်ကို ပြန်လည်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး အမြတ်ဝေစုကို မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ ၅၁%၊ ဝမ်ပေါင် ၃၀% နှင့် ဦးပိုင် ၁၉% အဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မြေယာလျော်ကြေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများမှာ ယနေ့တိုင် ပြေလည်မှုမရှိသေးပေ။ ==ရန်ကုန်၌ ဆန္ဒပြ== ထိုစီမံကိန်းအားရပ်တန့်ရန် လိုလားသူများမှလည်း ရန်ကုန်မြို့တွင် လူတထောင်ခန့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန္ဒပြပွဲသည် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်း မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ဦးဆောင်လုပ်ကိုင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ငြိမ်းချမ်းမှု တရားမျှတမှုကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် ပြည်သူများ စုပေါင်းပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းပါဝင်ခဲ့သူများမှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>ကြေးနီ စီမံကိန်းလုံးဝရပ်ဆိုင်းရေး ရန်ကုန်မှာ ဆန္ဒပြ http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/11/121126_copper_rangoon.shtml</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လက်ရှိအခြေအနေ == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းသည် စစ်ရေးပစ်မှတ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် စီမံကိန်းမှ ရရှိမည့် ဝင်ငွေများအတွက် လုံခြုံရေး အလွန်အမင်း တိုးမြှင့်ထားသော်လည်း ဒေသခံ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] အဖွဲ့များက စီမံကိန်းသို့ ပေးပို့သည့် လျှပ်စစ်တာဝါတိုင်များကို အကြိမ်ကြိမ် ဖောက်ခွဲခဲ့သဖြင့် လုပ်ငန်းများ ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာမှုနှင့်အတူ စီမံကိန်းအနီးရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရခြင်းနှင့် ဒေသခံများ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေရခြင်းများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။ အမေရိကန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကြောင့် ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုမှာလည်း အကန့်အသတ်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://myanmar-now.org/mm/news/11228/ |title=လက်ပံတောင်း ကြေးနီစီမံကိန်း ခြိမ်းခြောက်ခံရဟု တရုတ်ကုမ္ပဏီပြော |author=အောင်နိုင် |publisher=Myanmar Now |date=7 May 2022 |language=Burmese }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ သတ္တုတွင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခများ]] kpuwb5gbmk5l7lbwc6cfbw8qy5adni0 0 51510 1029980 1029645 2026-05-06T16:36:27Z Chanpyaelinn 44152 နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး လို့ဆိုတဲ့စာသားနေရာမှာ ပိုမိုတိကျတဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး လို့ ပြင်ဆင်လိုက်ပါတယ်။ 1029980 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] l3sqrfsm7fp26zgf202qn4bcpoekdog 1030030 1029980 2026-05-07T00:39:11Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Chanpyaelinn|Chanpyaelinn]] ([[User talk:Chanpyaelinn|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1029980|1029980]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1030030 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 27k4b9amrmqz2gxxhyfacvcq7o5tdnm 1030031 1030030 2026-05-07T00:47:11Z Zawzawaungthwin 100038 တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ 1030031 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အြဖစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} တရုတ်နိုင်ငံ | နန်နင်းမြို့ | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဥ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ | အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | အီရန်သမ္မတ မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 9owejzaddcqwo3hr3ic76tkrnzosrmk 1030032 1030031 2026-05-07T00:49:12Z Zawzawaungthwin 100038 link ချိတ် 1030032 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အြဖစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဥ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] rgupqt14xf0qstxwexwqj1ups2igcvs 1030033 1030032 2026-05-07T01:02:15Z Zawzawaungthwin 100038 {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} 1030033 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အြဖစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဥ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] sd9xcnza0uk6s9ndajwrfi2pew0xbvc 1030048 1030033 2026-05-07T03:38:11Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1030048 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဥ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] maz334p6i5n94aqxwmhvzqg1xn9x4sf 1030069 1030048 2026-05-07T04:49:38Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:VP_U_Nyo_Saw.jpg|VP_U_Nyo_Saw.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 29 April 2026. 1030069 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဥ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဥ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] adhtdpuqg74x7xyl54fteuypn71eckw 0 65316 1030045 868574 2026-05-07T02:28:20Z Tejinda 87174 /* ကာယာနုပဿနာတွင် အကျုံးဝင်သော အပိုင်းများ (ပထမဆင့်များ) */ 1030045 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်]တွင် ဘုရားရှင်သည် [[သတိပဋ္ဌာန်]] (၄) ပါး ရှိသည့်အနက် '''ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်''' ဆိုသည်မှာ ရုပ်တရား (ကာယ) ကို အဦးမူ၍ ရှုပွားသော ကျင့်စဉ်ဖြစ်ပါသည်။ အခန်းပေါင်း (၁၄)ခန်းပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပါယ် အပြည့်အစုံမှာ- # '''ရုပ်တရားကို ဦးစွာ ရှုမှတ်ခြင်း:''' ရုပ်တရား (ရူပကာယ) ကို အာရုံပြု၍ စတင်ရှုပွားရသည်။ # '''ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးကို သိမ်းဆည်းခြင်း:''' ရုပ်တရားကို အခြေခံ၍ ထိုရုပ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော နာမ်တရား ('''နာမကာယ'''- စိတ်၊ စေတသိက်) တို့ကိုပါ သိမ်းဆည်း ပိုင်းခြားရသည်။ # '''အကြောင်းတရားကို ရှာဖွေခြင်း:''' ထိုရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် အကြောင်းရင်း (ဥပမာ- ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ စသည်) တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစမ်းရှာဖွေရသည်။ # '''ဝိပဿနာရှုခြင်း:''' သိမ်းဆည်းရမိသော ရုပ်နာမ်တရားများနှင့် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းတရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်သို့ တင်ကာ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ရုပ်ကိုအခြေခံ၍ ရုပ်နာမ်နှင့်တကွ အကြောင်းတရားများကိုပါ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုသော ကျင့်စဉ်ကို ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ===ကာယာနုပဿနာတွင် အကျုံးဝင်သော အပိုင်းများ (ပထမဆင့်များ)=== အောက်ပါ ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း (၄) ပိုင်း၏ ပထမဆင့် ကျင့်စဉ်များသည် ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်တွင် ပါဝင်ပါသည်- ၁။ '''အာနာပါနပဗ္ဗ (ဝင်သက်ထွက်သက်ပိုင်း):''' * သတိဖြင့် ဝင်သက်ထွက်သက်ကို ရှုမှတ်ခြင်း။ * ရှည်သော၊ တိုသော သက်လေကို သိခြင်း။ * သက်လေ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး (သဗ္ဗကာယ) ကို ထင်ရှားသိအောင် ကျင့်ခြင်း။ * ကြမ်းတမ်းသော သက်လေ (ကာယသင်္ခါရ) ကို ငြိမ်းအေးအောင် ကျင့်ခြင်း။ * (ဤပိုင်း၌ အာနာပါန စတုတ္ထဈာန်သမာဓိ ထူထောင်ပုံ၊ အဿာသပဿာသကာယ၊ ကရဇကာယ (မှီရာရုပ်)၊ နာမ်တရား နှင့် ဈာန်နာမ်တရားများကို သိမ်းဆည်းပုံများ ပါဝင်သည်။) ၂။ '''ဣရိယာပထပဗ္ဗ (ဣရိယာပုထ်ပိုင်း):''' * သွားလျှင် "သွား၏"၊ ရပ်လျှင် "ရပ်၏"၊ ထိုင်လျှင် "ထိုင်၏"၊ လျောင်းလျှင် "လျောင်း၏" ဟု သိခြင်း။ * ခန္ဓာကိုယ် (ရူပကာယ) တည်နေသည့် အမူအရာအတိုင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း။ * (ဤပိုင်း၌ [[ဣရိယာပုထ်]] အသီးသီးတွင် ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်နာမ်) ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ ပါဝင်သည်။) ၃။ '''သမ္ပဇညပဗ္ဗ (သမ္ပဇဉ်ပိုင်း):''' * ရှေ့တက်၊ နောက်ဆုတ်၊ ကြည့်ရှု၊ ကွေးဆန့်၊ ကိုင်ဆောင်၊ စားသောက်၊ စွန့်စသည့် အမူအရာတိုင်း၌ သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။ * (ဤပိုင်း၌ ထိုအမူအရာ အသီးသီးတွင် ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်နာမ်) ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ ပါဝင်သည်။) ၄။ '''ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗ ([[ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း]]ပိုင်း):''' * တည်မြဲတိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ် (ရူပကာယ) ကို ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော ဓာတ်သဘောအားဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း (ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မဟုတ်ဘဲ ဓာတ်သားသက်သက်ဟု ရှုခြင်း)။ * (ဤပိုင်း၌ ဒွါရ (၆) ပါး၊ ကောဋ္ဌာသ (၄၂) ခု တို့၌ ရုပ်တရားများ နှင့် ၎င်းတို့ကို အာရုံပြုသည့် နာမ်တရားများကို သိမ်းဆည်းပုံ ပါဝင်သည်။) ===ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းမှ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ (အကျဉ်း)=== ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အခြေခံသော ကာယာနုပဿနာ လမ်းစဉ်သည် အဆင့်ဆင့် တက်လှမ်းရသည်- # ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြားနိုင်လျှင် ဥပါဒါရုပ်များ ထင်ရှားလာသည်။ # မဟာဘုတ်နှင့် ဥပါဒါရုပ်များကို ပေါင်း၍ ရူပက္ခန္ဓာဟု ပိုင်းခြားသိသည်။ (ရုပ်ပိုင်းခြားခြင်း) # ရုပ်ကို အာရုံပြုသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါး ထင်ရှားလာသည်။ (နာမ်ပိုင်းခြားခြင်း) # ဤသို့ ရုပ်နာမ်ပိုင်းခြားခြင်းသည် '''နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ)''' ဖြစ်သည်။ # ထိုရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်း (အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ၊ အာဟာရ) ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသည် '''ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ)''' ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်ရောက်လျှင် သာသနာတော်၌ တည်နေသော စူဠသောတာပန် မည်၏။ # ထို့နောက် သပ္ပါယတရားများနှင့် ပြည့်စုံသောအခါ ထိုရုပ်နာမ်-ကြောင်းကျိုး (သင်္ခါရတရား) တို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်အတိုင်း ရှုပွားလျှင် '''အရဟတ္တဖိုလ်''' သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည်။ ===အရေးကြီးသော မှတ်ချက်=== ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သည် ရုပ်တရားသက်သက်ကိုသာ ရှုမှတ်ရသည့် ကျင့်စဉ်မဟုတ်ပါ။ ရုပ်ကို အခြေခံ၍ နာမ်တရားများ၊ ၎င်းတို့၏ အကြောင်းတရားများ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကိုပါ သိမ်းဆည်းပြီး ဝိပဿနာရှုမှသာ မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင်ပါသည်။ ရုပ်သက်သက် သို့မဟုတ် နာမ်သက်သက်ကို ဝိပဿနာရှုရုံမျှဖြင့် အရိယမဂ်သို့ မဆိုက်နိုင်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် ဆိုထားပါသည်။ ===အခြား ကာယာနုပဿနာ အပိုင်းများ:=== ဤ (၄) ပိုင်းအပြင် ကာယာနုပဿနာ၌ အောက်ပါ အပိုင်းများလည်း ပါဝင်သေးသည်- * ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗ (၃၂ ကောဋ္ဌာသ ရွံဖွယ်ရှုခြင်း) * နဝသိဝထိကပဗ္ဗ (သုဿာန် ၉ ခု အသုဘရှုခြင်း)<ref name="နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ">နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်</ref> <h4>ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်</h4> * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/သတိပဋ္ဌာန်တရား_(၄)_ပါး_အခန်း#ကာယာနုပဿနာ_သတိပဋ္ဌာန် ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်_ရှင်းလင်းချက် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် ရှင်းလင်းချက်] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း] <h4> ကိုးကား </h4> {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] [[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]] [[Category:ဝိပဿနာ]] cn07rciocw8jig3x4ts6dkhn8gtf192 0 70288 1030077 1024008 2026-05-07T05:37:07Z Taanginfo 142336 1030077 wikitext text/x-wiki {{About|ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျောက်မဲခရိုင် နမ့်ဆန်မြို့နယ် အကြောင်းဖြစ်သည်။}} {{Infobox settlement | name = နမ့်ဆန်မြို့နယ် | other_name = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | image_skyline = Taung Yoe Pagoda.jpg | image_map = Namhsan tsp in Palaung SAZ and Kyaukme district.svg | map_caption = ကျောက်မဲခရိုင်နှင့် ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အတွင်းတည်နေရာ (အနီ) | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates_format = dms | coordinates_display = title | coordinates_region = MM-03 | subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | subdivision_name2 = [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | unit_pref = Imperial | latNS = N | latd = 22 | latm = 57 | lats = 0 | longEW = E | longd = 97 | longm = 9 | longs = 0 | area_total_km2 = | elevation_footnotes = ၅၃၃၂ | elevation_m = 1067 | elevation_ft = 5332 feet high above sea level | population = ၇၂,၂၀၄ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၄|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6:30 | website = }} '''နမ့်ဆန်မြို့နယ်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့]] ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{နမ့်ဆန်မြို့နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] {{Shan-geo-stub}} b53p2p4w8lmpo65cva09elh1c3agnvp 0 78221 1030235 859187 2026-05-07T11:39:22Z ~2026-27665-96 142372 /* ဟောကြားသောမူသော တရားတော်များ */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1030235 wikitext text/x-wiki {{incomplete}} [[File:Venuvana.jpg|thumb|ယနေ့‌ခေတ် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်နေရာရှိ ရေအိုင်]] '''ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်'''သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ပထမဦးဆုံးကျောင်း ဖြစ်သည်။ အလှူရှင် ဒါယကာမှာ မဂဓတိုင်း၏ ဘုရင်ဖြစ်သည့် [[ဗိမ္ဗိသာရမင်း|ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး]] ဖြစ်သည်။<ref name="ညီတော်အာနန္ဒာ">{{cite book|title=ညီတော်အာနန္ဒာ၏ တစ်သက်တာမှတ်တမ်း|author=ဝဏ္ဏသီရိ|series=ပထမတွဲ}}</ref> ==တည်နေရာ== ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော [https://www.google.com/maps/place/Venu+Van/@25.0154013,85.4190439,154m/data=!3m1!1e3!4m14!1m7!3m6!1s0x39f2e52ceb7198db:0x9ef28de291625f4a!2sVenu+Van!8m2!3d25.0154657!4d85.4193483!16s%2Fg%2F1vb9bgs6!3m5!1s0x39f2e52ceb7198db:0x9ef28de291625f4a!8m2!3d25.0154 ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်]သည် [[တပေါဒါ|တပေါဒါရာမ]] ရေပူစမ်းမှ လမ်းမကြီးအတိုင်း မြောက်ဘက်ပေ(၅၀၀)ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ယင်းကျောင်းတော်သည် လမ်း၏လက်ဝဲ ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ရာအတွင်းသို့ဝင်၍ လက်ဝဲဘက်သို့ အနည်းငယ်လျှောက်လာလျှင် သစ်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော တောင်ကုန်းငယ်တစ်ခုရှိသည်။ယင်းနေရာကို မြတ်ဗုဒ္ဓ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့ရာ ဂန္ဓကုဋိကျောင်း တော်ရာဟု ဆိုကြပြီး အချို့ကလည်း [[မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်|အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်]]၏ စေတီတော်နေရာဟု ဆိုကြသည်။ မူဆလင်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီး သင်္ချိုင်းလုပ်ထားသည်ကို ရှေးဟောင်းဌာနက ပြန်လည်သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ ထိုနေရာမှ မြောက်ဘက်သို့ အနည်းငယ် ဆက်လျှောက်လာလျှင် သန့်စင်ကြည်လင်သော ရေကန်တစ်ကန် ရှိသည်။ထိုရေကန်မှာ ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်အခါက အသုံးပြုခဲ့သော “ကလန္ဒက”ရေကန်ဖြစ်သည်။ ထိုရေကန်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]လက်ရာ ထိုင်တော်မူ ဆင်းတုတော်တစ်ဆူရှိပြီး ရေကန်၏အနောက်ဘက်တွင်မူ လေးပင်တိုင် ကျောင်းဆောင်ကလေးဖြင့် ရပ်တော်မူဆင်းတုတော်ငယ်တစ်ဆူ ရှိသည်။ ထိုနေရာကို မြတ်ဗုဒ္ဓ[[ဩဝါဒပါတိမောက်]] ပြသတော်မူခဲ့သော နေရာဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အေဒီ(၅)ရာစု တရုတ်ရဟန်းတော် ဖာဟိယန် ဘုရားဖူးရောက်လာစဉ်က ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်ထဲတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ယင်းကျောင်းမှ ရဟန်း၊ သာမဏေများသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ရာ ကို အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေကြကြောင်း သူ့မှတ်တမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်း အိန္ဒိယ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကွယ်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော် ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးသွားသောအခါ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်လည်း ရာဇဂြိုဟ်မြို့နှင့်အတူ စွန့်ပစ်ခံဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။<ref>အထွဋ်အမြတ်နေရာ မဇ္ဈိမဒေသ</ref> ==ဟောကြားတော်မူသော တရားတော်များ== ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ကြီး ရေစက်ချပွဲတော်တွင် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကဘဝဟောင်းမှ ဆွေတော်မျိုးတော်များကို အမျှအတန်း ပေးဝေရန် မေ့လျှော့သွားခဲ့သည်။ယင်းကြောင့် [[ပြိတ္တာ]]ဘဝသို့ ရောက်ရှိနေကြသော ဆွေတော်မျိုးတော် များက ညဉ့်အခါတွင် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်ဖွယ်ရာ အသံများဖြင့် မင်းကြီးအား လာရောက်သတိပေးကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ မင်းကြီးလည်း ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ရေစက်သွန်းချပြီး ဘဝဟောင်းမှ ဆွေတော်မျိုးတော်များကို အမျှအတန်း ပေးဝေခဲ့ရသည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ကြီးတွင် (၄)ဝါတိုင်တိုင် ဝါဆိုဝါကပ်တော်မူပြီးနောက် [[လောကစိန္တာသုတ်]] [[အဘယရာဇကုမာရသုတ်]]၊ [[ရထဝိနီတသုတ်]]နှင့် မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တစသော သုတ္တန်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။<ref>အထွဋ်အမြတ်နေရာ မဇ္ဈိမဒေသ</ref> ==ရာဇဂြိုဟ်သို့ ဆွမ်းခံကြွခြင်း== နောင်တစ်ချိန်တွင် ဘုရားဖြစ်တော်မူမည့် ဘုရားလောင်းရဟန်းသည် [[ရာဇဂြိုဟ်(အိန္ဒိယ)|ရာဇဂြိုဟ်မြို့]]အတွင်း ဆွမ်းခံကြွနေချိန် ဖြစ်၏။ ထိုအခါ မဂဓတိုင်း၏ ဘုရင်ဖြစ်သည့် ဗိမ္ဗိသာရသည် တည်ကြည်ငြိမ်သက်စွာ ဆွမ်းခံနေသော ဘုရားလောင်းကို နန်းတော်ပြာသာဒ်အထက်မှ ဖူးမြှော်နေ၏။ ဘုရင်ကြီး၏ စိတ်တွင် ဘုရားလောင်းအပေါ် ကြည်ညိုစိတ်များ ပိုပိုလာ ဖြစ်လာလေသည်။ မင်းကြီးလည်း ဘုရားလောင်းရဟန်းကို လိုက်လံစုံစမ်းရန် အမှုထမ်းသုံးဦးကို စေခိုင်းလေသည်။ ဘုရားလောင်းလည်း သပိတ်တွင် ဆွမ်များပြည့်လာသော အခါ ပဏ္ဍဝတောင်ခြေသို့ ကြွလာခဲ့သည်။ တောင်ခြေအနားရှိ ရေအိုင်အနီးတွင် ဆွမ်းကို မျှတစွာ ဘုဉ်းပေးတော် မူသည်။ မင်းကြီးလည်း ဘုဉ်းပေးပြီးလျှင် ရထားဖြင့်ရောက်လာလေသည်။ လှမ်းမြင်ရသော နေရတွင်ပင် ရထားကို ထားခဲ့ကာ ဘုရားလောင်းဆီသို့ ခြေကျင်လျှောက်လာလေသည်။<ref name="ညီတော်အာနန္ဒာ"/> ==ကတိပေးတော်မူခြင်း== ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးလည်း ရဟန်းတော်ထံ ရိုသေစွာချဉ်းကပ်၍ လျောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားအား ခတ္တိယမျိုးနွယ်ထဲမှ ဖြစ်ဟန်တူကြောင်း၊ ဘုရားလောင်းရဟန်းအား စည်းစိမ်ဥစ္စာများ ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြော၏။ ထို့နောက် ဘုရားလောင်းအား မည်သည့်အမျိုးအနွယ်မှ ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူရန် လျှောက်ထားမေးမြန်း၏။ ဘုရားလောင်းလည်း မေးသည်ကို ဖြေကြား၏။ မိမိသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို အလိုမရှိ။ လက်မခံကြောင်း ပြောကြား၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ဘုရားလောင်းအား အလိုရှိရာ ပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မိမိ၏ တိုင်းပြည်သို့ ကြွလာရန် ပြောကြားလေ၏။ ဘုရားလောင်းလည်း ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် ကတိပေးလိုက်လေသည်။<ref name="ညီတော်အာနန္ဒာ"/> ==ရာဇဂြိုဟ်သို့ ကြွတော်မူခြင်း== မြတ်စွာဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူပြီးသည့်အခါ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း ကြွတော်မူလာခဲ့သည်။ ကြွတော်မူလာသော အခါ ကျောင်းများမရှိသေးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားနှင့် နောက်ပါရဟန်းတို့သည် ထန်းတောဥယျာဉ်တွင်းရှိ အရိပ်ကောင်းသည့် သစ်ပင်အောက်တွင် သီတင်းသုံးကြရလေသည်။ ထန်းတောဥယျာဉ်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိပြီးမကြာမီ မင်းကြီးရောက်ရှိလာလေသည်။ မင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်ပြီးနောက် မိမိသည် အိမ်ရှေ့မင်းသားဘဝက တောင့်တမှုကြီး (၅) မျိုး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း လျှောက်ထားလေ၏။ '''၎င်းတောင့်တမှုကြီး (၅) ခုတို့မှာ''' "'''(၁)''' ငါသည် မင်းဧကရာဇ် အဖြစ်ကို ရရှိ၍ အဘိသိက်ရေစင် သွန်းလောင်းခြင်း ခံရလျှင် ကောင်းလေစွ။ '''(၂)''' မင်းအဖြစ်သို့ ရပြီးသောအခါ ငါ၏တိုင်းနိုင်ငံသို့ မြတ်စွာဘုရားကြွတော်မူလာလျှင် ကောင်းလေစွ။ '''(၃)''' ငါသည် ကြွတော်မူလာသော မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ခွင့်ရလျှင် ကောင်းလေစွ။ '''(၄)''' မြတ်စွာဘုရားသည် ငါ့အား တရားဟောလျှင် ကောင်းလေစွ။ '''(၅)''' ငါသည် ဟောကြားတော်မူသော တရားကို သိနားလည်လျှင် ကောင်းလေစွ" တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတောင့်တမှု ငါးမျိုးကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားပြီးနောက် ယခုအခါ မိမိသည် တောင့်တမှုအားလုံး ပြည့်စုံခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြား၏။ မိမိကိုယ်လည်း [[ဥပါသကာ]] တပည့်အရင်းအဖြစ် မှတ်ယူရန်၊ နက်ဖြန်နံနက်တွင် ဆွမ်းအလှူ ခံယူတော်မူရန် လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ဆိတ်ဆိတ်နေကာ လက်ခံတော်မူခဲ့သည်။<ref name="ညီတော်အာနန္ဒာ"/> ==ကျောင်းမြေလှူဒါန်းခြင်း== နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်တို့သည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြသည်။ ဤသည်ကို မင်းကြီးသည် ပီတိဖြင့် ကြည့်ရင်း "မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်တို့သည် မည်သည့်နေရာတွင် သီတင်းသုံးရန် သင့်တော်ပါသနည်း။ ဤသို့ လူတို့ဖြင့်လည်း ရောယှက်ကာ ဖြစ်မနေသင့်၊ တရားနာလိုသူ ဘုရားဖူးသူတို့လည်း လွယ်လင့်တကူ သွားလာနိုင်၊ ဆိတ်ငြိမ်ကာ တရားရှုမှတ်ရန်သင့်တော်သည့် နေရာဖြစ်သင့်ပေသည်" ဟု တွေးမိပေသည်။ ထို့နောက် ခဏအကြာတွင် မိမိ၏ ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်သည် ဤအချက်များနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု သိလာသည်။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား သီတင်းသုံရန်သင့်တော်သည့် ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်ကို လှူဒါန်းတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဒါယကာမင်းကြီးအား တရားစကားဖြင့် ချီးမြှောက်ကာ သံဃာတော်များနှင့် ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်သို့ ကြွတော်မူ၏။ ထိုအချိန်မှစကာ ထိုဥယျာဉ်သည်လည်း ကျောင်းမြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း ကျောင်းမြေအလှူခံခြင်းကို ခွင့်ပြုကြောင်း [[ဝိနည်း]]တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်တော်မူခဲ့သည်။<ref name="ညီတော်အာနန္ဒာ"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားဖူးခရီး]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ အထွတ်အမြတ်နေရာများ]] [[Category:ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] fpuaonwnmq7uc7dkyn07899gn72gvoc 0 87143 1030175 1024056 2026-05-07T09:07:27Z ~2026-27653-61 142365 1030175 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = နန်းခင်ထွေးမြင့် | image = Nang Khin Htwe Myint.jpg | office = [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | preceded = [[ဇော်မင်း (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးဇော်မင်း]] |successor = [[စောမြင့်ဦး|စောမြင့်ဦး]] | president = *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] | termstart = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end = ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | party = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] | parents = ဦးစောလှထွန်း (ဖခင်)<br/> ဒေါ်အမာ (မိခင်) | cabinet = [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] |office4 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် (၂၀၁၅) |constituency4 = [[ဘားအံမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် (၁) |majority4 = ၁၈,၄၂၃ (၇၄%) |term_start4 = |term_end4 = |birth_date = {{birth date and age|1954|5|10|df=y}} |birth_place = [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|5|7|1954|5|10}} }} '''နန်းခင်ထွေးမြင့်''' (၁၀ မေ ၁၉၅၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]ခေါင်းဆောင် [[ကရင်ပြည်နယ်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအနက် အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Policy-Politics/Karen-State-s-new-chief-signals-continuity-and-change|title=Karen State's new chief signals continuity and change|work=Asian Review|date=16 May 2016|accessdate=24 September 2017|language=en|archive-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123128/https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Policy-Politics/Karen-State-s-new-chief-signals-continuity-and-change}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.myanmaronline.news/2016/03/nld.html?m=1|title=NLD အမတ် ၁၄ ဦးကို ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ် များအဖြစ် အဆိုပြု ခန့်အပ်ပြီ|work=Myanmaronline News|date=28 March 2016|accessdate=24 September 2017|language=my|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924185059/http://www.myanmaronline.news/2016/03/nld.html?m=1}}</ref><ref>{{cite web|url=http://karennews.org/2017/07/car-accident-put-karen-state-chief-minister-in-hospital.html/|title=CAR ACCIDENT PUT KAREN STATE CHIEF MINISTER IN HOSPITAL|work=Karen news|date=|accessdate=24 September 2017|language=en|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924184817/http://karennews.org/2017/07/car-accident-put-karen-state-chief-minister-in-hospital.html/}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝ== နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဒေါက်တာစောလှထွန်းနှင့် ဒေါ်အမာတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမသည် စီးပွားရေးဘွဲ့ရ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.bnionline.net/news/karen-state/item/1512-nan-khin-htwe-myint-is-new-karen-state-chief-minister.html|title=Nan Khin Htwe Myint Is New Karen State Chief Minister - Burma News International|last=KIC|access-date=2017-10-08|language=en-gb}}</ref> == နိုင်ငံရေး == [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နန်းခင်ထွေးမြင့်အား [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]အစိုးရက ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးထောင်ချခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူမသည် ဒုတိယနှစ်ကျောင်းသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]]တွင် တက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ၅၁ နှစ်မြောက် [[ပြည်ထောင်စုနေ့]] အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ရန် ရန်ကုန်သို့ အလာတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြန်သည်။ သူမအား [[ဘားအံမြို့]]အခြေစိုက် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများက [[သထုံမြို့]]ရဲစခန်းတွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ထောက်လှမ်းရေး အရာရှိများက သူမ အိမ်မှ ထွက်ခွာစဉ်ကတည်းက နောက်ယောင်ခံလိုက်လာခဲ့ပြီး သထုံရဲစခန်းအရောက်တွင် သူမအိတ်အား ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး ပြန်ပေးခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းအချို့ ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ အရာရှိများနှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး သူမအား ဝတ္တရားနှောက်ယှက်မှုဖြင့် မြေပေါ်တွင် လှဲချဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ သူမအား နောက်တစ်ရက်တွင် သထုံတရားရုံး၌ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၅၃ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူမအား ရှေ့နေငှားရမ်းခွင့် မပြုခဲ့သလို သက်သေထွက်ဆိုပေးရန်အတွက် မည်သူ့မျှ ခေါ်ဆိုခွင့် မရခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19818-meet-your-chief-ministers.html|title=Chief Ministers|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://frontiermyanmar.net/en/interview/khin-htwe-myint-kayin-state-chief-minister|title=Kayin Chief Minister: ‘We must cooperate and work together for the future of the country’|work=Frontier Myanmar|date=|accessdate=24 September 2017|language=en|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924185233/https://frontiermyanmar.net/en/interview/khin-htwe-myint-kayin-state-chief-minister}}</ref> [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်နေရာအတွက် [[ဘားအံမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၃ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မဲအရေအတွက် ၁၈,၄၂၃ (၇၄%) ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခွင့် မရခဲ့ပေ။ [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ပြီးနောက် ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာနမှ အလုပ်ထွက်ခဲ့သည်။ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ အဆိုအရ သူမသည် ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်ပြီး ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ ဗိုလ်ချုပ်ခင်မောင်ကြည်နှင့် ကတောက်ကဆဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ညီလာခံသို့ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ကိုယ်စားပြု၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁)မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဘားအံမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု၍ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mizzima.com/news-opinion/interview-winning-karen-nld-candidate|title=Interview with winning Karen NLD candidate|work=Mizzima|date=27 November 2015|accessdate=24 September 2017|language=en}}</ref> ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံ့မြို့နယ် အမှတ်(၁) မဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီအဖွဲ့ချုပ်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="uec">{{Cite web |url=https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20General%20Result/Region%20or%20%20State%20Hluttaw%20Result/13-11-2020/Announcement_252/PDF/252_2020.pdf |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်သို့မဟုတ်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများမည်စာရင်းကြေညာခြင်း |access-date=9 May 2022 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034912/https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20General%20Result/Region%20or%20%20State%20Hluttaw%20Result/13-11-2020/Announcement_252/PDF/252_2020.pdf }}</ref> == ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ အာဏာသိမ်းခံရပြီး နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းခံရသည့်နေ့တွင် နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် အခြားသော ဝန်ကြီးချုပ်များ၊နိုင်ငံရေးသမားများကဲ့သို့ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် ထိန်းသိမ်းခံရမှုမှ ပြန်လွတ်လာကာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ထားခံခဲ့ရသည်။<ref name="bbc">{{Cite web|url= https://www.bbc.com/burmese/world-55910346 |title=စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသူ ရာနဲ့ချီ ရှိ}}</ref> နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နေရစဉ်အတွင်း စစ်တပ်ကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ရက်တွင် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး ဘားအံ့ထောင်သို့ ပို့ဆောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref name=>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3EHzm1HM2iw|title= ဝန်ကြီးချုပ် နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို အကျယ်ချုပ်ကနေ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွား}} </ref> နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက် ထိန်းသိမ်းခံရစဉ်သူ့ကို ဖမ်းဆီးသည့် တပ်မှူးအား “မဲမသမာမှုရှိတယ်လို့ စစ်တပ်ကထင်ရင် ကျမက ရှင်နဲ့ ပြိုင်ပြီး လျှို့ဝှက်မဲမဟုတ်ဘဲ ဗြောင်မဲစနစ်နဲ့ မဲပေးရွေးချယ်ခံဖို့အဆင်သင့်ပဲ” ဟု ပြောဆိုစိန်ခေါ်ခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဖော်ပြရေးသားသည်။ <ref name="irrawaddy">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2021/11/23/247637.html|title=စစ်တပ်ကို ဦးမညွှတ်သူ ကရင်ဝန်ကြီးချုပ် နန်းခင်ထွေးမြင့်}}</ref> ယင်းနောက် နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်အောင် လုပ်ဆောင်သည်ဆိုပြီး ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လထဲ  ပုဒ်မ၅၀၅-ခဖြင့် ထောင်၂နှစ်၊အဂတိလိုက်စားမှုကျူးလွန်သည်ဟုဆိုပြီး ၂၀၂၁ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ထောင်ဒဏ် ၇၅နှစ်၊၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ထောင်ဒဏ် ၃နှစ် စသည်ဖြင့် စုစုပေါင်းထောင်အနှစ်(၈၀) ချမှတ်ခဲ့သည်။ ပြစ်ဒဏ်များချမှတ်ခံရစဉ် သူမ ပြစ်မှုမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း၊အယူခံလည်းဝင်မည်မဟုတ်ကြောင်း နန်းခင်ထွေးမြင့်က ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref name="khm">{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-state-chief-minister-sentenced-77-years-prison-11092021033721.html|title=အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ် ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ကို စစ်ကောင်စီက ထောင် ၇၇ နှစ်ချ}}</ref> ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ၁၂ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က  ပြစ်ဒဏ်တစ်ဝက် လျှော့ချပေးလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name="rfa">{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nankhinhtwemyint-was-reduced-her-sentence-by-half-02122022002044.html|title=ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် ပြစ်ဒဏ်တစ်ဝက် လျော့၊ အကျဉ်းသား ရှစ်ရာကျော် ပြန်လွတ်}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} {{DEFAULTSORT:ခင်ထွေးမြင့်၊ နန်း}} [[Category:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] dm1l968ihwgj234dv0io9q3hv509yhy 1030176 1030175 2026-05-07T09:08:20Z ~2026-27653-61 142365 1030176 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = နန်းခင်ထွေးမြင့် | image = Nang Khin Htwe Myint.jpg | office = [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | preceded = [[ဇော်မင်း (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးဇော်မင်း]] |successor = [[စောမြင့်ဦး|စောမြင့်ဦး]] | president = *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] | termstart = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end = ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | party = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] | parents = ဦးစောလှထွန်း (ဖခင်)<br/> ဒေါ်အမာ (မိခင်) | cabinet = [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] |office4 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် (၂၀၁၅) |constituency4 = [[ဘားအံမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် (၁) |majority4 = ၁၈,၄၂၃ (၇၄%) |term_start4 = |term_end4 = |birth_date = {{birth date|1954|5|10|df=y}} |birth_place = [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|5|7|1954|5|10}} }} '''နန်းခင်ထွေးမြင့်''' (၁၀ မေ ၁၉၅၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]ခေါင်းဆောင် [[ကရင်ပြည်နယ်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအနက် အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Policy-Politics/Karen-State-s-new-chief-signals-continuity-and-change|title=Karen State's new chief signals continuity and change|work=Asian Review|date=16 May 2016|accessdate=24 September 2017|language=en|archive-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123128/https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Policy-Politics/Karen-State-s-new-chief-signals-continuity-and-change}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.myanmaronline.news/2016/03/nld.html?m=1|title=NLD အမတ် ၁၄ ဦးကို ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ် များအဖြစ် အဆိုပြု ခန့်အပ်ပြီ|work=Myanmaronline News|date=28 March 2016|accessdate=24 September 2017|language=my|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924185059/http://www.myanmaronline.news/2016/03/nld.html?m=1}}</ref><ref>{{cite web|url=http://karennews.org/2017/07/car-accident-put-karen-state-chief-minister-in-hospital.html/|title=CAR ACCIDENT PUT KAREN STATE CHIEF MINISTER IN HOSPITAL|work=Karen news|date=|accessdate=24 September 2017|language=en|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924184817/http://karennews.org/2017/07/car-accident-put-karen-state-chief-minister-in-hospital.html/}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝ== နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဒေါက်တာစောလှထွန်းနှင့် ဒေါ်အမာတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမသည် စီးပွားရေးဘွဲ့ရ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.bnionline.net/news/karen-state/item/1512-nan-khin-htwe-myint-is-new-karen-state-chief-minister.html|title=Nan Khin Htwe Myint Is New Karen State Chief Minister - Burma News International|last=KIC|access-date=2017-10-08|language=en-gb}}</ref> == နိုင်ငံရေး == [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နန်းခင်ထွေးမြင့်အား [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]အစိုးရက ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးထောင်ချခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူမသည် ဒုတိယနှစ်ကျောင်းသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]]တွင် တက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ၅၁ နှစ်မြောက် [[ပြည်ထောင်စုနေ့]] အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ရန် ရန်ကုန်သို့ အလာတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြန်သည်။ သူမအား [[ဘားအံမြို့]]အခြေစိုက် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများက [[သထုံမြို့]]ရဲစခန်းတွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ထောက်လှမ်းရေး အရာရှိများက သူမ အိမ်မှ ထွက်ခွာစဉ်ကတည်းက နောက်ယောင်ခံလိုက်လာခဲ့ပြီး သထုံရဲစခန်းအရောက်တွင် သူမအိတ်အား ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး ပြန်ပေးခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းအချို့ ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ အရာရှိများနှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး သူမအား ဝတ္တရားနှောက်ယှက်မှုဖြင့် မြေပေါ်တွင် လှဲချဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ သူမအား နောက်တစ်ရက်တွင် သထုံတရားရုံး၌ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၅၃ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူမအား ရှေ့နေငှားရမ်းခွင့် မပြုခဲ့သလို သက်သေထွက်ဆိုပေးရန်အတွက် မည်သူ့မျှ ခေါ်ဆိုခွင့် မရခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19818-meet-your-chief-ministers.html|title=Chief Ministers|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://frontiermyanmar.net/en/interview/khin-htwe-myint-kayin-state-chief-minister|title=Kayin Chief Minister: ‘We must cooperate and work together for the future of the country’|work=Frontier Myanmar|date=|accessdate=24 September 2017|language=en|archivedate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924185233/https://frontiermyanmar.net/en/interview/khin-htwe-myint-kayin-state-chief-minister}}</ref> [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်နေရာအတွက် [[ဘားအံမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၃ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မဲအရေအတွက် ၁၈,၄၂၃ (၇၄%) ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခွင့် မရခဲ့ပေ။ [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)|၈၈၈၈ အရေးအခင်း]]ပြီးနောက် ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာနမှ အလုပ်ထွက်ခဲ့သည်။ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ အဆိုအရ သူမသည် ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်ပြီး ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ ဗိုလ်ချုပ်ခင်မောင်ကြည်နှင့် ကတောက်ကဆဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ညီလာခံသို့ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ကိုယ်စားပြု၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁)မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဘားအံမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု၍ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mizzima.com/news-opinion/interview-winning-karen-nld-candidate|title=Interview with winning Karen NLD candidate|work=Mizzima|date=27 November 2015|accessdate=24 September 2017|language=en}}</ref> ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံ့မြို့နယ် အမှတ်(၁) မဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီအဖွဲ့ချုပ်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="uec">{{Cite web |url=https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20General%20Result/Region%20or%20%20State%20Hluttaw%20Result/13-11-2020/Announcement_252/PDF/252_2020.pdf |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်သို့မဟုတ်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများမည်စာရင်းကြေညာခြင်း |access-date=9 May 2022 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034912/https://uecdata.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/2020%20General%20Result/Region%20or%20%20State%20Hluttaw%20Result/13-11-2020/Announcement_252/PDF/252_2020.pdf }}</ref> == ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ အာဏာသိမ်းခံရပြီး နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းခံရသည့်နေ့တွင် နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် အခြားသော ဝန်ကြီးချုပ်များ၊နိုင်ငံရေးသမားများကဲ့သို့ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် ထိန်းသိမ်းခံရမှုမှ ပြန်လွတ်လာကာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ထားခံခဲ့ရသည်။<ref name="bbc">{{Cite web|url= https://www.bbc.com/burmese/world-55910346 |title=စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသူ ရာနဲ့ချီ ရှိ}}</ref> နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နေရစဉ်အတွင်း စစ်တပ်ကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ရက်တွင် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး ဘားအံ့ထောင်သို့ ပို့ဆောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref name=>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3EHzm1HM2iw|title= ဝန်ကြီးချုပ် နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို အကျယ်ချုပ်ကနေ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွား}} </ref> နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက် ထိန်းသိမ်းခံရစဉ်သူ့ကို ဖမ်းဆီးသည့် တပ်မှူးအား “မဲမသမာမှုရှိတယ်လို့ စစ်တပ်ကထင်ရင် ကျမက ရှင်နဲ့ ပြိုင်ပြီး လျှို့ဝှက်မဲမဟုတ်ဘဲ ဗြောင်မဲစနစ်နဲ့ မဲပေးရွေးချယ်ခံဖို့အဆင်သင့်ပဲ” ဟု ပြောဆိုစိန်ခေါ်ခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဖော်ပြရေးသားသည်။ <ref name="irrawaddy">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2021/11/23/247637.html|title=စစ်တပ်ကို ဦးမညွှတ်သူ ကရင်ဝန်ကြီးချုပ် နန်းခင်ထွေးမြင့်}}</ref> ယင်းနောက် နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်အောင် လုပ်ဆောင်သည်ဆိုပြီး ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လထဲ  ပုဒ်မ၅၀၅-ခဖြင့် ထောင်၂နှစ်၊အဂတိလိုက်စားမှုကျူးလွန်သည်ဟုဆိုပြီး ၂၀၂၁ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ထောင်ဒဏ် ၇၅နှစ်၊၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ထောင်ဒဏ် ၃နှစ် စသည်ဖြင့် စုစုပေါင်းထောင်အနှစ်(၈၀) ချမှတ်ခဲ့သည်။ ပြစ်ဒဏ်များချမှတ်ခံရစဉ် သူမ ပြစ်မှုမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း၊အယူခံလည်းဝင်မည်မဟုတ်ကြောင်း နန်းခင်ထွေးမြင့်က ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref name="khm">{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-state-chief-minister-sentenced-77-years-prison-11092021033721.html|title=အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ် ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ကို စစ်ကောင်စီက ထောင် ၇၇ နှစ်ချ}}</ref> ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ၁၂ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က  ပြစ်ဒဏ်တစ်ဝက် လျှော့ချပေးလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name="rfa">{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nankhinhtwemyint-was-reduced-her-sentence-by-half-02122022002044.html|title=ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် ပြစ်ဒဏ်တစ်ဝက် လျော့၊ အကျဉ်းသား ရှစ်ရာကျော် ပြန်လွတ်}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} {{DEFAULTSORT:ခင်ထွေးမြင့်၊ နန်း}} [[Category:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] pmb6knx8s26zt8kvclt9xzhp8j8kis4 0 92462 1029933 707203 2026-05-06T13:02:06Z Chenzeyan29 141880 [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Chenzeyan29 က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 707203 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = တိုင်းလျန် |altname = တိုင်းလိုင်၊ ရှမ်းနီ |nativename= |states =မြန်မာနိုင်ငံ |region = [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]] |speakers = ၁၀၀,၀၀၀ |date=၂၀၁၀ |ref=e18 |familycolor = Kradai |fam1=[[Kra–Dai languages|ကရာ–ဒိုင်း]] |fam2=[[တိုင်းဘာသာစကားများ|တိုင်း]] |fam3=[[အနောက်တောင် တိုင်းဘာသာစကားများ|အနောက်တောင်]] (ထိုင်း) |fam4=အနောက်မြောက် |script = [[မြန်မာစာ အရေးအသား]] (historical) |iso3=tjl |glotto=tail1248 |glottorefname=Tai Laing }} '''တိုင်းလိုင်''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' သို့မဟုတ် '''ရှမ်းနီဘာသာစကား''' သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[တိုင်းဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ခန္တီးရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ယင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်အရေးအသားစနစ်ရှိသည်။ ပြောဆိုသူအရေအတွက် အတိအကျကောက်ခံထားခြင်း မရှိသော်လည်း ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ==အမည်များ== တိုင်းလျန်၏ အမည်ကွဲများမှာ ရှမ်းနီ၊ ရှမ်းဗမာ၊ ရှမ်းကလေး၊ တိုင်းလျှန်၊ တိုင်းလိုင်၊ တိုင်းနိုင်း၊ တိုင်းဒိုင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ (''Ethnologue'') ==ပျံ့နှံ့မှု== တိုင်းလိုင်ဘာသာစကားကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]] ရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] နှင့် [[ဥရုမြစ်]] တလျောက်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ အတွင်းရှိ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] နှင့် [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]] တို့တွင်လည်း ပြောဆိုကြသည်။ ==ဒေသိယစကားများ== တိုင်းလိုင်ဘာသာစကားတွင် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုရှိပြီး '''တိုင်းနိုင်း''' နှင့် '''တိုင်းလိုင်''' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တိုင်းနိုင်းများမှာ မြစ်ကြီးနား-မန္တလေး မီးရထားလမ်းတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ တိုင်းလိုင်မှ ာဥရုမြစ် ချင်းတွင်းမြစ်တလျောက်နှင့် က​ဘော်ချိုင့်ဝှမ်း​ဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ (''Ethnologue'') ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:တိုင်းဘာသာစကားများ]] n5fgazv67m0q399b9e3v1fsg9jr34lk 0 92463 1030028 412599 2026-05-07T00:38:47Z Xqbot 1972 [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1030028 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] 6ma0kklt52gb54prfdx4vkfzydk5bhy 0 92465 1030029 412602 2026-05-07T00:38:52Z Xqbot 1972 [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1030029 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] 6ma0kklt52gb54prfdx4vkfzydk5bhy 1 92466 1029935 412603 2026-05-06T13:02:06Z Chenzeyan29 141880 [[ဆွေးနွေးချက်:တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 412603 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Tai Laing language|version=844095276}} daeqk85w9yvgd2dwfszkrny1fraze7w 0 93049 1030005 960050 2026-05-06T19:39:00Z Ombee 142349 မြတ်သာလင်း(Tarotist) 1030005 wikitext text/x-wiki {{expand list}} {{Compact ToC-my}} {{div col|colwidth=20em}} ==က== * [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]] * [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]] * [[ကျပင်း ဆရာဖီး]] * [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]] * [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]] * [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]] * [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]] * [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]] * [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]] * [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]] * [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]] * [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]] * [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]] * [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]] * [[ကျော်ဟိန်း]] * [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]] * [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]] * [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]] * [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]] * [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကြည်သူ]] (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်) * [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] * [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]] * [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]] * [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]] *[[ကြီး၊ ဦး]] * [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]] * [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]] * [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]] * [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]] * [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]] * [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]] * [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]] * [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]] * [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]] * [[ကိုတာ]] * [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]] * [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကိုရိုးကွန့်]] * [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]] * [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]] * [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]] ==ခ== * [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]] * [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[ခက်မာ]] * [[ခင်ကြီးဖျော်]] * [[ခင်ကြီးအောင်]] * [[ခင်ခင်ထူး]] * [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]] * [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခင်စီ]] * [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]] * [[ခင်စောတင့်]] * [[ခင်စောမူ]] * [[ခင်ဆွေဦး]] * [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]] * [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]] * [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]] * [[ခင်နှင်းယု]] * [[ခင်ပန်နှင်း]] * [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]] * [[ခင်မျိုးချစ်]] * [[ခင်မြဇင်]] * [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]] * [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]] * [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[ခင်မောင်ရင်]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]] * [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]] * [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]] * [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]] * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] * [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်လှတင်]] * [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]] * [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]] * [[ခင်ဝမ်း]] * [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]] * [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]] * [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]] * [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]] * [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]] * [[ချစ်စံဝင်း]] * [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]] * [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]] * [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]] * [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]] * [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]] * [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]] * [[ချစ်ဝင်းညွန့်]] * [[ချစ်သိန်းဦး]] * [[ချစ်ဦးညို]] * [[ချယ်၊ ဆရာ]] * [[ချိုးဖြူခင်]] * [[ချိုမြနွယ်]] * [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]] * [[ခွန်းညိုသွေး]] * [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]] * [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]] * [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]] ==ဂ== * [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]] * [[ဂျင်မီ]] * [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျူနီယာဝင်း]] * [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]] * [[ဂျော်လီဆွေ]] * [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]] * [[ဂုဏ်လင်းကျော်]] * [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]] ==င== * ငရှိန်း * [[ငြိမ်းကျော်]] * [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]] * [[ငြိမ်းအေးအိမ်]] * [[ငွေတာရီ]] * [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ငွေဥဒေါင်း]] ==စ== * [[စလေဦးပုည]] * [[စံထွန်းအောင်]] * [[စံထွား]] * [[စံရွှေ၊ ဦး]] * [[စံသာအောင်၊ ဦး]] * [[စည်သူ၊ မောင်]] * [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန္ဒာဒီပ]] * [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]] * [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စန်းဦး (M.S.O.)]] * [[စပယ်ဖြူနု]] * [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]] * [[စဝ်သုစန္ဒီ]] * [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]] * [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]] * [[စိန်ခင်မောင်ရီ]] * [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[စိန်လွင်လေး]] * [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]] * [[စိန်ဝင်းစိန်]] * [[စိန်တင်ဟန်]] * [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]] * [[စိုးရှိန်]] * [[စိုး၊ သခင်]] * [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]] * [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]] * [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]] * [[စိုးမြတ်သူဇာ]] * [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]] * [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * [[စိုင်းဝင်းမြင့်]] * [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]] * [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]] * [[စောမုံညင်း]] * [[စောရန်နောင်]] * [[စောရွှေဗိုလ်]] * [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]] ==ဆ== * [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]] * [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]] * [[ဆန်းလွင်]] * [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]] * [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဆူးငှက်]] * [[ဆူဒိုနင်]] *[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]] * [[ဆောင်းဝင်းလတ်]] *[[ဆောင်းလုလင်]] *[[ဆွေ (မန္တလေး)]] ==ဇ== * [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]] * [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]] * [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]] * [[ဇင်မော်]] * [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]] * [[ဇိုယာဖန်း]] * [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇေယျသူ]] * [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]] * [[ဇော်ဇော်အောင်]] * [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]] * [[ဇူးကျော်]] ==ဉ== * [[ဉာဏ၊ ဦး]] * [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]] * [[ဉာဏ်ဦးမောင်]] ==ည== * [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]] * [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]] * [[ညွန့်ဦး]] * [[ညီမင်းညို]] * [[ညိုထွန်းလူ]] * [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]] * [[ညီသစ်]] * [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]] * [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]] * [[ညိုနှင်းအိမ်]] ==ဌ== * [[ဌေးမောင်]] * [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] ==တ== * [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]] * [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]] * [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]] * [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]] * [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]] * [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင့်ဆန်း]] * [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]] * [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]] * [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]] * [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]] * [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်ထွေး]] * [[တင်နွယ်မောင်]] * [[တင်မြ၊ မောင်]] * [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[တင်မိုး]] * [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]] * [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]] * [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]] * [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]] * [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]] * [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]] * [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]] * [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]] * [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[တာရာမင်းဝေ]] * [[တိုက်စိုး]] * [[တာတေ]] ==ထ== * [[ထင်ကျော်၊ ဦး]] * [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[ထင်အောင်]] * [[ထွဏ်းနေနွယ်]] * [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]] * [[ထွန်းဖေ]] * [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]] * [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]] * [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]] * [[ထွန်းဝေမြင့်]] * [[ထွန်းသူ၊ မောင်]] * [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]] * [[ထိန်အောင်လင်း]] ==ဒ== * [[ဒဂုန်တာရာ]] * [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]] * [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]] * [[ဒေါက်တာတိုးလှ]] * [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]] * [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]] ==ဓ== * [[ဓညဝတီခင်]] * [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]] ==န== * [[နု (ဦး)]] * [[နတ်နွယ်]] *[[နုယဉ်]] *[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]] * [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]] * [[နတ်ရွာမိုး]] * [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]] * [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]] * [[နန္ဒာသိန်းဇံ]] * [[နန္ဒာစိုး]] * [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]] * [[နန်းညွန့်ဆွေ]] *[[နွယ် (စစ်တွေ)]] * [[နွယ်စိုး]] * [[နွမ်ဂျာသိုင်း]] * [[နှင်းပန်းအိမ်]] * [[နှစ်ဖက်လှ]] * [[နိုင်ပန်းလှ]] * [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]] * [[နိုင်ဝင်းဆွေ]] * [[နိုင်မြင့်]] * [[နိုင်ဝင်းသီ]] * [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]] * [[နု၊ ဦး]] * [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]] * [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]] * [[နုနုရည် (အင်းဝ)]] * [[နေ၊ ကို(မန်း)]] * [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]] * [[နေထွတ်]] * [[နေဘုန်းလတ်]] * [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]] * [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[နေမျိုးသန့်]] * [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[နေဝင်းမြင့်]] * [[နောင်ရိုးနွယ်]] * [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]] * နေဗလ် (Nayvel) * [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]] ==ပ== * [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]] * [[ပဂျီငို၊ ဦး]] * [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]] * [[ပုညခင်]] * [[ပတ္တမြားခင်]] * [[ပြုံးချို၊ ဦး]] * [[ပြေ(ဆေး-၂)]] * [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]] * [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]] * [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]] * [[ပိုင်စိုးဝေ]] * [[ပီမိုးနင်း]] * [[ပုကလေး၊ ဦး]] * [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]] * [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]] * [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]] * [[ပါပီယွန်]] ==ဖ== * [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]] * [[ဖြိုးသာရ]] * [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]] * [[ဖြူးဆရာတော်]] * [[ဖိုးကျား၊ ဦး]] * [[ဖိုးကျော့]] * [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]] * [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]] * [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]] * [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]] * [[ဖေခင်]] * [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]] * [[ဖေမြင့်]] * [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]] ==ဗ== * [[ဗမိုး]] * [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]] * [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]] * [[ဗန်းမော်တင်အောင်]] * [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] * [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]] * [[ဗိုလ်မြင့်]] * [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] * [[ဗိုလ်ဗကို]] * [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]] * [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]] ==ဘ== * [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]] * [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]] * [[ဘညိမ်း၊ ကျား]] * [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]] * [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]] * [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]] * [[ဘသိန်း၊ ကျား]] * [[ဘသောင်း၊ သခင်]] * [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]] * [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]] * [[ဘိုးဖြူ]] * [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]] * [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဘိုသင်း၊ ဦး]] * [[ဘုန်းတင့်ကျော်]] * [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]] ==မ== * [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]] * [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[မင်းဆွေ]] * [[မင်းဏီ]] * [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[မင်းနွယ်]] * [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မင်းယုဝေ]] * [[မင်းရှင်]] * [[မင်းရှင်နောင်]] * [[မင်းလူ]] * [[မင်းကိုနိုင်]] * [[မင်းသိင်္ခ]] * [[မင်းသုဝဏ်]] * [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မနုဿကျော်ဝင်း]] * [[မန်းတင်]] * [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]] * [[မျိုးမြင့်ဆွေ]] * [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]] * [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]] * [[မြကေတု]] * [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]] * [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]] * [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]] * [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]] * [[မြင့်သန်း‌]] * [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]] * [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]] * [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]] * [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြဇင်]] * [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]] * [[မြတ်ငြိမ်း]] * [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]] * [[မြတ်ထန်]] * [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]] * [[မြတ်သုတ]] * [[မြတ်သာလင်း(Tarotist)]] * [[မြဒေါင်းညို]] * [[မြမျိုးလွင်]] * [[မြလှိုင်]] * [[မြသန်း၊ သခင်]] * [[မြသန်းတင့်]] * [[မြို့၊ ဦး]] * [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]] * [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]<ref name="irrawady">https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html</ref> * [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]] * [[မဟာဆွေ]] * [[မှူးသမိန်]] * [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]] * [[မာန်မြင့်]] * [[မိချမ်းဝေ]] * [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]] * [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]] * [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]] * [[မိုးချိုသင်း]] * [[မိုးငြိမ်းဧ]] * [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]] * [[မိုးဝေ]] * [[မိုးသူ၊ မောင်]] * [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]] * [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]] * [[မိုးဟိန်းကို]] * [[မိုဃ်းဇော်]] * [[မေငြိမ်း]] * [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]] * [[မေမောင်]] * [[မောင်ကြည်သန့်]] *[[မောင်တင်ဆန်း]] * [[မောင်သာရ]] * မောင်စနေ * [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]] * [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]] * [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]] * [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]] * [[မနော်ဟရီ]] * [[မောင်ထင်]] * [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]] * [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]] * [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]] * [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]] * [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]] * [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]] * [[မောင်ရဲနိုင်]] * [[မောင်လွန်းကြင်]] * [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]] * [[မောင်ညိုပြာ]] * [[မောင်ဝင်းဝါ]] ==ယ== * [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]] * [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]] ==ရ== * [[ရန်အောင်မောင်မောင်]] * [[ရဝေထွန်း]] * [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]] * [[ရွှေကြူး၊ ဦး]] * [[ရွှေကိုင်းသား]] * [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]] * [[ရွှေပိန်သောင်း]] * [[ရွှေဝယ်ဧ]] * [[ရွှေအောင်၊ ဦး]] * [[ရွှေဥဒေါင်း]] * [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]] * [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]] * [[ရဲဘော်ဘခက်]] * [[ရဲမြတ်တေဇ]] * [[ရဲထွတ်]] * [[ရဲထွန်းလင်း]] * [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]] ==လ== * [[လမင်းမိုမို]] * [[လက်ဝဲမင်းညို]] * [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]] * [[လင်းစက်နွယ်]] * [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]] * [[လင်းယုန်နီ]] * [[လင်းဝေမြိုင်]] * [[လင်္ကာရည်ကျော်]] * [[လတ်၊ ဦး]] * [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]] * [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] * [[လယ်တီဆရာတော်]] * [[လွင်၊ သခင်]] * [[လွန်း၊ ဦး]] * [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]] * [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]] * [[လှဒင်၊ ဦး]] * [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]] * [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]] * [[လှသမိန်]] * [[လူထုစိန်ဝင်း]] * [[လူထုဦးလှ]] * [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]] * [[လေးမောင်၊ သခင်]] * [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ) ==ဝ== * [[ဝံသ၊ မောင်]] * [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]] * [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]] * [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းငြိမ်း]] * [[ဝင်းစည်သူ]] * [[ဝင်းတင့်ထွန်း]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]] * [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]] * [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]] * [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]] * [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]] * [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]] * [[ဝင်းဦး]] * [[ဝင်ဒီလောရုံ]] * [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]] * [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]] * [[ဝတင်၊ သခင်]] * [[ဝမ်းကိုဟော]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]] * [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]] ==သ== * [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]] * [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]] * [[သခင် တင်မြ]] * [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[သင့်လူ]] * [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]] * [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သင့်လူ]] * [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]] * [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]] * [[သစ္စာနီ]] * [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]] * [[သန့်မြင့်ဦး]] * [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]] * [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]] * [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]] * [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]] * [[သန်းထွတ်၊ ဦး]] * [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]] * [[သန်းဝင်းလှိုင်]] * [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]] * [[သာကျော်၊ ဦး]] * [[သာချို၊ မောင်]] * [[သာဂဒိုး]] * [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သာနိုး၊ မောင်]] * [[သာမြတ်]] * [[သာရ၊ မောင်]] * [[သိက္ခာ၊ မောင်]] * [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]] * [[သိုးဆောင်း]] * [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]] * [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]] * [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]] * [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]] * [[သိန်းဖေမြင့်]] * [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိန်းသန်းထွန်း]] * [[သိပ္ပံမောင်ဝ]] * [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]] * [[သိုက်ထွန်းသက်]] * [[သီတဂူဆရာတော်]] * [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]] * [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]] * [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]] * [[သုမောင်]] * [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]] * [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]] * [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]] * [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]] * [[သောင်းဝေဦး]] * [[သော်ဇင်၊ ဦး]] * [[သော်တာဆွေ]] * [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]] * [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]] * [[သုနေ]] * [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]] ==ဟ== * [[ဟိန်းလတ်]] * [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]] * [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]] ==အ== * [[အကြည်တော်]] * [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]] * [[အထောက်တော်လှအောင်]] * [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]] * [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]] * [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]] * [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]] * [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]] * [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]] * [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]] * [[အုန်း၊ မြို့မ]] * [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]] * [[အုန်းမြင့်လှိုင်]] * [[အေး၊ သခင်]] * [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]] * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]] * [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]] * [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]] * [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]] * [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]] * [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]] * [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]] * [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]] * [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]] * [[အောင်ဆန်း]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] * [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]] * [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]] * [[အောင်ပြည့်]] * [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]] * [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]] * [[အောင်လင်း]] * [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]] * [[အောင်သင်း]] * [[အောင်သန်း၊ ဦး]] * [[အောင်သန်းထွန်း]] * [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]] * [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]] * အဂ္ဂဇော် ==ဦး== * [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]] * [[ဦးတင် (ယောဂီ)]] * [[ဦးမင်းနိုင်]] ==ဧ== * [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]] {{div col end}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 6egmiky54n32x1v19nyfl8mp9xxehl9 3 108665 1029937 460470 2026-05-06T13:05:28Z SHB2000 92030 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:WiFábio]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Difabio]] သို့ SHB2000က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/WiFábio|WiFábio]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Difabio|Difabio]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 460470 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် WiFábio ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[User:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[User talk:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၃၉၊ ၁၉ မေ ၂၀၁၉ (UTC) prqxa0xrqvq9wg0icx53ci760gefpez 0 121734 1029946 778380 2026-05-06T13:24:13Z ~2026-27354-50 142339 1029946 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''၁။''' '''စံတော်မီဝိသေသလက္ခဏ''' '''         '''ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဒုတိယအတိုဆုံးပရောဖက်ကျမ်းငယ်ဖြစ်သည်။ ဗိမာန်တော်ပြန်လည်တည်ဆောက် ရမည်ဟု ရိုးစင်းစွာ ဗျာဒိတ်ပြုသည်။ ကြွင်းကျန်သော ယုဒလူမျိုးတို့သည် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက် ရန် ပါလေတိန (ပါလက်စတိုင်းဒေသ)သို့ ပြန်လာကြသော်လည်း (၁၆)နှစ်တာမျှ အလဟဿ အချိန်ဖြန်းတီး ဖင့်နွှဲ နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲကို ယုဒလူများအား နိုးကြားလုံ့လရှိဖို့ နှိုးဆော်သည့်အမှုတော်၌ ခန့်အပ် စေခိုင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအမှုတော်အပြင် အဓမ္မလူများ တရားစီရင်မည့်အကြောင်းနှင့် ထိုမတရားမှုကို ကြဉ်ရှောင်သော ဘုရားသခင်၏လူများမှာမူ အနာဂတ်တွင် ဘုန်းကြီးမည့်အကြောင်းကိုလည်း တိုးချဲ့ထည့်သွင်း ဟောကြားသည်။ '''၂။''' '''ကျမ်းရေးသူ''' “ဟဂ္ဂဲ” ဟူသော အမည်အဓိပ္ပာယ်မှာ “ပွဲတော်” သို့မဟုတ် “ပွဲလမ်းသဘင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယုဒများ အနားယူသည့်ကာလတွင် မွေးဖွားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဓမ္မဟောင်းခေတ်တွင် ထူးခြားသောစရိုက်လက္ခဏာကို ဆောင်သည့် တခုတည်းသောနာမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် အနာဂတ်ကာလတွင် ဝင်းစားရမည့် ပျော်ရွှင် ဝမ်းမြောက်မှုကို မျှော်လင့်လျက် မိဘများက ကင်ပွန်းတပ်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုအယူအဆအရဆိုလျှင် ဟဂ္ဂဲကို ပြည်ပသို့သုံ့ကျွန်ဘဝတွင် မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဗာဗုလုန်မှ အမိမြေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီးနောက် ပေါ်ထွန်းသော ပရောဖက်သုံးပါးတွင် ဟဂ္ဂဲသည် ပထမဦးဆုံး ပရောဖက်ဖြစ်၏။ သူ့နောက်၌ ဇာခရိနှင့် မာလခိပေါ်ထွန်းသည်။ ဟဂ္ဂဲအကြောင်းကို ဇေရမှတ်စာ ၅:၁နှင့် ၆:၁၄တွင် ဖတ်ရှုရသည်။ သို့သော်လည်း သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ဆောင်နှိုင်မှုမှာ မည်မည်ရရ မရှိခဲ့ပေ။ ဤအကြောင်းက ဘုရားသခင်သည် သူခွဲခန့်စေလွှတ်တော်မူသော ပရောဖက်များနှင့် မျက်မှောက်ကာလ ဓမ္မဆရာ များကိုလည်း ဘုန်းတော်မှ မတိမ်းယိမ်းဖို့ သင်ခန်းစာပေးထားသည်။၁ '''၃။''' '''အချိန်ကာလ''' ပထမ ဒါရိမင်းနန်းစံ ဒုတိယနှစ်ဘီစီ၅၂၀တွင် စီရင်ရေးသားခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ '''၄။''' '''နောက်ခံသမိုင်းနှင့်ရည်ရွယ်ချက်''' ဗာဗလုန်ပြည်သို့ ဖမ်းဆီးကျွန်ပြုခြင်းခံရပြီးနောက် ဇေရုဗဗေလ ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ပါလက်စတိုင်းဒေသ သို့ ပထမအသုတ်ပြန်လာကြသော ဣသရေလအုပ်စုတွင် ဟဂ္ဂဲပါဝင်လာသည်။ ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲ၏ အဓိက ပရောဖက်ပြုချက်မှာ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး (ဧဇ၊ ၅:၂)ဖြစ်သည်။ သော့ချက်ကျမ်းစကားမှာ “ငါသည် သင်တို့နှင့်အတူရှိ၏” (၁:၁၃၊ ၂:၂၄)ဖြစ်သည်။ အခြားကျမ်းပိုဒ်   များလည်း ရှိသေးသည်။ ၁:၅-၇၊ ၂:၁၅-၁၈တွင် “ကိုယ်ကျင့်သောအကျင့်ကို ဆင်ခြင်လော့”ဟူသော ကျမ်းစကား နှင့် ၂:၄တွင်ပါရှိသည်။ “အားယူလော့”ဟူသော နှုတ်ကပတ်တော်ဖြစ်သည်။ '''ပါဝင်သည့်အချက်များ''' '''၁။''' '''ပထမပရောဖက်ပြုချက် – ဆဌမလ၏ပထမနေ့ (အခန်း''' '''၁)''' '''         '''(က)     ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်ရေးကို လျစ်လျူပြုထားသောကြောင့် အပြစ်တင်ခြင်း (၁:၁-၄) (ခ)       မိုးခေါင်ငတ်မွတ်၍ ဗိမာန်တော် မဆောက်နိုင်ကြခြင်း (၁:၅-၁၁) (ဂ)       ဟဂ္ဂဲက တိုက်တွန်းအားပေးခြင်း၊ လူထုနိုးကြားလာခြင်း (၁:၁၂-၁၅) '''၂။''' '''ဒုတိယပရောဖက်ပြုချက် – သတ္တမလ၏''' '''နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်နေ့ (၂:၁–၉)''' '''         '''(က)     သူတို့နှင့်အတူ ဘုရားသခင်ရှိတော်မူကြောင်း ထပ်မံအားပေးခြင်း (၂:၁-၅) (ခ)       ဗိမာန်တော် ဆက်လက်တည်ဆောက်ခွင့် မင်္ဂလာ (၂:၆-၉) '''၃။''' '''တတိယပရောဖက်ပြုချက် – နဝမလ၏နှစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့ (၂:၁၀–၁၉)''' (က)     ဗိမာန်တော်ပျက်စီးနေသရွေ့ ပူဇော်သက္ကာများ မစင်ကြယ်နိုင် (၂:၁၀-၁၄) (ခ)       ဗိမာန်တော်အုတ်မြတ်မချမီ ဆင်းရဲငတ်မွတ်ကြခြင်း (၂:၁၅-၁၇) (ဂ)       ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်လျှင် ကောင်းကြီးမိုးရွာသွန်းမည် (၂:၁၈-၁၉) '''၄။''' '''စတုတ္ထပရောဖက်ပြုချက် – နဝမလ၏နှစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့ (၂:၂၀–၂၃)''' TAGS: who wrote this in minecraft enchantment table cuh ဟဂ္ဂဲအနာဂတ္တိကျမ်း ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သမ္မာကျမ်းစာ]] [[Category:ခရစ်ယာန်စာပေ]] [[Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] igzew28nd3vcfsc4iijetuc9vusov5j 0 129502 1029931 1027146 2026-05-06T12:54:54Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029931 wikitext text/x-wiki '''မောရှမ်းလူမျိုး (သို့မဟုတ်) တိုင်းမောဝ်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး]]ထဲတွင် ပါဝင်သည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး ၈ မျိုးအနက် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာရင်းပြုစုပြီး ရရှိလာခဲ့သည်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့်မေးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=19 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref> {{Infobox ethnic group | group = မောရှမ်း | native_name = တႆးမၢဝ်း ᥖᥭᥰ ᥛᥣᥝᥰ | image = Shan woman portrait.jpg | image_caption = | population = ~၁၂၀၀၀၀<ref name="PG">PeopleGroups.org: Tai Mao population estimate</ref> | regions = {{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်) {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = မောရှမ်းဘာသာစကား၊ရှမ်းကြီးဘာသာစကား၊မြန်မာဘာသာစကား၊တရုတ်ဘာသာစကား | religions = ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[တိုင်းလေ့]]၊[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] ၊အခြား [[တိုင်လူမျိုး]]များ}} မောရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}</ref> == သမိုင်းအကျဉ်း == [[မိုင်းမော|မိုင်းမော်လုံ(မိူင်းမၢဝ်းလူင်, ᥛᥫᥒᥰ ᥛᥣᥝᥰ)]] သည် ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် အစောဆုံး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးရာ ရာဇဝင်များအရ မိုင်မော်နိုင်ငံတော်ကို အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ခွန်လူ နှင့် ခွန်လိုင် ညီနောင်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် နန်းတက်ခဲ့သော သိုဟန်ဘွား (Sao Long Hso Hkan Hpa) လက်ထက်တွင် မိုင်မော်လုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရွှေလီမြစ်]] (နမ့်မော်) မြစ်ဝှမ်းကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်တစ်ကြောအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးက ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်မော်လုံ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီး မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ လက်အောက်ခံ စော်ဘွားနယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ထို မိုင်းမော်လုံမှာ ဆင်းသက်လာသောရှမ်းများကို မောရှမ်းများဟုခေါ်ဆိုကြသည်။မောရှမ်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997.</ref> <ref>Scott, J.G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing.</ref> <ref>Daniels, Christian (2012). "Scripts and literacy in the history of Tai people". In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). ''Challenging the historiography of Southeast Asia''. University of Tokyo.</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ]]ဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။<ref name="GeneticStudy2020">Li, H. et al. (2020). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People". *Human Genetics*. 139(4): 423–435.</ref> ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] နှင့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ <ref name="TaiGenetics2008">Sun, J. & Chen, L. (2008). "Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China". *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215.</ref> == ဘာသာစကား == မောရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] နှင့် [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)]] တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။<ref>Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988.