ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 5208 1042388 1040126 2026-07-07T18:15:16Z InternetArchiveBot 61272 Adding 14 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042388 wikitext text/x-wiki '''လူသား''' ({{lang-en|Humans}} သို့မဟုတ် ''Homo sapiens'') သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]ပေါ်တွင် လက်ရှိကျန်ရှိနေသော တစ်ခုတည်းသော [[ဟိုမို (မျိုးစု)|ဟိုမိုမျိုးစု]]ဝင် [[ပရိုင်းမိတ်]] (Primate) နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ် ဖြစ်သည်။<ref name="Groves2005">{{cite book |last=Groves |first=C. P. |author-link=Colin Groves |title=Mammal Species of the World |year=2005 |edition=3rd |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-8221-4 |pages=181–182}}</ref> လူသားများသည် မတ်မတ်ရပ်၍ နှစ်ခြေဖြင့် လျှောက်နိုင်ခြင်း (Bipedalism)၊ အခြားသတ္တဝါများနှင့် မတူဘဲ အလွန်ကြီးမား ရှုပ်ထွေးသော [[ဦးနှောက်]] တည်ဆောက်ပုံ ရှိခြင်းနှင့် လက်ချောင်းများကို စွမ်းရည်မြင့်မားစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း စသည့် ထူးခြားသော ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ရှိကြသည်။<ref name="Wood2011">{{cite book |last=Wood |first=Bernard |title=Human Evolution: A Very Short Introduction |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199589432 |pages=12–30}}</ref> ဤအဆင့်မြင့် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များကြောင့် လူသားများသည် ဆန်းပြားသော တူးရိယာ ကိရိယာများကို တီထွင်နိုင်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင် [[ဘာသာစကား]]နှင့် သင်္ကေတများဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ခြင်းနှင့် စိတ္တဇနာမ် ဆင်ခြင်တုံတရား (Abstract reasoning) များကို ဖော်ထုတ်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။<ref name="Stringer2012">{{cite book |last=Stringer |first=Chris |title=Lone Survivors: How We Became the Only Humans on Earth |year=2012 |publisher=Times Books |isbn=978-0805088915 |pages=45–60}}</ref> {{Speciesbox |name=လူ<ref name=msw3>{{MSW3 Groves | pages = | id = 12100795 | name-list-style = vanc }}</ref> <br>{{Lang|en|(Human)}} |fossil_range={{Fossil range|0.35|0}} <small>[[:en:Chibanian|Chibanian]]ခေတ်မှ – [[:en:Holocene|ယနေ့ထိ]]</small> |image= [[File:Local nomadic Tibetan herdsmen family standing in front of Lake Ximencuo on the Tibetan Plateau.jpg]] |image_caption= [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ရှိ ဆီမန်မဆို ရေကန်အနီးတွင် တွေ့ရသည့် ဒေသခံ တိဘက်ခြေသလုံးမြောက်စားရေး မိသားစု။ ဤပုံသည် လူသားတို့ မိမိတို့ရှင်သန်ရာ ရာသီဥတု၊ ပတ်ဝန်းကျင်အလိုက် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ပုံနှင့် မိသားစုဖွဲ့စည်းပုံ ယဉ်ကျေးမှုကို ပြသနေသည်။]] |taxon=Homo sapiens |authority=[[ကားလ် လင်းနီးယပ်| လင်းနီးယပ်]]၊ ၁၇၅၈ |subdivision_ranks=မျိုးစိတ်ခွဲ |range_map=World human population density map.png |range_map_caption=''Homo sapiens'' မျိုးစိတ်၊ '''လူသား'''ဦးရေသိပ်သည်းမှုပြမြေပုံ |synonyms= |image_width=300 |range map width=300 }} [[မနုဿဗေဒ]]နှင့် ရုပ်ကြွင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ခေတ်သစ်လူသား (Anatomically modern humans) များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့်က [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် စတင် အခြေတည် ဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက်ပြင်ပသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း အခြေချခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ်တွင် [[အန္တာတိကတိုက်]]မှလွဲ၍ ကမ္ဘာ့ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသအားလုံး၌ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Desalle2008">{{cite book |last=DeSalle |first=Rob |last2=Tattersall |first2=Ian |title=Human Origins: What Bones and Genomes Tell Us About Ourselves |url=https://archive.org/details/humanoriginswhat0000desa |year=2008 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1603440714 |pages=[https://archive.org/details/humanoriginswhat0000desa/page/112 112]–135}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် [[၈ ဘီလီယံ]]ကျော် ရှိလာပြီ ဖြစ်သည်။လူသားတို့၏ ဖြစ်တည်မှုသည် အခြားတိရစ္ဆာန်များနှင့်မတူဘဲ [[ယဉ်ကျေးမှု]] ပေါ်တွင် အလွန်အခြေခံသည်။ လူသားများသည် မိမိတို့ရှင်သန်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်ရန်နှင့် ပြောင်းလဲရန်အတွက် [[သိပ္ပံ]]၊ [[နည်းပညာ]]၊ [[ဒဿနိကဗေဒ]]၊ [[ဒဏ္ဍာရီ]]၊ [[ဘာသာရေး]]နှင့် [[အနုပညာ]] စသည့် နယ်ပယ်ပေါင်းစုံကို ဖန်တီးထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Harari2014">{{cite book |last=Harari |first=Yuval Noah |author-link=Yuval Noah Harari |title=Sapiens: A Brief History of Humankind |year=2014 |publisher=Harper |isbn=978-0062316097 |pages=20–50}}</ref> ထို့ပြင် မိသားစု တည်ဆောက်ပုံမှသည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများအထိ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်ကာ အချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်းများဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ဂေဟစနစ်နှင့် ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းအပေါ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်း အရှိဆုံး မျိုးစိတ်အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။<ref name="Diamond1997">{{cite book |last=Diamond |first=Jared |author-link=Jared Diamond |title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies |url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_l8u9 |year=1997 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0393038910 |pages=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_l8u9/page/85 85]–100}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == {{Main|ကမ္ဘာ့သမိုင်း}} === သမိုင်းမတင်မီခေတ် === {{Main|သမိုင်းမတင်မီကာလ}} [[File:Early migrations mercator.svg|thumb|upright=1.5|[[ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]အတွင်း [[တောင်ဘက်ဆီသို့ ပျံ့နှံ့အခြေချခြင်း]] စံနမူနာအတိုင်း [[လူသားတို့ အစောပိုင်းရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု]]များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့သို့ လူသားများ ပျံ့နှံ့သွားပုံ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မြေပုံ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ ခန့်အထိ လူသားအားလုံးသည် [[အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ]] (Hunter-gatherers) အဖြစ်သာ ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Little |first1=Michael A. |last2=Blumler |first2=Mark A. |title=Basics in Human Evolution |chapter=Hunter-Gatherers |date=2015 |pages=323–335 |doi=10.1016/B978-0-12-802652-6.00023-2 |isbn=978-0-12-802652-6 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4th |location=London |pages=174–197 |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |author-link=Chris Scarre}}</ref> ထို့နောက် [[အာရှအနောက်တောင်ပိုင်း]]ဒေသတွင် [[စိုက်ပျိုးရေး]] (ကျောက်ခေတ်သစ် တော်လှန်ရေး) ကို ပထမဆုံး စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းထွက်ပေါ်လာသော ထောင်စုနှစ်များအတွင်း [[ကမ္ဘာဟောင်း]] (Old World) ၏ နေရာအနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S|title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |date=2013|publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5|location=Walnut Creek, CA|pages=13–17}}</ref> ၎င်းအပြင် [[မီဆိုအမေရိက]] (Mesoamerica) ဒေသ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်)၊<ref>{{cite book | vauthors = Scanes CG |date= January 2018 | chapter =The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture | veditors = Scanes CG, Toukhsati SR |title = Animals and Human Society |pages=103–131 |publisher= Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X|isbn= 978-0-12-805247-1 }}</ref> တရုတ်နိုင်ငံ၊<ref>{{cite journal |vauthors=He K, Lu H, Zhang J, Wang C, Huan X |title=Prehistoric evolution of the dualistic structure mixed rice and millet farming in China |journal=The Holocene |date=7 June 2017 |volume=27 |issue=12 |pages=1885–1898 |doi=10.1177/0959683617708455 |bibcode=2017Holoc..27.1885H }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q | display-authors = 6 | title = Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-05-05_106_18/page/7367 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 106 | issue = 18 | pages = 7367–7372 | date = May 2009 | pmid = 19383791 | pmc = 2678631 | doi = 10.1073/pnas.0900158106 | bibcode = 2009PNAS..106.7367L | doi-access = free }}</ref> [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ|ပါပူအာနယူးဂီနီ]]<ref>{{cite journal | vauthors = Denham TP, Haberle SG, Lentfer C, Fullagar R, Field J, Therin M, Porch N, Winsborough B | display-authors = 6 | title = Origins of agriculture at Kuk Swamp in the highlands of New Guinea | journal = Science | volume = 301 | issue = 5630 | pages = 189–193 | date = July 2003 | pmid = 12817084 | doi = 10.1126/science.1085255 | doi-access = free }}</ref> နှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ [[ဆာဟဲလ်ဒေသ]] (Sahel) နှင့် အနောက်ဘက် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင်လည်း အမှီအခိုကင်းစွာဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ အသီးသီး ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Scarcelli N, Cubry P, Akakpo R, Thuillet AC, Obidiegwu J, Baco MN, Otoo E, Sonké B, Dansi A, Djedatin G, Mariac C, Couderc M, Causse S, Alix K, Chaïr H, François O, Vigouroux Y | display-authors = 6 | title = Yam genomics supports West Africa as a major cradle of crop domestication | journal = Science Advances | volume = 5 | issue = 5 | article-number = eaaw1947 | date = May 2019 | pmid = 31114806 | doi = 10.1126/sciadv.aaw1947 | pmc = 6527260 | bibcode = 2019SciA....5.1947S | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Winchell F|date=October 2017|title=Evidence for Sorghum Domestication in Fourth Millennium BC Eastern Sudan: Spikelet Morphology from Ceramic Impressions of the Butana Group|journal=Current Anthropology|volume=58|issue=5|pages=673–683|doi=10.1086/693898 |bibcode=2017CurrA..58..673W |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1574602/ }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Manning K |date=February 2011|title=4500-Year old domesticated pearl millet (Pennisetum glaucum) from the Tilemsi Valley, Mali: new insights into an alternative cereal domestication pathway |journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=2|pages=312–322|doi=10.1016/j.jas.2010.09.007 |bibcode=2011JArSc..38..312M }}</ref> လူသားတို့ အတည်တကျ [[အခြေချနေထိုင်ခြင်း]]၊ တိရစ္ဆာန်များကို ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခြင်းနှင့် [[ကြေးနီခေတ်|သတ္တုကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်း]] တို့ကြောင့် သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရိက္ခာများ ပိုလျှံစွာ ထုတ်လုပ်နိုင်လာခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် အတည်တကျ အခြေချ ရှင်သန်နေထိုင်မှု ပုံစံများသည် အစောပိုင်း ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ (Civilizations) ပေါ်ထွန်းလာစေရန် လမ်းစဖော်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|vauthors=Noble TF, Strauss B, Osheim D, Neuschel K, Accamp E|url=https://books.google.com/books?id=Td4WAAAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PA16|title=Cengage Advantage Books: Western Civilization: Beyond Boundaries|date=2013|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-66153-7|access-date=11 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Spielvogel J|url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65|title=Western Civilization: Volume A: To 1500|date=2014|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1|access-date=11 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Thornton B|url=https://books.google.com/books?id=fa6swJv64xkC&q=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization|title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization|publisher=Encounter |year=2002|isbn=978-1-893554-57-3|location=San Francisco|pages=1–14|access-date=30 July 2022}}</ref> === ရှေးဟောင်းခေတ် === {{Main|ရှေးဟောင်းသမိုင်း}} [[File:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ [[ဂီဇာ ပိရမစ်ကြီးများ]]]] ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်တွင် [[မက်ဆိုပိုတေးမီးယား]]ဒေသရှိ [[ဆူမားရီးယန်း]] (Sumerian) မြို့ပြများ အပါအဝင် [[မြို့ပြနိုင်ငံ]] (City-states) များ ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ [[မြို့ပြတော်လှန်ရေး]] (Urban revolution) တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Garfinkle | first= Steven J. | chapter= Ancient Near Eastern City-States | editor1= Peter Fibiger Bang | editor1-link= Peter Fibiger Bang | editor2= Walter Scheidel | editor2-link= Walter Scheidel | title= The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean | date= 2013 | publisher= Oxford Academic | doi= 10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |isbn=978-0-19-518831-8 | pages= 94–119 }}</ref> အဆိုပါ မြို့ပြများတွင် ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်က လူသားတို့၏ အစောဆုံး စာအရေးအသားစနစ်ဖြစ်သော [[မပ်ကျောက်စာ|ရုပ်ပုံစာလုံး (Cuneiform script)]] စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Woods C | chapter = The Emergence of Cuneiform Writing|date=28 February 2020 |title = A Companion to Ancient Near Eastern Languages|pages=27–46| veditors = Hasselbach-Andee R |edition=1st |publisher=Wiley|doi=10.1002/9781119193814.ch2|isbn=978-1-119-19329-6 }}</ref> ထိုခေတ်ကာလတစ်ဝိုက်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် အခြားသော အဓိက ယဉ်ကျေးမှုကြီးများမှာ [[အီဂျစ်ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု|အီဂျစ်ရှေးဟောင်းနိုင်ငံ]]နှင့် [[အင်းဒတ်စ်တောင်ကြား ယဉ်ကျေးမှု]] (Indus Valley Civilization) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Robinson A | title = Ancient civilization: Cracking the Indus script | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-10-22_526_7574/page/499 | journal = Nature | volume = 526 | issue = 7574 | pages = 499–501 | date = October 2015 | pmid = 26490603 | doi = 10.1038/526499a | bibcode = 2015Natur.526..499R | doi-access = free }}</ref> ၎င်းတို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ဘီး၊ ထွန်တုံးနှင့် ရွက်လှေ စသည့် နည်းပညာများကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Crawford H |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461|chapter=Trade in the Sumerian world}}</ref><ref name="Bodnár-2018">{{cite journal|vauthors=Bodnár M|date=2018|title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=69|issue=2|pages=271–298 |id={{CEEOL|714342}} |doi=10.1556/072.2018.69.2.3 }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pryor FL|date=1985|title=The Invention of the Plow|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1985-10_27_4/page/727|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=27|issue=4|pages=727–743|doi=10.1017/S0010417500011749|jstor=178600 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Carter |first1=R. A. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |chapter=Watercraft |date=2012 |pages=347–372 |doi=10.1002/9781444360790.ch19 |isbn=978-1-4051-8988-0 }}</ref> ဘီစီ ၃၀၀၀ တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့သော [[ကာရယ်ဆူပေး ယဉ်ကျေးမှု]] (Caral–Supe civilization) သည် အမေရိကတိုက်၏ သမိုင်းအစောဆုံး အဆင့်မြင့်မြို့ပြယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last1=Centre |first1=UNESCO World Heritage |title=Sacred City of Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 May 2024 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များ ထွန်းကားလာခဲ့ကာ [[ဂီဇာ မဟာပိရမစ်ကြီး]]ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Pedersen O |title=Early physics and astronomy: A historical introduction.| url = https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede |publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-40340-5|page=[https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede/page/1 1]|chapter=Science Before the Greeks}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Robson E |title=Mathematics in ancient Iraq: A social history.|publisher=Princeton University Press|year=2008|page=xxi}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Edwards JF|date=2003|title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/340|journal=Technology and Culture|volume=44|issue=2|pages=340–354|doi=10.1353/tech.2003.0063|jstor=25148110 }}</ref> နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သော [[၄.၂ ကီလိုနှစ် ဖြစ်ရပ်|ပြင်းထန်သည့် မိုးခေါင်ရေရှားမှု]]ကြောင့် အဆိုပါ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုကြီးများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်ဟူသော အထောက်အထားများ ရှိပြီး၊<ref>{{cite journal | vauthors = Voosen P | title = New geological age comes under fire | url = https://archive.org/details/science_2018-08-10_361_6402/page/537 | journal = Science | volume = 361 | issue = 6402 | pages = 537–538 | date = August 2018 | pmid = 30093579 | doi = 10.1126/science.361.6402.537 | bibcode = 2018Sci...361..537V }}</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုအသစ်များ ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ [[ဗေဘီလုံနိုင်ငံ|ဗေဘီလုံသားများ]]က မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်လာခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book| vauthors = Saggs HW |title=Babylonians| url = https://archive.org/details/babylonians0000sagg |publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-20222-1|page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/7 7]}}</ref> [[ပိုဗာတီပွိုင့် ယဉ်ကျေးမှု]] (Poverty Point culture)၊ [[မီနိုအန် ယဉ်ကျေးမှု]] (Minoans) နှင့် [[ရှန်းမင်းဆက်]] (Shang dynasty) စသည့် အုပ်စုများသည် ဒေသအသစ်များတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Sassaman KE |date=1 December 2005|title=Poverty Point as Structure, Event, Process | url = https://archive.org/details/journal-of-archaeological-method-and-theory_2005-12_12_4/page/335 |journal=Journal of Archaeological Method and Theory|volume=12|issue=4|pages=335–364|doi=10.1007/s10816-005-8460-4|bibcode=2005JAMT...12..335S }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lazaridis I, Mittnik A, Patterson N, Mallick S, Rohland N, Pfrengle S, Furtwängler A, Peltzer A, Posth C, Vasilakis A, McGeorge PJ, Konsolaki-Yannopoulou E, Korres G, Martlew H, Michalodimitrakis M, Özsait M, Özsait N, Papathanasiou A, Richards M, Roodenberg SA, Tzedakis Y, Arnott R, Fernandes DM, Hughey JR, Lotakis DM, Navas PA, Maniatis Y, Stamatoyannopoulos JA, Stewardson K, Stockhammer P, Pinhasi R, Reich D, Krause J, Stamatoyannopoulos G | display-authors = 6 | title = Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans | url = https://archive.org/details/nature-uk_2017-08-10_548_7666/page/214 | journal = Nature | volume = 548 | issue = 7666 | pages = 214–218 | date = August 2017 | pmid = 28783727 | doi = 10.1038/nature23310 | pmc = 5565772 | bibcode = 2017Natur.548..214L }}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Keightley DN |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-47030-8 | veditors = Loewe M, Shaughnessy EL |pages=232–291|chapter=The Shang: China's first historical dynasty}}</ref> ဘီစီ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ကြေးညိုခေတ်နှောင်းပိုင်း ပြိုလဲမှု]]ကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုလူ့အဖွဲ့အစည်း အမြောက်အမြား ကွယ်ပျောက်ခဲ့ရပြီး [[ဂရိအမှောင်ခေတ်]] စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Kaniewski D, Guiot J, van Campo E |date=2015|title=Drought and societal collapse 3200 years ago in the Eastern Mediterranean: a review |journal=WIREs Climate Change |volume=6 |issue=4 |pages=369–382 |doi=10.1002/wcc.345 |bibcode=2015WIRCC...6..369K }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Drake BL |date=1 June 2012|title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |journal=Journal of Archaeological Science |volume=39|issue=6|pages=1862–1870 |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029 |bibcode=2012JArSc..39.1862D }}</ref> ထိုကာလအတွင်း ကြေးညိုနေရာတွင် သံကို အစားထိုး အသုံးပြုလာကြရာမှ [[သံခေတ်]]သို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Wells PS | title =European Prehistory| url = https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed | chapter =The Iron Age|date=2011 |pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/405 405]–460| veditors = Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|place=New York|publisher=Springer|doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11|isbn=978-1-4419-6633-9 }}</ref> ဘီစီ ၅ ရာစုတွင် သမိုင်းကို သီးခြားပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ [[သမိုင်းပြုစုခြင်းပညာ|မှတ်တမ်းတင်လာကြခြင်း]]ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလ လူနေမှုဘဝများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာရသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Hughes-Warrington M |title=History as Wonder: Beginning with Historiography.|publisher=Taylor & Francis|year=2018|isbn=978-0-429-76315-1 |location=United Kingdom|chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories}}</ref> ဘီစီ ၈ ရာစုနှင့် ၆ ရာစုအကြားတွင် ဥရောပသည် [[ဂရိရှေးဟောင်းခေတ်|ရှေးဟောင်းဂရိ]]နှင့် [[ရောမအင်ပါယာ|ရှေးဟောင်းရောမ]]တို့ ထွန်းကားခဲ့သည့် [[ဂန္ထဝင်ရှေးဟောင်းခေတ်]] (Classical antiquity) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2 October 2015|vauthors=Beard M|title=Why ancient Rome matters to the modern world|url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|access-date=17 April 2021|website=The Guardian|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Vidergar AB|date=11 June 2015|title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece|url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|access-date=17 April 2021|publisher=Stanford University|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|url-status=live}}</ref> ဤကာလတစ်ဝိုက်တွင် အခြားသော ယဉ်ကျေးမှုကြီးများလည်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ [[မာယာ ယဉ်ကျေးမှု]] (Maya civilization) သည် မြို့ပြများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော [[မာယာ ပြက္ခဒိန်]]များကို ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Inomata T, Triadan D, Vázquez López VA, Fernandez-Diaz JC, Omori T, Méndez Bauer MB, García Hernández M, Beach T, Cagnato C, Aoyama K, Nasu H | display-authors = 6 | title = Monumental architecture at Aguada Fénix and the rise of Maya civilization | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7813 | pages = 530–533 | date = June 2020 | pmid = 32494009 | doi = 10.1038/s41586-020-2343-4 | bibcode = 2020Natur.582..530I }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Milbrath S|date=March 2017|title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar|journal=Latin American Antiquity|volume=28|issue=1|pages=88–104|doi=10.1017/laq.2016.4 }}</ref> အာဖရိကတိုက်တွင် [[အက်ဇူမီအင်ပါယာ|အက်ဇူမ်နိုင်ငံ]] (Kingdom of Aksum) သည် ဆုတ်ယုတ်လာသော [[ကုရှ်နိုင်ငံ]] (Kingdom of Kush) ကို ကျော်လွန်၍ အိန္ဒိယနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသအကြား ကုန်သွယ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I|date=2016|title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida|journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies|volume=46|pages=25–40|jstor=45163415 }}</ref> အာရှအနောက်ဘက်တွင် [[အာခီးမီးနစ် အင်ပါယာ]] (Achaemenid Empire) ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုစနစ်သုံး အုပ်ချုပ်ရေးသည် နောက်ပိုင်းပေါ်ထွန်းလာသော အင်ပါယာများအတွက် ရှေ့ပြေးနမူနာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite journal| vauthors = Farazmand A |date=1 January 1998|title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |journal=International Journal of Public Administration|volume=21|issue=1|pages=25–86|doi=10.1080/01900699808525297 }}</ref> အိန္ဒိယရှိ [[ဂုတ္တအင်ပါယာ]] (Gupta Empire) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့သည်လည်း ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလိုက် [[ရွှေခေတ်]]များအဖြစ် တင်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|vauthors=Ingalls DH|date=1976|title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1976_96_1/page/15|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=96|issue=1|pages=15–26|doi=10.2307/599886 |jstor=599886 }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Xie J|date=2020|title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty|journal=Architectural History|volume=63|pages=1–36|doi=10.1017/arh.2020.1 }}</ref> === ဂန္ထဝင်လွန်ခေတ် === {{Main|ဂန္ထဝင်လွန်သမိုင်း}} [[File:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|Medieval French [[Illuminated manuscript|manuscript illustration]] of the three [[Social class|classes]] of medieval society from the 13th-century {{lang|fr|Li Livres dou Santé}}|thumb|right|upright]] ၄၇၆ ခုနှစ်တွင် [[အနောက်ရောမအင်ပါယာ ပြိုလဲခြင်း|အနောက်ရောမအင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက်]] ဥရောပသည် [[အလယ်ခေတ်]] (Middle Ages) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018|title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question|journal=Climate|language=en|volume=6|issue=4|page=90|doi=10.3390/cli6040090|bibcode=2018Clim....6...90M |doi-access=free}}</ref> ဤကာလအတွင်း [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် [[ကက်သလစ်အသင်းတော်]]သည် အာဏာပိုင်စနစ်နှင့် ပညာရေး၏ အဓိကအရင်းအမြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|veditors=Brooke JH, Numbers RL|title=Science and Religion Around the World|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-532819-6|page=72|url={{GBurl|id=W6HPW1TodZwC|p=71}}|access-date=30 July 2022}}</ref> အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်မူ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]သည် အဓိကကိုးကွယ်ရာဘာသာဖြစ်လာပြီး အာဖရိကမြောက်ပိုင်းအထိ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[အစ္စလာမ်မစ် ရွှေခေတ်]] (Islamic Golden Age) ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့ပြီး [[ဗိသုကာပညာ]]၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများနှင့် တိုးတက်မှုများကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်စေကာ ထူးခြားသော လူနေမှုပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Renima-2016">{{cite book | vauthors = Renima A, Tiliouine H, Estes RJ | title = The State of Social Progress of Islamic Societies| chapter = The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization|date=2016 |pages=25–52| veditors = Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2|isbn=978-3-319-24774-8 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Harper Atlas of World History| vauthors = Vidal-Nanquet P |publisher=Harper & Row Publishers|year=1987|page=76}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာနှင့် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာတို့ ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြပြီး၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ရောမအင်ပါယာသန့်စင်ခြင်း|အင်ပါယာသန့်စင်သော ရောမနိုင်ငံ]] (Holy Roman Empire) တို့က မွတ်စလင်များလက်မှ [[ဘုရားသခင်၏မြေမြတ်|ဂျေရုဆလင်မြေမြတ်]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် [[ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ|ဘာသာရေးစစ်ပွဲများ]]ကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Asbridge T |title=The Crusades: The War for the Holy Land|publisher=Simon and Schuster|year=2012|isbn=978-1-84983-770-5|chapter=Introduction: The world of the crusades}}</ref> အမေရိကတိုက်တွင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၂၀၀ နှင့် ၉၀၀ အကြား၌ မီဆိုအမေရိကသည် ၎င်း၏ [[မာယာ ဂန္ထဝင်ခေတ်]] (Classic Period) တွင် ရှိနေခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite web |title=Classic and Postclassic Periods - Sam Noble Museum |url=https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |access-date=27 May 2024 |date=3 November 2014 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525014948/https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |url-status=live }}</ref> ပိုမိုမြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများတွင်မူ ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော [[မစ္စစ္စပီ ယဉ်ကျေးမှု]] (Mississippian societies) များသည် ၈۰۰ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်မှစ၍ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url= https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|author= Adam King|title= Mississippian Period: Overview|encyclopedia= New Georgia Encyclopedia|date= 2002|access-date= 15 November 2009|archive-date= 19 August 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707}}</ref> ၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစုများတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]]သည် [[ယူရေးရှား]] (Eurasia) ဒေသအများစုကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book| vauthors = May T |title=The Mongol Conquests in World History| publisher=Reaktion Books |year=2013|isbn=978-1-86189-971-2 |page=7}}</ref> ထိုကာလအတွင်းမှာပင် အာဖရိကတိုက်ရှိ [[မာလီအင်ပါယာ]]သည် [[ဆီနီဂမ်ဘီယာ]] (Senegambia) မှသည် [[အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ|အိုင်ဗရီကို့စ်]]အထိ ကျယ်ပြန့်လာပြီး ၎င်းတိုက်၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာအဖြစ် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Canós-Donnay |first1=Sirio |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |chapter=The Empire of Mali |date=2019 |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4 }}</ref> အိုရှီယန်းနီးယား (Oceania) ဒေသတွင် [[တူအီတုန်ဂါ အင်ပါယာ]] (Tuʻi Tonga Empire) ပေါ်ထွန်းလာပြီး တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းစုများစွာသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Aswani |first1=Shankar |last2=Graves |first2=Michael W. |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |url=https://archive.org/details/sim_asian-perspectives_fall-1998_37_2/page/135 |journal=Asian Perspectives |date=1998 |volume=37 |issue=2 |pages=135–164 |id={{Gale|A53675990}} {{ProQuest|199458937}} |jstor=42928433 }}</ref> ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင်မူ [[အက်ဇ်တက်လူမျိုး|အက်ဇ်တက်]] (Aztecs) နှင့် [[အင်ကာအင်ပါယာ|အင်ကာ]] (Inca) တို့သည် မီဆိုအမေရိကနှင့် အင်ဒီးစ်တောင်တန်းဒေသတို့တွင် အသီးသီး အင်အားအကြီးဆုံး ဩဇာခံအာဏာပိုင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Conrad G, Demarest AA |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism| url = https://archive.org/details/religionempiredy0000conr |publisher=Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31896-3|page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/2 2]}}</ref> === ခေတ်သစ်ကာလ === {{Main|ခေတ်သစ်ကာလ|ခေတ်သစ်ဦးကာလ|ခေတ်သစ်နှောင်းပိုင်းကာလ|မျက်မှောက်ခေတ်သမိုင်း}} ဥရောပနှင့် အရှေ့နီးပါးဒေသ၏ [[ခေတ်သစ်ဦးကာလ]] (၁၄၅၀ ဝန်းကျင်မှ ၁၈၀၀ ခန့်) သည် [[ဘိုင်ဇန်တိုင်းအင်ပါယာ]] လုံးဝပျက်သုဉ်းသွားခြင်းနှင့် [[အော်တိုမန်အင်ပါယာ]] အင်အားကြီးထွားလာခြင်းတို့နှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400-1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |chapter=The Ottomans and Europe |date=1994 |pages=589–635 |doi=10.1163/9789004391659_019 |isbn=978-90-04-39165-9 }}</ref> ထိုအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် [[အဲဒိုခေတ်]] (Edo period) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book |last1=Goree |first1=Robert |title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |chapter=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |date=2020 |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7 }}</ref> တရုတ်နိုင်ငံတွင် [[ချင်မင်းဆက်]] (Qing dynasty) ထွန်းကားလာကာ၊<ref>{{Cite journal |id={{ProQuest|820544016}} |vauthors=Mosca MW |date=December 2010 |title=CHINA'S LAST EMPIRE: The Great Qing |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_2010-12_83_4/page/768 |journal=Pacific Affairs |volume=83 |issue=4 |pages=768–769 }}</ref> အိန္ဒိယနိုင်ငံအများစုကိုမူ [[မူဂါအင်ပါယာ]]က စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Suyanta |first1=Sri |last2=Ikhlas |first2=Silfia |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526-1857) |journal=Al-Ta Lim Journal |date=2016 |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228 }}</ref> ဥရောပတွင် ၁၅ ရာစုမှစ၍ [[ဉာဏ်သစ်အလင်းပွင့်ခြင်း|ဉာဏ်ဆန်းသစ်မှုခေတ် (Renaissance)]] ဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book|vauthors=Kirkpatrick R|title=The European Renaissance, 1400–1600|date=2002|isbn=978-1-317-88646-4|page=1|publisher=Routledge |oclc=893909816}}</ref> နယ်မြေသစ်များကို ရှာဖွေစူးစမ်း၍ [[နယ်ချဲ့ဝါဒ|ကိုလိုနီပြုခြင်း]] စတင်သည့် [[နယ်မြေသစ်ရှာဖွေရေးခေတ်]] (Age of Discovery) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|vauthors=Arnold D|title=The Age of Discovery, 1400–1600|url=https://archive.org/details/ageofdiscovery140000arno_d9e0|date=2002|isbn=978-1-136-47968-7|edition=Second|page=xi|publisher=Routledge |oclc=859536800}}</ref> ယင်းတွင် [[အမေရိကတိုက်အား ဥရောပနိုင်ငံများက ကိုလိုနီပြုခြင်း|အမေရိကတိုက်ကို ကိုလိုနီပြုခြင်း]]နှင့်<ref>{{cite journal| vauthors = Dixon EJ |date= January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |journal=Quaternary Science Reviews|language=en|volume=20|issue=1–3 |pages=277–299|doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5|bibcode= 2001QSRv...20..277J }}</ref> [[ကိုလံဘီယာ ဖလှယ်မှု]] (Columbian Exchange) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |date=2020 |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmid=34557059 |pmc=8452148 }}</ref> ဤကဲ့သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် [[အတ္တလန္တိတ် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု]]နှင့်<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1989_30_3/page/365 |journal=The Journal of African History |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |jstor=182914 }}</ref> [[အမေရိကတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|အမေရိကတိုက်ရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခြင်း]]များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Cave AA | chapter = Genocide in the Americas|date=2008 | title = The Historiography of Genocide|pages=273–295 | veditors = Stone D |place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/9780230297784_11|isbn=978-0-230-29778-4}}</ref> ဤကာလသည် သင်္ချာ၊ မက္ကင်းနစ်၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ ပညာရပ်များတွင် များစွာတိုးတက်ပြောင်းလဲခဲ့သော [[သိပ္ပံတော်လှန်ရေး]]ခေတ်ကိုလည်း မှတ်ကျောက်တင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Delisle RG | title = Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution | journal = Endeavour | volume = 38 | issue = 3–4 | pages = 157–158 | date = September 2014 | pmid = 25457642 | doi = 10.1016/j.endeavour.2014.10.001 }}</ref> [[File:A Man on the Moon, AS11-40-5903 (cropped).jpg|thumb|၁၉၆၉ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၁]] မစ်ရှင်အတွင်း လကမ္ဘာပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေသည့် [[ဘတ်ဇ် အယ်ဒရင်]]။ သူနှင့် [[နေးလ် အမ်းစထရောင်း]]တို့သည် အခြားသော [[အာကာသဝတ္ထု]]တစ်ခုပေါ်သို့ ပထမဆုံး ခြေချနိုင်ခဲ့သည့် လူသားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။]] [[ခေတ်သစ်နှောင်းပိုင်းကာလ]] (၁၈၀၀ မှ ယခုမျက်မှောက်ခေတ်အထိ) တွင် [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[နည်းပညာတော်လှန်ရေး]]တို့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ပုံရိပ်ဖမ်းနည်းပညာ (Imaging technology)၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အဓိက တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများနှင့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ ကဲ့သို့သော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Greatest Engineering Achievements of the 20th Century|url=https://www.greatachievements.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406160644/https://greatachievements.org/|archive-date=6 April 2015|access-date=7 April 2015| work = National Academy of Engineering }}</ref> [[ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခေတ်]] (Age of Enlightenment) ၏ အတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အမေရိကနှင့် ဥရောပတိုက်တို့တွင် [[တော်လှန်ရေးခေတ်]] (Age of Revolution) ဟု လူသိများသည့် နိုင်ငံရေးတော်လှန်ရေး ကာလတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents (Teaching with Historic Places) (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |website=www.nps.gov |access-date=27 May 2024 |language=en |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live }}</ref> ၁၈၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် [[နပိုလီယန် စစ်ပွဲများ]]သည် ဥရောပတစ်ခွင် အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite journal |last1=O'Rourke |first1=Kevin H. |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |journal=Journal of Global History |date=2006 |volume=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076 }}</ref> စပိန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိက) ရှိ ၎င်း၏ ကိုလိုနီနယ်မြေအများစုကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite journal|vauthors=Zimmerman AF|date=November 1931|title=Spain and Its Colonies, 1808–1820|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=11|issue=4|pages=439–463|doi=10.2307/2506251|jstor=2506251}}</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဥရောပနိုင်ငံများသည် အာဖရိကတိုက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ—နှစ်ပေါင်း ၅၀ မပြည့်မီအတွင်း အာဖရိကရှိ ဥရောပသားတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုသည် ၁၀% မှ ၉၀% နီးပါးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်—<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date=5 May 2021 |website=[[BBC]] |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref> ထို့အပြင် အိုရှီယန်းနီးယားသို့လည်း နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 (review) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2004-07_68_3/page/957 |journal=The Journal of Military History |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138 }}</ref> ၁၉ ရာစုအတွင်း [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]သည် သမိုင်းတွင် [[အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာများ စာရင်း|ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အင်ပါယာ]]အဖြစ်သို့ နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Palan |first1=Ronen |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |journal=Theoretical Inquiries in Law |date=2010 |volume=11 |pages=149–176 |doi=10.2202/1565-3404.1239 }}</ref> ဥရောပနိုင်ငံများအကြား တည်ငြိမ်လုနီးပါး ရှိခဲ့သော [[အင်အားချိန်ခွင်လျှာ (နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး)|အာဏာချိန်ခွင်လျှာ]]သည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် သမိုင်း၌ အသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှင့်အတူ ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|vauthors=Clark CM|title=The sleepwalkers: how Europe went to war in 1914|date=2012|publisher=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9942-6|location=London|chapter=Polarization of Europe, 1887–1907|oclc=794136314}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]] (Great Depression) ကြောင့် အာဏာရှင်စနစ်သုံး အစိုးရများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Robert Dahl |title=Democracy and Its Critics |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |url-access=registration |year=1989 |publisher=Yale UP |pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239–240] |isbn=0-300-15355-4}}</ref> စစ်ပွဲ၏ ဖျက်ဆီးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့အင်ပါယာအများစု ပြိုလဲခဲ့ရပြီး ကိုလိုနီစနစ်စွန့်လွှတ်ခြင်း (Decolonization) များ နေရာအနှံ့အပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့်<ref>{{Cite book|vauthors=Herring GC|title=From colony to superpower: U.S. foreign relations since 1776|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972343-0|location=New York|page=[https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr/page/1 1]|oclc=299054528}}</ref> [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]တို့သည် ကမ္ဘာ့ [[အင်အားကြီးနိုင်ငံ|မဟာစင်္ကြံအင်အားကြီးနိုင်ငံ (Superpowers)]] များအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအတွက် ပြိုင်ဆိုင်ရသည့် [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] (Cold War) ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး နျူကလီးယား လက်နက်ပြိုင်ပွဲနှင့် [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]] (Space Race) များ ရှိခဲ့ကာ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုလဲမှုနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=McDougall |first1=Walter A. |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-atomic-scientists_1985-05_41_5/page/20 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |date=1985 |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Plous |first1=S. |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-peace-research_1993-05_30_2/page/163 |journal=Journal of Peace Research |date=1993 |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004 }}</ref> [[အင်တာနက်]]နှင့် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) စနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် အားကောင်းလာသည့် လက်ရှိ [[သတင်းအချက်အလက်ခေတ်]] (Information Age) တွင်မူ ကမ္ဘာကြီးသည် ပိုမို [[ကမ္ဘာလုံးသဏ္ဌာန်ဖြစ်ပေါ်မှု|ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖြစ်လာပြီး (Globalized)]] အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ပိုမိုချိတ်ဆက်မိလာလျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|vauthors=Sachs JD|date=April 2017|title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom?|journal=Humanistic Management Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=237–252|doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |doi-access=free}}</ref> == မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော == နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြစဉ်က တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွား လာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါမျိုးရှိခဲ့၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါတည်း။ == လူ == ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဟူ၍ ပညတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော သတ္တဝါသည်မည်သည့်အချိန်ကစ၍ ပေါက်လာခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာစွာမပြောနိုင်ပေ။ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများပင်လျှင် ကမ္ဘာမြေလွှာ အထပ်ထပ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသောအရိုးများ၊ ကျောက်သားမှဖဲ့၍ ပြုလုပ်ထားသော လက်နက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ တိရစ္ဆာန်များ၏ ဦးချိုနှင့် အစွယ်များ ဖြင့်ပြုလုပ်သော အရာဝတ္ထုများနှင့် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူနံရံများတွင် ရေးဆွဲထားသည်။ ယခုအခါတွင် တိမ်ကောပပျောက်နေပြီဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်ကြီး များ၏ ရုပ်ပုံများအစရှိသော ရှေးခေတ်၏ အမွေအနှစ်ပစ္စည်းများကို လေ့လာကြည့်ရှုကာ ကမ္ဘာဦးလူများ၏အကြောင်းကို မှန်းဆရုံမျှသာလျှင် မှန်းဆနိုင်ကြလေသည်။ အမှန်အားဖြင့်ကား လူဟူသောသတ္တဝါသည် တွေးထင်သည်ထက် များစွာပိုမို၍ ရှေးကျသောအခါကပင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ကမ္ဘာတွင် လူသတ္တဝါဟူ၍ စတင်ပေါ်ပေါက်နေသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စတင်မရေးသားမီ နှစ်ပေါင်းသိန်းသန်းများစွာကပင် ဖြစ်တန်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးလေးထောင် လောက်ကမှသာ အက္ခရာစာလုံးများဖြင့် စတင်မှတ်တမ်းတင်ကြသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် ကျောက်သားဖြင့်ပြုလုပ်သော နှစ်ပေါင်းထောင်သောင်းများစွာကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယူဆကြလေသည်။ ထိုကျောက်ကိရိယာပစ္စည်းများကို လူများသည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှကြာမှ လုပ်ကိုင်အသုံးချလာတတ်သည်ကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ခန့်မှန်းရာတွင် ထည့်တွက်ရပေဦးမည်။ ဤသို့ နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါက ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြ သောအခါ သစ်ပင်အကိုင်းအခက်များအကြားမှနေ၍ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွားလာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါတစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါပေတည်း။ ထိုသတ္တဝါသည် လူဝံများကဲ့သို့အမွှေးစုပ်ဖွားရှိ၍ လက်သည်း၊ ခြေသည်းရှည်ကြီးများနှင့် ဖြစ်သော်လည်း ယခုလူကဲ့သို့ မတ်တတ်ရပ်၍ ခြေဖြင့်လမ်းမလျှောက်နိုင်သေးချေ။ မျောက်များကဲ့သို့သာ ခြေလက်များကို မြေပေါ်၌ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာနေကြလေသည်။ ကိုယ်လုံးကိုယ် ထည်မှာ ကြီးမားသန်စွမ်းသော်လည်း မိမိထက်ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များအနီးသို့ မချဉ်းကပ်ဝံ့ချေ။ စားရာတွင်လည်း တိရစ္ဆာန်များ၏ စားကြွင်းစားကျန်များနှင့် သစ်ဥသစ်ဖုများကိုသာ ရှာဖွေစားသောက် ရလေသည်။ ဤသို့ ရှာဖွေစားသောက်ရင်း အချို့မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးရန်ကို မခုခံနိုင်သောကြောင့် အစားခံကြရသည်။ အချို့မှာ ရှောင်နိုင် တိမ်းနိုင် ပြေးနိုင် လွှားနိုင်၍ ချမ်းသာရာရကြ၏။ အဖိုအမ ဟူ၍ရှိသော်လည်း အသိုက်အမြုံနှင့် အတူတကွ နေလေ့မရှိဘဲ တစ်ယောက်တည်း အစာရေစာပေါများ၍ ဘေးလွတ်ကင်းရာ အရပ်များတွင် နေလေ့ရှိတတ်ကြသည်။ ယင်းကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်များနှင့် ဘာမျှမခြားနားသော အရိုင်းဘဝမှနေ၍ ရှေးဦးလူသတ္တဝါများသည် တဖြည်းဖြည်းယဉ်ကျေးလာ၍ အသိဉာဏ် တိုးပြီးလျှင် အနေအထိုင်များ ပြောင်းလဲလာကြလေသည်။ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိရာမှ မြေပြင်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းနေထိုင်စပြုလာကြသည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် အနေများလာသောအခါ တစ်စတစ်စနှင့် မတ်တတ်ရပ်နိုင်လာသည်။ ရှေးကကဲ့သို့ မြေကြီးပေါ်တွင် လက်ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွနှင့် သွားလာရန်မလိုတော့ဘဲ တစ်ခါတည်းခြေထောက်ပေါ်တွင် ရပ်ကာ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထားပြီးလျှင် လမ်းလျှောက်နိုင်လာ၏။ အဖို အမ တွဲ၍လည်းနေစပြု၏။ သစ်ရွက်သစ်ခက်များဖြင့် အဆောက်အအုံများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ အစာရှာဖွေရန် ထွက်သောအခါ သစ်ကိုင်းများ တုတ်တိုများ ကိုကိုင်စွဲလျက်တိရစ္ဆာန်ငယ်များကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားသောက်ကြသည်။ ထိုအချိန်က ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော အသားစား လူသတ္တဝါများသာ ဖြစ်နေပေသေးသည်။ လူများသည် ဤမျှ ရိုင်းစိုင်းသောအခြေအနေတွင်ရှိစဉ် မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို နားလည်ခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။ သို့ရာတွင် မိမိတို့ အလို အလျောက် မီးဖိုခြင်း၊ မီးမွှေးခြင်းကိုမူကား မပြုလုပ်တတ်ကြသေးချေ။ ထိုသူများ မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြပုံမှာအတော်ပင် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပေသည်။ တောတွင်း၌တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြိုးပစ် လောင်မီးကျသော အခါ တောထဲရှိ သစ်ပင်အချို့ကို မီးစွဲလောင်သဖြင့် အလွန်သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်သားကောင်ကြီးများသည် ထွန်းလင်းတောက်လောင်သော မီးရောင်ကို ကြောက်လန့်ကာ ထွက်ပြေးကြလေသည်။ ထိုမီး၏ အပူရှိန်ကြောင့် အေးချမ်းသောညဉ့်အခါများတွင်လည်း အနွေးဓာတ်ကိုရရှိကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူများသည်မီး၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိလာကြလေသည်။ ထို့ပြင် မီးစွဲလောင်နေသော သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ယူဆောင်သွားခြင်းဖြင့် မီးအလင်းရောင်ကို အသုံးချရမှန်းသိလာကြသည်။ တောမီးထဲသို့ ရောက်၍ သေဆုံးသော သားကောင်အချို့၏အသားများကိုစားကြည့်ကြသောအခါ ယခင်က အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားရသည်ထက် ပို၍အရသာရှိကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကျောက်တုံးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိခိုက်ပွတ်တိုက်မိရာမှ မီးပွင့်လာသည်ကို တွေ့ရှိသော လူများသည် မီးကို ကျောက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ကို သိရှိလာကြသည်။ ဤကားအလွန်တရာအရေးပါသောအသစ်တွေ့ရှိမှုကြီးတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ယခုခေတ်တိုင်အောင် မည်သည့်သားရဲတိရစ္ဆာန်မှ မီးကိုမည်ကဲ့သို့ပြုလုပ်ရမည်ဟု မသိရှိကြလေရာ မီးကိုပြုလုပ်တတ်သော လူများသည် တိရစ္ဆာန်များထက် တပန်းသာ၍ တိုးတက်လာကြလေသည်။ မီးမွှေးနည်းကို တွေ့ရှိကြသည့်အချိန်မှစ၍ လူများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တစ်စထက်တစ်စ တိုးတက်လာပြီးလျှင် အသက်ကို ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ အနွေးဓာတ်ကို ရရှိရန်လည်းကောင်း၊ အစားအစာများ ချက်ပြုတ်ရန်လည်းကောင်း မီးကို အသုံးပြုတတ်လာကြသည်။ ရှေးဦးလူများသည် ပထမတွင် တုတ်တိုများ၊ ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများမှ လွဲ၍ အခြားလက်နက်များကို မပြုလုပ်မသုံးစွဲတတ်ချေ။ သို့ရာတွင် ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများကို လက်နက်များဖြစ်အောင် တဖြည်းဖြည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲ၍ အသုံးပြုလာကြသည်။ သူတို့၏ ခန္ဓာများပေါ်တွင် အဝတ်မစားဗလာနတ္ထိ၊ သို့မဟုတ် အနည်းငယ်မျှ သာရှိလေသည်။ ပူအိုက်သော ရာသီတွင်ကား အဝတ်အစားလုံးဝမလိုချေ။ ညဉ့်အခါများတွင်ကား သစ်ပင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ ဂူများအတွင်း၌လည်းကောင်း ခိုလှုံနေရ၍ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးကိုတထိတ်ထိတ် တလန့်လန့်နှင့်ပင် နေကြရသေးသည်။ ထိုခေတ်က လူများ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်ယဉ်ကျေးလာပုံကိုကား အထောက်အထား အစအနများစွာမရှိသေး၍ အသေအချာ မသိရှိရသေးဘဲ မှန်းဆရုံသာ မှန်းဆကြည့်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်ဂူများတွင် ခိုလှုံကြသောအခါသူတို့၏ နောင်လာ နောက်သား အစဉ်အဆက်များသည်လည်း ကျောက်ဂူများ၌သာ ဆက်လက် နေထိုင်ကြ၍ မိမိတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ အရိုးများ စသည်တို့ကို ကျောက်ဂူများအတွင်း၌ ထားရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ရှေးဦးလူများအကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတို့သည် မိမိတို့ကျွမ်းကျင်သည့်ဘက်မှစုံစမ်းရှာဖွေတွေ့ရှိရသော အချက်အလက်များကို စုပေါင်း၍ ဖက်စပ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ရှေးအကျဆုံး လူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မှန်းဆကြည့်ကြသည်။ ယင်းသို့ စုံစမ်းရှာဖွေကြရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့တော်အနီး၌ မြေအောင်းဂူတစ်ခုထဲမှ လူ၏ဦးခေါင်းခွံတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိကြလေ သည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ,ဝဝဝ မှ ၁,ဝဝဝ,ဝဝဝစပ်ကြားတွင် နေထိုင်ခဲ့သော လူ၏ဦးခေါင်းခွံ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဦးခေါင်းခွံကို ရှေးဦးစွာတွေ့ရှိသူမှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဘူမိဗေဒ သုတေသနအသင်းမှ ဒဗျူစီပေးဆိုသူဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာစူးစမ်းသူ မှာ ပါမောက္ခဒေးဗစ်ဆန်ဗလက် အမည်ရှိ ကနေဒီယန်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထိုဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာကြည့်ရှုကြသောအခါ နောက်သို့ဆုတ်နေသော နဖူးနှင့် ကြီးထွားသန်မာသော မျက်ခုံးရိုးများကို တွေ့ရသည်။ ခေါင်းခွံရိုးမှာ လွန်စွာထူထဲ၍ ယခုခေတ် လူများ၏ပါးလွှာသော ခေါင်းခွံရိုးနှင့် သိသိသာသာကြီး ကွာခြားလေသည်။ သွားများမှာ လူ၏သွားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သော်လည်း မေးရိုးမှာကြီးထွားတုတ်ခိုင်သည်။ ဦးခေါင်းခွံရှင် လူ၏ အသိဉာဏ်မှာကား ယခုခေတ် ဉာဏ်အနည်းဆုံးရှိသော လူများ၏ အသိဉာဏ်လောက်သာရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အားလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်လိုက်လျှင် မျောက်တစ်ဝက် လူတစ်ဝက်ဖြစ်သော ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ထင်မြင်လာပေမည်။ မစ္စတာပေးသည် မိမိ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သွားရာ နောက်နှစ်နှစ်မျှ ကြာသောအခါ ဦးခေါင်းခွံကိုတွေ့ရှိသော ဂူထဲ၌ပင် ရှေးခေတ်လူများအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အသုံးအဆောင် ကိရိယာပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိပြန်လေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများနှင့်အတူ ရှေးလူများ မီးကိုသုံးစွဲခဲ့သည်ကိုပြသော အထောက် အထားများကိုပါ တွေ့ရှိသေးသည်ဟုဆို၏။ အထက်ပါတွေ့ရှိချက်များမှ ကျွန်ုပ်တို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ငါးသိန်းမှ တစ်သန်းအထိ အချိန်အခါက လူများ၏ အသိဉာဏ်အဆင့်အတန်းကို ခန့်မှန်းကြည့်နိုင်ပေသည်။ ရှေးဦးလူများ အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အခြားအထောက်အထား တစ်ခုမှာ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟိုင်းဒယ်ဗတ်မြို့အနီး၌ တွေ့ရှိ သော အောက်ပိုင်းပါးရိုးတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ထိုပါးရိုးကို အခြေခံထား၍ သတ္တဝါပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကိုနှိုင်းယှဉ်သော ခန္ဒာဗေဒပညာဖြင့် မှန်းဆကြည့်သောအခါ ယခုလူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် များစွာခြားနားသော လူတစ်ဦး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။ ပါးရိုးမှာ တုတ်ခိုင်သန်မာ၍ မေးရိုးအဖြစ်ထိုးထွက်သောအပိုင်းကိုမတွေ့ရှိရချေ။ ထိုအရိုးကို တွေ့ရှိသောနေရာမှာ မြေအောက်ပေ ၈ဝ အနက်တွင်ဖြစ်၍ အနီးအနားတွင်လည်း ယခုခေတ်၌ တိမ်ကောနေပြီဖြစ်သော ဆင်ကြီး၊ ကြံ့ကြီး များ၏ အရိုးအစအနများကို တွေ့ရှိရသည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ပါးရိုးရှင်လူသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ,ဝဝဝ ခန့်က နေထိုင်ခဲ့သောလူဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ ရှေးဦးလူများအကြောင်း စုံစမ်းရှာဖွေလာရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားကြသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဆပ်ဆက်နယ်၌ တူးဖော်ရရှိသော ပိလဒေါင်း ဦးခေါင်းခွံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အပြင်းအထန် အငြင်းပွားကြလေသည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လူ၏ ဦးခေါင်းခွံမှန်း သိသာထင်ရှားသော်လည်း မေးမရှိသော အောက်ပါးရိုးနှင့် ကြီးမားသော သွားစွယ်များမှာကား မျောက်ဝံနှင့်တူလှ၏။ သို့ဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ပါးရိုးရှင်များသည် တစ်ခြားစီလောဟု တွေးတောစရာ ဖြစ်နေ ပေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ နေယန်းဒါတောနယ်တွင်လည်း ရှေးခေတ်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ် အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိရပေသည်။ နေယန်းဒါတော လူများမှာကာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ,ဝဝဝ နှင့် ၁ဝဝ,ဝဝဝ အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူတို့ကား ကျောက်လက်နက် ကိရိယာများ ပြုလုပ်သုံးစွဲ၍ ဂူများ၌နေသည်။ မီးကိုလည်း အသုံးပြုရမှန်းသိ၍ တိရစ္ဆာန် ကလေးများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများမှာကား ကရိုမာညွှန်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ်အစအနများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့ကား