</ref> == နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် == “မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရွှေလီမြစ်|ရွှေလီ]]မြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။<ref>Chamberlain, James R. "The Origin of the Tai Peoples." *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။ == ကိုးကား == <references/> {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] {{Myanmar-stub}} == ရင်းမြစ် == * {{Cite book |last=Scott |first=James George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Government Printing, Rangoon |year=1900}} * {{Cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma |publisher=Frank Cass & Co. Ltd. |year=1925}} 6cgqxxnrubyeuh7lbwqtpwbi9upypst 0 134517 1030074 692244 2026-05-07T05:32:17Z Chenzeyan29 141880 [[ယီ လူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ယီလူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 692244 wikitext text/x-wiki {{Template:Infobox ethnic group}} [[ဖိုင်:Yi_People_of_Daliangshan,_1995._.jpg|alt=Black Nuosu Yi of Daliangshan|thumb| သလျန်ရှန် မှ အနက်ရောင်ဝတ်သည့် နူဆူယီလူမျိုး ]] [[ဖိုင်:00_Yi_minority_in_traditional_00.jpg|thumb|367x367px| ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်အမျိုးသမီး ]] [[ဖိုင်:00_Yi_minority_in_traditional_01.jpg|thumb|370x370px| ရိုးကလေးဝတ်ထားသောရိုးရာအ ၀ တ်အစားကိုဝတ်ဆင်ထားသည် ]] [[ဖိုင်:00_Yi_minority_in_traditional_04.jpg|thumb|378x378px| ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် ယီအမျိုးသား ]] [[ဖိုင်:00_Yi_minority_in_traditional_03.jpg|thumb|370x370px| ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်အမျိုးသမီး ]] [[ဖိုင်:00_Yi_minority_in_traditional_05.jpg|thumb|367x367px| ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုရှိသူ Yi ]] '''ယီ''' သို့မဟုတ် '''နူရှူး''' လူမျိုးများ (သမိုင်းကြောင်းအရ လိုလို ဟုလူသိများသည်) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်သည်။ လူဦး ရေ ကိုးသန်းရှိပြီး ၎င်းတို့သည်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ၅၅ခုသောမျိုးနွယ်စု အနက် ၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံးမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အဓိကအားဖြင့်တောင်တန်းဒေသများတွင် စီချွမ် ၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] ၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ် စီ ကျေးလက်ဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည်။ Liangshan Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ကြီးသည် တရုတ်ပြည်မကြီးအတွင်းလူဦး ရေအများဆုံးသော လူဦးရေစုစုပေါင်းသည့်ဒေသဖြစ်ပြီး ယီလူဦးရေနှစ်သန်းရှိသည်။ အခြားနိုင်ငံများအတွက် ၁၉၉၉ တွင်ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang ၊ Cao Bằng နှင့် လာအို Cai ပြည်နယ်များတွင် Mantsi စကားပြောသော“ LôLô” လူမျိုး ၃၃၀၀ ရှိသည်။ ယီ သည် [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]စကားနှင့် ဆက်နွယ်သည့် ယီယု, လိုလိုသျှဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ မျိုးနွယ်အရ Nuosu ဖြစ်ကြောင်း ယီ စာပေ တွင်ရေးသားခဲ့သည် ။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 6vv8q8ew59oajbmqjs82nzput1jku89 1030076 1030074 2026-05-07T05:36:51Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030076 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = | caption = စီချွမ်ပြည်နယ်၊ သလျန်ရှန်ဒေသမှ ယီလူမျိုးစုများ | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] mbfkj5sjai5chu05jghriz2mmj9bew2 1030078 1030076 2026-05-07T05:37:31Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030078 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = | caption = စီချွမ်ပြည်နယ်၊ သလျန်ရှန်ဒေသမှ ယီလူမျိုးစုများ | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] oligrm84sw6pnfeto9nrmhfh82tklfj 1030082 1030078 2026-05-07T06:04:01Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030082 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = Yi girl.jpg | caption = စီချွမ်ပြည်နယ်၊ သလျန်ရှန်ဒေသမှ ယီလူမျိုးစုများ | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 6lp6izkkbfsqls4f993j2m9tfaut0wy 1030086 1030082 2026-05-07T06:14:10Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030086 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများ]] == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 65hjcn2xyr8njaqcozkubf4riw5sc7m 1030091 1030086 2026-05-07T06:23:22Z Chenzeyan29 141880 1030091 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 51xhpk6mbqjbnb7k7ltarhr1hag96vk 1030103 1030091 2026-05-07T06:33:34Z Chenzeyan29 141880 1030103 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:00 Yi minority in traditional 00.jpg|ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်ထားသည့် အမျိုးသမီး File:00 Yi minority in traditional 01.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ကလေးငယ် File:00 Yi minority in traditional 04.jpg|ယီအမျိုးသားတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ File:00 Yi minority in traditional 03.jpg|ယီအမျိုးသမီးတစ်ဦး File:00 Yi minority in traditional 05.jpg|ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ </gallery> == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 8mclhnkwstvx60n2tqjayihfruldyi4 1030104 1030103 2026-05-07T06:34:18Z Chenzeyan29 141880 1030104 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သော [[ယီဘာသာစကား]] (နူဆူဘာသာစကား) ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းစကားသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာစာပေ (Yi script) ရှိပြီး ယင်းစာပေကို ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအမည်ကို ၎င်းတို့၏ စာပေတွင် "Nuosu" (နူဆူ) ဟု ရေးသားဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] jph5nhbipid0w10or9c7gribuzxx9o9 1030112 1030104 2026-05-07T06:41:41Z Chenzeyan29 141880 1030112 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ဘာသာစကား == * မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) * အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) * အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) * တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) * အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) * အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> Mantsi ကဲ့သို့သော ယီစာ ကိုသုံးသောဗီယက်နမ်လူမျိုးစု ယီဘာသာစကားလည်းရှိသည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] jzxc618cp5d257xg29xm0x9ruozdhiu 1030115 1030112 2026-05-07T06:44:15Z Chenzeyan29 141880 1030115 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] kde73tdulmzz1mm299z37zlsg8psaaw 1030116 1030115 2026-05-07T06:45:20Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားနှင့် စာပေ */ 1030116 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ပြည်နယ်အားဖြင့် === === ခရိုင်အားဖြင့် === ; တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းဇယား။ (သာခရိုင်လူ ဦး ရေ၏> 1% င်ခုသို့မဟုတ်ခရိုင် - တန်းတူပါဝင်သည်။ ) {| class="wikitable sortable" !'''ခရိုင်/မြို့''' !'''ယီ%''' !'''ယီလူဦးရေ''' !'''စုစုပေါင်း လူဦးရေ''' |- |Longlingezu autonomous county | align="right" |1.03 | align="right" |3,563 | align="right" |347,462 |- |Sichuan province | align="right" |2.58 | align="right" |2,122,389 | align="right" |82,348,296 |- |Panzhihua city | align="right" |10.11 | align="right" |110,326 | align="right" |1,091,657 |- |Dong district | align="right" |1.25 | align="right" |3,945 | align="right" |315,707 |- |Xi district | align="right" |1.84 | align="right" |3,148 | align="right" |170,862 |- |Renhe district | align="right" |19.06 | align="right" |38,907 | align="right" |204,170 |- |Miyi county | align="right" |13.21 | align="right" |27,381 | align="right" |207,300 |- |Yanbian county | align="right" |19.08 | align="right" |36,945 | align="right" |193,618 |- |Leshan city | align="right" |3.53 | align="right" |117,355 | align="right" |3,324,139 |- |Jinkouhe district | align="right" |10.15 | align="right" |5,373 | align="right" |52,916 |- |Ebian Yi autonomous county | align="right" |30.65 | align="right" |43,269 | align="right" |141,166 |- |Mabian Yi autonomous county | align="right" |39.15 | align="right" |66,723 | align="right" |170,425 |- |Pingshan county | align="right" |2.00 | align="right" |5,004 | align="right" |250,620 |- |Yaan city | align="right" |2.04 | align="right" |31,013 | align="right" |1,522,845 |- |Hanyuan county | align="right" |4.51 | align="right" |15,686 | align="right" |347,471 |- |Shimian county | align="right" |11.17 | align="right" |13,769 | align="right" |123,261 |- |Ganzi Tibetan autonomous prefecture | align="right" |2.56 | align="right" |22,946 | align="right" |897,239 |- |Luding county | align="right" |4.40 | align="right" |3,424 | align="right" |77,855 |- |Jiulong county | align="right" |37.01 | align="right" |18,806 | align="right" |50,816 |- |Liangshan Yi autonomous prefecture | align="right" |44.43 | align="right" |1,813,683 | align="right" |4,081,697 |- |Xichang city | align="right" |16.48 | align="right" |101,369 | align="right" |615,212 |- |Muli Tibetan autonomous county | align="right" |27.71 | align="right" |34,489 | align="right" |124,462 |- |Yanyuan county | align="right" |47.67 | align="right" |149,568 | align="right" |313,765 |- |Dechang county | align="right" |23.18 | align="right" |43,810 | align="right" |188,980 |- |Huili county | align="right" |17.33 | align="right" |75,064 | align="right" |433,185 |- |Huidong county | align="right" |6.91 | align="right" |24,279 | align="right" |351,310 |- |Ningnan county | align="right" |21.85 | align="right" |37,134 | align="right" |169,962 |- |Puge county | align="right" |76.55 | align="right" |106,521 | align="right" |139,156 |- |Butuo county | align="right" |95.44 | align="right" |132,285 | align="right" |138,604 |- |Jinyang county | align="right" |78.42 | align="right" |109,813 | align="right" |140,028 |- |Zhaojue county | align="right" |96.75 | align="right" |200,951 | align="right" |207,712 |- |Xide county | align="right" |85.74 | align="right" |118,048 | align="right" |137,676 |- |Mianning county | align="right" |33.39 | align="right" |108,289 | align="right" |324,332 |- |Yuexi county | align="right" |72.54 | align="right" |172,505 | align="right" |237,800 |- |Ganluo county | align="right" |68.66 | align="right" |120,445 | align="right" |175,426 |- |Meigu county | align="right" |97.81 | align="right" |172,356 | align="right" |176,214 |- |Leibo county | align="right" |51.36 | align="right" |106,757 | align="right" |207,873 |- |Guizhou province | align="right" |2.39 | align="right" |843,554 | align="right" |35,247,695 |- |Baiyun district | align="right" |1.04 | align="right" |1,961 | align="right" |187,695 |- |Qingzhen city | align="right" |1.65 | align="right" |7,761 | align="right" |471,305 |- |Liupanshui city | align="right" |9.56 | align="right" |262,308 | align="right" |2,744,085 |- |Zhongshan district | align="right" |5.64 | align="right" |25,549 | align="right" |453,293 |- |Liuzhite district | align="right" |11.32 | align="right" |61,319 | align="right" |541,762 |- |Shuicheng county | align="right" |11.70 | align="right" |79,339 | align="right" |678,228 |- |Pan county | align="right" |8.97 | align="right" |96,101 | align="right" |1,070,802 |- |Qianxi'nan Bouyei Miao autonomous prefecture | align="right" |2.05 | align="right" |58,766 | align="right" |2,864,920 |- |Xingyi city | align="right" |2.02 | align="right" |14,521 | align="right" |719,605 |- |Xingren county | align="right" |2.44 | align="right" |10,372 | align="right" |425,091 |- |Puan county | align="right" |2.66 | align="right" |6,905 | align="right" |259,881 |- |Qinglong county | align="right" |6.76 | align="right" |17,436 | align="right" |258,031 |- |Anlong county | align="right" |2.28 | align="right" |9,094 | align="right" |399,384 |- |Bijie prefecture | align="right" |7.41 | align="right" |468,800 | align="right" |6,327,471 |- |Bijie city | align="right" |4.26 | align="right" |48,094 | align="right" |1,128,230 |- |Dafang county | align="right" |10.84 | align="right" |92,295 | align="right" |851,729 |- |Qianxi county | align="right" |8.67 | align="right" |60,420 | align="right" |697,075 |- |Jinsha county | align="right" |4.17 | align="right" |20,696 | align="right" |496,063 |- |Zhijin county | align="right" |3.81 | align="right" |31,420 | align="right" |825,350 |- |Nayong county | align="right" |5.72 | align="right" |37,840 | align="right" |661,772 |- |Weining Yi Hui Miao autonomous county | align="right" |9.06 | align="right" |95,629 | align="right" |1,056,009 |- |Hezhang county | align="right" |13.48 | align="right" |82,406 | align="right" |611,243 |- |Yunnan province | align="right" |11.11 | align="right" |4,705,658 | align="right" |42,360,089 |- |Kunming city | align="right" |6.65 | align="right" |384,531 | align="right" |5,781,294 |- |Wuhua district | align="right" |2.56 | align="right" |10,580 | align="right" |413,420 |- |Panlong district | align="right" |1.59 | align="right" |5,468 | align="right" |344,754 |- |Guandu district | align="right" |3.38 | align="right" |47,311 | align="right" |1,398,305 |- |Xishan district | align="right" |5.07 | align="right" |30,617 | align="right" |603,363 |- |Dongchuan district | align="right" |3.26 | align="right" |8,984 | align="right" |275,564 |- |Chenggong county | align="right" |1.22 | align="right" |2,202 | align="right" |180,685 |- |Jinning county | align="right" |7.64 | align="right" |20,443 | align="right" |267,739 |- |Fumin county | align="right" |7.44 | align="right" |10,422 | align="right" |140,046 |- |Yiliang county | align="right" |6.06 | align="right" |24,051 | align="right" |396,677 |- |Shilin Yi autonomous county | align="right" |32.49 | align="right" |72,779 | align="right" |223,978 |- |Luquan Yi Miao autonomous county | align="right" |22.45 | align="right" |96,388 | align="right" |429,355 |- |Xundian Hui Yi autonomous county | align="right" |8.91 | align="right" |42,934 | align="right" |481,721 |- |Anning city | align="right" |3.34 | align="right" |9,872 | align="right" |295,173 |- |Qujing city | align="right" |3.85 | align="right" |210,351 | align="right" |5,466,089 |- |Qilin district | align="right" |2.16 | align="right" |14,041 | align="right" |648,956 |- |Malong county | align="right" |3.41 | align="right" |6,326 | align="right" |185,766 |- |Shizong county | align="right" |6.21 | align="right" |21,718 | align="right" |349,770 |- |Luoping county | align="right" |6.44 | align="right" |33,159 | align="right" |515,211 |- |Fuyuan county | align="right" |7.16 | align="right" |47,076 | align="right" |657,474 |- |Huize county | align="right" |2.00 | align="right" |16,910 | align="right" |844,485 |- |Zhanyi county | align="right" |2.16 | align="right" |8,406 | align="right" |389,838 |- |Xuanwei city | align="right" |4.46 | align="right" |57,708 | align="right" |1,292,825 |- |Yuxi city | align="right" |19.32 | align="right" |400,412 | align="right" |2,073,005 |- |Hongta district | align="right" |9.02 | align="right" |36,905 | align="right" |409,044 |- |Jiangchuan county | align="right" |5.48 | align="right" |14,087 | align="right" |257,078 |- |Chengjiang county | align="right" |1.82 | align="right" |2,726 | align="right" |149,748 |- |Tonghai county | align="right" |5.82 | align="right" |16,017 | align="right" |275,063 |- |Huaning county | align="right" |21.29 | align="right" |41,844 | align="right" |196,519 |- |Yimen county | align="right" |26.75 | align="right" |45,362 | align="right" |169,581 |- |Eshan Yi autonomous county | align="right" |52.36 | align="right" |79,289 | align="right" |151,426 |- |Xinping Yi Dai autonomous county | align="right" |46.20 | align="right" |122,259 | align="right" |264,615 |- |Yuanjiang Hani Yi Dai autonomous county | align="right" |20.97 | align="right" |41,923 | align="right" |199,931 |- |Zhaotong prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |148,521 | align="right" |4,592,388 |- |Zhaotong city | align="right" |2.58 | align="right" |18,758 | align="right" |727,959 |- |Ludian county | align="right" |2.51 | align="right" |8,686 | align="right" |345,740 |- |Qiaojia county | align="right" |2.86 | align="right" |13,183 | align="right" |461,034 |- |Daguan county | align="right" |1.98 | align="right" |4,667 | align="right" |235,802 |- |Yongshan county | align="right" |4.72 | align="right" |17,130 | align="right" |362,943 |- |Zhenxiong county | align="right" |5.78 | align="right" |63,463 | align="right" |1,097,093 |- |Yiliang county | align="right" |4.24 | align="right" |20,269 | align="right" |477,811 |- |Chuxiong Yi autonomous prefecture | align="right" |26.31 | align="right" |668,937 | align="right" |2,542,530 |- |Chuxiong city | align="right" |19.05 | align="right" |95,959 | align="right" |503,682 |- |Shuangbai county | align="right" |43.10 | align="right" |66,110 | align="right" |153,403 |- |Mouding county | align="right" |22.03 | align="right" |43,032 | align="right" |195,322 |- |Nanhua county | align="right" |36.07 | align="right" |82,223 | align="right" |227,970 |- |Yaoan county | align="right" |25.38 | align="right" |50,526 | align="right" |199,071 |- |Dayao county | align="right" |29.52 | align="right" |82,620 | align="right" |279,838 |- |Yongren county | align="right" |49.44 | align="right" |51,223 | align="right" |103,606 |- |Yuanmou county | align="right" |24.25 | align="right" |49,179 | align="right" |202,779 |- |Wuding county | align="right" |30.18 | align="right" |79,254 | align="right" |262,601 |- |Lufeng county | align="right" |16.61 | align="right" |68,811 | align="right" |414,258 |- |Honghe Hani Yi autonomous prefecture | align="right" |23.57 | align="right" |973,732 | align="right" |4,130,463 |- |Gejiu city | align="right" |20.27 | align="right" |91,902 | align="right" |453,311 |- |Kaiyuan city | align="right" |33.09 | align="right" |96,647 | align="right" |292,039 |- |Mengzi county | align="right" |29.38 | align="right" |99,917 | align="right" |340,051 |- |Pingbian Miao autonomous county | align="right" |18.51 | align="right" |27,596 | align="right" |149,088 |- |Jianshui county | align="right" |29.02 | align="right" |149,071 | align="right" |513,712 |- |Shiping county | align="right" |53.67 | align="right" |148,987 | align="right" |277,580 |- |Mile county | align="right" |30.92 | align="right" |153,235 | align="right" |495,642 |- |Luxi county | align="right" |7.99 | align="right" |29,202 | align="right" |365,585 |- |Yuanyang county | align="right" |24.01 | align="right" |87,137 | align="right" |362,950 |- |Honghe county | align="right" |14.23 | align="right" |38,086 | align="right" |267,627 |- |Jinping Miao Yao Dai autonomous county | align="right" |11.97 | align="right" |37,837 | align="right" |316,171 |- |Lüchun county | align="right" |4.92 | align="right" |9,894 | align="right" |201,256 |- |Hekou Yao autonomous county | align="right" |4.42 | align="right" |4,221 | align="right" |95,451 |- |Wenshan Zhuang Miao autonomous prefecture | align="right" |10.62 | align="right" |347,194 | align="right" |3,268,553 |- |Wenshan county | align="right" |17.28 | align="right" |74,255 | align="right" |429,639 |- |Yanshan county | align="right" |21.11 | align="right" |92,356 | align="right" |437,508 |- |Xichou county | align="right" |3.95 | align="right" |9,332 | align="right" |236,120 |- |Malipo county | align="right" |2.25 | align="right" |6,036 | align="right" |267,986 |- |Maguan county | align="right" |9.16 | align="right" |32,056 | align="right" |350,002 |- |Qiubei county | align="right" |18.05 | align="right" |78,327 | align="right" |434,009 |- |Guangnan county | align="right" |5.84 | align="right" |42,675 | align="right" |730,376 |- |Funing county | align="right" |3.17 | align="right" |12,157 | align="right" |382,913 |- |Simao prefecture | align="right" |16.58 | align="right" |411,120 | align="right" |2,480,346 |- |Simao city | align="right" |15.12 | align="right" |34,904 | align="right" |230,834 |- |Puer Hani Yi autonomous county | align="right" |19.45 | align="right" |36,589 | align="right" |188,106 |- |Mojiang Hani autonomous county | align="right" |9.23 | align="right" |32,812 | align="right" |355,364 |- |Jingdong Yi autonomous county | align="right" |39.92 | align="right" |140,556 | align="right" |352,089 |- |Jinggu Dai Yi autonomous county | align="right" |20.59 | align="right" |59,476 | align="right" |288,794 |- |Zhenyuan Yi Hani Lahu autonomous county | align="right" |27.28 | align="right" |56,119 | align="right" |205,709 |- |Jiangcheng Hani Yi autonomous county | align="right" |13.47 | align="right" |13,503 | align="right" |100,243 |- |Menglian Dai Lahu Va autonomous county | align="right" |2.40 | align="right" |4,999 | align="right" |208,593 |- |Lancang Lahu autonomous county | align="right" |6.74 | align="right" |31,255 | align="right" |464,016 |- |Ximeng Va autonomous county | align="right" |1.05 | align="right" |907 | align="right" |86,598 |- |Xishuangbanna Dai autonomous prefecture | align="right" |5.61 | align="right" |55,772 | align="right" |993,397 |- |Jinghong city | align="right" |5.56 | align="right" |24,673 | align="right" |443,672 |- |Menghai county | align="right" |2.28 | align="right" |7,175 | align="right" |314,068 |- |Mengla county | align="right" |10.15 | align="right" |23,924 | align="right" |235,657 |- |Dali Bai autonomous prefecture | align="right" |12.94 | align="right" |426,634 | align="right" |3,296,552 |- |Dali city | align="right" |2.95 | align="right" |15,385 | align="right" |521,169 |- |Yangbi Yi autonomous county | align="right" |46.09 | align="right" |48,565 | align="right" |105,380 |- |Xiangyun county | align="right" |7.26 | align="right" |31,733 | align="right" |437,371 |- |Binchuan county | align="right" |6.27 | align="right" |20,332 | align="right" |324,412 |- |Midu county | align="right" |8.35 | align="right" |24,791 | align="right" |296,860 |- |Nanjian Yi autonomous county | align="right" |47.24 | align="right" |99,159 | align="right" |209,887 |- |Weishan Yi Hui autonomous county | align="right" |34.07 | align="right" |100,879 | align="right" |296,124 |- |Yongping county | align="right" |26.56 | align="right" |47,391 | align="right" |178,438 |- |Yunlong county | align="right" |5.45 | align="right" |10,739 | align="right" |196,978 |- |Eryuan county | align="right" |3.00 | align="right" |9,443 | align="right" |315,003 |- |Jianchuan county | align="right" |2.88 | align="right" |4,771 | align="right" |165,900 |- |Heqing county | align="right" |5.40 | align="right" |13,446 | align="right" |249,030 |- |Baoshan prefecture | align="right" |3.23 | align="right" |75,877 | align="right" |2,348,315 |- |Baoshan city | align="right" |4.61 | align="right" |39,025 | align="right" |846,865 |- |Shidian county | align="right" |3.62 | align="right" |11,360 | align="right" |314,187 |- |Longling county | align="right" |1.83 | align="right" |4,758 | align="right" |260,097 |- |Changning county | align="right" |6.04 | align="right" |20,123 | align="right" |333,241 |- |Lijiang prefecture | align="right" |18.68 | align="right" |210,431 | align="right" |1,126,646 |- |Lijiang Naxi autonomous county | align="right" |2.42 | align="right" |8,871 | align="right" |366,705 |- |Yongsheng county | align="right" |12.43 | align="right" |46,703 | align="right" |375,769 |- |Huaping county | align="right" |8.26 | align="right" |12,808 | align="right" |154,968 |- |Ninglang Yi autonomous county | align="right" |61.97 | align="right" |142,049 | align="right" |229,204 |- |Nujiang Lisu autonomous prefecture | align="right" |1.99 | align="right" |9,805 | align="right" |491,824 |- |Lushui county | align="right" |2.28 | align="right" |3,915 | align="right" |171,974 |- |Lanping Bai Pumi autonomous county | align="right" |2.91 | align="right" |5,727 | align="right" |196,977 |- |Diqing Tibetan autonomous prefecture | align="right" |3.29 | align="right" |11,616 | align="right" |353,518 |- |Zhongdian county | align="right" |6.50 | align="right" |9,586 | align="right" |147,416 |- |Weixi Lisu autonomous county | align="right" |1.38 | align="right" |2,016 | align="right" |146,017 |- |Lincang prefecture | align="right" |15.77 | align="right" |367,880 | align="right" |2,332,570 |- |Lincang county | align="right" |5.43 | align="right" |15,478 | align="right" |285,163 |- |Fengqing county | align="right" |27.61 | align="right" |117,883 | align="right" |426,943 |- |Yun county | align="right" |37.96 | align="right" |158,099 | align="right" |416,507 |- |Yongde county | align="right" |8.68 | align="right" |29,521 | align="right" |339,918 |- |Zhenkang county | align="right" |17.19 | align="right" |31,334 | align="right" |182,258 |- |Shuangjiang Lahu Va Blang Dai autonomous county | align="right" |1.57 | align="right" |2,605 | align="right" |165,982 |- |Gengma Dai Va autonomous county | align="right" |3.57 | align="right" |11,193 | align="right" |313,220 |} * Liangshan ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Honghe Hani နှင့်ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * Chuxiong Yi ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု * ဟာနီလူမျိုး * Байလူမျိုး * ''Yiminaspis'' သည်သမိုင်းမတိုင်မီကငါးများဖြစ်ပြီး Yi ကိုဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ * ''အုပ်ချုပ်ခံရမအနုပညာ'' * Benoît Vermander ။ ''Moutons: L'enclos à moutons: un ရွာ nuosu du sud-ouest de la Chine'' ။ ပဲရစ် - Les Indes savantes (၂၀၀၇) ။ * Ollone, Henri d ', vicomte (၁၉၁၂) ''တားမြစ်ထားသည့်တရုတ်နိုင်ငံတွင် - d'Ollone မစ်ရှင်၊ ၁၉၀၆-၁၉၀၉၊ တရုတ် - တိဘက် - မွန်ဂိုလီးယား'' ၊ Bernard Miall ကဒုတိယစာစောင်၏ပြင်သစ်မှဘာသာပြန်ဆိုသည်။ အခန်းကြီး II-V ကို & VII ။ လန်ဒန်: T. Fisher က Unwin * Pollard, အက်စ် (၁၉၂၁) ''အမည်မသိတရုတ်နိုင်ငံ -'' လန်ဒန် ''အနောက်ပိုင်းရှိတရုတ်ပြည်'' အနောက်ပိုင်းလန်ဒန်မြို့ရှိ ''တောရိုင်းနှင့်မသိရသော Nosu နှင်းအကြား၊ ရှေ့ဆောင်သာသနာပြုတစ် ဦး ၏လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ စွန့်စားမှုများနှင့်အတွေ့အကြုံများမှတ်တမ်း'' ၊ Seeley Service နှင့် Co. Limited == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] pd5wmueqrjm8sa4kicd56eoy2fl6v2j 1030118 1030116 2026-05-07T06:47:29Z Chenzeyan29 141880 /* ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု */ 1030118 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] == နောက်ထပ်ဖတ်ရှုရန် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) == * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 6jviaa33s059fmtq51e7ntivrxbp8hh 1030119 1030118 2026-05-07T06:47:53Z Chenzeyan29 141880 1030119 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] cylue9wpegm6hy4xafxc1e6gpna2bzv 1030120 1030119 2026-05-07T06:48:27Z Chenzeyan29 141880 1030120 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] pacjxa3yd5lxasio2tyehuz34epyu7a 1030151 1030120 2026-05-07T07:20:21Z Chenzeyan29 141880 1030151 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] jlqw6zgag7oageg42fu3ti4rspearmh 1030156 1030151 2026-05-07T07:36:18Z Chenzeyan29 141880 1030156 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ === မျိုးရိုးဗီဇ=== ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] nck7r3girg3pkbapwklxrgm4ufsigct 1030157 1030156 2026-05-07T07:36:43Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇ */ 1030157 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 88qto48abderp6w6nxfeuedgwm1t0ai 1030158 1030157 2026-05-07T07:37:20Z Chenzeyan29 141880 1030158 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''နူဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[လူမျိုးစု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့ကို "လိုလို" (Lolo) ဟုလည်း လူသိများသည်။ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉ သန်းခန့် ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူနည်းစု မျိုးနွယ်စု ၅၅ ခုအနက် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] hhvwxyddvifif6fd0y1fpouhbyfnbrv 1030159 1030158 2026-05-07T07:43:33Z Chenzeyan29 141880 1030159 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သို့မဟုတ် ယခင်က '''လိုလိုလူမျိုး''' (Lolo) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော လူမျိုးစုသည် [[အရှေ့အာရှ]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော [[စီချွမ်]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ [[ကွေ့ကျိုး]] နှင့် [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီး]] ပြည်နယ်တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်၊၊ယီလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူနည်းစုတိုင်းရင်းသား ၅၅ မျိုးအနက် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉ သန်းကျော် ရှိသည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ ဂူဇောင် နှင့် ကွမ်စီ ဒေသများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] rshxg9zndwq5mm21315pdb5yv8tcgiv 1030160 1030159 2026-05-07T07:44:13Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1030160 wikitext text/x-wiki '''ယီလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သို့မဟုတ် ယခင်က '''လိုလိုလူမျိုး''' (Lolo) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော လူမျိုးစုသည် [[အရှေ့အာရှ]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော [[စီချွမ်]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ [[ကွေ့ကျိုး]] နှင့် [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီး]] ပြည်နယ်တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်၊၊ယီလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူနည်းစုတိုင်းရင်းသား ၅၅ မျိုးအနက် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉ သန်းကျော် ရှိသည်။ {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = Yi girl.jpg | image2 = Young Man on Horseback.jpg | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ လျန်ရှန်း (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |year=2011 |publisher=University of California Press |page=23}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=190}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=65}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ]'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] 5pxyp8unx29tjutey21f6d8hctag3ck 0 148041 1029967 1029877 2026-05-06T15:00:30Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029967 wikitext text/x-wiki {{Short description|ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများ}} {{Distinguish|text=[[ထိုင်းလူမျိုး]] (ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု)}} '''တိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Tai peoples}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူမျိုး''' တို့သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ဘုံဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုဝင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံပြည်နယ်) တို့တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။<ref>Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2021). ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> ရှေးဦးတိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = တိုင်လူမျိုး (Tai peoples) | native_name = {{unbulleted list|တႆး (ရှမ်း)|ᨴᩱ᩠ᨿ (တိုင်လူး)|ᥖᥭᥰ (တိုင်လေ)}} | image = File:Gerner Tai-Kadai migration route.png | caption = တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများ | popplace = '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]'''<br /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]<br /> '''[[အရှေ့အာရှ]]'''<br /> [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်၊ ကွမ်ရှီး)<br /> '''[[တောင်အာရှ]]'''<br /> [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံ) | pop = ၉၃ သန်းခန့် | langs = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ]] (အဓိကအားဖြင့် တိုင်ဘာသာစကားအခွဲများ) | rels = အများစုမှာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်နွယ်ဝင် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဘာသာဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကပင် အမြစ်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရှေးဦးတိုင်လူမျိုး (Proto-Tai) များသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အကြားတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) နှင့် O1b1 (O-M95) တို့ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့သည် အိမ်နီးချင်း [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic)]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian)]] နွယ်ဝင်များနှင့် ဗီဇချင်း နီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter–gatherer groups in Thailand. *Scientific Reports*.</ref> အထူးသဖြင့် O1a သည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလ တရုတ်ပြည် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်မကြီး၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ (၃) ရာစုနှင့် အေဒီ (၁) ရာစုအကြားတွင် ဟန်မင်းဆက်၏ နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးများသည် ယနေ့ခေတ် ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အရှေ့အာရှသားများနှင့် ဒေသရင်း အရှေ့တောင်အာရှသားများအကြား သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ၊ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA Haplogroups များဖြစ်သော B5a, F1a နှင့် M7b တို့သည် တိုင်လူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>He, J., et al. (2020). Genetic origin and linguistic affinity of the Tai–Kadai-speaking Sui people. *American Journal of Physical Anthropology*.</ref> အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအတွင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ အကြီးမားဆုံးသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ နန်ချောင် (Nanzhao) နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့်အတူ တိုင်လူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းမှုသည် သမိုင်းပညာရှင် David Wyatt ၏ အဆိုအရ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေနုလွင်ပြင်များကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်နေပြီး၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Mong Mao)၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] (Lanna) နှင့် [[ဆူခိုထိုင်း]] (Sukhothai) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် တိုင်မင်းဆက် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>Wyatt, D. K. (2003). *Thailand: A Short History*.</ref> ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် နန်ချောင်နိုင်ငံ ကျဆုံးမှုတို့သည် တိုင်လူမျိုးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့ကာ၊ အနောက်ဘက်သို့ အာသံပြည်နယ် (အဟောင်းလူမျိုးများ) အထိလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်သို့ မလေးကျွန်းဆွယ်အထိလည်းကောင်း ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O2 (O-M122) သည် နောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော အရှေ့အာရှ ဗီဇစီးဆင်းမှုများကို ပြသနေပြီး၊ ယင်းသည် တိုင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ခိုင်မာစေသည်။<ref>Pitta, S., et al. (2021). Genetic History of Southeast Asian Populations. *Human Biology*.</ref> ဤကဲ့သို့ ရှည်လျားလှသော ရွှေ့ပြောင်းမှုခရီးစဉ်တစ်လျှောက် တိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘုံအက္ခရာ၊ စိုစွတ်စပါးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဒေသအသီးသီးသို့ သယ်ဆောင်အခြေချနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့အရှေ့တောင်အာရှ၏ လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချိုးအစားတွင် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်လေသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == တိုင် (Tai) လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်တည်လာပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုကြီးများအကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံပြီး အကောင်းဆုံးသောအချက်များကို ပေါင်းစပ်စုပ်ယူခဲ့သည့် ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင်တို့သည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်မှစ၍ တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) တို့ထံမှ အဆင့်မြင့် ဗိသုကာပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရများကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံရရှိခဲ့ကြရာ ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်စပ်ရှိ တိုင်နွယ်ဝင်များတွင် ခမာတို့၏ အနုပညာလွှမ်းမိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="coedes">G. Coedès, "The Indianized States of Southeast Asia", 1968.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော ဗမာတို့ထံမှ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေများနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်ပုံ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များကို စုပ်ယူခဲ့ကြရာ ၎င်းကို လန်နာ (ဇင်းမယ်) နှင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာများတွင် အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="lieberman-2003">Victor Lieberman, "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context", 2003.</ref> ထို့ပြင် တိုင်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်အရ တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော ယူနန်ဒေသရှိ တိုင်လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- တိုင်လူး၊ တိုင်လေ) သည် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ယက်လုပ်ခြင်းနှင့် တရုတ်တို့၏ အစားအစာ ချက်ပြုတ်ပုံ ဓလေ့များကို ပိုမိုစုပ်ယူခဲ့ကြသည်။<ref name="wyatt">David K. Wyatt, "Thailand: A Short History", 2003.</ref> ဤသို့ဖြင့် တိုင်တို့သည် မိမိတို့ ရောက်ရှိရာ ဒေသအလိုက် မွန်-ခမာတို့၏ အနုပညာ၊ တိဗက်-ဗမာတို့၏ နန်းတွင်းအစဉ်အလာနှင့် တရုတ်တို့၏ လူမှုစီးပွားဗဟုသုတများကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် တရုတ်ပြည်ရောက် တိုင်နွယ်ဝင် ယဉ်ကျေးမှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်တံ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="conway-2006">Susan Conway, "The Shan: Culture, Art and Crafts", 2006.</ref> ယနေ့ခေတ်အထိ အစားအသောက်၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများတွင် ဤပေါင်းစပ်မှုမှာ ထင်ရှားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အဆောက်အအုံများတွင် မြန်မာ့ဟန်များကို တွေ့ရသလို၊ ယိုးဒယားတိုင် (Thai) တို့တွင် ခမာဗိသုကာနှင့် ဟိန္ဒူလွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်နေခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ရှိ တိုင်လူမျိုးစုများတွင် တရုတ်ရိုးရာ နေထိုင်မှုပုံစံများ ရောယှက်နေခြင်းတို့က တိုင်လူမျိုးများ၏ သဘောထားကြီးမှုနှင့် မိမိတို့နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်တတ်သော "ပေါင်းစပ်ယဉ်ကျေးမှု" (Cultural Synthesis) စွမ်းရည်ကို ပြသနေပါသည်။ == အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်လူမျိုးများစာရင်း == === မြောက်ပိုင်းဌာနခွဲ === (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]] (Tai Long/Shan) * ယာရှမ်း (Tai Ya) * [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ]] (Tai Le/Tai Nüa) — တရုတ်ရှမ်း သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ * ဟုံကျင်ရှမ်း (Tai Hongjin) * [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] (Tai Khamti) * [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား|ရှမ်းနီ]] (Tai Lai/Tai Laeng) * [[ဖာကေးရှမ်း|ဖကေးရှမ်း]] (Tai Phake) * အိတွန်ရှမ်း (Tai Aiton) * ခမ်ယန် (Tai Khamyang) * [[အာဟုမ်လူမျိုး|အဟုံရှမ်း]] (Ahom) * တူရုင် (Turung) * သာပါ (Sapa) === ကျိုင်းသေဉ်ဌာနခွဲ (Chiang Saen Branch) === * [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] (Central Thai) * [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] (Northern Thai/Lanna) * [[လာအိုလူမျိုး|လာအို]] (Lao) * တိုင်ဒေန်း (Tai Daeng) — တိုင်နီ (Red Tai) * ဒွန်ရှမ်း (Tai Don) — တိုင်ဖြူ (White Tai) * ဟန်တုံရှမ်း (Tai Hang Tong) * [[တိုင်းလူဘာသာစကား|တိုင်လူး]] (Tai Lü) — စစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်း * [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|တိုင်ဒမ်]] (Tai Dam) — တိုင်နက် (Black Tai) * [[ခွန်လူမျိုး|တိုင်းဂုံ]] (Tai Khün) — ကျိုင်းတုံရှမ်း * ဖူအန် (Phuan) * သောင်ထိုင်း (Thai Song) * တိုင်တပ် (Tày Tac) === တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Group) === * [[ထိုင်းတောင်ပိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းတောင်ပိုင်း]] (Southern Thai/Pak Thai) === တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့် အမည်များ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! width="10%" |တရုတ်အမည် ! width="12%" | Pinyin ! width="10%" | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]] ! width="10%" | Tai Nüa ! width="10%" | [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ! width="25%" | အခြားအမည်များ ! width="23%" | နေထိုင်ရာဒေသ |- | 傣仂<br />{{Smaller|(西雙版納傣)}} | Dǎilè<br />{{Smaller|(Xīshuāngbǎnnà Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ lɯː˩}} | | ลื้อ | [[တိုင်းလူဘာသာစကား|Tai Lü]], Tai Lue, တိုင်လူး | [[စစ်ဆောင်ပန္နား|Xishuangbanna]] (တရုတ်) |- | 傣哪<br />{{Smaller|(德宏傣)}} | Dǎinǎ<br />{{Smaller|(Déhong Dǎi)}} | {{IPA|tai˥˩ nəː˥}} | တိုင်လေ<br />{{IPA|tai˥ lə˧˩}} | คงเหนือ, ไทใต้คง | [[တိုင်းလေလူမျိုး|Tai Nüa]], တိုင်နူ၊ တယ်ဟုန်ရှမ်း၊ တရုတ်ရှမ်း | [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု|Dehong]] (တရုတ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | 傣擔 | Dǎidān | {{IPA|tai˥˩ dam˥}} | | ไทดำ, ลาวโซ่ง | [[တိုင်ဒမ်လူမျိုး|Tai Dam]], Black Tai, တိုင်နက်၊ လာအိုဆုန်း | Jinping (တရုတ်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- | 傣繃 | Dǎibèng | {{IPA|tai˥˩ pɔːŋ˥}} | | เมา | Tai Pong, တေပွန်၊ ရှမ်းမော | [[ရွှေလီ|Ruili]], Gengma (တရုတ်)၊ [[မဲခေါင်မြစ်]]တစ်လျှောက် |- | 傣端 | Dǎiduān | {{IPA|tai˥˩ doːn˥}} | | ขาว | Tai Don, White Tai, တိုင်ဒွန်၊ တိုင်ဖြူ | Jinping (တရုတ်)၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း |- | 傣雅 | Dǎiyǎ | {{IPA|tai˥˩ jaː˧˥}} | | หย่า | Tai Ya, တိုင်ယာ | Xinping, Yuanjiang (တရုတ်) |- | 傣友 | Dǎiyǒu | {{IPA|tai˥˩ jiu˩}} | | แดง | Tai You, တိုင်ယို | Yuanyang (တရုတ်)၊ နီမြစ် (Red River) တစ်လျှောက် |- | colspan="7" | {{Smaller|* မှတ်ချက်။ ။ လာအိုဆုန်း (Lao Song) သည် "ဘောင်းဘီနက်ဝတ် လာအို" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax]] ps7z2w8e141ak00xn0m24dae35eqbze 0 204667 1030017 875165 2026-05-06T21:52:36Z U Naing Htet Lin 142180 /* သားတော်၊ သမီးတော်များစာရင်း */ 1030017 wikitext text/x-wiki သီရိမဟာသုဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ '''မက္ခရာမင်း'''သည် ရတနာပုံ ပထမမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော် ၅၂ပါးအနက် [[သုံးဆယ်မင်းသားကြီး|သုံးဆယ်]]၊ [[ညောင်ရမ်းမင်းသား|ညောင်ရမ်း]]၊ [[မြင်ကွန်းမင်းသား]]တို့နှင့် တန်းတူရည်တူ မင်းသားကြီး လေးပါး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၈၀</ref> ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန် ပြုစုသူ ဘိုးတော်ဘုရားသားတော် [[မက္ခရာမင်းသားကြီး|ပထမမက္ခရာမင်းသားကြီး]]နှင့် မရောထွေးစေရန် သမိုင်းသုတေသီတို့က ဤ မက္ခရာမင်းသားကို ဒုတိယမက္ခရာမင်းသားဟု မှတ်သားကြသည်။<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၇၄</ref> ==ငယ်ဘဝ== ဒုတိယမက္ခရာမင်းသား ဖြစ်လာမည့် မောင်မျိုးတူကို မင်းတုန်းမင်းနှင့် မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါ ပထမ မြောက်ရွှေရေးမိဖုရား နန္ဒာဒေဝီ (နောင် ဒုတိယ မြောက်ဆောင်တော်မိဖုရား) တို့က ၁၈၄၇ခု ဇူလိုင်လ ၁၄ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၇၈</ref> မွေးချင်းခြောက်ယောက်အနက် တတိယမြောက် ဖြစ်သည်။<ref group=note> မင်းတုန်းမင်းနှင့် ဒုတိယ မြောက်ဆောင်တော်မိဖုရား နန္ဒာဒေဝီတို့က သမီးတော် ကန္နီမြို့စား သီရိသုစန္ဒာဒေဝီ (မမျိုးရင်း) (မြောက်သားတော်- အိမ်ရှေ့မင့်းသားတော် ပန်းထိမ်းမင်းသား မဟာသီရိဓမ္မရာဇာ)၊ သမီးတော် မဘဲမြို့စား သီရိသုမလ္လာဝတီ (မမျိုးအုံ) (မြောက်သားတော်- ခမည်းတော်ဘုရာ့းသားတော် ညောင်ရမ်းမင်းသား သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ)၊ သားတော် မက္ခရာမင်းသား၊ သမီးတော် ကြံညှပ်မြို့စား သီရိသာမဒေဝီ (မြောက်သားတော်- ခမည်းတော်ဘုရာ့းသားတော် ရနောင်မင်းသား သတိုးဗညားဒေါ)၊ သမီတော် ဆင်ရှင်မြို့စား သီရိသုမင်္ဂလာဒေဝီ (မြောက်သားတော်- ခမည်းတော်ဘုရာ့းသားတော် ရွှေကူမင်းသား သတိုးဗညားလော)၊ သားတော် ငယ်ကလွန်တစ်ပါး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ပါး မွေးဖွားတော်မူသည်။</ref> ခမည်းတော်နန်းတက်အပြီး၊ ၁၈၅၃ခု ဩဂုတ်လ ၂၆ရက်နေ့တွင် သတိုးမင်းထင်ဟူသော ဘွဲ့နှင့် (မြစ်ငယ်အကွေ့ မြောက်ဖျား ဇော်ဂျီမြစ်ဝ အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ) မက္ခရာမြို့ကို အသုံးကံကျွေးပေးခံရသည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၁၂၁</ref> ၁၈၆၃ နိုဝင်ဘာ ၁၅တွင် ခမည်းတော်ဘုရားက [[ပင်းထိပ်ခေါင်တင်]]နှင့် ရေသွန်းနှင်းအပ် လက်ထပ်ပေးတော်မူသည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၂၁၈</ref> မက္ခရာမင်းသားမှာ မူလကပင် မိုင်းစိတ်ခင်လေး (ခင်နန်းယဉ်)၊ မလွန်ခင်လေး (ခင်မျိုးနွယ်)၊ တရုတ်တန်းခင်လေး၊ ခင်သစ်၊ ခင်မိမိနှင့် ၎င်းအမြတ်နိုးဆုံး ခင်ခင် ဟူသည့် ဆောင်ရကိုယ်လုပ်တော် ခြောက်ပါးနှင့် သားတော်သမီးတော်များ ထွန်းကားပြီးသည့်အတွက် ပင်းမင်းသမီ့း အဆောင်တော်သို့ ကူးတော်မူခြင်းမရှိဟု ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ရှင် အပျိုစင်မင်းသမီးမှာ မကြာမီ စိတ်တော်ကစဉ့်ကလျားဖြစ်လာသဖြင့် မင်းတရားကြီး ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကွာရှင်းလိုက်လေသည်။<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၈၀–၈၁</ref> ==ဆောင်ရွက်ချက်များ== ၁၈၆၆ခု မြင်းကွန်းမြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်းတွင် စကြာဒေဝီ အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ ယတြာအရ ဗုဒ္ဓဟူးသား မက္ခရာမင်းသား ဦးဆောင်နှိမ်နင်းသဖြင့် အောင်မြင်လေသည်တွင်<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၈၁</ref> မင်းတရားကြီးက "ငါ့သား ထီး၊ ငါ့သား နန်း" ဟု လွှတ်ခနဲ မိန့်တော်မူရာ အိမ်ရှေ့အရာအတွက် ရေပန်းစားလှသည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၂၃၁</ref> ၁၈၇၂ခုနှစ်တွင် ကနောင်မင်း တာဝန်ယူခဲ့သည့် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံအပါအဝင် စက်ရုံတော်ပေါင်း ၅၀ကျော်ကို စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ပေးခံရသည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၂၆၆</ref> မြင်းကွန်းမြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်း၊ ပန်းထိမ်းမင်းသား အရေးအခင်းတို့ ပြီးသည့်နောက်တွင် မင်းတုန်းမင်းသည် အရွယ်ရောက်ပြီး သားတော်များ၏ အဆောင်အယောင် အခြွေအရံများ ရုပ်သိမ်းကာ၊ အခြားသော အရာထမ်း အမှုထမ်းများနှင့် အဝင်အထွက် အဆက်အဆံ အလျှင်းမရှိစေရန် အမိန့်ချမှတ်ထားသည်ကို အမြင့်မြို့အုပ် မောင်မောင်ကြီးက လွန်ဆန်၍ မက္ခရာမင်းသားထံ ထည်မျိုး အုပ်မျိုးနှင့် ဝင်ရောက်ခစားသည်တွင် ယောက္ခမ မင်းလက်ဝါးကြီးက တိုင်လေသဖြင့် မောင်မောင်ကြီး အရာကျ၍ နယ်နှင်ခံရသည်။ မက္ခရာမင်းသားမှာမူ ယခင်အရေးများ၌ ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကိုထောက်၍ အပြစ်မရသော်လည်း အိမ်ရှေ့အရာနှင့် ဝေးခဲ့ရသည်ဟူ၏။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၂၈၀</ref> ==အနိစ္စရောက်ခြင်း== ၁၈၇၈ခုနှစ်အတွင်း မင်းတရားကြီး မမာတော်မူလေရာ၊ မက္ခရာမင်းသားနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်သည့် အလားအလာရှိသော အခြား သားတော်ကြီးများသည် ဆင်ဖြူမရှင်အမိန့်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသည်။<ref>စိန်တင် ၂၀၀၅၊ နှာ ၅၉–၆၂</ref><ref>ခင်ခင်လေး ၂၀၀၃၊ နှာ ၃၇၅–၃၇၈</ref> ထိုအကြောင်းကို မယ်တော်မိဖုရားများက လျှောက်တင်ကြသဖြင့် မင်းတရားကြီး ကြားသိတော်မူလေလျှင် ထိန်းသိမ်းခံမင်းသားများကို အမြန်ဆုံးလွှတ်‌စေရန်နှင့် သုံးဆယ်မင်းသား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ ညောင်ရမ်းမင်းသားတို့ကို ချင်းတွင်းကြောင်း၊ တောင်တွင်းကြီးကြောင်း၊ အောက်မြစ်စဉ်ကြောင်း ဘုရင်ခံများအဖြစ် ခန့်အပ်ကြောင်း အမိန့်တော်မှတ်လေသည်။ သို့သော် ထိုနေ့ ‌နေ့လယ်ခင်း ထွက်ခွာကြရန် ပြင်ဆင်ကြစဉ်မှာပင် တောင်ဥယျာဉ်တော်၌ ထပ်မံဖမ်းဆီးခံရပြန်သည်။<ref>စိန်တင် ၂၀၀၅၊ နှာ ၆၃–၆၄</ref><ref>ခင်ခင်လေး ၂၀၀၃၊ ၃၉၇–၄၀၀</ref> မယ်တော် မြောက်ဆောင်တော်မိဖုရား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ သားတော် (၁)၊ ကန္နီမင်းသမီး၊ မဘဲမင်းသမီး၊ ကြံညှပ်မင်းသမီးနှင့် မြောက်သားတော် ရနောင်မင်းသား၊ သားတော် (၂)၊ သမီးတော် (၂)၊ ဆင်ရှင်မင်းသမီးနှင့် မြောက်သားတော် ရွှေကူမင်းသား၊ သမီးငယ် (၃)၊ သားငယ် (၂) တို့သည် ၁၈၇၉ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ရက်‌ မန္တလေးနန်းတွင်းလူသတ်ပွဲ၌ လက်သုံးတော်ကြီးများ၏ စီရင်ကွပ်မျက်ခြင်းခံရသည်။ ==ဆင်ဖြူမရှင်၏ ရန်ငြိုး== စကြာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်ပြည်စံရာ ဆင်ဖြူမရှင်က နန်းမတော်ဖြစ်ဖို့ အခွင့်သာနေချိန် မြောက်ဆောင်တော်မိဖုရား၊ ခုနစ်ရွာမိဖုရား၊ လင်ပန်းမိဖုရား၊ သက်ပန်းမိဖုရားတို့ ဝင်နှောက်သဖြင့် နန်းမတော်နေရာမရဘဲ ဆင်ဖြူမရှင်နေရာနှင့်ပင် ကျေနပ်ရဖူးသည်။ မင်းသားတို့ အချုပ်ကျနေချိန် မင်းတရားကြီးထံ ဇွတ်ဝင်၍ အကြောင်းစုံလျှောက်တင်သဖြင့် ၎င့်းအစီအစဉ် ပျက်မလိုလည်း ဖြစ်ခဲ့ရသေးသည်။ တစ်ခါကလည်း ပင်းမင်းသမီးနှင့် ကွာရှင်းထားသည့် မက္ခရာမင်းသားနှင့် ၎င်း၏ သမီးတော် မိုင်းနောင်စုဖုရားကြီးကို လျာထားသဖြင့် တီးခေါက်ကြည့်လေရာ၊ အစ်မတော် ကန္နီမင်းသမီးက "နှာခေါင်းတန်မနဲ့ တူလို့ တန်လို့လား" ဟု ရင့်ရင့်သီးသီးပြောလိုက်သဖြင့် နာနာကြည်းကြည်း ရှက်စိတ်ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဆိုသည်။ (မိုင်းနောင်စုဖုရားသည် နှာခေါင်းအရုပ်ဆိုးပုံရ၏။) ထို အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဆင်ဖြူမရှင်သည် မြောက်ဆောင်တော်မိဖုရား မိသားစုအပေါ် အငြိုးအာဃာတ ကြီးလေသည်ဟူ၏။<ref>သန်းဆွေ ၁၉၉၈၊ နှာ ၈၂</ref> ==သားတော်၊ သမီးတော်များစာရင်း== {| class="wikitable" ! ကိုယ်လုပ်တော် ! သားတော်၊ သမီးတော်များ |- | ခင်ခင် | မောင်ရှမ်းကြီးခေါ် ထိပ်တင်မှတ် <br/> ခင်မကြီး <br/> ခင်မကလေး |- | တရုတ်တန်းခင်လေး | မောင်ရွှေယုံ <br/> မောင်လတ် ခေါ် ထိပ်တင်ချစ် - | မိုင်းစိတ်ခင်လေး (ခင်နန်းယဉ်) | မောင်တုတ် <br/> မောင်ဝ |- | မလွန်ခင်လေး (ခင်မျိုးနွယ်) | မောင်ဖြူ <br/> မယ်ထွေး |- | ခင်သစ် | သမီးတော် (၁) |- | ခင်မိမိ | သမီးတော် (၁) |}<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် (တ)၊ နှာ ၃၀၉</ref> ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ကျမ်းကိုးစာရင်း== * ခင်ခင်လေး၊ ဒဂုန် (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃)။ ''ရတနာပုံ၏ နိဒါန်းနှင့်နိဂုံး''။ တော်ဝင်မြို့မစာအုပ်တိုက်။ * စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ် (ဇွန် ၂၀၀၅)။ ''သီပေါဘုရင်နှင့် စုဖုရားလတ်'' (ပထမအကြိမ်)။ အားမာန်သစ်စာပေ။ * မောင်မောင်တင်၊ ဦး (အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄)။ ''ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး'' ('''တ''') (စတုတ္ထအကြိမ်)။ ရန်ကုန်မြို့: တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နယ်မြေ။ * သန်းဆွေ၊ မောင် (ထားဝယ်) (ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၈)။ ''မက္ခရာရှင်းတမ်း''။ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း။ (''ကုန်းဘောင်ရှင်းတမ်း''၊ စာမျက်နှာ ၇၄–၈၃ မှ ကောက်နုတ်ချက်) [[Category:၁၈၄၇ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၈၇၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:ကုန်းဘောင် မင်းဆက်]] bf44w00w4gtxzbzalaaeenr88z9wul2 0 225761 1029968 1020632 2026-05-06T15:04:46Z Chenzeyan29 141880 [[တိဘက်လူမျိုးများ]] စာမျက်နှာကို [[တိဗက်လူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1020632 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters|IRTibetan people]] '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများဖြစ်သည်။ အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၆.၃သန်းဝန်းကျင်ရှိပါသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ တိဗက်ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် အများစုနေထိုင်ကြပြီး နိုင်ငံတွင်းရှိ ကန်စုအခြားပြည်နယ်များတွင် ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။{{Infobox ethnic group|group=တိဗက်လူမျိုးများ|pop11=၁၀၀၀|region8={{flag|Switzerland}}|pop8=၄၀၀၀|ref8=<ref>{{Cite web|url=http://www.thetibetpost.com/en/news/international/1481-tibet-pm-thanks-swiss-for-50-years-of-refugee-shelter|title=Tibet PM Thanks Swiss for 50 years of Refugee Shelter|date=21 February 2011|access-date=23 March 2022|archive-date=8 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408193922/https://www.thetibetpost.com/en/news/international/1481-tibet-pm-thanks-swiss-for-50-years-of-refugee-shelter}}</ref>|region9={{flag|Taiwan}}|pop9=|ref9=|region10={{flag|Sweden}}|pop10=|region11={{flag|Australia}}|ref11=<ref>{{cite web |url=http://www.atc.org.au/index.php?option=com_k2&view=item&id=1614:20-march-2011-australian-tibetans-vote-in-landmark-election-for-tibets-new-leader&Itemid=550 |title=Australian Tibetans Vote in Landmark Election For Tibet's New Leader |website=Atc.org.au |access-date=14 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412115013/http://atc.org.au/index.php?option=com_k2&view=item&id=1614:20-march-2011-australian-tibetans-vote-in-landmark-election-for-tibets-new-leader&Itemid=550 |archive-date=12 April 2013 |url-status=live }}</ref>|pop7=၈၀၄၀|region12={{flag|New Zealand}}|pop12=၆၆(2006)|ref12=<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|first=Seonaigh MacPherson, Anne-Sophie Bentz, Dawa Bhuti|last=Ghoso|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org|access-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921124512/https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|archive-date=21 September 2018|url-status=live}}</ref>|region13={{flag|Japan}}|pop13=၆၀(1998)|ref13=<ref name="auto"/>|languages=တိဗက်ဘာသာစကား ၊ တရုတ်ဘာသာစကား|religions=အဓိကအားဖြင့် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|related-c=[[ယီ လူမျိုး ]],[[ဗမာလူမျိုး]],[[ရဝမ်လူမျိုး]],[[လီဆူလူမျိုး]],[[ကချင်လူမျိုး]] ,အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးများ]]|ref7=<ref>"[http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422053324/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1 |date=22 April 2018 }}". ''[[Canada 2016 Census]]''. 2016.</ref>|region7={{flag|Canada}}|native_name=ဗောဒပ བོད་པ་<br/>{{transl|bo|bod pa}} · {{lang|zh|博巴}}<ref>{{cite web|script-title=zh:藏族是汉语的称谓……统称为"博巴"|url=http://www.gov.cn/guoqing/2015-03/18/content_2835613.htm|publisher=Government of the People's Republic of China|date=2015-03-18|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|access-date=23 March 2022|archive-date=23 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423082849/https://www.gov.cn/guoqing/2015-03/18/content_2835613.htm}}</ref>|ref2=|native_name_lang=|image=Zhongdian festival (6169776821).jpg|population={{circa}} 6.7 million|regions=|region1={{flag|China}}|pop1=၆.၃သန်း|ref1=<ref>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=index|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref>|region2=|pop2=|region3={{flag|Bhutan}}|ref6=<ref>{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States: Extended Version|website=tenzinyeshi.com|access-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024073613/http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|archive-date=24 October 2018|url-status=live}}</ref>|pop3=၄၀၀၀၀၀|ref3=<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|archive-date=20 August 2013|url-status=live}}</ref>|region4={{flag|India}}|pop4=၁၈၂၆၈၅ ([[Census of India|2011 census]])|ref4=<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|date=2018|work=Census of India 2011|publisher=Office of the Registrar Genera, India|page=48}}</ref>|region5={{flag|Nepal}}|pop5=၂၀၀၀၀-၄၀၀၀၀|ref5=<ref>{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld.org|access-date=15 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020062845/http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|archive-date=20 October 2013|url-status=live}}</ref><ref name="education.mnhs.org"/>|region6={{flag|United States}}|pop6=၁၀၀၀၀|related_groups=}} တိဗက်လူမျိုးများသည် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသတွင်နေထိုင်ကြပြီး၊ရှေးကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများအားကျော်လွန်က တောင်ပိုင်းဒေသများ ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် မြန်မာမြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်လာကြသည်။ ယနေ့တွင်လည်း တိဗက်လူမျိုးသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] တွင်သာမက၊ နီပေါ၊ ဘူတန်၊ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်းနေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်ဘာသာတရား== တိဗက်လူမျိုးသည် ခန့်မှန်းခြေအရ ၇ရာစုခန့်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တိဗက်နိုင်ငံတော်အား [[လာဆာမြို့]]တော်ကိုဗဟိုပြု၍တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗွမ်ဆမ် (Songtsen Gampo) ခေတ်ကတည်းကပင် တိဗက်နိုင်ငံသည် အလွန်တိုးတက်သော ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခဲ့သည်။၈ရာစုနှင့်၉ရာစုများတွင် တိဗက်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှတစ်ဝိုက်ရှိ နိုင်ငံများနှင့်စစ်ရေး၊ဘာသာရေး ဆက်စပ်မှုများရှိလာခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း ဗွမ်ဆမ်ဘုရင်၏ချီးမြှောက်မှုဖြင့်တိဗက်တွင် စတင်ပွားလာခဲ့သည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် [[မဟာယာန|မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ကိုင်းခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဝဇ္ဇရာယာနာ (Vajrayāna) ဖြစ်ပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား|ဒါလိုင်လားမား]] (Dalai Lama) ကိုဘုရားနည်းတူလေးစားသည်။ ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] f3fnd7cgzacho4a6pbdy7z0dlbjckcl 1029971 1029968 2026-05-06T15:16:42Z Chenzeyan29 141880 1029971 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်ဘာသာတရား== တိဗက်လူမျိုးသည် ခန့်မှန်းခြေအရ ၇ရာစုခန့်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တိဗက်နိုင်ငံတော်အား [[လာဆာမြို့]]တော်ကိုဗဟိုပြု၍တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗွမ်ဆမ် (Songtsen Gampo) ခေတ်ကတည်းကပင် တိဗက်နိုင်ငံသည် အလွန်တိုးတက်သော ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခဲ့သည်။၈ရာစုနှင့်၉ရာစုများတွင် တိဗက်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှတစ်ဝိုက်ရှိ နိုင်ငံများနှင့်စစ်ရေး၊ဘာသာရေး ဆက်စပ်မှုများရှိလာခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း ဗွမ်ဆမ်ဘုရင်၏ချီးမြှောက်မှုဖြင့်တိဗက်တွင် စတင်ပွားလာခဲ့သည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် [[မဟာယာန|မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ကိုင်းခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဝဇ္ဇရာယာနာ (Vajrayāna) ဖြစ်ပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား|ဒါလိုင်လားမား]] (Dalai Lama) ကိုဘုရားနည်းတူလေးစားသည်။ ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] a83gbf8q5eadkh4tl9mhn991g7ik0xl 1029972 1029971 2026-05-06T15:16:59Z Chenzeyan29 141880 1029972 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> ==သမိုင်းကြောင်းနှင့်ဘာသာတရား== တိဗက်လူမျိုးသည် ခန့်မှန်းခြေအရ ၇ရာစုခန့်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တိဗက်နိုင်ငံတော်အား [[လာဆာမြို့]]တော်ကိုဗဟိုပြု၍တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗွမ်ဆမ် (Songtsen Gampo) ခေတ်ကတည်းကပင် တိဗက်နိုင်ငံသည် အလွန်တိုးတက်သော ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ဖြစ်ခဲ့သည်။၈ရာစုနှင့်၉ရာစုများတွင် တိဗက်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှတစ်ဝိုက်ရှိ နိုင်ငံများနှင့်စစ်ရေး၊ဘာသာရေး ဆက်စပ်မှုများရှိလာခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း ဗွမ်ဆမ်ဘုရင်၏ချီးမြှောက်မှုဖြင့်တိဗက်တွင် စတင်ပွားလာခဲ့သည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် [[မဟာယာန|မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ကိုင်းခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဝဇ္ဇရာယာနာ (Vajrayāna) ဖြစ်ပြီး၊ [[ဒလိုင်းလားမား|ဒါလိုင်လားမား]] (Dalai Lama) ကိုဘုရားနည်းတူလေးစားသည်။ ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 5pa7g3ee8535a3iuops0opwnnc427i9 1029974 1029972 2026-05-06T15:23:08Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029974 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ပြီ ဖြစ်ကြောင်းကိုရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] m1o30smbzcu58i2el4v5vqtfji920po 1029975 1029974 2026-05-06T15:33:20Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1029975 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] pkikxxah71mw64liv5om3zy6g5k67x4 1029976 1029975 2026-05-06T15:36:31Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကား */ 1029976 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ == တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊ === ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု === တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် "ဗွန်" (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊<ref>Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.</ref> === အစားအစာ === တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊<ref>Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.</ref> === ပွဲတော်များ === * '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊ * '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊ * '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊ === ဓလေ့ထူးခြားချက် === တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်" ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref>Finstad, G. D., et al. (2012). "Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry". ''Journal of Asian Studies''.</ref> ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 4yyzdemkyovoj50wxydlw1oyyu69hde 0 243995 1030067 1029674 2026-05-07T04:26:10Z Salai Rungtoi 22844 /* မေ */ 1030067 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} အောက်ပါသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ပြီးနောက် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ရှိနှင့်ပြီးသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] ပြန်လည်အစပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ == ၂၀၂၁ == === မတ်လ === * မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် လူငယ်ပေါင်းများစွာ သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုအောက်တွင် စာရင်းသွင်းရန်နှင့် လေ့ကျင့်ရန် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် <ref name="fishbeinetal2021">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/|title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war|date=3 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/}}</ref> နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ်အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news|title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war'|url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war|date=1 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=23 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war}}</ref> CRPH သည် စစ်တပ်ကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့" ဖွဲ့စည်းရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ <ref name="MMN30321">{{Cite news|title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms|date=30 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms}}</ref> [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) <ref name="KIAbizasusual2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement|title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement}}</ref> သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်တပ်ကို ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] သည် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေခြင်းကို မရပ်တန့်ပါက စစ်ပွဲ ထပ်မံ ဖြစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ <ref name="brotherhoodthreat2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire|title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire}}</ref> * မတ်လနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ပြည်သူများသည် စစ်တပ်ကို ခုခံကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် တူမီးကဲ့သို့သော လက်လုပ်လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်လာကြသည်။ ပြည်သူများနှင့် စစ်တပ် ကြား လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနေသလို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] မှလည်း စစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံများနှင့် ရဲစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲခြင်းများလည်း ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html}}</ref> * မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာ အနီးရှိ အလောဘွမ် စစ်စခန်းအား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]သည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် မြေပြင်တပ်များကို အသုံးပြုကာ အခြေစိုက်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက်အများအပြာနှင့်အတူ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia|title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia}}</ref> * [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]သည် မတ်လ ၂၆ ရက်က စစ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားသူများကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195|date=27 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195}}</ref> * အာဏာသိမ်းမှုအား ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းဆန့်ကျင်သော ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ပစ်ခတ်မှုမှာ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကလေး မြို့၌ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းတစ်ခုအား စစ်သားများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များတိုက်ခိုက်မှုကို ပြန်လည်ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် ကလေးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင်လည်း တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html}}</ref> === ဧပြီလ === * ဧပြီ ၈ ရက်က ပြည်သူများသည် အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်သားများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ခုခံသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်တပ်မှလည်း အများအပြား ဒါဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် တန့်ဆည်မြို့သည် မကြာခဏ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှစ၍ အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း သေဆုံးသူ မှာ ဧပြီ ၈ ရက်နေ့အထိ ၆၀၀ ကျော်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH|work=Reuters|date=8 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH}}</ref> * [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]] စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] တို့ အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game?|url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game|work=BNI|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game}}</ref> * ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့က [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] တို့ ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]] က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056|work=Reuters|date=10 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056}}</ref> * ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား [[မင်းကိုနိုင်]]က ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသော [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] တို့မှာ ၎င်းတို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စင်ပြိုင်အစိုးရသစ်တွင် ကချင်နှင့် ကရင်လူနည်းစုများက ထိပ်တန်းဦးစားပေးနေရာများတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါကြေညာချက်တွင် မင်းကိုနိုင်သည် စင်ပြိုင်အစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government'|url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece|work=[[Financial Times]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government|work=[[France24]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government}}</ref> * ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့သည် [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] တွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Archived copy|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန့်ကျင်မှုကို နှိမ်နင်းရန် အင်အားသုံးပြီး မြို့တွင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ === မေလ === * မေလ ၁၆ ရက်နေ့က ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေးတပ်က ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ရာ စစ်သား ၆ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Jazeera42721">{{Cite news|title=Fighting erupts in eastern Myanmar near Thai border|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border|work=www.aljazeera.com|accessdate=14 February 2022|archivedate=12 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120546/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border}}</ref>ထိုနေ့တွင်ပင် ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်းတခုအား သိမ်းယူခြင်းအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်မှ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ * စစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တပ်မတော်ဆီသို့ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းအဖြစ် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed?|url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/|date=26 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/}}</ref> * မူဆယ်မြို့တွင် မေလ ၂၃ ရက်က စစ်တပ်ာ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court|url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force|work=The Guardian|date=24 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029|work=ANI News|date=24 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/}}</ref> * ကယားပြည်နယ် ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော် အနီးရှိ စစ်တပ် စခန်းအချို့ကိုလည်း ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက် ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Karenni resistance fighters open new front against junta|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta|work=Myanmar Now|date=26 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့ နှင့် ၃၀ ရက်နေ့တို့တွင် စစ်တပ် သည် အမြောက်နှင့် ရဟတ်ယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ လွိုင်ကော်နှင့် ဒီမောဆိုးရှိ PDF နှင့် KPDF စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |accessdate=14 February 2022 |archivedate=1 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> * မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကသာမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စစ်သား ၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html|title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar|date=31 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html}}</ref> === ဇွန်လ === * ဇွန် ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ စစ်တပ်နှင့် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (BGF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ဖြင့် [[မြဝတီခရိုင်]] အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="Irr6321">{{Cite news|title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=5 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html}}</ref> * ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့က မန္တလေးမြို့ရှိ ပီဒီအက်ဖ်၏ လုံခြုံစိတ်ချရသော အဆောက်အအုံကို စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များ အပါအဝင် အသုံးပြု၍ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html|date=22 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html}}</ref> === ဇူလိုင်လ === * ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ က [[ဒီပဲယင်းမြို့]]လယ်တွင် တော်လှန်ရေးတပ် များနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုအတွင်း လူ ၂၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town|title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203013141/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town}}</ref> * === ဩဂုတ်လ === * ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]တွင် တော်လှန်ရေးသမားများက မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် ဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ တပ်သား ၅၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> === စက်တင်ဘာလ === * စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် NUG သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် [[နိုင်ငံတော် အရေးပေါ်အခြေအနေ|အရေးပေါ်အခြေအနေ]] အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်ကိုဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူ့ ခုခံတော်လှန်စစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်း - NUG က နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ - ဘီဘီစီ မြန်မာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02%3A34%3A28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share|accessdate=14 February 2022|archivedate=19 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119131047/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02:34:28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|date=7 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[မြင်သားရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|မြင်သားကျေးရွာ]]တွင် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်က စစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |date=18 January 2022 }}</ref> * လွန်ခဲ့သည့် သုံးလတာကာလအတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် ကျဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|date=14 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်က ကယားပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အရပ်သား တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၆ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html|title=Scores of Myanmar Regime Troops Killed in Clashes With Civilian/Ethnic Groups|date=21 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214055356/https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်က ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့မှ ဒေသခံ ၈,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တပ်မှ နေအိမ်များ လက်နက်ကြီးများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း မီးရှို့ခြင်း တို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ <ref>{{Cite web|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211126130250/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်အတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အချို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|date=27 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်တပ်မှ စစ်သား ၂၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သလို လက်နက်မဲ့ အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးလည်း စစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|date=28 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html}}</ref> === အောက်တိုဘာလ === * အောက်တိုဘာလ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့က မကွေးတိုင်း ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တွင် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=6 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html}}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး စစ်တပ်သတင်းပေးသူ/ဒလန် ၄၀၆ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရထိန်းချုပ်ထားသော မီဒီယာများက အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html}}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြိုးသန့်အား ဘက်ပြောင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ ယခုအချိန်အထိ ရာထူးမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်ကုန်က စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်အစိုးရ စစ်သည် ၉၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html|title=Some 90 Junta Soldiers Killed During Intense Weekend Fighting|date=11 October 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214003054/https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html}}</ref> === နိုဝင်ဘာလ === * နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး [[ကလေးမြို့]] ပီဒီအက်ဖ် အခြေစိုက် စခန်းအား စစ်အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကလေးပီဒီအက်ဖ်မှ ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ကာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during raid on resistance base camp in Kalay|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|accessdate=14 February 2022|archivedate=28 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]ရှိ မိုးဗြဲပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ၏ ကင်းစခန်းအား ဒါဇင်နှင့်ချီသော အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကင်းစခန်းအား စောင့်ကြပ်နေသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ) ၄၂၂ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရတပ်များက ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ကင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost|accessdate=14 February 2022|archivedate=20 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120192337/https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မုံရွာခရိုင် [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ ပီဒီအက်ဖ် နယ်မြေခံတပ်ရင်း ၂၀၅ အား ဘူဒိုဇာမြေထိုးစက်များအပါအဝင် စစ်ကား ၁၀ စီး၊ စစ်သား ၃၀ ခန့်က ချောင်းမြောင်းဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ အခြေစိုက်စခန်းသည် PDF မှ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံနေရာလည်းဖြစ်သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း စစ်အစိုးရတပ်များက လက်နက်များ သိုလှောင်ထားသည့် အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၄ ဦးမှာ နံနက် ၅ နာရီ ၃၀ ခန့်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၂၇ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရသော ကင်းထောက်အဖွဲ့မှ တပ်သား ၆ ဦးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> * ထို့အပြင်[[ရွှေကူမြို့]]အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကချင်အေးကျေးရွာအနီးတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် နှင့် စစ်တပ်မှ စစ်သား ၁၀၀ ခန့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲကြောင့် KIA ၏ ကျဆုံးသူစာရင်းကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းမရှိပေ။ မကြာသေးမီက ရရှိထားသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀|Su-30]] ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ၂ စင်းက စမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ခဲ့သည့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် မတူပီ CDF သည် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[မတူပီမြို့]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် လမ်းပေါ်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၀၄ ကင်းစခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတ်ခွာသွားခြင်းမပြုမီတွင် ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက အစောင့်တပ်သား ၂ ဦးကိုသာ သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="auto" /> * နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်က ချင်းပြည်နယ် [[မတူပီမြို့]]အနီးတွင် တပ်စွဲထားသည့် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|accessdate=14 February 2022|archivedate=1 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> * [[မတ္တရာမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် တောတောင်ကုန်းများတွင် ယခင်က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်အလောင်းကို နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ရဲသူနိုင်အား နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းမိခဲ့ပြီး စစ်သားများက စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် PDF အခြေစိုက်စခန်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ပို့ဆောင်ခိုင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=PDF member in Mandalay Region killed in junta custody|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102555/https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody}}</ref> === ဒီဇင်ဘာလ === * မိုးညှင်းတွင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ပြီး တစ်ပတ်ခန့်အကြာ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂) မှ စစ်သား ၅၀ ခန့်က [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] ညောင်ထောက်ရွာအနီး KIA နယ်မြေကို နံနက် ၈ နာရီ ဝန်းကျင်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ညနေ ၆ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ KIA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံက ၎င်းတို့ဘက်မှ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။ ဖားကန့်မြို့လယ် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ၊ [[ဖားကန့်မြို့]]နှင့် [[မိုးညှင်းမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် ကားလမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ဝေလုံကျေးရွာအနီး၌လည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ခြေလျင်တပ်ရှေ့တိုးနိုင်ရေးအတွက် ညနေ ၃ နာရီမှ ၈ နာရီအထိ လက်နက်ကြီး အမြောက်အချက်ရေ ၃၀ ခန့်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကလည်း ညလုံးပေါက် စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ရာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိန်းမင်း PDF (TM-PDF) စခန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး TM-PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး သေဆုံးကာ အခြားအများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>Awaiting for official news report to be used as citation</ref> * ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်က [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] [[ဒုံးတောရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ဒုံးတောရွာ]]အတွင်း၌ စစ်တပ်မှ အရပ်သား ၁၁ ဦးအား ဖမ်းဆီး၍ မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မီးလောင်ကျွမ်းဆဲဖြစ်သော အလောင်းများကို ဒေသခံများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အနီးနားတွင် သွားလာနေသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအပြီးတွင် စစ်အစိုးရစစ်သား ၁၀၀ ခန့်က ရွာကို ဝင်ရောက်မွှေနှောက်သွားခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုတွင် နောက်ထပ်လူတစ်ဦးမှာ အရပ်သားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို မသိရပေ။<ref>{{Cite news|title=လူအစုလိုက် မီးရှို့သတ်ခံရသည့် ဆားလင်းကြီးတွင် ရုပ်အလောင်းထပ်တွေ့|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596|author=မောင်ရွှေဝါ|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214152914/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က သိမ်းပိုက်ထားသော ထန်တလန်မြို့တွင် စစ်တပ် နှင့် CDF တပ်ဖွဲ့တို့ မိနစ် ၉၀ ကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်က CDF မှ မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်စေရန် ဦးတည်သည့် ကြီးမားသော ထိုးစစ်ကို ထပ်မံထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက်၊ တိုက်ပွဲအတွင်း CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဆိုပါသီတင်းပတ်အတွင်း စစ်တပ်သိမ်းပိုက်ထားသည့် ထန်တလန်မြို့တွင် နေအိမ် ၁၂ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ် မြို့တွင်း အဆောက်အအုံ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၂ဘက်လုံးမှ အကာအကွယ်ယူ ပစ်ခတ်ရန် ခက်ခဲသွားသည်။ <ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မြိုင်ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် နံနက်အစောပိုင်းက လက်လုပ်ဗုံး ၃ လုံးဖြင့် စစ်ကားနှစ်စီးအား ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် အနည်းဆုံး စစ်သား ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း PDF တွင်က ဆိုသည်။ မွန်းတည့်အချိန်၌ PDF သည် [[မင်းသားကျ (တောင်)ရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|မင်းသားကျကျေးရွာ]]သို့ ခြေလျင်ထွက်ခွာလာသော စစ်သားများအား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ အသေအပျောက် သတင်းများ မရှိခဲ့ပေ။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=17 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> * KNDF နှင့် ကရင်နီတပ်မတော် (ကေအေ) တပ်ဖွဲ့များနှင့် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂၈) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲများ ၄ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား (၄)ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း KNDF ကဆိုသည်။ "သေသွားတာလားတော့ မသိဘူး။ အနည်းဆုံးခန့်မှန်းခြေကတော့ သုံးယောက်နဲ့ လေးယောက်ကြားမှာ စစ်တပ်ဘက်က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ယူဆထားတယ်" ဟု KNDF ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=ကယားပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 |website=Myanmar NOW |language=my |accessdate=14 February 2022 |archivedate=14 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214144642/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 }}</ref> <ref>{{Cite news|title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211225174335/https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf}}</ref> နှစ်ရက်ကြာဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[ခေါင်းကွဲရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ခေါင်းကွဲကျေးရွာ]]၌ တပ်မတော်မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်မှ လက်နက်ကြီးများနှင့် စနိုက်ပါများဖြင့် အင်အားအလွန်အကျွံ အသုံးပြုပြီးနောက် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရွာမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers kill and burn five people in Sagaing Region village after clashes with PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208210310/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် ခုခံ ခိုအောင်းရာ နေရာ နှစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းမှု ကြောင့် မန္တလေး အရပ်ဘက် ပြောက်ကျားတပ်သား ၈ ဦးကို သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်တပ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များရှိ ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ တပ်မတော်တပ်သားများအား တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သူဟု သံသယရှိသူတစ်ဦးမှ ဝန်ခံပြီးနောက် အဆိုပါစီးနင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာအောင်မြေစခန်း၌ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် PDF အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦး ကျဆုံးကာ စစ်ကောင်စီတပ်သားတစ်ဦး ဝမ်းဗိုက်တွင် ကျည်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ပြည်ကြီးတံခွန်စခန်း၌ စစ်အစိုးရတပ်များအား လက်လုပ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ပေါက်ကာ ထွက်ပြေးကြစဉ် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ကူညီနေသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရာတော်မြို့နယ် [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာကျေးရွာ]]တွင် ဇေယျာ ၇ ဟု ခေါ်သည့် အခြား ဒေသခံ တော်လှန်ရေးသမားများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် စစ်တပ်၏ လက်နက်အင်အား သာလွန်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> * ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]တွင် ဗုံးအများအပြား ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၃ ဦး အပါအဝင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးကို တပ်မတော်မှ PDF ဟုစွပ်စွဲပြီး ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည့် နောက်ထပ် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦးကိုလည်း ကျည်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အရပ်ဝတ် လက်နက်ကိုင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ လက်လုပ်ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064635/https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon}}</ref>ဒီပဲယင်း PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ နေရာယူထားသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ကို တပ်မတော်မှ ဝိုင်းရံထားသည်ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ “တော်တော်အခြေအနေဆိုးနေပြီ။ မနားတော့ဘူးဗျ။ စစ်ကြောင်းက တစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်း လာနေတာ။ တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဖြတ်သွားရင် နောက်ထပ်တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဦးတည်နေပြီ။ အဲဒီလိုမျိုးဖြစ်နေတာ” ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်မှ Myanmar NOW သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့်လမှစတင်၍ တပ်မတော်သည် လေကြောင်း ချေမှုန်းရေး မစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဒီပဲယင်းမြို့ အနောက်ဘက်သို့ ရဟတ်ယာဉ် ခြောက်စီးဖြင့် လေကြောင်းချီတပ်မှ စစ်သား ၁၅၀ ခန့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> * ကေအဲန်ယူ တပ်မဟာ ၆ လက်အောက်ရှိ ထိုင်းနယ်စပ်အနီး [[လေးကေ့ကော်|လေးကကော်မြို့သစ်]]တွင် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်က တပ်မတော်မှ စစ်သား ၂၀၀ ခန့်ဖြင့် ရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ NLD အမတ် ဝေလင်းအောင် အပါအဝင် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆရသော လူအများအပြားကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၆၀ မှ ယာဉ်တန်းလေးစီးဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လေးကေကော်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရပ်ကွက်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ အဆိုပါ စီးနင်းမှုကို ခွင့်ပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းရန် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကို KNU တပ်မဟာ (၆) မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဖြေကြားခြင်း မရှိပေ။ * ယောဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (YDF) အစည်းဝေးကျင်းပနေသည့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဂန့်ဂေါမြို့နယ် [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာ]]ကို တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်က ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ရွာကို လေကြောင်းထိုးစစ်ဆင်ရာတွင် ရဟတ်ယာဉ်သုံးစင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှမ်းခါးရွာကို စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်က သိမ်းပိုက်ထားသည်ဟု ရွာခံတစ်ဦးက ပြောသည်။ <ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[သန်လျင်မြို့နယ်]]တွင် တပ်မတော်က ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုအတွင်း ဒေသခံ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ ဝင်တစ်ဦး ပစ်သတ်ခံရပြီး အခြား သုံးဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် [[လဟာယက်|လဟာရပ်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ နေအိမ်တစ်လုံးအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့မှ အသက် ၃၀ အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး ရင်ဘတ်နှင့် ပေါင်တို့တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး အမျိုးသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သေဆုံးနေသည့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား၏ ရုပ်အလောင်းကို စစ်သားများက သိမ်းယူသွားကာ သေဆုံးသူမှာ ဖြိုးမောင်မောင်ဦးဖြစ်ကြောင်း သန်လျင်အခြေစိုက် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတစ်ခုက ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news|title=One resistance fighter killed, three arrested in Thanlyin raid|work=Myanmar NOW|url=https://myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid|accessdate=14 February 2022|archivedate=21 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221031550/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) မှ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကယား(ကရင်နီ)ပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားကျေးရွာ]]မှ တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ KNDF အဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ခွန်းနား တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃၀ ခန့် တပ်စွဲထားကြောင်း သိရသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က တနင်္လာနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် တိုက်ပွဲ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>{{cite web |author1=အက်စတာဂျေ |title=လွိုင်ကော်မြို့နယ် ကွန်နားရွာတွင် နေအိမ်အများအပြား မီးထပ်ရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9737 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081334/https://myanmar-now.org/mm/news/9737 }}</ref> ==== ခရစ္စမတ်အကြို လူသတ်ပွဲ ==== {{main|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} * ကယားပြည်နယ် ဖရူဆိုမြို့နယ် [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]အနီးတွင် စစ်ဘေးရှောင်ယာဉ်တန်းကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]က ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူ ၃၅ ဦးထက်မနည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါသေဆုံးမှုများတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသော Save the Children အဖွဲ့မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar|work=Myanmar NOW|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians|date=December 26, 2021|accessdate=February 1, 2022|archivedate=26 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians}}</ref> အဆိုပါဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ 'စေ့စေ့စပ်စပ် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု' ပြုလုပ်ရန် ကုလသမဂ္ဂက တောင်းဆိုထားသည်။ == ၂၀၂၂ == === ဇန်နဝါရီလ === * ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်က မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်ကြာ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၃ ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html|title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes|publisher=The Irrawaddy|date=January 31, 2022|accessdate=February 1, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ကနီမြို့နယ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မဟာမိတ်ပျူစောထီးပြည်သူ့တပ်ဖွဲ့ဝင် အယောက် ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရက ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သည်များ သယ်ဆောင်သည့် သင်္ဘောများကို ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အနည်းဆုံး သင်္ဘောတစ်စီး မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html|title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> * ၂ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်အစိုးရလိုလားသော လူထုစုဝေးပွဲတွင် ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html|title=Two Killed, 38 Injured at Rally Attack on Myanmar Coup Anniversary|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 2, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140526/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html}}</ref> * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ပြောကြားချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှုမှ စတင်ကာ ပစ်မှတ်ထားသော တိုက်ခိုက်မှုများတွင် စစ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိ ၃၆၇ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html|title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 3, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြေခံ PDF များ၏ လျပ်တပြတ် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဒရုန်းများ အသုံးပြုမှုလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html|title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် သုံးရက်ကြာ တိုက်ပွဲများအတွင်း တပ်ရင်းမှူး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်သည် ၂၀၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]က ပြောဆိုထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html|title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲ အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ [[မီးတိုက်ရွာ|မီးတိုက်ကျေးရွာ]] အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီးရှိ AA ကင်းစခန်းအား ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်က ခိုးဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ AA ကင်းသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ပြောသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့အထိ ၃ နာရီကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် AA နှင့်စစ်တပ်တို့ကြား ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်၍ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားသွားမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html|title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html}}</ref> မောင်တောမြို့နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=စစ်တပ်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲကြား အရပ်သား ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215124905/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html|title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html}}</ref> *၉ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် နယ်မြေခံ PDF များ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html|title=Resistance Groups Claim to Kill 35 Myanmar Junta Troops|publisher=The Irrawaddy|date=February 9, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140059/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html}}</ref> အရပ်သားများကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]] လေယာဉ်မှူးများ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်အရာရှိ နေအိမ်များကို တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ် ဟု PDF ဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081530/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html }}</ref> * ၁၀ ဖေဖေော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး မြို့နယ် ၃ ခုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက် စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html|title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel|publisher=The Irrawaddy|date=February 10, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html}}</ref> *၁၁ ဖေဖော်ဝါရီလ - ရခိုင်ပြည်နယ် မောင်တောမြို့နယ်ရှိ AA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးတစ်ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် အများအပြား ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တကျော့ပြန် ရခိုင်တိုက်ပွဲ ဗိုလ်မှူးအဆင့် အပါအဝင် စစ်တပ်အကျအဆုံးများ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081245/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နှင့် ၁၁ ရက်တို့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၈ ဦးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html|title=Dozens of Junta Soldiers Killed in Sagaing, Kayah, Myanmar Resistance Groups Say|publisher=The Irrawaddy|date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213122752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html}}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - နေပြည်တော်၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် PDF တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ နှင့် ၁၃ ရက်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html|title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader’s Parade|publisher=The Irrawaddy|date=14 February 2022|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html}}</ref> *၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ [[မြို့သစ်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မြို့သစ်ရွာ]]အနီး၌ စစ်သားနှင့် ပျူစောထီးအင်အား ၈၀ ခန့်နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်များ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ခင်ဦးမြို့ တိုက်ပွဲတွင် လူငယ် ၁၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093932/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 }}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲ ဝါရီဆူးပလိုင်ရွာအနီးတွင် ထိုးစစ်ဆင်လာသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်များ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဝန်းကျင်ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့သည့် မိုးဗြဲနှင့် ခင်ဦးတွင် PDF ၃၀ ဝန်းကျင် ကျဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093950/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပေါက်မြို့နယ် ရေပြာရွာ ရဲစခန်းကို ပေါက်၊ မြိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တို့မှ PDF အဖွဲ့များ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စခန်းမှူးအပါဝင် ရဲ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မောင်ရွှေဝါ |title=ပေါက်မြို့ ရေပြာရဲစခန်းကို PDF ၃ ဖွဲ့ ဝင်တိုက်၊ စခန်းမှူးအပါအဝင် ၅ ဦး သေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |archivedate=25 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220225041955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ကာမိုင်းမြို့အနီးရှိ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုကို KIA တပ်မဟာ ၉ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်း ၄၄ နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၂ ဦးနှင့် အရပ်သား ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ကချင် ကာမိုင်းစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို KIA နှင့် PDF ဝင်တိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10569 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> * ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[ငါးပိအိုးရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ငါးပိအိုးကျေးရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် လူတစ်ဦးသေဆုံးကာ အိမ်ခြေ ၄၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=ရွှေဘိုမြို့ ငပိအိုးရွာကို စစ်တပ်ဝင်၊ အိမ် ၄၀ မီးလောင်ပြီး လူငယ် ၁ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10575 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[နှမစားရစ်ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|နှမစားရစ်ရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပျူစောထီးပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အိမ်ခြေ ၄၀၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=စစ်တပ်ဝင်သည့် ရွှေဘိုမြို့ နှမစားရစ်ရွာတွင် ၃ ဦးသေ၊ အိမ် ၄၀၀ မီးလောင် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10585 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ===မတ်=== လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်အတွင်း ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်တွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၅ ဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦး ဖမ်းဆီးရမိကြောင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html|title=Myanmar Junta Suffers Heavy Losses in Kayah State: Resistance|publisher=The Irrawaddy|date=March 7, 2022|accessdate=March 7, 2022|archivedate=18 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၂ စက်တင်ဘာ - ** ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုတွင် အပြစ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် သူမသည် အမှုမျိုးစုံမှ ပြစ်ဒဏ်စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ကျခံနေရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud }}</ref> ** [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]စခန်းများအား ကေအိုင်အေနှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta ally attacked in northern Sagaing |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing |date=2 September 2022 |author=Nyein Swe |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=10 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810051933/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing/ }}</ref> * ၁၆ စက်တင်ဘာလ ၁၆ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု|လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေးငယ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archivedate=19 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports }}</ref> လက်ယက်ကုန်းရွာတွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ရှိနေသည့်အတွက် တိုက်ခိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြန်မာစစ်တပ်က ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-20 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂနှင့်]] [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂတို့အပါအဝင်]] နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-20 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en }}</ref> * ၂၃ စက်တင်ဘာ - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]] အား ရန်ကုန်မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့တစ်ခုက လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ကြံမှုသည် သတ်ဖြတ်ခံရသော တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သောကြောင့် ရာထူးကြီးစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် လုံခြုံရေးအား တိုးမြှင့်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၈ အောက်တိုဘာ - စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားနည်းစေရန်ရည်ရွယ်သော "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာအား အကောင်အထည်ဖော်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အနည်းဆုံး ရွာ ၂၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ ယင်းသို့ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသဖြင့် အားလုံးဆုံးရှုံးသွားခဲ့သူများမှာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> * အောက်တိုဘာလ အလယ်ပိုင်း - ၂၀၂၃ ခုနှစ် အကုန်တွင် နွေဦးတော်လှန်ရေး အောင်ပွဲရမည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက် မြို့ပြနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |accessdate=23 May 2023 |archivedate=5 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> * ၁၆ အောက်တိုဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]အား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီနင်းခဲ့ကာ ကျောင်းဆရာ ဦးစောထွန်းမိုးအား ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]]၏ စာသင်ကျောင်းဝင်ပေါက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> * ၂၁ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များက ကော့ကရိတ်မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ မြို့အနီး အာရှလမ်းမကြီးနှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရအဆောက်အဦများတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=20 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref> * ၂၂ အောက်တိုဘာ - ညနေပိုင်းတွင် ကော့ကရိတ်မြို့မှ [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အနီးတဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> * ၂၃ အောက်တိုဘာ - ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]၏ ၆၂ နှစ်မြောက်အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် လူအနည်းဆုံး ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဤပြည်တွင်းစစ် ပြန်လည်စတင်ချိန်မှစ၍ အရပ်သားအများဆုံး သေဆုံးခဲ့သော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂက တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက အရပ်သားသေဆုံးမှုအား ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=24 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === * ၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ [[Mil Mi-24|Mi-34]] ရဟတ်ယာဉ်က စစ်ကောင်စီတပ်အပေါ် မှားယွင်းပစ်ခတ်မှုကြောင့် တပ်သား ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Regime Helicopter Kills At Least 60 Junta Troops in Sagaing Region: Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html |work=The Irrawaddy |author=Hein Htoo Zan |date=14 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html }}</ref> * ၁၄ နိုဝင်ဘာ - [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ရမည်စိုးသဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သော မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပေါက်မြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအား စစ်ကောင်စီက ဒဏ်ငွေတပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military punishes families of administrators who fled militia training |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training |author=Maung Shwe Wah |date=15 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=14 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114112736/https://myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training }}</ref> * ၁၅ နိုဝင်ဘာ - စစ်ကောင်စီကားတစ်စီးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ထောင်ထားသော မြေမြှပ်မိုင်းထိခဲ့သဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ရန်ကုန်-စစ်တွေကားလမ်းပေါ်ရှိ ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ ပုဏ္ဏားကျွန်း သို့မဟုတ် စစ်တွေမြို့ပေါ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Thousands of Rakhine Villagers Flee Myanmar Junta's Deadly Wrath |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html |date=15 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204230917/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html }}</ref> * ၁၆–၂၂ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရှေ့တန်းစစ်စခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အခြေစိုက်စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄ % ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] အနေဖြင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> * ၁၉ နိုဝင်ဘာ - [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းအား ဝင်ရောက်စီးနင်းရာတွင် နေအိမ်များနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=IN PICTURES : Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> * ၂၁–၂၅ နိုဝင်ဘာ - [[မိုးညှင်းမြို့နယ်|မိုးညှင်း]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]နှင့် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ [[ကေအိုင်အေ]]စခန်းများအား [[တပ်မတော် (လေ)]]က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> * ၂၂ နိုဝင်ဘာ ** [[မြိုင်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ** [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိုးညိုမြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်း အဆောက်အဦတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်က ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၄ နိုဝင်ဘာ - ကာဒီနယ် [[ချားလ်မောင်ဘို]]၏ နေအိမ်အပါအဝင် [[မုံလှရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မုံလှရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> * ၂၆ နိုဝင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၇ နိုဝင်ဘာ - [ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> * ၃၀ နိုဝင်ဘာ - [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |accessdate=23 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === * ၆ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]အတွက် တာဝန်ရှိသူ စစ်ကောင်စီအရာရှိ သုံးဦးနှင့် တပ်သားတစ်ဦးကို [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni forces capture soldiers linked to last year's Christmas Eve massacre |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre |author=Esther J |date=6 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=4 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104141538/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre }}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်မြို့နယ်ရှိ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် တပ်မတော် (ကြည်း)တို့ မြေပြင်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲတွင် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> * ၁၆ ဒီဇင်ဘာ - [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]တွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမည့် BURMA Act အား ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act |title=Meeks Issues Statement on House Passage of BURMA Act |date=6 April 2022 |website=House Foreign Affairs Committee |access-date=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231150112/https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act }}</ref><ref>{{cite web |title=U.S. Senate Passes Burma Act Bill |url=https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ |website=American Baptist Churches USA |date=16 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=2 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202184408/https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ }}</ref> * ၁၇ ဒီဇင်ဘာ - တပ်သား ၉၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များက နန့်ဆန်တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကာ TNLA နှင့် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ TNLA က ယင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက အလစ်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အရပ်သုံးထရပ်ကားတွင် အလုပ်သမားများအဖြစ် ပုန်းခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦး[[လှမိုးအောင်]]အပါအဝင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html |title=Ayeyarwady Region's NLD Ministers Released |date=30 December 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=24 May 2023 |archivedate=22 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922151244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html }}</ref> * ၃၀ ဒီဇင်ဘာ - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar court extends Aung San Suu Kyi's prison sentence to 33 years |url=https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html |last=Mogul |first=Rhea |work=CNN |date=30 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=19 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230519081122/https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html }}</ref> ==၂၀၂၃== === ဇန်နဝါရီ === * ၅ ဇန်နဝါရီ - [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]က ကျေးရွာများအား စပိဘုတ်ထောက်ပံ့ပေးရန်နှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရန် ဖိအားပေးမှုများကြောင့် [[အင်းလေး]]ဒေသ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> * ၃၁ ဇန်နဝါရီ - "နိုင်ငံတော်အား သစ္စာစောင့်သိသော" နိုင်ငံသားများအား လိုင်စင်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကောင်စီ [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=2023-02-13 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta }}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအား နောက်ထပ် ခြောက်လ သက်တမ်းထပ်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime extends military rule for another six months |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months |access-date=2023-03-12 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811023532/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ နောက်ထပ် မြို့နယ် ၃ မြို့နယ်အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-02-23 |title=Myanmar Junta Extends Martial Law in Resistance Stronghold Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111742/https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html }}</ref> တပ်မတော် (ကြည်း)၏ [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျေးရွာများအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-03-06 |title=Myanmar army killed 17 people in 2 villages, residents say |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 |access-date=2023-03-11 |website=AP NEWS |language=en |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913161001/https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကန်တော်ကျေးရွာတွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူငယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ခုခံရေးသမား လေးဦး ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":3">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Child fighters beheaded as Myanmar killings rise after martial law |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html |access-date=2023-03-11 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=3 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203184532/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html }}</ref> === မတ် === {{See also|တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၂ မတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]အတွင်း ရွာသူရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ နှစ်ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသမီးသုံးဦးမှာ အသတ်မခံရမီ မုဒိမ်းကျင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=2023-03-11 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control }}</ref> * ၁၁ မတ် - [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး သုံးပါးအပါအဝင် ရွာသူရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=2023-03-16 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture }}</ref> === ဧပြီ === {{see also | ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၁၁ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]တွင် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖွင့်ပွဲ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးသူငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=12 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> === မေ === * ၇ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မုံရွာမြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက် [[ရေကန်စုရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်|ရေကန်စုရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာခရိုင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း အမှတ် (၂၇) လက်အောက်ခံတပ်ခွဲ (၂) စခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ် အင်အား ၈၀ ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ကို ပစ်သတ်ကာ မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာ PDF စခန်း စစ်တပ်ဝင်စီး၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦးကို သတ်ဖြတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142156/https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ }}</ref> * ၂၅ မေ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မှ ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦးသည် လက်နက်၊ ငွေကြေးတွေများ ယူဆောင်ကာ စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်ချအညံ့ခံ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပခုက္ကူ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့က ခေါင်းဆောင်နဲ့ အဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦး စစ်ကောင်စီထံထွက်ပြေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080519/https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html }}</ref> * ၂၆ မေ ** [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ ရေလယ်ကျွန်းဒေသအား စစ်တပ်က သုံးရက်ကြာ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ဒေသခံ ၅ ဦးသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး ကျေးရွာ ၂၇ ရွာ မီးရှို့ခံခဲ့ရကာ နေအိမ် ၆၀၀ ကျော်မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=သူရမောင် |title=ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံ၌ လူ ၅ ဦး အသတ်ခံရကာ ရွာ ၃၀ နီးပါး မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=1 ဇွန် 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074311/https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ }}</ref> ** အမျိုးသားရေးအမည်ခံသည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံပွဲများကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသားရေးအစည်းအရုံး (MNO) ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{cite news |first1=RFA Burmese |title=စစ်တပ်ထောက်ခံသူ သေနတ်ပစ်ခတ်ခံရပြီး အရေးပေါ်ဆေးကုသနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporter-shoot-05312023164924.html |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |agency=RFA Burmese |language=my}}</ref> ဦးတင့်လွင်အား သေနတ်သမားတစ်ဦးမှ ပစ်ခတ်လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဟန်သစ် |first2=မြတ်သွယ် |title=ရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီးစစ်တပ်ထောက်ခံသူနှစ်ဦး ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ပစ်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074320/https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ }}</ref> * ၂၇ မေ ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုးဗြဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|မိုးဗြဲမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်တို့အကြား သုံးရက်ဆက်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကလေးငယ်နှစ်ဦး အပါအဝင် လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည့် မိုးဗြဲတွင် ကလေး ၂ ဦးအပါအဝင် ၄ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37317/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> ** ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) မှ ဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လူငယ်လေးဦးသည် ကယားပြည်နယ် ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင်တွင် ဒဏ်ရာရသူများအား ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=တိုက်ပွဲကြား ကရင်နီဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080532/https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html }}</ref> * ၂၉ မေ - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့]]ကြား သီးမစ်လွင်ပြင်တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားနေရာ တော်လှန်ရေးသမား ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် ဟားခါး၊ ထန်တလန်ကြားတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075523/https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ }}</ref> * ၃၀ မေ ** [[ဝက်လက်မြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ [[စခမ်းသာရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|စခန်းသာ (ရှပ်ပြဲ) ရွာ]]အနီး ရောက်လာသော စစ်ကြောင်းကို [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်သည့် Black Wolf Army နှင့် WHO AM I – ARMY တို့က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးသီး ၇ ခုချ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဝက်လက်မြို့ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=ဝက်လက်တွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှစ်ခု ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075511/https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ }}</ref> ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အဝန်းကြီးရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|အဝန်းကြီးကျေးရွာ]]ကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ဘီးလင်းမြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် (၃၁၄) အမြောက်တပ်ရင်းက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ သံဃာတော် ၃ ပါးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |first2=ငြိမ်းဆွေ |title=ဘီးလင်းတွင် စစ်တပ်လက်နက်ကြီးကြောင့် သံဃာနှင့် သာမဏေများ ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075522/https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ }}</ref> ** တပ်မတော် ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ အဆိုတော် လီလီနိုင်ကျော်အား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရသဖြင့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>{{cite web |title=အဆိုတော် ဒေါ်လီလီနိုင်ကျော် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရ |url=https://news-eleven.com/article/248964 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့နယ် ၂၈ မြို့နယ်မှ စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်နေသော နိုင်ငံရေး၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၇၃ ဖွဲ့နှင့် လေ့လာသူ ၃၁ ဦးတို့ပါဝင်သော ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းဖိုရမ်ကို နှစ်ရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/sagaing-counsalor-council-05312023171137.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** ကရင်ပြည်နယ်၊ [[ကျုံဒိုးမြို့|ကျုံဒိုးရဲစခန်း]]ကို [[KNLA]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဒရုန်းနှင့် ဗုံးချတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ခလရ (၅၄၆) စစ်တပ်က လက်နက်ကြီး ပြန်လည်ပစ်ခတ်ရာတွင် ဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်တပ် လက်နက်ကြီးကြောင့် ကျုံဒိုးဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံး၊ တစ်ဦးဒဏ်ရာရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080531/https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html }}</ref> * ၃၁ မေ ** ကန့်ဘလူမြို့နယ် [[ဖုတ်ကုန်းရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ဖုတ်ကုန်းရွာ]] ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းကို စစ်သား ၆၀ ဝန်းကျင်က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တော်လှန်ရေးသမားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8"/> ** ချောင်းဦးမြို့မြောက်ဘက် သုံးမိုင်အကွာ ခင်မွန်ရွာအနီးရှိ Area 71 People Defense Force Monywa စခန်းကို စစ်ကောင်စီ အင်အား ၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းရာ တော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8">{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |first2=သူရမောင် |title=စစ်ကိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ စခန်းနှစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ငါးဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618025229/https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ }}</ref> === ဇွန် === * ၂ ဇွန် - ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးကို KNU ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181743/https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ }}</ref> * ၃ ဇွန် - ဖယ်ခုံမြို့နယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော တပ်မ (၆၆) လက်အောက်ခံတပ်ကို မြို့အနောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ [[ခေါင်းအီရွာမရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ခေါင်းအိရွာ]]နှင့် [[စက်တော်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|စက်တော်ရွာ]]အကြားတွင် ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဖယ်ခုံအခြေစိုက် အမှတ်(၁၀၀၂) တပ်ရင်း၊ ဒီးမော့ဆိုအခြေစိုက် အမှတ် (၁၁၀၁)၊ (၁၁၀၂)၊ (၁၁၀၇) တပ်ရင်းများ၊ မိုးမြို့ဗြဲအခြေစိုက် အမှတ် (၁၀၀၅)၊ (၁၀၀၇)၊ (၁၀၀၈)၊ (၁၀၀၉)၊ လွိုင်ကော်အခြေစိုက် PDF တပ်ရင်း (LKPDF) များနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF)၊ ကယား(ကရင်နီ)တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) တို့ ပူးပေါင်း ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်ရာမှ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိတိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး နှစ်ဖက် အထိအခိုက်ရှိ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617150534/https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ }}</ref> * ၅ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးမြို့၊ အမှတ် (၁၂) ရပ်ကွက် ရဲစခန်း၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်ရှိ (၅၀၇) စစ်တပ်စခန်း၊ [[ပန်ဟုန်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|ပန်ဟုန်းရွာ]]ရှိ စစ်တပ်စခန်းတို့ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်ပန်း |title=လားရှိုးမြို့ပေါ် ရဲစခန်းနှင့် စစ်တပ်စခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617233654/https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ }}</ref> ** ကလေးမြို့နယ်၊ လက်ပံချောင်း-ရာဇဂြိုဟ်လမ်းမကြီးဘေးရှိ [[ရှုခင်းသာရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ရှုခင်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က MI 35 အမျိုးအစား တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်သွယ် |title=ကလေးမြို့နယ်တွင် စာသင်ကျောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618002204/https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ }}</ref> * ၆ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲမြို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ် ပစ်ခတ်သဖြင့် အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မိုးဗြဲမြို့တွင် တစ်ရက်အတွင်း အရပ်သား သုံးဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145205/https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ }}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[နတ်သံကွင်းမြို့]] ရဲစခန်း၊ တံတားရဲကင်း နှစ်ခု၊ ရေတွင်းကုန်းရွာနှင့် ဘုံသတောရွာအနီးရှိ အခြားစစ်ရေးပစ်မှတ် နှစ်ခုတို့ကို KNU တပ်မဟာ ၃ လက်အောက်ခံတပ်များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များက ဝင်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နတ်သံကွင်းတံတားကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ကာ KNU,PDF ပူးပေါင်းတပ်ဘက်မှ ၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=စစ်တောင်းမြစ်ကူး နတ်သံကွင်းတံတား ဖျက်ဆီးခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=19 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619182335/https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ }}</ref> * ၇ ဇွန် ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]] စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးနေလင်းဦးနှင့် [[ဗောဓိကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဗောဓိကွင်းရွာ]]အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးသူရတို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အောင်နိုင် |title=ကျောက်တံခါးတွင် ဗိုလ်မှူးနှင့် ရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617115133/https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ }}</ref> ** ပဇီကြီးရွာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြာင်း တိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း လူမှုကွန်ရက်ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှာ ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့် သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင်း စစ်ခုံရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို စစ်ခုံရုံးက ထောင်သုံးနှစ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620153215/https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html }}</ref> * ၉ ဇွန် - ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ [[ညောင်ပင်ကြီးရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ညောင်ပင်ကြီးရွာ]] ရဲစခန်းကို ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="mmnow9">{{cite web |title=ဆားလင်းကြီးတွင် စစ်တပ်က နေ့စဉ် ရွာမီးရှို့၊ ရွာသား ၁ ဦးကို ပစ်သတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ |publisher=Myanmar Now |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142159/https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ }}</ref> * ၁၂ ဇွန် - ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ် မိုးဗြဲမြို့ ရပ်ကွက်များအတွင်း စစ်တပ် ဝင်ရောက်တပ်စွဲထားစဉ် မေ ၂၇ မှ ဇွန် ၉ အတွင်း အရပ်သား ၁၃ ဦးထက်မနည်း ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=စစ်တပ် တပ်စွဲထားသည့် မိုးဗြဲတွင် ပစ်သတ်ခံရသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်း ရှိလာ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617182106/https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ }}</ref> * ၁၃ ဇွန် ** ကယားပြည်နယ်၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှကျေးရွာ]]အနီးရှိ တောင်လှစခန်း၊ မယ်လနွယ်စခန်းနှင့် မြန်မာ-ထိုင်း နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားမှတ်တိုင်အမှတ် ၁၄ ရှိ BP 14 စခန်းကုန်းနှင့် မြို့မရဲစခန်းတို့ကို ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက တစ်ပြိုင်တည်း ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မြို့နယ်ရဲမှူး သေဆုံးပြီး၊ စခန်း ၃ ခုမှ မောင်းပြန်သေနတ် ၄၀ ခန့် ရရှိခဲ့ကြောင်း KMIC ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ခူးညေးရယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ စခန်းလေးခု တစ်ပြိုင်တည်း တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617152040/https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ }}</ref> ** ဇာမဏီအမည်ရှိ မြင်းမူနှင့် မြောင်မြို့နယ် အခြေစိုက် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ကိုဇော်မိုးနှင့် အခြား ၃ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ မြောင်ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့က လူသတ်မှုသံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးနေစဉ် သေဆုံးသွားကြောင်း မြန်မာနောင်း မီဒီယာ က ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မိုးဦး |author2=သူရမောင် |title=မြောင်ပလဖ ဖမ်းဆီးထားသော တော်လှန်ရေးသမား ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145032/https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ }}</ref> * ၁၅ ဇွန် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ [[စေတုတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[တပွင်ရွာ၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်|တပွင်ရွာ]]ရဲစခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် မင်းဘူးခရိုင် တပ်ရင်း-၃ က တိုက်ခိုက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] ၂ ယောက်ကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စေတုတ္တရာ တပွင်ရွာရဲစခန်းကို PDF မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ပျူစောထီး ၂ ဦး ဖမ်းမိ (ရုပ်သံ) |url=https://burmese.dvb.no/archives/600035 |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=DVB |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[ကင်းပြားရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ကင်းဗျားကျေးရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးသွားသည့် အမျိုးသားများအနက် ၅ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ဒေသခံများက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=ရွှေဘိုတွင် စစ်တပ်ဖမ်းသွားသော ရွာသား ၅ ဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620154719/https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ }}</ref> * ၁၉ ဇွန် ** ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ဟန်သစ် |title=ရန်ကုန်လေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181745/https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ }}</ref> ** ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ပန်းကိုင်ဆောင် သွားလာခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သူများကို စစ်ကောင်စီ တပ်သားများက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၀ ဇွန် - မြင်းခြံမြို့နယ်၊ [[ယုန်ထိုးရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ယုန်ထိုးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီ ကင်းပုန်းအဖွဲ့၏ ကြားဖြတ်ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် PDF တပ်ရင်း (၁) နှင့် (၈) ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁၀ ဦး တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |first2=သူရမောင် |title=မြင်းခြံတွင် PDF များ ချုံခိုတိုက်ခံရ၊ ၅ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040849/https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ }}</ref> * ၂၁ ဇွန် - [[မြောင်မြို့]]ပေါ်ရှိ မြို့မရဲစခန်း၊ မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရုံးနှင့် ရဲဝန်ထမ်းအိမ်ရာတို့ကို PDF မြင်းခြံခရိုင် အမှတ် (၈) တပ်ရင်းအပါအဝင် မြောင်မြို့နယ်အတွင်း အခြေစိုက်သည့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ ၉ ဖွဲ့က တစ်နာရီနီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မြောင်မြို့ စစ်ကောင်စီပစ်မှတ် ၃ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040848/https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ }}</ref> * ၂၄ ဇွန် - မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်း ၆ ခုကို ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုက ဇွန် ၁၃ မှ ၂၄ အတွင်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံး ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု သိမ်းယူ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703042353/https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ }}</ref> * ၂၅ ဇွန် - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကင်းတော်ရွာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးစခန်း စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁ ဒါဇင်ခန့်သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/about-1-dozen-pdfs-were-killed-in-the-attack-on-kintaw-village/7153236.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၇ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]နှင့် [[ချင်ပြစ်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ချင်ပြစ်ရွာ]]ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သံဃာတော်တစ်ပါးအပါအဝင် အရပ်သား ၁၀ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှုရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html }}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောင်မြို့နယ်အနောက်ခြမ်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဖမ်းဆီးသွားသည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ခရိုင်တပ်ရင်းခေါင်းဆောင် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး လိုက်လံကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=မြောင်တွင် PDF ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040901/https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ }}</ref> * ၂၈ ဇွန် ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့]]နှင့် [[သထုံမြို့]]အကြားက ရွှေရောင်ပြတံတားကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ် KNLA/PDF ပူးပေါင်းတပ်များက မိုင်းခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ အိမ်စီးကား ၃ စီး တံတားအောက် ထိုးကျကာ လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သထုံ၊ ဘီးလင်းလမ်း KNU တိုက်ခိုက်မှု ထိခိုက်သေဆုံးသူတချို့ရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032053/https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html }}</ref> တံတားပေါက်ကွဲမှုအပြီး စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုသွားရောက်လုပ်ကိုင်နေစဉ်အတွင်း ထပ်မံပစ်ခတ်ခံရမှုကြောင့် လူ၂၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဇွန် ၂၉ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ-ဘီးလင်းကျုံအိတ်တံတား ဖောက်ခွဲခံရမှု အနည်းဆုံး နှစ်ဦး သေ၊ ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo }}</ref> ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[စဉ့်ကိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စဉ့်ကိုင်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်း စဉ့်ကိုင်ရွာအနီးတိုက်ပွဲ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032051/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html }}</ref> * ၂၉ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ် [[စမွန်းရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စမွန်းရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ အရပ်သားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် စမွန်းရွာ စီးနင်းခံရပြီး အရပ်သားလေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032046/https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html }}</ref> ** ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့နယ်]] ကြူကုတ် (ပန်ဆိုင်း) အနီး မုံးပေါ်ရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် MNDAA ကိုးကန့်တပ်အကြား တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီ နဲ့ ကိုးကန့်တပ် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032049/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html }}</ref> * ၃၀ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မော်လိုက်မြို့နယ်]]၊ [[တောင်းအင်ရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်|တောင်းအင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁ စစ်ဒေသ၊ မော်လိုက်ခရိုင် တပ်ရင်း ၂ က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်ဟု NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မော်လိုက်မြို့နယ် တောင်းအင်ရွာ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း စီးနင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/occupied-military-camp-07022023043408.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့]]ပေါ်တွင် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အသက် ရှစ်နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် မြို့ခံလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကောလင်းမြို့ပေါ်လက်နက်ကြီးကျပြီး ကလေးအပါ လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kawlin-weapon-died-07012023074419.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုထက်ပိုင်စိုးကို စစ်ကောင်စီက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (ည)ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ဆယ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဖမ်းဆီးခံ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ထောင် ဆယ်နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/student-prison-06302023123037.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၁၅ ဇူလိုင် - မန္တလေးတိုင်း၊ မတ္တရာမြို့နယ်အရှေ့ခြမ်း အမှတ် (၁၀၁၄) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ် အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ကင်းစခန်းတို့ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစခန်းကို PDF တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145935/https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ }}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းတစ်ခုသည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့အနီး တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (CDF) စခန်းငယ်တစ်ခုကို လေတပ်အကူအညီဖြင့် စီးနင်းသိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် CDF စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145933/https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ }}</ref> * ၂၁ ဇူလိုင် ** ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီမြို့အနီးရှိ လက်ခတ်တောင်ကြောပေါ်တွင် အခြေစိုက်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ စခန်းကုန်းကို ဇူလိုင် ၂၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် KNU လက်အောက်ရှိ ကော်ဘရာစစ်ကြောင်း၊ ကျားသစ်နက်စစ်ကြောင်း၊ Federal Wings စသည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=မြဝတီမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လက်ခတ်တောင်စခန်းကုန်း အသိမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145938/https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ }}</ref> ** စစ်ကောင်စီတပ်မှ အင်အား ၈၀ ခန့်ပါသည့် စစ်ကြောင်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းချောင်းရွာအား နံနက် ၂ နာရီခန့်တွင် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရခဲ့ကာ ရွာခံ ၁၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပြီး ရွာမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစဉ် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ယင်းမာပင်၊ စုန်းချောင်းရွာ စစ်တပ်ဝင်စီးပြီး အသက်မပြည့်သေးသူ ၃ ဦးအပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145936/https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ }}</ref> === ဩဂုတ် === * ၄ ဩဂုတ် - [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]အရ နောင်ချိုမြို့အနီးတွင် အရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် အင်အား ၁၅ ဦးပါ စစ်ကားတစ်စီးကို PDF က ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကားပေါ်ပါ အားလုံး သေဆုံးခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ ရခဲ့သည်။<ref name="kanaung">{{cite news |last1=သူရမောင် |first1=မိုးဦး, မြတ်ပန်း |title=တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ် အထိနာဟု မန္တလေး PDF ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=29 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929234718/https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ }}</ref> * ၇ ဩဂုတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဘုတလင်မြို့]]လယ်ရှိ မီးသတ်စခန်းကို ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့နယ်မီးသတ်ဦးစီးမှူးအပါအဝင် စခန်းအတွင်းနေထိုင်သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ဘုတလင်မြို့ မီးသတ်စခန်းကို PDF စီးနင်းပြီး မီးသတ်သမားများကို ဖမ်းဆီး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165302/https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ }}</ref> * ၁၁ ဩဂုတ် - အင်အား ၅၀ ပါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းတွင် မိုင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ စစ်ကြောင်းမှူး အပါအဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၂ ဩဂုတ် - ဘုတလင်မြို့နယ် [[သခွတ္တနယ်ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|သခွတ္တနယ်ကျေးရွာ]] ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အခမဲ့ဆေးခန်းနှင့် ထိုရွာရှိ နေအိမ် ၄၀ ဝန်းကျင်ကို အင်အား ၇၀ နီးပါးပါသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဘုတလင်တွင် ပရဟိတဆေးခန်းနှင့် အိမ်များ မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165300/https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ }}</ref> * ၁၄ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီ တပ်စွဲထားသည့် တောင်ကုန်းကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များ]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လက်နက် ၆ လက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကာ ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို တော်လှန်ရေးတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165252/https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ }}</ref> * ၃၁ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ယာယီစခန်းတစ်ခု အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA) က စီးနင်းခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဒရုန်းများ၊ လက်နက်ကြီးများ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref name="cdf">{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် တော်လှန်ရေးစခန်းနှစ်ခုကို ဇိုမီးနယ်ခြားစောင့်တပ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011071230/https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ }}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၃ စက်တင်ဘာ - [[မြဝတီမြို့]]ရှိ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးကို ဗုံးတပ်ဒရုန်းလေယာဉ်ငယ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယာယီတပ်ရင်းမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး အပါအဝင် ၅ ဦး သေဆုံးပြီး၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သူ ၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ကိုချို |title=မြဝတီခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး ဗုံးကြဲခံရပြီးနောက် လုံခြုံရေးတင်းကျပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=6 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230906152506/https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ }}</ref> * ၆ စက်တင်ဘာ - မုံရွာမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာတောင်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးစခန်းတစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908100342/https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ }}</ref> * ၈ စက်တင်ဘာ - ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်ကားလမ်းဘေး၊ တောင်နီကျေးရွာအနီးရှိ တာဝါတိုင်ကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား ကနောင်စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၁၃ ဦး နှင့် PDF တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၀ စက်တင်ဘာ ** တွန်းဇံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး သေဆုံးပြီး မောင်းပြန်သေနတ် ၁ လက် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟု CDF (တွန်းဇံ) က ဆိုသည်။<ref name="cdf"/> ** မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့ဘက်မှ လာသည့် စစ်သင်္ဘောတစ်စီးသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းကျေးရွာများကို ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ဖောင်းကတာကျေးရွာရှိ နေအိမ်နှစ်လုံးပေါ် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=စစ်သင်္ဘောပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဆားလင်းကြီးဒေသခံ တစ်ဦးသေ၊ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=12 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230912053546/https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ }}</ref> * ၁၁ စက်တင်ဘာ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်တွင်းအခွန်များ ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာန]]ရုံးကို လက်ပစ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရသော်လည်း အထိအခိုက်မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |first1=နေမင်းနီ |title=မန္တလေးတွင် အခွန်ဦးစီးဌာနရုံး ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913090008/https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ }}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ **စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ကျေးရွာ]]၊ [[တံတားဦးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တံတားဦးကျေးရွာ]]တို့အနီးတွင် ရှိသည့် ကျေးရွာပကဖအဖွဲ့တို့၏ စခန်းများကို အင်အား ၁၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ [[မြင်းဆည်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|မြင်းဆည်ရွာ]]မှ အရပ်သား ၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=စစ်ကိုင်းတွင် အမျိုးသား ၄ ဦးကို စစ်ကောင်စီတပ် သတ်ဖြတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011065251/https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ }}</ref> ** [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၃၀ ကျော်ခန့်အကွာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင် တည်ရှိသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ရေတံလျှောက်စခန်းကုန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=ထိုင်းနယ်စပ် စခန်းကုန်းတစ်ခုကို KNU တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=15 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230915104351/https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{main article |လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} *၉ အောက်တိုဘာ - စစ်ကောင်စီ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]]က [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၏ မြို့ဖြစ်သော [[လိုင်ဇာမြို့]]ပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မုန်လိုင်ခတ်စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား ထိမှန်ခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၂၉ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Dozens killed and injured in military attack on Myanmar refugee camp |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp |agency=Al Jazeera |date=October 10, 2023 |accessdate=22 October 2023 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207001508/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp }}</ref> {{main article|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} *၂၇ အောက်တိုဘာ **[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]၊ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]နှင့် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] တို့ပါဝင်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို စတင်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များတွင် စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Alliance of 3 ethnic rebel groups carries out coordinated attacks in northeastern Myanmar |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 |access-date=October 27, 2023 |agency=ABC News |accessdate=22 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104221713/https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ်တို့တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Escalation of clashes in northern Shan and the Southeast Flash Update #1 (As of 30 October 2023) |url=https://www.unocha.org/publications/report/myanmar/myanmar-escalation-clashes-northern-shan-and-southeast-flash-update-1-30-october-2023 |website=UNOCHA |access-date=October 30, 2023}}</ref> ** KNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ကော့ကရိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-29 |title=ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲအတွင်း လက်နက်ကြီးကျလို့ ဒေသခံ ၆ ဦးသေဆုံး |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=30 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030042923/https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo }}</ref> *၃၀ အောက်တိုဘာ ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်များ စီးနင်းထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီမှ ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းက လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-01 |title=ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းတရင်းလုံး လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |language=Burmese |work=VOA |url=https://burmese.voanews.com/a/7336659.html |access-date=2023-11-01 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=1 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101103323/https://burmese.voanews.com/a/7336659.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === [[File:Operation 1027.svg|thumb|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေ (၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ)]] *၁ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကောင်စ်ီက နောင်ချိုမြို့သို့ စစ်ကူယာဉ်တန်းပို့ဆောင်ခဲ့ရာ မဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြာ သံချပ်ကာကားတစ်စင်း ပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=နောင်ချိုမြို့အနီး စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို TNLAနှင့် MDY PDFတို့စစ်ဆင် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102152449/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[ပန်ဆန်းမြို့]] နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=မြို့သုံးမြို့ကျသွားပြီဟု စစ်ကောင်စီဝန်ခံ |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623052 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231107103759/https://burmese.dvb.no/post/623052 }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=ညီနောင်မဟာမိတ်များ၏ စစ်ဆင်ရေး၇ရက်မြောက်နေ့တွင် မြို့လေးမြို့ကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ |language=Burmese |work=Ayeyarwaddy Times |url=https://ayartimes.com/?p=27362 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103150134/https://ayartimes.com/?p=27362 }}</ref> *၃ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ရွှေလီကြိုးတံတားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=နမ့်ခမ်းမြို့မှာ TNLA နဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၊စစ်တပ်ကလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုလုပ် |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo |access-date=2023-11-03 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103102012/https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo }}</ref> *၆ နိုဝင်ဘာ - ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ခရိုင်မြို့ဖြစ်သော [[ကောလင်းမြို့]]ကို အေအေ၊ ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ခမ်းမြို့]]တစ်မြို့လုံးနီးပါးကို တီအန်လယ်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ }}</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ** [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] ကို ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ခဲ့ကာ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=2023-11-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး စတင် |url=https://burmese.voanews.com/a/7346374.html |access-date=2023-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110130401/https://burmese.voanews.com/a/7346374.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်း [[တမူးမြို့နယ်]]ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ ၉၉ ဗျူဟာမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်လွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131804/https://burmese.dvb.no/post/623785 }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: MNDAA က ကွမ်းလုံနှင့် [[မုံးကိုးမြို့]]များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=မုံးကိုးမြို့ကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း MNDAAပြော |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131848/https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကွမ်းလုံနဲ့ နမ့်ခမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်ထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108135526/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html }}</ref> *၈ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA နှင့် MDY-PDF တို့ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]အနီး စစ်တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=ဂုတ်ထိပ်တံတားအနီးရှိ စစ်တပ်စခန်းကို TNLA/PDFပူးပေါင်းအဖွဲ့တိုက်ခိုက်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131918/https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ }}</ref> *၁၁ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး}} ** ကယားပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော်မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ကို KNDF, KA နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=2023-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> ** ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ တိုက်ခိုက်ရေးဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ကယားပြည်နယ်တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ KNDF က ပစ်ချခဲ့သည်ဟုဆိုသော်လည်း စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျသည်ဟု တပ်မတော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=23 November 2023 |archivedate=11 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> *၁၂ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA က [[သီပေါမြို့]]အနီးရှိ ကျင်သီတံတားဂိတ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=သီပေါ ကျင်တီတံတားတပ်စခန်းကို TNLAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |access-date=2023-11-12 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |url-status=live |accessdate=23 November 2023 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html }}</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=23 November 2023 |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> *၁၅ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိသားစုဝင်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုလုံး အလင်းဝင်လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en |archivedate=30 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130093234/https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 }}</ref> **၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး: KNDF က [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၁၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=16 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> *၁၆ နိုဝင်ဘာ - **စစ်တွေမြို့နှင့် မဝေးသော [[ပေါက်တောမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေတပ်နှင့် လေတပ်အသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်မှုမျာ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သားနေအိမ်များ ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |work=The Irrawaddy |accessdate=23 November 2023 |archivedate=17 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: အွန်လိုင်းရာဇဝတ်မှုခေါင်းဆောင် မြီရှောက်ချန်းနှင့် မိသားစုအာ စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|title=最新消息！