အတော်အတန်ယဉ်ကျေးသော အဆင့်အတန်းသို့ရောက်နေ၍ ယခုခေတ်လူများနှင့် မျိုးစိတ်ချင်းအတူတူဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကရိုမာညွန်လူများနောက် နေထိုင်ကြသောသူများမှာ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်လူများပင် ဖြစ်တော့သည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော်၍ လေ့လာသူ ပညာရှိကြီးများသည် လူ၏သမိုင်းကို ခေတ်အမျိုးမျိုး ပိုင်းခြားထားခဲ့ကြသည်။ ရှေးအကျဆုံးခေတ်မှာ ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ကရိယာ အကြမ်းစားများကို စတင်အသုံးပြုသော ခေတ်ဖြစ်၍ ကျောက်ခေတ်၏ရှေ့ပြေးခေတ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုခေတ်ကလူများသည် ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ခဲများကို ထုရိုက်ခုတ်ထစ်စရာ ကိရိယာအဖြစ် စတင်အသုံးပြုကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုကျောက်ကိရိယာများမှာ လူ၏လက်ဖြင့်ကျောက်သားမှ ထွင်းဖဲ့ကာ ပြုပြင်ယူရသော ပစ္စည်းများလော၊ သို့မဟုတ် သဘာဝအတိုင်း ပွန်းပဲ့ထိခိုက်ခြင်းဖြင့် အလိုအလျောက် လက်နက်ကိရိယာသဖွယ် ဖြစ်လာသောအရာများလောဟူ၍ တပ်အပ်သေချာစွာပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ ထို့နောက် တစ်ခေတ်ပြောင်းခဲ့ပြန်ရာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းသို့ ရောက်လာကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကျမှ သာလျှင် လူများသည် ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုပြင်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။ ထိုခေတ်က လူများကို ကျောက်ခေတ်ဟောင်းလူများဟုခေါ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုကြသော ကျောက်ကိရိယာများမှာ လက်ရာကြမ်းတမ်း၍ မောင်းချထားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်သောအစောင်းများရှိသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်၏ နောက်ပိုင်း၌ အသုံးပြုကြသည့် ကျောက်ကိရိယာများမှာ ရှေးကထက်ပို၍ လက်ရာချောမွေ့လာလေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ရာတွင် ယခင်ကကဲ့သို့ ကျောက်အချင်းချင်းထုရိုက်ခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ လိုရာ ပုံသဏ္ဌာန်ရအောင် ဖိ၍သွေးခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်ကြရာ ကျောက်ကိရိယာများမှာ ပိုမိုသေသပ်၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မကွဲပြားလှချေ။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကုန် ခါနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော လူများသည် ချောမွေ့သော ကျောက်ကိရိယာ များသာမက တိရစ္ဆာန်များ၏ အရိုးများ၊ ဦးချိုများနှင့် အစွယ်များဖြင့်လည်း ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ သက်တမ်းမှာ နှစ် ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသည်ဟုခန့်မှန်းကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်ကိရိယာများကို အတိမ်အနက်အမျိုးမျိုးရှိသော မြေကြီးအောက်မှ တူးဖော်ရရှိ၍ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော အဆင့်မှ လက်ရာချောမွေ့လာသော အဆင့်များအထိအဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာပုံကို တွေ့ရှိရသောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ အလယ်ပိုင်း ကျောက်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ ထိုခေတ်မှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းမှ ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ အကူကြားကာလဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ကျောက်ကိရိယာများမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကိရိယာများထက် လက်ရာအနည်းငယ်ညံ့လာသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်က အသုံးပြုခဲ့ကြဟန်တူသော ဆေးရောင်ခြယ်ထားသည့် ကျောက်စရစ်ခဲကလေးများကို တွေ့ရှိရလေရာ ထိုကျောက်စရစ်များကို အက္ခရာစာလုံး အမှတ်အသားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသလော၊ သို့မဟုတ် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသလောဟု အမျိုးမျိုးတွေးတောစရာ ဖြစ်နေသည်။ အလယ်ပိုင်းကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကျေက်ခေတ်သစ်သို့ရောက်ရှိလာလေသည်။ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်သစ် ထွန်းကားသောအချိန်မှာ တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည်တွင် တစ်ပြိုင်တည်းမဟုတ်ဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခြားနားလေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်သစ်ထွန်းကားချိန်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်၍ ကရိကျွန်းတွင်မူ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၄,ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ ဥရောပ အနောက်ပိုင်းတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇ဝဝဝ မှ ၈ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း အသီးအသီး ထွန်းကားခဲ့ကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် အသုံးပြုသော ကျောက်ကိရိယာများသည် ယခင်ခေတ်များကထက် လှပချောမွေ့လာပြီးလျှင် အသုံးကျပုံနယ်ပယ်မှာလည်း ပိုမို၍ ကျယ်ဝန်းလာလေသည်။ ထိုခေတ်တွင် နေထိုင်ကြသော လူများသည် အိုးခွက်များနှင့် လေးမြားတို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြလေသည်။ ထို့အပြင် တောထဲမှ တိရစ္ဆာန်အရိုင်းများကို အိမ်တွင် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း၊ အသီးအနှံပင်များစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အဝတ်အထည်ရက်လုပ်ခြင်း စသည်တို့မှာလည်း ကျောက်ခေတ်သစ်၏ မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြီးအကျယ် တိုးတက်မှုများပင် ဖြစ်လေသည်။ နောက်ဆုံး ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် လူများကို အရိုင်းဘဝမှ ယဉ်ကျေးသော လူများအဖြစ်သို့ ပို့ဆောင်လိုက်သောအရာမှာ အိုးခွက်များကို ရှေးဦးစွာ အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်၏။ အိုးခွက်များကို တီထွင်ပြုလုပ်နိုင် သောအခါ အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်၍စားသောက်ကြလေသည်။ လူများ၏ အစားအစာနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာ၍ အငွေ့တထောင်းထောင်းထကာ ဆူပွက်နေအောင် ချက်ထားသော အိုးပတ်လည်တွင် လူများအစုလိုက် ဝိုင်းရံ ၍ နေတတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ရှေးကထက် တိုးတက်ကောင်းမွန်သော ကျောက်ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ နေထိုင်ရန် အိမ်များ၊ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်များကို ဖြတ်ကူးရန် လှေများနှင့် အစားအစာများထည့်ရန် သစ်သားပန်းကန် အိုးခွက်များကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ကျောက်ခေတ်သစ်လူများ နေထိုင်ခဲ့သော နေရာများစွာရှိလေသည်။ ထိုနေရာ တစ်ဝိုက်တွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားကာ ကျူပင်များကိုရက်၍ ရွှံ့များဖြင့် မံပြီးလျှင် တဲငယ်များဆောက်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ သူတို့သည် အကြမ်းပြုလုပ်ထားသော လှေများဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေမှထွက်ခွာ၍ ခရု၊ ကမာ စသည်များကို လိုက်လံရှာဖွေကြသည်။ ကုန်းပေါ်တွင်ကား နွားရိုင်းများကို လိုက်လံပစ်ခတ်ကြသည်။ အစာရသောအခါ မီးဖိုဘေးပတ်လည်တွင်ဝိုင်း၍ စားကြပြီးလျှင်အခွံများ၊ အရိုးများနှင့် အမှိုက်များကို အနားတွင်ပစ်ထားလေရာအပုံကြီးများ အဖြစ် ကျန်ရစ်နေ လေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအဖြစ် ကျန်ရစ်နေလေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကိုတူးဖော်၍ ထိုခေတ်ကလူများ မည်သို့မည်ပုံ နေထိုင်ကြသည်ကို တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် လူများသည် ရှေးဟောင်းကျောက်ခေတ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် နေထိုင်လာခဲ့ကြလေရာ တဖြည်းဖြည်း လူများ၏အသိဉာဏ် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ နေရေးထိုင်ရေး အဆင့်အတန်းမှာလည်း မြင့်တက်လာလေသည်။ လူများသည် သီးနှံပင်များကိုစိုက်ပျိုးခြင်း၊ တောတိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို အိမ်၌ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကို တတ်ကျွမ်းလာသောအခါ လူများ၏အသက်မွေးမှု နည်းလမ်းများသည်လည်း နှစ်မျိုးနှစ်စား ကွဲပြားလာလေသည်။ အချို့သော လူများသည် တစ်နေရာတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို လုပ်ကိုင်ကာ အသက်မွေးမြူကြ၍ အချို့မှာ မြက်ခင်းရှိရာ ဒေသများတွင် သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွားများကို ထိန်းကျောင်း ခြင်းဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသည်။ တိရစ္ဆာန်များကို ထိန်းကျောင်း၍ အသက်မွေးသော သူများသည်နွေအခါတွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများတွင်နေထိုင်ကြ၍ ဆောင်းရာသီတွင် တောင်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ သိုးသား၊ ဆိတ်သားများနှင့် နွားနို့၊ ဆတ်နို့များကို စားသောက်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသူများမှာ နေဒဏ်၊ မိုးဒဏ် ကိုခံကာ အလုပ်ကြမ်းကို လုပ်ကိုင်နေထိုင်ကြရသောကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာကြမ်းတမ်းခက်ထန်ပြီးလျှင် တစ်နေရာတည်းတွင် အိုးအိမ်အတည်တကျ နေထိုင်လေ့ရှိကြသော လယ်ယာသမားများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်လေ့ရှိကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်များ ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင်ကား သတ္တုခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ လူတို့ ပထမဦးစွာ အသုံးပြုသော သတ္တုကိရိယာများမှာ ကြေးနီဖြင့်လုပ်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများဖြစ်သည်။ ကြေးနီခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသည့်နောက် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှကြာသောအခါ ကြေးဝါ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သံကိုမူ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ကမှသာ ဥရောပတိုက်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများ စုံစမ်းရှာဖွေရရှိသော ပါဏဗေဒနှင့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ လူသည် မိမိထက်နိမ့်ကျသော သတ္တဝါတစ်ခုမှ တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အဆုံးသတ်အဖြေ ရရှိလေသည်။ ထို့အပြင် ယနေ့သိရှိကြသည့်အတိုင်း လူမျိုးများသည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာသည် ဟူသောအချက်ကို ရရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ်လူများ ဖြစ်ပေါ်ပုံအစနှင့် တိမ်ကောသွားပြီဖြစ်သော မျောက်ဝံတစ်မျိုး၏ သဏ္ဌာန်အကြားတွင် မည်သို့ဖြစ်ပျက်သည်ဟူသော အထောက်အထားများကိုမူ ယခုထက်တိုင်စုံစမ်းရှာဖွေ၍ မရသေးချေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> = ကိုးကား = {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} [[Category:လူသားများ| ]] [[Category:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ| လူ]] anpnkb512zv0w530dcqe8vu0uepmggy 0 6088 1042405 421963 2026-07-07T23:56:35Z Htunsoeoo 145350 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 1042405 wikitext text/x-wiki [[File:Mercosul-04-jul-2005.jpeg|thumb|MERCOSUR ောင်ပိုင်းကွန်းနှစ်နိုင်ငံအကြားလွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ၏ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။]] လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (Free Trade Agreement) သည် တစ်နိုင်ငံထက်ပိုသော နိုင်ငံများအကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ပက်သတ်သော အတားအဆီးများ ၊ အခွန်အကောက်များ ကို လုံးဝ လျှော့ချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == Free Trade Agreement များ == * Andean Community (ဘိုလစ်ဗီးယား ၊ ကိ်ုလမ်ဘီယာ ၊ အီကွေဒေါ ၊ ပီရူးနှင့် ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement) * ASEAN Free Trade Area (AFTA) (ဘရူနိုင်း ၊ အင်ဒိုနီးရှား ၊ မလေးရှား ၊ ဖိလစ်ပိုင် ၊ စင်္ကာပူ ၊ ထိုင်း ၊ ကမ္ဘောဒီးယား လာအို ၊ မြန်မာ နှင့် ဗီယက်နမ်တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement ) * Central American Common Market (CACM) (ဂွာတီမာလာ ၊ ကော်စတာ ရီကာ ၊ အယ်ဆာဗေးဒိုး ၊ ဟွန်ဒူရပ် နှင့် နီကွာရာဂါ တို့ပါဝင်သော Free Trade Agreement) * Dominican Republic-Central America Free Trade Agreement (DR-CAFTA) ( အမေရိကန် ၊ ကော်စတာရီကာ ၊ အယ်ဆာဗေးဒိုး ၊ ဂွာတီမာလာ ၊ ဟွန်ဒူရပ် ၊ နီကွာရာဂါနှင့် ဒိုမီနီကန် တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement ) * Central European Free Trade Agreement (CEFTA) ( ခရိုအေးရှား ၊ အယ်လ်ဘေးနီးယား ၊ ဘော့စ်နီးယား ၊ မက်စီးဒိုးနီးယား ၊ မော်ဒိုဗာ နှင့် ဆာဗီးယား နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement ) * European Free Trade Association (EFTA) ( အိုက်စ်လန် ၊ [[နော်ဝေနိုင်ငံ|နော်ဝေ]] ၊ ဆွစ်ဇာလန် တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement ) * Greater Arab Free Trade Area (GAFTA) ( ဘာရိန်း ၊ အီဂျစ် ၊ အီရတ် ၊ ဂျော်ဒန် ၊ ကူဝိတ် ၊ လက်ဘနွန် ၊ လစ်ဗျား ၊ မော်ရိုကို ၊ အိုမင် ၊ ပါလက်စတိုင်း ၊ ကာတာ ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ ၊ ဆူဒန် ၊ ဆီးရီးယား ၊ တူနီးရှား ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုနှင့် ယီမင် တို့ပါဝင်သော Free Trade Agreement) * North American Free Trade Agreement (NAFTA) ( အမေရိကန်နှင့် မက္ကဆီကိုတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement) * South Asia Free Trade Agreement (SAFTA) ( အိန္ဒိယ ၊ ပါကစ္စတန် ၊ နီပေါ ၊ သီရိလင်္ကာ ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၊ ဘူတန် နှင့် မော်လဒိုက် နိုင်ငံများ ပါဝင်သော Free Trade Agreement) [[Category:ဘောဂဗေဒ]] kzcql5jtvwx1xyu27ovs0awusru4zbm 0 6655 1042391 1040172 2026-07-07T18:21:54Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042391 wikitext text/x-wiki '''အငြိမ့်''' ({{lang-en|Anyeint}}) သို့မဟုတ် '''အငြိမ့်သဘင်''' သည် [[မြန်မာ့ရိုးရာ သဘင်]] အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ပြီး၊ ကပြအက၊ တေးဂီတ နှင့် လူရွှင်တော်များ၏ ဟာသပြက်လုံးများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ရိုးရာဖျော်ဖြေရေး ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Sein1965">{{cite book |last=Sein |first=Maung Khe |title=The Burmese Hit: A Study of Anyeint and Zat Pwe |year=1965 |publisher=Sarpay Beikman |pages=45–52}}</ref> အငြိမ့်တွင် မင်းသမီး (တစ်ဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့) နှင့် လူရွှင်တော် (၃ ဦးမှ ၅ ဦးခန့်) ကသာ စင်မြင့်ထက်ကို စိုးမိုးထားပြီး အဓိကမင်းသား အခန်းကဏ္ဍ သီးသန့်မပါဝင်ဘဲ မင်းသမီးကသာ အဓိက ဦးဆောင်သည်။<ref name="Singer1995">{{cite book |last=Singer |first=Noel F. |title=Burmese Dance and Theatre |url=https://archive.org/details/burmesedancethea0000sing |publisher=Oxford University Press |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/burmesedancethea0000sing/page/63 63]}}</ref> [[File:Dancing Win Tha Pyay Tun.jpg|thumb|အငြိမ့်ကပြဖျော်ဖြေနေသော မင်းသမီး ဝင်းသပြေထွန်း]] == သမိုင်းကြောင်း == အငြိမ့်သဘင်သည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတွင်းအနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းရှိ ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းညီမင်းသားများ ရှေ့မှောက်တွင် သီဆိုကပြရသည့် "နန်းတွင်းအငြိမ့်" အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး အဆို၊ အကနှင့် တူရိယာတီးခတ်မှု သက်သက်သာ ပါဝင်ကာ ပရိသတ်ကို ငြိမ့်ငြိမ့်ငြောင်းငြောင်း ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။<ref name="Hla1972">{{cite book |last=Hla |first= လူထုဦးလှ |title=မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သမိုင်း (History of Burmese Theatre) |year=1972 |publisher=Ludu Books |pages=112–125}}</ref> ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ နန်းတွင်းအနုပညာမှသည် ပြည်သူလူထုကြားသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာပြီး "ပြင်ပအငြိမ့်" သို့မဟုတ် "ခေတ်သစ်အငြိမ့်" အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ဤခေတ်တွင် အငြိမ့်မင်းသမီး [[မစိန်သုံ]]၊ [[မေချစ်]] စသူတို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်ရန်အတွက် လူရွှင်တော်များနှင့် ဟာသပြက်လုံးများကို စတင်ထည့်သွင်း ကပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Brandon1967">{{cite book |last=Brandon |first=James R. |title=Theatre in Southeast Asia |year=1967 |publisher=Harvard University University Press |isbn=978-0674875876 |pages=55–62}}</ref> == ဖျော်ဖြေမှုပုံစံ == မြန်မာ့ရိုးရာ အငြိမ့်ဖျော်ဖြေမှုတစ်ခုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် အပိုင်းလိုက် ပါဝင်တင်ဆက်လေ့ရှိသည်။ ပထမဦးစွာ ဖျော်ဖြေမှုမစတင်မီ ပရိသတ်ကို အချက်ပေးနှိုးဆော်သောအားဖြင့် ဆိုင်းဝိုင်းက ပုလဲပတ်ဆိုင်း တီးခတ်ခြင်း ဖြင့် အစီအစဉ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်သည်။ ထို့နောက် အငြိမ့်မင်းသမီး စင်ပေါ်သို့မထွက်လာမီ လူရွှင်တော်များ (အနည်းဆုံး ၂ ဦးမှ ၄ ဦးခန့်) က အရင်ဦးစွာထွက်၍ ခေတ်ပြိုင်လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဟာသပြက်လုံးများဖြင့် ပရိသတ်ကို ရယ်မောပျော်ရွှင်အောင် စတင်ဖျော်ဖြေကြသည့် လူရွှင်တော်များ အဖွင့်ပြက်လုံး အပိုင်း ရောက်ရှိလာသည်။ ၎င်းနောက်တွင်မူ ပရိသတ်များ စောင့်မျှော်နေသည့် မင်းသမီး ထွက်ခြင်း အစီအစဉ် ရောက်ရှိလာပြီး၊ အငြိမ့်မင်းသမီး (သို့မဟုတ် မင်းသမီးအဖွဲ့) က စင်ထက်သို့ ထွက်လာကာ ခေတ်ဟောင်း၊ ခေတ်သစ် တေးသီချင်းများကို သီဆိုလျက် လှပဆန်းသစ်သော မြန်မာ့ရိုးရာကကွက်များဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အပြန်အလှန် ဖျော်ဖြေမှု အပိုင်းအနေဖြင့် မင်းသမီးနှင့် လူရွှင်တော်များအကြား အမေးအဖြေ ပြက်လုံးများ၊ ဇာတ်ကွက်တိုများနှင့် သီချင်းပြိုင်ဆိုင်မှုများကို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပေးအယူမျှမျှဖြင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် တင်ဆက်ကာ ဖျော်ဖြေမှုကို သီဆိုကပြ ပြီးဆုံးစေလေ့ရှိသည်။ <ref name="Diamond2000">{{cite journal |last=Diamond |first=Catherine |title=The Floating World of Anyeint: Burmese Satirical Theater |url=https://archive.org/details/sim_tdr-drama-review_winter-2000_44_4/page/167 |journal=TDR/The Drama Review |volume=44 |issue=4 |year=2000 |pages=167–190 |doi=10.1162/10542040051058690}}</ref> == ခေတ်ပြိုင်အခြေအနေ == ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၁ ရာစု အစောပိုင်းကာလများတွင် အငြိမ့်သဘင်သည် ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဗီဒီယိုခေတ်တို့ကြောင့် ပုံစံသစ်များသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ လူဦးရေ အများအပြားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် "သီးလေးသီး"၊ "နှင်းဆီအဖွဲ့" ကဲ့သို့သော ခေတ်ပြိုင်အငြိမ့်အဖွဲ့များသည် ရိုးရာအကအပြင် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတ၊ သရော်စာပြက်လုံးများနှင့် လူမှုဝေဖန်ရေးပြက်လုံးများကို ထည့်သွင်းကာ ပြည်တွင်းပြည်ပတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။<ref name="Seekins2006">{{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810854765 |pages=82–83}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} 881yl0lw562wypyc4f3yvvv1wfb85tj 4 9961 1042407 1041417 2026-07-08T01:15:28Z Htanaungg 61594 /* 府 ဖု、県 ခန်း တို့ရဲ့ မြန်မာဘာသာပြန် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1042407 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|ဝေါဟာရ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''ဝေါဟာရ''' အခန်းသည် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲသည့် ဝေါဟာရများကို ဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ <!-- Villagepumppages intro end -->}}__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude> <!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == 府　ဖု、県 ခန်း တို့ရဲ့ မြန်မာဘာသာပြန် == ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေဖွဲ့စည်းပုံအရ "တို၊ ဒိုး၊ ဖု၊ ခန်း" ဆိုပြီး ရှိပါတယ်။ (တို = ကျိုတို၊ ဒိုး = ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ ဖု = ကျိုတို နှင့် အိုဆာကာ၊ ခန်း = ကျန်တဲ့နယ်မြေများ)။ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးတွေမှာက ဖု၊ ခန်း ကို Prefecture ဆိုပြီး တစ်မျိုးတည်း ဘာသာပြန်ကြပေမယ့် ဂျပန်ဘာသာမှာက မတူပါဘူး။ ဖု နဲ့ ခန်း က ကွဲပါတယ်။ လိုင်းပေါ်မှာရော မြန်မာဘက်က သတင်းစာမှာတွေရာ ဖုနဲ့ ခန်းကို "စီရင်စု၊ ခရိုင်" စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ရေးကြပါတယ်။ ကျွန်တော်ကတော့ 府 ဖု 、県 နဲ့ ခန်းက မတူတဲ့အတွက် "ဖု = စီရင်စု"၊ ခန်း = ခရိုင် ဆိုပြီး သုံးချင်ပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုမျိုးပဲ တစ်မျိုးတည်း အတူတူသုံးတာ ကောင်းမလား။ အခြားသူတွေရော ဘယ်လိုသုံးရမလဲ ဝိုင်းဝန်းဆွေးနွေးပေးစေချင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၅၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :Geospatial Information Authority of Japan ရဲ့ [https://www.gsi.go.jp/common/000138865.pdf 地名等の英語表記規定] (နယ်မြေ‌ဒေသများ အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ် သတ်မှတ်ချက်) အပိုဒ် ၁၃ အရ 道・府・県 ကို Prefecture လို့ပဲ ဘာသာပြန်ဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်ဗျ။ 地方自治法 (ဒေသများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဥပဒေ) အပိုဒ် ၃-၁ မှာလဲ ဒေသနာမည်တွေက (၁၉၄၇ မတိုင်ခင်) နဂိုခေါ်ဝေါ်ခဲ့တဲ့အတိုင်းပဲ ထားပြီးတော့ အဓိပ္ပာယ်အထွေအထူး သတ်မှတ်ချက်မရှိတာ တွေ့ရပါတယ်။ သမိုင်းရှုထောင့်အရ ပြန်ကြည့်ရင် 府・県 က အဆင်ပြေသလို ပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ 東京府・京都府・大阪府　လို့ ခေါ်တဲ့ ကာလလဲ ရှိသလို 府 တပ်တဲ့ တခြားဒေသ ၈ ခုလောက်လဲ တွေ့ရပါတယ်။ 北海道 ကိုလဲ 北海道庁 ဆိုပြီး 庁 တပ်တဲ့ ကာလလဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက 道・府・県 မှာ ကွာခြားချက် အထွေအထူးမရှိဘူးကို ဆိုလိုတာပါဗျ။ Prefecture ကို အများသုံးနေသလို ဘာသာပြန်လိုက်ရင် ပြဿနာမရှိဘူးထင်ပါတယ်။ အတော်များများက ခရိုင်လို့ ခေါ်ပြီး စီရင်စုလို့လဲ ခေါ်တာတွေ့ရတော့ ဘယ်ဟာကို ‌ခေါင်းစဉ်အနေနဲ့ထားပြီး ဘယ်ဟာကို ပြန်ညွှန်းလုပ်မလဲ စဉ်းစားသင့်တယ်ထင်ပါတယ်ဗျ။ ဂျပန်က တစ်ပြည်ထောင်စနစ်မို့ (ပြည်နယ် ကလွဲပြီး) ခရိုင်ပဲဖြစ်ဖြစ် စီရင်စုပဲဖြစ်ဖြစ် အဆင်ပြေလောက်ပါတယ်။ ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]]) ၀၁:၁၅၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) makp59gfin4ku1q2nqhk39pl0uqxjxu 1042413 1042407 2026-07-08T04:25:25Z Htanaungg 61594 /* 府 ဖု、県 ခန်း တို့ရဲ့ မြန်မာဘာသာပြန် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1042413 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|ဝေါဟာရ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''ဝေါဟာရ''' အခန်းသည် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲသည့် ဝေါဟာရများကို ဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ <!-- Villagepumppages intro end -->}}__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude> <!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == 府　ဖု、県 ခန်း တို့ရဲ့ မြန်မာဘာသာပြန် == ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေဖွဲ့စည်းပုံအရ "တို၊ ဒိုး၊ ဖု၊ ခန်း" ဆိုပြီး ရှိပါတယ်။ (တို = ကျိုတို၊ ဒိုး = ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ ဖု = ကျိုတို နှင့် အိုဆာကာ၊ ခန်း = ကျန်တဲ့နယ်မြေများ)။ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးတွေမှာက ဖု၊ ခန်း ကို Prefecture ဆိုပြီး တစ်မျိုးတည်း ဘာသာပြန်ကြပေမယ့် ဂျပန်ဘာသာမှာက မတူပါဘူး။ ဖု နဲ့ ခန်း က ကွဲပါတယ်။ လိုင်းပေါ်မှာရော မြန်မာဘက်က သတင်းစာမှာတွေရာ ဖုနဲ့ ခန်းကို "စီရင်စု၊ ခရိုင်" စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ရေးကြပါတယ်။ ကျွန်တော်ကတော့ 府 ဖု 、県 နဲ့ ခန်းက မတူတဲ့အတွက် "ဖု = စီရင်စု"၊ ခန်း = ခရိုင် ဆိုပြီး သုံးချင်ပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုမျိုးပဲ တစ်မျိုးတည်း အတူတူသုံးတာ ကောင်းမလား။ အခြားသူတွေရော ဘယ်လိုသုံးရမလဲ ဝိုင်းဝန်းဆွေးနွေးပေးစေချင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၅၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :Geospatial Information Authority of Japan ရဲ့ [https://www.gsi.go.jp/common/000138865.pdf 地名等の英語表記規定] (နယ်မြေ‌ဒေသများ အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ် သတ်မှတ်ချက်) အပိုဒ် ၁၃ အရ 道・府・県 ကို Prefecture လို့ပဲ ဘာသာပြန်ဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်ဗျ။ 地方自治法 (ဒေသများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဥပဒေ) အပိုဒ် ၃-၁ မှာလဲ ဒေသနာမည်တွေက (၁၉၄၇ မတိုင်ခင်) နဂိုခေါ်ဝေါ်ခဲ့တဲ့အတိုင်းပဲ ထားပြီးတော့ အဓိပ္ပာယ်အထွေအထူး သတ်မှတ်ချက်မရှိတာ တွေ့ရပါတယ်။ သမိုင်းရှုထောင့်အရ ပြန်ကြည့်ရင် 府・県 က အဆင်ပြေသလို ပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ 東京府・京都府・大阪府　လို့ ခေါ်တဲ့ ကာလလဲ ရှိသလို 府 တပ်တဲ့ တခြားဒေသ ၈ ခုလောက်လဲ တွေ့ရပါတယ်။ 北海道 ကိုလဲ 北海道庁 ဆိုပြီး 庁 တပ်တဲ့ ကာလလဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက 道・府・県 မှာ ကွာခြားချက် အထွေအထူးမရှိဘူးကို ဆိုလိုတာပါဗျ။ Prefecture ကို အများသုံးနေသလို ဘာသာပြန်လိုက်ရင် ပြဿနာမရှိဘူးထင်ပါတယ်။ အတော်များများက ခရိုင်လို့ ခေါ်ပြီး စီရင်စုလို့လဲ ခေါ်တာတွေ့ရတော့ ဘယ်ဟာကို ‌ခေါင်းစဉ်အနေနဲ့ထားပြီး ဘယ်ဟာကို ပြန်ညွှန်းလုပ်မလဲ စဉ်းစားသင့်တယ်ထင်ပါတယ်ဗျ။ ဂျပန်က တစ်ပြည်ထောင်စနစ်မို့ (ပြည်နယ် ကလွဲပြီး) ခရိုင်ပဲဖြစ်ဖြစ် စီရင်စုပဲဖြစ်ဖြစ် အဆင်ပြေလောက်ပါတယ်။ ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]]) ၀၁:၁၅၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) ::We've made this kind of discussion in the past too: [[ဆွေးနွေးချက်:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခရိုင်များ]]. ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]]) ၀၄:၂၅၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 5qo2dae46kfiteb0s7xqo3fazmbwha4 0 10783 1042385 1016446 2026-07-07T18:07:23Z နေနီဝန်း 89694 /* ကိုလိုနီခေတ်အလံ */ ​ကိုလိုနီခေတ် တရားဝင်စာရွက်စာတန်းများမှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဟု သုံးစွဲခဲ့ပါသည်။ 1042385 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name= ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအလံတော် | Image = Flag of Myanmar.svg | Use = [[နိုင်ငံတော်အလံ]] နှင့် [[အရပ်သားသုံးအလံ]] | Symbol = {{FIAV|110110}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Vertical normal}} | Proportion = ၂:၃<ref>State Flag Law with State Peace and Development Council Law (8/2010)</ref> | Adoption ={{start date and age|2010|10|21|df=yes}} | Design = ထောင့်မှန်စတုဂံပုံစံ သုံးရောင်ခြယ်အလံတော် }} '''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အလံတော်'''သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ကိုယ်စားပြုသော အလံတော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်အစိုးရသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ ညနေ ၃ နာရီ ၃၀ မိနစ် တွင် အလံတော်အသစ်ကို တရားဝင်လွှင့်ထူ သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍ သုံးစွဲခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ နိုင်ငံတော်အလံ ဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် ဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတော်အလံ နည်းဥပဒေများ၊ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် နည်းဥပဒေများ၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း နည်းဥပဒေများကို တပြိုင်နက်တည်း ပြဋ္ဌာန်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အလံ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်သီချင်း|နိုင်ငံတော်သီချင်း]] အသစ်များကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] အခန်း ၁၃ ပုဒ်မ ၄၃၇၊ ၄၃၈ နှင့် ၄၃၉ တို့တွင် အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းရေးသားထားသည်။ <ref>၂၂.၁၀.၂၀၁၀ ရက်ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ</ref><ref>ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)</ref> == ဖော်ပြချက် == အလံတော်တွင် အဝါ၊အစိမ်း၊အနီရောင်တို့ အောက်ခံအဖြစ် ပါရှိခြင်းမှာ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလအတွင်းက အသုံးပြုခဲ့သော သုံးရောင်ခြယ်အလံကို အလေးမြတ်ပြု ဖော်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ *အဝါရောင်သည် စည်းလုံးခြင်း၊ ညီညွတ်ခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်းနှင့် တိုင်းရင်းသားအားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိခြင်း *အစိမ်းရောင်သည် မြေဆီဩဇာကြွယ်ဝခြင်း၊ ညီညွတ်မျှတခြင်းနှင့် အေးချမ်းသာယာ၍ စိမ်းလန်းစိုပြည်သည့်နိုင်ငံဖြစ်ခြင်း *အနီရောင်သည် ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ပြတ်သားခြင်း *ကြယ်၏အရောင်ဖြစ်သော အဖြူရောင်သည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း၊ ကရုဏာတရားပြည့်ဝခြင်းနှင့် စွမ်းအင်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း ဟူသောအဓိပ္ပာယ်များကို ဖော်ညွှန်းသည်။<ref name=gad/> ===အရွယ်အစားနှင့် အတိုင်းအတာ=== [[File:Flag of Myanmar specifications.jpg|thumb|200 px|အလံအတိုင်းအတာဖော်ပြချက်]] *နိုင်ငံတော်အလံ၏ စံပြုအရွယ်အစားမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်ပြီး အလျား ၉ ပေ၊ အနံ ၆ ပေဖြစ်သည်။ *နိုင်ငံတော်အလံ၏အောက်ခံအရောင်ဖြစ်သော အဝါ၊အစိမ်းနှင့် အနီရောင်တို့မှာ အနံ ၆ ပေကို သုံးပုံတစ်ပုံစီဖြစ်၍ တစ်ရောင်လျှင် ၂ ပေ ဖြစ်သည်။ *ထိုအောက်ခံပေါ်တွင် ရောင်ခြည်လက်တံငါးခုပါသော ကြယ်ဖြူကြီးတစ်လုံးပါရှိသည်။ထိုကြယ်ဖြူကြီး၏ အပေါ်ကြယ်လက်တံသည် အလံတော်အလျား၏ တစ်ဝက်ဖြစ်သော ၄ ပေ ၆ လက်မနှင့် တည့်တည့်နေရာတွင်ရှိပြီး အထက်သို့ မတ်မတ်ညွှန်းရမည်။ *ကြယ်၏ အပေါ်ထိပ်မှ အဝါရောင်အနားသတ်အထိ အကွာအဝေးနှင့် ကြယ်၏အောက်ဘက်ရှိ ကြယ်လက်တံနှစ်ခုမှ အနီရောင်အနားသတ်အထိ အကွာအဝေးတို့သည် ၁ ပေစီရှိရမည်။ *ကြယ်လက်တံထိပ်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုသည် ၂ ပေ ၇.