缅北电诈头目明学昌，已自杀身亡|work=National Business Daily|date=2023-11-17|language=zh-cn|access-date=23 November 2023|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204173627/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former lawmaker dies in police custody after arrest for Myanmar scams |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |access-date=2023-11-17 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118082258/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html }}</ref> * ၂၁ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် တီးတိန်မြို့၊ [[ကနေဒီတောင်]]ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ PDF – Zoland က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကနေဒီတောင် စစ်ကောင်စီစခန်း ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html |access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=23 November 2023 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228064921/https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html }}</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ရန်ကုန်မြို့တွင် ညအချိန် သံချပ်ကာကားများ လှည့်လည်နေခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ညဉ့်မနက်မီ စောစီးစွာပိတ်သိမ်းကြသည်။<ref>{{cite news |title=Reports of Forced Conscription by Myanmar's Military Spark Panic in Yangon |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html |date=24 November 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133020/https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html }}</ref><ref>{{cite news |date=24 November 2023 |title=Parents Pull Children From Schools in Yangon as Myanmar Junta Troops Move In |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html |work=The Irrawaddy |access-date=25 November 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133018/https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html }}</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က မတူပီမြို့နယ်ရှိ လိုင်လင်းပီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ }}</ref> *၂၈ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်သည် ၁၈၆ ဦးပါဝင်သော အမှတ် ၁၂၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းသည် MNDAA ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်အား MNDAA က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-29 |title=Another Entire Junta Battalion Raises the White Flag in Myanmar's Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=29 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231129205115/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref><ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-30 |title=After Over 30 Years of Control, Myanmar Junta Loses Grip on Township Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201023257/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် မူဆယ်မြို့သို့ ဦးတည်သော ကုန်းလမ်းများအား ထိန်းချုပ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |title=Opponents vow 'beginning of the end' for Myanmar's junta as resistance launches nationwide offensive |url=https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |access-date=28 November 2023 |agency=CNN |date=28 November 2023 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html }}</ref> *၂၉ နိုဝင်ဘာ - ** CDF နှင့် CNA တို့က မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=2 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html }}</ref> ** [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Cho |first=Ko |date=2023-11-30 |title=Rival Shan armies declare truce as other ethnic armed groups gain ground |url=https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327180609/https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === {{see also|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} * ၁ ဒီဇင်ဘာ - [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့အရှေ့တောင်ပိုင်းကို MNDAA က စတင်ထိုးစစ်ဆင်သည်။ အရပ်သားများစွာ မြို့အတွင်း ပိတ်မိနေကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံသားများ မြို့အတွင်းမှ ထွက်ခွာကြရန် ဆော်ဩသည်။<ref>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> * ၃ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို MNDAA က တိုက်ခိုက်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရှစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live}}</ref> * ၄ ဒီဇင်ဘာ - ** ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး: KNLA နှင့် ဒေသခံ PDF များက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ မုန်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သော မြို့ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Myanmar Resistance Seizes First Town in Bago Region: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=15 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415180748/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html }}</ref> ** လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မှ ထွက်ပြေးသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား MNDAA က လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh/> * ၅ ဒီဇင်ဘာ - ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ တရွန်အိုင် ဗျူဟာစခန်းကုန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=7 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> * ၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: ဘုရားလေးဆူကုန်းအား MNDAA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လောက်ကိုင်မြို့ တောင်ပိုင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |title=MNDAA seizes key outpost south of Laukkai |date=6 December 2023 |access-date=6 December 2023 |archivedate=8 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173510/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |url-status=live}}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၂) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်မှူးဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဇော်လင်းကို အသေရမိခဲ့သည်ဟု ကိုးကန့်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သေဆုံးမှုအား အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=敏昂萊武裝第12野戰旅旅長在果敢戰場被擊斃 |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html |access-date=2023-12-08 |website=果敢资讯网 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209231216/https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html|archivedate=December 9, 2023|trans-title=Tatmadaw's 12th Military Operations Brigadier General Shot Dead in Kokang Battlefield|lang=zh}}</ref>{{Better source needed|date=December 2023}} * ၁၁ ဒီဇင်ဘာ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ဆွေးနွေးပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံက လက်ခံကျင်းပခဲ့ရာ 'အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ' ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=China brokers talks in Myanmar between military junta and rebel groups that yield 'positive results' |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results |access-date=11 December 2023 |date=December 11, 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211145421/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - တရုတ်ဦးဆောင်သော ဆွေးနွေးပွဲမှာ "၁၀ မိနစ်ခန့်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်" ဟု ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ဆိုခဲ့ကာ ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Brotherhood Alliance Denies Myanmar Junta Peace Deal Rumors |work=The Irrawaddy |date=13 December 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240101211111/https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html }}</ref> * ၁၅ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ဆန်မြို့]]အား TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-16 |title=Myanmar rebels seize town from military junta despite China-backed ceasefire |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire |access-date=2023-12-18 |website=France 24 |language=en |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223164727/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire }}</ref> * ၁၈ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်မြို့ မြောက်ဘက်ဝင်ပေါက်အနီးရှိ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထန်ပါကျိုင်းရွာ]]ရှိ MNDAA အပေါ် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 November 2023 |author=Kyaw Oo |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |title=Fighting restarts near Laukkai as MNDAA seizes border gate and trade zone |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ }}</ref> * ၁၉ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဝင်ပေါက် ရန်လုံးကြိုင်နယ်စပ်ဂိတ်ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archivedate=31 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> * ၂၂ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: မန်တုံမြို့ကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]သည် TNLA ၏ အလုံးစုံထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=23 December 2023 |title=Brotherhood Alliance Seizes Another Ethnic Zone in Myanmar's northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=25 December 2023 |website=The Irrawaddy |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231223205345/https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref> * ၂၅ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ပေါ်သို့ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၈ ဦးသေဆုံးကာ ၂၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> * ၂၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၉၀ ပါဝင်သော တပ်မတော်၏ အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် ဒေသခံ နယ်ခြားစောင့်တပ်မှူး ပယ်ဆောက်ချိန်တို့အပါဝင် နယ်ခြားစောင့်တပ် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချသည်။ လက်နက်ချပြီးနောက် MNDAA က မြို့အား ကင်းလှည့်လည်သည်။<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ နတ်သံကွင်းမြို့အား KNLA ဦးဆောင်သောအဖွဲ့မှ သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html |access-date=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅၁ ဦး အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇီုရမ်ပြည်နယ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ |access-date=12 January 2024 |archivedate=14 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114105949/https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ }}</ref> == ၂၀၂၄ == === ဇန်နဝါရီ === * ၄ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ဒေသကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် လက်နက်ချခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် မိသားစုဝင်များ လားရှိုးမြို့သို့ ထွက်ခွာသည်။<ref name=end>{{cite news |title=Myanmar Regime Raises the White Flag in Kokang Zone on China Border in Shan State |date=5 January 2024 |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118021858/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html }}</ref> * ၅ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲပြီးဆုံးကာ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် [[လောက်ကိုင်မြို့]]အား MNDAA က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၃၈၉ ဦးနှင့် မိသားစုဝင် ၁၆၀၀ ဦး လက်နက်ချသည်ဟု MNDAA က ထုတ်ပြန်သည်။ မိသားစုဝင်များ၏ အသက်အန္တရာယ်လုံခြုံရေးအတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆိုသည်။<ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=7 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ }}</ref> * ၈ ဇန်နဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ တောင်ရှည်တောင်စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းယူသည်။ ယင်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့် လက်နက်ချသည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=20 January 2024 |archivedate=15 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၉ ဇန်နဝါရီ - အင်ဒို-မြန်မာ [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း]]တွင် ဗျူဟာကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင်း တိုက်ပွဲများတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=aakt/> * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ကြားဝင်စေ့စပ်ခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire |access-date=20 January 2024 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228144830/https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire }}</ref> * ၁၃ ဇန်နဝါရီ - [[လားရှိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]များအပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု TNLA က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 January 2024 |archivedate=13 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> * ၁၅ ဇန်နဝါရီ - ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html |access-date=20 January 2024 |archivedate=27 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227180712/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html }}</ref> * ၁၈ ဇန်နဝါရီ - ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇၆ ဦးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 |access-date=20 January 2024 |archivedate=19 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119102953/https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 }}</ref> * ၂၀ ဇန်နဝါရီ - ** စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၀၀ ကျော်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်က အိန္ဒိယစစ်တပ်ထံ ခိုလှုံမှုများနှင့် စစ်ဘေးရှောင်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ် ၁,၆၄၃ ကီလိုမီတာအား ခြံစည်းရိုးကာရန် အိန္ဒိယအစိုးရက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ** တပ်မတော်နှင့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]တို့သည် [[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html Firefight Erupts as Myanmar Junta Troops Halt PNLO Arms Convoy in Shan State]. Brian Wei. January 23, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124045933/https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html|date=January 24, 2024}}</ref> * ၂၄ ဇန်နဝါရီ - ** [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့သည် ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်တို့ ထိန်းချုပ်ထားသော ဆီဆိုင်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html Myanmar Military Now at War With Ethnic Pa-O Army And Allies in Southern Shan State]. Brian Wei. January 26, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240126163421/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html|date=January 26, 2024}}</ref> ** ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ပိုင် ကားတစ်စီးကို ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်သုံးဦးသေဆုံးပြီး လက်နက်နှင့် ဗုံးပစ်လောင်ချာတို့ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရ|trans-title=Three members of the Mon Peace Defense Force were shot dead|lang=my|url=https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|date=January 24, 2024|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20240126160153/https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|archivedate=|access-date=6 February 2024|archivedate=26 January 2024}}</ref> * ၂၅ ဇန်နဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ပေါက်တောမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အုံအများအပြား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> * ၂၆ ဇန်နဝါရီ - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]အား ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Pa-O, Karenni forces seize control of town in southern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ |author=Aung Naing |date=26 January 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126121405/https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ }}</ref> * ၂၉ ဇန်နဝါရီ - ** KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက တပ်မတော်၏ [[:en:Eurocopter AS365|ရဟတ်ယာဉ်]]တစ်စင်းအား စက်သေနတ်များ၊ စနိုက်ပါနှင့် ဒုံးပစ်လက်နက်တို့ဖြင့် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အေးမင်းနောင်၊ ဗိုလ်မှူးစိုးလွင်ထွန်း၊ ဗိုလ်မှူး တိုးဦးနှင့် အခြားနှစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html In Karen State, Another Myanmar Junta Chopper Shot Down]. January 29, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129142812/https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html|date=January 29, 2024}}</ref><ref> [https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archivedate=January 29, 2024}}</ref> ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် ၃၈၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းဌာနချုပ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta's infantry base seized by Arakan Army|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html|access-date=2024-01-29|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204054158/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၅၄၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Another myanmar battalion base captured|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html|access-date=2024-02-01|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240504195023/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html}}</ref> * ၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ [[ဒေါဆီအီရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါဆီအီရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အတွက် ကလေးငယ် အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Warplanes Bomb School in Karenni State, Killing 4 Children|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=8 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508031855/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]များရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawaddy|accessdate=11 February 2024|archivedate=13 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ရင်းဌာနချုပ် လက်ကျန်နှစ်ခုအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html |access-date=11 February 2024 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html }}</ref> ** မြောက်ဦးနှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]များတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိကာ ကျောက်တော်မြို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archivedate=8 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253}}</ref> * ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၃၅ နှစ်အကြား အမျိုးသားနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၂၇ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး အရွယ်ရောက်သူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar junta enforces compulsory military service law: Report|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html|access-date=2024-02-10|website=[[Hindustan Times]]|accessdate=11 February 2024|archivedate=11 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240211051317/https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html}}</ref> ** ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မြောက်ဦးမြို့အား သိမ်းပိုက်လို်က်ကာ တပ်မတော်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ်သုံးစင်းကို နှစ်မြှုပ်ခဲ့သည်။ * ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့သုံးမြို့ သိမ်းပိုက်ခံရခြင်းအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] [[ကုလားတန်မြစ်]]ကူးတံတားဖြစ်သော ကစ္ဆပနဒီတံတားကို စစ်ကောင်စီက ဖောက်ခွဲမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနေ့အစောပိုင်းတွင်လည်း စစ်တွေမြို့အဝင်ရှိ မီးချောင်းတံတားကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=13 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော [[ကောလင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> * ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ထိုးထားသော [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ယင်း၏ နိုင်ငံရေးပါတီ [[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]] မှ "မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)" အမည်ဖြင့် ခွဲထွက်ကာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု မွန်ပြည်သစ်ပါတီ နိုင်ငံရေးစစ်ရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/post/638482 |work=Democratic Voice of Burma |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=29 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240229120629/https://burmese.dvb.no/post/638482 }}</ref><ref>{{cite news |title=မွန်ပြည်သစ်ပါတီမှအတွင်းရေးမှူး၊ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်တို့မှ ပါတီတွင်းမှ ယုံကြည်ချက်တူသူများနှင့် လက်တွဲ၍ စစ်ကောင်စီကို တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 |work=Narinjara |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=22 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322032425/https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 }}</ref> ** [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]သည် [[ရှားတောမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ကယားပြည်နယ်အတွင်း ကရင်နီအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒုတိယမြောက်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html Karenni Resistance Forces Capture Shadaw as Hilltop Junta Base Falls]. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 14, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214152425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html|date=February 14, 2024}}</ref> * ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များ စွန့်ခွာသွားပြီးနောက် [[မြေပုံမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |accessdate=17 February 2024 |archivedate=17 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈-၁၉ : ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာလေးရွာမှ [[ရိုဟင်ဂျာ]] ၁၀၀ ခန့်ကို နိုင်ငံသားအဖြစ် လျှောက်ထားသော်လည်း စစ်အစိုးရက စစ်မှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား မှတ်ပုံတင်ကတ်များ၊ ဆန်တစ်အိတ်နှင့် လစဉ် လစာ ၄၁ ဒေါ်လာ ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရက ကတိပြုထားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၄ ရက်ကြာ အခြေခံသင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ရှောင်တိမ်းနေသော ရိုဟင်ဂျာ အများအပြားသည် [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်|ARSA]] သို့မဟုတ် RSO ကို ကျော်ပြီး ရက္ခိုင့်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html Rohingya Men in Myanmar Are Being Forcibly Recruited by The Junta’s Military] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507140422/https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html |date=7 May 2024 }}. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 23, 2024.</ref> <ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 Junta forces abduct 100 young Muslims from Buthidaung to enroll in conscription] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240404225520/https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 |date=4 April 2024 }}. Narinjara News. February 22, 2024.</ref> တချိန်တည်းတွင် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၅၅ နှစ်ကြား အမျိုးသားများကို ပြည်သူ့စစ်များအဖြစ် မဝင်ရောက်ပါက နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းမည်ဟု စစ်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]စစ်ဘေးရှောင်များကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/|title=Kaman IDPs in Rakhine State told to form pro-junta militia|date=February 21, 2024|publisher=[[Myanmar Now]]|url-access=subscription|author=Jessy Wolf|access-date=29 February 2024|archivedate=24 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224175618/https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/}}</ref> * ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ: ** KIA တပ်ဖွဲ့များသည် ၄ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် Jehkam စစ်အခြေစိုက်စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ** [[ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ|ရှမ်းပြည် တိုးတက်ရေးပါတီ]] (SSPP) နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=အာဏာရှင်စနစ်ကျဆုံးရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်း လာရေး တိုက်ပွဲဝင်နေဟု SSPP/SSA ကြေညာ၊ တော်လှန်လိုသော ပြည်သူများကို ကြိုဆိုလက်ခံမည်ဟု ဖိတ်ခေါ် |url=https://yktnews.com/2024/02/147102/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160442/https://yktnews.com/2024/02/147102/ }}</ref> * ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ: ** ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KIA နှင့် ABSDF မှ သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မော်လူးမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် စစ်အစိုးရတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ** အစိုးရ/PNA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PNLA]] တပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဟိုပန်မြို့အရှေ့ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နာရီများစွာကြာပြီးနောက် စစ်အစိုးရတပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army soldiers killed as fighting continues near Shan State capital |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ |date=22 February 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222145811/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ: SSPP နှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဟိုပန်နှင့် မိုင်းပွန်ကြားရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=ဟိုပုံးမြိုနှင့် မိုင်းပွန်မြို အကြားရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လွယ်ဝိုးတုတ်စခန်းကို SSPP နှင့်မဟာမိတ်တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2024/02/147203/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160513/https://yktnews.com/2024/02/147203/ }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ: ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တွင် AA နှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး သုံးရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=24 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ: ကောလင်းမြို့၏ နေရာအတော်များများကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en |accessdate=6 March 2024 |archivedate=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html }}</ref> * ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ: မင်းပြားမြို့နယ်တွင် နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းကို အေအေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=1 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> * ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ: [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း|ကုလားတန်လမ်းဖောက်လုပ်ရေး]]အတွက် အေအေ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[:en:K. Vanlalvena|K. Vanlalvena]] တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army meets with Indian officials to discuss resumption of Kaladan road |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ |work=Myanmar Now |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304171458/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ }}</ref> === မတ် === * ၂ မတ်: မုဒုံမြို့နယ်ရှိ [[ကမာဝက်မြို့|ကမာဝက်]]နှင့် [[ကော့ပီထော်ရွာ၊ မုဒုံမြို့နယ်|ကော့ပိထော]]ရှိ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်သုံးဦးအား မွန်ပြည်သစ်ပါတီ-စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (NMSP-AMD) မှ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military Junta Forces Extends Presence Across Mudon Township |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township |work=Independent Mon News Agency |language=en |date=7 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509114158/https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township }}</ref> * ၄-၅ မတ်: NMSP-AMD ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် မုဒုံနှင့် ကမာဝက်မြို့များတွင် စစ်အင်အား ၁၆၀ ကို တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။ * ၅ မတ်: TNLA သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့နယ်များဖြစ်သည့် [[မန်တုံမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]နှင့် [[နမ္မတူမြို့နယ်]]များကို တပ်မတော်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=11 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> * ၇ မတ်: [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာအနီးတွင် KIA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref> [https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces]. [[Myanmar Now]]. March 8, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|date=March 8, 2024}}</ref> * ၈ မတ်: [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် အရပ်သားအစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆွေးနွေးလျက်ရှိသည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=8 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> * ၁၁ မတ်: ယခင်အပတ်မှ စတင်သော စစ်ဆင်ရေးတွင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ရှေ့တန်းစခန်း ၂၀ ကျော်ကို သိမ်းပို်က်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Loses Major Bases as KIA Continues Offensive in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=11 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=21 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321012725/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html }}</ref> * ၁၂ မတ်: ** ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Rakhine Town Near Key Chinese Port Project |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406123333/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html }}</ref> ** [[မောင်တောမြို့နယ်]]ရှိ အောင်သပြေနယ်စပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦး ထွက်ပြေးခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=13 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=13 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html }}</ref> * ၁၄ မတ်: ** ချင်းရွှေဟော်နှင့် ကြူကုတ်နယ်စပ်စခန်းများကို MNDAAA က ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA reopens two Myanmar-China border trading points |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234633/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ }}</ref> ** ကရင်နီတပ်များက [[ဖားဆောင်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters occupy Thailand-Myanmar border town of Hpasawng |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234603/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ }}</ref> **ကလေးမြို့ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ထိုးစစ်ဆင်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက စခန်းနှင့် ကမ်းပါးနီရွာများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ကမ်းပါးနီရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance’s ‘Final Warning’ to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html }}</ref> * ၁၅ မတ်: [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]ရှိ အမှတ် ၂၃၇ ခြေလျင်တပ်ရင်း ဌာနချုပ်ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Myanmar Junta Battalion Headquarters Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509072930/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html }}</ref> * ၁၇ မတ်: ရသေ့တောင်မြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ စစ်တွေမြို့အား ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army takes Rathedaung, its eighth town seizure in Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=18 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=22 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422062735/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ }}</ref> * ၁၉ မတ်: ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကြောင့် လူစုဆောင်းရခြင်းအတွက် သံတွဲမြို့နယ်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၂၁ ဦး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html|title=Village heads quit in anger over military recruitment in Myanmar's Rakhine state|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=7 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240407002128/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html}}</ref> * ၂၂ မတ် ** လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111740/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> ** မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်သည် အခြားသော မွန်ပြည်နယ်အခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ မလွှဲတောင်နှင့် [[ကလိန်အောင်မြို့|ကလိန်အောင်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MSRF Vows to Cut Off Junta's Logistic Routes |url=https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes |work=Karen Information Center |date=22 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406070646/https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes|archivedate=April 6, 2024}}</ref> * ၂၄ မတ်: [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တည်ရှိရာ [[အမ်းမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် မကွေးတိုင်း၊ [[ငဖဲမြို့နယ်]]တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacks Myanmar Junta's Rakhine Power Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111814/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html }}</ref> * ၂၅ မတ် : မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး) သည် မွန်အမျိုးသားတပ်မတော်အပါအဝင် မဟာမိတ်များဖြင့် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကော့ဘိန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်|ကော့ဘိန်း]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Revolutionary Group Captures Kawt Bein Police Station, Seizes Weapons and Ammunition |url=https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition |work=Independent Mon News Agency |date=27 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509094009/https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition }}</ref> စစ်ကောင်စီက ကော့ဘိန်းနှင့် အနီးတဝိုက်အား လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Warships Unleash Firestorm on Mon Village After Police Station Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=29 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240429155525/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html }}</ref> * ၂၇ မတ်: အမ်းမြို့နယ်ရှိ ဂဲလောင်နှင့် လုံးကောက်ရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းများကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-03-28|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html|title=Myanmar ethnic army sets eyes on ninth township in Rakhine state|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=3 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240403204637/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html}}</ref> * ၂၈ မတ်: ** မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် [[ဖာပွန်မြို့]]အား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html|title=knla claims seizure of karen town while myanmar junta celebrates|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=2 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402112349/https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html}}</ref> ** [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]ရှိ တရုတ်နယ်စပ်ပေါ်ရှိ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း နှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy|access-date=2 May 2024|archivedate=24 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424112802/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html}}</ref> ** နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း၍ နွားထိုးကြီးမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၂၉ မတ် : [[နွားထိုးကြီးမြို့]] ရဲစခန်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးရုံးတွင် အခြေချထားသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၃၁ မတ် : [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူများအား KNLA နှင့် ဘထူးတပ်ဖွဲ့တို့က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းအား ကေအိုင်အေက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၄ ဧပြီ - [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] အေလာလေတပ်စခန်း၊ တပ်မတော်စစ်ရုံးနှင့် မင်းအောင်လှိုင်၏နေအိမ်များသို့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က အသေခံဒရုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုံး ၃၀ ခန့်အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီက ၇ စင်းအား ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024}}</ref> * ၅ ဧပြီ - မြဝတီရှိ စစ်ကောင်စီမြို့စောင့်တပ်သည် KNLA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528 Myanmar military loses border town in another big defeat]. April 6, 2024. [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. Jonathan Head. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240406171044/https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528|date=April 6, 2024}}</ref> * ၇ ဧပြီ - မြဝတီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိအစိုးရဝန်ထမ်းအချို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ထမ်းများနှင့် အခြားစစ်ပွဲရှောင်များအား သယ်ဆောင်ရန် [[မဲဆောက်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန် စစ်ကောင်စီက ထိုင်းအစိုးရအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.khaosodenglish.com/news/2024/04/08/myanmar-army-in-myawaddy-asks-thailand-to-shelter-its-officials/ |title=Myanmar Army in Myawaddy Asks Thailand to Shelter its Officials |date=8 April 2024 |work=[[Khaosod]] |language=en}}</ref> * ၈ ဧပြီ - [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]သို့ ဒုတိယတပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] ရောက်ရှိနေစဉ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ဒရုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |date=10 April 2024 |author=Ei Thinzar Myint |work=The Irrawaddy|title= Resistance Drones Strike Myanmar Military’s SE Command During Junta No. 2’s Visit|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240413025342/https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |archivedate=April 13, 2024|language=en}}</ref> * ၉ ဧပြီ - ** နံနက်ပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတားအား KNLA တပ်များက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Ethnic Army Launches Final Push to Capture Myawaddy on Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-ethnic-army-launches-final-push-to-capture-myawaddy-on-thai-border.html |date=9 April 2024 |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ယင်းနောက် ခလရ ၂၇၅ ခြေလျင်တပ်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]] (ယခင် ကရင်ပြည်နယ် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]])က မြို့တွင်းတွင် လှည့်လည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Battling to Prevent Complete Defeat in Town Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-battling-to-prevent-complete-defeat-in-town-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |date=10 April 2024}}</ref> ** [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့ညီလာခံက ၁၉၈၂ ခုနှစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ|မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ]]ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=BHRN welcomes pledge by People’s Assembly to revoke 1982 Myanmar Citizenship Law |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9102 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> * ၁၀ ဧပြီ - ည ၁၀ နာရီခန့်တွင် ခလရ ၂၇၅ အား KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ မဲဆောက်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံက နယ်စပ်တွင် လုံခြုံရေးများ တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Withdraw From Myawaddy Following Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-withdraw-from-myawaddy-following-clashes.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြဝတီအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ကောင်စီက အောင်ဇေယျစစ်ဆင်ရေးဖြင့် စစ်ကူများ ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ကျုံဒိုးမြို့အနီးတွင် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Spotlight on Thailand as Cornered Myanmar Junta Threatens Disaster on Border |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/spotlight-on-thailand-as-cornered-myanmar-junta-threatens-disaster-on-border.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KNLA and Allied Forces Complete Epic Victory over all Junta |url=https://www.bnionline.net/en/news/knla-and-allied-forces-complete-epic-victory-over-all-junta |work=Than Lwin Times |date=11 April 2024}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - **မန္တလေးမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကျင်းပနေစဉ် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref> [https://news-eleven.com/article/290879 မန္တလေးမြို့ လမ်းလျှောက်သင်္ကြန် ပွဲတော် ဆိုင်ကယ်အပ်နှံရာ နေရာများတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု၌ ကလေးငါးဦး အပါအဝင် ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိပြီး ၂၇ လမ်းနှင့် ၇၁ လမ်းထောင့်အား ယာဉ်ဝင်ခွင့် မပြုဘဲ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်]. April 14, 2024. Eleven News {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240414153706/https://news-eleven.com/article/290879|date=April 14, 2024}}</ref> ** တချိန်တည်းမှာပင် ၁၀၇ မီလီမီတာ ရှော့တိုက်ဒုံးများကို [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]အတွင်းသို့ ပီဒီအက်ဖ်များက မင်းအောင်လှိုင်အား ထိခိုက်စေရန် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဒုံးအချို့မှာ ပြင်ဦးလွင်ပြည်သူ့ဆေးရုံအား ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/burmese/articles/cn03r8kg7p0o How did the missile attack on Pyin Oo Lwin's DSA happen?] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. April 15, 2024. {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/3Ezkg|date=April 16, 2024}}</ref> *၁၅ ဧပြီ - ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]]တို့ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html ဘူးသီးတောင်တိုက်ပွဲ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦးသေဆုံး၊ ၃၀၀၀ နီးပါး ထွက်ပြေးနေရ]. April 15, 2024. [[Radio Free Asia]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415131654/https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html|date=April 15, 2024}}</ref> *၂၄ ဧပြီ - KNLA တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြဝတီမြို့အား စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar’s Junta Recaptures Town That Was a Significant Gain for Rebels|url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/asia/myanmar-junta-rebels-myawaddy.html|access-date=2024-04-26|website=[[NY Times]]}}</ref> *၂၇ ဧပြီ - ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ထောက်ပို့စခန်းအား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Karen Troops Capture Another Myanmar Junta Base Near Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-troops-capture-another-myanmar-junta-base-near-thai-border.html|access-date=2024-04-28|website=[[Irrawaddy]]}}</ref> === မေ === * ၂ မေ – စစ်မှုထမ်းသက်အတွင်းရှိသော အမျိုးသားများကို နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ အလုပ်လုပ်ခွင့်ကို စစ်ကောင်စီက ကန့်သတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-03 |title=Myanmar bans citizens leaving for work amid conscription drive |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o |access-date=2024-05-13 |website=BBC News |language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510063056/https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o|archivedate=May 10, 2024}}</ref> * ၇ မေ – ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း သက်ဆင်သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ခေါင်းဆောင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Former Thai PM Thaksin seeks mediation role in Myanmar conflict |url=https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html |access-date=2024-05-13 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240513103532/https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html|archivedate=May 13, 2024}}</ref> * ၉ မေ – မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဆောမြို့နယ်ရှိ [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/ |access-date=11 May 2024 |work=Myanmar Now |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=ဆောမြို့နယ် အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူထပ်တိုးနိုင် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510105003/https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html|archivedate=May 10, 2024|access-date=11 May 2024 |agency=Radio Free Asia |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=မကွေးတိုင်း၊ ကျောက်ထုမှာ စစ်ကောင်စီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၅ ဦးထက်အနည်း သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html |access-date=11 May 2024 |work=VOA Burmese |date=10 May 2024 |language=my|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240511033822/https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html|archivedate=May 11, 2024}}</ref> * ၁၁ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]တွင် ရွာသား ၃၂ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်သားများက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Zan |first1=Hein Htoo |title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces’ Massacre of 32 Civilians in Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |access-date=14 May 2024 |publisher=The Irrawaddy|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240515185531/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |date=13 May 2024|archivedate=May 15, 2024}}</ref><ref name="dvb">{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force |url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/ |access-date=14 May 2024|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240514212416/https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|archivedate=May 14, 2024 |work=DVB |date=13 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blazevic |first1=Igor |title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar? |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844 |access-date=14 May 2024 |publisher=Mizzima |date=13 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526144626/https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|archivedate=May 26, 2024}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=18 May 2024 |title=AA Claims Seizure of Buthidaung Near Bangladesh Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518132145/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |archivedate=18 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၂၀ မေ - ** [[ကျီခါးမြို့]]နှင့် [[တွန်းဇံမြို့]]များကို ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Two towns Near India Border in Myanmar Captured by Chin Resistance Groups |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520104736/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |archivedate=20 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်တို့ စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 May 2024 |title=Two Mon Armies Unite to Defeat Anti Junta Forces in Mon State |url=https://www.bnionline.net/en/news/two-mon-armies-unite-defeat-anti-junta-forces-mon-state |work=Than Lwin Times}}</ref> ===ဇွန်=== * ၂ ဇွန် - [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ငပလီကမ်းခြေ]]အနီး သံတွဲ-တောင်ကုတ်လမ်းတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အေအေ က [[ဂေါ့ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army 'Less Than 2 KM' From Myanmar's Thandwe Airport |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-less-than-2-km-from-myanmars-thandwe-airport.html |date=4 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇွန် – ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]] [[ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း|ဆင်ခေါင်းရွာ]]တွင် အာရက္ခတပ်တော်နှင့် ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ရွာသား ၆၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Attacks Kill Over 60 Rakhine Villagers|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-attacks-kill-over-60-rakhine-villagers.html|access-date=2024-06-11|website=[[The Irrawaddy|Irrawady]]}}</ref> * ၈ ဇွန် - မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအား ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-launches-fierce-offensive-to-retake-only-highway-in-southern-myanmar.html Junta Launches Fierce Offensive to Retake Only Highway in Southern Myanmar]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၉ ဇွန် - ပြည်နယ်တွင်းမှ စစ်ကောင်စီအား တွန်းထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး အား စတင်ကြောင်း ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် [[မတူပီမြို့]]ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Operation Chin Brotherhood Sees Swift Success Against Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/operation-chin-brotherhood-sees-swift-success-against-myanmar-junta-troops.html |access-date=16 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - [[ဆဒုံးမြို့]]အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ကချင်ပြည်နယ်တွင်းရှိ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများအားလုံးအား စစ်ကောင်စီက လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-last-remaining-china-trade-route-in-kachin-state.html KIA Seizes Myanmar Junta’s Last Remaining China Trade Route in Kachin State]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ တစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော စစ်စခန်းအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army’s northwestern regional headquarters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=19 September 2024 }}. [[Myanmar Now]]. June 14, 2024</ref> * ၁၅ ဇွန် - အာရက္ခတပ်တော်သည် [[တောင်ကုတ်မြို့]]အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Launches Offensive to Capture Tanungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-launches-offensive-capture-tanungup |date=17 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> *၁၇ ဇွန် - [[သိုင်းချောင်းရွာ]]အနီးရှိ ဒွါရဝတီရေတပ်စခန်းကို စစ်ကောင်စီက စွန့်ခွာခဲ့ရာ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]ပြင်ပတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fierce fighting breaks out near Myanmar naval base in Rakhine |url=https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ |date=18 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=7 September 2024 |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618194426/https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ }}</ref> * ၂၀ ဇွန် - တောင်ကုတ်-ပန်းတောင်းလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အေအေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Ambushes Junta Troops en route to Taungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-ambushes-junta-troops-en-route-taungup |date=22 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၃ ဇွန် - [[သံတွဲလေဆိပ်]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-thandwe-airport-near-rakhines-ngapali-beach-local-sources-say.html AA Seizes Thandwe Airport Near Rakhine’s Ngapali Beach, Local Sources Say] [[The Irrawaddy]]. Roe Kyaw. June 24, 2024</ref> * ၂၄ ဇွန် - [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ တောဟိန်းတောင် စခန်းအား အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/66797e0c452b71b584792349 AA fully captures Taw Hein Taung tactical operation command in Ann]. Thinzar New. June 24, 2024. Narinjara News.</ref> * ၂၆ ဇွန် ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ချိုးဖောက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က ကြေညာပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် [[နောင်ချိုမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 June 2024 |title=TNLA Seizes Town and Myanmar Regime Positions in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-seizes-town-and-myanmar-regime-positions-in-northern-shan-state.html |url-status=live |access-date=27 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** သံတွဲမြို့ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုနှင့် ငပလီကမ်းခြေတို့အား အေအေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting on Famous Ngapali Beach -AA Army tries to Knock Out 2 last Junta bases in Thandwe |url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-famous-ngapali-beach-aa-army-tries-knock-out-2-last-junta-bases-thandwe |date=27 June 2024 |work=Development Media Group}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၃ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က [[ကျောက်မဲမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=3 July 2024 |title=Myanmar's MNDAA Launches Offensive to Seize Northern Shan Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-mndaa-launches-offensive-to-seize-northern-shan-capital.html |access-date=15 July 2024 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇူလိုင် - [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သံတွဲလေဆိပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA captures Thandao Airport; More than 400 members of the military council were killed and the remaining battalion continued to attack |url=https://bur.mizzima.com/2024/07/07/26608 |date=7 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> * ၉ ဇူလိုင် - ငပလီကမ်းခြေအား အာရက္ခတပ်တော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army: Final Myanmar Junta Base Seized in Ngapali |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-final-myanmar-junta-base-seized-in-ngapali.html |date=13 July 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စီနှင့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးနောက် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တန့်ယန်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Maung |first=Myat Pan, Min |date=2024-07-12 |title=Wa army takes control of town in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ |access-date=2024-07-15 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727145339/https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ }}</ref> * ၁၃ ဇူလိုင် - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မိုင်းရယ်မြို့]]အား [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Wansai |first=Sai |date=2024-07-15 |title=CHANGING CONFLICT PATTERN IN NORTHERN SHAN STATE: Tangyan, Mongyai and ethnic rivalry |url=https://english.shannews.org/archives/27234 |access-date=2024-07-15 |website=Shan Herald Agency for News |language=en-US}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံတွဲထောင်ကို ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား အလုံးစုံထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=AA Seizes Thandwe Prison, Consolidates Control Over Town|url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-thandwe-prison-consolidates-control-over-town|access-date=2024-07-17|website=Burma News International|language=en}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - **[[နေပြည်တော်လေဆိပ်]]အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ရှော့တိုက်ဒုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက် မရှိခဲ့ပေ။<ref>[https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport]. [[Agence-France Presse]]. July 17, 2024.</ref> ** [[စဉ့်ကူးမြို့]]အား မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Mandalay PDF Seizes Singu Township From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/mandalay-pdf-seizes-singu-township-from-myanmar-junta.html|work=The Irrawaddy |date=20 July 2024}}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - ** "Operation Rung" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် CDF-ဟားခါး သည် ဟားခါးမြို့မရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးခံ ၆၂ ဦးအား ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Forces Raid Police Station in Hakha, Chin State, Freeing Over 60 Detainees |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-raid-police-station-hakha-chin-state-freeing-over-60-detainees |date=22 July 2024 |work=Khonumthung News}}</ref> ** ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇူလိုင် ၃၁ အထိ သက်တမ်းတိုးခဲ့ရာ တရုတ်၏ ဖိအားများကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Alliance Agrees to Extend Ceasefire With Junta in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/myanmar-alliance-agrees-to-extend-ceasefire-with-junta-in-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=22 July 2024}}</ref> On the same day, despite the ceasefire, junta reinforcements launched renewed attacks on Kyaukme.<ref>{{cite news |title=At least eight civilians killed in Myanmar junta attacks near Shan State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ |work=Myanmar Now |date=22 July 2024 |accessdate=7 October 2024 |archivedate=7 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007104228/https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ }}</ref> * ၂၂ ဇူလိုင် - ထန်တလန်မြို့ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးနှင့် မဟာမိတ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပေါ်ရှိ စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=thantlang2024>{{cite news |title=CNA Warns Myanmar Junta Troops to Surrender in Thantlang After Last Base Falls |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/cna-warns-myanmar-junta-troops-to-surrender-in-thantlang-after-last-base-falls.html |work=The Irrawaddy |date=7 August 2024}}</ref> * ၂၅ ဇူလိုင် - [[မိုးကုတ်မြို့]]အား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=TNLA, PDF Seize Myanmar's Ruby Hub Mogoke From Junta |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-pdf-seize-myanmars-ruby-hub-mogoke-from-junta.html |work=The Irrawaddy |date=25 July 2024}}</ref> * ၂၇ ဇူလိုင် - ** ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး နှင့် ဇိုမီးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် [[အိုက်ဇောမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title= Chin National Front and Zomi Revolutionary Group meeting agreed on 3 points |url= https://bur.mizzima.com/2024/07/28/28515 |date=28 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ** ပြင်ပဆက်ဆံရေးရုံးများအား ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝ တပ်ဖွဲ့များသည် MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Myanmar's Wa Army Moves Forces Into Lashio |url= https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/myanmars-wa-army-moves-forces-into-lashio.html |work=The Irrawaddy |date=29 July 2024}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - လားရှိုးမြို့သို့ စစ်ကူလာရောက်သော စစ်ကောင်စီတပ်အား MNDAA တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အများအပြားထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA Ambushes Junta Reinforcement Convoy Heading to Lashio, Inflicts Heavy Casualties |url= https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-ambushes-junta-reinforcement-convoy-heading-lashio-inflicts-heavy-casualties |work=Shan Herald Agency for News |date=31 July 2024}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - **[[အင်းလေးကန်]]အနီး စစ်ကောင်စီစခန်းအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** မြို့တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်ကျန်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် TNLA တပ်ဖွဲ့များသည် [[မိုးမိတ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Surrenders Third Town to TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-surrenders-third-town-to-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=1 August 2024}}</ref> === ဩဂုတ် === === စက်တင်ဘာ === * ၄ စက်တင်ဘာ - [[လွိုင်ကော်မြို့]]သို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]ရောက်ရှိနေစဉ်အတွင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် လုပ်ကြံရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-09-05 |title=Myanmar Junta Boss Targeted in Artillery Attack While Visiting Karenni Capital|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-boss-targeted-in-artillery-attack-while-visiting-karenni-capital.html|access-date=2024-09-06 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ နှင့် ၉ စက်တင်ဘာ - ပေါက်တောမြို့နှင့် မောင်တောမြို့ရှိ ဆေးခန်းတစ်လုံး၊ ကုလသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးတစ်ခုနှင့် အကျဉ်းစခန်းနှစ်ခုတို့အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အာရက္ခတပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-airstrikes-kill-regime-detainees-arakan-army.html Myanmar Junta Airstrikes Kill Regime Detainees: Arakan Army]. [[The Irrawaddy]]. September 10, 2024</ref> * ၁၀ စက်တင်ဘာ - ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ရည်ရွယ်သူ ၂၇ ဦးအပါအဝင် စစ်မှုထမ်းရန် ခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသူ ၂၉ ဦးသည် စစ်ကောင်စီတပ်သားနှစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အများစုသည် ကေအန်ယူထိန်းချုပ်နယ်မြေသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ၂၂ ဦးမှာ ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/knu-myanmar-junta-conscripts-kill-guards-and-escape.html KNU: Myanmar Junta Conscripts Kill Guards and Escape]. Brian Wei. September 12, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၂ စက်တင်ဘာ- [[ဖားကန့်မြို့]]ပြင် [[ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆိုင်းတောင်]]ရှိ ရဲစခန်းအား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seize-police-station-near-myanmars-ruby-hub-hpakant.html KIA Seize Police Station Near Myanmar’s Ruby Hub Hpakant] Brian Wei. September 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ စက်တင်ဘာ - သင်တန်းလေ့ကျင့်ခန်းဆင်းနေစဉ်အတွင်း ယာဂီမုန်တိုင်းကြောင့် ရေကြီးမှုအတွင်း ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/18-myanmar-resistance-medics-die-in-karenni-floods.html 18 Myanmar Resistance Medics Die in Karenni Floods] September 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၈ စက်တင်ဘာ- [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] သို့မဟုတ် တရုတ်နှင့် မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းမည်မဟုတ်ကြောင်း MNDAA က ကြေညာခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်မှလွဲ၍ စစ်ကောင်စီအစိုးရအား တိုက်ခိုက်မည့် စစ်ရေးများအားလုံးကိုလည်း ရပ်တန့်ကြောင်း ထပ်မံကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-declares-no-military-or-political-alliance-nug-will-not-launch-offensives-mandalay-and MNDAA Declares No Military or Political Alliance with NUG, Will Not Launch Offensives in Mandalay and Taunggyi Cities] September 19, 2024. [[Mizzima]]</ref> *၂၀ စက်တင်ဘာ - [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအား လားဟူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/junta-and-militia-launch-joint-attack-rcss-base-mongping-shan-state Junta and militia launch joint attack on RCSS base in Mongping, Shan State] [[Burma News International|Shan State Herald for News]]. September 20, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c78dw7v9jjeo September 21st Nationwide News Summary: What RCSS Says About the Military Council Resuming Battle] [[British Broadcasting Corporation]]. September 21, 2024</ref> *၂၆ စက်တင်ဘာ- တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF များအား လက်နက်စွန့်ကာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ကြရန် စစ်ကောင်စီက ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20240926-myanmar-junta-invites-armed-groups-to-stop-fighting-start-talks Myanmar junta invites armed groups to stop fighting, start talks]. September 26, 2024. [[Agence-France Presse]]</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-urges-armed-opposition-join-political-fold-elections-2024-09-26/ Myanmar junta urges armed opposition to join political fold in elections] September 26, 2024. [[Reuters]].</ref> *၂၉ စက်တင်ဘာ - [[ချီဖွေမြို့]]အား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-says-it-controls-rare-earth-mining-hub-chipwi-in-myanmars-kachin.html KIA Says It Controls Rare-Earth Mining Hub Chipwi in Myanmar’s Kachin] Brian Wei. October 1, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> === အောက်တိုဘာ === *၁ အောက်တိုဘာ – MNDAA ထိန်းချုပ်ထားသော [[လားရှိုးမြို့]]ကို [[တပ်မတော် (လေ)]] က ဗုံးကြဲခဲ့သဖြင့် ၈၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/residents-flee-lashio-amid-indiscriminate-air-raids-by-myanmar-junta.html Residents Flee Lashio Amid Indiscriminate Air Raids by Myanmar Junta] [[The Irrawaddy]]. October 4, 2024</ref> * ၃ အောက်တိုဘာ - အာဆီယံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် NUG တို့သည် ဂျကာတာတွင်ပြုလုပ်မည့် ဒေသတွင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် တွေ့ဆုံကြလိမ့်မည်ဟု အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ကြေညာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ယင်းဆွေးနွေးပွဲအား တက်ရောက်မည်မဟုတ်ပေ။<ref> [https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-hosts-international-meeting-myanmar-with-un-junta-rivals-sources-say-2024-10-04/ Indonesia hosts international meeting on Myanmar with UN, junta rivals, sources say] Shoon Naing and Poppy Mcpherson. October 4, 2024. [[Reuters]]</ref> <ref>[https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/ Indonesia to host discussions on Myanmar conflict: diplomat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007092040/https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/|date=7 October 2024}}. October 4, 2024. [[Agence France-Presse]]</ref> *၈ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ရှိ ပင်လည်ဘူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပင်လည်ဘူးကို စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့ပြီး ရက် ၅၀ ကျော်အကြာတွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu]</ref> *၉ အောက်တိုဘာ – သီပေါမြို့နယ်ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/tnla-targets-final-myanmar-junta-stronghold-in-hsipaw-township.html TNLA Targets Final Myanmar Junta Stronghold in Hsipaw Township] [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၀ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတလင်မြို့နယ်တွင်းရှိ [[ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၁၅ အောက်တိုဘာ – ** သီပေါမြို့နယ်ရှိ ခမရ ၅၀၃ နှင့် ၅၀၄ တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က ဖမ်းဆီးရမိသော စစ်ကောင်စီမိသားစုဝင် ၁၉၁ ဦးအား လွှတ်ပေးခဲ့သည်ဟု တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ဆိုသည်။ ** [[ပန်ဝါမြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်းကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-allied-border-battalion-falls-in-kachin-rare-earth-hub.html Myanmar Junta-Allied Border Battalion Falls in Kachin Rare Earth Hub]</ref> *၁၆ အောက်တိုဘာ – သုံးလအကြာတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် သီပေါမြို့ရှိ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်း အမှတ် ၂၃ ခြေမြန်တပ်ရင်းကို တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** ချင်းပြည်နယ်တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များအား သင်တန်းပေးမည့် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/13/why-i-left-us-deep-south-to-fight-in-myanmar-civil-war/ Why I left the US Deep South to fight in Myanmar’s brutal civil war]. [[The Daily Telegraph|The Telegraph]]. Sarah Newey. November 13, 2024</ref><ref>[https://illwill.com/the-revolution-in-myanmar The Revolution in Myanmar]. Ill Will. September 13, 2024</ref><ref>[https://libcom.org/article/statement-anti-fascist-internationalist-front-myanmar-15th-october-2024 Statement from "Anti-Fascist Internationalist Front" Myanmar]. [[Libcom.org]]. October 15, 2024</ref> * ၁၇ အောက်တိုဘာ – မူဆယ်မြို့မှ မိနစ်သုံးဆယ်အကွာရှိ ကျေးရွာတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် MNDAA တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၂၁ အောက်တိုဘာ – တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်း ၁၀၀၃ ကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်အောက်တွင် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ * ၂၅ အောက်တိုဘာ – ** တပ်မတော် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Encircle Myanmar Junta Western Command in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-encircle-myanmar-junta-western-command-in-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ** ဖလမ်းမြို့အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ ထိတွေ့တို်က်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=About 90 Per Cent of Falam Town Residents Flee Fighting |url= https://www.bnionline.net/en/news/about-90-cent-falam-town-residents-flee-fighting |work=Khonumthung News |date=8 November 2024}}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ – ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်နှစ်ပြည့်ကာလတွင် [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က [[အညာ]]ဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ BPLA troops to relocate to Myanmar’s dry zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201101652/https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ |date=1 December 2024 }} Maung Shwe Wah. [[Myanmar Now]]. October 28, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c7896ej9qv5o အညာဒေသမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်မယ်လို့ BPLA ပြော] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. October 28, 2024</ref> * ၂၈ အောက်တိုဘာ - လားရှိုးမြို့ရှိ အကျဉ်းထောင်မှ ဖမ်းဆီးခံ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=80 Junta Soldiers Break Out of Jail in Lashio|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/80-junta-soldiers-break-out-of-jail-in-lashio.html|date=November 11, 2024|work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> * ၂၉ အောက်တိုဘာ – ကရင်နီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ စုပေါင်းကာ [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref>[https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref><ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၃၁ အောက်တိုဘာ- ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့များသည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ တရုတ်နယ်စပ်ဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-final-border-force-hq-despite-chinese-pressure.html KIA Seizes Final Border Force HQ Despite Chinese Pressure] [[The Irrawaddy]]. November 1, 2024</ref> === နိုဝင်ဘာ === *၁ နိုဝင်ဘာ - မန္တလေးလားရှိုးလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ ရှမ်းမြောက်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် အခြားအဖွဲ့များက ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-fights-myanmar-junta-for-key-road-junction.html TNLA Fights Myanmar Junta for Key Road Junction] [[The Irrawaddy]]</ref> *၂ နိုဝင်ဘာ - ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ဖီမောမြို့ကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-town-on-chinese-border.html "KIA Seizes Town on Chinese Border" by The Irrawaddy, November 4, 2024]</ref> * ၅ နိုဝင်ဘာ - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား လုပ်ကြံရန် ရည်ရွယ်ပျံသန်းလာသည့် ဒရုန်းသုံးစင်းကို တပ်မတော်က လယ်ဝေးမြို့နယ်တွင် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-foils-drone-attack-on-min-aung-hlaing.html Myanmar Junta Foils Drone Attack on Min Aung Hlaing]. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိုင်မြို့ရှိ ရဲစခန်းကို ဂျိုကာပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ရဲအရာရှိနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://eng.mizzima.com/2024/11/10/16085 Two police officers killed in resistance attack in Myanmar’s Myaing township] [[Mizzima]]. November 10, 2024</ref> *၉ နိုဝင်ဘာ - တပ်မတော်၏ ကျူဆိပ် အခြေစိုက်စခန်းကို KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖာပွန်မြို့သို့ ရိက္ခာလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-rebels-seize-key-junta-base-near-papun.html Karen Rebels Seize Key Junta Base Near Papun] November 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - တောင်သာမြို့နယ်ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ရုပ်သံမှတ်တမ်းကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/reel/DCTKGPvsMxB/?igsh=MWxoeXg0bGxoZG00eQ== | title=Instagram }}</ref> *၁၄ နိုဝင်ဘာ - သရုပ်ဆောင် ရန်အောင်၏ နေအိမ်အား မိုင်းဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ရာ အနည်းငယ် ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းနေသည့် ဖျော်ဖြေရေးသမားများအား သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု Dark Shadow အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/67376cd58ba19a5164db656e Residence of Renowned Actor Yan Aung, Host to Junta Leader Min Aung Hlaing at Airport, Targeted with Minor Explosive Incident]. Narinjara News. November 14, 2024. Lu Htet Naing</ref> *၂၁ နိုဝင်ဘာ - တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုများ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-chinese-border-town-from-myanmar-junta.html KIA Seizes Chinese Border Town From Myanmar Junta]</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ၁၇ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုတ်မြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-rakhines-taungup-but-battle-continues.html AA Seizes Rakhine’s Taungup, but Battle Continues]</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - နိုဝင်ဘာ ၂၅ နှင့် ၂၆ ရက်များအတွင်း လွိုင်ကော်မြို့၏ ကျေးရွာဒေသများတွင် ကရင်နီတပ်မတော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-prevents-myanmar-junta-army-unit-from-reaching-loikaw.html Karenni Resistance Prevents Myanmar Junta Army Unit from Reaching Loikaw]</ref> *၂၆ နိုဝင်ဘာ - [[၂၀၂၄]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ လုမ်သဲ (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===ဒီဇင်ဘာ=== *၄ ဒီဇင်ဘာ - ဗန်းမော်နှင့် မန်စီမြို့များရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |date=4 December 2024 |title=KIA Advances in Kachin State, Captures Junta outposts |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-advances-in-kachin-state-captures-junta-outposts.html |language=en}}</ref> * ၈ ဒီဇင်ဘာ - **မောင်တောမြို့ပြင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း ၅ ၏ စခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မောင်တောမြို့နယ်ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-takes-complete-control-of-myanmar-bangladesh-border-after-seizing-maungdaw.html AA Takes Complete Control of Myanmar-Bangladesh Border After Seizing Maungdaw]</ref> **ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဟားခါးနှင့် ထန်တလန်မြို့အကြား သီးမစ်လွင်ပြင်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-forces-capture-strategic-myanmar-plain-between-hakha-and-thantlang.html Chin Forces Capture Strategic Myanmar Plain Between Hakha and Thantlang]</ref> **တပ်မတော်၏ လက်နက်ကြီးကြောင့် [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]မှ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/two-nmsp-soldiers-injured-explosion-caused-military-junta-shelling Two NMSP Soldiers Injured in Explosion Caused by Military Junta Shelling] [[Burma News International|Independent Mon News Agency]]. December 23, 2024</ref> *၁၀ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါး၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> *၂၁ ဒီဇင်ဘာ - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့သည် [[ကန်ပက်လက်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-forces-take-kanpetlet-town Chin Resistance Forces Take Kanpetlet Town] [[Burma News International|Khonumthung News]] December 23, 2024</ref> *၂၉ ဒီဇင်ဘာ - [[ဂွမြို့]]ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Army takes a major town, says ready for talks|url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/30/rakhine-arakan-army-gwa/|website=Radio Free Asia|access-date=2 Jan 2025|date=30 December 2024}}</ref> == ၂၀၂၅ == ===ဇန်နဝါရီ=== === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]ရှိ မယ်ပလဲ့ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကေအန်အယ်လ်အေ]]ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Irrawady |first=The |date=3 February 2025 |title=Karen-Led Rebels Seize Myanmar Junta Base in Mon State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-led-rebels-seize-myanmar-junta-base-in-mon-state.html |work=The Irrawady}}</ref> * ၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawady |title=Myanmar Junta Headquarters Falls in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/category/news/war-against-the-junta |work=The Irrwaddy}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး အချို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=War Noir |date=6 February 2025 |title=#Myanmar (#Burma): Karenni Forces (#KNDF) raided Military Junta Base in #Loikaw, #Kayah State. Several soldiers were killed and captured.|url=https://x.com/war_noir/status/1887461602376487327|website=Twitter}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အစပ်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Htoo Zan |first=Hein |date=7 February 2025 |title=Karenni Rebels Advance on Key Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karenni-rebels-advance-on-key-shan-town.html |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရေယာဉ်ကို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title= #Myanmar (#Burma) 🇲🇲: People's Defense Forces (#PDF) conducted an ambush on a Military Council Boat in Salin Township, #Magway Region. Fighters were armed with 7.62mm K-09 assault rifle (Kachin-made Type 81 clone) and 5.56mm MA-3 MK 2 assault rifle.|url=https://x.com/war_noir/status/1888232506526249306}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ညောင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုဂံ]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]ရှိ [[အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား]]အနီးတွင် ဆိုင်ကယ်စီးလာသော ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦး ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကျန်တစ်ဦးမှာ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawaddy |date=18 February 2025 |title=Junta police killed in ambush at Myanmar's Bagan world heritage site |url=https://www.instagram.com/p/DGNjYXLt0cU/?igsh=MWN2cmVmaThoaWpkcA==}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် [[ချင်းညီနောင်|ကြားကာလချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ဆုံကာ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီအဖြစ် ပူးပေါင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/02/26/113134/ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုနှစ်ခုကို ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ အဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ နှင့် ICNCC /ချင်းညီနောင် သဘောတူ] People's Spring. February 26, 2025</ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ Rival Chin Groups agree to form unified ‘Chin National Council’ after years of tension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619101121/https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ |date=19 June 2025 }} February 27, 2025. [[Myanmar Now]].</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]] ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.instagram.com/p/DGw2pooTdHV/?igsh=MXU2aGxzMHVyYW82OA== KNLA seizes regime outpost near Thai border] </ref> === မတ် === * ၁ မတ် - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2025-03-01 |title=Arakan Army Renews Attacks on Kyaukphyu Naval Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-renews-attacks-on-kyaukphyu-naval-base.html |access-date=2025-03-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၉ မတ် - နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တွင် နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ နီးပါးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦး သေဆုံးပြီး ခုနစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-11 |title=PDF: Almost 50 Myanmar Junta Troops Killed in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-almost-50-myanmar-junta-troops-killed-in-mandalay.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၁၁ မတ် - TNLA, PDF တပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ [[တောင်ခမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|တောင်ခမ်း]]ကို တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Y0uPemDAN1Y တောင်ခမ်းဒေသက စစ်ကြောင်းတွေ နောက်တန်းပြန်ပို့၊ အောင်ပွဲရပုံစံ ကြိုဆို]. [[Democratic Voice of Burma]]. March 12, 2025</ref> *၁၇ မတ် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ညောင်ကျိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ညောင်ကျိုး]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်နှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-17 |title=Rakhine Rebels Attack Myanmar Junta Base in Bago |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/rakhine-rebels-attack-myanmar-junta-base-in-bago.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> *၂၆ မတ် - လေးမျက်နှာမြို့နယ်သို့ အေအေက ဝင်ရောက်ကာ ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းပိုင်းအဝေးပြေးလမ်းအနီး ကျေးရွာများတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ရွာအချို့ကို အေအေက ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ ရွာတချို့ AA တို့ ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/03/26/399012.html |work=The Irrawaddy |date=26 March 2025}}</ref> * ၂၈ မတ် - ** ပြင်းအား ၇.၇ ရှိ [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]] လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မန္တလေးမြို့အပါအဝင် နေရာများတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Thailand, Myanmar Earthquake highlights: 144 dead in Myanmar, 732 injured; Trump says US to offer help |url=https://www.firstpost.com/world/bangkok-thailand-earthquake-live-updates-7-7-magnitude-earthquake-hits-myanmar-tremors-rescue-operation-liveblog-13875286.html |access-date=March 28, 2025 |publisher=[[Firstpost]] |language=en}}</ref> ** ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်လျက်ရှိပြီး ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံ၏ အဆောင်အချို့ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |trans-title=Ponnakyun Hospital bombed by cluster missiles, destroyed |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၉ မတ် - ** ငလျင်လှုပ်အပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် KNU ဌာနချုပ်အနီးအပါအဝင် ရှမ်းမြောက်၊ ပဲခူးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးများတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာပြည်သူများအားလုံး အတိဒုက္ခရောက်နေသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက KNU ဌာနချုပ်အနီး ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းမြောက်နှင့်ပဲခူးတိုင်းတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင် |url=https://yktnews.com/2025/03/209348/ |trans-title=During troubling times for all Myanmar people, junta conducts aerial attacks on KNU HQ, Sagaing Region, North Shan and Bago Regions |date=29 March 2025}}</ref> ** ကုလသမဂ္ဂနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့များနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ထိုးစစ်များ နှစ်ပတ်ကြာ ရပ်နားထားမည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=quakecf>{{cite news |title=Myanmar resistance movement announces partial ceasefire to aid quake relief as death toll tops 1,600 |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-03-29/myanmars-earthquake-death-toll-jumps-to-1-644-as-more-bodies-are-recovered-from-the-rubble |last1=Rising |first1=David |last2=Saksornchai |first2=Jintamas |work=LA Times |date=29 March 2025}}</ref> * ၃၀ မတ် - ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပေါက်မြို့နယ်အတွင်း စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://yktnews.com/2025/03/209498/ |title=NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက် |trans-title=Despite NUG 2-week ceasefire to aid with earthquake relief, military uses helicopters to continue bombings in Pauk Township |date=30 March 2025}}</ref> ** ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား အေအေ က ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |trans-title=Local villages continue being bombed by SAC, AA sieges SAC military outpost |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ** [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က တစ်လကြာ တဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့တစ်လတဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67ebec29b2eb64034584742b?