၂ လက်မစီ အကွာအဝေး တူညီရမည်။<ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D0281D9E4F1C2468CE0F47A6AC1E4501?lawordSn=914|title=နိုင်ငံတော်အလံ ဥပဒေနှင့်နည်းဥပဒေများ|publisher=[[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195139/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D0281D9E4F1C2468CE0F47A6AC1E4501?lawordSn=914}}</ref> ===အရောင်အသွေး=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရောင် !! style="background-color:#FECB00"|အဝါ !! style="background-color:#34B233"|<span style="color:white;">အစိမ်း !! style="background-color:#EA2839"|<span style="color:white;">အနီ !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''[[:en:Pantone|သတ်မှတ်ချက် အညွှန်းကိန်း]]''' || 116 || 361 || 1788 || Safe |- | '''[[:en:RGB color model|RGB]]''' || 254-203-0 || [tel:52-178-51 52-178-51]|| [tel:234-40-57 234-40-57]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''[[:en:Hexadecimal|Hexadecimal]]''' || #FECB00 || #34B233 || #EA2839 || #FFFFFF |- | '''[[:en:CMYK color model|CMYK]]''' || 0, 20, 100, 0 || 76, 0, 100, 0 || 0, 98, 82, 0 || 0, 0, 0, 0 |} ==နိုင်ငံတော်အလံအသုံးပြုခြင်း== {{main|နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ|နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ}} နိုင်ငံတော်အလံအသုံးပြုခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ "နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ" နှင့် "နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ" ဟူ၍ ဥပဒေနှစ်မျိုးပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်။ # ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်အလံအက်ဥပဒေ (၁၉၅၅ တွင် ပြင်ဆင်) # နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ (၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၇၄)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ဥပဒေအမှတ် ၁) # နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]ဥပဒေအမှတ်၊ ၈/၂၀၁၀) သမိုင်းတစ်လျှောက်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်။ # ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ # နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ (၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၇၄)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နည်းဥပဒေများ အမှတ် ၁) (၁၉၈၉ တွင် ပြင်ဆင်) # နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] နည်းဥပဒေများအမှတ် ၁/၂၀၁၀) ယခုတည်ဆဲ နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ နှင့် နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်အလံကို ရုံးဖွင့်ရက်များနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့က သတ်မှတ်ထားသော နေ့ကြီးရက်ကြီးများ၊ အစိုးရအဖွဲ့က အခါအားလျော်စွာ ကြေညာသည့်နေ့ရက်များ၌ လွှင့်ထူရမည်။ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအဆောက်အအုံ (နိုင်ငံတော်သမ္မတနေအိမ်၊ သံရုံး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံး စသည်) တို့အပြင် ရုံးအဆောက်အအုံများ၊ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများနှင့် စာသင်ကျောင်းများ၌လည်း ရုံးဖွင့်ရက်အားလုံးတွင် လွှင့်ထူရမည်။ အခမ်းအနားစင်မြင့်ပေါ်၌ ဆင်ယင်လိုလျှင် ကျောဘက်နံရံအမြင့်တွင် အလျားလိုက်သာထားရမည်။ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများမှ တားမြစ်ချက်တစ်ရပ်ရပ်ကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ပြီး ပြစ်မှုထင်ရှားပါက ၃ နှစ်ထက်မပိုသော ထောင်ဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ငွေဒဏ် ၃ သိန်းဖြစ်စေ၊ ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံးဖြစ်စေ ချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်]]တွင်မူ [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ထုတ်ပြန်ထား‌သော သီးခြားစည်းကမ်းများအလျောက် နိုင်ငံတော်အလံကိုအသုံးပြုနိုင်သည်။ ==အလံသမိုင်းကြောင်း== [[File:MyanmarFlats.jpg|thumb|center|200 px|စွယ်စုံကျမ်းတွင်ပါသော မြန်မာ့အလံများ]] မြန်မာ့နိုင်ငံတွင် အလံနှင့်ပတ်သက်သော အစောဆုံးမှတ်တမ်းမှာ [[အင်းဝခေတ်]] ဒုတိယမင်းခေါင်လက်ထက်တွင်ဖြစ်သည်။ အင်းဝခေတ် ရဟန်းစာဆို [[ရှင်မဟာသီလဝံသ]]၏ ပေါရဏကထာလင်္ကာအရ အောက်ပါအတိုင်း တံခွန်အလံ ၅ မျိုးခွဲခြား အသုံးပြုခဲ့ကြောင်းရှိရသည်။။<ref>{{cite book |title=သာသနာ့အလံတော် |author=အရှင်စန္ဒောဘာသ(ရွှေဘို) |date=၁၉၉၅ |publisher=ရွှေပုရပိုက်စာပေ |language=my |url=https://spsuygn.edu.mm/book/bdhhgen-81/detail |page=၃၂–၃၄ |access-date=27 May 2022 |archive-date=6 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606021051/https://spsuygn.edu.mm/book/bdhhgen-81/detail |url-status=dead }}</ref> * အလံ – မင်းပွဲသဘင်၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * ရဲတံခွန် – စစ်ရထား၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * ရဲ – လှေ၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * စစ်တမဲ – ဆင်၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * မှန်ကင်း – ကျောင်းပြဿဒ်စသည်တို့၏အမိုး၌ တပ်ဆင်သောတံခွန် === ဟံသာဝတီခေတ်အလံ === [[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|thumb|200 px|ဟံသာဝတီအလံ]] [[ဟံသာဝတီ]]၏အလံမှာ အစိမ်းရောင်နောက်ခံ၌ ရွှေရောင်[[ဟင်္သာ]]ပုံပါရှိသည်။ ===ကုန်းဘောင်ခေတ်အလံ=== ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတော်အလံ၊ မင်းခမ်းနားသုံးတော်ဝင်အလံများ၊ ဘုရင့်အလံ၊ မင်းညီမင်းသားတို့၏အလံများ၊ သူရဲကြီးအလံများ၊ မင်းမှုထမ်းအစုအဖွဲ့အလိုက်အလံများ၊ စစ်ဖက်အလံများ စသည်ဖြင့် အလံအမျိုးအစားများစွာအသုံးပြု​ခဲ့သည်။ ပန်ချီကားများအရ ကုန်းဘောင်ခေတ်ကာလက နိုင်ငံတော်အလံသည် ကြက်လျှာစွန်းပုံသဏ္ဌာန်ပိတ်ဖြူပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ဒေါင်းပုံပါရှိသည့် အလံဟုယူဆရသည်။ ပထမအင်္ဂလိပ်ကျူးကျော်စစ်အပြီး ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသောမှတ်တမ်းအရ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နိုင်ငံတော်အလံမှာ အလျား ၉ တောင် အနံ ၆ တောင် ရှိပြီး အဖြူရောင်နောက်ခံ၏ အလယ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းပေါ်၌ အစိမ်းရောင်ဒေါင်းရုပ်ကနေဟန်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။<ref>{{cite book|author=နတ်မောက်ဘုန်းကျော်|title=ရှေးခေတ်မြန်မာ့တပ်မတော်မှတ်စုများ|year=၁၉၆၇|location=ရန်ကုန်|page=၅၂}}</ref> [[ဒေါင်း]]သည် [[နေ]]မင်း၏ အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားပြုသတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်။ ===ကိုလိုနီခေတ်အလံ=== [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]တစ်လျှောက်လုံးတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့်အလံအဖြစ် ယူနီယံဂျက်အလံကိုသာလွှင့်ထူခဲ့ရသည်။ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော​ ကိုလိုနီခေတ်ဦးတွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအိန္ဒိယအင်ပိုင်ယာ ([[ဗြိတိသျှရာဇ်]])ကို ကိုယ်စားပြုသောအလံနီကို အမျိုးသားအလံအဖြစ်လွှင့်ထူခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ခံရကာ သီးခြားကိုလိုနီဖြစ်လာခဲ့ပြီးနောက် ဗြိတိသျှအလံပြာပေါ်၌ ဒေါင်းရုပ်ပါသောအလံကို ဗြိတိသျှလက်အောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံတော်<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref> ၏ အလံအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့၌ [[ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ဘုရင်က]] အတည်ပြုသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]တွင် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားတို့သည် ဒေါင်းရုပ်အလံကို ပြန်လည်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၀ တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]အသင်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင်ခြယ်အလံကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး [[သုံးရောင်ခြယ် သီချင်း]]လည်း ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဝါရောင်သည် ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးနှင့် ပညာရေး အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ အစိမ်း‌ရောင်သည် စပါးဆန်ရေ ပေါကြွယ်ဝမှု၊ ရွှေငွေရတနာ အထွက်ကောင်းမှုတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်သည် မြန်မာတို့၏ ရဲ့ရင့်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများသည် ယူနီယံဂျက်အလံအစား ထိုသုံးရောင်ခြယ်အလံကို လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၅ တွင် ဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ တွင် [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|အရေးတော်ပုံကြီး]] ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့ရာ အလုပ်သမားနှင့် လယ်သမားကိုယ်စားပြု တူနှင့်တံစဉ်းတို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>ခင်ရီ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တို့ဗမာလှုပ်ရှားမှု (၁၉၃၀–၁၉၃၈) စာအုပ်</ref> ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံကို [[ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်|ဗမာနိုင်ငံတော်]]အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးပေးသောအခါ ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင် ခြယ်နှင့်ဒေါင်းရုပ်အလံကို နိုင်ငံတော်အလံအဖြစ်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်သောအခါ၌ ပိတ်အနီလက်ဝဲဖက်ထောင့်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်ပါရှိသော အလံတော်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအလံ === ၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လုံးဝအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်လွတ်လပ်ရေး ရရှိတော့မည်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတော်နှင့်တကွ တမျိုးသားလုံးကို၎င်း၊ နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို၎င်း ကိုယ်စားပြုသည့် နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော်တံဆိပ်နှင့် နိုင်ငံတော်သီချင်းကို မရှိမဖြစ် လိုအပ်လာတော့သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော်တံဆိပ်နှင့် နိုင်ငံတော်သီချင်းအတွက် ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုကော်မတီတွင် မူလက သဘာပတိအဖြစ် [[ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] ကြီးမှူး၍ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် # [[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] # [[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူးအောင်]] # မွန်ထွန်းရင် # ဗိုလ်အောင်ကြီး # ဒေါ်ခင်လှ # ဆရာလှမင်း # [[မိုင်းပွန်စော်ဘွား စဝ်စံထွန်း]] # ဦးဇော်လွန်း # [[ဝမ်းကိုဟော|ဦးဝမ်ကိုဟော]] တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ (နောင်တွင် ဦးဝမ်ကိုဟော နုတ်ထွက်၍ ဦးငွန်းတိုးအား အစားခန့်ထားသည်။) ထို့နောက် မြန်မာမှုနှင့်အနုပညာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်သော ပန်းချီဆရာကြီး [[ဦးငွေကိုင်]]နှင့် [[အုန်းလွင်၊ ဦး၊ ပန်းချီ|ဦးအုန်းလွင်]]၊ ဂီတဆိုင်ရာ ဦးဘသန်းနှင့် [[တင်၊ ဆရာ (ဒဂုန်)|ဒဂုန် ဆရာတင်]]၊ အသံလွှင့်ဌာနမှ ဦးခင်ဇော်နှင့် [[ထင်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|ဦးထင်ဖတ်]]တို့ကို ဖြည့်စွက်ခန့်ထားပြီးနောက် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ|ဆရာဇော်ဂျီ]]) ကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။ ထိုကော်မတီသည် အလံဒီဇိုင်းပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့၍ ကိုမောင်ဝင်း၏ဒီဇိုင်းသည် ပထမရရှိခဲ့ရာ ထိုဒီဇိုင်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>[[နန်းညွန့်ဆွေ]]၊ သုံးရောင်ခြယ်နှင့် စစ်တွင်း‌ခေတ် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုစာစုများ</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်၊ နံနက် ၄ နာရီ ၂၅ မိနစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအလံကို ပထမဆုံးလွှင့်ထူနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့အရေးနှင့်ပက်သက်သော ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ထိုအလံကိုအသုံးပြုလေ့ရှိတတ်သည်။<ref>{{Cite web|title=In Pictures: Myanmar military seizes power|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/2/1/innpischd|access-date=11 June 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> ==== အတိုင်းအတာများ ==== [[File:Flag Construction Sheet of Burma (1948–1974).svg|thumb|250px|အလံဖော်ပြချက်]] အလံတော်သည် အလျား ၉ ပေ၊ အနံ ၅ ပေ၊ ဘယ်ဘက်ထောင့်တွင် အလျား ၄ ပေ၊ အနံ ၂ ပေ ၆ လက်မ ရှိသော အပြာရင့်ရောင်အခန်းပါရှိသည်။ ထိုအပြာခန်းတွင် တော်လှန်ရေးကြယ်ကြီးတစ်လုံးကို ကြယ်ငယ် ၅ လုံးက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကြယ်ကြီး၏ထောင့်စွန်းများကို ဆက်ဆွဲထားသော စက်ဝိုင်း၏အချင်းမှာ ၁၈ လက်မ၊ ကြယ်ငယ်များအတွက် အချင်း ၉ လက်မဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာနိုင်ငံ၊ ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ အခန်း (၁၃) အထွေထွေဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များ။</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Colours scheme !! style="background-color:#2042A1"|<span style="color:white;">အပြာ</span> !! style="background-color:#DA2D1C"|<span style="color:white;">အနီ</span> !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''RGB''' || [tel:32-66-161 32-66-161]|| [tel:218-45-28 218-45-28]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''Hexadecimal''' || #2042A1 || #DA2D1C || #FFFFFF |- | '''CMYK''' || 80, 59, 0, 37 || 0, 79, 87, 15 || 0, 0, 0, 0 |} ==== အဓိပ္ပာယ် ==== ကြယ်အကြီးသည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ထုတ်ခဲ့‌ကြောင်းကိုကိုယ်စားပြု၍ ကြယ်ငယ်ကလေးများသည် [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ရှိ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ စည်လုံးညီညွတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်သည် ရဲ့ရင့်ခြင်း၊ သတ္တိရှိခြင်း၊ ဇွဲကောင်းခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အပြာရောင်သည် ကောင်းကင်၏သဘောဖြစ်သော တည်ငြိမ်အေးချမ်းခြင်း၊ ကြည်လင်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အဖြူရောင်သည် ဖြူစင်ခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း၊ တည်ကြည်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ကြယ်ကိုအသုံးပြုရခြင်းမှာ ခရီးလမ်းတွင် မရပ်မနားသွားတတ်ခြင်း၊ ခရီးသည်တို့၏ လမ်းညွှန်ကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာဦးကာလကတည်းက တည်ရှိနေခဲ့ခြင်းစသော သဘောသဘာဝများကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last= အေးမောင် |first= ဗိုလ် |author-link= |editor-last1= [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)|သိန်းဟန်]] |editor-first1= ဦး |date= စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅ |title= နိုင်ငံတော်အလံနှင့်နေ့ထူးများ |url= https://drive.google.com/file/d/1RooJckNKwSS6ZPVkhlvjN8umDe82Q3YJ/view |location= [[ရန်ကုန်]] |publisher= [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း|ဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] |page= ၈ |isbn= |series= ပြည်တော်သာစာစဉ်၊ ပြည်ထောင်စု-၁၁၇ }}</ref> === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံ === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ဝ အရ နိုင်ငံတော်အလံ၏ အရောင်အသွေး၊ အမှတ်အသား၊ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်အစားကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁ နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် နည်းဥပဒေ အမှတ် ၁ တို့အရလည်း ထပ်မံ၍ အသေးစိတ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထိုဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်အလံမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်၍ အောက်ခံအရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်သည်။ လက်ဝဲဘက် အထက်ထောင့်ရှိ အပြာရောင် အောက်ခံလေးထောင့်ကွက်ပေါ်တွင် အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံး ဝန်းရံထားသော ပင်နယံနှင့် စပါးနှံနှစ်ခက်ရှိသည်။ ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို လူကြိုက်နည်းလွန်းသဖြင့် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]၌ အလံကို အထက်အောက်ပြောင်းပြန်လှည့်၍ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|author= ဘိုးလှိုင်|date= ၃ မေ ၂၀၁၇|title= အသက် (၈၀)၊ အလံရှစ်ခု အလေးပြု|url= https://myanmar.mmtimes.com/features/26146-2017-05-03-11-49-05.html|work= [[မြန်မာတိုင်းမ်]]|location= |access-date= ၃ မေ ၂၀၁၇|accessdate= 22 March 2022|archivedate= 22 March 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20220322032641/https://myanmar.mmtimes.com/features/26146-2017-05-03-11-49-05.html}}</ref> နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်ထူရမည့်အဆောက်အဦး၊ နေရာဌာနများနှင့် လွှင့်ထူရမည့် နေ့ကြီးရက်ကြီးများ၊ လိုက်နာရမည့်အချက်များ၊ တားမြစ်ချက်များနှင့် ပြစ်ဒဏ်များကိုလည်း ဥပဒေအရတိကျစွာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေတွင် အတည်ပြုထားခဲ့သော တော်လှန်ရေးကြယ်ကြီး တစ်လုံးကို ခြံရံထားသည့် ကြယ်ငါးလုံးပါအလံကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>မောင်အုန်းဖေရေးသည့် “ဒီဟာအစ ဒီလိုက” စာအုပ်</ref> ==== အတိုင်းအတာများ ==== [[File:Flag Construction Sheet of Burma (1974–2010).svg|thumb|250px|အလံဖော်ပြချက်]] နိုင်ငံတော်အလံသည် ဒေါင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်ပြီး အလျား ၉ ပေ (၂၇၄.၃၂ စင်တီမီတာ) နှင့် အနံ ၅ ပေ (၁၅၂.၄ စင်တီမီတာ) ရှိသည်။ အောက်ခံအရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပြီး၊ လက်ဝဲဖက်အထက် ဒေါင့်အလျား ၄ ပေ (၁၂၁.၉၂ စင်တီမီတာ) ခန့်၊ အနံ ၂ ပေ ၆ လက်မ (၇၆.၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ရှိ အပြာရင့်ရောင်၊ လေးဒေါင့် ခန်းအောက်ခံ၍ အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံးဝန်းရံထားသော ပင်နီယံနှင့် စပါးနှံရှိသည်။ ပင်နီယံ၏ဗဟိုချက်မှာ အပြာရင့်ခန်း၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး၊ ပင်နီယံ၏အတွင်းခွေအနားကို အချင်း ဝက် ၄ လက်မ (၁၀.၁၆ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း အလယ်ခွေအနားကို အချင်းဝက် ၆.၅ လက်မ (၁၆.၅၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပြင်ခွေအနားကို အချင်းဝက် ၈ လက်မ (၂၀.၃၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း အသီးသီးဆွဲသားထားသော စက်ဝန်းများဖြစ်သည်။ ပင်နီယံတွင် တူညီသော စက်သွားစိတ်ပေါင်း ၁၄ စိတ်ရှိသည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်၏ အောက်ခြေ အကျယ်မှာ ၁.၇ လက်မ (၄.၃၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်နှင့်တစိတ် ၏အောက်ခြေအကွာအဝေးမှာ ၁.၂ လက်မ (၃.၀၅ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်စီ၏ ထိပ်မျက်နှာပြင်အကျယ်သည် ၁.၅ လက်မ (၃.၈၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်စီ၏ အမြင့်မှာ ၁.၅ လက်မ (၃.၈၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ ပင်နီယံအတွင်း၌ စပါးနှံနှစ်ခက်ရှိသည်။ ယင်းစပါးနှံများတွင် စပါးစေ့ပေါင်း ၃၄ စေ့ရှိသည်။ စပါးနှံများသည် အောက်ဖက်တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူနေသည့် စက်သွားစိတ်မှ အထက်သို့ ထောင်တက် သွားသည်။ လက်ဝဲဖက်စပါးနှံ၏ အဖျားပိုင်းသည် အထက်ဖက်တည့်တည့်တွင် ရှိသောစက်သွားစိတ်နှင့် ယင်း၏လက်ဝဲဖက်ရှိသော စက်သွားစိတ်တို့၏ အကြားသို့ ကိုင်းညွတ်၍ဝင်နေသည်။ လက်ျာဖက်စပါးနှံ ၏အဖျားသည် အထက်တည့်တည့်ရှိစက်သွားစိတ်နှင့် ယင်း၏လက်ျာဖက်ရှိ စက်သွားစိတ်တို့၏အကြား ပင်နီယံဗျက်၏အလယ်ခန့်တွင် လက်ဝဲဖက်သို့ အနည်းငယ်ကိုင်းညွတ်လျက်ရှိသည်။ စပါးနှံများ၏ တဖက်တချက်စီတွင် စပါးရွက်နှစ်ရွက်စီရှိသည်။ လက်ဝဲဖက်အထက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံများအခြေခံ ရာစက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ ရေတွက်သော် တတိယနှင့်စတုတ္ထ စက်သွားစိတ်အကြားနှင့်တည့်တည့် ရှိသောစပါးစေ့မှ ကပ်လျက် လက်ဝဲဖက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းကာတက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိ စက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ ရေတွက်သော်ပထမနှင့်ဒုတိယစက်သွားစိတ်တို့အကြား ပင်နီယံဗျက်၏ အလယ်တွင်စပါးရွက်သည်အောက်ဖက်သို့ ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက် ၏ထိပ်အဖျားသည် လက်ဝဲဖက် တတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေတွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ဝဲဖက်အောက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှနေ၍ အထက်သို့တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ပင်နီယံအတွင်းခွေ၏ လက်ဝဲဖက်ခြမ်း အလယ်ခန့်မှနေ၍ အောက်သို့ကိုင်းညွတ် ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ထိပ်အဖျားသည် စပါးနှံများအခြေခံရာစက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ရေတွက်သော် ဒုတိယ စက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေအပေါ်ပိုင်းခန့်တွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ျာဖက်အထက်စပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိစက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ရေတွက်သော် တတိယ စက်သွားစိတ်အောက်ခြေနှင့်တည့်တည့်ရှိသော စပါးစေ့မှကပ်လျက် လက်ျာဖက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းကာ တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိ စက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ရေတွက်သော် ဒုတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေပင်နီယံဗျက်၏အလယ်ခန့်မှ အောက်ဘက်သို့ ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ ထိပ်အဖျားသည် လက်ျာဘက်ရှိ တတိယနှင့် စတုတ္ထစက်သွားစိတ်တို့အကြားတွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ျာဘက်အောက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှနေ၍ အထက်သို့တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ပင်နီယံအတွင်းခွေ၏ လက်ျာဘက်ခြမ်း အလယ်ခန့်မှနေ၍ အောက်သို့ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ ထိပ်အဖျားသည် စပါးနှံများအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ ရေတွက်သော် ဒုတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေအပေါ်ပိုင်းခန့်တွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ ကြယ်များသည် စက်သွားစိတ်တခုစီ၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင်ရှိသည်။ ကြယ်များ၏ဗဟိုချက်တို့သည် ပင်နီယံ၊ သို့မဟုတ် အပြာရင့်ခန်း၏ ဗဟိုချက်မှ ၁၀.၄ လက်မ (၂၆.၄၂ စင်တီမီတာ) ခန့်အကွာတွင်ရှိ သည်။ ကြယ်တလုံးစီ၏ အချင်းမှာ ၃.၈ လက်မ (၉.၆၅ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ ကြယ်တလုံးတွင် ငါးဒေါင့်ရှိပြီး၊ ကြယ်တလုံးစီ၏ ထိပ်ချွန်တခုစီသည် နိုင်ငံတော်အလံ၏အထက်သို့ မူသေမတ်မတ်ထောင်ကာရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နည်းဥပဒေများ အမှတ် ၁ |url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=6495 |access-date=29 October 2021 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029032614/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=6495 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Colours scheme !! style="background-color:#2042A1"|<span style="color:white;">အပြာ</span> !! style="background-color:#DA2D1C"|<span style="color:white;">အနီ</span> !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''RGB''' || [tel:32-66-161 32-66-161]|| [tel:218-45-28 218-45-28]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''Hexadecimal''' || #2042A1 || #DA2D1C || #FFFFFF |- | '''CMYK''' || 80, 59, 0, 37 || 0, 79, 87, 15 || 0, 0, 0, 0 |} ==== အဓိပ္ပာယ် ==== စပါးနှံနှင့် စက်သွားသည် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်တည်ဆောက်ရေး၏ အခြေခံ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများကို ရည်ညွှန်းသည်။ အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံးသည် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းစသည့် ပြည်နယ်ခုနစ်ခုနှင့် စစ်ကိုင်း၊ တနင်္သာရီ၊ ပဲခူး၊ မန္တလေး၊ မကွေး၊ ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်း ခုနစ်တိုင်းတို့၏ တန်းတူညီတူရှိမှုကို ဖော်ဆောင်ထားသည်။ အလံတော်ရှိ အဖြူရောင်သည် သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ အနီရောင်သည် ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ပြတ်သားခြင်းကိုလည်းကောင်း ဖော်ဆောင်သည်။ အပြာရောင်မှာ ငြိမ်းချမ်းခြင်းနှင့် တည်ကြည်ခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)၊ စာ– ၂၉၃၊ ၂၉‌၄</ref> နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အာဏာသိမ်းခဲ့သည့် ၁၉၈၈ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဤအလံကိုဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကိုရည်ညွှန်းမှုရပ်ဆဲခဲ့သည်။ ထိုအခါ စပါးနှံနှင့် စက်သွားသည် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး၏ အခြေခံ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်လာသည်။<ref>တို့အလံ၊ မြန်မာဖတ်စာ ဒုတိယတန်း Grade-3၊ စာ- ၁၊ ၂ (၁၉၉၇-၂၀၁၀ ဗားရှင်း)</ref> == အလံသစ်အဆိုပြုခြင်း == ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရေးအတွက် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတင်ပြချက်များတွင် နိုင်ငံရေးပါတီလေးခုဖြစ်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၊ရှမ်း တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်၊ဇိုမီး ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၊အမျိုးသားညီညွတ်သောဒီမို ကရက်တစ်ပါတီတို့မှ နိုင်ငံတော်အလံအသစ်ကို တင်ပြထားကြသည်။<ref>{{cite news|last=|first=|title=မြန်မာနိုင်ငံ အလံကိုပြောင်းချင်သူတွေ |url=https://www.bbc.co.uk/burmese/burma-49024283|publisher=[[ဘီဘီစီ]]|date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}</ref> <gallery> File:Flag of Myanmar (2006 proposal).svg|၂၀၀၆ ခုနှစ် အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar (2019 proposal).svg|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - Shan Nationalities League for Democracy (SNLD)'s proposal 2019.svg|[[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - The National United Democratic Party (NUDP)'s proposal 2019.svg|အမျိုးသားညီညွတ်သောဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - Zomi Congress for Democracy (ZCD)'s proposal 2019.svg|ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ </gallery> == သမိုင်းတလျှောက် မြန်မာ့အလံများ == <gallery> ဖိုင်:Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg|[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[ကုန်းဘောင်ခေတ် အလံများ|မြန်မာနိုင်ငံအလံတော်]] (၁၈၂၆–၁၈၈၅) ဖိုင်:Flag of the United Kingdom.svg|[[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]ကိုယ်စားပြုအလံ (၁၈၂၄–၁၉၄၂၊ ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ဖိုင်:British Raj Red Ensign.svg|[[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ]]ကိုယ်စားပြုအလံနီ (၁၈၈၀–၁၉၃၇) ဖိုင်:1920 Burmese student strike flag.svg|[[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]အပြီး အသုံးပြုလာခဲ့ကြသောအလံ (၁၉၂၀–၁၉၃၀) ဖိုင်:Burmese Nationalist Flag.svg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]၏ သုံးရောင်ခြယ်အလံ (၁၉၃၀–၁၉၃၅) ဖိုင်:Flag of the State of Burma (1943-45).svg|တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံ (၁၉၃၅–၁၉၃၈) ဖိုင်:Hammer and Sickle flag of Burma.svg|တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံ (၁၉၃၈–၁၉၃၉) ဖိုင်:British Burma 1937 flag.svg|သီးခြား[[ကိုလိုနီခေတ်|မြန်မာကိုလိုနီ]] ကိုယ်စားပြုအလံ (၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၆ – ၁၉၄၁ မေ ၃၀၊ ၁၉၄၅ မေ ၃ – ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီ ၄) ဖိုင်:Flag of Burma (1941–1942).svg|[[ဗြိတိသျှဘားမား]]အလံ (၁၉၄၁ မေ ၃၀ – ၁၉၄၂ ဩဂုတ်လ ၁) ဖိုင်:Flag of Japan (1870–1999).svg|[[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလ]] (၁၉၄၂ ဩဂုတ် ၁ – ၁၉၄၃ ဩဂုတ် ၁) ဖိုင်:Flag of Burma 1943.svg|[[ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်|ဗမာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၄၃ ဩဂုတ် ၁ – ၁၉၄၅ မေ ၃) ဖိုင်:Flag of the State of Burma (Stylized version).svg|ဗမာနိုင်ငံတော်အလံရိုးရှင်းပုံစံ ဖိုင်:Flag of the AFPFL.svg|ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအလံ (၁၉၄၄–၁၉၄၅) ဖိုင်:Flag of Burma (1948-1974).svg|[[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၁၉၇၄ ဇန်နဝါရီ ၃) ဖိုင်:Flag of Myanmar (1974-2010).svg|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၇၄ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၁၈)၊ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၁၈ – ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀) ဖိုင်:Flag of Myanmar.svg|[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၁ – ယနေ့ထိ) </gallery> ==စစ်ဖက်သုံးအလံများ== မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[စစ်ဖက်သုံးအလံ]]များမှာ– <gallery> File:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|[[တပ်မတော်]]အလံ File:Army Flag of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (ကြည်း)|ကြည်းတပ်]]အလံ File:Naval Ensign of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (ရေ)|ရေတပ်]]အလံ File:Air Force Ensign of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]]အလံ File:Flag of the Myanmar Police Force.svg|[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]]အလံ </gallery> ==အလံလွှင့်ထူထားသောပုံများ== <gallery> File:Flag of Myanmar (vertical).svg|အလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Vertical flag of Burma (1948–1974).svg|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Vertical flag of Burma (1974–2010).svg|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံအလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Burma solidarity walk, Newcastle.jpg|၂၀၀၇ ခုနှစ် နျူးကာဆယ်မြို့ဆန္ဒပြပွဲ၌ ဆိုရှယ်လစ်မြန်မာအလံကို ကိုင်ဆောင်ထားစဉ် File:Flag of Myanmar at Byint Naung Statue Garden Park.jpg|ကော့သောင်းမြို့ ဘုရင့်နောင်ကုန်းမြေအလံတိုင် File:Flag of Myanmar and Tanintharyi Region at 1199 Mountain Peak.jpg|1199 တောင်ထိပ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအလံနှင့်တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအလံ လွှင့်ထူထားပုံ File:Barack Obama speaks at University of Yangon.jpg|အမေရိကန်သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]] [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ရှိစဉ်တွေ့ရသော မြန်မာအလံဒေါင်လိုက်အနေအထား </gallery> ==ဆင်တူအလံများ== <gallery> File:Flag of Samoa.svg|၁၉၄‌၈ မြန်မာအလံသည် [[ဆမိုးအားနိုင်ငံ၏ အလံတော်|ဆမိုးအားအလံ]]နှင့် ရောထွေးနိုင်သည် File:Flag of Republic of China.svg|ဆိုရှယ်လစ်မြန်မာအလံသည် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတော်]]နှင့် ရောထွေးနိုင်သည်<ref>{{cite news |url=http://www.chinapost.com.tw:80/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |title=မြန်မာအလံကို ထိုင်ဝမ်အလံဟူ၍မှားသုံး |newspaper=The China Post |date=25 May 2010 |language=English |access-date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |archive-date=28 May 2010 |url-status=live |accessdate=15 June 2021 |archivedate=28 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm }}</ref> File:Flag of Lithuania.svg|၂၀၁၀ မြန်မာအလံနှင့်ဆင်တူသော [[လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ အလံတော်|လစ်သူယေးနီးယားအလံ]] </gallery> == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံများ]] * [[ခွပ်ဒေါင်းအလံ]] * [[ကုန်းဘောင်ခေတ် အလံများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံများ]] [[Category:နိုင်ငံတော်အလံများ]] ld2cmuaraesblc7acckmnqbfqil8cli 1042386 1042385 2026-07-07T18:08:32Z နေနီဝန်း 89694 /* ကိုလိုနီခေတ်အလံ */ 1042386 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name= ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအလံတော် | Image = Flag of Myanmar.svg | Use = [[နိုင်ငံတော်အလံ]] နှင့် [[အရပ်သားသုံးအလံ]] | Symbol = {{FIAV|110110}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Vertical normal}} | Proportion = ၂:၃<ref>State Flag Law with State Peace and Development Council Law (8/2010)</ref> | Adoption ={{start date and age|2010|10|21|df=yes}} | Design = ထောင့်မှန်စတုဂံပုံစံ သုံးရောင်ခြယ်အလံတော် }} '''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အလံတော်'''သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ကိုယ်စားပြုသော အလံတော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်အစိုးရသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ ညနေ ၃ နာရီ ၃၀ မိနစ် တွင် အလံတော်အသစ်ကို တရားဝင်လွှင့်ထူ သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍ သုံးစွဲခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ နိုင်ငံတော်အလံ ဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် ဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတော်အလံ နည်းဥပဒေများ၊ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် နည်းဥပဒေများ၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း နည်းဥပဒေများကို တပြိုင်နက်တည်း ပြဋ္ဌာန်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အလံ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်သီချင်း|နိုင်ငံတော်သီချင်း]] အသစ်များကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] အခန်း ၁၃ ပုဒ်မ ၄၃၇၊ ၄၃၈ နှင့် ၄၃၉ တို့တွင် အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းရေးသားထားသည်။ <ref>၂၂.၁၀.၂၀၁၀ ရက်ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ</ref><ref>ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)</ref> == ဖော်ပြချက် == အလံတော်တွင် အဝါ၊အစိမ်း၊အနီရောင်တို့ အောက်ခံအဖြစ် ပါရှိခြင်းမှာ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလအတွင်းက အသုံးပြုခဲ့သော သုံးရောင်ခြယ်အလံကို အလေးမြတ်ပြု ဖော်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ *အဝါရောင်သည် စည်းလုံးခြင်း၊ ညီညွတ်ခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်းနှင့် တိုင်းရင်းသားအားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိခြင်း *အစိမ်းရောင်သည် မြေဆီဩဇာကြွယ်ဝခြင်း၊ ညီညွတ်မျှတခြင်းနှင့် အေးချမ်းသာယာ၍ စိမ်းလန်းစိုပြည်သည့်နိုင်ငံဖြစ်ခြင်း *အနီရောင်သည် ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ပြတ်သားခြင်း *ကြယ်၏အရောင်ဖြစ်သော အဖြူရောင်သည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း၊ ကရုဏာတရားပြည့်ဝခြင်းနှင့် စွမ်းအင်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း ဟူသောအဓိပ္ပာယ်များကို ဖော်ညွှန်းသည်။<ref name=gad/> ===အရွယ်အစားနှင့် အတိုင်းအတာ=== [[File:Flag of Myanmar specifications.jpg|thumb|200 px|အလံအတိုင်းအတာဖော်ပြချက်]] *နိုင်ငံတော်အလံ၏ စံပြုအရွယ်အစားမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်ပြီး အလျား ၉ ပေ၊ အနံ ၆ ပေဖြစ်သည်။ *နိုင်ငံတော်အလံ၏အောက်ခံအရောင်ဖြစ်သော အဝါ၊အစိမ်းနှင့် အနီရောင်တို့မှာ အနံ ၆ ပေကို သုံးပုံတစ်ပုံစီဖြစ်၍ တစ်ရောင်လျှင် ၂ ပေ ဖြစ်သည်။ *ထိုအောက်ခံပေါ်တွင် ရောင်ခြည်လက်တံငါးခုပါသော ကြယ်ဖြူကြီးတစ်လုံးပါရှိသည်။ထိုကြယ်ဖြူကြီး၏ အပေါ်ကြယ်လက်တံသည် အလံတော်အလျား၏ တစ်ဝက်ဖြစ်သော ၄ ပေ ၆ လက်မနှင့် တည့်တည့်နေရာတွင်ရှိပြီး အထက်သို့ မတ်မတ်ညွှန်းရမည်။ *ကြယ်၏ အပေါ်ထိပ်မှ အဝါရောင်အနားသတ်အထိ အကွာအဝေးနှင့် ကြယ်၏အောက်ဘက်ရှိ ကြယ်လက်တံနှစ်ခုမှ အနီရောင်အနားသတ်အထိ အကွာအဝေးတို့သည် ၁ ပေစီရှိရမည်။ *ကြယ်လက်တံထိပ်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုသည် ၂ ပေ ၇.၂ လက်မစီ အကွာအဝေး တူညီရမည်။<ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D0281D9E4F1C2468CE0F47A6AC1E4501?lawordSn=914|title=နိုင်ငံတော်အလံ ဥပဒေနှင့်နည်းဥပဒေများ|publisher=[[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195139/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D0281D9E4F1C2468CE0F47A6AC1E4501?lawordSn=914}}</ref> ===အရောင်အသွေး=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရောင် !! style="background-color:#FECB00"|အဝါ !! style="background-color:#34B233"|<span style="color:white;">အစိမ်း !! style="background-color:#EA2839"|<span style="color:white;">အနီ !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''[[:en:Pantone|သတ်မှတ်ချက် အညွှန်းကိန်း]]''' || 116 || 361 || 1788 || Safe |- | '''[[:en:RGB color model|RGB]]''' || 254-203-0 || [tel:52-178-51 52-178-51]|| [tel:234-40-57 234-40-57]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''[[:en:Hexadecimal|Hexadecimal]]''' || #FECB00 || #34B233 || #EA2839 || #FFFFFF |- | '''[[:en:CMYK color model|CMYK]]''' || 0, 20, 100, 0 || 76, 0, 100, 0 || 0, 98, 82, 0 || 0, 0, 0, 0 |} ==နိုင်ငံတော်အလံအသုံးပြုခြင်း== {{main|နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ|နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ}} နိုင်ငံတော်အလံအသုံးပြုခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ "နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ" နှင့် "နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ" ဟူ၍ ဥပဒေနှစ်မျိုးပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်။ # ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်အလံအက်ဥပဒေ (၁၉၅၅ တွင် ပြင်ဆင်) # နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ (၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၇၄)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ဥပဒေအမှတ် ၁) # နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]ဥပဒေအမှတ်၊ ၈/၂၀၁၀) သမိုင်းတစ်လျှောက်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်။ # ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ # နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ (၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၇၄)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နည်းဥပဒေများ အမှတ် ၁) (၁၉၈၉ တွင် ပြင်ဆင်) # နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများ ([[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] နည်းဥပဒေများအမှတ် ၁/၂၀၁၀) ယခုတည်ဆဲ နိုင်ငံတော်အလံဥပဒေ နှင့် နိုင်ငံတော်အလံနည်းဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်အလံကို ရုံးဖွင့်ရက်များနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့က သတ်မှတ်ထားသော နေ့ကြီးရက်ကြီးများ၊ အစိုးရအဖွဲ့က အခါအားလျော်စွာ ကြေညာသည့်နေ့ရက်များ၌ လွှင့်ထူရမည်။ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအဆောက်အအုံ (နိုင်ငံတော်သမ္မတနေအိမ်၊ သံရုံး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံး စသည်) တို့အပြင် ရုံးအဆောက်အအုံများ၊ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများနှင့် စာသင်ကျောင်းများ၌လည်း ရုံးဖွင့်ရက်အားလုံးတွင် လွှင့်ထူရမည်။ အခမ်းအနားစင်မြင့်ပေါ်၌ ဆင်ယင်လိုလျှင် ကျောဘက်နံရံအမြင့်တွင် အလျားလိုက်သာထားရမည်။ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများမှ တားမြစ်ချက်တစ်ရပ်ရပ်ကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ပြီး ပြစ်မှုထင်ရှားပါက ၃ နှစ်ထက်မပိုသော ထောင်ဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ငွေဒဏ် ၃ သိန်းဖြစ်စေ၊ ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံးဖြစ်စေ ချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်]]တွင်မူ [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ထုတ်ပြန်ထား‌သော သီးခြားစည်းကမ်းများအလျောက် နိုင်ငံတော်အလံကိုအသုံးပြုနိုင်သည်။ ==အလံသမိုင်းကြောင်း== [[File:MyanmarFlats.jpg|thumb|center|200 px|စွယ်စုံကျမ်းတွင်ပါသော မြန်မာ့အလံများ]] မြန်မာ့နိုင်ငံတွင် အလံနှင့်ပတ်သက်သော အစောဆုံးမှတ်တမ်းမှာ [[အင်းဝခေတ်]] ဒုတိယမင်းခေါင်လက်ထက်တွင်ဖြစ်သည်။ အင်းဝခေတ် ရဟန်းစာဆို [[ရှင်မဟာသီလဝံသ]]၏ ပေါရဏကထာလင်္ကာအရ အောက်ပါအတိုင်း တံခွန်အလံ ၅ မျိုးခွဲခြား အသုံးပြုခဲ့ကြောင်းရှိရသည်။။<ref>{{cite book |title=သာသနာ့အလံတော် |author=အရှင်စန္ဒောဘာသ(ရွှေဘို) |date=၁၉၉၅ |publisher=ရွှေပုရပိုက်စာပေ |language=my |url=https://spsuygn.edu.mm/book/bdhhgen-81/detail |page=၃၂–၃၄ |access-date=27 May 2022 |archive-date=6 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606021051/https://spsuygn.edu.mm/book/bdhhgen-81/detail |url-status=dead }}</ref> * အလံ – မင်းပွဲသဘင်၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * ရဲတံခွန် – စစ်ရထား၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * ရဲ – လှေ၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * စစ်တမဲ – ဆင်၌ စိုက်ထူသောတံခွန် * မှန်ကင်း – ကျောင်းပြဿဒ်စသည်တို့၏အမိုး၌ တပ်ဆင်သောတံခွန် === ဟံသာဝတီခေတ်အလံ === [[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|thumb|200 px|ဟံသာဝတီအလံ]] [[ဟံသာဝတီ]]၏အလံမှာ အစိမ်းရောင်နောက်ခံ၌ ရွှေရောင်[[ဟင်္သာ]]ပုံပါရှိသည်။ ===ကုန်းဘောင်ခေတ်အလံ=== ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတော်အလံ၊ မင်းခမ်းနားသုံးတော်ဝင်အလံများ၊ ဘုရင့်အလံ၊ မင်းညီမင်းသားတို့၏အလံများ၊ သူရဲကြီးအလံများ၊ မင်းမှုထမ်းအစုအဖွဲ့အလိုက်အလံများ၊ စစ်ဖက်အလံများ စသည်ဖြင့် အလံအမျိုးအစားများစွာအသုံးပြု​ခဲ့သည်။ ပန်ချီကားများအရ ကုန်းဘောင်ခေတ်ကာလက နိုင်ငံတော်အလံသည် ကြက်လျှာစွန်းပုံသဏ္ဌာန်ပိတ်ဖြူပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ဒေါင်းပုံပါရှိသည့် အလံဟုယူဆရသည်။ ပထမအင်္ဂလိပ်ကျူးကျော်စစ်အပြီး ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသောမှတ်တမ်းအရ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နိုင်ငံတော်အလံမှာ အလျား ၉ တောင် အနံ ၆ တောင် ရှိပြီး အဖြူရောင်နောက်ခံ၏ အလယ်တွင် အနီရောင်အဝိုင်းပေါ်၌ အစိမ်းရောင်ဒေါင်းရုပ်ကနေဟန်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။<ref>{{cite book|author=နတ်မောက်ဘုန်းကျော်|title=ရှေးခေတ်မြန်မာ့တပ်မတော်မှတ်စုများ|year=၁၉၆၇|location=ရန်ကုန်|page=၅၂}}</ref> [[ဒေါင်း]]သည် [[နေ]]မင်း၏ အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားပြုသတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်။ ===ကိုလိုနီခေတ်အလံ=== [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]တစ်လျှောက်လုံးတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့်အလံအဖြစ် ယူနီယံဂျက်အလံကိုသာလွှင့်ထူခဲ့ရသည်။ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော​ ကိုလိုနီခေတ်ဦးတွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပိုင်ယာ([[ဗြိတိသျှရာဇ်]])ကို ကိုယ်စားပြုသောအလံနီကို အမျိုးသားအလံအဖြစ်လွှင့်ထူခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ခံရကာ သီးခြားကိုလိုနီဖြစ်လာခဲ့ပြီးနောက် ဗြိတိသျှအလံပြာပေါ်၌ ဒေါင်းရုပ်ပါသောအလံကို ဗြိတိသျှလက်အောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံတော်<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref> ၏ အလံအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့၌ [[ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ဘုရင်က]] အတည်ပြုသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]တွင် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားတို့သည် ဒေါင်းရုပ်အလံကို ပြန်လည်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၀ တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]အသင်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင်ခြယ်အလံကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး [[သုံးရောင်ခြယ် သီချင်း]]လည်း ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဝါရောင်သည် ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးနှင့် ပညာရေး အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ အစိမ်း‌ရောင်သည် စပါးဆန်ရေ ပေါကြွယ်ဝမှု၊ ရွှေငွေရတနာ အထွက်ကောင်းမှုတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်သည် မြန်မာတို့၏ ရဲ့ရင့်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများသည် ယူနီယံဂျက်အလံအစား ထိုသုံးရောင်ခြယ်အလံကို လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၅ တွင် ဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ တွင် [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|အရေးတော်ပုံကြီး]] ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့ရာ အလုပ်သမားနှင့် လယ်သမားကိုယ်စားပြု တူနှင့်တံစဉ်းတို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>ခင်ရီ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တို့ဗမာလှုပ်ရှားမှု (၁၉၃၀–၁၉၃၈) စာအုပ်</ref> ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံကို [[ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်|ဗမာနိုင်ငံတော်]]အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးပေးသောအခါ ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင် ခြယ်နှင့်ဒေါင်းရုပ်အလံကို နိုင်ငံတော်အလံအဖြစ်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်သောအခါ၌ ပိတ်အနီလက်ဝဲဖက်ထောင့်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်ပါရှိသော အလံတော်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအလံ === ၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လုံးဝအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်လွတ်လပ်ရေး ရရှိတော့မည်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတော်နှင့်တကွ တမျိုးသားလုံးကို၎င်း၊ နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို၎င်း ကိုယ်စားပြုသည့် နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော်တံဆိပ်နှင့် နိုင်ငံတော်သီချင်းကို မရှိမဖြစ် လိုအပ်လာတော့သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော်တံဆိပ်နှင့် နိုင်ငံတော်သီချင်းအတွက် ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုကော်မတီတွင် မူလက သဘာပတိအဖြစ် [[ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] ကြီးမှူး၍ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် # [[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] # [[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူးအောင်]] # မွန်ထွန်းရင် # ဗိုလ်အောင်ကြီး # ဒေါ်ခင်လှ # ဆရာလှမင်း # [[မိုင်းပွန်စော်ဘွား စဝ်စံထွန်း]] # ဦးဇော်လွန်း # [[ဝမ်းကိုဟော|ဦးဝမ်ကိုဟော]] တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ (နောင်တွင် ဦးဝမ်ကိုဟော နုတ်ထွက်၍ ဦးငွန်းတိုးအား အစားခန့်ထားသည်။) ထို့နောက် မြန်မာမှုနှင့်အနုပညာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်သော ပန်းချီဆရာကြီး [[ဦးငွေကိုင်]]နှင့် [[အုန်းလွင်၊ ဦး၊ ပန်းချီ|ဦးအုန်းလွင်]]၊ ဂီတဆိုင်ရာ ဦးဘသန်းနှင့် [[တင်၊ ဆရာ (ဒဂုန်)|ဒဂုန် ဆရာတင်]]၊ အသံလွှင့်ဌာနမှ ဦးခင်ဇော်နှင့် [[ထင်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|ဦးထင်ဖတ်]]တို့ကို ဖြည့်စွက်ခန့်ထားပြီးနောက် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ|ဆရာဇော်ဂျီ]]) ကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။ ထိုကော်မတီသည် အလံဒီဇိုင်းပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့၍ ကိုမောင်ဝင်း၏ဒီဇိုင်းသည် ပထမရရှိခဲ့ရာ ထိုဒီဇိုင်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>[[နန်းညွန့်ဆွေ]]၊ သုံးရောင်ခြယ်နှင့် စစ်တွင်း‌ခေတ် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုစာစုများ</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်၊ နံနက် ၄ နာရီ ၂၅ မိနစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအလံကို ပထမဆုံးလွှင့်ထူနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့အရေးနှင့်ပက်သက်သော ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ထိုအလံကိုအသုံးပြုလေ့ရှိတတ်သည်။<ref>{{Cite web|title=In Pictures: Myanmar military seizes power|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/2/1/innpischd|access-date=11 June 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> ==== အတိုင်းအတာများ ==== [[File:Flag Construction Sheet of Burma (1948–1974).svg|thumb|250px|အလံဖော်ပြချက်]] အလံတော်သည် အလျား ၉ ပေ၊ အနံ ၅ ပေ၊ ဘယ်ဘက်ထောင့်တွင် အလျား ၄ ပေ၊ အနံ ၂ ပေ ၆ လက်မ ရှိသော အပြာရင့်ရောင်အခန်းပါရှိသည်။ ထိုအပြာခန်းတွင် တော်လှန်ရေးကြယ်ကြီးတစ်လုံးကို ကြယ်ငယ် ၅ လုံးက ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကြယ်ကြီး၏ထောင့်စွန်းများကို ဆက်ဆွဲထားသော စက်ဝိုင်း၏အချင်းမှာ ၁၈ လက်မ၊ ကြယ်ငယ်များအတွက် အချင်း ၉ လက်မဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာနိုင်ငံ၊ ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ အခန်း (၁၃) အထွေထွေဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များ။</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Colours scheme !! style="background-color:#2042A1"|<span style="color:white;">အပြာ</span> !! style="background-color:#DA2D1C"|<span style="color:white;">အနီ</span> !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''RGB''' || [tel:32-66-161 32-66-161]|| [tel:218-45-28 218-45-28]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''Hexadecimal''' || #2042A1 || #DA2D1C || #FFFFFF |- | '''CMYK''' || 80, 59, 0, 37 || 0, 79, 87, 15 || 0, 0, 0, 0 |} ==== အဓိပ္ပာယ် ==== ကြယ်အကြီးသည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ထုတ်ခဲ့‌ကြောင်းကိုကိုယ်စားပြု၍ ကြယ်ငယ်ကလေးများသည် [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ရှိ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ စည်လုံးညီညွတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်သည် ရဲ့ရင့်ခြင်း၊ သတ္တိရှိခြင်း၊ ဇွဲကောင်းခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အပြာရောင်သည် ကောင်းကင်၏သဘောဖြစ်သော တည်ငြိမ်အေးချမ်းခြင်း၊ ကြည်လင်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အဖြူရောင်သည် ဖြူစင်ခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း၊ တည်ကြည်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ကြယ်ကိုအသုံးပြုရခြင်းမှာ ခရီးလမ်းတွင် မရပ်မနားသွားတတ်ခြင်း၊ ခရီးသည်တို့၏ လမ်းညွှန်ကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာဦးကာလကတည်းက တည်ရှိနေခဲ့ခြင်းစသော သဘောသဘာဝများကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last= အေးမောင် |first= ဗိုလ် |author-link= |editor-last1= [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)|သိန်းဟန်]] |editor-first1= ဦး |date= စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅ |title= နိုင်ငံတော်အလံနှင့်နေ့ထူးများ |url= https://drive.google.com/file/d/1RooJckNKwSS6ZPVkhlvjN8umDe82Q3YJ/view |location= [[ရန်ကုန်]] |publisher= [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း|ဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] |page= ၈ |isbn= |series= ပြည်တော်သာစာစဉ်၊ ပြည်ထောင်စု-၁၁၇ }}</ref> === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံ === ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ဝ အရ နိုင်ငံတော်အလံ၏ အရောင်အသွေး၊ အမှတ်အသား၊ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်အစားကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁ နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် နည်းဥပဒေ အမှတ် ၁ တို့အရလည်း ထပ်မံ၍ အသေးစိတ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထိုဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်အလံမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်၍ အောက်ခံအရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်သည်။ လက်ဝဲဘက် အထက်ထောင့်ရှိ အပြာရောင် အောက်ခံလေးထောင့်ကွက်ပေါ်တွင် အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံး ဝန်းရံထားသော ပင်နယံနှင့် စပါးနှံနှစ်ခက်ရှိသည်။ ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို လူကြိုက်နည်းလွန်းသဖြင့် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]၌ အလံကို အထက်အောက်ပြောင်းပြန်လှည့်၍ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|author= ဘိုးလှိုင်|date= ၃ မေ ၂၀၁၇|title= အသက် (၈၀)၊ အလံရှစ်ခု အလေးပြု|url= https://myanmar.mmtimes.com/features/26146-2017-05-03-11-49-05.html|work= [[မြန်မာတိုင်းမ်]]|location= |access-date= ၃ မေ ၂၀၁၇|accessdate= 22 March 2022|archivedate= 22 March 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20220322032641/https://myanmar.mmtimes.com/features/26146-2017-05-03-11-49-05.html}}</ref> နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်ထူရမည့်အဆောက်အဦး၊ နေရာဌာနများနှင့် လွှင့်ထူရမည့် နေ့ကြီးရက်ကြီးများ၊ လိုက်နာရမည့်အချက်များ၊ တားမြစ်ချက်များနှင့် ပြစ်ဒဏ်များကိုလည်း ဥပဒေအရတိကျစွာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေတွင် အတည်ပြုထားခဲ့သော တော်လှန်ရေးကြယ်ကြီး တစ်လုံးကို ခြံရံထားသည့် ကြယ်ငါးလုံးပါအလံကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>မောင်အုန်းဖေရေးသည့် “ဒီဟာအစ ဒီလိုက” စာအုပ်</ref> ==== အတိုင်းအတာများ ==== [[File:Flag Construction Sheet of Burma (1974–2010).svg|thumb|250px|အလံဖော်ပြချက်]] နိုင်ငံတော်အလံသည် ဒေါင့်မှန်စတုဂံပုံဖြစ်ပြီး အလျား ၉ ပေ (၂၇၄.၃၂ စင်တီမီတာ) နှင့် အနံ ၅ ပေ (၁၅၂.၄ စင်တီမီတာ) ရှိသည်။ အောက်ခံအရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပြီး၊ လက်ဝဲဖက်အထက် ဒေါင့်အလျား ၄ ပေ (၁၂၁.၉၂ စင်တီမီတာ) ခန့်၊ အနံ ၂ ပေ ၆ လက်မ (၇၆.၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ရှိ အပြာရင့်ရောင်၊ လေးဒေါင့် ခန်းအောက်ခံ၍ အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံးဝန်းရံထားသော ပင်နီယံနှင့် စပါးနှံရှိသည်။ ပင်နီယံ၏ဗဟိုချက်မှာ အပြာရင့်ခန်း၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး၊ ပင်နီယံ၏အတွင်းခွေအနားကို အချင်း ဝက် ၄ လက်မ (၁၀.၁၆ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း အလယ်ခွေအနားကို အချင်းဝက် ၆.၅ လက်မ (၁၆.၅၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပြင်ခွေအနားကို အချင်းဝက် ၈ လက်မ (၂၀.၃၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြင့်လည်းကောင်း အသီးသီးဆွဲသားထားသော စက်ဝန်းများဖြစ်သည်။ ပင်နီယံတွင် တူညီသော စက်သွားစိတ်ပေါင်း ၁၄ စိတ်ရှိသည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်၏ အောက်ခြေ အကျယ်မှာ ၁.၇ လက်မ (၄.၃၂ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်နှင့်တစိတ် ၏အောက်ခြေအကွာအဝေးမှာ ၁.၂ လက်မ (၃.၀၅ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်စီ၏ ထိပ်မျက်နှာပြင်အကျယ်သည် ၁.၅ လက်မ (၃.၈၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ စက်သွားစိတ်တစိတ်စီ၏ အမြင့်မှာ ၁.၅ လက်မ (၃.၈၁ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ ပင်နီယံအတွင်း၌ စပါးနှံနှစ်ခက်ရှိသည်။ ယင်းစပါးနှံများတွင် စပါးစေ့ပေါင်း ၃၄ စေ့ရှိသည်။ စပါးနှံများသည် အောက်ဖက်တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူနေသည့် စက်သွားစိတ်မှ အထက်သို့ ထောင်တက် သွားသည်။ လက်ဝဲဖက်စပါးနှံ၏ အဖျားပိုင်းသည် အထက်ဖက်တည့်တည့်တွင် ရှိသောစက်သွားစိတ်နှင့် ယင်း၏လက်ဝဲဖက်ရှိသော စက်သွားစိတ်တို့၏ အကြားသို့ ကိုင်းညွတ်၍ဝင်နေသည်။ လက်ျာဖက်စပါးနှံ ၏အဖျားသည် အထက်တည့်တည့်ရှိစက်သွားစိတ်နှင့် ယင်း၏လက်ျာဖက်ရှိ စက်သွားစိတ်တို့၏အကြား ပင်နီယံဗျက်၏အလယ်ခန့်တွင် လက်ဝဲဖက်သို့ အနည်းငယ်ကိုင်းညွတ်လျက်ရှိသည်။ စပါးနှံများ၏ တဖက်တချက်စီတွင် စပါးရွက်နှစ်ရွက်စီရှိသည်။ လက်ဝဲဖက်အထက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံများအခြေခံ ရာစက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ ရေတွက်သော် တတိယနှင့်စတုတ္ထ စက်သွားစိတ်အကြားနှင့်တည့်တည့် ရှိသောစပါးစေ့မှ ကပ်လျက် လက်ဝဲဖက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းကာတက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိ စက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ ရေတွက်သော်ပထမနှင့်ဒုတိယစက်သွားစိတ်တို့အကြား ပင်နီယံဗျက်၏ အလယ်တွင်စပါးရွက်သည်အောက်ဖက်သို့ ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက် ၏ထိပ်အဖျားသည် လက်ဝဲဖက် တတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေတွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ဝဲဖက်အောက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှနေ၍ အထက်သို့တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ပင်နီယံအတွင်းခွေ၏ လက်ဝဲဖက်ခြမ်း အလယ်ခန့်မှနေ၍ အောက်သို့ကိုင်းညွတ် ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ထိပ်အဖျားသည် စပါးနှံများအခြေခံရာစက်သွားစိတ်မှ လက်ဝဲဖက်သို့ရေတွက်သော် ဒုတိယ စက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေအပေါ်ပိုင်းခန့်တွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ျာဖက်အထက်စပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိစက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ရေတွက်သော် တတိယ စက်သွားစိတ်အောက်ခြေနှင့်တည့်တည့်ရှိသော စပါးစေ့မှကပ်လျက် လက်ျာဖက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းကာ တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ထိပ်တည့်တည့်ရှိ စက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ရေတွက်သော် ဒုတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေပင်နီယံဗျက်၏အလယ်ခန့်မှ အောက်ဘက်သို့ ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ ထိပ်အဖျားသည် လက်ျာဘက်ရှိ တတိယနှင့် စတုတ္ထစက်သွားစိတ်တို့အကြားတွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ လက်ျာဘက်အောက်စပါးရွက်သည် စပါးနှံအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှနေ၍ အထက်သို့တက်သွားသည်။ ထိုစပါးရွက်သည် ပင်နီယံအတွင်းခွေ၏ လက်ျာဘက်ခြမ်း အလယ်ခန့်မှနေ၍ အောက်သို့ကိုင်းညွတ်ကျဆင်းသွားပြီး ယင်းစပါးရွက်၏ ထိပ်အဖျားသည် စပါးနှံများအခြေခံရာ စက်သွားစိတ်မှ လက်ျာဖက်သို့ ရေတွက်သော် ဒုတိယစက်သွားစိတ်၏ အောက်ခြေအပေါ်ပိုင်းခန့်တွင် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ ကြယ်များသည် စက်သွားစိတ်တခုစီ၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင်ရှိသည်။ ကြယ်များ၏ဗဟိုချက်တို့သည် ပင်နီယံ၊ သို့မဟုတ် အပြာရင့်ခန်း၏ ဗဟိုချက်မှ ၁၀.၄ လက်မ (၂၆.၄၂ စင်တီမီတာ) ခန့်အကွာတွင်ရှိ သည်။ ကြယ်တလုံးစီ၏ အချင်းမှာ ၃.၈ လက်မ (၉.