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0LLfZRyD2kTOfBcDtyoFhelNoJ14e1BTb4ZCWszYcsKyA8TNx-U1ZnFHI_aem_B-yhV4Muw6ws6yjynRRhpg |access-date=2025-04-01 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို စစ်ရေးအရ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အပစ်ရပ် ထားသည့်အဖွဲ့များကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မည်ဟု စစ် ခေါင်း ဆောင် တုံ့ပြန် |trans-title=Junta leader announces he will continue to attack groups that paused operations |url=https://bur.mizzima.com/2025/04/01/51842 |work=[[Mizzima]]|lang=my}}</ref> * ၂ ဧပြီ - ** တရုတ်နိုင်ငံ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့၏ အကူအညီယာဉ်တန်းကို စစ်ကောင်စီက သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta admits to firing on Chinese Red Cross aid convoy |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ |access-date=2 April 2025 |work=Myanmar Now |date=2 April 2025 |accessdate=6 April 2025 |archivedate=3 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250403132652/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ }}</ref> ** ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်နားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=‌Myanmar holds minute's silence for more than 2,700 dead in devastating earthquake |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250402-myanmar-quake-victim-rescued-after-5-days-as-aid-calls-grow |publisher=France 24 |date=2 April 2025}}</ref> ** မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်သည်မှလွဲ၍ အပစ်အခတ် ရပ်တန့်သည်ဟု ကေအိုင်အေ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar earthquake death toll rises to 3,085 as more bodies found |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-earthquake-71d51dfc7339e017b1d116c105effab4 |access-date=3 April 2025|work=AP News |date=3 April 2025|language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ရှိ တောင်ငူ-ပန်းတနော်ကားလမ်းပေါ်ရှိ ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပဲခူးတိုင်း ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း AA သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67f1683797881a25824d6467 |access-date=2025-04-06 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၃ ဧပြီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့တွင် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သလို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းတော်မြို့နယ်တွင်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= စစ်ကောင်စီက ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်ရပ်မည်ဟု ကြေညာပြီး နောက် ဝိုင်းမော်တွင်စ စ်ရေးလှုပ်ရှားသဖြင့်တို က်ပွဲဖြစ်ပွား၊ အင်းတော်မြို့ကိုလည်း စစ်တပ်က လေယာဉ်ဖြင့်ဗုံး ကျဲ |trans-title=Military junta announces 20 day ceasefire and then takes military action in Bhamo battle, military also aerial bombs Intaw |date=3 April 2025 |url=https://yktnews.com/2025/04/210005/ |work=Khit Thit Media}}</ref> * ၄ ဧပြီ - **တရုတ်နိုင်ငံ၏ စေ့စပ်မှုဖြင့် လားရှိုးခရိုင်အား MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref> [https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/04/399520.html တရုတ်ဖိအားကြောင့် လားရှိုးမှ ကိုးကန့်တို့ ဆုတ်ခွာတော့မည်]. [[The Irrawaddy]]. April 4, 2025.</ref> ** ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်အနီး မောင်တောမြို့နယ်တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]] အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအား အေအေက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ကျည်အချို့ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ARSA စစ်သွေးကြွများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ARSA member killed, AA seizes 2 guns, some ammunition during an operation in Maungdaw North|url=https://www.narinjara.com/news/detail/67f170ca97881a25824e16e6|date= April 5, 2025|work= Narinjara News |language=english}}</ref> * ၇ ဧပြီ - ** နောက်ဆုံးလက်ကျန်စစ်စခန်းဖြစ်သော [[ခလရ(၂၆၈)|ခလရ ၂၆၈]]ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့အား ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ထိန်းချုပ်ရရှိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] အပါအဝင်အဖွဲ့များစွာက ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5FR4WRjQmAXmht0CIaEt6X1PAZxdbxkWo5iutGTT_XXOqT-qY-haSch3XmFA_aem_f9_lgAOpeKrp0MmLORXH4w |access-date=2025-04-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အင်းတော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67f4239a97881a25827b5623 အင်းတော်မြို့ကိုတော်လှန်ရေးတပ်များသိမ်းပိုက်]. Narinjara News (in Burmese). Khiang Lu Hla.</ref> [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]ကို ကျူးလွန်ခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref> [https://yktnews.com/2025/04/210781/ ပဲခူးမြို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ၄ နှစ်ပြည့်နေ့တွင် ဦးဆောင်နှိမ်နင်းခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးနှင့် စစ်သား ၁၅၀ ကျော်ကို အရှင်ဖမ်းမိပြီး တပ်မ ၇၇ တစ်တပ်လုံးကို PDF က ချေမှုန်း] (in Burmese). April 10, 2025. [[Khit Thit Media]].</ref> * ၁၀ ဧပြီ - အမှတ် ၂၄ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ မှ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦး လိုက်ပါလာသော ကားအား ပခုက္ကူမြို့တွင် Earthquake People’s Defense Force က ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦးနှင့် ယာဉ်ပေါ်ပါ နောက်ထပ် အမျိုးသား တစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta vehicle attacked in Magway’s Pakokku, killing two individuals, including a major|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/13/21317 |date= April 13, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကျုံဒုံးမြို့နှင့် ကော့ကရိတ်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Headquarters and Bases in Kyone Doe, Kawkareik Township, Targeted in Recent Coordinated Attacks|url=https://www.bnionline.net/en/news/military-headquarters-and-bases-kyone-doe-kawkareik-township-targeted-recent-coordinated|date= April 24, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီတွင် စတင်ခဲ့သော CDF-KKG စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ကလေးနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့အကြားရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့-ကလေး၊ ကဘော်၊ ဂန့်ဂေါ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CDF-KKG claims control of 4 junta bases between Kale and Ganga in 2 months|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/cdf-kkg-claims-control-of-4-junta-bases-between-kale-and-ganga-in-2-months/|date= April 17, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၁၈ ဧပြီ - အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့စာတန်းနှင့် တရုတ်အလံပါ ကားတန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref name=lashio/> * ၂၀ ဧပြီ - နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ခမ်းရွာဒေသရှိ တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီက ဓာတုလက်နက်များ သုံးစွဲခဲ့သည်ဟု [[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Junta Uses Chemical Weapons in Southern Shan State|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-uses-chemical-weapons-southern-shan-state|date= April 22, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၂၁ ဧပြီ - လားရှိုးမြို့ပေါ်ရှိ MNDAA အလံများအား ရုပ်သိမ်းပြီး မြို့၏ မြောက်ဘက် ငါးမိုင်အကွာနှင့် တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာရှိ စစ်ဆေးရေးစခန်းများသို့ MNDAA က ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name=lashio>{{cite news |author=Nora Pyae |title=Chinese monitors deployed to strategic Lashio as junta slowly retakes town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ |date=21 April 2025 |work=Myanmar Now |accessdate=30 April 2025 |archivedate=30 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250430112505/https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ }}</ref> * ၂၂ ဧပြီ - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုမှ ရှမ်းပြည်‌ (တောင်ပိုင်း) ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (SSLRU)၊ Special Operation Drone Force (SODF) တို့သည် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]လက်အောက်တွင် ဗျူဟာအမှတ် (၉) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNDF TOC-9 focuses on military operations in southern Shan State|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/kndf-toc-9-focuses-on-military-operations-in-southern-shan-state/|date= April 22, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၂၆ ဧပြီ - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ [[မောင်မယ်ရှောင်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်|မောင်မယ်ရှောင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ထားဝယ်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dawei’s Hali Gui camp falls: captain commits suicide, 16 troops surrender|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/29/21806|date= April 28, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၂၈ ဧပြီ - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ လိပ်ခမော်ရွာအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီအလောင်းအချို့နှင့် လက်နက်များကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်ဖြူ လိပ်ခမော်ကျေးရွာအနီးတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီအလောင်းတချို့နှင့် လက်နက်တချို့ကို အာရက္ခတပ်တော် သိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6810c834d08f26ee8369b7ea?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR6mr8mo4BlHNn92aV9JljpWvKZAzfS86gsv8rWorjSJ1yIFx8W1FAacyljHsA_aem_T4d7dLCKF7cn0rWxlePD6Q |access-date=2025-04-29 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ရန် ပျံသန်းလာသော စစ်ကောင်စီ၏ [[Mi-35]] တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်အား ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အရေးပေါ် ဆင်းသက်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Resistance Forces Down Junta Helicopter|url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-down-junta-helicopter|date= April 29, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> === မေ === * ၁ မေ - ငလျင်နောက်ဆက်တွဲ တိုက်တာအဆောက်အအုံများရှင်းလင်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့အတွက် အပစ်ရပ်ကာလအား မေလ ၁ ရက်နေ့မှ မေလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ သက်တမ်းထပ်တိုးကြောင်း မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က မေလ ၁ ရက်နေ့ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/05/02/54864|title=မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အပစ်ရပ်ကာလ မေလကုန်ထိ ထပ်တိုး|author=Mizzima|publisher=Mizzima Media|access-date=3 may 2025}}</ref> * ၂ မေ - ပဲခူးတိုင်း [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားသော နေရာ ၆ ခုနှင့် နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု တောင်ပိုင်းစစ်ဒေသ အမှတ် -၂ စစ်ဒေသခွဲက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g214jzypqo|title=ပဲခူးတိုင်း ကျောက်ကြီးနဲ့ နတ်တလင်းက တပ်စခန်း ၇ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်|date=3|year=2025|month=May|author=BBC Burmese|publisher=BBC}}</ref> * ၈ မေ - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ညောင်ခြေထောက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၉၈ ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Resistance Briefly Captures Junta Battalion HQ in Bago|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-briefly-captures-junta-battalion-hq-in-bago.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၆ မေ - တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး က  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite news|title=တပ်မတော်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်|url=https://www.mmnationalpost.com/2025/05/blog-post_138.html|author=Myanmar National Post}}</ref> * ၉ မေ - ** ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးနှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ် [[ထီးခီး]] အခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2025-04-09 |title=KNU Hails Seizure of Myanmar Junta Base on Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/knu-hails-seizure-of-myanmar-junta-base-on-thai-border.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** နောင်ချိုမြို့နယ်၊ [[သရက်ချိုရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|သရက်ချိုရွာ]]အနီးရှိ TNLA ၏ ရှေ့တန်းစခန်းရှစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-09 |title=Myanmar Junta 'Seizes Eight TNLA Positions'|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-seizes-eight-tnla-positions.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၁ မေ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ လိပ်ခမော်နှင့် မလိကျွန်းရွာများသို့ ချီတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းအား အာရက္ခတပ်တော်က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Kyaukphyu Conflict Escalates Daily|url=https://www.bnionline.net/en/news/kyaukphyu-conflict-escalates-daily|website=Burma News International|language=en-US}}</ref> * ၁၂ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[အိုးထိမ်းကွင်း (တောင်)ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|အိုးထိန်းတွင်းကျေးရွာ]]မှ စာသင်ကျောင်းကို ဗုံးကျဲသဖြင့် မေလ ၁၃ ရက် မနက်ပိုင်းအထိ သေဆုံးသူဦးရေ ၂၂ ဦးရှိခဲ့ပြီး၊ အထဲမှ ၂၀ ဦးမှာ ကျောင်းသားကလေးငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ကျန်သော ၂ ဦးမှာ ဆရာမများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=အိုးထိန်းတွင်းရွာ ဗုံးကြဲခံရမှု - သေဆုံးခဲ့တဲ့ကျောင်းသူတွေက ဘယ်အတန်းတွေမှာ ပညာသင်‌နေကြတာလဲ|author=BBC Burmese|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8n7lljdngt|accessdate=13 May 2025}}</ref> စစ်ကောင်စီကမူ သတင်းမှားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ငြင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးထိမ်းကွင်းကျေးရွာ စာသင်ကျောင်းအား လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း တရားမဝင်ပြည်ဖျက်မီဒီယာများက မဟုတ်မမှန် ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/69761 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅ |language=en |date=၁၂ မေ ၂၀၂၅}}</ref> * ၁၄ မေ- တမူး ပကဖ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံရိုင်ဖယ်တပ်ရင်းက ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.reuters.com/world/india/indian-army-operation-myanmar-border-kills-10-insurgents-2025-05-15/ Indian army operation on Myanmar border kills 10 insurgents] [[Reuters]]. May 14, 2025. </ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ အိန္ဒိယတွင် ရဲဘော် ၁၀ ဦး အသတ်ခံရကြောင်း တမူးခရိုင်ပအဖ အတည်ပြု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520034805/https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ |date=20 May 2025 }}. [[Myanmar Now]]. May 20, 2025.</ref> * ၁၅ မေ - ** စစ်ကောင်စီ၏ ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ရှိ မယ်လစခန်းကို [[KNLA]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNLA seizes junta's Mae La camp near Myanmar-Thai border in day-long assault|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/17/22443|date= May 17, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> ** စစ်ကောင်စီက ၃၉ နှစ်ကြာ တပ်စွဲခဲ့သည့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ တညာကျိုး ဗျူဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၃၉ နှစ်ကြာ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲခဲ့သည့် ဖားအံခရိုင် တညာကျိုး(ခ)တာလယ် ဗျုဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များသိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68258f02c8875ede024c0db5 |access-date=2025-05-15 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကူများနှင့် စစ်ပစ္စည်းများတင်ဆောင်လာသော တပ်မတော် (ရေ)၏ ရေယာဉ်တစ်စီး ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta reinforces Kyaukphyu to protect Chinese-backed deep-sea port amid AA offensive|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/16/22419|date= May 16, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၆ မေ - နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် [[နွားထိုးကြီးမြို့]]၏ အရှေ့ဖက်ရှိ တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Junta Abandons Chinese Pipeline Amid Resistance Attacks|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-abandons-chinese-pipeline-amid-resistance-attacks.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၈ မေ - ချင်းပြည်မြောက်ပိုင်း တီးတိန်မြို့နယ်သို့တက်လာသည့် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ကလေး- သိုင်းငင်းလမ်းမပေါ် တီးတိန်မြို့အဝင် မွှာလ်ပီးကျေးရွာနှင့် ‌ဟဲန်ဇိန်ရွာကြားတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ တိုက်ခိုက်နေသဖြင့် မေ ၂၁ ရက်မှ ယနေ့အထိ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည်။<ref>{{Cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/05/27/401392.html|publisher=The Irrawaddy|accessdate=28 May 2025|title=ချင်းပြည်တက်သည့်စစ်ကြောင်း တီးတိန်အဝင်၌ ပိတ်ဆို့ ခံထားရ|author=မေရီခိုင်း}}</ref> * ၁၉ မေ ** - [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title="AA ကျရှုံးပါစေ"ဟု စစ်ကောင်စီက ယတြာချေပြီးနောက် ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/682c39d9c8875ede02ad3dd5|access-date=2025-05-20 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> **မြန်မာ-အိန္ဒိယနယ်စပ်၊ တမူးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် (PDF) ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယအာသံရိုင်ဖယ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ရက်ပိုင်းအတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း တမူး PDF အဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|title=အိန္ဒိယ မြန်မာ နယ်စပ်မှာ တမူး PDF ၁၀ ယောက် သတ်ဖြတ်ခံရ|accessdate=20 May 2025|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250521130503/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|archivedate=21 May 2025}}</ref> * ၂၀ မေ - [[ရွှေကူမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ကေအိုင်အေက ပစ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA က ပစ်ချလိုက်သည့် ရဟတ်ယာဉ် ၁ စီးကို ရွှေကူမြို့နယ်၊ စည်ငန်းရွာ အနောက်ဘက်ရှိ တောထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ်မှူး မိုးထက်အောင်၏ ရုပ်အ‌လောင်းကို ရှာတွေ့ |url=https://yktnews.com/2025/05/215192/ |trans-title=KIA shoots down 1 helicopter, finds body of pilot Moe Htet Aung on west side of Shwegu Township Sinngan village |language=my |work=Khit Thit Media}}</ref> *၃၁ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးက ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ရန်အတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ထပ်မံတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Citenews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602074400/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2553019/|archivedate=2025-6-2|title=မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ဇွန် ၃၀ ရက်ထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်|publisher=Xinhua Myanmar|accessdate=2025-6-2|date=2025-6-1|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/mm-256104/}}</ref> === ဇွန် === * ၃ ဇွန် - ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ ကရင်ပြည်နယ်က သေ့ဘောဘိုး မဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၂ ဦး ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်‌ရေးတပ်(KNLA) နဲ့ PDF ပူးပေါင်းတပ်ဆီ လက်နက်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.dvb.no/post/708417|title=သေ့ဘောဘိုးစခန်းကို KNLA နှင့် တပ်ပေါင်းစုများ သိမ်းပိုက်|date=2025-6-3|accessdate=2025-6-6|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၉ ဇွန်]] - တအာင်းပြည်၏ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန်အတွက် [[တအာင်းပြည်ကောင်စီ]] (Ta'ang Land Council – TLC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/709273|title=ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ရန် တအာင်းပြည်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=DVB}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်ထဲက အမိုနယ်စပ် (ခေါ်) ပွိုင့် ၂၆၅၅ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကရင်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက ဇွန် ၁၀ ရက်မှာ သိမ်းပိုက်နိုင်တယ်လို့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ဘက်က ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=စစ်တပ်လက်ထဲ နှစ် ၃၀ နီးပါးရောက်ခဲ့တဲ့ ထိုင်း -မြန်မာနယ်စပ်က အမိုစခန်းကို သိမ်း - KNU|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းကို ယနေ့ (ဇွန်လ ၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ် (PLA) က ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ PLA က တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် စစ်ကောင်စီကမူ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ပျက်ကျခဲ့သည့် တိုက်လေယာဉ်သည် လေ့ကျင့်ရေးပြုလုပ်နေစဉ် စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်း သိမ်းပိုက်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=ပုလဲတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ PLA ပြော|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေကြည်မြို့နယ်]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]နှင့် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာရှိ အမြောက်တပ်ရင်း (၃၄၄) ကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းမှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်နေပြီး တပ်ရင်းအတွင်းအထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့ခံများနှင့် ရခိုင်စစ်ရှောင်အများစုမှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေကြရကာ အဆိုပါတပ်ရင်းအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည်မှာ တစ်ပတ်ခန့်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် AA က [[ကျားကိုက်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျားကိုက်ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ လက်ရှိတွင် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၄၄ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးပြတ်တောက်နေပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဘက်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|title=ဧရာဝတီ ငသိုင်းချောင်းအမြောက်တပ် (၃၄၄)ကို AA ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေပြီဟုဆို|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613141829/https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|archivedate=2025-6-13|publisher=နိရဉ္စရာ|accessdate=2025-6-13}}</ref> * [[၂၀ ဇွန်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များဖြင့် စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိရာ ဇွန် ၂၀ ရက်၊ နံနက်ပိုင်းတွင် [[ကျော်ဇေယျာရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကျော်ဇေယျာရွာ]]အနီး၌ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ယင်းကြောင့် မန္တလေးနှင့် ရွှေဘိုမြို့များသို့ ပြေးဆွဲနေသော ခရီးသည်တင်ယာဉ်များကို [[ဆားတောင်မြို့]]အဝင်နှင့် [[ရုံးပင်ကန်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ရုံးပင်ကန်ရွာ]]တို့မှ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားကြောင်း သိရပါသည်။ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းကို စစ်တပ်က ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ကတည်းက နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်မူ အင်အားထပ်မံဖြည့်တင်း၍ [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတောရွာမြောက်]]ဘက် ရုံးပင်ကန်ရွာမှစတင်ကာ လက်နက်ကြီးပစ်ကူဖြင့် စစ်ကြောင်းထပ်မံထိုးစစ်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|title=စစ်ကိုင်း- ရွှေဘိုလမ်း တိုက်ပွဲ သံချပ်ကာကားများပါ သုံးလာ|accessdate=2025-6-22|publisher=The Irrawaddy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622130614/https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> * ၂၂ ဇွန် - တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]နှင့် [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]တို့ကို စစ်ကောင်စီက စစ်ကြောင်းထိုး၍ ထိုးစစ်ဆင်နေကြောင်း ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူများက ပြောသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) တပ်မဟာ (၄) ၏ ခရိုင်အတွင်းရေးမှူး ပဒိုစောအယ်နာက စစ်ကောင်စီသည် ထီးခီးနယ်စပ်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် တပ်စခန်းများကို ပြန်လည်ရယူရန်နှင့် ထားဝယ်-ထီးခီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်သည် ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|title=တနင်္သာရီနှင့် ထားဝယ်မြို့နယ်ကို စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်ဆင်|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622114830/https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|archivedate=2025-6-22|publisher=Mizzima|accessdate=2025-6-22}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်း|ရန်ကုန် – မန္တလေး အမြန်လမ်း]]ဟောင်းပေါ်ရှိ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]များမှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ တပ်စခန်း ကိုး ခု ကိုဇွန် ၂၅ ရက်နေ့၊ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တပြိုင်နက် ဝင်ရောက်တိုခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦးသေဆုံးကာ ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်သုံ့ပန်း သုံး ဦးအရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကို အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန(ပဲခူး)၊ ဗျူဟာ-၂၄ အာဠာဝကတပ်ရင်း၊ အမှတ်-၃၅၀၃ တပ်ရင်း၊ ဖြူး(ပကဖ)၊ ဗျူဟာ-၂၅ အမှတ်-၃၇၀၂ တပ်ရင်း၊ Spring Warriors Column၊ KNLA တပ်ရင်း-၉၊ ဗျူဟာ-၂၆ တော်ဝင်ဒေါင်းတပ်ရင်း၊ တောကျီးကန်းတပ်ရင်း တို့မှ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archivedate=2025-6-26}}</ref> စစ်ဆင်ရေးကို ဗျူဟာ (၂၆) ၏ ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကျော်စွာအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် “ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archivedate=2025-6-26}}</ref> ** [[၂၅ ဇွန်]] - [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်]] ကြားကာလဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်အတွင်းရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား၂၀၂၅ ဇွန် ၂၅ ရက်၊ မနက်ပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ် ပဉ္စမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/25/60125|title=စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၂၉ ဇွန်]] - [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PSLF/TNLA) ထိန်းချုပ်ရာ [[ကျောက်မဲမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီက ယနေ့ (ဇွန်လ ၂၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး နှင့် အမျိုးသား‌ လေးဦး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး ထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း TNLA က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/29/60568|title=ကျောက်မဲကို စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းဗုံးကြဲ၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ|accessdate=2025-6-29|publisher=Mizzima}}</ref> === ဇူလိုင် === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှစတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ စတွာမ်၊ လျန်နှာ၊ သီးကျီရ် ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ (CB) ဝင် CNDF နှင့် ချင်းလဲန်းကောင်စီ (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * [[၃ ဇူလိုင်]] - CDF-Hakha Central Council က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] -၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ NUG အစိုးရ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]က “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၈ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDF တပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၁၂ ဇူလိုင်]] - [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]]: ကရင်ပြည်နယ် [[မြဝတီမြို့]]တောင်ဘက် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက် ဥကရစ်ထစခန်းကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) နဲ့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းတပ်တွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714256|title=ဥကရစ်ထစခန်းကို KNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက်|publisher=DVB|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၁၄ ဇူလိုင်]] - [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]]ဒေသ ခဲလုပ်သားတွေ နေထိုင်ရာရပ်ကွက်ထဲကို စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လို့ ခဲလုပ်သားမိသားစု ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/14/403373.html|title=မော်ချီး ခဲလုပ်ငန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးထပ်ကြဲ ၆ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ)|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုးပင်ရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်|ဒိုးပင်ရွာ]]ကို ဇူလိုင် ၁၄ ရက် ညနေက လေကြောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး စစ်ရှောင်များဖွင့်ထားသည့် ထမင်းဆိုင်အနီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲရာ ကလေးငယ် အပါအဝင် ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး ဆီဘောက်ဆာကား ၂ စီး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65003/|title=ကောလင်းမြို့နယ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးအပါအဝင် ၄ ဦးဒဏ်ရာရ|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=Myanmar Now|archivedate=16 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716081232/https://myanmar-now.org/mm/news/65003/}}</ref> * [[၁၅ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]] - ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖာသာဒေါ်နယ်မာတင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ခုံရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65045/|title=ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သူ ၈ ဦးကို NUG စစ်ခုံရုံး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ စီချ|accessdate=2025-7-12|publisher=Myanmar Now|archivedate=17 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250717054816/https://myanmar-now.org/mm/news/65045/}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်]]ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * ၁၈ ဇူလိုင် - DPLA (ဓနုအဖွဲ့)မှ အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အဖွဲ့မှ အမျိုးသား ၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅ ဦးတို့သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆီသို့ အလင်းဝင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်ကလည်း တောင်ခမ်းဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းမှ TNLA အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား လေးဦး၊ DPLA အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အမျိုးသား သုံးဦး၊ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦးတို့ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/304536|title=ဥပဒေဘောင်အတွင်း ထပ်မံဝင်ရောက်လာသည့် DPLA အဖွဲ့နှင့် MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးအား မိဘ အုပ်ထိန်းသူများထံ ပြန်လည်အပ်နှံ|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media}}</ref>ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်မှ ယနေ့အထိ TNLA အဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး ၊ MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၄၁ ဦးဖြစ်ပြီး လက်နက်မျိုးစုံ ၁၃ လက်နှင့် ကျည်မျိုးစုံ ၁၅၁၅ တောင့်၊ ကျည်အိမ် ၁၂ ခုနှင့်အတူ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72651|title=နိုင်ငံတော်နှင့် တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို လက်ခံယုံကြည်သည့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦး ဥပဒေဘောင်အတွင်းသို့ ထပ်မံဝင်ရောက်|accessdate=2025-7-20|publisher=Ministry of Information}}</ref> * [[၂၂ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c98wx8xjp0ro|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်သုံးတဲ့ဗျူဟာ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> * [[၂၅ ဇူလိုင်|၂၄ ဇူလိုင်]] - [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက Suntac Technologies နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် [[စစ်တိုင်းအောင်]] အပြင် KT Services & Logistics နှင့် ၎င်း၏ တည်ထောင်သူ မျိုးကျော်သန်း (ဂျွန်သန်း)၊ MCM Group နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် အောင်လှိုင်ဦး အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တင်လတ်မင်း တို့ကို အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၉ ဇူလိုင် - တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ရှိ ကွတ်ခိုင်နှင့် မိုင်းလုံတို့အပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ လက်ပံလှရဲစခန်းနေရာများကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၁၆ ဦးထက်မနည်းရှိကြောင်း ဘီဘီစီ၏ စုံစမ်းထားသည့် အချက်အလက်များအရ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c14glg187mnt?post=asset%3Af91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52#asset:f91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52|title=ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ စဉ့်ကူးတို့ကို စစ်တပ်လေကြောင်းတိုက်လို့ ဒါဇင်ကျော်သေဆုံး|accessdate=2025-7-30|publisher=BBC Burmese}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ခု ယမန်နေ့ (ဇူလိုင် ၂၉) ညက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၁၅ ဦးဝန်းကျင် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|accessdate=5 August 2025|publisher=Myanmar Now|archivedate=31 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/}}</ref> === ဩဂုတ် === * [[၅ ဩဂုတ်]] - ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> * [[၁၇ ဩဂုတ်]] - ကယားပြည်နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးဒေသမှာ တရက်တည်း လေကြောင်းနှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ကနဦးသတင်းများက ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2025/08/17/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad/|title=မော်ချီးမှာ လေကြောင်းတိုက်ခံရလို့ ၁၇ ယောက်သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေရှိနေ|publisher=Voice of Myanmar|accessdate=၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> နောက်တွင် သေဆုံးသူမှာ လူ (၂၇)​ထိ မြင့်လာသည်။​ ဗုံးကြဲမှုမှာ ရွာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆေးရုံကို ဗုံးကျခဲ့ပြီး လူ ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့သလို အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဖြစ်သူ ကိုဗညားက ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးမြို့ရှိ လူနေထူထပ်သော ၁၆ ကုန်းရပ်ကွက်ကို စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ တိုးလာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref>ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မှာ ဗုံးထပ်ကြဲတာကြောင့် ပြည်သူ ၄ ယောက် ထိခိုက်မိတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720258|title=မော်ချီးကို စစ်တပ်က ဗုံးထပ်ကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး ထိခိုက်|publisher=DVB Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> * [[၁၉ ဩဂုတ်]] - ကရင်နီပြည်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာသိမ်းယူထားတဲ့ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]ကို ၁၆ ရက်ကြာထိုးစစ်ဆင်ပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့မှာ စစ်တပ်က အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးလို့ ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၀ ဩဂုတ်]] - ဩဂုတ် ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ ပလောင်(တအာင်း) အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA)နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP/SSA)တို့အား ပန်ဆန်းမြို့သို့ ဖိတ်ခေါ်ကာ UWSA အစိုးရအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဝန်ကြီး ကျောက်ကော်အန်းက တရုတ်ဖိအားပေးမှုများအကြောင်း ပြောပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နောက်နောင် မည်သည့် စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အကူအညီများပေးတော့မည်မဟုတ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/22/404830.html|title=“ဝ” ထုတ်ပြောရတဲ့အထိ တရုတ်ဖိအား ဘယ်လောက်ကြီးနေလဲ|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် (၂၂) ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီက အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၇ ဩဂုတ်]] - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နဲ့ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊​ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၉၂၂/၂၀၂၅ ဖြင့် မတရားအသင်းအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74232|title=မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခြင်း|publisher=MOI|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၅ ဖြင့်<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74230|title=အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း|accessdate=28 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> အကြမ်းဖက်အုပ်စု အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721677|title=ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)ကို အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာ|publisher=DVB|accessdate=28 August 2025}}</ref><br /> == ၂၀၂၆ == === မတ် === * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|website=Myanmar Now|date=2026-03-02|access-date=2026-03-02|language=en-US|last=ခင်ရီရီဇော်}}</ref><ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|access-date=2026-03-02|language=en}}</ref> * [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ|url=https://news-eleven.com/article/310463|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.dvb.no/post/749879|website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/|website=Myanmar Now|date=2026-03-11|access-date=2026-03-13|language=en-US|first=ဖဒူ|last=ထွန်းအောင်}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/749677 |access-date=2026-03-10 |website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |date=2026-03-10 |language=en-US |last=Now |first=Myanmar |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> * ၁၁ မတ် - တနင်္သာရီတိုင်း၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဒပ်ကျေးရွာရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် တပ်မတော်၏၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သူရအောင် |date=2026-03-12 |title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * ၁၆ မတ် - [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ ဖလံပင်ကျေးရွာမှ စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ|url=https://myaelattathan.com/news/23027/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=ကျော်ကြီး}}</ref><ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့|url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/|website=Maun|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=mmblogmaster}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနဲ့ ရှားစေးဖိုရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-19|access-date=2026-03-19|language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> === ဧပြီ === * ၁၀ - တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News|date=2026-04-11|title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News|url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI|access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297|url-status=live|access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆|website=Mizzima}}</ref> * ၁၁ - ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> * ၁၂ - ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်အစပ်ရှိ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ စစ်တပ်၏ လေးကေစခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ဘီဘီစီသို့ အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-19|access-date=2026-04-19|language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref><br /> * ၂၉ ဧပြီ - [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ -ကဆုန်လပြည့်အထိမ်းအမှတ် အကျဉ်းသား ၁၅၀၀ ကျော်လွှတ်ပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t |access-date=2026-04-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> === မေ === * ၁ - ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုက်ပွဲများကြောင့် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၃၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၄၂ ဦး ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရကြောင်း ကချင်လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (KHRW) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-02 |title=မေ ၂ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့ ကုလ၊ အမေရိကန်နဲ့ ဂျပန်ထပ်တိုက်တွန်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g4mkjxgy2o |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt|access-date=2026-05-04|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|access-date=2026-05-05|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref><br /> ==ကိုးကား== {{Reflist|3}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] 3rjtpplcy2o0pcoxy0ovnflsznvnpie 0 252381 1030006 1029903 2026-05-06T19:50:00Z ~2026-27617-39 142350 New pro-rector assigned 1030006 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာ အောင်ခင်စိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] tf5h9oudcwl9513kt5k4ein9txszfp6 1030007 1030006 2026-05-06T19:50:40Z ~2026-27617-39 142350 New pro-rector assigned 1030007 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာအောင်ခင်စိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] 2prr9ck579r1zyrvtxll11aj9m9ic6h 1030008 1030007 2026-05-06T19:57:17Z ~2026-27617-39 142350 2 pro-rectore published in official website 1030008 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာအောင်ခင်စိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (ကျောင်းသားရေးရာ) |လက်ရှိ |- |၂။ |ဒေါက်တာအေးသန္တာစိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (အုပ်ချုပ်မှု) |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] i5pp9daw7zzwhw2zlnrnq8t7f0dxzst 1030010 1030008 2026-05-06T20:05:20Z ~2026-27617-39 142350 Updated info referring official website 1030010 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Naypyitaw State Academy | native_name = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် | native_name_lang = | image =[[File:နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်]] [[File:IMGNSA.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = NSA | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto =ပညာဧဝ အဓိပတိ | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = {{Start date|2022|11|09|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | accreditation = | affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | officer_in_charge = | chancellor = | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = | city = [[နေပြည်တော်]] | state = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = | colors = <!--or |colours= --> | sporting_affiliations = | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_size = | website = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}} | footnotes = | embedded = | pushpin_label_position = }} '''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}</ref> သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}</ref> [[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ]] [[ဖိုင်:Campusofnsa.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဝင်း]] == ပါမောက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် ! !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာနုနုလွင် |ပါမောက္ခချုပ် |{{Start date and age|2025|3|21}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} === တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁။ |ဒေါက်တာအောင်ခင်စိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (သင်တန်းရေးရာ) |လက်ရှိ |- |၂။ |ဒေါက်တာအေးသန္တာစိုး |တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (အုပ်ချုပ်မှု) |လက်ရှိ |} == စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !မဟာဌာန !ဌာန !သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ |- | rowspan="6" |၁။ | rowspan="6" |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန |မြန်မာစာ ဌာန | * BA (Myanmar) * BA (Hons.) (Myanmar) * MA (Myanmar) Future Plan * PhD (Myanmar) Future Plan |- |အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန | * BA (English) * BA (Hons) (English) * MA (English) Future Plan |- |ပထဝီဝင် ဌာန | * BA (Geography) * MA (Geography) Future Plan |- |သမိုင်း ဌာန | * BA (History) * MA (History) (Future Plan) |- |နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန | * BA (International Relations) * BA (Hons.) (International Relations) * MA (International Relations) (Future Plan) |- |စိတ်ပညာ ဌာန | * BA (Philosophy) * MA (Philosophy) (Future Plan) |- | rowspan="3" |၂။ | rowspan="3" |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန |ဓာတုဗေဒ ဌာန | * BSc (Chemistry) * BSc (Hons.) (Chemistry) * MSc (Chemistry) Future Plan * PhD (Chemistry) Future Plan |- |ရူပ ဗေဒ ဌာန | * BSc (Physics) * BSc (Hons.) (Physics) * MSc (Physics) (Future Plan) * PhD (Physics) (Future Plan) |- |သင်္ချာ ဌာန | * BSc (Maths) * BSc (Hons.) (Maths) * MSc (Maths) Future Plan * PhD (Maths) Future Plan |- | rowspan="4" |၃။ | rowspan="4" |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန |ဘောဂဗေဒ ဌာန | * BEcon (Economics) * MEcon (Economics) Future Plan * PhD (Economics) Future Plan |- |ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန | * Bachelor of Commerce - BCom * Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.) * Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM * Master of Commerce -MCom * Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan) |- |စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန | * Bachelor of Business Administration (BBA) * Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco) * Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan) * Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan) |- |စာရင်းအင်းပညာ ဌာန | * BEcon (Stats) * BEcon (Hons.) (Stats) * MEcon (Stats) Future Plan * PhD (Stats)Future Plan |- |၄ |ဥပဒေပညာ မဟာဌာန |ဥပဒေပညာ ဌာန | * LL.B * BA (Law) * DBL (Future Plan) * LL.M |- | rowspan="3" |၅ | rowspan="3" |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန |ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန | rowspan="3" | * M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) * M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan) * Ph.D (Anatomy) (Future Plan) |- |ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန |- |ခန္ဓာဗေဒ ဌာန |- |၆ |အားကစားပညာ မဟာဌာန |အားကစားပညာ ဌာန | * BSc (Sports) * MSc (Sports) |- |၇ |လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန |လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန | - |} == သတင်းများ == ၂၀၂၃ မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} {{authority control}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] ptr2ey96qcl0qjzx3lei2bh7d150e24 3 263689 1030049 851341 2026-05-07T03:38:26Z J ansari 46786 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:NikolasKHF]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OwlyKnight]] သို့ J ansariက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/NikolasKHF|NikolasKHF]]" ကို "[[Special:CentralAuth/OwlyKnight|OwlyKnight]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 851341 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် NikolasKHF ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၄၊ ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) d744rbui1hqnctg33jsvfmwfszj8l3y 0 270216 1030064 1029911 2026-05-07T04:23:44Z Salai Rungtoi 22844 /* ၂၀၂၆ */ 1030064 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = အညာစစ်မြေပြင် | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | image = File:Myanmar Dry Zone Townships.svg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = {{legend|#C12838|အညာဒေသအတွင်းရှိ မြို့နယ်များ}} {{legend|#FDFCEA|အညာဒေသတွင် ပါဝင်သော တိုင်းဒေသကြီးများ}} {{legend|#E0E0E0|အညာဒေသပြင်ပရှိ မြို့နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}} | date = ဧပြီ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] တောင်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] အနောက်နှင့် အလယ်ပိုင်း | territory = | status = Ongoing | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} *{{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} *[[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_Myanmar's_Royal_Dragon_Army.svg}} [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_People's_Revolution_Alliance_(Magway).svg}} [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] | combatant3 = | commander1 = | commander2 = | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''အညာ စစ်မြေပြင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ခြောက်သွေ့ဇုန် (သို့မဟုတ် [[အညာ|အညာဒေသ]]) တွင် ဖြစ်ပွားနေသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ [[စစ်မြေပြင်]]များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါဒေသတွင် [[ဗမာလူမျိုး]]အများစု နေထိုင်ရာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့ ပါဝင်သည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}}<ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|access-date=7 February 2024|work=[[The Irrawaddy]]|title=Military is Weaker Since Coup and Momentum is With the Armed Resistance|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207212452/https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|archive-date=7 February 2024}}</ref> ဤစစ်မြေပြင်သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]ကို ဆန့်ကျင်သော ခုခံတော်လှန်ရေး၏ "အဓိကဗဟိုချက်" အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံထားရသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}} == နောက်ခံ == အညာဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်ဒေသဖြစ်ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်ပဋိပက္ခများ]]တွင် လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်မှုများ နည်းပါးစွာသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗမာလူမျိုးများ အများစုနေထိုင်သော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဒေသဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် [[တပ်မတော်]]သည် ထိုဒေသတွင် စစ်အင်အားကို အများအပြား ချထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည့် အညာစစ်မြေပြင်ရှိ တိုက်ပွဲများသည် ဤလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] မရှိခြင်းကြောင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ဗမာပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]] (PDF) အဖွဲ့များသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု]]ကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် ရိုးရှင်းပြီး တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်နေသော ဒေသတွင်း ဆဲလ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref name=dryzone/> == အချိန်မှတ်တမ်း == === ၂၀၂၁ === အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အညာဒေသတွင် "အကြမ်းဖက်မှု သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။"<ref name=dryzone>{{cite web |title=The Dry Zone: an existential struggle in central Myanmar |url=https://myanmar.iiss.org/analysis/dryzone |last=Loong |first=Shona |work=International Institute for Strategic Studies |language=en |access-date=14 December 2023}}</ref> [[File:Monywa-chindwin-d02.jpg|thumb|Small river boats on the [[Chindwin River]] near [[Monywa]], 2006]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ပုလ္လင်ရွာအနီးရှိ မုံရွာ PDF ၏ တပ်ခွဲ ၂၀၅ ပိုင် အခြေစိုက်စခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ အဆိုပါစခန်းသည် PDF များက ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများ ပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး စီးနင်းမှုအတွင်း ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|access-date=17 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ မြိုင် PDF က စစ်ယာဉ်နှစ်စီးကို လက်လုပ်မိုင်း ၃ လုံးဖြင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သားအနည်းဆုံး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|url-status=live}}</ref> ဆားလင်းကြီး G-Z PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် [[ဆားလင်းကြီးမြို့|ဆားလင်းကြီး]]ရှိ ယာဉ်တန်းတစ်ခုကို ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့်က မြို့ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်သားများသည် တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၀ ဦးနှင့် အရပ်သားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးပြီး မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers massacre and burn 11, including teenagers, during raid on village in Sagaing|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စစ်တပ်က လေကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်ကို ရဟတ်ယာဉ်များဖြင့် [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]]အနောက်ဘက်သို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းချီ တိုက်ခိုက်ရေးမစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ တပ်စွဲထားသည့် [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ကို ဝိုင်းရံခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|access-date=17 January 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် လက်နက်ကြီးအကူအညီဖြင့် [[အရာတော်မြို့နယ်]]ရှိ ကဲဘာကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ဆုတ်ခွာစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|access-date=17 January 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]များက [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးရွာ]]ကို ရုတ်တရက် လေကြောင်းချီတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|access-date=17 January 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် မြိုင် PDF ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ချင်းတွင်းမြစ်ပေါ်တွင် "လှေနှစ်စင်း၊ ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘောတစ်စင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် "သင်္ဘောပေါ်ပါသူများသည် ၎င်းတို့၏သင်္ဘောများသည် စစ်ကောင်စီပိုင်မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်" ဟု ဆိုသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=37}} === ၂၀၂၂ === ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်သုံးခုတွင် PDF က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့်နှင့် ပျူစောထီး ပြည်သူ့စစ်များ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |url-status=live }}</ref> PDF က ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သားများ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့် ရေယာဉ်တန်းများကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး ရေယာဉ်တန်းတစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=1 February 2022 |title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ ဒရုန်းများအသုံးပြု၍ ဒေသခံ PDF ၏ ရုတ်တရက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> PDF များလည်း ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ခင်ဦးမြို့နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲ၌ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Resistance Fighters Suffer Heavy Losses During Sagaing Clash With Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် မြို့ကြီးအများအပြား၌ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်၏ အခမ်းအနားများ ပြုလုပ်နေစဉ် မြို့တော် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၌ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=14 February 2022 |title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader's Parade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |accessdate=14 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |url-status=live }}</ref> [[မန္တလေးမြို့]]၌လည်း မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များတွင် အရပ်သား ပြောက်ကျားအဖွဲ့များနှင့် PDF များက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် လက်လုပ်ဗုံးများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ခုခံတော်လှန်ရေး ပုန်းခိုရာနေရာနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမား ရှစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|access-date=17 January 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|url-status=live}}</ref> === ၂၀၂၃ === ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၌ "[[တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy Mandalay">{{cite news|website=The Irrawady|title=Myanmar Junta Base Seized in Mandalay: PDF|date=28 November 2023|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111727/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကောလင်းမြို့]]သည် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များလက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် ပထမဆုံးသော ခရိုင်အဆင့် မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=kawlin>{{Cite news |date=6 November 2023 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |access-date=6 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |url-status=live }}</ref> ===၂၀၂၄=== [[File:PDF forces in Magway Region 2024-08-10.png|thumb|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ (၂၀၂၄ ဩဂုတ်)]] အညာဒေသရှိ ဒေသခံ PDF များသည် ယခုအခါ NUG နှင့် ပိုမိုချိတ်ဆက်မိနေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း နည်းဗျူဟာများကိုသာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/anyar-rising-myanmars-dry-zone-pdfs-up-the-ante/ Anyar rising: Myanmar’s Dry Zone PDFs up the ante] [[Frontier Myanmar]]. September 13, 2024.</ref> တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကောလင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ကောလင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများရှိ အိမ်အများစုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html|archive-date=March 7, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[မော်လူးမြို့]]ကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ABSDF]] လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en}}</ref> တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ပိတ်ဆို့ကာ အဆိုပါအရေးပါသောမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Seize Fourth Sagaing Town |author=Hein Htoo Zan |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html |language=en |date=13 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217155204/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html|archive-date=December 17, 2023}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကလေးမြို့ကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများကို ခုခံကာကွယ်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ကလေးမြို့နယ်၊ ကမ်းပါးနီကျေးရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance's 'Final Warning' to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html|archive-date=March 15, 2024}}</ref> စစ်ဆင်ရေးရှိလင့်ကစား မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ကလေးမြို့မြောက်ဘက်ရှိ ပျူစောထီးထိန်းချုပ်ထားသော ကျောင်းတိုက်ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting near Kalay leaves at least 10 civilians dead |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=16 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250316182353/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ }}</ref> စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိုးစစ်များ စတင်နေချိန်တွင် မဟာမိတ်ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ကနီမြို့|ကနီ]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ၈၀% ခန့်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Fighters Poised to Capture Key Town in Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=7 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308071445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html|archive-date=March 8, 2024}}</ref> ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ အင်အားကြီးမားသော ခုခံမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို လက်လျှော့ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Battle for control of Kani ends with retreat by anti-regime forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315215029/https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) သည် နေပြည်တော်ရှိ အဓိက တပ်မတော်ဌာနချုပ်ဖြစ်သော ဧလာလေတပ်စခန်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ နေအိမ်ကို မကြုံစဖူး ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုန်း ၃၀ နီးပါးကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ၇ စီးကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404090621/https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|archive-date=April 4, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404145519/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|archive-date=April 4, 2024}}</ref> ဒရုန်း ၁၃ စီးကို ပစ်ချခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးမှုမရှိကြောင်း [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]က ပြောကြားခဲ့သည်။ NUG က တိုက်ခိုက်မှုသည် "အောင်မြင်မှု" ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-04-04|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|title=Myanmar anti-coup forces claim 'success' in Naypyidaw drone attack|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406031530/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|archive-date=April 6, 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဧလာလေတပ်စခန်းကို နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၂ ဦးကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance carries out second attack on Naypyitaw airbase in one week |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ |work=Myanmar Now |date=12 April 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=14 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514085728/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ }}</ref> ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက သိမ်းပိုက်ခဲ့သော [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပြည်အေးမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ပြန်လှန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Battling to Retake Town near India Border From Civilian Govt |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-battling-to-retake-town-near-india-border-from-civilian-govt.html |date=24 April 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တို့သည် စစ်ကိုင်းမြို့တော် မုံရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army's northwestern regional headquarters |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=14 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=19 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ }}</ref> ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် PDF အများအပြားပါဝင်သော ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က [[ဘုတလင်မြို့]]ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=It is said that 20 members of the Military Council were killed in the Battle of Butlin |url=https://bur.mizzima.com/2024/06/29/25807 |date=29 June 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]သို့ ဒုံးကျည် ၂ စင်းပစ်လွှတ်ခဲ့ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုမရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ |date=18 July 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=28 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128123447/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ }}</ref> ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံခရိုင် PDF က တောင်သာနှင့် နွားထိုးကြီးကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=PDF Groups Seize Guard Posts for Chinese Pipeline Facilities in Myanmar's Mandalay Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-groups-seize-guard-posts-for-chinese-pipeline-facilities-in-myanmars-mandalay-region.html |work=The Irrawaddy |date=12 August 2024}}</ref> နွားထိုးကြီးကို ခဏတာ သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် PDF က ဒီပဲယင်းကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် PDF သည် မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Why did the revolutionary forces withdraw after the capture of this city? |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy5rnkj81po |work=BBC |date=19 August 2024 |language=my}}</ref> ဩဂုတ်လလယ်ပိုင်းတွင် KIA နှင့် PDF တို့သည် [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လယ်ဘူး]]နှင့် [[ထီးချိုင့်မြို့]]တို့ကို ပူးပေါင်းထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Encircles Three Sagaing Towns Amid Junta Bombardment |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-encircles-three-sagaing-towns-amid-junta-bombardment.html |work=The Irrawaddy |date=29 August 2024}}</ref> ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ပင်လယ်ဘူးကို အပြည့်အဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀၀ ခန့်ကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html |work=The Irrawaddy |date=14 October 2024}}</ref> အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့၊ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ နှစ်ပတ်လည်နေ့တွင် [[မောင်ဆောင်းခ]]က [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] (BPLA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အညာဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=BPLA expands operations to upper Myanmar, marks progress on anniversary of Operation 1027 |url=https://eng.mizzima.com/2024/10/30/15692 |work=Mizzima |date=30 October 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်နှင့် အခြား PDF များစွာသည် ပုလဲမြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြို့၏ နေရာအတော်များများကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် ၎င်းတို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Outnumbered and Outgunned Resistance Abandons Sagaing Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/outnumbered-and-outgunned-resistance-abandons-sagaing-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 November 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့က ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒါန်းလမ်းမပေါ်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] က ဂုတ်ကြီးရွာအရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့က ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို သတ်ဖြတ်ပြီး ၁၀ ဦးကို ဒဏ်ရာရရှိစေခဲ့ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေသခံခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ - အရှို (CDF-Asho) က နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ၆ နာရီခန့်တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပိုင်းတွင် လုံခြုံရေးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄ ဦး သေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများနှင့် ပစ္စည်းအချို့ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance, Myanmar Junta Forces Clash on Rakhine-Magwe Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/resistance-myanmar-junta-forces-clash-on-rakhine-magwe-border.html |work=The Irrawaddy |date=26 November 2024}}</ref> ===၂၀၂၅=== ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့မှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် မဟာမိတ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော မကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပေါ်ရှိ လက်နက်ကြီးတပ်စခန်းကို စောင့်ကြပ်နေသည့် မြန်မာစစ်ကောင်စီ၏ ကင်းစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် စနေနေ့တွင် မကွေးတိုင်း [[ငဖဲမြို့နယ်]]၊ [[ပဒါန်းရွာ၊ ငဖဲမြို့နယ်|ပဒါန်း]]မှ ၃၂ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ဂုတ်ကြီးအနီး ရခိုင်တောင်ပေါ်ကျေးရွာနှစ်ရွာရှိ ကင်းစခန်းများတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု-မကွေးအဖွဲ့က ဂုတ်ကြီးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့် ပါဝင်သော စစ်ကောင်စီယာဉ် ၅ စီးကို အဝေးထိန်းမိုင်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၁၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacking Myanmar Junta Outposts at Gateway to Magwe Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacking-myanmar-junta-outposts-at-gateway-to-magwe-region.html |work=The Irrawaddy |date=14 January 2025}}</ref> {{main|ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီသည် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးလက်ဒေသအချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု]] စတင်ခဲ့သည်။ ကသာမြို့မှ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၃၀၉ မှ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် မြို့နယ်ကျေးလက်ဒေသများရှိ ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ကသာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြင်းထန်သော အနိုင်ယူမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Fierce Fighting Outside Katha Town in Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/fierce-fighting-outside-katha-town-sagaing-region |work=Burma News International |date=18 March 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၁ ရက်တွင် [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> === ၂၀၂၆ === * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ မေ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt |access-date=2026-05-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၅ မေ - ** တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-05|access-date=2026-05-05|language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၏ အရှေ့မြောက်ခြမ်းရှိ စခန်းသာရွာအနီးတစ်ဝိုက်ကို စစ်လေတပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-06 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့တွေ့ခွင့်ပေးဖို့ နေပြည်တော်ကို အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်တောင်းဆို -၂၀၂၆ မေလ ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t |access-date=2026-05-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82465 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ == Data for Myanmar သုတေသနအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အညာဒေသရှိ အရပ်သားနေအိမ် ၅၇,၁၈၃ လုံးကျော်ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ ၎င်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မီးရှို့ခံရသော အရပ်သားနေအိမ်စုစုပေါင်း၏ ၉၄% ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news |date=10 April 2023 |title=Traditional Rituals on Hold as Junta Troops Ravage Myanmar's Buddhist Heartland |url=https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html |access-date=2024-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111647/https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်မှ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများ၊ အပူချိန်မြင့်တက်လာခြင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် သီးနှံအထွက်နှုန်းများ သိသိသာသာ ဆိုးရွားလာခြင်းတို့ကြောင့် အညာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news |last=Duncan |first=Kiana |date=21 July 2022 |title=Coup, Covid, climate: the triple threat chasing citizens from Myanmar's rice bowl |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl |access-date=7 January 2024 |work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823134448/https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl|archive-date=23 August 2023}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ (၂၀၁၆-လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ကျမ်းကိုး == * {{Cite web |title=One Year On: The Momentum of Myanmar's Armed Rebellion |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|author=Ye Myo Hein|date=May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402005630/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf|archive-date=2 April 2024}} {{Myanmar civil war (2021–present)}} [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] raw8vlw6cgkzjo1r5r3zj1kxelsll4s 0 270482 1030167 1029208 2026-05-07T08:19:09Z Salai Rungtoi 22844 /* အခြားဖတ်ရှုရန် */ 1030167 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ချင်းဒေသစစ်မြေပြင်|partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] |image=Chin_State_in_Myanmar.svg|image_size=250 px|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ပြ မြေပုံ|date= ဧပြီလ ၂၀၂၁ - လက်ရှိ |place= {{flag|Chin State}}, မြန်မာနိုင်ငံ|territory= [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]မှ [[ချင်းပြည်]] (Chinland) အုပ်ချုပ်မှုကြေညာခဲ့။ <ref>https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302150316/https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border|date=2 March 2024}}</ref>|status= ဖြစ်ပွားနေဆဲ |combatant1={{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} ** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] *{{flagicon image|Air_Force_Ensign_of_Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ပြည်သူ့စစ် *{{flagicon image|Flag_of_Zomi_Re-unification_Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] |combatant2= *{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] *{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|PDF Zoland Flag.jpg}} PDF-Zoland *{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] *{{flagicon image|Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]|strength1=6+ infantry battalions in the State <ref>{{cite web |title=Military Command structure in Chin State |url=https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |website=Chin Human Rights Organization |access-date=2023-08-06 |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708132426/https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |url-status=dead }}</ref> and other deployed troops|strength2=10,000 (CDF and CNF only){{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=41}}|casualties1=900+ killed and several wounded^{''as of July 2022''}<ref name="BNI 900">{{cite web |title=Over 900 Myanmar junta soldiers killed in battles in Chin and Sagaing over six months |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months |website=BNI Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106134609/https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months|archivedate=6 November 2023}}</ref>|casualties2=53 killed and several wounded^{''as of July 2022''}<ref name="BNI 900" />|campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}}}'''ချင်း စစ်မြေပြင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ]]ကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။ ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြမှုများ]] ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]က ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံ]]နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။ == အကျိုးဆက်များ == ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}</ref> == ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ == ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- === ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}} ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် တန်းတူရေးအခြေခံဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|title=ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529043824/https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|archivedate=၂၉ မေ ၂၀၂၅|accessdate=29 May 205|publisher=Spring Sprouts}}</ref> === ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) === {{Main article|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။ === ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ကလေးမြို့|ကလေး-]]ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ !စဉ် !နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်း !တပ်ဖွဲ့ !ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှု !နယ်မြေ |- |၁။ |Zotung Federal Council |CDF-Zotung |[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]မျိုးနွယ်စု |ဇိုတုန်နယ်မြေ |- |၂။ | |CDF-Matupi |[[မတူလူမျိုး|မတူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၃။ | |CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw | | |- |၄။ |CDF-Hakha Central Council |CDF-Hakha |ဟားခါး[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၅။ |Thantlang Council |CDF-Thangtlang |ထန်တလန်[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၆။ |Lautu Regional People Administration |CDF-Lautu |[[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်တူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၇။ |Zopheiram Council |CDF-Zophei |[[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၈။ |Maraland Council |CDF-Mara |မရာမျိုးနွယ်စု | |- |၉။ |Paletwa Council |CDF-Paletwa |ခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု | |- |၁၀။ |Mindat Council |CDF-Mindat |[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၁။ |Senthang Central Council |CDF-Senthang |[[ဆဲန်ထန်ဘာသာစကား|ဆဲန်တန်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၂။ |Tedim Township Council |PDA |[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်]] (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု | |- |၁၃။ |Thado Council |CDF-Thado |[[ကူကီးလူမျိုး|ထာဒို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၄။ |Tonzang Township Council |CDF-Tonzang |တွန်ဇံမျိုးနွယ်စု | |- |၁၅။ |Siyin Regional Council |CDF-CDM-Siyin |[[စီးယင်းလူမျိုး|စီးယင်း]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၆။ |Kanpetlet Council |CDF-Kanpetlet |[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]](ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု | |- |၁၇။ |Zanniatland People's Organization |CDF-Zannaitram |[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်နိယက်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၈။ |Hualngoram People's Organization |CDF-Hualgoram |[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၉။ |Maraland Territorial Counicl |Maraland Defence Force - MDF |[[မရာလူမျိုး|မရာ]]မျိုးနွယ်စု | |} == အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) == [[ဖိုင်:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ]]{{Main article|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ === ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း === ==== တွန်းဇံနယ် ==== တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် [[တမူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်|Zomi Revolutionary Army]] (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းကျူးကျော်မှုကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် (CNA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆုတ်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိသော Nakzang ([[နတ်ဇန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်|နတ်ဇန်]]) ရွာကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ လွဲ၍ ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|publisher=Khit Thit Media|accessdate=29 May 2025|date=2025 April 5|title=တွန်းဇံမြို့ရှိ CNA တပ်စခန်းကို စစ်တပ်နှင့် ZRA ပူးပေါင်း အဖွဲ့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီး Nakzang ရွာကို ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွား|url=https://yktnews.com/2025/04/210374/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529042902/https://yktnews.com/2025/04/210374/|archivedate=29 May 2025}}</ref> ==== တီးတိန်နယ် ==== တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် [[သိုင်းငင်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|သိုင်းငင်း]]၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/05/403051.html|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမ ခြောက်လပတ် မြန်မာပြည်စစ်ရေး သုံးသပ်ချက် ၂|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> === ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း === ==== ဖလမ်းနယ် ==== {{Main|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===== CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု ===== ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။<ref name=":1">{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[စတောမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|စတွာမ်]]၊ [[လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လျန်နှာ]]၊ [[သီးကျိရ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးကျီရ်]]ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/cndf-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-cdf-hualngoram-%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%af/|title=CNDF နှင့် CDF-Hualngoram အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွား|publisher=Khonumthung News|accessdate=2025-7-5}}</ref> ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]] (CB) ဝင် CNDF နှင့် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းလဲန်းကောင်စီ]] (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61541|title=ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို NUG ယာယီသမ္မတ တိုက်တွန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၈|publisher=Mizzima}}</ref> NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%84/|title=ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါရန် NUCC ပန်ကြား|publisher=Khumi Media Group|accessdate=10 July 2025}}</ref> * ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * ==== ဟားခါးနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့|ဟားခါး]]၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]က ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=122194550828230682&set=pb.61556920467564.