၆၅ စင်တီမီတာ) ခန့်ဖြစ်သည်။ ကြယ်တလုံးတွင် ငါးဒေါင့်ရှိပြီး၊ ကြယ်တလုံးစီ၏ ထိပ်ချွန်တခုစီသည် နိုင်ငံတော်အလံ၏အထက်သို့ မူသေမတ်မတ်ထောင်ကာရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နည်းဥပဒေများ အမှတ် ၁ |url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=6495 |access-date=29 October 2021 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029032614/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=6495 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Colours scheme !! style="background-color:#2042A1"|<span style="color:white;">အပြာ</span> !! style="background-color:#DA2D1C"|<span style="color:white;">အနီ</span> !! style="background-color:#FFFFFF"|အဖြူ |- | '''RGB''' || [tel:32-66-161 32-66-161]|| [tel:218-45-28 218-45-28]|| [tel:255-255-255 255-255-255] |- | '''Hexadecimal''' || #2042A1 || #DA2D1C || #FFFFFF |- | '''CMYK''' || 80, 59, 0, 37 || 0, 79, 87, 15 || 0, 0, 0, 0 |} ==== အဓိပ္ပာယ် ==== စပါးနှံနှင့် စက်သွားသည် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်တည်ဆောက်ရေး၏ အခြေခံ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများကို ရည်ညွှန်းသည်။ အရွယ်တူကြယ်ဖြူ ၁၄ လုံးသည် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းစသည့် ပြည်နယ်ခုနစ်ခုနှင့် စစ်ကိုင်း၊ တနင်္သာရီ၊ ပဲခူး၊ မန္တလေး၊ မကွေး၊ ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်း ခုနစ်တိုင်းတို့၏ တန်းတူညီတူရှိမှုကို ဖော်ဆောင်ထားသည်။ အလံတော်ရှိ အဖြူရောင်သည် သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ အနီရောင်သည် ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ပြတ်သားခြင်းကိုလည်းကောင်း ဖော်ဆောင်သည်။ အပြာရောင်မှာ ငြိမ်းချမ်းခြင်းနှင့် တည်ကြည်ခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)၊ စာ– ၂၉၃၊ ၂၉‌၄</ref> နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အာဏာသိမ်းခဲ့သည့် ၁၉၈၈ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဤအလံကိုဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကိုရည်ညွှန်းမှုရပ်ဆဲခဲ့သည်။ ထိုအခါ စပါးနှံနှင့် စက်သွားသည် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး၏ အခြေခံ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်လာသည်။<ref>တို့အလံ၊ မြန်မာဖတ်စာ ဒုတိယတန်း Grade-3၊ စာ- ၁၊ ၂ (၁၉၉၇-၂၀၁၀ ဗားရှင်း)</ref> == အလံသစ်အဆိုပြုခြင်း == ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရေးအတွက် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတင်ပြချက်များတွင် နိုင်ငံရေးပါတီလေးခုဖြစ်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၊ရှမ်း တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်၊ဇိုမီး ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၊အမျိုးသားညီညွတ်သောဒီမို ကရက်တစ်ပါတီတို့မှ နိုင်ငံတော်အလံအသစ်ကို တင်ပြထားကြသည်။<ref>{{cite news|last=|first=|title=မြန်မာနိုင်ငံ အလံကိုပြောင်းချင်သူတွေ |url=https://www.bbc.co.uk/burmese/burma-49024283|publisher=[[ဘီဘီစီ]]|date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}</ref> <gallery> File:Flag of Myanmar (2006 proposal).svg|၂၀၀၆ ခုနှစ် အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar (2019 proposal).svg|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - Shan Nationalities League for Democracy (SNLD)'s proposal 2019.svg|[[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - The National United Democratic Party (NUDP)'s proposal 2019.svg|အမျိုးသားညီညွတ်သောဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ File:Flag of Myanmar - Zomi Congress for Democracy (ZCD)'s proposal 2019.svg|ဇိုမီးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ တင်သွင်းသော အဆိုပြုအလံ </gallery> == သမိုင်းတလျှောက် မြန်မာ့အလံများ == <gallery> ဖိုင်:Flag of Konbaung Dynasty (Nonrectangular).svg|[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[ကုန်းဘောင်ခေတ် အလံများ|မြန်မာနိုင်ငံအလံတော်]] (၁၈၂၆–၁၈၈၅) ဖိုင်:Flag of the United Kingdom.svg|[[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]ကိုယ်စားပြုအလံ (၁၈၂၄–၁၉၄၂၊ ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ဖိုင်:British Raj Red Ensign.svg|[[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ]]ကိုယ်စားပြုအလံနီ (၁၈၈၀–၁၉၃၇) ဖိုင်:1920 Burmese student strike flag.svg|[[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]အပြီး အသုံးပြုလာခဲ့ကြသောအလံ (၁၉၂၀–၁၉၃၀) ဖိုင်:Burmese Nationalist Flag.svg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]၏ သုံးရောင်ခြယ်အလံ (၁၉၃၀–၁၉၃၅) ဖိုင်:Flag of the State of Burma (1943-45).svg|တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံ (၁၉၃၅–၁၉၃၈) ဖိုင်:Hammer and Sickle flag of Burma.svg|တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံ (၁၉၃၈–၁၉၃၉) ဖိုင်:British Burma 1937 flag.svg|သီးခြား[[ကိုလိုနီခေတ်|မြန်မာကိုလိုနီ]] ကိုယ်စားပြုအလံ (၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၆ – ၁၉၄၁ မေ ၃၀၊ ၁၉၄၅ မေ ၃ – ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီ ၄) ဖိုင်:Flag of Burma (1941–1942).svg|[[ဗြိတိသျှဘားမား]]အလံ (၁၉၄၁ မေ ၃၀ – ၁၉၄၂ ဩဂုတ်လ ၁) ဖိုင်:Flag of Japan (1870–1999).svg|[[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလ]] (၁၉၄၂ ဩဂုတ် ၁ – ၁၉၄၃ ဩဂုတ် ၁) ဖိုင်:Flag of Burma 1943.svg|[[ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်|ဗမာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၄၃ ဩဂုတ် ၁ – ၁၉၄၅ မေ ၃) ဖိုင်:Flag of the State of Burma (Stylized version).svg|ဗမာနိုင်ငံတော်အလံရိုးရှင်းပုံစံ ဖိုင်:Flag of the AFPFL.svg|ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအလံ (၁၉၄၄–၁၉၄၅) ဖိုင်:Flag of Burma (1948-1974).svg|[[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၁၉၇၄ ဇန်နဝါရီ ၃) ဖိုင်:Flag of Myanmar (1974-2010).svg|[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၇၄ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၁၈)၊ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၁၈ – ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀) ဖိုင်:Flag of Myanmar.svg|[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]အလံ (၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၁ – ယနေ့ထိ) </gallery> ==စစ်ဖက်သုံးအလံများ== မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[စစ်ဖက်သုံးအလံ]]များမှာ– <gallery> File:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|[[တပ်မတော်]]အလံ File:Army Flag of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (ကြည်း)|ကြည်းတပ်]]အလံ File:Naval Ensign of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (ရေ)|ရေတပ်]]အလံ File:Air Force Ensign of Myanmar.svg|[[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]]အလံ File:Flag of the Myanmar Police Force.svg|[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]]အလံ </gallery> ==အလံလွှင့်ထူထားသောပုံများ== <gallery> File:Flag of Myanmar (vertical).svg|အလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Vertical flag of Burma (1948–1974).svg|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Vertical flag of Burma (1974–2010).svg|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံအလံဒေါင်လိုက်ချိတ်ဆွဲပုံ File:Burma solidarity walk, Newcastle.jpg|၂၀၀၇ ခုနှစ် နျူးကာဆယ်မြို့ဆန္ဒပြပွဲ၌ ဆိုရှယ်လစ်မြန်မာအလံကို ကိုင်ဆောင်ထားစဉ် File:Flag of Myanmar at Byint Naung Statue Garden Park.jpg|ကော့သောင်းမြို့ ဘုရင့်နောင်ကုန်းမြေအလံတိုင် File:Flag of Myanmar and Tanintharyi Region at 1199 Mountain Peak.jpg|1199 တောင်ထိပ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအလံနှင့်တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအလံ လွှင့်ထူထားပုံ File:Barack Obama speaks at University of Yangon.jpg|အမေရိကန်သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]] [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ရှိစဉ်တွေ့ရသော မြန်မာအလံဒေါင်လိုက်အနေအထား </gallery> ==ဆင်တူအလံများ== <gallery> File:Flag of Samoa.svg|၁၉၄‌၈ မြန်မာအလံသည် [[ဆမိုးအားနိုင်ငံ၏ အလံတော်|ဆမိုးအားအလံ]]နှင့် ရောထွေးနိုင်သည် File:Flag of Republic of China.svg|ဆိုရှယ်လစ်မြန်မာအလံသည် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတော်]]နှင့် ရောထွေးနိုင်သည်<ref>{{cite news |url=http://www.chinapost.com.tw:80/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |title=မြန်မာအလံကို ထိုင်ဝမ်အလံဟူ၍မှားသုံး |newspaper=The China Post |date=25 May 2010 |language=English |access-date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |archive-date=28 May 2010 |url-status=live |accessdate=15 June 2021 |archivedate=28 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm }}</ref> File:Flag of Lithuania.svg|၂၀၁၀ မြန်မာအလံနှင့်ဆင်တူသော [[လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ အလံတော်|လစ်သူယေးနီးယားအလံ]] </gallery> == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံများ]] * [[ခွပ်ဒေါင်းအလံ]] * [[ကုန်းဘောင်ခေတ် အလံများ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံများ]] [[Category:နိုင်ငံတော်အလံများ]] 4bve6tkij7ldliew9n58iqbn1gri2vi 4 12443 1042327 1033872 2026-07-07T13:25:56Z কল্কি 139538 /* နဝရတ် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) = အိန္ဒြာကျော်ဇင် */ အပိုင်းသစ် 1042327 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|အထွေထွေ|alpha=yes|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''အထွေထွေ''' ဆွေးနွေးခန်းသည် အခြားသော ဆွေးနွေးခန်းကဏ္ဍများနှင့် မကိုက်ညီသည့် ဆွေးနွေးချက်များ ရေးသားဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဤနေရာထက်စာလျှင် ပိုမိုသင့်လျော်မှုရှိပါက [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (မူဝါဒ)|မူဝါဒ]]၊ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)|နည်းပညာ]]၊ သို့မဟုတ် [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (အဆိုပြုချက်များ)|အဆိုပြုချက်များ]] စာမျက်နှာများတွင်၊ သို့မဟုတ် – အထောက်အကူအတွက် – [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] တို့တွင် ကျေးဇူးပြု၍ ဆွေးနွေးပါ။ အထွေထွေ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ မေးခွန်းများအတွက် [[WP:RD|အမေးအမြန်း စားပွဲ]]ကို အသုံးပြုပါ။|WP:VPM|WP:VPMISC}} <!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- -->__TOC__ {{Clear}} {{anchor|below_toc}} [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude> == Machine Translation နှင့် ပတ်သက်၍ == မြန်မာဝီကီမှာ ContentTranslation အပါအဝင် တခြား ဘာသာပြန်ကိရိယာတွေ သုံးပြီး ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးတွေ ရေးလာကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တချို့က အချောသတ်ပြင်ဆင်တာမျိုး မလုပ်ဘဲ ကိရိယာကထွက်လာတဲ့အတိုင်း ဆောင်းပါးလွှင့်တင်ကြပါတယ်။ အစကတော့ <nowiki>{{rough translation}}</nowiki> စာတွဲထည့်ပြီး စောင့်ကြည့်ဖြစ်ပါသေးတယ်။ မူရင်း ဘာသာပြန်သူ၊ ဒါမှမဟုတ် တည်းဖြတ်သူတစ်ဦးဦးကနေပြီး အချောသတ်ပြင်ဆင်ပေးတာမျိုး လုပ်လို့ရအောင် ဆိုပြီးတော့ပါ။ ဒါပေမယ့် တကယ်တန်း အချောသတ်ဝင်ပြင်ပေးတာ မရှိသလောက်ပါပဲ။ ကိုယ်တိုင်လဲ တခါတလေမှာ တစ်ပုဒ်နှစ်ပုဒ်လောက် ဘာသာပြန်ချောအောင် ပြန်ပြင်ပေးလိုက်ပေမယ့် ကိုယ်မကျွမ်းကျင်နဲ့ နယ်ပယ်ဖြစ်နေတာ၊ ကိုယ်စိတ်မဝင်စားတဲ့ နယ်ပယ်ဖြစ်နေတာမျိုးကျတော့ ပြင်ပေးဖို့ အဆင်မပြေပါဘူး။ ဒါကြောင့် လောလောဆယ် အရင်တုန်းက ဘာသာပြန်စာကြမ်းလို့ သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးတွေတော်တော်များများကို ဖတ်ရှုလို့လဲ အဆင်မပြေတဲ့အတွက် ဖျက်ပစ်လိုက်ပါတယ်။ နောက်ထပ် အသစ်ရေးလာမယ့် မပြုပြင်ထားတဲ့ စက်ဘာသာပြန် ဆောင်းပါးတွေကိုလည်း <nowiki>{{rough translation}}</nowiki> စာတွဲနဲ့ သတ်မှတ်ပြီးလို့ တစ်ပတ် ဆယ်ရက်ကျော်သည်အထိ အချောသတ်ပြင်ဆင်တာမျိုး မရှိခဲ့ရင် ဖျက်ပစ်ဖို့ပဲ စဉ်းစားထားပါတယ်။ အဆင်ချောချောဖတ်လို့မရမယ့်တူတူ ဖျက်ပစ်တာက ပိုပြီး ကောင်းမယ်ထင်လို့ပါ။ တကယ်လို့ ပိုကောင်းမယ်ထင်တဲ့ နည်းလမ်းရှိရင်လည်း ဆွေးနွေးကြပါဦး။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၄၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == Notification about delayed responses == မင်္ဂလာပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့လမှာ [[Wikisource:my:|မြန်မာဝီကီရင်းမြစ်]] ဆီကို ဆောင်းပါးစာမျက်နှာတွေ import လုပ်ပြီးခဲ့ပါတယ်။ ဆိုဒ်အသစ်မှာ ပြင်ဆင်စရာတွေ အများကြီး ရှိနေတာကြောင့် အခုရက်ပိုင်းမှာ မြန်မာဝီကီရင်းမြစ်ဖက်မှာ အလုပ်များနေနိုင်တာမို့ မြန်မာဝီကီဖက်က လတ်တလော အပြောင်းအလဲတွေကို မကြည့်မိတာ၊ လွဲချော်သွားတာတွေ ရှိကောင်းရှိနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာဝီကီရဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူတွေမှာလည်း အခြားကိစ္စရပ်တွေနဲ့ မအားလပ်ကြတာမို့ အရေးပေါ် အကူအညီလိုအပ်တာ၊ ကြည့်ရှုပေးဖို့ လိုအပ်တာရှိခဲ့ရင် mention လုပ်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကျနော့ရဲ့ [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ninjastrikers|ဆွေးနွေးချက်စာမျက်နှာ]] မှာ လာရောက်ပြောဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဖျက်ပစ်ရမယ့် စာမျက်နှာတွေ ရှိလာရင် <nowiki>{{delete|reason=}}</nowiki> ထည့်ထားနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာဝီကီကို ဝိုင်းဝန်းထိန်းသိမ်းပေးကြဖို့လဲ အကူအညီတောင်းချင်ပါတယ်။ ကျေးဇူးပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၁၃၊ ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) == Phased deployment of the CampaignEvents extension across various Wikipedias == Hello! Apologies for writing this message in English. I am writing on behalf of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team|Campaigns product team]] who are planning a global deployment of the [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] to all Wikipedias, starting with a small batch in April 2025. The Burmese Wikipedia is one of the wikis proposed for this phase! This extension is designed to help organizers plan and manage events, wikiprojects, and other on-wiki collaborations. Also making these events/wikiprojects more discoverable. You can find out more here on the [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents/FAQ|FAQs page]]. The three main features of this extension are: # '''Event Registration:''' A simple way to sign up for events on the wiki. # '''Event List:''' A calendar to show all events on your wiki. Soon, it will include WikiProjects too. # '''Invitation Lists:''' A tool to find editors who might want to join, based on their edits. '''Please Note:''' This extension comes with a new user right called "Event Organizer," which will be managed by the administrators of Burmese Wikipedia, allowing the admins to decide when and how the extension tools are used on the wikis. Once released, the organizer-facing tools (Event Registration and Invitation Lists) can only be used if someone is granted the Event-Organizer right, managed by the admins. The only tool that is available immediately after release is the ‘’Collaboration List’’, which is a read-only page that lists events and WikiProjects that people can join. The extension is already on some wikis,e.g Meta, Wikidata, English Wikipedia ([[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|see full list]]). Check out the [[metawiki:CampaignEvents/Deployment status|phased deployment plan]] and share your thoughts by March 31, 2025. '''To Admins,''' your feedback and thoughts are especially important because this extension includes a new user right called "Event Organizer," which will be managed by you. Once you take a look at the details above and on the linked pages, we suggest drafting a community policy outlining criteria for granting this right on Burmese Wikipedia. Check out [[metawiki:Meta:Event organizers|Meta:Event_organizers]] and [[wikidata:Wikidata:Event_organizers|Wikidata:Event_organizers]] to see examples. For further enquiries, feel free to contact us via the [[metawiki:Talk:CampaignEvents|talkpage]], or email ikristiani@wikimedia.org. [[အသုံးပြုသူ:IKristiani-WMF|IKristiani-WMF]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:IKristiani-WMF|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၃၈၊ ၂၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) == Solidarity from itwiki == Hi everyone. Sorry for writing in English. I come from itwiki and I want to let you know about [https://it.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Writing_week/Patrimonio_culturale_e_naturale_del_Myanmar this writing week] which is going on in my home wiki. We are creating and improving articles about cultural heritage of Myanmar/Burma, which has been strongly damaged after the recent earthquake. Feel free to suggest any useful source or topic to write down about. Also, feel free to provide any help in transcripting your alphabet or correcting translations. Thanks for the attention. The italian community is trying to support you someway. [[အသုံးပြုသူ:Mastrocom|Mastrocom]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mastrocom|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၁၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Mastrocom|Mastrocom]]; Hi! Thank you so much for reaching out. It's deeply heartwarming to see the Italian Wikipedia community coming together to support Myanmar during this time. Your focus on preserving and improving articles about our cultural heritage means a lot, especially as we recover from the impacts of the earthquake. Your efforts are truly appreciated, and your solidarity inspires us. Thank you again! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၄၃၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) ::Hi, I come from it.wiki and I’m writing articles about Myanmar. I would like to express my solidarity with the people of Myanmar and the Burmese community. I hope this small gesture—sharing and preserving your stories—can bring a little light. [[အသုံးပြုသူ:Smatteo499|Smatteo499]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Smatteo499|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၇၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Smatteo499|Smatteo499]]; Hi! Thank you for your message and for dedicating your time to writing about Myanmar. Your gesture of solidarity is truly appreciated. Your efforts bring hope and light, and we are grateful for your support. Please let us know if we can assist with anything as you continue this meaningful work! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၂၅၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::Thank you @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ^_^ [[အသုံးပြုသူ:Smatteo499|Smatteo499]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Smatteo499|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၉၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) == CampaignEvents Extension Now Active on this Wiki! == Good news! The [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents| CampaignEvents extension]] is now active on this Wiki as part of [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status#Global_Deployment_Plan| Phase 2 of the global deployment]]! This extension empowers organizers to plan and promote events like edit-a-thons, data-a-thons, and meetups with ease. What You Can Do Now: * [[metawiki:Event_Center/Registration| Event Registration]] & [[metawiki:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list| Invitation Lists]]: Organizers can ask this wiki’s admins for the Event-Organizer right. This gives access to tools for planning, managing events, Wikiprojects and finding editors who share similar interests to invite for your upcoming event or wikiproject. These tools make organizing events simple and smooth. * [[metawiki:CampaignEvents/Collaboration_list| Collaboration List]]: You can now go to the “Special:AllEvents” page on this wiki to explore a global, automated calendar of upcoming and ongoing events, as well as WikiProjects on this wiki. It’s a great way to discover and promote collaborative activities! * Transclude Collaboration list: You can now add the Collaboration List to any page, like this wiki’s main page, WikiProject pages, or even User pages. This creates a calendar that updates automatically with events that match your wiki or topic. You can also transclude a list of the WikiProjects on the wiki. Learn more at: [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration_list/Transclusion|mw:Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration_list/Transclusion]]. For further enquires, feel free to contact us via the [[metawiki:Talk:CampaignEvents|extension talkpage]] or email Benedict Udeh ([mailto:budeh-ctr@wikimedia.org budeh-ctr@wikimedia.org]) <nowiki>~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:IKristiani-WMF|IKristiani-WMF]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:IKristiani-WMF|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၁၊ ၂ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == မြန်မာနိုင်ငံရေးပါတီအသစ်များ လိုဂို/ပါတီအလံ လိုအပ် == တစ်ယောက်ယောက်များက ၂၀၂၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပါဝင်မဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေရဲ့ လိုဂို/ပါတီအလံတွေကို wikimedia မှာ တင်ပေးလို့ ရမလားခင်ဗျာ။ ကျနော် restricted ဖြစ်နေလို့ လုပ်လို့ မရလို့ပါ။ [[:ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ|ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ - ဝီကီပီးဒီးယား]] ဒီမှာ ကြည့်လို့​ ရပါတယ်ခင်ဗျာ။ ကူညီပေးလိုက်သူရှိရင် အထူးကျေးဇူးတင်မှာပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၄၊ ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]], Facebook မဟုတ်တဲ့ တခြားပြင်ပဆိုဒ်က ပုံ link သိရင် ဒီအောက်မှာပဲ ရေးထားပေးပါ။ Commons မှာ အဲ့ပုံတွေကို တိုက်ရိုက်တင်ရင်တော့ resolution နိမ့်တဲ့ပုံတွေပဲ တင်ခွင့်ပြုမှာမို့ သိပ်အဆင်ပြေမှာမဟုတ်ဘူး။ ကျွန်တော် တတ်နိုင်သလောက် [[SVG]] ပုံ ပြောင်းဆွဲပြီး တင်ပေးပါ့မယ်။ မူရင်း resolution ကောင်းတဲ့ ပုံ link မျိုးဆို ပိုအဆင်ပြေတယ်ဗျ။ ကိုယ်တိုင် link ရှာဖို့က နိုင်ငံရေးပါတီတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကိစ္စရပ်တွေ သိပ်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုမရှိလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|🌐 Pho Sai®️]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၈၊ ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::okay, resolution ကောင်းတဲ့ ပုံတွေ့ရင် ဒီမှာ လာပြောလိုက်ပါမယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၅၊ ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]], ပြောဖြစ်ရင် mention လေး ခေါ်ထားပေးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::အရင်ကတော့ UEC ဝဘ်ဆိုက်ထဲမှာကို ပါတီတွေရဲ့ မူဝါဒ စာအုပ်တွေ တင်ထားတယ်။ အဲထဲက ပါတဲ့ လိုဂို/အလံကို ယူတင်ဖြစ်သေးတယ်။ ([[:ဖိုင်:AFP_Logo.png]]) အခု UEC ဝဘ်ဆိုက်မှာတော့ အဲလိုတင်ထားတာ မတွေ့မိဘူး။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၄၉၊ ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]], ဟုတ်တယ် bro, ပါတီတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေ မတင်ပေးထားဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၂၊ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]], အရင်ဆုံး ရှာတွေ့ထားတဲ့ ဒီ [https://www.moi.gov.mm/sites/default/files/news-image/2020-10/120590689_2694190984154726_7729901225841289383_n.jpg MOI website] က [[အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|DNP]] ရဲ့ လိုဂိုကို SVG version ဆွဲပြီး ဒီ [[:File:Democratic Party of National Politics logo.svg|Commons]] link မှာ တင်ထားတယ်။ ပုံက အဆင်ပြေမနေရင် ပြောပါ၊ ပြန်ပြင်ပေးလို့ရပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၁၊ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျေးဇူးပါဗျာ အစ်ကို။ ရပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၄၅၊ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == ဆောင်းပါးအရေအတွက် == လတ်တလော မြန်မာဝီကီရဲ့ ဆောင်းပါးအရေအတွက်ဟာ ၁၀၉,၇၆၂ လို့ [[အထူး:စာရင်းအင်းများ]]မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ [[mw:Manual:$wgArticleCountMethod|မီဒီယာဝီကီရဲ့ ဆောင်းပါးရေတွက်နည်း]] အရ ဆောင်းပါးစာမျက်နှာမှာ အနည်းဆုံး လင့်ခ်တစ်ခု ရှိနေမှ ဒီအရေအတွက်ထဲမှာ ပါမှာပါ။ မြန်မာဝီကီ ဆောင်းပါးတွေထဲက [[အထူး:လမ်းဆုံးနေသောစာမျက်နှာများ|လင့်ခ်မပါနေတဲ့ စာမျက်နှာ]] ၂,၂၀၀ ခန့် ရှိပါတယ်။ ဒီအရေအတွက်ဟာ ဆောင်းပါးအရေအတွက် စာရင်းထဲမှာ ပါမနေတာဖြစ်တဲ့အတွက် အချိန်ရရင် [[အထူး:လမ်းဆုံးနေသောစာမျက်နှာများ]]တွေထဲမှာ ဆီလျော်တဲ့ အနည်းဆုံး လင့်ခ်တစ်ခုစီလောက် ဝိုင်းဝန်းကူညီ ဖြည့်စွက်ပေးကြပါဦး။ ဒါမှ ဆောင်းပါးအရေအတွက်က ထပ်တိုးလာမှာပါ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၀၇၊ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Nomination for ESEAP 2026 == [[M:ESEAP Conference 2026|ESEAP Conference 2026]] ကို [[M:Myanmar Wikimedia Community User Group|မြန်မာဝီကီမီဒီယာအဖွဲ့]]ကိုယ်စားပြုပြီး အနည်းဆုံးနှစ်ဦးကို စေလွှတ်ဖို့ရှိပါတယ်။ စိတ်ပါဝင်စားသူတွေအနေနဲ့ မြန်မာဝီကီမီဒီယာအဖွဲ့ကို ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နောက်ဆုံးထားပြီး ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ အသေးစိတ်ကို မြန်မာဝီကီမီဒီယာရဲ့ [https://www.facebook.com/share/p/1Djis2tBq8/ ဖေ့ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ]မှာ ကြည့်ရှုနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၈၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဆောင်းပါးဓာတ်ပုံ == Wiki မှာဆောင်းပါးနှင့်အတူဓာတ်ပုံတင်ဘို့လုပ်တော့ မမြော်လင့်ဘဲဓာတ်ပုံကပိုင်ရှင်ရှိနေတယ်။ တကယ်တမ်းတော့ ကျွန်တော်တင်ချင်တဲ့ဓာတ်ပုံက အရင့်အရင် ၂၀၂၀တုန်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ဖေ့ဘွတ်စာမျက်နှာမှာတ [[အသုံးပြုသူ:Nai Aung Myo Htun|Nai Aung Myo Htun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nai Aung Myo Htun|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၅၀၊ ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/my]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Burmese Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)#Reference Previews – experiment|as announced]] – but mywiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/my]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=my&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၁၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == [[နဝရတ် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] = [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] == rough machine translatiins seems to indicate both articles about same person ? if yes, [[အသုံးပြုသူ:কল্কি|কল্কি]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:কল্কি|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၅၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 5ra30ejyqmcaioo86on7t2miw5r023q 0 13828 1042399 1029235 2026-07-07T19:18:13Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 Wdbsite လွှင့်တင်ခြင်း 1042399 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = [[အမျိုးသားစာပေဆု]]၊ ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== ဆယ်တန်းရောက်သောအခါ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] pjwrc7f2qr84gjqhzr0fli7a062epax 1042400 1042399 2026-07-07T19:27:10Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 /* အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း */ 1042400 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = [[အမျိုးသားစာပေဆု]]၊ ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== ဆယ်တန်းရောက်သောအခါ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 7qt78kiotzr6bfide44yzk5zwn9buu0 1042416 1042400 2026-07-08T05:38:34Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 /* နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု */ 1042416 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] fm3codeh22h87mek1fju0vehogmwdgb 1042417 1042416 2026-07-08T05:52:48Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 /* နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု */ 1042417 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] kvzonodkqxhegwc4n6zmy2wni61aq5q 1042418 1042417 2026-07-08T05:53:54Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 1042418 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 9k41avzue3geg9y08gq1ddroaou0ew4 1042419 1042418 2026-07-08T05:54:38Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 1042419 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 448awfl10i7bs0rccla7zotu5fxnxtq 1042420 1042419 2026-07-08T05:57:01Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 1042420 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 5y2jq06ns25uufttum58er3us69zcwz 1042421 1042420 2026-07-08T06:03:09Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 1042421 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏။ ၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ် ၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စာပေရေးသားခြင်း== [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သည် ဗန်းမောညိုနွဲ့ကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင်မှ ရွေးခြယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ==ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း== * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) ==အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ== * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ (၂) နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} <ref>[http://burmese.dvb.no/archives/425302 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ] DVB ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀</ref> <ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> <ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref> <ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> <ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref> <ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref> <ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] ph981c5ynprmotzz81c1qvw8q9zam8w 1042430 1042421 2026-07-08T09:28:55Z Zawzawaungthwin 100038 စာနိဒါန်း ထည့်သွင်း 1042430 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ဗန်းမော်ညိုနွဲ့''' (၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၂– ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၉) သည် ထင်ရှားသည့် မြန်မာကဗျာဆရာနှင့် ပညာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေးဖြစ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် 'အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ' ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆု ရရှိခဲ့ကာ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ကဗျာပုဒ်ရေ တစ်ထောင်ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ စာပေနှင့် ပညာရေးလုပ်ငန်းများအပြင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ |url=https://burmese.dvb.no/post/425302 |access-date=2026-07-08 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref><ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref><ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> == ငယ်ဘဝ == ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။<ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref><ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဗန်းမော်ညိုနွဲ့သည် ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း၌ အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တပည့်များက "ဆရာထွေး" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှု အဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" !ခုနှစ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်နေရာ !ရာထူး |- |၁၉၄၀ – ၁၉၄၇ |ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း |အလယ်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၄၇ – ၁၉၄၉ |ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်း |အလယ်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၄၉ – ၁၉၅၀ |စိန်လုံမြို့ |အထက်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၅၀ – ၁၉၅၃ |ဗန်းမော်ခရိုင် |ပညာအုပ် |- |၁၉၅၄ – ၁၉၈၃ |ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်း |အထက်တန်းပြဆရာ |} == စာပေရေးသားခြင်း == [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် မှစ၍ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ == ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း == * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) == အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ == * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ (၂) နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] mxr9lw0axfrq67at7aepv1pe1zv3zso 1042448 1042430 2026-07-08T11:49:13Z Thek Oṅ (Bamo) 78552 /* စာပေရေးသားခြင်း */ 1042448 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | honorific_suffix = | image = [[File:Bhamonyonwe03.jpg|thumb|321x321px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့]] | image_size = | image_upright = | alt = | caption = ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ | native_name = ဦးပုထွေး | native_name_lang = my | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1922|12|27}} | birth_place = [[ဗန်းမော်]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|12|1922|12|27}} | death_place = ဗန်းမော် | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | citizenship = | education = ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = စာပေဗိမာန်စာပေဆု ပထမ (ကလေးစာပေ) ၁၉၆၃ | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ဗန်းမော်ညိုနွဲ့''' (၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၂– ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၉) သည် ထင်ရှားသည့် မြန်မာကဗျာဆရာနှင့် ပညာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေးဖြစ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် 'အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ' ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆု ရရှိခဲ့ကာ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ကဗျာပုဒ်ရေ တစ်ထောင်ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ စာပေနှင့် ပညာရေးလုပ်ငန်းများအပြင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ ၁၁ နှစ်မြောက် ကဗျာများ |url=https://burmese.dvb.no/post/425302 |access-date=2026-07-08 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>[http://13.251.204.60/story/43173 မခင်ဘဲလျက် ကြင်ဟန်စွက်၍]{{Dead link|date=June 2023 }} 7Day News ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅</ref><ref>နှင်းဝါဝါလွင် (၂၀၁၆) [http://catalogue.nlm.gov.mm/opac/book/334753?index=4&globalSearchWay=publisher&base=q%3D%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B7%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%258C%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2594%26searchType%3Dstandard%26isFacet%3Dfalse%26view%3Dstandard%26searchWay%3Dpublisher%26ro%3D10%26sortWay%3Dscore%26sortOrder%3Ddesc%26searchWay0%3Dmarc%26logical0%3DAND%26rows%3D1&searchKeyword=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94 ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ စာစုစာရင်း] စာကြည့်တိုက်နှင့် သုတပညာဌာန၊ ရန်ကုန်</ref><ref>ခင်ကျော်ဟန် (၂၀၀၆)၊ [https://bamakyel.files.wordpress.com/2009/11/record-1990-elections.pdf ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်း]၊ ပြန်ကြားရေးကော်မီတီ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀-၁၀၁</ref> == ငယ်ဘဝ == ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။<ref>[http://myanmargazette.net/221533 အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ - ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ (စာညွှန်း)]{{Dead link|date=May 2026 }} မြန်မာ့ဂဇက် ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆</ref> ==ပညာရေး== ၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ခေါက် (၂)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219063223/https://myanmar.mmtimes.com/travel/105694.html |date=19 February 2021 }} မြန်မာတိုင်းမ် ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈</ref><ref>ခင်ဝင့်နွယ် (၂၀၁၈) [http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf မြန်မာကဗျာများမှ ခေတ်ကာလစံသွေမှု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240410062300/http://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/20KhinWintNwe.pdf |date=10 April 2024 }} J. Myanmar. Acad. Arts Sci. Vol. XVI. No. 6A</ref> ==ဝန်ထမ်းဘဝ== ဗန်းမော်ညိုနွဲ့သည် ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း၌ အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တပည့်များက "ဆရာထွေး" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှု အဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" !ခုနှစ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်နေရာ !ရာထူး |- |၁၉၄၀ – ၁၉၄၇ |ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း |အလယ်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၄၇ – ၁၉၄၉ |ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်း |အလယ်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၄၉ – ၁၉၅၀ |စိန်လုံမြို့ |အထက်တန်းပြဆရာ |- |၁၉၅၀ – ၁၉၅၃ |ဗန်းမော်ခရိုင် |ပညာအုပ် |- |၁၉၅၄ – ၁၉၈၃ |ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်း |အထက်တန်းပြဆရာ |} == စာပေရေးသားခြင်း == [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ|၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ]] ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် [[ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း|ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း]]၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew01.jpg|thumb|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ပထမဆုံး ကဗျာ|288x288px]] စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ]]၊ မြဝတီနှင့် [[ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း|ငွေတာရီ]] မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် ''အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ'' စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်။ [[File:Bhamonyonew02.jpg|thumb|678x678px|ဗန်းမော်ညိုနွဲ့၏ ခုနှစ်အလိုက် ကဗျာဦးရေ]] သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု== စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်။ ဆယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်။ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး|အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး]]၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်]]တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့]]၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]]က ပါတီသန့်စင်ရေးတွင် ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ == ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း == * ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိ * ဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ ([[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး|ရွှေဝါရောင်]]လှုပ်ရှားမှုကာလ) == အခြားသောဆောင်ရွက်မှုများ == * အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံး * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ * ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် [[လမ်းစဉ်လူငယ်]] * အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ * ကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်း * မြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် * အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ([[၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း) ==မိသားစုဘဝ== အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်။ ==ဘဝ၏ နောက်ဆုံးအချိန်များ== အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်။ ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။ စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ (၂) နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အင်တာနက်စာမျက်နှာ တည်ထောင်ခြင်း == [https://www.bhamonyonwearchive.org ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကဗျာများ Website] ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် စတင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] eerw41lypsfvcx5xvrd2x9yj140b7sy 0 15600 1042445 709101 2026-07-08T11:19:25Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] 1042445 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈}} {| border="0" cellpadding="2" style="margin:7px;width: 20em; font-size: 90%; text-align: left; float:right; border:1px solid #5BBFF4; background-color:#D8F3FE;" |- |colspan="2" align="center"| '''ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ ''' <br />Dwight D. Eisenhower<br /> [[File:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg| 250px |center]] |- |'''မွေးနေ့''' |၁၄၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၉၀ |- |'''မွေးရပ်''' |[[ဒနီဆင်]] [[တက္ကဆက်ပြည်နယ်]] |- |'''ကွယ်လွန်နေ့''' |၂၈၊ မတ်၊ ၁၉၆၉ |- |'''ကွယ်လွန်ရပ်''' |[[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]] |- |အခြားအမည် |အစ်ကီ |- |'''လူသိများရခြင်း''' |အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၃၄ ဦးမြောက်သမ္မတ |- |'''အလုပ်အကိုင်''' |စစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ အမေရိကန်သမ္မတ |- |'''ရာထူးသက်တမ်းကာလ''' |၂၀၊ဇန်နဝါရီ၊၁၉၅၃- ၂၀၊ဇန်နဝါရီ၊ ၁၉၅၆ |- |'''ဒုတိယ သမ္မတ''' | [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] |- |'''လွှဲအပ်သူ''' |[[ဟယ်ရီ ထရူးမန်း]] |- |'''ဆက်ခံသူ''' |[[ဂျွန် ဖဇ်ဂရက်ဒ်ကနေဒီ]] |- |'''နိုင်ငံသား''' | အမေရိကန် နိုင်ငံ |} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ (၃၄)ယောက်မြောက် ဒွိုက် ဒေးဗစ် အစ်ကီ အိုင်စင်ဟောင်ဝါအား ၁၈၉၀ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၄ ရက်နေ့က တက္ကဆပ်ပြည်နယ်၊ ဒနီဆန်တွင်ဖွားမြင်သည်။ ဖခင် ဒေးဗစ်ဂျက်ကော့ဘ် နှင့် မိခင် အိုင်ဒါအဲလိဇဘတ် အိုင်စင်ဟောင်ဝါတို့မှ ဖွားမြင်ကာ အလယ်နာမည် အစ်ကီမှာ ချစ်စနိုးဖြင့် ခေါ်တွင်သည့် အမည်ဖြစ်သည်။ ကန်းဆက်စ်ပြည်နယ် အဘီလီနီအရပ်ရှိလယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် [[ဝက်စ်ပွိုင့်စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ပြီး နောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ မာမီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် ကြည်းတပ်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၃၅-၁၉၃၉အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါက်ကလပ် မက်ခ်အာသာ၏ စစ်ဦးစီးအဖွဲ့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။[[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဥရောပ အမေရိကန် လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၂တွင် မဟာမိတ်တပ်များ မြောက်အမေရိကကမ်းခြေဒေသအား ကမ်းတက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် စစ်ဆင်ရေးအားဦးစီးကွပ်ကဲသူ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၄၊ ဇွန်၊ ၆တွင်ဆင်နွှဲသော နော်မန်ဒီကမ်းတက်တိုက်ပွဲတွင်လည်း ဆက်လက်ဦးစီးကွပ်ကဲသည်။ ၁၉၄၃ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံခြားတပ်ပေါင်းစု၏ အကြီးအကဲ တပ်မှူးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀တွင် အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်တွင် ကြယ်လေးပွင့်အဆင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် အစမ်းခန့်အပ်တာဝန်ပေးခံရပြီးနောက် ၁၉၄၆တွင် ထိုရာထူးတွင် အမြဲခန့်အပ်ခံရသည်။ ၁၉၄၅၊မေ၊၇တွင် ရိုင်း၌ပြုလုပ်သော နာဇီဂျာမနီတို့၏ လက်နက်ချပွဲအခမ်းအနားတွင် မဟာမိတ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ စစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ် (၁၉၄၅-၁၉၄၈) အတွင်း တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ စစ်တွင်းကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကို Crusade in Europe အမည်ဖြင့် ၁၉၄၈တွင် စာအုပ်ရေးသားထုတ်ဝေရာ အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈တွင် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိ၊ ၁၉၅၀တွင် နေတိုးစစ်မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ ဦးစီးချုပ် စသည့်ရာထူးများကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တပ်မှထွက်ပြီးနောက်တွင် ရီပါပလီကန်ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်းခံရသည်။ နိုင်ငံရေးအယူအဆများတွင် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါသည် လွတ်လပ်မှုရှိသူတစ်ဦးအဖြစ်ခံယူထားပြီး စီးပွားရေးတွင်လည်း လွတ်လပ်သည့်ဈေးကွက်စနစ်ကို လက်ခံယုံကြည်သည်။ စစ်ရေးတွင်လည်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအမြင်ဖြင့် စနစ်တကျတည်ဆောက်သည်။ တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းသည် ထင်ရှားသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာရေးရာများတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအဆုံးသတ်နိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှစစ်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့ (ဆီးတိုး)ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံအား ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်တပ်စွဲသည့်အခါ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရှုံ့ချသည့်အဆိုအား ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံလုံးပါဝင်သည့် “Open Skies’’ မူဝါဒအား သဘောတူသည်။ သမ္မတရာထူးမှ အနားယူပြီးနောက် ၁၉၆၉၊ မတ်လ၊ ၂၈ ရက်တွင် ဝါရှင်တန် ဒီစီတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references/> {{အမေရိကန် သမ္မတများ}} {{Lifetime|၁၈၉၀|၁၉၆၉}} [[Category:အမေရိကန် သမ္မတများ]] [[Category:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ‎]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] dcfp0n42um35yo2syby5b60f9ii9i7y 0 16715 1042395 731238 2026-07-07T18:30:57Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042395 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 457117700 | Name =ဆဲလျူးလို့စ် | Reference = <ref>{{Cite journal |first1 = Yoshiharu |last1 = Nishiyama |first2 = Paul |last2 = Langan |first3 = Henri |last3 = Chanzy |title = Crystal Structure and Hydrogen-Bonding System in Cellulose Iβ from Synchrotron X-ray and Neutron Fiber Diffraction |url = https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2002-08-07_124_31/page/9074 |journal = J. Am. Chem. Soc. |year = 2002 |volume = 124 |issue = 31 |pages = 9074–9082 |doi = 10.1021/ja0257319 |pmid = 12149011}}</ref> | ImageFile = Cellulose Sessel.svg | ImageSize = 260px | ImageName = Cellulose, a linear polymer of D-glucose units (two are shown) linked by β(1→4)-glycosidic bonds | ImageFile1 = Cellulose-Ibeta-from-xtal-2002-3D-balls.png | ImageSize1 = 260px | ImageName1 = ဆဲလျူလို့၏ တည်ဆောက်ပုံ သုံးဖက်မြင် | IUPACName = | OtherNames = | SystematicName = | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 9004-34-6 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 2109009 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | EC_number = 232-674-9 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = SMD1X3XO9M | PubChem = 14055602 | RTECS = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}} | ChemSpiderID = None }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = ({{chem|C|6|H|10|O|5|)|''n''}} | MolarMass = ၁၆၂.၁၄၀၆ g/mol per glucose unit | Appearance = white powder | Density = ၁.၅ ဂရမ်/စင်တီမီတာ^{<small>၃</small>} | Solubility = none | MeltingPtF = 500-518 | MeltingPt_notes = Decomposes<ref name=PGCH/> }} | Section3 = | Section4 = {{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −၉၆၃,၀၀၀ kJ/mol | DeltaHc = −၂,၈၂၈,၀၀၀ kJ/mol }} | Section5 = | Section6 = | Section7 = {{Chembox Hazards | NFPA-H = 1 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 0 | ExternalSDS = | AutoignitionPt = | PEL = TWA 15 mg/m³ (total) TWA 5 mg/m³ (resp)<ref name=PGCH>{{PGCH|0110}}</ref> | REL = TWA 10 mg/m³ (total) TWA 5 mg/m³ (resp)<ref name=PGCH/> | IDLH = N.D.<ref name=PGCH/> }} | Section8 = {{Chembox Related | OtherCompounds = [[:en:Starch|Starch]] }} }} '''ဆဲလျူလို့''' (Cellulose)သည် အပင်ဆဲများ၏ နံရံတွင်ပါရှိသော ဓာတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းသည် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ဖြစ်၍ ယင်း၌ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်တို့ ပါဝင်သည်။ ဓာတုဗေဒ ဖော်မျူလာဖြင့် {{chem|([[carbon|C]]|6|[[hydrogen|H]]|10|[[oxygen|O]]|5|)|''n''|}} ဟု ဖော်ပြသည်။ ဆဲလျူလို့သည် ကစီ၊ သကြားတို့နှင့် နီးစပ်၏။ အပင်အားလုံးတွင် ဆဲလျူလို့ ရာခိုင်နှုန်း ၃ဝ ကျော် ပါရှိသည်။ အပင်စိမ်းမှန်သမျှသည် ဆဲလျူလို့ကိုလုပ်ယူနိုင်၏။ အပင်သည် "ဖိုတို ဆင်သဆစ် (Photosynthesis)" နည်းဖြင့် [[သကြား]]ကို လုပ်ယူပြီးလျှင် သကြားအချို့ အဝက်ကို ဆဲလျူလို့အဖြစ် ပြောင်းပစ်သည်။ ဆဲနံရံများ၌ရှိသော ဆဲလျူလို့သည်အပင်၏အမြစ်နှင့် ပင်စည်တို့ကို တောင့်တင်းခိုင်မာစေသည်။ ဆဲလျူလို့နှင့် ကစီသည် ဓာတ်သဘောအရ ဖွဲ့စည်းပုံချင်း ဆင်တူသည်။ သို့ရာတွင် ကစီသည် ဆဲလျူလို့ထက် ကြေလွယ်သည်။ သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့တွင် ဆဲလျူလို့ပါရှိသည်။ အစာချေရာ၌ ဆဲလျူလို့သည် များစွာ အရေးပါအရာရောက်သည်။ အစာ၌ ဆဲလျူလို့ များများပါလျှင် အစာ မြန်မြန်ကြေ၍ ဝမ်းမချုပ်နိုင်ပေ။ ဆဲလျူလို့သည် ရေစိုသောအခါ ပွထသည်။ ရေထဲတွင် မပျော်ဝင်နိုင်ပေ။ ပစ္စည်းအနည်းငယ်လောက်နှင့်သာ ဓာတ်ဖက် ခြင်းရှိ၍ ဓာတ်ခန်းများတွင် ဆဲလျူလို့ကို အရည်စစ်စက္ကူ လုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ စက္ကူ၌ ဆဲလျူလို့အပြည့်နီးပါးမျှ ပါရှိ၏။ သစ်သား၌လည်း ဆဲလျူလို့ အပြည်နီးပါး ပါရှိသည်။ ဝါဂွမ်းထဲက ဆဲလျူလို့ကို နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်တို့နှင့် ရောစပ်ယူလျှင် နိုက်ထရိုဆဲလျူလို့ခေါ်သော ပစ္စည်းကို ရရှိသည်။ ထိုပစ္စည်းဖြင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ခဲယမ်းမီးကျောက်များကို ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။ ဆဲလျူလို့၊ နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်တို့ကိုပင် အချိုး တစ်မျိုးဖြင့်ရောစပ်၍ အရောင်တင်ဆေး၊ ချိပ်ဆေး၊ ဆဲလျူ လွိုက် စသည်တို့ကို ဖော်စပ်ယူနိုင်သေးသည်။ ထိုဆဲလျူလို့ နိုက်ထရိတ်ကို ပိုင်ရော့ဆလင်ဟု ခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဓာတုဗေဒ]] djysm6w7gy9li5p3nzq4xi4v0z9r9z3 0 17717 1042443 709262 2026-07-08T11:16:04Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] 1042443 wikitext text/x-wiki [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|thumb|ဂျော့ မာရှယ်]] အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးနှင့် နိုင်ငံပြုသုခမိန်ကြီး ဂျော့ ကက်တလက်မာရှယ်သည် အမေရိကန်တရားဝန်ကြီး ဂျွန်မာရှယ်၏ မြေးတော်စပ်၍ ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်]]၊ ယူနီယန်တောင်းမြို့၌ ဖွားမြင်လေ သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုံလုံပြည့်ဝသော ကုန်သည် တစ်ဦးဖြစ်၏။ ဝက်စပွိုင့်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ခွင့်မရခဲ့၍ ဗာဂျီးနီးယားစစ်ကျောင်းသို့ တက်ရောက် သင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်ရာထူးကိုရခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် စစ်ဗိုလ်အတတ်သင် ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ရာ ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်အဆင့်အတန်းဖြင့်ပင် ဗိုလ်ကြီးများ၊ ဗိုလ်မှူးများပါဝင်သောအတန်း၌ နည်းပြဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းရှိ စစ်တပ်တွင် ဗိုလ်အဆင့်အတန်းဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ အမှုထမ်းခဲ့စဉ်က မာရှယ်သည် စစ်ဦးစီးချုပ်ကြီး၏ ချီးကျူးခြင်းကို ခံရလောက်အောင်ပင် ထူးချွန်စွာ အမှုထမ်းခဲ့ပေသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ကြီး အဆင့်အတန်းဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ကာ အမှတ် ၁ တပ်မတွင် စစ်ဆင်မှုရေးရာ လက်ထောက်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။ တစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် ဗိုလ်မှူးကြီး ရာထူးသို့ တို့မြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရပြီးနောက် အမှတ် ၁ အမေရိကန်တပ်မ၏ စစ်ဆင်ရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ထိုသို့ စစ်ဆင်ရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ဝတ္တရားမျာကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် မာရှယ်သည် လူ ၅ သိန်းနှင့် အမြောက်၂၇ဝဝ ပါသော စစ်တပ် ကြီးကို စိန်မီအီယယ်မှ အာဂွန်းစစ်မျက်နှာသို့ ဂျာမန်တို့မသိအောင် ရက်သတ္တ ၂ ပတ်အတွင်း ပြောင်းရွှေ့နိုင်ခဲ့သောကြောင့် စစ်ဆင်မှုရေးရာတွင် အထူးပင် ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြလေသည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အထိ ရာထူးတိုးတက်ခဲ့သော်လည်း ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ မာရှယ်မှာ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်အတန်းဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ပါးရှင်း၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ဆက်လက် အမှုထမ်းရလေသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးရာထူးကို ရခဲ့သည်။၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးရာထူးကို ရခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဒုဗြိုလ်မှူးကြီးဖြစ်လာခဲ့၍ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြစ်လာ၍ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးကို တိုးတက်ရရှိခဲ့၏။ ထိုအတောအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၃ နှစ်အမှုထမ်းခဲ့၍ စစ်တက္ကသိုလ်တွင် သင်တန်းဆရာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ယင်းသို့ စစ်ဖက်ရာထူး အမျိုးမျိုးတွင် အမှုထမ်းခဲ့ရာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ တွင် သူ့ထက် အမှုထမ်းသက် ရင့်သူမျာကို ကျော်လွန်ကာ ယာယီ စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသည့်နေ့ (၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့) တွင် မာရှယ်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးရာထူးနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရပြန်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားစအချိန်က အမေရိကန်စစ်တပ်မှာ လူ ၃ သိန်းခန့်သာ ရှိသေး၍ တိုက်ရန် အဆင်သင့်မဖြစ်သေးချေ။ မာရှယ်သည် ထိုမျှ အင်အားနည်းပါးလှသော စစ်တပ်ကို ခေတ်မှီ စစ်တပ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အကုန်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တပ်မတော်မှာ တပ်သားပေါင်း ၉ သန်းခန့် ပါဝင်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး စစ်တပ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။ မာရှယ်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အမေရိကန်တပ်များ ချီတက် စစ်ဆင်ရေးတွင် ကြိုးကိုင်ဖြစ်ခဲ့၏။ အင်အားတောင့်တင်းသော တပ်များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သလို လူတော်လူကောင်း စစ်ဗိုလ်များကို ရွေးချယ်ကာ စစ်မြေပြင်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ အောင်ပွဲအလီလီ ရရှိခဲ့ပေသည်။ ထိုမျှမကသေး၊ မာရှယ်သည် မဟာမိတ် စစ်ဦးစီးချုပ်များတွင်လည်း ခေါင်းဆောင်ကာ စစ်ဆင်မှုရေးရာများကို စီစဉ်ခဲ့လေသည်။ ဂျပန်များ လက်နက်ချပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်၍ တရုတ်နိုင်ငံ ပြည်တွင်းစစ်ကို ငြိမ်းအေးအောင် ပြုလုပ်ပေးရန် အမေရိကန်သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားစေလွှတ်ခြင်း ခံရလေသည်။ သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံတွင် သူ၏လုပ်ငန်းမအောင်မြင် ခဲ့ပေ။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆိုဗီယက် ရုရှနိုင်ငံသို့ သံအမတ် အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရလေသည်။ သို့သော် ထိုရာထူးတွင် ကြာရှည် မထမ်းရွက်ခဲ့ရချေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရပြန်လေသည်။ မာရှယ်သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုမြို့တော်၌ ကျင်းပ ခဲ့သော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ ညီလာခံသို့ အမေရိကန်ကိုယ်စား လှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်၌ ဗိုလ်ချုပ်မှူး မာရှယ်က မိန့်ခွန်းတစ်ရပ် ပြောကြားရာတွင် ဥရောပနိုင်ငံများသည် စီးပွားရေး ပြန်လည် ထူထောင်ရေး စီမံကိန်းများကို ပူးပေါင်းရေးဆွဲကြရန်နှင့် ထိုသို့ ပူးပေါင်းရေးဆွဲပြီးသောအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံက အစားအစာ၊ ထင်းမီး၊ ကုန်ကြမ်းအသုံးအဆောင် ကိရိယာတန်ဆာပလာ များ စသည်ဖြင့် ကူညီရန်ပြုလုပ်ထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ရာ ထိုအစီ အစဉ်သည် နောင်တွင် ''မာရှယ်စီမံကိန်း'' ဟု ထင်ရှားလာသည်။ ယင်းစီမံကိန်းကို ကုလသမဂ္ဂက ထောက်ခံသည့်ပြင် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ နယ်သလာ၊ ဗဲလဂျီယမ်၊ လပ်ဇင်းဗတ်၊ အီတလီ၊ အိုက်စ လန်၊ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေး၊ ဂရိ၊ တူရကီ၊ ဩစတြီးယား၊ အယ်ယာ၊ အနောက်ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ပေါ်တူဂီစသော နိုင်ငံများမှ အစိုးရတို့က ထိုစီမံကိန်းကို ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်ရန် သဘောတူကြောင်း ဖော်ပြခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူး မာရှယ်သည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ စွဲကပ်သဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်တော့သည်။ သူ၏နေရာတွင် ဒင်းအာချီဆန်က ဆက်ခံသည်။ ထိုနှစ်တွင် အမေရိကန် ကြက်ခြေနီအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရလေသည်။ သို့သော် ကိုရီးယားစစ်ပွဲဖြစ်ပြီး နောက်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရပြန်၍၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ထိုရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေ သည်။ ဂျော့မာရှယ်သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၈၈၀|၁၉၅၉}} [[Category:အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] b3jt5ijldjbkloz3i2t3t2uq2dubnmc 0 17860 1042435 1042153 2026-07-08T10:52:10Z Zawzawaungthwin 100038 