-2207520000|publisher=Government of Chinland|title=ချွန်ကျုံကျေးရွာရှိ ပြည်သူများအား အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-6-22}}</ref> ==== ထန်တလန်နယ် ==== === ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း === ==== မတူပီနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ [[မတူပီမြို့]]တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ [[တပ်မတော် (ကြည်း)#ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ)|ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|archivedate=28 May 2025|title=မတူပီက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုကို ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းယူ|publisher=RFA Burmese|accessdate=28 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html|date=2024.06.18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528163555/https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html}}</ref> CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။ ==== မင်းတပ်နယ် ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် မင်းတပ်မြို့၌ ဒေသခံပြည်သူများက CDF မဖွဲ့စည်းမီ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များကို လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့် စတင်ခုခံခဲ့ကြသည်။ မေလအတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မင်းတပ်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး CDFs များက ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက မြို့တွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအကြား ပထမဆုံး အကြီးစားတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံလူဦးရေ၏ ၉၅% ကျော် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု တိုးလာစေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မင်းတပ်မြို့နှင့် မင်းတပ်မြို့နယ်သည် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၁ ဖြင့် မင်းတပ်မြို့နယ်ကို အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ မင်းတပ်မြို့နယ်ကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529080223/https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|archivedate=29 May 2025|accessdate=29 May 2025|date=2021.05.13|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|publisher=RFA Burmese}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ချင်းပြည်နယ်၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်စစ်ဆင်ရေး]] (Operation CB) အဖြစ် မင်းတပ်နှင့် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့ အခြေစိုက် [[ခြေမြန်တပ်ရင်း (မြန်မာ)|ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် Yaw Defense Force (YDF)၊ Yaw Army (YA)၊ မုံရွာခရိုင်တပ်ရင်း (၃) တို့က ပူးပေါင်းဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ စစ်လက်နက်၊ ခဲယမ်း၊ စစ်ကူများနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529073044/https://yktnews.com/favicon.ico|archivedate=29 May 2025|title=မင်းတပ်မြို့အခြေစိုက် ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်းကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး မင်းတပ်မြို့ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့|url=https://yktnews.com/2024/12/196564/|publisher=Khit Thit Media|date=December 22, 2024|accessdate=29 May 2025}}</ref> ==== ကန်ပလက်နယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် ကန်ပက်လက်ကောင်စီတို့က ဆိုသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီနှင့် CDF – ကန်ပက်လက်တပ်ရင်း – ၇ တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်သူများ၏ ညှိနှိုင်းပေးမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် ည ၁၂ နာရီခန့်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့မှ စွန့်ခွာသွားခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ကလည်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို ကန်ပက်လက်ပြည်သူများက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် သက်သေပြခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=ကန်ပက်လက်မြို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဟု ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အတည်ပြု|accessdate=2025-6-22|publisher=Khonumthung|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622115934/https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> ==== ပလက်ဝနယ် ==== == ဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၄ === * ချင်းပြည်နယ်တွင် [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၊ [[ကျီခါးမြို့]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဆူရ်ခွားမြို့]] တွေကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်၀မြို့နယ်]]ကို [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။<ref name=":0" /> * ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုမ်သဲရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> === ၂၀၂၅ === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]ရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref name=":1" /> * [[၃ ဇူလိုင်]] - [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF-Hakha Central Council]] က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3" /> * ၉ ဇူလိုင် - ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော "ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်" အစီရင်ခံစာတွင် [[ချင်းညီနောင်]] အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * [[၁၉ ဇူလိုင်]] - ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၁၈) ခုက ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံး စည်းလုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ * ၂၀ ဇူလိုင် - အချင်းချင်းအကြားလက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဘုံရန်သူ စစ်ကောင်စီဖြစ်စေချင် တဲ့အတိုင်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တော်လှန်‌ရေးကိုနှောင့်နှေးစေဟု ZZLSM တပ်ဖွဲ့ (၅) ခုက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ZZLMS တွင် CDF-Zotung, CDF-Zophei, CDF-Lautu, CDF-Mara နဲ့ Senthang Revolution Force တို့ ပါဝင်သည်။ === ၂၀၂၆ === * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ချင်းပြည်အစည်းအရုံး/ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅ ) နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် မင်းတပ်မြို့နယ် တော်လှန်ရေးဦးဆောင်ကော်မတီ၊ မင်းတပ်မြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ – မင်းတပ် (CDF- Mindat) နှင့် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့- မတူပီ (CDF – Matupi) တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။ * ၂၀ မတ် - ** [[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-20 |title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/ |access-date=2026-03-22 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင့် ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * မေ ၁ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ခေါ်ပီးရှစ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip)]] ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|access-date=3 May 2026|website=Mizzima|url-status=live}}</ref> * မေ ၆ - ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် ၊ တီးတိန်မြို့နယ် ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော [[ကနေဒီတောင်]]ကို စစ်အုပ်စုတပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းတပ်ဖွဲ့များက ပြောဆိုသည်။<ref>{{Cite web |date=6 May 2026 |title=ကနေဒီတောင်စခန်းကို စစ်အုပ်စုတပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက် |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/06/89574 |url-status=live |access-date=7 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> == အခြားဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]] * [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်အမှတ်တမ်း (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] k8f7zk736g1m7ipq8f4g7x56eo5sxrl 0 270541 1030189 1029731 2026-05-07T10:04:26Z Zawzawaungthwin 100038 မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ 1030189 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] နှင့် [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = Battle of Falam (November 2024 - April 2025).svg | caption = တိုက်ပွဲမြေပုံ | date = ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ | place = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = | territory = ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ ဖလမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီး ပြန်လည်လက်လွှတ် | result = တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ အနိုင်ရခဲ့ပြီး၊စစ်တပ်က တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့ | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | combatant2 = [[ချင်းညီနောင်]] *{{flagicon image| CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image| PDF Zoland Flag.jpg}} PDF Zoland *CDF မင်းတပ် *CDF ကန်ပက်လက် အခြား မဟာမိတ်အဖွဲများ:<br> *96 Soldiers [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]<br> *{{flagicon image| Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]<br> *{{flagicon image| Flag of Myanmar's Royal Dragon Army.svg}} [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်]]<br> *Burmese Revolutionary Technical Front<br> *Generation Z Army<br> *Giant Revolution Force<br> *Harmonious Norther Brothers<br> *Kalay Revolution Force<br> *Kalay Urban Guerrilla<br> *Myingyan Black Tiger<br> *{{flagicon image| Myanmar National Liberation Army.svg}} [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]<br> *Revolution Ambulance Wolf<br> *Sagaing Federal Troop<br> *Yaw Defense force<br> *Zo Army<ref>[https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ Chin Brotherhood (CB) announces that the entire Falam Township has become a military council-free area] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195751/https://chinworld.org/2025/04/chin-brotherhood-cb-announces-that-the-entire-falam-township-has-become-a-military-council-free-area/ |date=April 22, 2025}} </ref> | commander1 = | commander2 = | units1 = | units2 = | strength1 = ၄၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state ‘Inch by inch’: Myanmar rebels close in on key military base in Chin State] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422200613/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/15/inch-by-inch-myanmar-rebels-close-in-on-key-military-base-in-chin-state|date=April 22, 2025}}</ref> | strength2 = ၆၀၀ ခန့်<ref name=inchjeru/> | casualties1 = မသိရှိရ 100+ captured<ref name=inchjeru/> | casualties2 = ၈၉ ဦးသေဆုံး 500+ wounded<ref>[https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ Eighty-nine Chin resistance members killed in Falam Township] {{Webarchive|url= https://archive.today/20250422195947/https://english.dvb.no/eighty-nine-chin-resistance-members-killed-in-battle-for-falam-township/ |date=April 22, 2025}}</ref> | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]အတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် [[ချင်းညီနောင်]] နှင့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ဆင်နွှဲခဲ့သည့် ထိုးစစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) မြေပြင်တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခြင်းမရှိဘဲ၊ နွေဦးတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အဓိကမြို့တစ်မြို့ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ မြို့စောင့်တပ်ဖြစ်သော ခလရ (၂၆၈) စခန်းကုန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့ အရောက်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖလမ်းမြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်သွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-04-29 |title=ချင်းပြည်နယ် ဖလမ်းမြို့ကို စစ်တပ်ပြန်လည် ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/29/myanmar-military-confilct-chin-falam/ |access-date=2026-05-05 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-04-27 |title=ဖလမ်းမြို့ကို စစ်တပ် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ရေးဖိအားတိုးလာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74243/ |access-date=2026-05-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ==နောက်ခံအခြေအနေ== ဖလမ်းမြို့သည် ချင်းပြည်နယ်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်ပြည်နယ်မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[တပ်မတော်]]၏ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] ([[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]) နှင့် [[ဟားခါးမြို့]] အကြား လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် မဟာဗျူဟာမြောက်စွာ တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Michael |date=2024-11-01 |title=Trouble Among the Chin of Myanmar |url=https://www.csis.org/analysis/trouble-among-chin-myanmar |language=en|publisher=Center for Strategic & International Studies}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ချင်းပြည်နယ်၏ ၈၅% ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားကာ၊ ဖလမ်းမြို့သည် ဒေသတွင်း စစ်ကောင်စီအဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ကြီးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-23 |title=Ethnic rebels claim to control up to 85% of Myanmar's Chin state |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/23/myanmar-rebels-control-chin-state/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> ==တိုက်ပွဲ== တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Chin Brotherhood takes Mindat, Falam Offensive Ongoing |url=https://www.bnionline.net/en/news/chin-brotherhood-takes-mindat-falam-offensive-ongoing |access-date=2025-04-24 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဇိုမီးဖက်ဒရယ်ယူနီယံ၊ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၊ မင်းတပ်ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ၊ မာရာလန်းနှင့် ကန်ပက်လက်ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ မတူပီ CDF တပ်ရင်း ၁ တို့ ပါဝင်သော [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့က "[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name=iarout>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ချင်းညီနောင်အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] သည်လည်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှ [[အာရက္ခတပ်တော်]] အပါအဝင် မဟာမိတ်ခုခံရေးအဖွဲ့များက အကူအညီပေးသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|publisher=[[Democratic Voice of Burma]] |date=2025-04-10 |title=Resistance forces seize northern Chinland's Falam Township |url=https://english.dvb.no/chin-resistance-forces-seize-falam-township-in-northern-chinland/ |access-date=2025-04-24 |website=DVB |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ ခံတပ်များဖြစ်သော ရဲစခန်း၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ဆောက်လုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဆေးရုံတောင်ကုန်းတို့ကို ပစ်မှတ်ထားကာ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-04-09 |title=Chin Brotherhood takes over last junta base in Chin State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chin-brotherhood-takes-over-last-junta-base-in-chin-state-town/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့သို့သွားရာ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကိုလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး [[ခလရ(၂၆၈)|ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈]] ကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးနေရာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်လေယာဉ်များ၊ ဒရုန်းများနှင့် အမြောက်မြားကို အသုံးပြု၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=irrflare>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2024-11-15 |title=Fighting Flares as Chin Rebels Launch Fresh Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/fighting-flares-as-chin-rebels-launch-fresh-offensive.html |access-date=2025-04-24 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> နိုဝင်ဘာလလယ်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ရဲစခန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး တပ်ရင်း ၂၆၈ သာလျှင် နောက်ဆုံးအရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref name=irrflare/> ဤကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီမှ စစ်သား ၄၅ ဦးခန့် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ထိုးစစ်စတင်ချိန်မှစ၍ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အကျဉ်းသား ၁၃၀ ခန့်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-20 |title=Myanmar rebels capture major military base in west, group says |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/20/rakhine-aa-ann-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref><ref name=":0" /> စစ်ကောင်စီ၏ လေတပ်သည် နိုဝင်ဘာလလယ် (စနေနေ့) တစ်ရက်တည်းတွင် ဖလမ်းမြို့ပေါ်သို့ ဗုံး ၁၅၀ ကျော် ကြဲချခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ နေရာများနှင့် အရပ်ဘက်ဧရိယာများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အတွင်း ကြဲချခဲ့သည့် ဗုံးအလုံးရေမှာ ၅၀၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Myanmar's junta drops 'more than 500' bombs on Chin state town during week of clashes |url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2025/03/19/myanmar-chin-fighting/ |access-date=2025-04-24 |website=Radio Free Asia |language=en}}</ref> အနီးရှိ [[တလန်ဇားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|တလန်ဇားရွာ]]မှ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်မှာ အနီးအနားရှိ ရွာများ၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၏ ၉၀% ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟု ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ တပ်ရင်း ၂၆၈ တွင်သာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=MPM |date=2025-04-08 |title=Chin Brotherhood captures junta's last remaining Battalion-268 in Falam » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/chin-brotherhood-captures-juntas-last-remaining-battalion-268-in-falam/ |access-date=2025-04-24 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ဝိုင်းရံထားခြင်းကို ဖောက်ထွက်ရန်အတွက် တပ်ရင်း ၂၆၈ သို့ စစ်သား ၄၀-၅၀ ဦးကို စေလွှတ်ကာ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီသည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကိုသာ အားထားနေရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ တပ်အင်အား လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေခြင်းတို့ကြောင့် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများကို ထိရောက်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းကို ပြသနေကြောင်း CNDF က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ဖြစ်သော ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၆၈ ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ== ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းညီနောင် (Chin Brotherhood) စစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF)၊ PDF Zoland နှင့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဖလမ်းမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းများနှင့် လုံခြုံရေးစခန်းများကို အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများသည် (၆) လနီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဖလမ်းမြို့အား ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ စိုးမိုးရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ထားသည့် ဖလမ်းမြို့အား ပြန်ရရေးအတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှစတင်ကာ တန်ပြန်စစ်ဆင်ရေးကို စစ်တပ် က အရှိန်အဟုန်မြှင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ [[ကလေးမြို့]]နှင့် [[တီးတိန်မြို့]]တို့မှတစ်ဆင့် မြေပြင်စစ်ကြောင်းများနှင့် ဝေဟင်ပစ်ကူများသုံးကာ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။စစ်တပ် သည် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ထိုးစစ်များကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့ရာ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်တွင် ပွိုင့်-၂၂၄၄ တောင်ကုန်း၊ ၄ ရက်တွင် ကနေဒီတောင်နှင့် ဝေဘူလစခန်း၊ ၈ ရက်တွင် ပွိုင့်-၂၀၆၄ တောင်ကုန်း၊ ၉ ရက်တွင် ဗျူဟာမြောက် သိုင်းငင်းစခန်း၊ ၁၇ ရက်တွင် ပွိုင့်-၁၃၆၁ တောင်ကုန်းနှင့် ၂၆ ရက်တွင် ဇောင်ကောင်ကျေးရွာတို့ကို အသီးသီး ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ယင်းမတိုင်မီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သာယာကုန်းကျေးရွာ နှင့်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နတ်ချောင်းတံတား တို့မှ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း ဆက်လက်ဖော်ဆောင်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးများတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်တွင် ဇွယ်လေကျေးရွာ၊ ၁၀ ရက်တွင် ထင်းရှူးစခန်းကျေးရွာ၊ မတ်လ ၃၁ ရက်တွင် ပါသဲကျေးရွာတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဧပြီလအတွင်း တိုက်ပွဲများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၁၉ ရက်တွင် ဗားတံတား၊ ၂၂ ရက်တွင် ခွန်လီကျေးရွာ၊ ၂၃ ရက်တွင် ပွိုင့်-၁၇၁၀ တောင်ကုန်း၊ ကြောင်ဟင်ရှာနှင့် ဆွန်ဟရန်ကျေးရွာတို့ကို ဆက်လက် ရရှိခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဖလမ်းမြို့၏ အဓိကအချက်အချာဖြစ်သော [[ဆူရ်ဘုန်လေဆိပ်]] နှင့် ဆီဇာမော်ကျေးရွာတို့ကို ထိန်းချုပ်ပြီးနောက်၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖလမ်းမြို့တစ်မြို့လုံးကို အပြီးတိုင် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်တစ်လျှောက်တွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲပေါင်း ၁၀၉ ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်အကျအဆုံးများ ရှိခဲ့ကြသည်။စစ်တပ်ဘက်က ရန်သူ့ထံမှ အလောင်း ၁၉ လောင်း၊ လက်နက်မျိုးစုံ ၃၃ လက်၊ ခဲယမ်းများနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း နှင့် ၎င်းတို့တွင်လည်း အရာရှိ၊ စစ်သည်အချို့ အသက်ဆုံးခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက CDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် ဖလမ်းမြို့နှင့် အဆိုပါဒေသတစ်ခုလုံးအား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82093 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== * [[မောင်တောတိုက်ပွဲ]] * [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] ounuxcu6z3bllg6xn0rx066v2oie5sq 0 271662 1029977 881814 2026-05-06T16:16:19Z Chanpyaelinn 44152 မြန်မာစီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အသစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု အား ဖြည့်စွက်ခဲ့ပါသည် 1029977 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း | logo = | caption = | type = | traded_as = | fate = | predecessor = | successor = | foundation = {{Start date and age|1997|2}} | founder = [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | location_city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | location_country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | locations = | area_served = | key_people = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ညိုစော]] (ဥက္ကဋ္ဌ) | industry = | products = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = <!-- Only used with financial services companies --> | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်]] | homepage = {{URL|www.mecwebsite.com}} | footnotes = | intl = }} '''မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း''' ( {{Langx|en|Myanmar Economic Corporation}}; အတိုကောက် '''MEC''' ) သည် မြန်မာ[[တပ်မတော်]]မှ လုပ်ကိုင်နေသော အဓိကလုပ်ငန်းစုကြီး နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ [[မြန်မာစီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ|မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] ဖြစ်သည်။ MEC သည် သတ္တုတူးဖော်ရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအပြင် စစ်တပ်အတွက် သဘာဝအရင်းအမြစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည့် ကုမ္ပဏီများနှင့် စစ်တပ်အတွက် အသုံးပြုရန် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများကို လုပ်ကိုင်နေသည့် ကုမ္ပဏီဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဌာနက အစီရင်ခံတင်ပြထားသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ညိုစော]] သည် MEC ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|date=2022-08-17|title=Myanmar Military's Business Supremo in Spotlight|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-militarys-business-supremo-in-spotlight.html|archive-date=2023-01-27|language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် သည MEC ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရအား အရေးကြီးသောပစ္စည်းများ (ဥပမာ-ဘိလပ်မြေနှင့် ရော်ဘာ) များထံ ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည့် အမြတ် အစွန်း ရှိသော အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းကို တည်ထောင်ရန် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး MEC ၏ လုပ်ငန်းများကို လျှို့ဝှက်စွာ ဖုံးကွယ်ထားသည်။ <ref name="icg">{{Cite journal|date=27 July 2012|title=Myanmar: The Politics of Economic Reform|journal=Asia Report|issue=231|publisher=International Crisis Group|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/south-east-asia/burma-myanmar/231-myanmar-the-politics-of-economic-reform.pdf|archive-date=2 September 2012}}</ref> MEC မှရရှိသော ဝင်ငွေများသည် အရပ်သား ကြီးကြပ်မှုမှ မြန်မာစစ်တပ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အားကောင်းလာစေပြီး "နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ကျူးလွန်ခြင်း" တွင် စစ်တပ်၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2019-09-16|title=Economic interests of the Myanmar military|url=https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/MyanmarFFM/Pages/EconomicInterestsMyanmarMilitary.aspx|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-07}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရပိုင် ကုမ္ပဏီများ]] p5gvacciyv5us9nozwdhexbynmyienw 1029978 1029977 2026-05-06T16:18:39Z Chanpyaelinn 44152 ဥက္ကဋ္ဌ အသစ်ဖြစ်သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် ၏ အမည်ကို Template တွင်ပြင်ဆင်ခဲ့သည် 1029978 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း | logo = | caption = | type = | traded_as = | fate = | predecessor = | successor = | foundation = {{Start date and age|1997|2}} | founder = [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | location_city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | location_country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | locations = | area_served = | key_people = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ဇော်မျိုးတင်]] (ဥက္ကဋ္ဌ) | industry = | products = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = <!-- Only used with financial services companies --> | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်]] | homepage = {{URL|www.mecwebsite.com}} | footnotes = | intl = }} '''မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း''' ( {{Langx|en|Myanmar Economic Corporation}}; အတိုကောက် '''MEC''' ) သည် မြန်မာ[[တပ်မတော်]]မှ လုပ်ကိုင်နေသော အဓိကလုပ်ငန်းစုကြီး နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ [[မြန်မာစီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ|မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] ဖြစ်သည်။ MEC သည် သတ္တုတူးဖော်ရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအပြင် စစ်တပ်အတွက် သဘာဝအရင်းအမြစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည့် ကုမ္ပဏီများနှင့် စစ်တပ်အတွက် အသုံးပြုရန် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများကို လုပ်ကိုင်နေသည့် ကုမ္ပဏီဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဌာနက အစီရင်ခံတင်ပြထားသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ညိုစော]] သည် MEC ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|date=2022-08-17|title=Myanmar Military's Business Supremo in Spotlight|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-militarys-business-supremo-in-spotlight.html|archive-date=2023-01-27|language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် သည် MEC ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရအား အရေးကြီးသောပစ္စည်းများ (ဥပမာ-ဘိလပ်မြေနှင့် ရော်ဘာ) များထံ ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည့် အမြတ် အစွန်း ရှိသော အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းကို တည်ထောင်ရန် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး MEC ၏ လုပ်ငန်းများကို လျှို့ဝှက်စွာ ဖုံးကွယ်ထားသည်။ <ref name="icg">{{Cite journal|date=27 July 2012|title=Myanmar: The Politics of Economic Reform|journal=Asia Report|issue=231|publisher=International Crisis Group|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/south-east-asia/burma-myanmar/231-myanmar-the-politics-of-economic-reform.pdf|archive-date=2 September 2012}}</ref> MEC မှရရှိသော ဝင်ငွေများသည် အရပ်သား ကြီးကြပ်မှုမှ မြန်မာစစ်တပ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အားကောင်းလာစေပြီး "နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ကျူးလွန်ခြင်း" တွင် စစ်တပ်၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2019-09-16|title=Economic interests of the Myanmar military|url=https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/MyanmarFFM/Pages/EconomicInterestsMyanmarMilitary.aspx|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-07}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရပိုင် ကုမ္ပဏီများ]] q7ap92c7do5c7ht71i71qqge4quzjyk 0 272217 1030027 882480 2026-05-07T00:38:42Z Xqbot 1972 [[တိဗက်လူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1030027 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တိဗက်လူမျိုး]] cbgwepd8bzcspebwzcezk5ew9bisn5v 0 272738 1029947 1020706 2026-05-06T13:29:56Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029947 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်အာဟုမ်''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = | caption = အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ် | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစားများ == အာဟုမ်လူမျိုးများတွင် မူလ[[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ခဒိုင်လူမျိုးနွယ်]] (Tai-Kadai) ancestry ဖြစ်ပြီး၊ တောင်တရုတ်နှင့် အနီးအနားရှိ တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများဖြစ်သည့် O-M122, C-M217 စသည်တို့ တွေ့ရသည်။ သို့သော် အာဟုမ်များသည် ဒေသခံအင်ဒို-အာရိယန်လူမျိုးစုများနှင့် ရောစပ်ခြင်းကြောင့် Indo-Aryan origin ဖြစ်သော R1a haplogroup ကိုလည်း အချို့အဖွဲ့အစည်းများတွင် တွေ့နိုင်သည်။<ref>Reddy, B. Mohan et al. (2007). "Genetic affinities of the Ahom with the neighboring Assamese populations." *Annals of Human Biology*, 34(6), 608–621.</ref> ဤသုတေသနအရ၊ အာဟုမ်လူမျိုးများသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ဒေသခံ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်များနှင့် စုပေါင်းမှုရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref>Cordaux, Richard et al. (2004). "Anthropological genetics of northeast Indian populations." *Human Biology*, 76(1), 101–112.</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == အာဟုမ်လူမျိုးသည် မူရင်းတိုင်ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် အစဉ်အလာများစွာကို ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဘုရားဖူးခြင်း၊ နတ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ နှင့် မျိုးပျောက် ancestor cult ကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအရာများသည် ဂုဏ်သိက္ခာအမြင့်ဆုံးအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။<ref>Phukan, J. N. (1997). "Ahom polity: The structure of government of the Ahom kingdom." *Proceedings of the Indian History Congress*, Vol. 58.</ref> ယခင်က [[အာဟုမ်ဘာသာ]]ဖြင့် မူရင်းစာရေးခြင်း၊ နတ်ဘုရားများအား ဘာသာရေးအဘိဓာန်များရေးသားခြင်းတို့ကို အလွန်အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးအဖြစ်ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တွင်လည်း အာဟုမ်အဖွဲ့အစည်းအချို့က သက်တမ်းရှည်လျှံသော ရိုးရာပွဲတော်များကို ဆက်လက်ကျင်းပလျက်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် မျှတမှု၊ ညီညွတ်မှုနှင့် မျိုးဆက်ကိုလေးစားခြင်းတို့သည် အဓိကကျသည့်ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> == <references /> inea27379hyreod9uxhdwhcrimvrk4h 1029948 1029947 2026-05-06T13:30:33Z Chenzeyan29 141880 1029948 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်အာဟုမ်''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = | caption = အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ် | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစားများ == အာဟုမ်လူမျိုးများတွင် မူလ[[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ခဒိုင်လူမျိုးနွယ်]] (Tai-Kadai) ancestry ဖြစ်ပြီး၊ တောင်တရုတ်နှင့် အနီးအနားရှိ တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများဖြစ်သည့် O-M122, C-M217 စသည်တို့ တွေ့ရသည်။ သို့သော် အာဟုမ်များသည် ဒေသခံအင်ဒို-အာရိယန်လူမျိုးစုများနှင့် ရောစပ်ခြင်းကြောင့် Indo-Aryan origin ဖြစ်သော R1a haplogroup ကိုလည်း အချို့အဖွဲ့အစည်းများတွင် တွေ့နိုင်သည်။<ref>Reddy, B. Mohan et al. (2007). "Genetic affinities of the Ahom with the neighboring Assamese populations." *Annals of Human Biology*, 34(6), 608–621.</ref> ဤသုတေသနအရ၊ အာဟုမ်လူမျိုးများသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ဒေသခံ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်များနှင့် စုပေါင်းမှုရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref>Cordaux, Richard et al. (2004). "Anthropological genetics of northeast Indian populations." *Human Biology*, 76(1), 101–112.</ref> == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> == <references /> etq509rva2lmjeatdb5stv9sh3hua2t 1029949 1029948 2026-05-06T13:31:11Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကားချက်များ */ 1029949 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်အာဟုမ်''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = | caption = အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ် | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစားများ == အာဟုမ်လူမျိုးများတွင် မူလ[[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ခဒိုင်လူမျိုးနွယ်]] (Tai-Kadai) ancestry ဖြစ်ပြီး၊ တောင်တရုတ်နှင့် အနီးအနားရှိ တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများဖြစ်သည့် O-M122, C-M217 စသည်တို့ တွေ့ရသည်။ သို့သော် အာဟုမ်များသည် ဒေသခံအင်ဒို-အာရိယန်လူမျိုးစုများနှင့် ရောစပ်ခြင်းကြောင့် Indo-Aryan origin ဖြစ်သော R1a haplogroup ကိုလည်း အချို့အဖွဲ့အစည်းများတွင် တွေ့နိုင်သည်။<ref>Reddy, B. Mohan et al. (2007). "Genetic affinities of the Ahom with the neighboring Assamese populations." *Annals of Human Biology*, 34(6), 608–621.</ref> ဤသုတေသနအရ၊ အာဟုမ်လူမျိုးများသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ဒေသခံ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်များနှင့် စုပေါင်းမှုရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref>Cordaux, Richard et al. (2004). "Anthropological genetics of northeast Indian populations." *Human Biology*, 76(1), 101–112.</ref> == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> t9u4ldys74v46wr4p4u286ufx7l9ht5 1029950 1029949 2026-05-06T13:31:28Z Chenzeyan29 141880 1029950 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်အာဟုမ်''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = | caption = အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ် | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစားများ == အာဟုမ်လူမျိုးများတွင် မူလ[[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ခဒိုင်လူမျိုးနွယ်]] (Tai-Kadai) ancestry ဖြစ်ပြီး၊ တောင်တရုတ်နှင့် အနီးအနားရှိ တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများဖြစ်သည့် O-M122, C-M217 စသည်တို့ တွေ့ရသည်။ သို့သော် အာဟုမ်များသည် ဒေသခံအင်ဒို-အာရိယန်လူမျိုးစုများနှင့် ရောစပ်ခြင်းကြောင့် Indo-Aryan origin ဖြစ်သော R1a haplogroup ကိုလည်း အချို့အဖွဲ့အစည်းများတွင် တွေ့နိုင်သည်။<ref>Reddy, B. Mohan et al. (2007). "Genetic affinities of the Ahom with the neighboring Assamese populations." *Annals of Human Biology*, 34(6), 608–621.</ref> ဤသုတေသနအရ၊ အာဟုမ်လူမျိုးများသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ဒေသခံ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်များနှင့် စုပေါင်းမှုရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref>Cordaux, Richard et al. (2004). "Anthropological genetics of northeast Indian populations." *Human Biology*, 76(1), 101–112.</ref> == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> gq8nw60yo404nbcq2q615n5n9z7ed08 1029951 1029950 2026-05-06T13:32:32Z Chenzeyan29 141880 1029951 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်အာဟုမ်''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = | caption = အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ် | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> kwwn7t0b8jx8zwjvh8wstivi69j2dq1 1029953 1029951 2026-05-06T13:44:12Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1029953 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = Three Ahom priests during Chaklang (চকলঙ).jpg | caption = ပန်းများ၊ မြေမီးခွက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ငါးရောင်ခြယ် အစဉ်အလာပန်းချီ (Morol) ရှေ့တွင်၊ ချပ်ကလန်း (Chaklang) မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသော အာဟုမ်ရိုးရာ နတ်ဆရာ သို့မဟုတ် ပုရောဟိတ် (Molung) သုံးဦး။ | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) နှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> cageuo33zqjhn7mj963dz5fiw1ppf1f 1029954 1029953 2026-05-06T13:49:46Z Chenzeyan29 141880 /* ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ */ 1029954 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = Three Ahom priests during Chaklang (চকলঙ).jpg | caption = ပန်းများ၊ မြေမီးခွက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ငါးရောင်ခြယ် အစဉ်အလာပန်းချီ (Morol) ရှေ့တွင်၊ ချပ်ကလန်း (Chaklang) မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသော အာဟုမ်ရိုးရာ နတ်ဆရာ သို့မဟုတ် ပုရောဟိတ် (Molung) သုံးဦး။ | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) နှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ == အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အရောအနှောရှိသော လူမျိုးစု (Admixed population) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ ဆင်းသက်လာသော [[တိုင်လူမျိုး|တိုင် (Tai)]] ဗီဇနှင့် အာသံဒေသခံ အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan ဗီဇများ ပေါင်းစပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။သမိုင်းကြောင်းအရ အာဟုမ်စစ်သည်တော်များသည် မြန်မာပြည်ဘက်မှ အာသံသို့ ချီတက်အခြေချရာတွင် အမျိုးသား အများစုသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အာသံသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဒေသခံအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြု ခဲ့ကြသည့် အချက်ကို ထင်ဟပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာမှုများအရ အာဟုမ်တို့သည် ၎င်းတို့နှင့် အတူနေထိုင်သော အာသံလူမျိုးစုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုင်းလူမျိုးဗီဇ ၂၅% မှ ၃၅% ခန့်အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Chaubey2011">Chaubey, G., et al. (2011). "Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic speakers: The Role of Ancestry and Sex-specific Admixture". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤဗီဇပမာဏသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ရှမ်းနီလူမျိုး|ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်)]] နှင့် [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီလျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> 7ftq3j776vxmblccz1lrci058xi6q6k 1029955 1029954 2026-05-06T13:50:27Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ */ 1029955 wikitext text/x-wiki '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Ahom}} / {{IPAc-en|ˈ|ɑː|h|ɒ|m}}) သို့မဟုတ် '''အာဟုမ်ရှမ်း''' ({{lang-en|Tai Ahom}}) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်]] နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အာဟုမ်လူမျိုး (သို့) တိုင်အာဟုမ် | native_name = 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | flag = Ahom Kingdom.webp | image = Three Ahom priests during Chaklang (চকলঙ).jpg | caption = ပန်းများ၊ မြေမီးခွက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ငါးရောင်ခြယ် အစဉ်အလာပန်းချီ (Morol) ရှေ့တွင်၊ ချပ်ကလန်း (Chaklang) မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသော အာဟုမ်ရိုးရာ နတ်ဆရာ သို့မဟုတ် ပုရောဟိတ် (Molung) သုံးဦး။ | population = ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)<ref name="auto9">{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/16189/IN|title=Ahom in India report 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> | regions = {{flag|India}} * [[အာသံပြည်နယ်]] (၁.၄ သန်းခန့်) * [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]] (၁ သိန်းခန့်) | languages = [[အာသံဘာသာစကား]]၊ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား]]၊ [[အာဟုမ်ဘာသာစကား]] (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | related = [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရှမ်းနီ]]၊ [[ခန္တီးရှမ်း]] စသည်) နှင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် '''စုခါဖာ''' (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး '''အာဟုမ်နိုင်ငံတော်''' (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် [[ရတ္တပိုစာချုပ်]] (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း == အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို '''အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation)''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ == လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ == အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အရောအနှောရှိသော လူမျိုးစု (Admixed population) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ ဆင်းသက်လာသော [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]] ဗီဇနှင့် အာသံဒေသခံ အင်ဒို-အာရိယန် ဗီဇများ ပေါင်းစပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။သမိုင်းကြောင်းအရ အာဟုမ်စစ်သည်တော်များသည် မြန်မာပြည်ဘက်မှ အာသံသို့ ချီတက်အခြေချရာတွင် အမျိုးသား အများစုသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အာသံသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဒေသခံအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြု ခဲ့ကြသည့် အချက်ကို ထင်ဟပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာမှုများအရ အာဟုမ်တို့သည် ၎င်းတို့နှင့် အတူနေထိုင်သော အာသံလူမျိုးစုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုင်းလူမျိုးဗီဇ ၂၅% မှ ၃၅% ခန့်အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Chaubey2011">Chaubey, G., et al. (2011). "Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic speakers: The Role of Ancestry and Sex-specific Admixture". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤဗီဇပမာဏသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ရှမ်းနီလူမျိုး|ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်)]] နှင့် [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီလျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ [[အာသံဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ == စာပေ == အာဟုမ်ဘာသာသည် [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်ဘာသာစကား]]တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။<ref>Morey, Stephen (2005). *The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts*. Pacific Linguistics.</ref> သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Baruah, S.K. (1985). *Buranjis: Historical Literature of Assam*. Assam Publication Board.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} === <span style="font-size:90%">အညွှန်းများ</span> === <references /> jw05c45nebo9gxnixnvcz3nqrdse9ny 3 274726 1030096 946238 2026-05-07T06:28:16Z J ansari 46786 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Felipe84740]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:F84740]] သို့ J ansariက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" ကို "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 946238 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Felipe84740 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၆၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) 0gequrrkxu2vzs6j86rvy7eeawdqtx2 0 280044 1030065 1029673 2026-05-07T04:24:07Z Salai Rungtoi 22844 /* မေ */ 1030065 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဥ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဥ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဥ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] na650qgsvmvtfcc1v051m8xd8gokjuo 0 282628 1030090 1018860 2026-05-07T06:19:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030090 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 0 283246 1029925 1023366 2026-05-06T12:23:03Z Myanmar Wik 103978 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1029925 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ပေါင်းလောင်းတောင် | photo = View from Kyaiktiyo Pagoda 4.jpg | photo_caption = ပေါင်းလောင်းတောင် | elevation_m = 1100 | elevation_ref = <ref name="kyaiktiyo"/> | prominence_m = | prominence_ref = | location = [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်]] | range = အရှေ့ရိုးမတောင်တန်း | coordinates = {{coord|17.4789720|97.0973131|type:mountain_region:MM|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name="kyaiktiyo"/> | first_ascent = | easiest_route = }} '''ပေါင်းလောင်းတောင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်]] ၊ [[ကင်မွန်းစခန်း]] အနီးတွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="kyaiktiyo">{{cite web |url=https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8 |title=ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား |website=မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား |accessdate=2026-03-22}}</ref>ပေါင်းလောင်းတောင်ထိပ်တွင် [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား|ဆံတော်ရှင် ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်]] ကို တည်ထားကိုးကွယ်ထားသည်။<ref name="kyaiktiyo"/> == တည်နေရာနှင့် အမြင့် == ပေါင်းလောင်းတောင်သည် မွန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်း၊ ကျိုက်ထိုမြို့၏ အရှေ့ဘက် အရှေ့ရိုးမတောင်တန်းတွင်တည်ရှိသည်။ တောင်၏ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၃,၆၁၅ (၁,၁၀၀ မီတာ) ခန့် မြင့်မားသည်။<ref name="kyaiktiyo"/> <ref name="kyaiktiyo"/> [[File:Golden Rock, Myanmar (28971004495).jpg|thumb|right| ပေါင်းလောင်းတောင်ထိပ်ရှိ ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်]] == ခရီးသွားလာရေး == ပေါင်းလောင်းတောင်သို့ သွားရောက်ရန် ကျိုက်ထိုမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ကင်မွန်းစခန်းကားဂိတ်မှ မော်တော်ယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ တောင်တက်လမ်းသည် တောင်ဆစ်ချိုး အကွေ့များစွာရှိပြီး ခရီးစဉ် မိနစ် ၃၀ ခန့် ကြာမြင့်သည်။<ref name="news-eleven">{{cite web |url=https://news-eleven.com/features/24784 |title=ပေါင်းလောင်းတောင်ကြောပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ကြည့်ခြင်း |website=Eleven News |date=2017-12-08 |accessdate=2026-03-22}}</ref>ပေါင်းလောင်းတောင်၏ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ကျိုက်ထီးရိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဧရိယာ ၁၅၆.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၀.၃၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="wss">{{cite web |url=https://www.fd.gov.mm/en/statistics/ |title=Forest Department Statistics |publisher=Forest Department, Myanmar |accessdate=2026-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ဤဘေးမဲ့တောတွင် ကျားသစ်၊ ဆီးရိုးတောဆိတ်၊ တောင်ဆိတ်နီ စသည့် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များ ကျက်စားလျက်ရှိသည်။<ref name="birdlife">{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kyaiktiyo-wildlife-sanctuary-iba-myanmar |title=Kyaiktiyo Wildlife Sanctuary |website=BirdLife International |accessdate=2026-03-22}}</ref> ဘုရားဖူးများနှင့် ခရီးသွားများ နှစ်စဉ် လာရောက်လေ့ရှိပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}} [[Category:မွန်ပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[Category: မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ]] 1yyqy7mseyabkk8hrckgr0e8av8gznf 10 285046 1030208 1028561 2026-05-07T11:09:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030208 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း | title = [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ဘူတာရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * [[Sōzenji Station|Sōzenji]] * ([[Hankyu Senri Line|for Tenjimbashisuji Rokuchōme, Tengachaya]] <<) [[Awaji Station|Awaji]] (>> [[Hankyu Senri Line|for Kita-Senri]]) * [[Kami-Shinjō Station|Kami-Shinjō]] * [[Aikawa Station (Osaka)|Aikawa]] * [[Shōjaku Station|Shōjaku]] * [[Settsu-shi Station|Settsu-shi]] * [[Minami-Ibaraki Station|Minami-Ibaraki]] * [[Ibaraki-shi Station|Ibaraki-shi]] * [[Sōjiji Station|Sōjiji]] * [[Tonda Station|Tonda]] * [[Takatsuki-shi Station|Takatsuki-shi]] * [[Kammaki Station|Kammaki]] * [[မိနဆဲဘူတာ|မိနဆဲ]] * [[အိုးယာမဇခိဘူတာ|အိုးယာမဇခိ]] * [[နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ|နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်]] * [[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ|နဂအိုခတန်းဂျင်း]] * [[နိရှိမုခိုးဘူတာ|နိရှိမုခိုး]] * [[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုး]] * [[ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ|ရခုဆိုင်းဂုချိ]] * [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] * [[နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ|နိရှိခယောဂိုခု]] * [[ဆိုင်းအင်းဘူတာ|ဆိုင်းအင်း]] * [[အိုးမိယဘူတာ (ကျိုတို)|အိုးမိယ]] * [[ခရဆုမဘူတာ|ခရဆုမ]] * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Hankyu Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Hankyu Railway line templates]] </noinclude> 8foy5sbv83el9dxb3ob8xgvtxlv62ur 1030222 1030208 2026-05-07T11:18:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030222 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း | title = [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ဘူတာရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#{{rcr|Hankyu|Kyoto}}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Umeda Station|Osaka-umeda]] * [[Jūsō Station|Jūsō]] * [[Minamikata Station (Osaka)|Minamikata]] * [[Sōzenji Station|Sōzenji]] * ([[Hankyu Senri Line|for Tenjimbashisuji Rokuchōme, Tengachaya]] <<) [[Awaji Station|Awaji]] (>> [[Hankyu Senri Line|for Kita-Senri]]) * [[Kami-Shinjō Station|Kami-Shinjō]] * [[Aikawa Station (Osaka)|Aikawa]] * [[Shōjaku Station|Shōjaku]] * [[Settsu-shi Station|Settsu-shi]] * [[Minami-Ibaraki Station|Minami-Ibaraki]] * [[Ibaraki-shi Station|Ibaraki-shi]] * [[Sōjiji Station|Sōjiji]] * [[Tonda Station|Tonda]] * [[Takatsuki-shi Station|Takatsuki-shi]] * [[Kammaki Station|Kammaki]] * [[မိနဆဲဘူတာ|မိနဆဲ]] * [[အိုးယမဇခိဘူတာ|အိုးယမဇခိ]] * [[နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ|နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်]] * [[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ|နဂအိုခတန်းဂျင်း]] * [[နိရှိမုခိုးဘူတာ|နိရှိမုခိုး]] * [[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုး]] * [[ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ|ရခုဆိုင်းဂုချိ]] * [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] * [[နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ|နိရှိခယောဂိုခု]] * [[ဆိုင်းအင်းဘူတာ|ဆိုင်းအင်း]] * [[အိုးမိယဘူတာ (ကျိုတို)|အိုးမိယ]] * [[ခရဆုမဘူတာ|ခရဆုမ]] * [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Hankyu Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Hankyu Railway line templates]] </noinclude> gduttx0q4wne4jroc51jyzmkqg2kc2s 0 285312 1030089 1029702 2026-05-07T06:19:40Z Zawzawaungthwin 100038 အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းခြင်း 1030089 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားလာသည့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] သို့မဟုတ် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|စစ်ကော်မရှင်]] ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးယန္တရားများကို အလုံးစုံဖယ်ရှား၍ မြို့များအား သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-01-06 |title=မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွေ ဖော်ဆောင်မယ်လို့ မန္တလေး PDF ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c24ne55vg4ro |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤစာရင်းတွင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအသီးသီးရှိ မြို့ (Town) နှင့် မြို့နယ်ခွဲ (Sub-township) အဆင့် အခြေချနေထိုင်ရာဒေသများကို မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းက မည်သည့်အချိန်တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်အလက်များကို နှစ်အလိုက် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုမှတ်တမ်းတွင် တပ်မတော် က ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့မှုများလည်း ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ မြို့ပေါင်း ၉၀ ကျော်အား သိမ်းပိုက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အရှေ့မြောက်က အုပ်စိုးသူအပြောင်းအလဲ |url=https://bbc.com/burmese/extra/av0hcunujm/1027operation |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ}}</ref> လက်ရှိတွင် အချို့သောမြို့များကို တပ်မတော်ဘက်က ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များအပြင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဖိအားကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ လက်လွှတ်ခဲ့ရသည့် အခြေအနေများနှင့်အတူ တော်လှန်ရေးအင်အားစုအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများကြောင့် မြို့အုပ်ချုပ်သူ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း တိုက်ပွဲကြီး/ တိုက်ပွဲငယ်၁၀၉ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့ဟုဆို |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69ed79cfb4daf4566223b764 |access-date=2026-05-05 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသော နွေဦးတော်လှန်ရေးနှင့်အတူ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တူမီးသေနတ်များဖြင့် တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေသခံပြည်သူများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့၏ '''ကမ်းပါးနီတိုက်ပွဲ'''သည် နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ အဦးအစ တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီကပင် အင်အားကြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချို့နှင့် စစ်တပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲအချို့ ရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) များသည် စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို အဆုံးသတ်နိုင်ရန် မြို့ပြသိမ်းပိုက်မှု စစ်ဆင်ရေးများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ စစ်တပ်စွန့်ခွာသွားသော '''မကွီးအိမ်နူးမြို့'''ကို စတင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေး၏ အရှိန်အဟုန်သည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ခုခံတွန်းလှန်စစ် (D-Day) ကို ကြေညာကာ စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ '''၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး''' (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ) သည် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများအတွက် အားအကောင်းဆုံး အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဗျူဟာမြောက်မြို့ပေါင်းများစွာကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အောက်ပါတို့မှာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအလိုက် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည့် မြို့များစာရင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="width: 70%; margin: auto; font-size: 88%; border-collapse: collapse; line-height: 1.6em;" |+ style="font-weight: bold; padding: 10px;" | တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များစာရင်းအနှစ်ချုပ် |- style="background: #f2f2f2; text-align: center;" ! style="width: 8%; border: 1px solid #ccc;" | စဉ် ! style="width: 27%; border: 1px solid #ccc;" | အဖွဲ့အစည်း ! style="width: 65%; border: 1px solid #ccc;" | သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် မြို့များ |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၁။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' | style="padding: 5px;" | [[မကွီးအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]] {{•}} [[နှာရိန်မြို့|နှာရိန်]] {{•}} [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]] {{•}} [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]] {{•}} [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] {{•}} [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] {{•}} [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]] {{•}} [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]] {{•}} [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]] {{•}} [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]] {{•}} [[မတူပီမြို့|မတူပီ]] {{•}} [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] {{•}} [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]]<nowiki> {{• </nowiki>[[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၂။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]] {{•}} [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]] {{•}} [[ဂွမြို့|ဂွ]] • [[တပ်တောင်မြို့|တပ်တောင်]] {{•}} [[အမ်းမြို့|အမ်း]] {{•}} [[မြင်းလွှတ်မြို့|မြင်းလွှတ်]] {{•}} [[ခမောင်းဆိပ်မြို့|ခမောင်းဆိပ်]] {{•}} [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] {{•}} [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] {{•}} [[မအီမြို့|မအီ]] {{•}} [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တလီ]] {{•}} [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] {{•}} [[ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့|ကမ်းထောင့်ကြီး]] {{•}} [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] {{•}} [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] {{•}} [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] {{•}} [[စနဲမြို့|စနဲ]]<nowiki> {{• </nowiki>[[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] {{•}} [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] {{•}} [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] {{•}} [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြို]] {{•}} [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] {{•}} [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၃။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''PDF / ပကဖ''' | style="padding: 5px;" | [[ခမ်းပတ်မြို့|ခမ်းပတ်]] {{•}} [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] {{•}} [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] {{•}} [[မြို့သစ်မြို့ (တမူး)|မြို့သစ်]] {{•}} [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] {{•}} [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] {{•}} [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] {{•}} [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]] {{•}} [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၄။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KIA''' | style="padding: 5px;" | [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]] {{•}} [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]] {{•}} [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]] {{•}} [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] {{•}} [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]] {{•}} [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]] {{•}} [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]] {{•}} [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]] {{•}} [[ဖိမော်မြို့|ဖိမော်]] {{•}} [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]] {{•}} [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]] {{•}} [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကန်ပိုက်တီ]] {{•}} [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]] {{•}} [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]] {{•}} [[မံစီမြို့|မံစီ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၅။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''MNDAA / [[TNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] {{•}} [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] {{•}} [[ဖောင်းဆိုင်မြို့|ဖောင်းဆိုင်]] {{•}} [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] {{•}} [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] {{•}} [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] • [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] {{•}} [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] {{•}} [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] {{•}} [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] {{•}} [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] {{•}} [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] {{•}} [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] {{•}} [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] {{•}} [[ကုန်ကြမ်းမြို့|ကုန်ကြမ်း]] {{•}} [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] {{•}} [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] {{•}} [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] {{•}} [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] {{•}} [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] {{•}} [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] {{•}} [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၆။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''UWSA''' | style="padding: 5px;" | [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] {{•}} [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၇။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNU / [[KNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[မုန်းမြို့|မုန်း]] {{•}} [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] {{•}} [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] {{•}} [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၈။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNDF / KA''' | style="padding: 5px;" | [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] {{•}} [[မိုးဗြဲမြို့|မိုးဗြဲ]] {{•}} [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] {{•}} ရွာသစ် {{•}} [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] {{•}} [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] • [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] |} === တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အလိုက် မြို့များစာရင်း === မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစတင်၍ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိ စုစုပေါင်း မြို့နှင့် မြို့နယ်ခွဲပေါင်း ၉၈ မြို့ထက်မနည်းကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သိမ်းပိုက်ရရှိမှုများတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့ရှိ ဗျူဟာမြောက် မြို့ကြီးများအပြင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့များလည်း ပါဝင်သည်။ <div style="column-width: 30em; -moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em;"> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များနှင့် မြို့နယ်ခွဲများ စာရင်း (၉၈ မြို့)''' |- style="background:#eeeeee;" ! စဉ် !! မြို့အမည် !! အမျိုးအစား |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ချင်းပြည်နယ် (၁၅ မြို့) |- | ၁ || [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]]|| မြို့နယ်ခွဲ |- | ၂ || [[နှာဟရိန်မြို့|နှာဟရိန်]]|| မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃ || [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၄ || [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၅ || [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၆ || [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇ || [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၈ || [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၉ || [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၁၀ || [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]] || မြို့နယ် |- | ၁၁ || [[မတူပီမြို့|မတူပီ]] || မြို့နယ် |- | ၁၂ || [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] || မြို့နယ် |- | ၁၃ || [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]] || မြို့နယ် |- | ၁၄ || [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]] || မြို့နယ် |- | ၁၅ || [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] || မြို့နယ် |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး (၆ မြို့) |- | ၁၆ || [[ခမ်းပတ်မြို့|ခမ်းပတ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၁၇ || [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၁၈ || [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၁၉ || [[မြို့သစ်မြို့ (တမူး)|မြို့သစ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၂၀ || [[ပင်လည်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]] || မြို့နယ် |- | ၂၁ || [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] || မြို့နယ် |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး (၄ မြို့) |- | ၂၂ || [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] || မြို့နယ် |- | ၂၃ || [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၂၄ || [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] || မြို့နယ် |- | ၂၅ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || မြို့နယ် |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ကချင်ပြည်နယ် (၁၅ မြို့) |- | ၂၆ || [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]] || မြို့နယ် |- | ၂၇ || [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၂၈ || [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]] || မြို့နယ် |- | ၂၉ || [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] || မြို့နယ် |- | ၃၀ || [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]] || မြို့နယ် |- | ၃၁ || [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၂ || [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၃ || [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၄ || [[ဖိမော်မြို့|ဖိမော်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၅ || [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၆ || [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]] || မြို့နယ် |- | ၃၇ || [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကန်ပိုက်တီ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၈ || [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၃၉ || [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]] || မြို့နယ် |- | ၄၀ || [[မံစီမြို့|မံစီ]] || မြို့နယ် |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ရှမ်းပြည်နယ် (၂၄ မြို့) |- | ၄၁ || [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၄၂ || [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] || မြို့နယ် |- | ၄၃ || [[ဖောင်းဆိုင်မြို့|ဖောင်းဆိုင်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၄၄ || [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၄၅ || [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] || မြို့နယ် |- | ၄၆ || [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] || မြို့နယ် |- | ၄၇ || [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၄၈ || [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] || မြို့နယ် |- | ၄၉ || [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၅၀ || [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] || မြို့နယ် |- | ၅၁ || [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] || မြို့နယ် |- | ၅၂ || [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၅၃ || [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၅၄ || [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] || မြို့နယ် |- | ၅၅ || ကုန်ကြမ်း || မြို့နယ် |- | ၅၆ || [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] || မြို့နယ် |- | ၅၇ || မိုးဗြဲ || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၅၈ || [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] || မြို့နယ် |- | ၅၉ || [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] || မြို့နယ် |- | ၆၀ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || မြို့နယ် |- | ၆၁ || [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] || မြို့နယ် |- | ၆၂ || [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] || မြို့နယ် |- | ၆၃ || [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] || မြို့နယ် |- | ၆၄ || [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] || မြို့နယ် |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ရခိုင်ပြည်နယ် (၂၅ မြို့) |- | ၆၅ || [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၆၆ || တန်းလွဲရာမ || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၆၇ || [[တောင်ကုတ်မြို့|တောင်ကုတ်]] || မြို့နယ် |- | ၆၈ || [[ဂွမြို့|ဂွ]] || မြို့နယ် |- | ၆၉ || [[တပ်တောင်မြို့|တပ်တောင်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၀ || [[အမ်းမြို့|အမ်း]] || မြို့နယ် |- | ၇၁ || [[မြင်းလွှတ်မြို့|မြင်းလွှတ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၂ || [[ခမောင်းဆိပ်မြို့|ခမောင်းဆိပ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၃ || [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] || မြို့နယ် |- | ၇၄ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || မြို့နယ် |- | ၇၅ || [[မအီမြို့|မအီ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၆ || [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တလီ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၇ || [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] || မြို့နယ် |- | ၇၈ || [[ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့|ကမ်းထောင့်ကြီး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၇၉ || [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] || မြို့နယ် |- | ၈၀ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] || မြို့နယ် |- | ၈၁ || [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] || မြို့နယ် |- | ၈၂ || [[စနဲမြို့|စနဲ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၈၃ || [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] || မြို့နယ် |- | ၈၄ || [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] || မြို့နယ် |- | ၈၅ || [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] || မြို့နယ် |- | ၈၆ || [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြိုလက်ဝဲ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၈၇ || [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] || မြို့နယ် |- | ၈၈ || [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] || မြို့နယ် |- | ၈၉ || [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (၁ မြို့) |- | ၉၀ || [[မုန်းမြို့|မုန်း]] || မြို့နယ်ခွဲ |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ကရင်ပြည်နယ် (၃ မြို့) |- | ၉၁ || [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၉၂ || [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] || မြို့နယ် |- | ၉၃ || [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- ! colspan="3" style="background:#f2f2f2; text-align:center;" | ကယားပြည်နယ် (၅ မြို့) |- | ၉၄ || [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] || မြို့နယ် |- | ၉၅ || [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၉၆ || [[ရွာသစ်မြို့|ရွာသစ်]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၉၇ || [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] || မြို့နယ်ခွဲ |- | ၉၈ || [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] || မြို့နယ် |} </div> == နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အခြေအနေများ == မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) ကာလအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ မြို့ပေါင်းများစွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဒေသတွင်းပထဝီနိုင်ငံရေး ဖိအားများကြောင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအပေါ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဂိတ်များပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုဖြတ်တောက်ခြင်း စသည့် သံတမန်ရေးရာဖိအားများကြောင့် သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့အချို့မှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ကြားနေအဖွဲ့အစည်းများထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်မှုများ၊ လေကြောင်းမှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း အချင်းချင်းကြား နယ်မြေစိုးမိုးမှု အငြင်းပွားမှုများကြောင့်လည်း သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည့် မြို့အချို့၏ အခြေအနေမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်လွှတ်ခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့ရာ ၎င်းအခြေအနေများကို အောက်ပါအတိုင်း အနှစ်ချုပ် မှတ်တမ်းတင်အပ်ပါသည် - နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြို့များ (၂၀၂၅–၂၀၂၆) {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြို့များ စာရင်း''' |- style="background-color: #f2f2f2;" ! စဉ် !! မြို့အမည် !! မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! လက်ရှိအခြေအနေ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁။ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || TNLA || စစ်ကောင်စီ ပြန်လည်ထိန်းချုပ် || တရုတ်ဖိအားနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ် |- | ၂။ || [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] || TNLA || အငြင်းပွားဆဲ/ပြန်လည်လက်လွှတ် || တရုတ်ဖိအားကြောင့် နောက်ဆုတ်ပေးရမှုများရှိ |- | ၃။ || [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] || MNDAA || UWSA ထိန်းချုပ် || ညီနောင်မဟာမိတ်မှတစ်ဆင့် UWSA သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ် |- | ၄။ || [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] || MNDAA || UWSA ထိန်းချုပ် || ညီနောင်မဟာမိတ်မှတစ်ဆင့် UWSA သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ် |- | ၅။ || [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] || TNLA || တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားဆဲ || RCSS နှင့် TNLA အကြား နယ်မြေအငြင်းပွားမှုနှင့် စစ်ကောင်စီဗုံးကြဲမှု |- | ၆။ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || MNDAA || MNDAA ထိန်းချုပ် (ဖိအားရှိ) || တရုတ်မှ လျှပ်စစ်နှင့် ရေဖြတ်တောက်မှုဖြင့် ဖိအားပေးခြင်းခံနေရ |- | ၇။ || [[ကော့ကရိတ်မြို့|ကော့ကရိတ်]] || KNU/PDF || စစ်ကောင်စီ ပြန်လည်ထိန်းချုပ် || စစ်ကောင်စီ၏ အောင်ဇေယျစစ်ဆင်ရေးဖြင့် ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်မှု |} == ကိုးကား == <references /> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ| ]] [[Category:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] qzfzedb6g60w6y4ofoyu6c02yhy7yvb 1030169 1030089 2026-05-07T08:37:30Z Zawzawaungthwin 100038 အချက်အလက်များ ပြောင်းလဲ ထည့်သွင်းခြင်း 1030169 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားလာသည့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] သို့မဟုတ် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|စစ်ကော်မရှင်]] ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးယန္တရားများကို အလုံးစုံဖယ်ရှား၍ မြို့များအား သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-01-06 |title=မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွေ ဖော်ဆောင်မယ်လို့ မန္တလေး PDF ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c24ne55vg4ro |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤစာရင်းတွင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအသီးသီးရှိ မြို့ (Town) နှင့် မြို့နယ်ခွဲ (Sub-township) အဆင့် အခြေချနေထိုင်ရာဒေသများကို မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းက မည်သည့်အချိန်တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်အလက်များကို နှစ်အလိုက် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုမှတ်တမ်းတွင် တပ်မတော် က ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့မှုများလည်း ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ မြို့ပေါင်း ၉၀ ကျော်အား သိမ်းပိုက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အရှေ့မြောက်က အုပ်စိုးသူအပြောင်းအလဲ |url=https://bbc.com/burmese/extra/av0hcunujm/1027operation |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ}}</ref> လက်ရှိတွင် အချို့သောမြို့များကို တပ်မတော်ဘက်က ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များအပြင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဖိအားကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ လက်လွှတ်ခဲ့ရသည့် အခြေအနေများနှင့်အတူ တော်လှန်ရေးအင်အားစုအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများကြောင့် မြို့အုပ်ချုပ်သူ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း တိုက်ပွဲကြီး/ တိုက်ပွဲငယ်၁၀၉ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့ဟုဆို |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69ed79cfb4daf4566223b764 |access-date=2026-05-05 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသော နွေဦးတော်လှန်ရေးနှင့်အတူ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တူမီးသေနတ်များဖြင့် တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေသခံပြည်သူများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့၏ '''ကမ်းပါးနီတိုက်ပွဲ'''သည် နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ အဦးအစ တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီကပင် အင်အားကြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချို့နှင့် စစ်တပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲအချို့ ရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) များသည် စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို အဆုံးသတ်နိုင်ရန် မြို့ပြသိမ်းပိုက်မှု စစ်ဆင်ရေးများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ စစ်တပ်စွန့်ခွာသွားသော '''မကွီးအိမ်နူးမြို့'''ကို စတင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေး၏ အရှိန်အဟုန်သည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ခုခံတွန်းလှန်စစ် (D-Day) ကို ကြေညာကာ စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ '''၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး''' (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ) သည် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများအတွက် အားအကောင်းဆုံး အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဗျူဟာမြောက်မြို့ပေါင်းများစွာကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစတင်၍ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိ စုစုပေါင်း မြို့နှင့် မြို့နယ်ခွဲပေါင်း ၉၈ မြို့ထက်မနည်းကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သိမ်းပိုက်ရရှိမှုများတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့ရှိ ဗျူဟာမြောက် မြို့ကြီးများအပြင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့များလည်း ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable" style="width: 70%; margin: auto; font-size: 88%; border-collapse: collapse; line-height: 1.6em;" |+ style="font-weight: bold; padding: 10px;" | တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များစာရင်းအနှစ်ချုပ် |- style="background: #f2f2f2; text-align: center;" ! style="width: 8%; border: 1px solid #ccc;" | စဉ် ! style="width: 27%; border: 1px solid #ccc;" | အဖွဲ့အစည်း ! style="width: 65%; border: 1px solid #ccc;" | သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် မြို့များ |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၁။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' | style="padding: 5px;" | [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]] {{•}} [[နှာဟရိန်မြို့|နှာဟရိန်]] {{•}} [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]] {{•}} [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]] {{•}} [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] {{•}} [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] {{•}} [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]] {{•}} [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]] {{•}} [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]] {{•}} [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]] {{•}} [[မတူပီမြို့|မတူပီ]] {{•}} [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] {{•}} [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]] • [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၂။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]] {{•}} [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]] {{•}} [[ဂွမြို့|ဂွ]] • [[တပ်တောင်မြို့|တပ်တောင်]] {{•}} [[အမ်းမြို့|အမ်း]] {{•}} [[မြင်းလွှတ်မြို့|မြင်းလွှတ်]] {{•}} [[ခမောင်းဆိပ်မြို့|ခမောင်းဆိပ်]] {{•}} [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] {{•}} [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] {{•}} [[မအီမြို့|မအီ]] {{•}} [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တလီ]] {{•}} [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] {{•}} [[ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့|ကမ်းထောင့်ကြီး]] {{•}} [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] {{•}} [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] {{•}} [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] {{•}} [[စနဲမြို့|စနဲ]] • [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] {{•}} [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] {{•}} [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] {{•}} [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြို]] {{•}} [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] {{•}} [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၃။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''PDF / ပကဖ''' | style="padding: 5px;" | [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်]] {{•}} [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] {{•}} [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] {{•}} မြို့သစ် {{•}} [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] {{•}} [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] {{•}} [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] {{•}} [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်|ပင်လယ်ဘူး]] {{•}} [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၄။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KIA''' | style="padding: 5px;" | [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]] {{•}} [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]] {{•}} [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]] {{•}} [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] {{•}} [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]] {{•}} [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]] {{•}} [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]] {{•}} [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]] {{•}} ဖိမော် {{•}} [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]] {{•}} [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]] {{•}} [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကန်ပိုက်တီ]] {{•}} [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]] {{•}} [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]] {{•}} [[မံစီမြို့|မံစီ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၅။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''MNDAA / [[TNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] {{•}} [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] {{•}} [[ဖောင်းဆိုင် (ကချင်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်]] {{•}} [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] {{•}} [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] {{•}} [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] • [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] {{•}} [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] {{•}} [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] {{•}} [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] {{•}} [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] {{•}} [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] {{•}} [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] {{•}} [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] {{•}} [[ကုန်းကြမ်းမြို့|ကုန်ကြမ်း]] {{•}} [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] {{•}} [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] {{•}} [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] {{•}} [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] {{•}} [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] {{•}} [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] {{•}} [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၆။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''UWSA''' | style="padding: 5px;" | [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] {{•}} [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၇။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNU / [[KNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[မုန်းမြို့|မုန်း]] {{•}} [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] {{•}} [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] {{•}} [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၈။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNDF / KA''' | style="padding: 5px;" | [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] {{•}} [[မိုးဗြဲ]] {{•}} [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] {{•}} [[ရွာသစ်မြို့၊ ဘောလခဲခရိုင်|ရွာသစ်]] {{•}} [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] {{•}} [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] • [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] |} == နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အခြေအနေများ == [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ မြို့ပေါင်းများစွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဒေသတွင်းပထဝီနိုင်ငံရေး ဖိအားများကြောင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအပေါ် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ နယ်စပ်ဂိတ်များပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုဖြတ်တောက်ခြင်း စသည့် သံတမန်ရေးရာဖိအားများကြောင့် သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့အချို့မှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ကြားနေအဖွဲ့အစည်းများထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ထို့အပြင် [[တပ်မတော်]] ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်မှုများ၊ လေကြောင်းမှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း အချင်းချင်းကြား နယ်မြေစိုးမိုးမှု အငြင်းပွားမှုများကြောင့်လည်း သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည့် မြို့အချို့၏ အခြေအနေမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်လွှတ်ခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[မတူပီမြို့|မတူပီ]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] || — || — || — || — || — |- | ၄ || [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]] || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]] || — || — || — || — || — |- | ၆ || [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၇ || [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]]|| မင်းတပ် (CDF – ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့) || ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ || ထိန်းချုပ်ထားဆဲ || — || သေနတ်မဖောက်ရဘဲ ရရှိခဲ့သည့်မြို့ |- | ၈ || [[နှာဟရိန်မြို့|နှာဟရိန်]] || — || — || — || — || — |- | ၉ || [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]] || — || — || — || — || — |- | ၁၀ || [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၁ || [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၂ || [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၃ || [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၄ || [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]] || — || — || — || — || — |- | ၁၅ || [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လယ်ဘူး]]|| — || — || — || — || — |- | ၂ || [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ (Sub-townships) |- | ၃ || [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်]]|| — || — || — || — || — |- | ၄ || [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] || — || — || — || — || — |- | ၆ || မြို့သစ် || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] || — || — || — || — || — |- | ၄ || [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] || — || — || — || — || — |- | ၆ || [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] || — || — || — || — || — |- | ၇ || [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] || — || — || — || — || — |- | ၈ || [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] || — || — || — || — || — |- | ၉ || [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၀ || [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၁ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || — || — || — || — || — |- | ၁၂ || [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၃ || [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၄ || [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၅ || [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၁၆ || [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၇ || ဖောင်းဆိုင် || — || — || — || — || — |- | ၁၈ || [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၉ || [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] || — || — || — || — || — |- | ၂၀ || [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] || — || — || — || — || — |- | ၂၁ || [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] || — || — || — || — || — |- | ၂၂ || [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] || — || — || — || — || — |- | ၂၃ || မိုးဗြဲ || — || — || — || — || — |- | ၂၄ || ကုန်ကြမ်း || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[တောင်ကုတ်မြို့|တောင်ကုတ်]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[ဂွမြို့|ဂွ]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[အမ်းမြို့|အမ်း]] || — || — || — || — || — |- | ၄ || [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || — || — || — || — || — |- | ၆ || [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] || — || — || — || — || — |- | ၇ || [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] || — || — || — || — || — |- | ၈ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] || — || — || — || — || — |- | ၉ || [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] || — || — || — || — || — |- | ၁၀ || [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၁ || [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၂ || [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၃ || [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] || — || — || — || — || — |- | ၁၄ || [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] || — || — || — || — || — |- | ၁၅ || [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၁၆ || [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]] || — || — || — || — || — |- | ၁၇ || တန်းလွဲရာမ || — || — || — || — || — |- | ၁၈ || [[တပ်တောင်မြို့|တပ်တောင်]] || — || — || — || — || — |- | ၁၉ || [[မြင်းလွှတ်မြို့|မြင်းလွှတ်]] || — || — || — || — || — |- | ၂၀ || [[ခမောင်းဆိပ်မြို့|ခမောင်းဆိပ်]] || — || — || — || — || — |- | ၂၁ || [[မအီမြို့|မအီ]] || — || — || — || — || — |- | ၂၂ || [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တလီ]] || — || — || — || — || — |- | ၂၃ || [[ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့|ကမ်းထောင့်ကြီး]] || — || — || — || — || — |- | ၂၄ || [[စနဲမြို့|စနဲ]] || — || — || — || — || — |- | ၂၅ || [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြိုလက်ဝဲ]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၄ || [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] || — || — || — || — || — |- | ၄ || [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]] || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]] || — || — || — || — || — |- | ၆ || [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]] || — || — || — || — || — |- | ၇ || [[မံစီမြို့|မံစီ]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၈ || [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]] || — || — || — || — || — |- | ၉ || [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၀ || [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]] || — || — || — || — || — |- | ၁၁ || [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]] || — || — || — || — || — |- | ၁၂ || ဖိမော် || — || — || — || — || — |- | ၁၃ || [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၄ || [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကန်ပိုက်တီ]] || — || — || — || — || — |- | ၁၅ || [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၁ || [[မုန်းမြို့|မုန်း]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၂ || [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] || — || — || — || — || — |- | ၃ || [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] || — || — || — || — || — |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! ပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ (Townships) |- | ၁ || [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] || — || — || — || — || — |- | ၂ || [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] || — || — || — || — || — |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများနှင့် အခြားမြို့များ (Sub-townships / Others) |- | ၃ || [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] || — || — || — || — || — |- | ၄ || ရွာသစ် || — || — || — || — || — |- | ၅ || [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] || — || — || — || — || — |} == တရုတ်ဖိအားကြောင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြို့များ (၂၀၂၅–၂၀၂၆) == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြို့များ စာရင်း''' |- style="background-color: #f2f2f2;" ! စဉ် !! မြို့အမည် !! မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! လက်ရှိအခြေအနေ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁။ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || TNLA || စစ်ကောင်စီ ပြန်လည်ထိန်းချုပ် || တရုတ်ဖိအားနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ် |- | ၂။ || [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] || TNLA || ပြန်လည်လက်လွှတ် || စစ်ကောင်စီ၏တိုက်ခိုက်မှု |- | ၃။ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || MNDAA || စစ်ကောင်စီ ပြန်လည်ထိန်းချုပ် || တရုတ်ဖိအားနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ် |} == ကိုးကား == <references /> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ| ]] [[Category:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 20pcqghikd8s5ffg37ok2jfmeyj3mbc 100 285340 1030063 1029857 2026-05-07T04:22:27Z Salai Rungtoi 22844 1030063 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=06|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ***မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t (BBC)], [https://www.moi.gov.mm/news/82465 (MOI)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]၌ လူခြောက်ဦးသယ်ဆောင်လာသည့် “အိုက်စ်” ([[မက်သာဖက်တမင်း|မက်သာဖက်တမင်း]]) အလေးချိန် ၈၃ ကီလိုဂရမ်ကျော်အား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း CCDAC Myanmar က ထုတ်ပြန်သည်။ ဖမ်းဆီးမှုအတွင်း ဖမ်းမိသော အိုက်စ်ပမာဏမှာ စုစုပေါင်း ၉၃.၁၅ ကီလိုဂရမ်ရှိပြီး ကျပ်ငွေ ၂.၃၁၆၇၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} 06telmchirwnvq3engutx08x58isxu2 1030166 1030063 2026-05-07T08:16:12Z Salai Rungtoi 22844 1030166 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=06|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ***မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t (BBC)], [https://www.moi.gov.mm/news/82465 (MOI)] ** [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] ***ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t (BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]၌ လူခြောက်ဦးသယ်ဆောင်လာသည့် “အိုက်စ်” ([[မက်သာဖက်တမင်း|မက်သာဖက်တမင်း]]) အလေးချိန် ၈၃ ကီလိုဂရမ်ကျော်အား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း CCDAC Myanmar က ထုတ်ပြန်သည်။ ဖမ်းဆီးမှုအတွင်း ဖမ်းမိသော အိုက်စ်ပမာဏမှာ စုစုပေါင်း ၉၃.၁၅ ကီလိုဂရမ်ရှိပြီး ကျပ်ငွေ ၂.၃၁၆၇၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} cim7vct4a47xu79j1y0kimb3z2zjuac 0 285341 1030079 1029832 2026-05-07T06:01:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030079 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|Daigokuden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|Goden ruins File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|Site of the Chodo-in File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|Chodo-in West Fourth Hall Ruins File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|Chodoin Kaishomon File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|Reconstruction </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 2w23azaub2werien7cvxw0rlnkknqld 1030080 1030079 2026-05-07T06:02:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1030080 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 7rrg82hd5rs7ryjcblx0uubqngs3xg4 1030081 1030080 2026-05-07T06:03:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030081 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = နဂအိုခခယော | native_name =長岡京 | native_name_lang = | image =Nagaoka-kyu-ato sekihi-2.jpg | image_size = | alt = | caption = Nagaoka Palace ruin monument in [[Mukō]], [[Kyoto Prefecture]] | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_alt = ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | relief = 1 | map_caption = Nagaoka-kyō | map_size = 270px | altitude_m = | altitude_ref = | coordinates = {{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|region:JP-26|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Mukō, Kyoto]], [[Japan]] | region = [[Kinai region]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | built = | abandoned = | epochs =[[Nara period|Nara]] - [[Heian period]] | cultures = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = Yes (no facilities) | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architectural_styles = | architectural_details = | notes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|}}}}}} [[Image:Nagaokakyo Chodoin.jpg|thumb|right|Chōdō-in ({{lang|ja|朝堂院}}) of Nagaoka-kyō (restoration model)]] '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 7h7xrjtbwurrb1grflv9xtdthyzp3zz 1030083 1030081 2026-05-07T06:11:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အကြောင်းအရာ */ 1030083 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = နဂအိုခခယော | native_name =長岡京 | native_name_lang = | image =Nagaoka-kyu-ato sekihi-2.jpg | image_size = | alt = | caption = Nagaoka Palace ruin monument in [[Mukō]], [[Kyoto Prefecture]] | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_alt = ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | relief = 1 | map_caption = Nagaoka-kyō | map_size = 270px | altitude_m = | altitude_ref = | coordinates = {{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|region:JP-26|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Mukō, Kyoto]], [[Japan]] | region = [[Kinai region]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | built = | abandoned = | epochs =[[Nara period|Nara]] - [[Heian period]] | cultures = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = Yes (no facilities) | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architectural_styles = | architectural_details = | notes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|}}}}}} [[Image:Nagaokakyo Chodoin.jpg|thumb|right|Chōdō-in ({{lang|ja|朝堂院}}) of Nagaoka-kyō (restoration model)]] '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== နဂအိုခခယောကို ဘုရင်ခန်းမု (Kanmu) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျော-ခယောမြို့၏ မြောက်ဘက် ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် မြို့အသစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ပထဝီသွင်ပြင်အရ အားနည်းချက်များရှိနေခြင်းကို ကျော်လွှားရန်အတွက် မြို့အသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နဂအိုခခယောသည် ခဆွတ်ရမြစ်၊ အုဂျိမြစ်နှင့် ယောဒိုမြစ် စသည့်မြစ်သုံးခုဆုံရာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ယမဇခိဆွတ်ဟု အမည်ရှိသည့် ဆိပ်ကမ်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်ချပြုလုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် လှေငယ်များဖြင့် ပြောင်းလဲသယ်ယူကြသည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် နဂအိုခခယောသို့ ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ခြင်းကို လွယ်ကူစွာ လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်ရှိနေသဖြင့် ကုန်းလမ်ကြောင်းမှ သယ်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နဂအိုခခယော၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အိုဂုရရေကန်သည် ထိုအချိန်က ကုန်ပစ္စည်းထားရှိရန်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆမှုများ ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] i980pxst6o1206tpbxkn6c2zyn5lrul 1030084 1030083 2026-05-07T06:13:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အကြောင်းအရာ */ 1030084 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = နဂအိုခခယော | native_name =長岡京 | native_name_lang = | image =Nagaoka-kyu-ato sekihi-2.jpg | image_size = | alt = | caption = Nagaoka Palace ruin monument in [[Mukō]], [[Kyoto Prefecture]] | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_alt = ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | relief = 1 | map_caption = Nagaoka-kyō | map_size = 270px | altitude_m = | altitude_ref = | coordinates = {{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|region:JP-26|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Mukō, Kyoto]], [[Japan]] | region = [[Kinai region]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | built = | abandoned = | epochs =[[Nara period|Nara]] - [[Heian period]] | cultures = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = Yes (no facilities) | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architectural_styles = | architectural_details = | notes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|}}}}}} [[Image:Nagaokakyo Chodoin.jpg|thumb|right|Chōdō-in ({{lang|ja|朝堂院}}) of Nagaoka-kyō (restoration model)]] '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== နဂအိုခခယောကို ဘုရင်ခန်းမု (Kanmu) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျော-ခယောမြို့၏ မြောက်ဘက် ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် မြို့အသစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ပထဝီသွင်ပြင်အရ အားနည်းချက်များရှိနေခြင်းကို ကျော်လွှားရန်အတွက် မြို့အသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နဂအိုခခယောသည် ခဆွတ်ရမြစ်၊ အုဂျိမြစ်နှင့် ယောဒိုမြစ် စသည့်မြစ်သုံးခုဆုံရာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ယမဇခိဆွတ်ဟု အမည်ရှိသည့် ဆိပ်ကမ်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်ချပြုလုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် လှေငယ်များဖြင့် ပြောင်းလဲသယ်ယူကြသည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် နဂအိုခခယောသို့ ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ခြင်းကို လွယ်ကူစွာ လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်ရှိနေသဖြင့် ကုန်းလမ်ကြောင်းမှ သယ်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နဂအိုခခယော၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အိုဂုရရေကန်သည် ထိုအချိန်က ကုန်ပစ္စည်းထားရှိရန်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆမှုများ ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ တူးဖော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတါင် နဂအိုခခယော၏ အိမ်တိုင်းအားလုံးနီးပါးတွင် ရေတွင်းတစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] ghc8zf0jbljopglrvtfnrzzyphuiojl 1030087 1030084 2026-05-07T06:14:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030087 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = နဂအိုခခယော | native_name =長岡京 | native_name_lang = | image =Nagaoka-kyu-ato sekihi-2.jpg | image_size = | alt = | caption = Nagaoka Palace ruin monument in [[Mukō]], [[Kyoto Prefecture]] | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_alt = ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | relief = 1 | map_caption = Nagaoka-kyō | map_size = 270px | altitude_m = | altitude_ref = | coordinates = {{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|region:JP-26|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Mukō, Kyoto]], [[Japan]] | region = [[Kinai region]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | built = | abandoned = | epochs =[[Nara period|Nara]] - [[Heian period]] | cultures = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = Yes (no facilities) | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architectural_styles = | architectural_details = | notes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|}}}}}} [[Image:Nagaokakyo Chodoin.jpg|thumb|right|Chōdō-in ({{lang|ja|朝堂院}}) of Nagaoka-kyō (restoration model)]] '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== နဂအိုခခယောကို ဘုရင်ခန်းမု (Kanmu) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျော-ခယောမြို့၏ မြောက်ဘက် ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် မြို့အသစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ပထဝီသွင်ပြင်အရ အားနည်းချက်များရှိနေခြင်းကို ကျော်လွှားရန်အတွက် မြို့အသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နဂအိုခခယောသည် ခဆွတ်ရမြစ်၊ အုဂျိမြစ်နှင့် ယောဒိုမြစ် စသည့်မြစ်သုံးခုဆုံရာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ယမဇခိဆွတ်ဟု အမည်ရှိသည့် ဆိပ်ကမ်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်ချပြုလုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် လှေငယ်များဖြင့် ပြောင်းလဲသယ်ယူကြသည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် နဂအိုခခယောသို့ ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ခြင်းကို လွယ်ကူစွာ လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်ရှိနေသဖြင့် ကုန်းလမ်ကြောင်းမှ သယ်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နဂအိုခခယော၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အိုဂုရရေကန်သည် ထိုအချိန်က ကုန်ပစ္စည်းထားရှိရန်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆမှုများ ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ တူးဖော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတါင် နဂအိုခခယော၏ အိမ်တိုင်းအားလုံးနီးပါးတွင် ရေတွင်းတစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] ssdh1udxbelnk3ya4tw64zrk0q9jnqd 1030088 1030087 2026-05-07T06:15:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030088 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = နဂအိုခခယော | native_name =長岡京 | native_name_lang = | image =Nagaoka-kyu-ato sekihi-2.jpg | image_size = | alt = | caption = [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]ရှိ နဂအိုခနန်းတော်အပျက်အစီးများအထိမ်းအမှတ်နေရာ | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_alt = ဂျပန်နိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | relief = 1 | map_caption = Nagaoka-kyō | map_size = 270px | altitude_m = | altitude_ref = | coordinates = {{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|region:JP-26|display=inline}} | map_dot_label = | location = [[Mukō, Kyoto]], [[Japan]] | region = [[Kinai region]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | built = | abandoned = | epochs =[[Nara period|Nara]] - [[Heian period]] | cultures = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = Yes (no facilities) | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architectural_styles = | architectural_details = | notes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|56|36.6|N|135|42|11.4|E|}}}}}} [[Image:Nagaokakyo Chodoin.jpg|thumb|right|Chōdō-in ({{lang|ja|朝堂院}}) of Nagaoka-kyō (restoration model)]] '''နဂအိုခခယော''' (長岡京) သည် ၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြို့တော်ဟောင်းသည် ယာမရှိရိုတိုင်းပြည်၊ အိုတိုခုနိဒေသတွင် ရှိခဲ့သည်။ ဧရိဘာအားဖြင့် ၄.၃ x ၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ လက်ရျိကာလ မုခိုးမြို့၊ နဂအိုခခယောမြို့၊ အိုးယမဇခိမြို့နှင့် နိရှိခယောရပ်ကွက်များနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်တည်ရှိနေသည်။ မုခိုးမြို့၏ အနီးအနား ခိုင်းဒဲချော (Kaidecho) တွင် နန်းတော်၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းနေရာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကတည်းက နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့်ဧရိယာကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== နဂအိုခခယောကို ဘုရင်ခန်းမု (Kanmu) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျော-ခယောမြို့၏ မြောက်ဘက် ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် မြို့အသစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ပထဝီသွင်ပြင်အရ အားနည်းချက်များရှိနေခြင်းကို ကျော်လွှားရန်အတွက် မြို့အသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နဂအိုခခယောသည် ခဆွတ်ရမြစ်၊ အုဂျိမြစ်နှင့် ယောဒိုမြစ် စသည့်မြစ်သုံးခုဆုံရာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ယမဇခိဆွတ်ဟု အမည်ရှိသည့် ဆိပ်ကမ်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်ချပြုလုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် လှေငယ်များဖြင့် ပြောင်းလဲသယ်ယူကြသည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် နဂအိုခခယောသို့ ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ခြင်းကို လွယ်ကူစွာ လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟဲအိဂျောခယောမြို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်ရှိနေသဖြင့် ကုန်းလမ်ကြောင်းမှ သယ်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နဂအိုခခယော၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အိုဂုရရေကန်သည် ထိုအချိန်က ကုန်ပစ္စည်းထားရှိရန်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆမှုများ ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ တူးဖော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတါင် နဂအိုခခယော၏ အိမ်တိုင်းအားလုံးနီးပါးတွင် ရေတွင်းတစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Nagaoka-kyu-ato daigoku-den-2.jpg|ဒိုင်းခိုခုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ko-den.JPG|ဂိုဒန်းအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato ho-do.JPG|宝幢（復元） File:Nagaoka-kyu-ato choudo-in.jpg|ချောဒိုးအင်းတည်နေရာ File:Nagaoka-kyu-ato chodo-in nishi-daiyon-dou-2.jpg|ချောဒိုးအင်းအနောက်ခန်းမအပျက်အစီးများ File:Nagaoka-kyu-ato kaisho-mon.JPG|ချောဒိုးအင်းခိုင်းရှောမွန် File:Daigokuden of Nagaoka palace.jpg|ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commonscat-inline|Nagaoka-kyō}} *[https://web.archive.org/web/20070823222642/http://www.rekihaku.ac.jp/english/events/now.html Japan National Historical Museum exhibit] *[https://www.city.nagaokakyo.lg.jp/0000000674.html Nagaokakyo city home page]{{in lang|ja}} *[https://www.city.muko.kyoto.jp/rekimachi/rekishi_bunkazai/rekishi/nagaokakyo/1441755809691.html Muko city home page]{{in lang|ja}} *[https://www2.city.kyoto.lg.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/toshi02.html Kyoto city home page] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] ry8gucjf1xnk2e72i1u7gg0adk6522k 0 285349 1030037 1029874 2026-05-07T01:05:37Z Zawzawaungthwin 100038 {{delete|Test page}} 1030037 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Parami University is a private, nonprofit university licensed by the Higher Education Licensure Commission of Washington, D.C., in the U.S. In partnership with Bard College, Parami offers online dual associate and bachelor’s degrees. Since its founding in 2017 as a liberal arts institution in Burma (Myanmar), Parami University has been committed to empowering youth. Since launching its undergraduate programs in 2022, the university has been home to nearly 300 students from Myanmar, Thailand, Kenya, India, Indonesia, Malaysia, and Rwanda. 4my34a72bshrmom0v3rqaqd0bhgyim4 3 285355 1029917 2026-05-06T12:09:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029917 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27406-34 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၉၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) s0ie2nsqipt71m5d7nu8p0d0okd5l8t 3 285356 1029918 2026-05-06T12:09:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029918 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27455-47 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၉၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1noo02lp4mkgl22r7mo4wkz8mlw1w2q 0 285357 1029926 2026-05-06T12:38:36Z Myanmar Wik 103978 "{{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = လက်ပံတောင်းတောင် | abovestyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; font-size: 125%; | imagestyle = text-align: center; | image = | caption = | headerstyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; | header1 = အမြင့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029926 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = လက်ပံတောင်းတောင် | abovestyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; font-size: 125%; | imagestyle = text-align: center; | image = | caption = | headerstyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; | header1 = အမြင့်ဆုံးအမှတ် | label2 = အမြင့် | data2 = ၃၂၂ [[မီတာ]] (၁,၀၅၆ [[ပေ]]) | label3 = ကိုဩဒိနိတ် | data3 = {{coord|22.0805935|95.0960037}} | header4 = ပထဝီဝင် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] | label6 = ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ | data6 = [[လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း]]၊ ကြေးနီစီမံကိန်း }} [[File:Artisanal Mine near Letpadaung.JPG|thumb|center|300px|လက်ပံတောင်းတောင် အနီးရှိ ဒေသခံများ လုပ်ကိုင်နေသော တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်း။]] '''လက်ပံတောင်းတောင်''' ({{lang-en|Letpadaung Mountain}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာခရိုင်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် ကြီးမားသော [[ကြေးနီ]]သတ္တုသိုက်များ တည်ရှိရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ အထူးသဖြင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကြီးမားသော လူထုလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော "လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း" ကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ အထင်ကရ ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=https://burmese.voanews.com/a/lapadaung-coppermine-protest-crackdown/1603626.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ် ဖြိုခွဲရာ တားမြစ်လက်နက်သုံးခဲ့ |author=ကိုကျော်ထင် |publisher=Voice of America (VOA Burmese) |date=14 February 2013 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> <ref name="copper2013">{{cite web |url=http://www.president-office.gov.mm/briefing-room/news/2013/03/13/id-2818 |title=စာအမှတ်၊ ဝ၁/ကြေးနီ(ကော်မရှင်)/ ၂ဝ၁၃-၅၉ |publisher=President Office of the Republic of the Union of Myanmar |date=11 March 2013 |language=Burmese |url-status=dead }}</ref> == တည်နေရာနှင့် ပထဝီဝင် == လက်ပံတောင်းတောင်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မုံရွာမြို့]]၏ တစ်ဖက်ကမ်း (ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း) [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆည်တည်း၊ ဝက်မှေး၊ ကံတော၊ တုံ စသည့် ကျေးရွာများ တည်ရှိပြီး ဒေသခံအများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၎င်းသည် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင်တို့နှင့်အတူ မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်းဧရိယာတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="copper2013"/> == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းကို [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက် (MEHL) ]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဝမ်ပေါင် (Wanbao Mining Copper Ltd.) ကုမ္ပဏီတို့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ ဒေသခံများ၏ လယ်ယာမြေ ဧက ၇,၈၀၀ ကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/copper-mine-protest-09202012121712.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ဒေသခံများ ထပ်မံဆန္ဒပြ |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=20 September 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> == လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း == {{main|လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း}} မြေယာသိမ်းဆည်းခံရမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုနှင့် ဒေသခံများ၏ လူမှုဘဝ ထိခိုက်နစ်နာမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံတောင်သူများ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် ကျောင်းသားပြည်သူများ ပူးပေါင်းကာ စီမံကိန်းကို ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူထုတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သပိတ်စခန်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးလောင်ဗုံး (White Phosphorus) များ အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် သံဃာတော် အပါး ၁၀၀ ကျော်နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ပြင်းထန်စွာ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lattpandaung-protest-bomb-11292012074453.html |title=လက်ပန်းတောင်း သပိတ်ဖြိုခွဲမှုနဲ့ မီးလောင်ဗုံး |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=29 November 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/monks-to-sue-myanmar-government-over-protest-injuries/a-18318519 |title=Monks to sue Myanmar over protest violence |publisher=Deutsche Welle (DW) |date=16 March 2015 |access-date=6 May 2026 |language=English }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တောင်များ]] 5sayr20vr06ufknbl096a0nx80orl5t 1029961 1029926 2026-05-06T14:40:05Z Salai Rungtoi 22844 1029961 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = လက်ပံတောင်းတောင် | abovestyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; font-size: 125%; | imagestyle = text-align: center; | image = | caption = | headerstyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; | header1 = အမြင့်ဆုံးအမှတ် | label2 = အမြင့် | data2 = ၃၂၂ [[မီတာ]] (၁,၀၅၆ [[ပေ]]) | label3 = ကိုဩဒိနိတ် | data3 = {{coord|22.0805935|95.0960037}} | header4 = ပထဝီဝင် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] | label6 = ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ | data6 = [[လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း]]၊ ကြေးနီစီမံကိန်း }} '''လက်ပံတောင်းတောင်''' ({{lang-en|Letpadaung Mountain}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာခရိုင်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် ကြီးမားသော [[ကြေးနီ]]သတ္တုသိုက်များ တည်ရှိရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ အထူးသဖြင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကြီးမားသော လူထုလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော "လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း" ကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ အထင်ကရ ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=https://burmese.voanews.com/a/lapadaung-coppermine-protest-crackdown/1603626.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ် ဖြိုခွဲရာ တားမြစ်လက်နက်သုံးခဲ့ |author=ကိုကျော်ထင် |publisher=Voice of America (VOA Burmese) |date=14 February 2013 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> <ref name="copper2013">{{cite web |url=http://www.president-office.gov.mm/briefing-room/news/2013/03/13/id-2818 |title=စာအမှတ်၊ ဝ၁/ကြေးနီ(ကော်မရှင်)/ ၂ဝ၁၃-၅၉ |publisher=President Office of the Republic of the Union of Myanmar |date=11 March 2013 |language=Burmese |url-status=dead }}</ref> == တည်နေရာနှင့် ပထဝီဝင် == [[File:Artisanal Mine near Letpadaung.JPG|thumb|300px|လက်ပံတောင်းတောင် အနီးရှိ ဒေသခံများ လုပ်ကိုင်နေသော တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်း။]]လက်ပံတောင်းတောင်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မုံရွာမြို့]]၏ တစ်ဖက်ကမ်း (ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း) [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆည်တည်း၊ ဝက်မှေး၊ ကံတော၊ တုံ စသည့် ကျေးရွာများ တည်ရှိပြီး ဒေသခံအများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၎င်းသည် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင်တို့နှင့်အတူ မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်းဧရိယာတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="copper2013"/> == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းကို [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက် (MEHL) ]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဝမ်ပေါင် (Wanbao Mining Copper Ltd.) ကုမ္ပဏီတို့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ ဒေသခံများ၏ လယ်ယာမြေ ဧက ၇,၈၀၀ ကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/copper-mine-protest-09202012121712.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ဒေသခံများ ထပ်မံဆန္ဒပြ |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=20 September 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> == လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း == {{main|လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း}} မြေယာသိမ်းဆည်းခံရမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုနှင့် ဒေသခံများ၏ လူမှုဘဝ ထိခိုက်နစ်နာမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံတောင်သူများ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် ကျောင်းသားပြည်သူများ ပူးပေါင်းကာ စီမံကိန်းကို ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူထုတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သပိတ်စခန်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးလောင်ဗုံး (White Phosphorus) များ အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် သံဃာတော် အပါး ၁၀၀ ကျော်နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ပြင်းထန်စွာ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lattpandaung-protest-bomb-11292012074453.html |title=လက်ပန်းတောင်း သပိတ်ဖြိုခွဲမှုနဲ့ မီးလောင်ဗုံး |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=29 November 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/monks-to-sue-myanmar-government-over-protest-injuries/a-18318519 |title=Monks to sue Myanmar over protest violence |publisher=Deutsche Welle (DW) |date=16 March 2015 |access-date=6 May 2026 |language=English }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တောင်များ]] i7dkem37w2efb7wmyfnistwg8bmsapz 1029962 1029961 2026-05-06T14:40:11Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1029962 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = လက်ပံတောင်းတောင် | abovestyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; font-size: 125%; | imagestyle = text-align: center; | image = | caption = | headerstyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; | header1 = အမြင့်ဆုံးအမှတ် | label2 = အမြင့် | data2 = ၃၂၂ [[မီတာ]] (၁,၀၅၆ [[ပေ]]) | label3 = ကိုဩဒိနိတ် | data3 = {{coord|22.0805935|95.0960037}} | header4 = ပထဝီဝင် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] | label6 = ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ | data6 = [[လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း]]၊ ကြေးနီစီမံကိန်း }} '''လက်ပံတောင်းတောင်''' ({{lang-en|Letpadaung Mountain}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာခရိုင်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် ကြီးမားသော [[ကြေးနီ]]သတ္တုသိုက်များ တည်ရှိရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ အထူးသဖြင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကြီးမားသော လူထုလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော "လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း" ကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ အထင်ကရ ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=https://burmese.voanews.com/a/lapadaung-coppermine-protest-crackdown/1603626.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ် ဖြိုခွဲရာ တားမြစ်လက်နက်သုံးခဲ့ |author=ကိုကျော်ထင် |publisher=Voice of America (VOA Burmese) |date=14 February 2013 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> <ref name="copper2013">{{cite web |url=http://www.president-office.gov.mm/briefing-room/news/2013/03/13/id-2818 |title=စာအမှတ်၊ ဝ၁/ကြေးနီ(ကော်မရှင်)/ ၂ဝ၁၃-၅၉ |publisher=President Office of the Republic of the Union of Myanmar |date=11 March 2013 |language=Burmese |url-status=dead }}</ref> == တည်နေရာနှင့် ပထဝီဝင် == [[File:Artisanal Mine near Letpadaung.JPG|thumb|300px|လက်ပံတောင်းတောင် အနီးရှိ ဒေသခံများ လုပ်ကိုင်နေသော တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်း။]]လက်ပံတောင်းတောင်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မုံရွာမြို့]]၏ တစ်ဖက်ကမ်း (ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း) [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆည်တည်း၊ ဝက်မှေး၊ ကံတော၊ တုံ စသည့် ကျေးရွာများ တည်ရှိပြီး ဒေသခံအများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၎င်းသည် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင်တို့နှင့်အတူ မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်းဧရိယာတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="copper2013"/> == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းကို [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက် (MEHL) ]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဝမ်ပေါင် (Wanbao Mining Copper Ltd.) ကုမ္ပဏီတို့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ ဒေသခံများ၏ လယ်ယာမြေ ဧက ၇,၈၀၀ ကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/copper-mine-protest-09202012121712.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ဒေသခံများ ထပ်မံဆန္ဒပြ |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=20 September 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> == လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း == {{main|လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း}} မြေယာသိမ်းဆည်းခံရမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုနှင့် ဒေသခံများ၏ လူမှုဘဝ ထိခိုက်နစ်နာမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံတောင်သူများ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် ကျောင်းသားပြည်သူများ ပူးပေါင်းကာ စီမံကိန်းကို ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူထုတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သပိတ်စခန်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးလောင်ဗုံး (White Phosphorus) များ အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် သံဃာတော် အပါး ၁၀၀ ကျော်နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ပြင်းထန်စွာ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lattpandaung-protest-bomb-11292012074453.html |title=လက်ပန်းတောင်း သပိတ်ဖြိုခွဲမှုနဲ့ မီးလောင်ဗုံး |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=29 November 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/monks-to-sue-myanmar-government-over-protest-injuries/a-18318519 |title=Monks to sue Myanmar over protest violence |publisher=Deutsche Welle (DW) |date=16 March 2015 |access-date=6 May 2026 |language=English }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တောင်များ]] 88rnx3qpxd2o4nfq9n4u6l8rm0cubb4 1029973 1029962 2026-05-06T15:17:51Z Myanmar Wik 103978 /* လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း */ သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1029973 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = လက်ပံတောင်းတောင် | abovestyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; font-size: 125%; | imagestyle = text-align: center; | image = | caption = | headerstyle = background-color: #e7dcc3; text-align: center; | header1 = အမြင့်ဆုံးအမှတ် | label2 = အမြင့် | data2 = ၃၂၂ [[မီတာ]] (၁,၀၅၆ [[ပေ]]) | label3 = ကိုဩဒိနိတ် | data3 = {{coord|22.0805935|95.0960037}} | header4 = ပထဝီဝင် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] | label6 = ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ | data6 = [[လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း]]၊ ကြေးနီစီမံကိန်း }} '''လက်ပံတောင်းတောင်''' ({{lang-en|Letpadaung Mountain}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာခရိုင်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် ကြီးမားသော [[ကြေးနီ]]သတ္တုသိုက်များ တည်ရှိရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ အထူးသဖြင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကြီးမားသော လူထုလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော "လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း" ကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ အထင်ကရ ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=https://burmese.voanews.com/a/lapadaung-coppermine-protest-crackdown/1603626.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ် ဖြိုခွဲရာ တားမြစ်လက်နက်သုံးခဲ့ |author=ကိုကျော်ထင် |publisher=Voice of America (VOA Burmese) |date=14 February 2013 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> <ref name="copper2013">{{cite web |url=http://www.president-office.gov.mm/briefing-room/news/2013/03/13/id-2818 |title=စာအမှတ်၊ ဝ၁/ကြေးနီ(ကော်မရှင်)/ ၂ဝ၁၃-၅၉ |publisher=President Office of the Republic of the Union of Myanmar |date=11 March 2013 |language=Burmese |url-status=dead }}</ref> == တည်နေရာနှင့် ပထဝီဝင် == [[File:Artisanal Mine near Letpadaung.JPG|thumb|300px|လက်ပံတောင်းတောင် အနီးရှိ ဒေသခံများ လုပ်ကိုင်နေသော တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်း။]]လက်ပံတောင်းတောင်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မုံရွာမြို့]]၏ တစ်ဖက်ကမ်း (ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း) [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆည်တည်း၊ ဝက်မှေး၊ ကံတော၊ တုံ စသည့် ကျေးရွာများ တည်ရှိပြီး ဒေသခံအများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၎င်းသည် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင်တို့နှင့်အတူ မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်းဧရိယာတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="copper2013"/> == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း == လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းကို မြန်မာ [[တပ်မတော်]] ပိုင်ဆိုင်သော [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက် (MEHL) ]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဝမ်ပေါင် (Wanbao Mining Copper Ltd.) ကုမ္ပဏီတို့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ ဒေသခံများ၏ လယ်ယာမြေ ဧက ၇,၈၀၀ ကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/copper-mine-protest-09202012121712.html |title=လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ဒေသခံများ ထပ်မံဆန္ဒပြ |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=20 September 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref> == လက်ပံတောင်းတောင် သပိတ်အရေးအခင်း == {{main|လက်ပံတောင်းတောင်သပိတ် အရေးအခင်း}} မြေယာသိမ်းဆည်းခံရမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုနှင့် ဒေသခံများ၏ လူမှုဘဝ ထိခိုက်နစ်နာမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံတောင်သူများ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် ကျောင်းသားပြည်သူများ ပူးပေါင်းကာ စီမံကိန်းကို ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူထုတိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသော သပိတ်စခန်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးလောင်ဗုံး (White Phosphorus) များ အသုံးပြု၍ အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် သံဃာတော် အပါး ၁၀၀ ကျော်နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ပြင်းထန်စွာ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lattpandaung-protest-bomb-11292012074453.html |title=လက်ပန်းတောင်း သပိတ်ဖြိုခွဲမှုနဲ့ မီးလောင်ဗုံး |publisher=Radio Free Asia (RFA Burmese) |date=29 November 2012 |access-date=6 May 2026 |language=Burmese }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/monks-to-sue-myanmar-government-over-protest-injuries/a-18318519 |title=Monks to sue Myanmar over protest violence |publisher=Deutsche Welle (DW) |date=16 March 2015 |access-date=6 May 2026 |language=English }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{wikisource-inline|လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တောင်များ]] fy8rn5xpo4snvn5l5p3wc0yl82itb88 0 285358 1029934 2026-05-06T13:02:06Z Chenzeyan29 141880 [[တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Chenzeyan29 က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1029934 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]] 6ma0kklt52gb54prfdx4vkfzydk5bhy 1 285359 1029936 2026-05-06T13:02:06Z Chenzeyan29 141880 [[ဆွေးနွေးချက်:တိုင်းလိုင်ဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ရှမ်းနီဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1029936 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ရှမ်းနီဘာသာစကား]] 28x3c0vp88cx0athtqsoxd8gdrz0l21 3 285360 1029938 2026-05-06T13:05:28Z SHB2000 92030 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:WiFábio]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Difabio]] သို့ SHB2000က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/WiFábio|WiFábio]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Difabio|Difabio]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1029938 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Difabio]] 3eai6opd930s4rtzc28n0ruopxveff5 0 285361 1029956 2026-05-06T13:56:59Z Counterstrike1 141906 "[[ဖိုင်:The Flag of Wallis and Futuna.png|thumb|ဝါလစ်နှင့် ဖူတူနာကျွန်းစုများ၏ အလံ (တရားဝင်မဟုတ်)]] ဖိုင်:BlasonWallisetFutunaCoatofarms.png|thumb|ဝါလစ်နှင့် ဖူတူနာနိုင်ငံ၏ အမှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029956 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:The Flag of Wallis and Futuna.png|thumb|ဝါလစ်နှင့် ဖူတူနာကျွန်းစုများ၏ အလံ (တရားဝင်မဟုတ်)]] [[ဖိုင်:BlasonWallisetFutunaCoatofarms.png|thumb|ဝါလစ်နှင့် ဖူတူနာနိုင်ငံ၏ အမှတ်တံဆိပ် လိုဂို]] Wallis နှင့် Futuna နိုင်ငံသည် Oceania ကုန်းမကြီးတွင် တည်ရှိသော ပြင်သစ်ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနိုင်ငံ၏ မြေဧရိယာသည် ၁၄၂.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၄.၉၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တွက်ချက်မှုအရ လူဦးရေ ၁၁၁၅၁ ဦး ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ဆောင်ပုဒ်မှာ "Liberté, égalité, fraternité" (ပြင်သစ်ဘာသာစကားမှ အသုံးပြုခဲ့သော ဆောင်ပုဒ်) ဖြစ်သည်။ နယ်မြေကို ရိုးရာနိုင်ငံတော်သုံးခု (royaumes coutumiers) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်- Wallis ကျွန်းပေါ်ရှိ Uvea၊ Futuna ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ Sigave နှင့် Futuna ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ Alo နှင့် လူမနေသော Alofi ကျွန်းပေါ်တွင် Alo ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည် (Uvea တစ်ခုတည်းကိုသာ ခရိုင်သုံးခုအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်)။ ဝါလစ်နှင့် ဖူတူနာသည် ဆာမိုအာ၏ အနောက်ဘက် ၂၂၀ မိုင် (၃၆၀ ကီလိုမီတာ) နှင့် ဖီဂျီ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၄၈၀ ကီလိုမီတာ (၃၀၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး နယူးဇီလန်မှ ဟာဝိုင်အီသို့ အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ သွားရာလမ်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-04-03 |title=Wallis and Futuna |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wallis_and_Futuna&oldid=1346915688 |language=en}}</ref> sbb473llibc3ngqhopd8dzjonmgsl99 3 285362 1029957 2026-05-06T14:10:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029957 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 宝物庫 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၀၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lwbmxcc0x11y1ivaopapzqlh8y7i5pe 3 285363 1029958 2026-05-06T14:10:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029958 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-19492-50 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၀၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 3z1cxc9lzksg6jfx7rf30gaavez1bto 3 285364 1029959 2026-05-06T14:10:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029959 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27354-50 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၀၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 73831ztbzijfa693eiz7jea1qgqc1bb 0 285365 1029960 2026-05-06T14:23:52Z Counterstrike1 141906 "[[ဖိုင်:Five-ballerinas-en-pointe-on-stage-thomas-barwick.jpg|thumb|ဓာတ်ပုံကို Photos.com မှ Thomas Barwick မှ ရိုက်ကူးသည်]] ဘဲလေးအကသည် အီတလီနိုင်ငံမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသော ဖျော်ဖြေတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029960 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Five-ballerinas-en-pointe-on-stage-thomas-barwick.jpg|thumb|ဓာတ်ပုံကို Photos.com မှ Thomas Barwick မှ ရိုက်ကူးသည်]] ဘဲလေးအကသည် အီတလီနိုင်ငံမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသော ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအကတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နှင့် ရုရှားကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း အလွန်ရေပန်းစားခဲ့သည်။ ဘဲလေးအကသမားတွေ ဒဏ်ရာရတာက ပုံမှန်ပဲဆိုတော့ ဘဲလေးက အရမ်းခက်ခဲတယ်။ ဘဲလေးအကမှာ ဖျော်ဖြေဖို့ အမျိုးအစား အများကြီးရှိပါတယ်၊ Swan Lake က အကျော်ကြားဆုံးပါ။<ref>{{Cite book |date=2026-05-04 |title=Ballet |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ballet&oldid=1352428319 |language=en}}</ref> r7sjhn7ecexlfzzt6hd09ktc5syq1qy 2 285366 1029963 2026-05-06T14:46:03Z မောင်ချမ်းမြေ့ 141245 "{{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place = မင်းလှဝကျေးရွာ၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ ရန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029963 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place = မင်းလှဝကျေးရွာ၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | occupation = အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူ | known_for = Condense of Composition (COC) | spouse = ဒေါ်ယုကေသီ | children = ဝင်းဝတီမြကြိုင်၊ ဖူးရတီမြကြိုင် | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (B.A. Psychology)၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (DIP-ELTM)၊ ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (M.A. English) }} '''ဦးမြကြိုင်''' (၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် Condense of Composition (COC) ဟုခေါ်သော အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းစနစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သူအဖြစ် လူသိများသည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးမြကြိုင်ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်၊ မင်းလှဝကျေးရွာ၌ အဖ ဦးစံတင်၊ အမိ ဒေါ်ညွန့်ခင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မူလတန်းပညာရေးကို ဇာတိရွာ၌ သင်ကြားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းပညာရေးကို [[ပြည်မြို့]] အမှတ် (၃) နှင့် အမှတ် (၁) အထက်တန်းကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> သူသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ စိတ်ပညာအထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A. Psychology) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (Yangon Institute of Education) မှ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာ (DIP-ELTM) ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။<ref>ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာလက်မှတ်၊ မှတ်ပုံတင်အမှတ် PME-001470 (၂၀၀၂)။</ref> ထို့ပြင် စာရေးဆရာကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ [[ခင်မျိုးချစ်|ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်]] နှင့် ဦးသိန်းမောင် ([[ထင်လင်း]]) တို့ထံတွင်လည်း အင်္ဂလိပ်စာပေကို ကိုးနှစ်တိုင် လေ့လာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (Himachal Pradesh University, Shimla) တွင် အင်္ဂလိပ်စာ မဟာဝိဇ္ဇာတန်း (M.A. English) တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>Himachal Pradesh University, Student's Registration Card, No. 179939, Registration No. 89-CC-MA-827.</ref> | <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == လုပ်ဆောင်ချက်များ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]တွင် အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် U Mya Kyaing English Language School ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မျိုးဆက်သစ်ကျောင်းသားပေါင်းများစွာကို အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Condense of Composition (COC) အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာဆရာများ]] nxu2fsnzy8arcgdnri41vl4di0kd9ob 2 285367 1029965 2026-05-06T14:50:47Z မောင်ချမ်းမြေ့ 141245 "{{User sandbox}} <!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --> {{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029965 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- ဤစာကြောင်း၏ အောက်တွင် တည်းဖြတ်ပါ --> {{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place = မင်းလှဝကျေးရွာ၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | occupation = အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူ | known_for = Condense of Composition (COC) | spouse = ဒေါ်ယုကေသီ | children = ဝင်းဝတီမြကြိုင်၊ ဖူးရတီမြကြိုင် | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (B.A. Psychology)၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (DIP-ELTM)၊ ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (M.A. English) }} '''ဦးမြကြိုင်''' (၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် Condense of Composition (COC) ဟုခေါ်သော အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းစနစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သူအဖြစ် လူသိများသည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးမြကြိုင်ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်၊ မင်းလှဝကျေးရွာ၌ အဖ ဦးစံတင်၊ အမိ ဒေါ်ညွန့်ခင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မူလတန်းပညာရေးကို ဇာတိရွာ၌ သင်ကြားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းပညာရေးကို [[ပြည်မြို့]] အမှတ် (၃) နှင့် အမှတ် (၁) အထက်တန်းကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> သူသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ စိတ်ပညာအထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A. Psychology) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (Yangon Institute of Education) မှ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာ (DIP-ELTM) ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။<ref>ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာလက်မှတ်၊ မှတ်ပုံတင်အမှတ် PME-001470 (၂၀၀၂)။</ref> ထို့ပြင် စာရေးဆရာကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ [[ခင်မျိုးချစ်|ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်]] နှင့် ဦးသိန်းမောင် ([[ထင်လင်း]]) တို့ထံတွင်လည်း အင်္ဂလိပ်စာပေကို ကိုးနှစ်တိုင် လေ့လာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (Himachal Pradesh University, Shimla) တွင် အင်္ဂလိပ်စာ မဟာဝိဇ္ဇာတန်း (M.A. English) တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>Himachal Pradesh University, Student's Registration Card, No. 179939, Registration No. 89-CC-MA-827.</ref> | <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == လုပ်ဆောင်ချက်များ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]တွင် အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် U Mya Kyaing English Language School ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မျိုးဆက်သစ်ကျောင်းသားပေါင်းများစွာကို အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Condense of Composition (COC) အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာဆရာများ]] ov3rcizqsiru1yxjx1ophxsao0zu4zb 1 285368 1029966 2026-05-06T14:52:25Z မောင်ချမ်းမြေ့ 141245 "{{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place = မင်းလှဝကျေးရွာ၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ ရန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029966 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးမြကြိုင် | image = U Mya Kyaing.jpg | caption = ဦးမြကြိုင် | birth_date = {{birth date and age|1958|10|27|df=yes}} | birth_place = မင်းလှဝကျေးရွာ၊ [[တိုက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | occupation = အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူ | known_for = Condense of Composition (COC) | spouse = ဒေါ်ယုကေသီ | children = ဝင်းဝတီမြကြိုင်၊ ဖူးရတီမြကြိုင် | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] (B.A. Psychology)၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (DIP-ELTM)၊ ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (M.A. English) }} '''ဦးမြကြိုင်''' (၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် Condense of Composition (COC) ဟုခေါ်သော အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းစနစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သူအဖြစ် လူသိများသည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးမြကြိုင်ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်၊ မင်းလှဝကျေးရွာ၌ အဖ ဦးစံတင်၊ အမိ ဒေါ်ညွန့်ခင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မူလတန်းပညာရေးကို ဇာတိရွာ၌ သင်ကြားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းပညာရေးကို [[ပြည်မြို့]] အမှတ် (၃) နှင့် အမှတ် (၁) အထက်တန်းကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> သူသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ စိတ်ပညာအထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A. Psychology) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်]] (Yangon Institute of Education) မှ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာ (DIP-ELTM) ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။<ref>ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားမှုစွမ်းရည် ဒီပလိုမာလက်မှတ်၊ မှတ်ပုံတင်အမှတ် PME-001470 (၂၀၀၂)။</ref> ထို့ပြင် စာရေးဆရာကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ [[ခင်မျိုးချစ်|ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်]] နှင့် ဦးသိန်းမောင် ([[ထင်လင်း]]) တို့ထံတွင်လည်း အင်္ဂလိပ်စာပေကို ကိုးနှစ်တိုင် လေ့လာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း ဟီမာချယ်ပရာဒက်ရှ်တက္ကသိုလ် (Himachal Pradesh University, Shimla) တွင် အင်္ဂလိပ်စာ မဟာဝိဇ္ဇာတန်း (M.A. English) တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>Himachal Pradesh University, Student's Registration Card, No. 179939, Registration No. 89-CC-MA-827.</ref> | <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == လုပ်ဆောင်ချက်များ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]တွင် အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် U Mya Kyaing English Language School ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မျိုးဆက်သစ်ကျောင်းသားပေါင်းများစွာကို အင်္ဂလိပ်စာပေ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Condense of Composition (COC) အင်္ဂလိပ်စာဖတ်နည်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite AV media | title = 7Day TV နှင့် အင်တာဗျူး (ဦးမြကြိုင်) | url = https://www.youtube.com/watch?v=wjIfplrvJIs | publisher = 7Day TV | date = ၂၀၁၇ | medium = YouTube Video | access-date = ၆ မေ ၂၀၂၆ }}</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံသား အင်္ဂလိပ်စာဆရာများ]] nxu2fsnzy8arcgdnri41vl4di0kd9ob 0 285369 1029969 2026-05-06T15:04:46Z Chenzeyan29 141880 [[တိဘက်လူမျိုးများ]] စာမျက်နှာကို [[တိဗက်လူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1029969 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တိဗက်လူမျိုး]] cbgwepd8bzcspebwzcezk5ew9bisn5v 0 285370 1029970 2026-05-06T15:06:42Z Counterstrike1 141906 "လစ်ပက်မြို့သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029970 wikitext text/x-wiki လစ်ပက်မြို့သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၄၉၆,၄၀၃ ဦး ရှိသည် (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေတွက်ထားသည်)။ Lipetsk မှာ သွားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံးနေရာ ၃ ခုထဲက တစ်ခုကတော့ Nizhniy Park၊ Verkhniy park နဲ့ Lipetsk Zoopark တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> [[ဖိုင်:Coat of arms of Lipetsk svg.png|thumb|လီပက်စခ်မြို့၏ အမှတ်တံဆိပ်]] [[ဖိုင်:Flag of Lipetsk svg.png|thumb|လီပက်စကီမြို့အလံ]] ==== ပျော်စရာအချက်အလက် ==== Liptesk သည် Cottbus၊ Anshan နှင့် Fabrino မြို့များနှင့် အမွှာမြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> qv9fr8kpi3vaeo7r189ep18o334x60m 1030170 1029970 2026-05-07T08:45:19Z Salai Rungtoi 22844 1030170 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality |en_name= လီပက်မြို့ |ru_name=Липецк |image_skyline=Липецк Соборная пл.jpg |image_caption= Sobornaya Square |coordinates = {{coord|52|37|N|39|36|E|display=inline,title}} |map_label_position=left |image_coa=Coat of arms of Lipetsk.svg |image_flag=Flag of Lipetsk.svg |federal_subject= Lipetsk Oblast |representative_body=Council of Deputies |pop_2010census=508887 |pop_2010census_rank=36th |pop_latest=509719 |pop_latest_date=January 2014 |established_date=1703 |current_cat_date=September 27, 1779 |postal_codes=398000–398002, 398004–398007, 398011, 398013–398017, 398019, 398020, 398024–398027, 328029, 328032, 328035–328038, 328040–328043, 328046, 328048, 328050, 328054–328056, 328058, 328059, 328070, 328700, 328899, 328910, 328999 |dialing_codes=4742 |website=http://www.lipetskcity.ru |pushpin_map=Russia }} '''လစ်ပက်မြို့'''သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၄၉၆,၄၀၃ ဦး ရှိသည် (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေတွက်ထားသည်)။ Lipetsk မှာ သွားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံးနေရာ ၃ ခုထဲက တစ်ခုကတော့ Nizhniy Park၊ Verkhniy park နဲ့ Lipetsk Zoopark တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> ==== ပျော်စရာအချက်အလက် ==== Liptesk သည် Cottbus၊ Anshan နှင့် Fabrino မြို့များနှင့် အမွှာမြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] e0c5pi990zsh4pkhaptv9lu96jhenvg 1030171 1030170 2026-05-07T08:48:01Z Salai Rungtoi 22844 1030171 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality |en_name= လီပက်မြို့ |ru_name=Липецк |image_skyline=Липецк Соборная пл.jpg |image_caption= Sobornaya Square |coordinates = {{coord|52|37|N|39|36|E|display=inline,title}} |map_label_position=left |image_coa=Coat of arms of Lipetsk.svg |image_flag=Flag of Lipetsk.svg |representative_body=Council of Deputies |pop_2010census=508887 |pop_2010census_rank=36th |pop_latest=509719 |pop_latest_date=January 2014 |established_date=1703 |current_cat_date=September 27, 1779 |postal_codes=398000–398002, 398004–398007, 398011, 398013–398017, 398019, 398020, 398024–398027, 328029, 328032, 328035–328038, 328040–328043, 328046, 328048, 328050, 328054–328056, 328058, 328059, 328070, 328700, 328899, 328910, 328999 |dialing_codes=4742 |website=http://www.lipetskcity.ru |pushpin_map= Russia }} '''လစ်ပက်မြို့'''သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၄၉၆,၄၀၃ ဦး ရှိသည် (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေတွက်ထားသည်)။ Lipetsk မှာ သွားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံးနေရာ ၃ ခုထဲက တစ်ခုကတော့ Nizhniy Park၊ Verkhniy park နဲ့ Lipetsk Zoopark တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> ==== ပျော်စရာအချက်အလက် ==== Liptesk သည် Cottbus၊ Anshan နှင့် Fabrino မြို့များနှင့် အမွှာမြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] k8nll057t8ifzdblbj9jnagk5g2cejo 1030172 1030171 2026-05-07T08:49:38Z Salai Rungtoi 22844 1030172 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality |en_name= လီပက်မြို့ |ru_name=Липецк |image_skyline=Липецк Соборная пл.jpg |image_caption= Sobornaya Square |coordinates = {{coord|52|37|N|39|36|E|display=inline,title}} |map_label_position=left |image_coa=Coat of arms of Lipetsk.svg |image_flag=Flag of Lipetsk.svg |representative_body=Council of Deputies |pop_2010census=508887 |pop_2010census_rank=36th |pop_latest=509719 |pop_latest_date=January 2014 |established_date=1703 |current_cat_date=September 27, 1779 |postal_codes=398000–398002, 398004–398007, 398011, 398013–398017, 398019, 398020, 398024–398027, 328029, 328032, 328035–328038, 328040–328043, 328046, 328048, 328050, 328054–328056, 328058, 328059, 328070, 328700, 328899, 328910, 328999 |dialing_codes=4742 |website=http://www.lipetskcity.ru |pushpin_map= }} '''လစ်ပက်မြို့'''သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၄၉၆,၄၀၃ ဦး ရှိသည် (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေတွက်ထားသည်)။ Lipetsk မှာ သွားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံးနေရာ ၃ ခုထဲက တစ်ခုကတော့ Nizhniy Park၊ Verkhniy park နဲ့ Lipetsk Zoopark တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> ==== ပျော်စရာအချက်အလက် ==== Liptesk သည် Cottbus၊ Anshan နှင့် Fabrino မြို့များနှင့် အမွှာမြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] q1k1qq9nb7ddxuoc559f8x16p1gpzif 1030174 1030172 2026-05-07T09:00:25Z Salai Rungtoi 22844 1030174 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality |en_name= လီပက်မြို့ |ru_name=Липецк |image_skyline=Липецк Соборная пл.jpg |image_caption= Sobornaya Square |coordinates = {{coord|52|37|N|39|36|E|display=inline,title}} |map_label_position=left |image_coa=Coat of arms of Lipetsk.svg |image_flag=Flag of Lipetsk.svg |representative_body=Council of Deputies |pop_2010census=508887 |pop_2010census_rank=36th |pop_latest=509719 |pop_latest_date=January 2014 |established_date=1703 |current_cat_date=September 27, 1779 |dialing_codes=4742 |website= {{url|http://www.lipetskcity.ru}} }} '''လစ်ပက်မြို့'''သည် လစ်ပက်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မော်စကိုမြို့]]မှ ၄၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၇၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၄၉၆,၄၀၃ ဦး ရှိသည် (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေတွက်ထားသည်)။ Lipetsk မှာ သွားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံးနေရာ ၃ ခုထဲက တစ်ခုကတော့ Nizhniy Park၊ Verkhniy park နဲ့ Lipetsk Zoopark တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> ==== ပျော်စရာအချက်အလက် ==== Liptesk သည် Cottbus၊ Anshan နှင့် Fabrino မြို့များနှင့် အမွှာမြို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |date=2026-03-05 |title=Lipetsk |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipetsk&oldid=1341905551 |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] o73bsv8qzxys3cby02ufvnip61mqmzq 1 285371 1029979 2026-05-06T16:32:26Z Chanpyaelinn 44152 /* ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် ကဏ္ဍ Update မဖြစ်ပါသဖြင့် ပြင်ဆင်လိုခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1029979 wikitext text/x-wiki == ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် ကဏ္ဍ Update မဖြစ်ပါသဖြင့် ပြင်ဆင်လိုခြင်း == ဦးညိုစော သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် အနေဖြင့် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ အဲဒါပတ်သက်ပြီး [https://www.moi.gov.mm/news/78001 ဒီမှာ] ဖတ်ရှုလို့ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် ဦးညိုစော ရဲ့ နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တရားဝင် ခရီးစဉ်မှာ (၁) ခု မဟုတ်ဘဲ (၂) ခု ဖြစ်ကြောင်းပြင်လိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Chanpyaelinn|Chanpyaelinn]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Chanpyaelinn|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ep9xskmhahfl3thqkiqfnmlmn03hw4m 1030034 1029979 2026-05-07T01:02:58Z Zawzawaungthwin 100038 /* ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် ကဏ္ဍ Update မဖြစ်ပါသဖြင့် ပြင်ဆင်လိုခြင်း */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1030034 wikitext text/x-wiki == ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် ကဏ္ဍ Update မဖြစ်ပါသဖြင့် ပြင်ဆင်လိုခြင်း == ဦးညိုစော သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် အနေဖြင့် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ အဲဒါပတ်သက်ပြီး [https://www.moi.gov.mm/news/78001 ဒီမှာ] ဖတ်ရှုလို့ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် ဦးညိုစော ရဲ့ နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တရားဝင် ခရီးစဉ်မှာ (၁) ခု မဟုတ်ဘဲ (၂) ခု ဖြစ်ကြောင်းပြင်လိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Chanpyaelinn|Chanpyaelinn]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Chanpyaelinn|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ပြီး ဖြစ်ပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၂၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 0p4jtpc9ehupiquxh6i0hxqxaszt318 1 285372 1029981 2026-05-06T16:55:32Z ~2026-27620-73 142344 "ဒီနိုင်ငံကအမျိုးသမီးတွေ ရဲ့ပုံကိုပြပေးပါ ဘယ်လိုလူမျိုးနဲ့အနီးစပ်ဆုံးတူလဲသိချင်တာ ~~~~" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1029981 wikitext text/x-wiki ဒီနိုင်ငံကအမျိုးသမီးတွေ ရဲ့ပုံကိုပြပေးပါ ဘယ်လိုလူမျိုးနဲ့အနီးစပ်ဆုံးတူလဲသိချင်တာ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-27620-73|&#126;2026-27620-73]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-27620-73|talk]]) ၁၆:၅၅၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) jughdc3tvu5jmiq6i1czb6njn210lfj 3 285373 1029986 2026-05-06T17:10:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029986 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် YeNgWin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၀၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) jn108w4buzwa8rok14bxhtswldbpzir 3 285374 1029987 2026-05-06T17:11:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029987 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27620-73 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) mn8g3b9t2pfh2num2bvqp6t7aln2042 3 285375 1029988 2026-05-06T17:11:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029988 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Perpiperpi ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) hgvquq8qw7y1cflsisqaj8mef5q7eex 3 285376 1029989 2026-05-06T17:11:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1029989 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Abbasovm15 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) cdx55f616kbwetj3qdbd23yp5e89il7 3 285377 1030003 2026-05-06T18:11:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030003 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Jason A. Wym ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) cw78gohh7rjn918pf4td074d27d9xf1 3 285378 1030004 2026-05-06T19:11:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030004 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် DiDiBlud ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) dz4630i30xy1hs0ce80w1e5pmcfeilv 0 285379 1030011 2026-05-06T20:11:05Z U Naing Htet Lin 142180 "[[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030011 wikitext text/x-wiki [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] qbezla7eqrqytkf3gmvymc0w955vpah 1030021 1030011 2026-05-06T23:18:01Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030021 wikitext text/x-wiki [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ | မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း | အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = Artist }} sviamtaydzantp4n3zlfjq0vgqv9ev1 1030022 1030021 2026-05-06T23:19:26Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030022 wikitext text/x-wiki [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement | မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း | အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = Artist }} mch9z0jtqovty93b9hq0g38a9o982ed 1030023 1030022 2026-05-06T23:21:26Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030023 wikitext text/x-wiki [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement | မိဘအမည် = [[ဦးမြင့်စိုး]]+[[ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း]] | အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = [[Artist]] }} g9h0lkv1xjpna6cn6l1s1qsxffnji5t 1030025 1030023 2026-05-06T23:28:41Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030025 wikitext text/x-wiki [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement | မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း | အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = Artist }} m1pxqr2wmy23qe8j2meu47ylgb20vr9 1030036 1030025 2026-05-07T01:04:22Z Zawzawaungthwin 100038 {{db-person}} 1030036 wikitext text/x-wiki {{db-person}} [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement | မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း | အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = Artist }} kje7qre4tpppu5cbyd2esb6ypoejll4 1030042 1030036 2026-05-07T02:15:08Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030042 wikitext text/x-wiki {{db-person}} [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement {{ မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း}}{{ အနုပညာနာမည် = idea}} {{ အလုပ်အကိုင် = Artist }} cyimywxjb58ufp0zojo7w41wss2giff 1030051 1030042 2026-05-07T03:39:24Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030051 wikitext text/x-wiki {{db-person}} [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] {{ Infobox settlement |မိဘအမည် = ဦးမြင့်စိုး+ဒေါ်သန်းသန်းဝင်း |အနုပညာနာမည် = idea | အလုပ်အကိုင် = Open Flow | Music Band = [[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Studio.png |Album = [[File:AI Album.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Album.png |Live Show = [[File:AI Live Show.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Live_Show.png }} pn2ov56sqqwy6c6i3t7ms504tywaflc 1030052 1030051 2026-05-07T03:41:09Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030052 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1030053 1030052 2026-05-07T03:42:48Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030053 wikitext text/x-wiki အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင် လပွတ္တာမြို့နယ် ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှဖွားမြင်သည်။ 2hw7pjjp8c8ka6foenpv5ldy5mmw1i7 1030054 1030053 2026-05-07T03:43:38Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030054 wikitext text/x-wiki အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင်၊ လပွတ္တာမြို့နယ်၊ ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ljdnafqrkoh8i5grf5htu8agv7dp9d5 1030055 1030054 2026-05-07T03:47:56Z Zawzawaungthwin 100038 အယ်ဒီတာများ၏ မှတ်ချက်ကို ကိုယ်တိုင် မဖျက်ရန် 1030055 wikitext text/x-wiki {{db-person}} အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင်၊ လပွတ္တာမြို့နယ်၊ ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ 4geq51uu5r3mgzide9aroeu9d2lcnfb 1030056 1030055 2026-05-07T03:52:29Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030056 wikitext text/x-wiki {{db-person}} အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင်၊ လပွတ္တာမြို့နယ်၊ ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ငယ်နာမည်မှာ ဒွေးလေးဖြစ်သည်။ | Name = idea [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] | အနုပညာအလုပ်များ = Non Active [[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] | ထုတ်ဝေခဲ့သော Album = ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ် [[File:AI Album.png|thumb|]] 50u9ejptyvx0pmle9km7f6bejac7kzq 1030057 1030056 2026-05-07T03:56:48Z U Naing Htet Lin 142180 /* */ 1030057 wikitext text/x-wiki {{db-person}} အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင်၊ လပွတ္တာမြို့နယ်၊ ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ငယ်နာမည်မှာ ဒွေးလေးဖြစ်သည်။ | Name = idea [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] | အနုပညာအလုပ်များ = Non Active [[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] | ထုတ်ဝေခဲ့သော Album = ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ် [[File:AI Album.png|thumb|]] ယခုအခါ idea သည် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဦးနာဂသေန အမည်ဖြင့် ဝင်ရောက်သွားသည်။ 68uwv74kjrmfv9prnlhn5v3kyzt4pg6 1030173 1030057 2026-05-07T08:59:23Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:AI_Album.png|AI_Album.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Aafi|Aafi]] because: [[:c:COM:WEBHOST|Personal photo]] by non-contributors ([[:c:COM:CSD#F10|F10]]). 1030173 wikitext text/x-wiki {{db-person}} အဆိုတော် idea ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လပွတ္တာခရိုင်၊ လပွတ္တာမြို့နယ်၊ ကကရံ ရွာတွင် အဖဦးမြင့်စိုး နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းသန်းဝင်းတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ငယ်နာမည်မှာ ဒွေးလေးဖြစ်သည်။ | Name = idea [[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] | အနုပညာအလုပ်များ = Non Active [[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] | ထုတ်ဝေခဲ့သော Album = ရဟန္တာဖြစ်ချင်တယ် ယခုအခါ idea သည် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဦးနာဂသေန အမည်ဖြင့် ဝင်ရောက်သွားသည်။ gd3t2derbdrs6yfxcjthj3lb2jqzeq3 3 285380 1030012 2026-05-06T20:11:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030012 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Shaym mei ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၁၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 9xvys7cgnxehai2iuvdc61876ppn0vs 3 285381 1030013 2026-05-06T20:12:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030013 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27617-39 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 9wpca0xsujlmzhdntjfygi3sx2cpaoi 3 285382 1030014 2026-05-06T20:12:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030014 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ombee ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) t6p3asaitr2mc6lkubzduiq11fqp8pw 3 285383 1030015 2026-05-06T20:12:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030015 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Alinkann ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 4i956b36w3zt2okwkw1d1wmw9od5hdp 0 285384 1030016 2026-05-06T20:17:58Z Ombee 142349 "=== မိတ်ဆက် === မြတ်သာလင်း(Tarotist) ၏ အမည်ရင်းမှာ စိုင်းအွမ်ငင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ Tarot ဟောပြောခြင်းလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပါသ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030016 wikitext text/x-wiki === မိတ်ဆက် === မြတ်သာလင်း(Tarotist) ၏ အမည်ရင်းမှာ စိုင်းအွမ်ငင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ Tarot ဟောပြောခြင်းလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပထမဆုံးသောလက်ရာဖြစ်သည့် "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ - ၁" စာအုပ်ကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် "ခရစ္စလစ်(စ်) ထယ်ရို" စာအုပ်ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါတွင် Tarot ပညာပေးသင်တန်းဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ Tarot ဟောပြောခြင်း၊ Tarot ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်များရေးသားခြင်း၊ ၇ ရက်သားသမီးတို့အတွက် အကျိုးပြုဟောစာတမ်းများ တင်ဆက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်။ "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ - ၁" စာအုပ်အဖြစ်နှင့် ရပ်တန့်ခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သည့်အတွက် ၂၀၂၆ နှစ်အတွင်းတွင် "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ -၂" ထွက်ရှိလာပါမည်။ ၎င်းအပြင် မြန်မာစာပေနယ်ပယ်အတွင်းသို့ Tarot ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကောင်းများ ဆက်လက်ထွက်ပေါ်လာစေရန် ကြိုးစားလျက်ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=Arcana Tarot Community |url=https://arcanatarotcommunity.netlify.app/ |access-date=2026-05-06 |website=arcanatarotcommunity.netlify.app}}</ref> f24w32lmvya72t8glme0qsm5cf8dy9o 1030035 1030016 2026-05-07T01:03:45Z Zawzawaungthwin 100038 {{db-person}} 1030035 wikitext text/x-wiki {{db-person}} === မိတ်ဆက် === မြတ်သာလင်း(Tarotist) ၏ အမည်ရင်းမှာ စိုင်းအွမ်ငင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ Tarot ဟောပြောခြင်းလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပထမဆုံးသောလက်ရာဖြစ်သည့် "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ - ၁" စာအုပ်ကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် "ခရစ္စလစ်(စ်) ထယ်ရို" စာအုပ်ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါတွင် Tarot ပညာပေးသင်တန်းဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ Tarot ဟောပြောခြင်း၊ Tarot ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်များရေးသားခြင်း၊ ၇ ရက်သားသမီးတို့အတွက် အကျိုးပြုဟောစာတမ်းများ တင်ဆက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်။ "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ - ၁" စာအုပ်အဖြစ်နှင့် ရပ်တန့်ခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သည့်အတွက် ၂၀၂၆ နှစ်အတွင်းတွင် "တားရော့ဟောကွက်ယူဆနည်းများ အတွဲ -၂" ထွက်ရှိလာပါမည်။ ၎င်းအပြင် မြန်မာစာပေနယ်ပယ်အတွင်းသို့ Tarot ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကောင်းများ ဆက်လက်ထွက်ပေါ်လာစေရန် ကြိုးစားလျက်ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=Arcana Tarot Community |url=https://arcanatarotcommunity.netlify.app/ |access-date=2026-05-06 |website=arcanatarotcommunity.netlify.app}}</ref> 75b29wp9x1pypq2867qkx4paywfhjsp 3 285385 1030018 2026-05-06T22:12:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030018 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ushuaia1 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၁၂၊ ၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lsyrojn0fh8rjqiyh83b3xalt7l3j7g 3 285386 1030026 2026-05-07T00:13:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030026 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Tun zaw han ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၁၃၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) mge0xh1j0x5yhcsdk8cwctdt5zyqyvi 3 285387 1030041 2026-05-07T02:13:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030041 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-23106-77 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၁၃၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) tvh75yhmri7isye0g7w1o14djco7bwa 3 285388 1030050 2026-05-07T03:38:26Z J ansari 46786 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:NikolasKHF]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OwlyKnight]] သို့ J ansariက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/NikolasKHF|NikolasKHF]]" ကို "[[Special:CentralAuth/OwlyKnight|OwlyKnight]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1030050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OwlyKnight]] bexiww6z3791pkym8o68o37uypqlj6c 1 285389 1030058 2026-05-07T03:58:28Z U Naing Htet Lin 142180 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1030058 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == [[[[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Burmese_Artist_idea.jpg|thumb|alt=[[File:AI Album.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Album.png|[[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Studio.png]] k9i6ezelkgvc9rix7n0x83mrss1dpx1 1030059 1030058 2026-05-07T03:59:07Z U Naing Htet Lin 142180 /* Ideaရဲ့ပုံကိုဘယ်လိုတင်ရမလဲ */ အပိုင်းသစ် 1030059 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == [[[[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Burmese_Artist_idea.jpg|thumb|alt=[[File:AI Album.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Album.png|[[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Studio.png]] == Ideaရဲ့ပုံကိုဘယ်လိုတင်ရမလဲ == အလွန်အရေးပါသော သတင်း၏ အစအနဖြစ်၍ တင်ထားရမည် [[အသုံးပြုသူ:U Naing Htet Lin|U Naing Htet Lin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:U Naing Htet Lin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၉၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1h89xsk0l4gkam24igbhlyaxf6hst0b 1030060 1030059 2026-05-07T03:59:54Z U Naing Htet Lin 142180 /* Ideaရဲ့ပုံကိုဘယ်လိုတင်ရမလဲ */ 1030060 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == [[[[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Burmese_Artist_idea.jpg|thumb|alt=[[File:AI Album.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Album.png|[[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Studio.png]] == Ideaရဲ့ပုံကိုဘယ်လိုတင်ရမလဲ == 8emzt645tjf2auljq59bmpkqrc9ifdk 1030061 1030060 2026-05-07T04:00:57Z U Naing Htet Lin 142180 /* လှုပ်ရှားမှုများ */ 1030061 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == [[[[File:The Burmese Artist idea.jpg|thumb|Burmese Artist idea]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Burmese_Artist_idea.jpg|thumb|alt=[[File:AI Album.png|thumb|]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Album.png|[[File:AI Studio.png|thumb|ကြွေးကြော်သံ]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AI_Studio.png]] == လှုပ်ရှားမှုများ == c4rhy57r48y4g95lyudmvk9j24aocpo 3 285390 1030062 2026-05-07T04:13:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030062 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Gaussian venation ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၃၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) svs2hnmzqtpkah8ddxudnjoopfdeu8r 100 285391 1030066 2026-05-07T04:24:46Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=05|day=07|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030066 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=07|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} fyeajlum134k991k6txskvra8wppzca 1030195 1030066 2026-05-07T10:35:29Z Salai Rungtoi 22844 1030195 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=07|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ***စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကနီမြို့နယ်]]၊ [[ဝင်မနားရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ဝင်းမနားရွာ]]ရှိ ဆေးရုံတစ်ရုံအား စစ်လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူနေသည့် တော်လှန်ရေးရဲဘော် နှစ်ဦး သေဆုံးသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} obwzpa6zc2sb4wrguqoyv6nhezpbhoq 3 285392 1030071 2026-05-07T05:13:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030071 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27595-46 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၃၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) s1apn78hy9y5rifrttmua2ggykpme72 3 285393 1030072 2026-05-07T05:13:59Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030072 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27752-35 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၃၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 79ltrl5y0i0yewesaq6mt51tkbkjosn 0 285394 1030075 2026-05-07T05:32:18Z Chenzeyan29 141880 [[ယီ လူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ယီလူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1030075 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ယီလူမျိုး]] 6m1059xrzl1znf4zpdodbdye3omzq82 3 285395 1030085 2026-05-07T06:14:09Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030085 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Super Bee 98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) rmb0i8ezctavlx8iib37buo8t4s80hw 0 285396 1030092 2026-05-07T06:26:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030092 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 5wl4enq09omkgo7obyrqq24lax7k7ps 1030093 1030092 2026-05-07T06:27:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030093 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] 4rxdv3p1j6ibc4zpwoqxmubx9k6zgzf 1030094 1030093 2026-05-07T06:27:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030094 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] 4tktc993w8e5dsetfcgjzghi1ffhpp4 1030098 1030094 2026-05-07T06:28:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030098 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] 1owlar5hv5zy7ktvsgg7pvch2liepf1 1030099 1030098 2026-05-07T06:29:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030099 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] 01nqlieny85lwyshrjbz9w98au34g3z 1030100 1030099 2026-05-07T06:29:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030100 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] eo52za03tj816odij6o9pbdoejji3nl 1030101 1030100 2026-05-07T06:30:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အုဂျိမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030101 wikitext text/x-wiki '''ဘယောဒိုးအင်း''' (平等院, "တန်းတူညီမျှမှုကျောင်းတော်") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အုဂျိမြို့တွင် ရှိသည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဂျောဒိုးရှူး (သန့်စင်နယ်မြေ) နှင့် တန်းဒိုင်းရှူး (ကောင်းကင်ဘုံအဆင့်) စသည့်ဘာသာဂိုဏ်းများ၏ တွဲဖက်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==အဆောက်အဦများ== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အုဂျိမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]] cegj8jpvsq3uoys1vwlc1tujyhara6u 14 285397 1030095 2026-05-07T06:28:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030095 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] nouc4fig4wyc5alfciseitopaura4v3 3 285398 1030097 2026-05-07T06:28:16Z J ansari 46786 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Felipe84740]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:F84740]] သို့ J ansariက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" ကို "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1030097 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:F84740]] d67tnxl5uif8o8b6yfryz3mqbvfr5m6 14 285399 1030102 2026-05-07T06:30:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:အုဂျိမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030102 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အုဂျိမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]] pki1l91w25gngnsr7n2484pqeo6m76z 0 285400 1030105 2026-05-07T06:35:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030105 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} gsfbiqeyfqjm2viv59fj3za03ulpx5j 1030106 1030105 2026-05-07T06:36:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1030106 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 50hltrfkeufhnvgxdv60m4cp66wmzub 1030107 1030106 2026-05-07T06:37:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030107 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] i7iplu7jpib2f1bnho3ril5vqb0jrn0 1030108 1030107 2026-05-07T06:37:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030108 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] e688berxy76opjiw6o31303pt1l1ijq 1030109 1030108 2026-05-07T06:37:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မုခိုးမြို့]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030109 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] ah1jyyzag7tyerib0u8fdtnxtfdf80x 1030110 1030109 2026-05-07T06:38:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030110 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] kkvpalpbl628aj44s0isuf7s04xcnk4 1030111 1030110 2026-05-07T06:38:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030111 wikitext text/x-wiki '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 5mpp548pd27yasuh8vckb3ei8jpayie 1030113 1030111 2026-05-07T06:41:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030113 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 8wvknmyzvcoagos4f47oaqjxnpqxx0z 1030114 1030113 2026-05-07T06:44:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1030114 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] htys3cqpjcaosrnawj8ty9x6hm53eac 1030117 1030114 2026-05-07T06:45:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1030117 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 2fe0x1cwgvf045ohtqav5f353w5yx4v 1030122 1030117 2026-05-07T06:51:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030122 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 637r1n1bhts4v795gnb50igowd2qedu 1030123 1030122 2026-05-07T06:51:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အရေအတွက် */ 1030123 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] a906dr76j23uuhiyii1ctbb5ir9vivu 1030124 1030123 2026-05-07T06:52:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1030124 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}}|next={{STN|Higashi-Mukō|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Nagaoka-Tenjin|next=Higashi-Mukō|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] cm6nr9uw4r2cr9i2186q7s22rduz4t5 1030125 1030124 2026-05-07T06:53:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1030125 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous=[[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ]]|next=[[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုးဘူတာ]]}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Nagaoka-Tenjin|next=Higashi-Mukō|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] q4nhclrulnphk0p8jae6aif1yxc5hw0 1030126 1030125 2026-05-07T06:53:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1030126 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous=[[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ]]|next=[[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုးဘူတာ]]}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Nagaoka-Tenjin|next=Higashi-Mukō|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{cite web| language=ja| url=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html| title=西向日駅| trans-title=Nishi-Mukō Station| website=Hankyu Railway}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] p8n58bu4exzkejvlbucnqsalky7b14t 1030127 1030126 2026-05-07T06:54:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030127 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=HS>{{cite book|author= Hankyu Corporation|title= 阪急ステーション|trans-title=Hankyu Stations|date=April 2001|publisher= Hankyu Corporation|location= Osaka|language= Japanese|isbn= 4-89485-051-6|page= 105}}</ref> ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous=[[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ]]|next=[[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုးဘူတာ]]}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Nagaoka-Tenjin|next=Higashi-Mukō|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{cite web| language=ja| url=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html| title=西向日駅| trans-title=Nishi-Mukō Station| website=Hankyu Railway}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] bhhd5gu1zm93yiji9aa5j3j5eonpfms 1030128 1030127 2026-05-07T06:54:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အရေအတွက် */ 1030128 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိမုခိုးဘူတာ | native_name = 西向日駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Nishi-Muko Station, ekisha.jpg | alt = | caption = Nishi-Mukō Station building, August 2017 | address = Minamibiraki Kamiuenocho, Mukō-shi, Kyoto-fu 617-0006 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|56|25.31|N|135|42|10.74|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | owned = | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|33.6|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | accessible = | code = HK-78 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --> | former = Nishi-Mukōmachi (until 1972) | passengers = 12,493 daily | pass_year = FY2019 | pass_rank = | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishi-Mukō Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = }} '''နိရှိမုခိုးဘူတာ''' (西向日駅, Nishi-Mukō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မုခိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂ္ဂလိက ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ ဟန်းခယူးမီးရထားလုပ်ငန်းက စီမံလျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိမုခိုးဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၃.၆ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၆.၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို မြေအောက်လျှောက်လမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် မြေအောက်လမ်းကူးမှတဆင့်လည်း ဘူတာရုံ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို သွားရောက်နိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိ - မုခိုးမချိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ရှင်းခဲအိဟန်ရထားလိုင်း (လက်ရှိ - [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]) ကို တခဆွတ်ခိ-မချိဘူတာမှ ကျိုတိုဆိုင်းအင်းဘူတာအထိ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မုခိုးမြို့ (မုခိုး-မချိ) သည် မြို့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘူတာအမည်သည်လည်း "နိရှိမုခိုးဘူတာ" ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=HS>{{cite book|author= Hankyu Corporation|title= 阪急ステーション|trans-title=Hankyu Stations|date=April 2001|publisher= Hankyu Corporation|location= Osaka|language= Japanese|isbn= 4-89485-051-6|page= 105}}</ref> ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘူတာတွင် မြေအောက်လူကူးလမ်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာတွင် [[နဂအိုခခယော]] မြို့တော်ဟောင်း၏ အပျက်အစီးအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများများတွင် ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်သည် HK-78 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ် အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူဦးရေသည် ၁၂,၄၉၃ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p|col=red}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi-Express|b=d|previous=[[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ]]|next=[[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိမုခိုးဘူတာ]]}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Nagaoka-Tenjin|next=Higashi-Mukō|col=black}} {{end box}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{cite web| language=ja| url=http://www.hankyu.co.jp/station/nishimuko.html| title=西向日駅| trans-title=Nishi-Mukō Station| website=Hankyu Railway}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မုခိုးမြို့]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 4spgthtlw7c7l7m7v4rb8dckb4kcay4 0 285401 1030129 2026-05-07T07:00:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030129 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ba4gbocswq12e5cu7pptal5vi1ylfmj 1030130 1030129 2026-05-07T07:01:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1030130 wikitext text/x-wiki '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 84rec90amx8903daade01us0sk95znv 1030131 1030130 2026-05-07T07:03:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030131 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Nagaoka-Tenjin Station | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} ffc722dy5xux3zd8ys1qs28lbemmqy9 1030132 1030131 2026-05-07T07:03:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030132 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 4onovtedds74wf74renl8glpxzx4227 1030133 1030132 2026-05-07T07:05:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1030133 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} e32pr72x421vb382mo9kb6vpb2c6njd 1030134 1030133 2026-05-07T07:10:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1030134 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 4jpgb8ntem1fk7woaeq4s3ys65y1bvn 1030135 1030134 2026-05-07T07:12:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030135 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} foc7yeh6hs67aqrgw0z6hwq0b9wtrz6 1030136 1030135 2026-05-07T07:13:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အချက်အလက် */ 1030136 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 36blh32vpnjq9j4l5dy3kfq1kqnudnp 1030137 1030136 2026-05-07T07:13:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030137 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} l6dlbxlj73w8frd65q2j23ta56j4wzr 1030139 1030137 2026-05-07T07:14:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1030139 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 79y1zqlzwoc59em41nc5xrrhm22of1x 1030142 1030139 2026-05-07T07:14:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030142 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] 3ky1ksiljbvxqoa5j72wrygnlrzmanu 1030143 1030142 2026-05-07T07:15:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030143 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] odrspqi8wd2eq2q9jgl5if86bdtw94y 1030144 1030143 2026-05-07T07:15:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030144 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] pqwfumzm3n61mqbu11zsmvy82gjx9h5 1030145 1030144 2026-05-07T07:15:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030145 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 3opithewvwwz45p082dcuq86u6uz821 1030146 1030145 2026-05-07T07:16:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030146 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] d3rj2odnjnjvpeqrf5fodj5nbo1dodr 1030147 1030146 2026-05-07T07:16:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030147 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] kmwmvmohlcnsgybs4p584g99rs1hwcj 1030148 1030147 2026-05-07T07:17:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1030148 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/nagaokatenjin.pdf|script-title=ja:長岡天神駅構内案内図|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=August 19, 2011}}</ref> ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] qkh68d4qhbiekg05ysi85hc8lkmxedo 1030149 1030148 2026-05-07T07:17:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030149 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/nagaokatenjin.pdf|script-title=ja:長岡天神駅構内案内図|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=August 19, 2011}}</ref> ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=生田 |first=誠 |title=阪急京都線・千里線 街と駅の1世紀 |publisher=Sairyūsha |year=2013 |isbn=978-4779117268 |location=Japan |language=ja |trans-title=Hankyu Kyoto Line / Senri Line 1st century of town and station}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] n2cww8chl3h1rtsxq0yop8bjxh0z2vv 1030150 1030149 2026-05-07T07:18:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အချက်အလက် */ 1030150 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ | native_name = 長岡天神駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nagaoka-tenjin station 01.JPG | alt = | caption = Nagaoka-Tenjin Station | other_name = | address = 1-chōme-30 Tenjin, Nagaokakyo-shi, Kyoto-fu 617-0824 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.925349|N|135.692721|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|31.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 Island platforms | tracks = 4 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-77 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=}} | closed = | former = | passengers = 30,708 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nagaoka-Tenjin Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-77)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=black}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Nishiyama Tennozan|x}} (HK-76)|next={{STN|Nishi-Mukō|x}} (HK-78)|col=green}} {{j-rserv|service=Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=gold}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|previous={{STN|Takatsuki-shi|x}} (HK-72)|next={{STN|Katsura|x}} (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Commuter Limited Express|previous=Takatsuki-shi (HK-72)|next=Katsura (HK-81)|col=red}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express "Kyo-Train", "Sagano", "Atago", "Togetsu", "Hozu"|p}} }} '''နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ''' (長岡天神駅, Nagaoka-Tenjin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]တွင်ရှိသည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံလျက်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာသည် [[ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း]]ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]မှ ၃၁.၇ ကီလိုမီတာ၊ [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]မှ ၃၄.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားလမ်ကြောင်း ၄ ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများ၏ အပေါ်တွင် ဘူတာရုံအဆောက်အဦရှိပြီး ဓာတ်လှေကားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ လက်မှတ်ဖြတ်စက်များသည်လည်း အပေါ်ရှိ အဆောက်အဦတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://rail.hankyu.co.jp/station/pdf/map/nagaokatenjin.pdf|script-title=ja:長岡天神駅構内案内図|author=Hankyu Corporation|language=Japanese|accessdate=August 19, 2011}}</ref> ===ရထားလမ်းကြောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1, 2|first=2|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ ခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|col=limegreen}} {{ja-rail-line|pfn=3, 4|first=3|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်း|idx=Kyoto Line|dir=သို့ အုမဲဒဘူတာ (အိုဆာကာ) , တန်းဂချယဘူတာ, ဆန်းရိဘူတာ, ဆန်းနိုမိယဘူတာ (ခိုးဘဲ) နှင့် {{STN|Takarazuka|x|Hankyu|Takarazuka}}|col=limegreen}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ HK-77 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=生田 |first=誠 |title=阪急京都線・千里線 街と駅の1世紀 |publisher=Sairyūsha |year=2013 |isbn=978-4779117268 |location=Japan |language=ja |trans-title=Hankyu Kyoto Line / Senri Line 1st century of town and station}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ပျမ်းမျှခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၃၀,၇၀၈ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *နဂအိုခတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း *နဂအိုခခယောမြို့တော်ခန်းမ *နဂအိုခခယောမြို့စာကြည့်တိုက် ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://www.hankyu.co.jp/station/nagaokatenjin.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] rr71py7jy1u0avp5u9r1c9hpophw986 3 285402 1030138 2026-05-07T07:14:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030138 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ślædź ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) dqzihq7mumg073h3ghyv1zuqm2ubju7 3 285403 1030140 2026-05-07T07:14:29Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030140 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27764-95 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) otz6o0droerj08sq2u2l1g9t5alrn6a 3 285404 1030141 2026-05-07T07:14:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030141 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ကျော်မင်းထွဋ် ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) hemj08e3xfy0q5e3wfkx05wccnhriht 0 285405 1030152 2026-05-07T07:23:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030152 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} q2p0hdgjc6fqv654qol0so87f2bjyzv 1030153 1030152 2026-05-07T07:24:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030153 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] 8606igxyel4l0sp3mf7jr2z14uasdn7 1030154 1030153 2026-05-07T07:24:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030154 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 5ql96sqkf6h7pfxwhgmk15guv6emvda 1030196 1030154 2026-05-07T10:41:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1030196 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ryfxvim8w11olgoms8s6hjptpgujvqc 1030197 1030196 2026-05-07T10:46:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1030197 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ နှင့် အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ၊ တန်းဂချယဘူတာ၊ ခိတဆန်းရိဘူတာ၊ ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ နှင့် တခရဇုခဘူတာ}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] lcenoqrh4o6simxr32ycq04jqi36mtd 1030198 1030197 2026-05-07T10:49:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1030198 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] h6e2pru78n0xe8pta258k7gajy3tlrz 1030199 1030198 2026-05-07T10:51:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030199 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 423nasqg1ipz74z9h6ey3aabibs0kel 1030200 1030199 2026-05-07T10:52:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည် */ 1030200 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] febjbcgcnz4oz7bohk8mlllvti3sbbh 1030201 1030200 2026-05-07T10:53:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030201 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * Kyoto Jūkan Expressway * [[Suntory]] Kyoto Beer Factory * Kyoto Prefectural Nishi-Otokuni Senior High School * Nagaoka Healthcare Center * [[တန်းနိုးတောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 0nqubd4q7o579fyghnmwm6u3lz3j4th 1030202 1030201 2026-05-07T10:53:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030202 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * Kyoto Jūkan Expressway * [[Suntory]] Kyoto Beer Factory * Kyoto Prefectural Nishi-Otokuni Senior High School * Nagaoka Healthcare Center * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ejup1qhgezofe2bkn1z1g6fv9s68zv2 1030203 1030202 2026-05-07T10:54:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030203 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[Suntory]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ks9hqc03oppsa1rprkex794kscop58r 1030204 1030203 2026-05-07T10:59:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1030204 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[Suntory]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] gjmyeezaqq1g8qdexfk5ssl7411vvqg 1030205 1030204 2026-05-07T11:01:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030205 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[Suntory]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ha0wfk9m268fzabtyyq8u8bgmzkqony 1030206 1030205 2026-05-07T11:02:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အရေအတွက် */ 1030206 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[Suntory]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] lm9za8vbrgf42zms07qun5sgxndgp1b 1030207 1030206 2026-05-07T11:03:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030207 wikitext text/x-wiki '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 3e37zz6s7tkq1uzdwqc7c3yvpkswz0r 1030209 1030207 2026-05-07T11:10:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030209 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ | native_name = 西山天王山駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishiyama-Tennozan Station.JPG | alt = | caption = Nishiyama-tennozan Station east entrance, December 2013 | other_name = | address = 4-chōme-22 Tomooka, Nagaokakyō-shi, Kyoto-fu 617-0843 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|54|48|N|135|41|19|E|display=inline,title|type:railwaystation_region:JP-26}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|30.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = At grade | accessible = yes | code = HK-76 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html }} | opened = {{Start date|2013|12|21|df=y}} | closed = | former = | passengers = 14,695 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishiyama Tennozan Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-76)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|p}} {{j-rserv|service=Express|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|col=green|previous={{STN|Ōyamazaki|x}} (HK-75)|next={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} (HK-77)}} {{j-rserv|service=Local|col=black|previous=Ōyamazaki (HK-75)|next=Nagaoka-Tenjin (HK-77)}} }} '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] n3fwcr7lc8kcvdxb8laxu6dgs1etvsk 1030210 1030209 2026-05-07T11:11:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030210 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ | native_name = 西山天王山駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishiyama-Tennozan Station.JPG | alt = | caption = Nishiyama-tennozan Station east entrance, December 2013 | other_name = | address = 4-chōme-22 Tomooka, Nagaokakyō-shi, Kyoto-fu 617-0843 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|54|48|N|135|41|19|E|display=inline,title|type:railwaystation_region:JP-26}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|30.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = At grade | accessible = yes | code = HK-76 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html }} | opened = {{Start date|2013|12|21|df=y}} | closed = | former = | passengers = 14,695 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishiyama Tennozan Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-76)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|p}} {{j-rserv|service=Express|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|col=green|previous={{STN|Ōyamazaki|x}} (HK-75)|next={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} (HK-77)}} {{j-rserv|service=Local|col=black|previous=Ōyamazaki (HK-75)|next=Nagaoka-Tenjin (HK-77)}} }} '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] p4m0p3c2a28xest0xwcazp6rt32p74z 1030211 1030210 2026-05-07T11:11:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030211 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ | native_name = 西山天王山駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishiyama-Tennozan Station.JPG | alt = | caption = Nishiyama-tennozan Station east entrance, December 2013 | other_name = | address = 4-chōme-22 Tomooka, Nagaokakyō-shi, Kyoto-fu 617-0843 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|54|48|N|135|41|19|E|display=inline,title|type:railwaystation_region:JP-26}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|30.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = At grade | accessible = yes | code = HK-76 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html }} | opened = {{Start date|2013|12|21|df=y}} | closed = | former = | passengers = 14,695 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishiyama Tennozan Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-76)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|p}} {{j-rserv|service=Express|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|col=green|previous={{STN|Ōyamazaki|x}} (HK-75)|next={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} (HK-77)}} {{j-rserv|service=Local|col=black|previous=Ōyamazaki (HK-75)|next=Nagaoka-Tenjin (HK-77)}} }} '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] fxlzp4cacrwz1r0hh9dgrdgg8nqw25a 1030212 1030211 2026-05-07T11:11:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030212 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ | native_name = 西山天王山駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishiyama-Tennozan Station.JPG | alt = | caption = Nishiyama-tennozan Station east entrance, December 2013 | other_name = | address = 4-chōme-22 Tomooka, Nagaokakyō-shi, Kyoto-fu 617-0843 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|54|48|N|135|41|19|E|display=inline,title|type:railwaystation_region:JP-26}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|30.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = At grade | accessible = yes | code = HK-76 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html }} | opened = {{Start date|2013|12|21|df=y}} | closed = | former = | passengers = 14,695 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishiyama Tennozan Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-76)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|p}} {{j-rserv|service=Express|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|col=green|previous={{STN|Ōyamazaki|x}} (HK-75)|next={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} (HK-77)}} {{j-rserv|service=Local|col=black|previous=Ōyamazaki (HK-75)|next=Nagaoka-Tenjin (HK-77)}} }} '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] kips3lx12cxwvpttpvo5m1upbvd17qe 1030213 1030212 2026-05-07T11:12:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030213 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ | native_name = 西山天王山駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Nishiyama-Tennozan Station.JPG | alt = | caption = Nishiyama-tennozan Station east entrance, December 2013 | other_name = | address = 4-chōme-22 Tomooka, Nagaokakyō-shi, Kyoto-fu 617-0843 | country = Japan | coordinates = {{coord|34|54|48|N|135|41|19|E|display=inline,title|type:railwaystation_region:JP-26}} | operator= [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line= {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|30.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 side platforms | tracks = 2 | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = At grade | accessible = yes | code = HK-76 | status = Staffed | website = {{Official|1=https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html }} | opened = {{Start date|2013|12|21|df=y}} | closed = | former = | passengers = 14,695 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Nishiyama Tennozan Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line (HK-76)|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|p}} {{j-rserv|service=Express|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|col=green|previous={{STN|Ōyamazaki|x}} (HK-75)|next={{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} (HK-77)}} {{j-rserv|service=Local|col=black|previous=Ōyamazaki (HK-75)|next=Nagaoka-Tenjin (HK-77)}} }} '''နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ''' (西山天王山駅, Nishiyama-Tennōzan-eki; ဘူတာအမှတ် HK-76) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နဂအိုခခယောမြို့ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးကျိုတိုမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၃၀.၂ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၂.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာသည် ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးကားလမ်း၏ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၊ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများကို မြေအောက်လမ်းကူးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== [[File:Platform of Nishiyama-Tennozan Station.JPG|thumb|ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ]] {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|name=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|lwidth=250|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိဘူတာ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ၏ ၈၇ ခုမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာအမှတ်မှာ HK-76 ဖြစ်သည်။<ref>[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201306051N2.pdf News release on June 5, 2013] - City of Nagaokakyō and Hankyu Corporation</ref><ref name="revision20131221">[http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf News release on September 20, 2013] - Hankyu Corporation</ref> <ref name="railfan636">{{cite magazine|title = 12/21, 阪急「西山天王山」駅開業、9307編成にラッピング|trans-title=Hankyu Nishiyama-Tennozan Station opens 21 December - Set 9307 reliveried|magazine=[[Japan Railfan Magazine]] |volume = 54|issue = 636|page =158|publisher = Koyusha Co., Ltd.|location = Japan |language= Japanese|date = April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 April 2013 |title=「西山天王山」駅開業にあわせて、「三宮」「服部」「中山」「松尾」４駅の駅名を変更し、全駅で駅ナンバリングを導入します |trans-title="Sannomiya" "Hattori" "Nakayama" "Matsuo" along with the opening of "Nishiyama Tennozan" station. We will change the station names of 4 stations and introduce station numbering at all stations. |url=https://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427234925/http://megalodon.jp/ref/2013-1215-0920-39/holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201304306N1.pdf |archive-date=27 April 2016 |access-date=1 June 2022 |website=Hankyu Corporation Online |language=ja |format=PDF}}</ref> ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ် ခရီးသည် ပျမ်းမျှ ၁၄,၆၉၅ ဦးသည် ဘူတာကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |title=大阪府統計年鑑（令和2年） |access-date=7 October 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926014351/https://www.pref.osaka.lg.jp/attach/3355/00387493/n2020-09-01~31.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * ကျိုတိုဂျူးခန်အဝေးပြေးလမ်း * [[:en:Suntory|ဆန်းတိုရိ]] ကျိုတိုဘီယာစက်ရုံ * ကျိုတိုစီရင်စုနိရှိအိုတိုခုနိအထက်တန်းကျောင်း * နဂအိုခကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာ * [[တန်းနိုးဇန်တောင်]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Nishiyama-tennozan Station}} *[https://web.archive.org/web/20131215051614/http://rail.hankyu.co.jp/tennouzan/ Special website] {{in lang|ja}} *[https://www.hankyu.co.jp/station/nishiyamatennozan.html Nishiyama-tennozan Station] from Hankyu Railway website {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 12j7q8ik3vq798pn0anfcgoip6dh7j0 14 285406 1030155 2026-05-07T07:25:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030155 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] p59h9fgvainm0h1jmc2efhli2752jro 0 285407 1030161 2026-05-07T07:46:42Z Counterstrike1 141906 "[[ဖိုင်:KFC logo-image svg.png|thumb|KFC ရဲ့ အိုင်ကွန်]] KFC (Kentucky Fried Chicken ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ရေပန်းစားသော အစားအစာဆိုင်တစ်ဆိုင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030161 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:KFC logo-image svg.png|thumb|KFC ရဲ့ အိုင်ကွန်]] KFC (Kentucky Fried Chicken ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ရေပန်းစားသော အစားအစာဆိုင်တစ်ဆိုင်ဖြစ်သည်။ ကင်တပ်ကီပြည်နယ်၊ လူးဝစ်ဗီးလ်တွင် ရုံးချုပ်တည်ရှိပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၅၀ တွင် ဆိုင်ခွဲပေါင်း ၃၁,၉၈၀ ကျော်ဖြင့် မက်ဒေါ်နယ်လ်၏ ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး စားသောက်ဆိုင်ကွင်းဆက် (ရောင်းအားအလိုက် တိုင်းတာမှုအရ) ဖြစ်သည်။ KFC သည် နိုင်ငံတကာသို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့သော အမေရိကန် အစားအသောက်ဆိုင်ခွဲများထဲမှ ပထမဆုံးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအလယ်ပိုင်းတွင် ကနေဒါ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ မက္ကဆီကိုနှင့် ဂျမေကာတို့တွင် ဆိုင်ခွဲများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ KFC ရဲ့ မူရင်းထုတ်ကုန်ကတော့ ဖိအားနဲ့ကြော်ထားတဲ့ ကြက်သားအတုံးလေးတွေဖြစ်ပြီး Sanders ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ "ဆေးဖက်ဝင်အပင်နဲ့ ቅመမာ ၁၁ မျိုး" ချက်နည်းနဲ့ အရသာရှိအောင် ပြုလုပ်ထားပါတယ်။ ချက်နည်းတွင် ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် ကုန်သွယ်ရေးလျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းကတည်းက KFC ဟာ ကြက်သားအသားညှပ်ပေါင်မုန့်နဲ့ ထုပ်တွေလိုမျိုး တခြားကြက်သားထုတ်ကုန်တွေအပြင် အာလူးကြော်နဲ့ ကိုးလ်စလောလိုမျိုး အသုပ်တွေနဲ့ ဘေးထွက်ဟင်းလျာတွေ၊ အချိုပွဲတွေနဲ့ အချိုရည်တွေကို PepsiCo က မကြာခဏ ထောက်ပံ့ပေးလေ့ရှိပါတယ်။ KFC ဟာ "လက်ချောင်းလျက်ရတာ အရမ်းကောင်းတယ်!"၊ "KFC လို ကြက်သားကို ဘယ်သူမှ မလုပ်ဘူး"၊ "ကျွန်တော်တို့ ကြက်သားကို ကောင်းကောင်းလုပ်တယ်" နဲ့ "အရမ်းကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်တွေကြောင့် လူသိများပါတယ်။<ref>{{Cite book |date=2026-04-28 |title=KFC |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=KFC&oldid=1351525758 |language=en}}</ref> ==== History ==== Harland Sanders ကို ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ Henryville အပြင်ဘက်ရှိ ခြံတစ်ခြံတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည် (Louisville, Kentucky အနီး)။ Sanders ငါးနှစ်သားအရွယ်မှာ သူ့အဖေဆုံးပါးသွားတာကြောင့် သူ့အမေက စည်သွပ်ဘူးစက်ရုံမှာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ သူ အသက်ခုနစ်နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် သူ့အမေက ချက်ပြုတ်နည်းကို သင်ပေးခဲ့တယ်။ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် မိသားစုအိမ်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် Sanders သည် ရောထွေးနေသော အောင်မြင်မှုများဖြင့် အလုပ်အကိုင်များစွာကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် Sanders သည် Appalachian တောင်တန်းများ၏ အစွန်အဖျားရှိ မြို့ငယ်လေးတစ်ခုဖြစ်သော Kentucky ပြည်နယ်၊ North Corbin မြို့ပြင်ရှိ U.S. Route 25 ရှိ Shell ဓာတ်ဆီဆိုင်တစ်ဆိုင်ကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ သူငယ်စဉ်က သင်ယူခဲ့သော ကြက်ကြော်နှင့် စတိတ်နှင့် တောဝက်ပေါင်ခြောက်ကဲ့သို့သော အခြားဟင်းလျာများကို ခရီးသွားများအား ပထမဆုံး ကျွေးမွေးခဲ့သည့်နေရာသည် ဤနေရာတွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင်၊ ၎င်းသည် ဆန်းဒါးစ်အား အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရူဘီ လက်ဖွန်းမှ ကင်တပ်ကီ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ရန် လုံလောက်သော အောင်မြင်မှုကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် သူ၏စားသောက်ဆိုင်ကို ထိုင်ခုံ ၁၄၂ ခုံအထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး လမ်းတစ်ဖက်တွင် ဝယ်ယူခဲ့သော မိုတယ်တစ်ခုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့ပြီး Sanders Court & Café ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KFC - Home {{!}} KFC |url=https://global.kfc.com/ |access-date=2026-05-07 |website=global.kfc.com}}</ref> ဒါက မပြီးသေးပါဘူး။ ဒီဝီကီပီးဒီးယားမှာ နောက်ထပ်အချက်အလက်တွေ ထည့်ခြင်းအားဖြင့် သင်ကူညီနိုင်ပါတယ်။ dx9lcw9blfc881jnaeejxs7r11p7ntg 3 285408 1030164 2026-05-07T08:14:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030164 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Avstud213 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) c5tyfxhqjg80ymy65qxlbtcndn38fwu 3 285409 1030165 2026-05-07T08:14:59Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030165 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27612-28 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၄၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1umo16tstl74il98e0ukd0g6mruquxl 0 285410 1030168 2026-05-07T08:31:53Z Zawzawaungthwin 100038 မကွီးအိမ်နူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) ကာလအတွင်း ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (မင်းတပ်) (CDF-Mindat) က ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဖြစ်သည် 1030168 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မကွီးအိမ်နူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]နှင့် [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | map_type = Myanmar | latitude = 21.1961 | longitude = 93.6331 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း မကွီးအိမ်နူးမြို့၏ တည်နေရာ | map_label = မကွီးအိမ်နူး | date = ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ | place = [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | status = တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သေနတ်တစ်ချက်မဖောက်ရဘဲ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ | combatant1 = [[File:Flag of Chin State.svg|23px|border]] ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (မင်းတပ်) | combatant2 = [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|23px|border]] [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ (SAC)]] * [[File:Flag of the Myanmar Police Force.svg|20px]] မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ | commander1 = CDF-Mindat တာဝန်ရှိသူများ | commander2 = * ဗိုလ်ကြီး သိန်းထိုက် (DSA-55) * ရဲအရာရှိများ | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = အင်အား ၂၀ ကျော် (ရှေ့တန်းရဲစခန်း) | casualties1 = မရှိ | casualties2 = * ၇ ဦး လက်နက်ချ (CDM ပြုလုပ်) * ၅ ဦး ထွက်ပြေး * လက်နက် ၂၂ လက် သိမ်းဆည်းရမိ | notes = ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အစောဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်။ }} '''မကွီးအိမ်နူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်းတွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (မင်းတပ်) (CDF-Mindat) က ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဆိုပါဖြစ်စဉ်သည် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ သေနတ်တစ်ချက်မဖောက်ရဘဲ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနှင့် တပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော တိုက်ပွဲတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်စဉ် သေနတ် ၂၂ လက်နှင့်အတူ ဗိုလ်ကြီးဦးဆောင်ပြီးလက်နက်ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/7591/ |access-date=2026-05-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် တွင် မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိကာ မင်းတပ်မြို့မှ ၇၀ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ဆိပ်ဖြူ-ဆော-ကန်ပက်လက်-ပလက်ဝ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းပေါ်ရှိ ဗျူဟာမြောက် မြို့ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် မကွီးအိမ်နူးမြို့ရှိ ရဲစခန်းမှာ [[တပ်မတော်]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်]]များ ပူးပေါင်းအခြေစိုက်ရာ ရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်ကိုးမြို့နယ်အတွင်း ကျေးရွာကြီး ၁၁ ရွာကို မြို့အဆင့်ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/khngpnnynyri-miunykiumiunyattng-keraakii-11-raakiu-miuachngphng-ttiukhaiphnglckhai |access-date=2026-05-07 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် CDF-Mindat အဖွဲ့သည် မကွီးအိမ်နူးမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်ရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိမီ CDF-Mindat ဘက်က စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို တိုက်ပွဲဝင်မလား သို့မဟုတ် အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) တွင် ပါဝင်မလားဟု စည်းရုံးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။စခန်းအတွင်းရှိ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့မှာ နဂိုကတည်းက CDM ဝင်ရန် ဆန္ဒရှိနေသူများ ဖြစ်သဖြင့် သေနတ်တစ်ချက်မျှ ပစ်ခတ်စရာမလိုဘဲ စခန်းတစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်စဉ်အတွင်း စခန်းတာဝန်ခံဖြစ်သူ ဗိုလ်ကြီး သိန်းထိုက် (DSA-55) အပါအဝင် စစ်သားနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် စုစုပေါင်း ၇ ဦးတို့သည် လက်နက်ခဲယမ်းအပြည့်အစုံဖြင့် CDF-Mindat ထံ ဝင်ရောက်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ အခြားတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅ ဦးခန့်မှာမူ လက်နက်များယူဆောင်ကာ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=မကွီအိမ်နူးရှေ့တန်းစခန်းက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ခန့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့်ပူးပေါင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/477335 |access-date=2026-05-07 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == သိမ်းဆည်းရမိမှု == အဆိုပါစခန်းသိမ်းပိုက်မှုအတွင်း ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်နှင့် ပစ္စတိုများ အပါအဝင် လက်နက်ပေါင်း ၂၂ လက်၊ ကျည်ဆန် ၁၄,၀၀၀ ကျော်နှင့် ကျည်ကတ်များစွာကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်း တော်လှန်ရေးခရီးစဉ်အတွက် အောင်မြင်သော အစောဆုံးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံလဲရ်တပ်စခန်းကို CNF နဲ့ CDFပူးပေါင်းသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရဲနှင့် စစ်သားအားလုံး CDM လုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/487278 |access-date=2026-05-07 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=စွယ်တော် |date=2025-01-07 |title=ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတခုလုံး စစ်ကောင်စီလက်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/01/07/395511.html |access-date=2026-05-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 7pd2mkx0lybp6yi05849opv65u7tgom 3 285411 1030177 2026-05-07T09:15:09Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030177 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27653-61 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) h8h4md5kycnz5flz9tandde25n7dr7n 3 285412 1030178 2026-05-07T09:15:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030178 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27492-02 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) c63085r5wxzfon8nurpaxd62w6btnk9 3 285413 1030190 2026-05-07T10:15:29Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030190 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-27541-36 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1idjfw2ssy51wcyj6m93x9jqlknc4d8 3 285414 1030191 2026-05-07T10:15:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030191 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Hnin Zaw Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 49s5n25qteo0i3vexl1rnp5sdy2nngc 3 285415 1030192 2026-05-07T10:15:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030192 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KyleSinLynn ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) eii9q0ou4icyu5rpg968589k5t0lu3i 0 285416 1030214 2026-05-07T11:14:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အိုတိုခုနိဒေသ၊ အိုးယမဇခိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1030214 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အိုတိုခုနိဒေသ၊ အိုးယမဇခိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} fck0w5g128qsbiyzw622o6zce232may 1030217 1030214 2026-05-07T11:16:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1030217 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ အိုတိုခုနိဒေသ၊ အိုးယမဇခိမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} bmhxj2lyin2tbjmr69dvoj4aznqffcz 1030218 1030217 2026-05-07T11:17:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030218 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} r1ze93jysbyguq54fbiahsnanww9g5n 1030219 1030218 2026-05-07T11:17:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အိုးယာမဇခိဘူတာ]] စာမျက်နှာကို [[အိုးယမဇခိဘူတာ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1030218 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} r1ze93jysbyguq54fbiahsnanww9g5n 1030223 1030219 2026-05-07T11:19:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030223 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] by7qniwxrvolwt78n5xs1pxtl4ie8o0 1030224 1030223 2026-05-07T11:19:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030224 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] hydhdq5met2uo2lh9o4r8igf8mzgjs8 1030225 1030224 2026-05-07T11:20:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030225 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] ceds5n0io2lqakhzz8l3l5t0el7175x 1030226 1030225 2026-05-07T11:20:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030226 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] rxt9xds1xgjbfhojfttdt1ll3bn9s6j 1030227 1030226 2026-05-07T11:20:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1030227 wikitext text/x-wiki '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] jycojlzu6fynel59qrg01iloxura8j2 1030230 1030227 2026-05-07T11:21:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1030230 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] mv8muwpf1c5qo81x28wbpn40gvpaexg 1030231 1030230 2026-05-07T11:23:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1030231 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 67wnq9pkoi63bvwcls8xxgym3g4qqc5 1030232 1030231 2026-05-07T11:24:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1030232 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=Kyoto Line|lwidth=100px|col=limegreen|dir=for {{STN|Kyoto-kawaramachi|x}}, {{STN|Katsura|x}} and {{STN|Arashiyama|x|Hankyu}}}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=Kyoto Line|lwidth=100px|col=limegreen|dir=for {{STN|Osaka-umeda|x}}, {{STN|Tengachaya|x}}, {{STN|Kita-Senri|x}}, {{STN|Kobe-sannomiya|x}}, and {{STN|Takarazuka|x}}}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ba9ddiy0ogujrxwpb6aszpekb67g963 1030234 1030232 2026-05-07T11:26:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1030234 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - ကျိုတိုခဝရမချိ၊ ခဆွတ်ရ နှင့် အရရှိယာမ}}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - အိုဆာကာအုမဲဒ၊ တန်းဂချယ၊ ခိတဆန်းရိ၊ ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ နှင့် တခရဇုခ}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] j63eq6l8c65ed41u6k84x1d6hb2f7bo 1030237 1030234 2026-05-07T11:50:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1030237 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 9jv2au96her8dm9gotqxe5dmcgn8g0p 1030238 1030237 2026-05-07T11:52:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1030238 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုးယမဇခိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးရထားဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် HK-75 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] pd4ct7tsuiy8t7j7us0v5i5rgc0kvwy 1030239 1030238 2026-05-07T11:52:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ= */ 1030239 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုးယမဇခိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးရထားဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် HK-75 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] cree1q90sycyb0w6y10v91bo5djclhs 1030240 1030239 2026-05-07T11:53:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အချက်အလက် */ 1030240 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုးယမဇခိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးရထားဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် HK-75 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ်အသုံးပြုသူခရီးသည် ၇၄၁၁ ဦးခန့် ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] os0ujn220ma1rudnwns15ml3yxibbfj 1030241 1030240 2026-05-07T11:53:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1030241 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုးယမဇခိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးရထားဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် HK-75 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ်အသုံးပြုသူခရီးသည် ၇၄၁၁ ဦးခန့် ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *[[Yamazaki Station (Kyoto)|Yamazaki Station]] ([[JR West]]) *[[Battle of Yamazaki]] site *Asahi Beer Oyamazaki Villa Museum of Art *Oyamazaki Town History Museum ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] nkalvfljy6qqypljcz05t9ui21qaogs 1030242 1030241 2026-05-07T11:54:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1030242 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုးယမဇခိဘူတာ | native_name = 大山崎駅 | native_name_lang = ja | other_name = | type = | image = Oyamazaki-sta.jpg | alt = | caption = အိုးယမဇခိဘူတာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | address = 13-2 Myojima Ōyamazaki, Otokuni-gun, Kyoto-fu 618-0071 | country = Japan | coordinates = {{coord|34.891484|N|135.681592|E|format=dms|region:JP_type:railwaystation|display=inline, title}} | operator = [[File:Hankyu Railway Logo.svg|20px]] [[Hankyu Railway]]. | line = {{Color| limegreen |■}} [[Hankyu Kyoto Line]] | distance = {{convert|27.7|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Jūsō|x}} | platforms = 2 [[Side platform]]s | tracks = 2 | connections = | structure = Elevated | accessible = Yes | code = HK-75 | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html}} | opened = {{Start date|1928|11|01|df=y}} | closed = | former = | passengers = 7411 daily | pass_year = FY2019 | map_type = Japan Osaka Prefecture#Japan | map_dot_label = Ōyamazaki Station | mapframe = yes | mapframe-zoom = 17 | services = {{j-route|route=Hankyu Kyoto Line|col=limegreen|f=w}} {{j-rserv|service=Commutation Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Semi-Express|f=b|b=d|previous={{STN|Minase|x}}|next={{STN|Nishiyama-tennozan|x}}|col=green}} {{j-rserv|service=Local|previous=Minase|next=Nishiyama-tennozan|col=black}} }} '''အိုးယာမဇခိဘူတာ''' (大山崎駅, Ōyamazaki-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[အိုတိုခုနိဒေသ၊ ကျိုတို|အိုတိုခုနိဒေသ]]၊ [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီက စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== အိုးယမဇခိဘူတာသည် ဟန်းခယူးကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ခရီးဆုံး ဂျူးဆိုးဘူတာမှ ၂၇.၇ ကီလိုမီတာ၊ အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာမှ ၃၀.၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာတွင် ဒေသတွင်းရထားများသာ ရပ်တန့်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများသည် ဘူတာရုံ၏ အထက်တွင်တည်ရှိကာ ဘူတာရုံသည် ပလက်ဖောင်းများ၏အောက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|first=2|pfn=1|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတိုခဝရမချိ]]၊ [[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]] နှင့် [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမ]]}} {{ja-rail-line|first=3|pfn=2|nidx=ကျိုတိုရထားလိုင်း|lwidth=100px|col=limegreen|dir=သို့ - [[အိုဆာကာအုမဲဒဘူတာ|အိုဆာကာအုမဲဒ]]၊ [[တန်းဂချယဘူတာ|တန်းဂချယ]]၊ [[ခိတဆန်းရိဘူတာ|ခိတဆန်းရိ]]၊ [[ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယဘူတာ|ခိုးဘဲဆန်းနိုမိယ]] နှင့် [[တခရဇုခဘူတာ|တခရဇုခ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== အိုးယမဇခိဘူတာကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟန်းခယူးရထားဘူတာများအားလုံးကို ဘူတာအမှတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် HK-75 ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသည်အချက်အလက်== ၂၀၁၉ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ နေ့စဉ်အသုံးပြုသူခရီးသည် ၇၄၁၁ ဦးခန့် ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *[[Yamazaki Station (Kyoto)|Yamazaki Station]] ([[JR West]]) *[[Battle of Yamazaki]] site *Asahi Beer Oyamazaki Villa Museum of Art *Oyamazaki Town History Museum ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *[http://www.hankyu.co.jp/station/oyamazaki.html Station website] {{in lang|ja}} {{Hankyu Kyoto Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] n661o5warclqw3jaw96f7w5wzqk2u69 3 285417 1030215 2026-05-07T11:15:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030215 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Wint Theingi Naing ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၅၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 0atq1wiwsz1pj7rn1rawxtuidi51r6z 3 285418 1030216 2026-05-07T11:16:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1030216 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Каюм Хордай ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၆၊ ၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ailpqobgtu5zbk0utyi6bxraa01cn1e 0 285419 1030220 2026-05-07T11:17:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အိုးယာမဇခိဘူတာ]] စာမျက်နှာကို [[အိုးယမဇခိဘူတာ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1030220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အိုးယမဇခိဘူတာ]] h8jp289vq15lxcxxhgsad6g4dr7qbzd 1030221 1030220 2026-05-07T11:18:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို ဗလာလုပ်လိုက်သည် 1030221 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 285420 1030229 2026-05-07T11:20:43Z Salai Rungtoi 22844 [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်]] စာမျက်နှာကို [[ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] သို့ Salai Rungtoiက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1030229 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] pcalu09wnur0zd5wov42fuzv1mt9epf 0 285421 1030236 2026-05-07T11:43:47Z Zawzawaungthwin 100038 မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) ကာလအတွင်း ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ချင်းညီနောင် (Chin Brotherhood) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ဖော်ဆောင်ခဲ့သည့် ဗျူဟာမြောက် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဖြစ်သည် 1030236 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]နှင့် [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | image = | caption = | map_type = Myanmar | latitude = 21.6044 | longitude = 93.4358 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း မတူပီမြို့၏ တည်နေရာ | map_label = မတူပီ | date = ၉ ဇွန် ၂၀၂၄ – ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၄ | place = [[မတူပီမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | status = တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက မြို့တစ်ခုလုံးကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ | combatant1 = [[ချင်းညီနောင်]] * ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့-မတူပီ * [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNO/CNDF]] * [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်|ZFU/PDF-Zoland]] * ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (ကန်ပက်လက်) * ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (မင်းတပ်) '''မဟာမိတ်များ:''' * [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] * [[ယောတပ်တော်|Yaw Army]] * [[ယောကာကွယ်ရေးတပ်|YDF]] | combatant2 = [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|23px|border]][[တပ်မတော်]] * အခြေချစစ်ဗျူဟာ (မတူပီ) * ခလရ (၁၄၀) * ခမရ (၃၀၄) | casualties1 = အကျအဆုံးရှိ (စာရင်းမသိရ) | casualties2 = * အများအပြား သေဆုံး * လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား ဆုံးရှုံး }} '''မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်းတွင် [[ချင်းညီနောင်]] (Chin Brotherhood) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ဖော်ဆောင်ခဲ့သည့် ဗျူဟာမြောက် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မတူပီမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အခြေချစစ်ဗျူဟာနှင့် တပ်ရင်းအားလုံးကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီ၏ အဓိကစစ်ရေးအခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သော ဗျူဟာကုန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်းအေး |date=2024-07-02 |title=မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ပြောခွင့်ရသူနဲ့မေးမြန်းချက် |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-brotherhood-matupi-fighting-southern-chin-state-/7681666.html |access-date=2026-05-07 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-06-29 |title=မတူပီမြို့ကို ချင်းညီနောင် မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-chin-brotherhood-occupied-06292024125225.html |access-date=2026-05-07 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]သည် မတူပီမြို့သိမ်းစစ်ဆင်ရေးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါစစ်ဆင်ရေးတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော CDF-Matupi၊ CNDF၊ PDF-Zoland တို့နှင့်အတူ မဟာမိတ်များဖြစ်သည့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA)၊ [[ယောတပ်တော်]] (Yaw Army) နှင့် [[ယောကာကွယ်ရေးတပ်]] (YDF) တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မတူပီမြို့အခြေစိုက် အမှတ် (၃၀၄) ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ ၃၀၄) ကို ဦးစွာသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် မတူပီအခြေချစစ်ဗျူဟာနှင့် အမှတ် (၁၄၀) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ခလရ ၁၄၀) တို့ကို အပြီးအပိုင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီဘက်က လေကြောင်းမှတစ်ဆင့် ခုခံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရက်ပေါင်း ၂၀ ကျော်ကြာ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် မတူပီမြို့တစ်ခုလုံးကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စောရယ် |date=2024-07-23 |title=မတူပီမြို့စစ်သုံ့ပန်းများ၏ မိသားစုများထဲတွင် မိဘမဲ့သွားသည့် ကလေးတချို့ ပါဝင် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/55229/ |access-date=2026-05-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == အကျိုးဆက်နှင့် သိမ်းဆည်းရမိမှုများ == တိုက်ပွဲကြောင့် ထောင်နှင့်ချီသည့် ဒေသခံများ မြို့ကို စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ကောင်စီဘက်က ဖမ်းဆီးထားသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦး (အမျိုးသား ၁၂ ဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၁ ဦး) ကို လွတ်မြောက်အောင် ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကောင်စီတပ်ထံမှ လေယာဉ်ပစ်လက်နက်များ၊ ပွိုင့်-၃၇ (Point 37) များ၊ ဟောက်ဝစ်ဇာ (Howitzer) လက်နက်ကြီးများ၊ အာပီဂျီ (RPG) နှင့် MA စီးရီး ရိုင်ဖယ် ရာနှင့်ချီကို အလုံးအရင်းဖြင့် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကြောင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ဗျူဟာအခြေစိုက်စခန်း လုံးဝကင်းစင်သွားခဲ့ပြီး ပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့]] တွင်သာ စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ကျန်ရှိတော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-07-04 |title=မတူပီတိုက်ပွဲအတွင်း နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦး လွတ်မြောက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/matup-political-prisoners-chin-07042024121244.html |access-date=2026-05-07 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း ကလေး ၃၀ အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား နှင့် မိသားစုဝင် ၁၂၀ သည် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့-မတူပီ (CDF-Matupi) တပ်မဟာ-၁ မှ ရဲဘော် ၆ သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် မိသားစုဝင် ၁၂၀ ကို ထိန်းသိမ်းထား |url=https://burmese.dvb.no/post/661363 |access-date=2026-05-07 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == တော်လှန်ရေးအင်အားစုအချင်းချင်း ထိတွေ့မှု == {{main|၂၀၂၄ ချင်းလက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း တိုက်ပွဲ}} မတူပီမြို့သိမ်းစစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း ဒေသတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ခမရ (၃၀၄) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) ဦးဆောင်သော ချင်းပြည်ကောင်စီဝင် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပစ်ခတ်မှုများသည် ၆ ရက်တိုင် ဆက်တိုက် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2024-09-22 |title=တူမီးပေါ်က အက်ကြောင်းများ - ချင်း ပြည်သူ့သဘောထား မျက်ကွယ်ပြုခံနေရသလား |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c74jy05xqlwo |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် CNF နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဘက်က တင်းမာမှုကို လျော့ချလိုက်ကြပြီး တပ်ဆုတ်ပေးခဲ့ကြသည်။သို့သော် မတူပီဗျူဟာနှင့် ခလရ (၁၄၀) ၏ မြောက်ဘက်ရှိ [[ဖနိုင်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|ဖနိုင်ရွာ]]နှင့် [[ငလိုင်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|ငလိုင်ရွာ]]ကြားတွင် ထိုအဖွဲ့များက မိုင်းအမြောက်အမြား ထောင်ထားခဲ့ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဘက်က စွပ်စွဲခဲ့သည်။စစ်မျက်နှာ နှစ်ဖက်ဖွင့်ထားရသည့် အခြေအနေမှ ကင်းလွတ်သွားပြီးနောက် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် ကျန်ရှိသည့် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မြို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ချင်းညီနောင်အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပေါ်လာသည့် ချင်းလက်နက်ကိုင် မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး အဆိုပါအဖွဲ့တွင် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ (မင်းတပ်)၊ ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (CNO)၊ ဇိုမီးဖက်ဒရယ်အစည်းအရုံး (ZFU)၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ် (ကန်ပက်လက်)၊ ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (မတူပီ) တပ်မဟာ (၁) နှင့် မရာနယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (MTC) ဟူသည့် အဖွဲ့ ၆ ဖွဲ့ ပါဝင်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) နှင့် မဟာမိတ်များသည် ဒေသတွင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အများအပြား ပါဝင်သည့် ချင်းပြည်ကောင်စီ၏ ဩဇာကို ခံယူ၍ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=စောရယ် |date=2024-06-27 |title=မတူပီမြို့နယ်တွင်းတိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ဘေးရှောင် ၃၀၀၀ ကျော်ရှိ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/53974/ |access-date=2026-05-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] bjegh4eka1nw2euic8rfiugfg0c62f6