စာနိဒါန်း ထည့်သွင်း 1042435 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ | image = MacArthur Manila (cropped2).jpg | alt = MacArthur in khaki trousers and open necked shirt with five-star-rank badges on the collar. He is wearing his field marshal's cap and smoking a corncob pipe. | caption = ၁၉၄၅ ခုနှစ်က မက်အာသာ | office = ရယူးကျူးကျွန်းစုများဆိုင်ရာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရပ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေး | term_start = ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၀ | term_end = ၁၁ ဧပြီ ၁၉၅၁ | predecessor = ''ရာထူးစတင်သတ်မှတ်ခြင်း'' | successor = မက်သရူး ရစ်ဂျ်ဝေး | office1 = ကုလသမဂ္ဂ ကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ်၏ တပ်မှူး | president1 = ဟယ်ရီ ထရူးမန်း | term_start1 = ၇ ဇူလိုင် ၁၉၅၀ | term_end1 = ၁၁ ဧပြီ ၁၉၅၁ | predecessor1 = ''ရာထူးစတင်သတ်မှတ်ခြင်း'' | successor1 = မက်သရူး ရစ်ဂျ်ဝေး | office2 = အမေရိကန်စစ်ဌာနချုပ် (အဝေးရောက်)၏ တပ်မှူး | president2 = ဟယ်ရီ ထရူးမန်း | term_start2 = ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၇ | term_end2 = ၁၁ ဧပြီ ၁၉၅၁ | predecessor2 = ''ရာထူးစတင်သတ်မှတ်ခြင်း'' | successor2 = မက်သရူး ရစ်ဂျ်ဝေး | order3 = | office3 = မဟာမိတ်အင်အားစုများ၏ အဓိကတပ်မှူးချုပ် | president3 = ဟယ်ရီ ထရူးမန်း | term_start3 = ၁၄ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ | term_end3 = ၁၁ ဧပြီ ၁၉၅၁ | predecessor3 = ''ရာထူးစတင်သတ်မှတ်ခြင်း'' | successor3 = မက်သရူး ရစ်ဂျ်ဝေး | office4 = ဖိလစ်ပိုင်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်စစ်ရေးအကြံပေး | term_start4 = ၁၉၃၅ | term_end4 = ၁၉၄၁ | predecessor4 = ''ရာထူးစတင်သတ်မှတ်ခြင်း'' | successor4 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်းခြင်း'' | office5 = ၁၃ ဦးမြောက် အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ် | president5 = {{plainlist| * ဟားဘတ် ဟူးဗား * ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့ }} | term_start5 = ၂၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၀ | term_end5 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၅ | predecessor5 = ချားလ်စ် ပီ. ဆမ်မာရယ် | successor5 = မာလင် ခရိတ် | birth_date = {{birth date|1880|1|26|df=yes}} | birth_place = အာကင်ဆောပြည်နယ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | death_date = {{death date and age|1964|4|5|1880|1|26|df=yes}} | death_place = ဝါရှင်တန်ဒီစီ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | resting_place = မက်အာသာ အောက်မေ့ဖွယ်နေရာ | party = ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ | spouse = {{plainlist| * လူဝီဇာ ခရိုမ်ဝဲလ် ဘရွတ်ခ် ၁၉၂၂-၁၉၂၉(ကွာရှင်း) * ဂျင်း ဖဲယားကလော့သ် ၃၀ ဧပြီ ၁၉၃၇ - ကွယ်လွန်သည်အထိ }} | children = ၁ ဦး | father = အာသာ မက်အာသာ ဂျူနီယာ | education = အမေရိကန် စစ်တက္ကသိုလ် | signature = DMacarthur Signature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Macarthurjustfadeaway.ogg|title=ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ၏ အသံ|type=speech|description=အမေရိကန်ကွန်ဂရက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည့် နောက်ဆုံးမိန့်ခွန်းအပိုင်းအစ (၁၉၅၁)}} | rank = {{indented plainlist| * အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကြည်းတပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး * ဖိလစ်ပိုင်တပ်မတော်၏ စစ်သူကြီး }} | battles = {{collapsible list|title = {{nobold|''တိုက်ပွဲများစာရင်း''}}| {{tree list}} * ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ ** ၁၉၀၂ နောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခများ (စစ်ပွဲအပြီး ပုန်ကန်မှုများ) * ဘနားနား စစ်ပွဲများ ** ဗီရခရူးစ် သိမ်းပိုက်ခြင်း * ပထမကမ္ဘာစစ် ** လူနဗေးလ်-ဘက္ကာရက် ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေး ** မာန်း တိုက်ပွဲ (ဒုတိယအကြိမ်) ** စိန့်-မီဟီယယ် တိုက်ပွဲ ** မျူးစ်-အာဂွန် စစ်ဆင်ရေး * ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ** ဖိလစ်ပိုင် စစ်ဆင်ရေး (၁၉၄၁-၁၉၄၂) *** ဘတ္တန် တိုက်ပွဲ ** တီမော တိုက်ပွဲ ** ကိုရယ်ပင်လယ် တိုက်ပွဲ ** နယူးဂီနီ စစ်ဆင်ရေး *** ဟွန်း ကျွန်းဆွယ် စစ်ဆင်ရေး **** စီအို တိုက်ပွဲ *** ကိုကိုဒါ လမ်းကြောင်း စစ်ဆင်ရေး ** ကာ့ဒ်ဝီးလ် စစ်ဆင်ရေး *** ဆာလာမာအူ-လာအေ စစ်ဆင်ရေး *** ဆိုလိုမွန်ကျွန်းစု စစ်ဆင်ရေး *** နယူးဗြိတိန် စစ်ဆင်ရေး *** အက်ဒမရယ်တီကျွန်းစု စစ်ဆင်ရေး *** နယူးဂျော်ဂျီယာ စစ်ဆင်ရေး ** ဖိလစ်ပိုင် စစ်ဆင်ရေး (၁၉၄၄-၁၉၄၅) *** လေ့တဲ တိုက်ပွဲ *** လူဇွန် တိုက်ပွဲ *** မနီလာ တိုက်ပွဲ (၁၉၄၅) ** ဘော်နီယို စစ်ဆင်ရေး ** ဂျပန်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခြင်း * ကိုရီးယားစစ်ပွဲ ** ပူဆန် ပတ်လည် တိုက်ပွဲ *** တေဂူ တိုက်ပွဲ *** ပိုဟန်ဒုံ တိုက်ပွဲ ** အင်ချွန်း တိုက်ပွဲ ** ဆိုးလ် တိုက်ပွဲ (ဒုတိယအကြိမ်) ** ၁၉၅၀ ကုလသမဂ္ဂ စစ်ဆင်ရေး ** မြောက်ကိုရီးယားအတွင်း ကုလသမဂ္ဂ ထိုးစစ် ** ဒုတိယအကြိမ် ထိုးစစ် ** ၁၉၅၁ ကုလသမဂ္ဂ စစ်ဆင်ရေး ** ချုံချွန်မြစ် တိုက်ပွဲ ** ချိုစင် ရေလှောင်ကန် တိုက်ပွဲ ** မြောက်ကိုရီးယားမှ ကုလသမဂ္ဂ ဆုတ်ခွာခြင်း ** ဟောင်နမ် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ** ဆိုးလ် တိုက်ပွဲ (တတိယအကြိမ်) {{tree list/end}} }} | mawards = {{indented plainlist| * ဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ် * Distinguished Service Cross (၃ ကြိမ်) * Army Distinguished Service Medal (၅ ကြိမ်) * Silver Star (၇ ကြိမ်) * Purple Heart (၂ ကြိမ်) * တေးဂက် စစ်မှုထမ်းဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ် (တောင်ကိုရီးယား) }} }} '''ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ'''({{lang-en|'''Douglas MacArthur'''}}; ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၈၈၀ - ၅ ဧပြီ ၁၉၆၄) သည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အတွင်း ကမ္ဘာ့အရှေ့ပိုင်းစစ်မျက်နှာတွင် အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ကြယ်ငါးပွင့် အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။အမေရိကန်စစ်သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ဗိုလ်ချုပ် အဖြစ်လည်း မှတ်တမ်းတင်ခံထားရသည်။<ref>{{cite news |last1=Baldwin |first1=Hanson |date=4 October 1970 |title=The Years of MacArthur |url=https://www.nytimes.com/1970/10/04/archives/the-years-of-macarthur-the-mamas-boy-who-became-the-stuff-of-legend.html#:~:text=His%20mother%20%E2%80%9Ckept%20his%20brown,to%20room%20with%20him%2C%20he |access-date=21 November 2022 |newspaper=The New York Times}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == မက်အာသာသည် ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[အာကင်ဆောပြည်နယ်]] ရှိ လစ်တဲရော့မြို့ စစ်တန်းလျားတွင် မွေးဖွားသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ၊ စပိန်-အမေရိကန်စစ်ပွဲတို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အသာသာ မက်အာသာဖြစ်၏။ ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာမှာ ငယ်စဉ်မှစ၍ စစ်သားများနှင့် လက်ပွန်းတတီး နေခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ ဝက်စပွိုင့် စစ်တက္ကသိုလ် သို့ ဝင်ခွင့်ရပြီးနောက် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်စွာ ဘွဲ့ထူး ဆွတ်ခူးခဲ့လေသည်။ <ref name=":0">{{Cite magazine|date=14 July 1961|title=The Philippines: Sentimental Journey|url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,872590,00.html|access-date=27 June 2022|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝ == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စစ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတွင် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတကြီး [[သီအိုဒို ရုစဗဲ့]] ၏ သက်တော်စောင့်အဖြစ် တစ်နှစ်ခန့်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသည် [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်|ပထမကမ္ဘာစစ်]] တွင် စတင်ပါဝင်လိုက်သော အချိန်၌ မက်အာသာမှာ ဗိုလ်မှူးဖြစ်နေလေပြီ။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်စစ်မျက်နှာသို့ ချီတက်ခဲ့ရသော နာမည်ကျော် သက်တံတပ်မ (အမှတ် ၈၄ တပ်မ) တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရလေရာ သူ၏စွမ်းရည်နှင့် သူရသတ္တိများကို ဖော်ပြခွင့် ရခဲ့လေသည်။ တိုက်ပွဲများတွင် ၂ ကြိမ်ဒဏ်ရာရခဲ့၍ တစ်ကြိမ်အဆိပ်ငွေ့သင့်ခဲ့သည်။ သူရဲကောင်းတံဆိပ်အများအပြားနှင့် အထူးတလည်ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် တပ်မဟာကိုအုပ်ချုပ်ရသော ဗိုလ်မှူးချုပ် အဖြစ်တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရ၏။ စစ်ပြီးသောအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လာရပြီးနောက် ဝက်စပွိုင့် စစ်တက္ကသိုလ် တွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် မှစ၍ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်တပ်မမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရခဲ့ရာ အမေရိကန်စစ်သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံးနှင့် ထိုရာထူးမျိုးကို ထမ်းရွက်ခဲ့ရသူ ဖြစ်ပေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းရှိ အမေရိကန်တပ်များကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် နို ဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးအဆင့်အတန်းဖြင့် အမေရိကန်စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။ ထို ရာထူးခန့်ထားခြင်း ခံရသောသူများတွင်လည်း မက်အာသာမှာ အသက်အငယ်ဆုံးပင် ဖြစ်ခဲ့၏။ အမေရိကန်တပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့စဉ် နိုင်ငံကာကွယ်ရေးအတွက် အင်အားဖြည့်တင်းရန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ကို တိုက်တွန်းပြောဆိုခဲ့၏။ အမေရိကန်တပ်မတော်ကိုလည်း လျင်မြန်နိုင်သမျှလျင်မြန် စွာ ခေတ်မီလာအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ၏ တောင်းဆိုချက်အရ ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရ၏ စစ်မှုရေးရာ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်တပ်မတော်၏ စစ်သူကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ မက်အာသာ သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့၌ စစ်တပ်မှ အငြိမ်းစားယူလိုက်သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတက သူ့အား ဖိလစ်ပိုင်တပ်ပေါင်းစု၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိခဲ့၏။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်စစ်တပ် အားလုံးကို အမေရိကန်တပ်မတော်ထဲသို့ သွတ်သွင်းလိုက်သောအခါ၊ သမ္မတ ဖရန်ကလင်ရူးဇဗဲ့က မက်အာသာအား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်အတန်းဖြင့် အရှေ့ဖျားရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်တပ်များကိုအုပ်ချုပ်ရန် တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုကို ဂျပန်တို့က တိုက်ခိုက်သည့်အချိန်၌ မက်အာသာအား ဗိုလ်ချုပ်မှူးအဖြစ် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့က ပြန်လည်ခန့်အပ်လေသည်။ မက်အာသာသည် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အမေရိကန်တပ်ပေါင်းစုတို့ကိုပေါင်းကာ ဂျပန်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ သို့သော် အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် နောက်သို့တဆုတ်တည်း ဆုတ်ခဲ့ရလေသည်။ ပထမ၌ ဗာတန်းကျွန်းဆွယ်သို့ ဆုတ်ခဲ့ပြီးနောက် ကော်ရက်ဂျီဒေါ် ခံတပ်ကျွန်း သို့ဆုတ်ခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ ဆုတ်ခဲ့ယင်း ၃ လကြာမျှ ဂျပန်တို့ မနီလာပင်လယ်အော်ကို အသုံးမပြုနိုင်အောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့ သည်။ ထို့ပြင် ထိုသို့အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သဖြင့် မက်အာသာမှာ ကွန်ဂရက် ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ် အပ်နှင်းခြင်းခံရ၏။ လူ အမြောက်အမြား အဆုံးအရှုံးခံကာ အမေရိကန်တို့ကို ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများမှ မောင်းထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ဂျပန်ဗိုလ်ချုပ်မှာကား အကြံမအောင်သဖြင့် ကိုယ့်ကိုကိုယ် သတ်သေခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့ ၏အမိန့်အရ မက်အာသာသည် သူ၏ဇနီးသည်နှင့် သားငယ်ကို ခေါ်ဆောင်ကာ ကောက်ရက်ဂျီဒေါ်ကျွန်းမှ တိုပီဒိုသင်္ဘောဖြင့် တိတ်တဆိတ်ထွက်ခွာခဲ့ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်တောင်ပိုင်းတစ်နေရာသို့အရောက်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် ဩစတြေးလီးယားသို့ထွက်ခွာခဲ့ရလေသည်။ မက်အာသာမှာ ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်း မဟာမိတ် တပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် ထွက်ခွာခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် မက်အာသာသည် ဖိလစ်ပိုင်မှ မခွာလိုလှချေ။ သူ၏လူများကို ''ကျွန်ုပ်ပြန်လာခဲ့မည်'' ဟု ကတိပြုထားခဲ့၏။ ထို့နောက် အစစအရာရာ အသင့်ဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ပြီးနောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးမှစ၍ ဂျပန်တို့ကို စတင် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ နယူးဂင်နီဖက်မှ ဝင်လာသော ရန်သူများ တန့်သွားပြီနောက် အမေရိကန်တပ်များသည် ဆော်လမွန်ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်အကုန်တွင် မက်အာသာ အုပ်ချုပ်သောတပ်များသည် နယူး ဂင်းနီအရှေ့ပိုင်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်ပြင် ဆော်လမွန်ကျွန်းများနှင့် နယူးဗြိတိန်ကျွန်းပေါ်ရှိ ဂျပန်တပ်များကိုလည်း အခြေယိုင်အောင် ပြုနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင်ကား မက်အာသာသည် ဂျပန်များကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းများမှတဖြည်းဖြည်း ရှင်းလင်းပစ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတွင် ယခင်က မက်အာသာ သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သော ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းသားများသည် ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်ခဲ့ရာ ထိုပြောက်ကျားတို့အား မက်အာသာ က လက်နက်များပေး၍ ကူညီခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ထိုနှစ်အကုန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုသည် ဂျပန်တို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် မက်အာသာသည် ဗိုလ်ချုပ်မှူး အဆင့်အတန်းဖြင့် ပစိဖိတ်အနောက်ပိုင်းရှိ အမေရိကန်တပ်ပေါင်းစု စစ်သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေ သည်။ ထို့ပြင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးအဖြစ် သူဆောင်ရွက်ရမည့် တာဝန်မှာ ဂျပန်ကျွန်းစုကို တိုက်စစ်ဆင်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ တိုက်စစ်ဆင်ရန် အစီအစဉ်များပြုလုပ်နေဆဲ တွင် သမ္မတသစ် ထရူးမင်းက ဂျပန်တို့သည် မဟာမိတ်တို့၏ လက်နက်ချရေးစည်းကမ်းများကို လက်ခံကြောင်းနှင့် မက်အာသာအား ဂျပန်တို့လက်နက်ချသည်ကို ခံယူရန်နှင့် ဂျပန်ပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားကြောင်း ကြေညာလိုက်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် တိုကျိုပင်လယ်ကွေ့၌ ကျောက်ချနေသော မိဘူးရီ စစ်သင်္ဘောကြီးပေါ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူး မက်အာသာသည် ဂျပန်တို့ချွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချသည်ကို ခံယူလေသည်။ ထို့နောက် တိုကျိုမြို့တွင် ဌာနချုပ်ထားရှိ၍ ဂျပန်နိုင်ငံ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို တာဝန်ခံကာ ကြိုးကိုင်ခဲ့၏။ မက်အာသာ သည် ဂျပန်စစ်အင်အားကို လျှော့ရန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်လာစေရန် စတင်လုံးပန်းခဲ့လေသည်။ သူ၏ အမိန့်အရ အမျိုးသမီးများ မဲဆန္ဒပေးနိုင်ရေး၊ မြေပိုင်စနစ်ပြုပြင်ရေး စသည့်လူမှုရေးရာ ပြုပြင်မှုများကို ဂျပန်တို့သည် လက်ခံခဲ့ရသည်။ မက်အာသာ၏ တည်ကြည်သော အမူအရာ၊ မျှတသောအပြုအမူတို့ကြောင့် ဂျပန်တို့သည် သူ့အားလေးစား ကြည်ညိုသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် လောက်တွင် မက်အာသာသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင်လည်း ထင်ရှားကျော်ကြားလာပြီး လျှင် သူ့အား သမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရီပတ်ဗလစ်ကင်ပါတီမှ တင်မြောက်ကြရန်ပင် စိုင်းပြင်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် မက်အာသာကမူ မိမိသည် မည်သည့်ရာထူးကိုမျှ မရည်ရွယ်ကြောင်း၊ သို့သော် တိုင်းပြည်ကလိုလားသည်ဆိုလျှင် မည်သည့် တာဝန်ကိုမဆို ထမ်းဆောင်ရန် ငြင်းဆိုမည် မဟုတ်ကြောင်း ပြန်ကြားပြောဆိုခဲ့လေသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကိုရီးယား စစ်ရေးကိစ္စတွင် မက်အာသာ၏အမည်သည် ထင်ရှားသည်ထက် ထင်ရှားလာသည်။ မက်အာသာသည် ကုလသမဂ္ဂတပ်များ၏ စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၅၁ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် တရုတ်နီတို့ စစ်ထဲသို့ဝင်လာသည့်အခါ မက်အာသာသည် စစ်ဆင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမေရိကန် အစိုးရနှင့်လည်းကောင်း၊ ကုလသမဂ္ဂစစ်တပ်နှင့်လည်းကောင်း သဘောမညီမညွတ် ဖြစ်လာသည်။ မက်အာသာ၏ ဝါဒမှာ တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့ကို ချေမှုန်းနိုင်ရန် တရုတ်နီပြည်မကို ဦးစွာ တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းရမည် ဟူ၍တည်း။ ထို့ကြောင့် တရုတ်နီပြည်မကို တိုက်ခိုက်ရန် စစ်မျက်နှာဖွင့်သင့်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆို ကြေညာ၏။ အမေရိကန်အစိုးရကမူ တတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်ရေးကို အားပေးရာရောက်မည်ဟု ယူဆလျက် သဘောမတူ ဘဲရှိ၏။ သို့ဖြစ်၍ သမ္မတထရူးမင်းက မက်အာသာကို ပြည်ထောင်စု၏ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ သေနာပတိချုပ် ရာထူးမှ ဖြုတ်ချပြီးလျှင် သူ၏နေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ရစ်ဂျဝေး ကို ခန့်ထားခဲ့သည်။ မက်အာသာမှာ မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု စစ်သေနာပတိချုပ်၊ အရှေ့ဖျား အမေရိကန်တပ်မှူးကြီး စသည့် ရာထူးများမှ ဖြုတ်ချခြင်းခံရသော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူး အဆင့်အတန်းနှင့် လစာများကား တစ်သက်ပန် ရမြဲရရှိခဲ့၏။ == ဘဝနိဂုံး == ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာသည် နယူးယော့မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့ရာမှ နာမကျန်းဖြစ်လာ၍ ၁၉၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက် နေ့တွင် ဝေါ်လတာရိဆေးရုံသို့ တက်ရောက်ခွဲစိပ်ကုသခဲ့ရသည်။သို့သော် သက်သာခွင့်မရဘဲ၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{Lifetime|၁၈၈၀|၁၉၆၄}} [[ကဏ္ဍ:၁၈၈၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ‎]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] dbkzdb0jutjlivajr8w6spnayl5hjgz 0 58213 1042377 843071 2026-07-07T17:43:43Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042377 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy |name =[[New General Catalogue|NGC]] 3982 |image =[[Image:NGC 3982 galaxy hubble.jpg|250px]] |epoch =[[J2000]] |type =SAB(r)b<ref name="ned">{{cite web|title=NASA/IPAC Extragalactic Database|work=Results for NGC 3982|url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/|accessdate=2006-11-16}}</ref> |ra ={{RA|11|56|28.1}}<ref name="ned" /> |dec ={{DEC|+55|07|31}}<ref name="ned" /> |dist_ly =[[1 E23 m|68.1 ± 2.5]] [[အလင်းနှစ်|Mly]] (20.89 ± 0.77 [[parsec|Mpc]])<ref name="riessetal2005">{{cite journal|author=Riess, Adam G. |display-authors=4 |author2=Li, Weidong |author3=Stetson, Peter B. |author4=Filippenko, Alexei V. |author5=Jha, Saurabh |author6=Kirshner, Robert P. |author7=Challis, Peter M. |author8=Garnavich, Peter M. |author9=Chornock, Ryan|title=Cepheid Calibrations from the Hubble Space Telescope of the Luminosity of Two Recent Type Ia Supernovae and a Redetermination of the Hubble Constant|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-07-10_627_2/page/n12 |journal=Astrophysical Journal|date=2005|volume=627|issue=2|pages=579–607|bibcode=2005ApJ...627..579R|doi=10.1086/430497|arxiv=astro-ph/0503159}}</ref> |z =၁၁၀၉ ± ၆ km/[[second|s]]<ref name="ned" /> |appmag_v =၁၂.၀<ref name="ned" /> |size_v =1&prime;.7 &times; 1&prime;.5<ref name="ned" /> |constellation name=[[အာရှာ မေဂျာ]] |names =[[Uppsala General Catalogue|UGC]] 6918,<ref name="ned"/>[[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 37520<ref name="ned"/>}} '''NGC 3982''' သည် အလယ်အလတ်တန်းစား ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး [[ကြယ်စုတန်း]] [[အာရှာ မေဂျာ]]မှ [[အလင်းနှစ်]] သိန်းပေါင်း ၆၈ ကွာဝေးသည်။ ယင်းအား UGC 6918 ဟုလည်းသိထားသည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်တွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာဟု မှားယွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20000422235051/http://seds.lpl.arizona.edu/~spider/spider/Misc/n3982.html NGC 3982]. ''Students for the Exploration and Development of Space''. Retrieved March 3, 2009</ref> NGC 3982 သည် M109 Group ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ မြင်သာသော အရွယ်အစား ၁၂.၀ တွင် မြင်နိုင်ရန် [[တယ်လီစကုပ်]] လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ တယ်လီစကုပ်အသေးစားဖြင့်ကြည့်ပါက ဂယ်လက်ဆီသည် အလွန်မှေးမှိန်စွာ ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ==ယေဘုယျ== NGC 3982 သည် Seyfert ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအရွယ်အစားရှိသော အလင်းနှစ် ၃၀၀၀၀ အထိ ကျယ်ပြောလှသည်။ ဂယ်လက်ဆီသည် မိမိတို့ဆီမှ တစ်က္ကန့်လျင် ၁၁၉ [[ကီလိုမီတာ]]နှုန်းဖြင် ဝေးရာသို့ပြေးနေသည်။ ဂယ်လက်ဆီသည် ကျွန်တော်တို့ မိခင်ဂယ်လက်ဆီနှင့် ဆင်တူကာ အလယ်ဗဟိုတွင် [[တွင်းနက်]]တည်ရှိပြီး ခရုပတ်လက်မောင်းအနားတွင် ကြယ်များ ဖွဲ့တည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web | last1 = Zhang| first1 = Shui-Nai| last2 = Gu |first2 = Qiu-Sheng |last3 = Wang |first3 = Yi-Peng |authorlink = | title = Circumnuclear Star Forming Activity in NGC 3982| journal = Chinese Journal of Astronomy and AstrophysicsEmail alert RSS feed| volume = 8| issue = 5| pages = | publisher = IOP Publishing | location = | date = 21 April 2008| language = | url = http://iopscience.iop.org/1009-9271/8/5/06/pdf/chjaa_8_5_006.pdf| jstor = | issn = | doi = | id = | mr = | zbl = | jfm = | accessdate = 25 June 2014 }}</ref> ယင်းနေရာများတွင် [[ဆူပါနိုဗာ]]များအား ရှာတွေ့ရတတ်သည်။ ==ဆူပါနိုဗာ 1998aq== {{Main|ဆူပါနိုဗာ}} ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် NGC 3982 တွင် [[ဆူပါနိုဗာ]]တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းအား ဗြိတိသျှလူမျိုး ဝါရင့်နက္ခတ္တပညာရှင် Mark Armstron မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး တွေ့ရှိချိန်တွင် မြင်သာသော အရွယ်အစား ၁၄.၉ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၂ ရက်ခန့် တောက်ပနေခဲ့သည်။ ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ်များသည် နှစ်တစ်ရာကြာတိုင်း ဖြစ်ပွားလေ့ရှိကာ နက္ခတ္တပညာရှင်များသည် NGC 3982 အား အဆင့်မြင့်တယ်လီစကုပ်များဖြင့် လေ့လာရန် စိုင်းပြင်လျက်ရှိကြသည်။ ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist}} [[Image:NGC 3982 - Hubble space telescope, 2003.jpg|thumb|NGC 3982]] ==ပြင်ပလင့်== *[http://www.seds.org/~spider/spider/Misc/n3982.html Spiral Galaxy NGC 3982 @ SEDS NGC objects pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927101921/http://www.seds.org/~spider/spider/Misc/n3982.html |date=27 September 2006 }} *[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0110062 The Distance to Supernova 1998aq in NGC3982] [[Arxiv]], 2001 *[http://www.spacetelescope.org/news/html/heic0311.html NGC 3982 at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311003121/http://www.spacetelescope.org/news/html/heic0311.html |date=11 March 2009 }} *[http://www.raa-journal.org/docs/ChJAA/2008/2008_8_5p555.ps.gz Circumnuclear Star Forming Activity in NGC 3982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035410/http://www.raa-journal.org/docs/ChJAA/2008/2008_8_5p555.ps.gz |date=4 March 2016 }} [[Category:အာရှာ မေဂျာ (ကြယ်စုတန်း)]] hgfyet50oubjzlr9gl3bgtgfdwtldqn 0 65853 1042332 693916 2026-07-07T14:23:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042332 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Barry H. Paw | native_name = ဘာရီပေါ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = အမေရိကန် | ethnicity = | religion = | other_names = | known_for = | occupation = ဇီဝဗေဒပညာရှင် | party = | parents = | spouse = | children = | relatives = | alma_mater = [[:en:David Geffen School of Medicine at UCLA|ဒေးဗစ်ဂီဖန်း ဆေးပညာကျောင်း]]<br/><small>(M.D., 1991)</small><ref>{{cite web|url=http://profiles.ehs.state.ma.us/Profiles/Pages/PhysicianProfile.aspx?PhysicianID=29509|title=Physician Profile: Barry H. Paw, M.D.|year=2012|work=Board of Registration in Medicine|publisher=Commonwealth of Massachusetts|accessdate=8 April 2012|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304023522/http://profiles.ehs.state.ma.us/Profiles/Pages/PhysicianProfile.aspx?PhysicianID=29509}}</ref> | awards = | url = }} '''ဒေါက်တာ ဘာရီပေါ'''သည် မြန်မာနွယ်ဖွား အမေရိကန်လူမျိုး [[ဇီဝဗေဒ|ဇီဝဗေဒပညာရှင်]]တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ [[:en:Hemoglobin|ဟေမိုဂလိုဗင်]]ထုတ်လုပ်ရာမှာ ကူညီပေးသည့် မျိုးရိုးဗီဇအသစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref>[http://www.voanews.com/burmese/archive/2006-03/2006-03-05-voa5.cfm Burmese Researcher Helps Discover New Gene]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> ပေါဟာ လက်ရှိမှာတော့ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ဟားဗတ်ဆေးပညာကျောင်းတွင် သုတေသနပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပြီး [[:en:Mitoferrin-1|မီတိုဖာရင်း]]မျိုးရိုးဗီဇဟာ ဟေမိုဂလိုဗင်ဖြစ်ပေါ်စေဖို့ သွေးနီဥဆီကို သံဓာတ်တွေ ဘယ်လိုသယ်ဆောင်သွားသလဲဆိုသည်ကို လေ့လာနေသော သုတေသနလုပ်ငန်းကို တာဝန်ယူထားလေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.hms.harvard.edu/dms/BBS/fac/paw.php|title=Barry H. Paw|year=2012|work=Biological and Biomedical Sciences|publisher=Harvard College|accessdate=8 April 2012|archive-date=24 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624224223/http://www.hms.harvard.edu/dms/bbs/fac/Paw.php|url-status=dead}}</ref> ဟေမိုဂလိုဗင်တွေဟာ အဆုတ်မှ အောက်ဆီဂျင်တွေကို ကြွက်သားတွေအပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်အနှံသို့ သယ်ဆောင်ပေးပါသည်။ ပေါရဲ့ သုတေသနဟာ သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း (သို့) ပိုလျှံခြင်း စသော လူသားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုအကျိုးတွေကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇရဲ့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်မှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် အဓိကထားလုပ်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာ သိပ္ပံပညာရှင်များ]][[Category:မြန်မာလူမျိုး ဇီဝဗေဒပညာရှင်များ]] {{မြန်မာလူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင်-ဆောင်းပါးတို}} 1cmx2m6wh1a90n4ua4u0pcc9yaqxa0d 0 73141 1042433 897100 2026-07-08T10:06:36Z Zawzawaungthwin 100038 {{main|ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} 1042433 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကုန်းကြမ်းမြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |subdivision_name2 = [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၁,၁၈၆ |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၅|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |coordinates ={{coord|23.82946|98.53934|region:MM|display=inline,title|format=dms}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကုန်းကြမ်းမြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="mimu">{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/State_Map_District_Shan_North_MIMU764v04_14Sep2016_A4.pdf|title=ခရိုင်မြေပုံ - ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)|work=မြန်မာသတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှုယူနစ်|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၁၆|accessdate=၁၇ မတ် ၂၀၁၇|archivedate=17 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317143847/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/State_Map_District_Shan_North_MIMU764v04_14Sep2016_A4.pdf}}</ref> == အုပ်ချုပ်မှုအပြောင်းအလဲ == {{main|ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]က [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကာလအတွင်း ကုန်းကြမ်းမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} q5ze81nduvrmi32zmr5apvel8g8ak35 0 92775 1042368 800819 2026-07-07T16:41:19Z ~2026-38686-34 145342 မင်း 1042368 wikitext text/x-wiki '''သိင်္ဃသူ့သမီး''' သည် [[ပုဂံခေတ်]]က မင်းမိဖုရားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမည်ကို အတိအကျမသိရှိရပေ။ သို့သော် ကျောက်စာပါစကားများအရ မထိလို၏ မြေးဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနှစ် ၆၂၈ ခု (ခရစ်နှစ် ၁၂၆၆) တွင် ပုဂံထီးနန်းစိုးစံလျက်ရှိသော မင်းမိဖုရား ဖြစ်ကြောင်း၊ သိင်္ဃသူ့သမီး ဖြစ်ကြောင်းတို့ကို သိရသည်။ မြန်မာနှစ် ၆၂၈ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလျက်ရှိခဲ့သော မင်းမှာ တရုတ်ပြေးမင်းခေါ် [[နရသီဟပတေ့]] ဖြစ်သည်။ သိင်္ဃသူမှာ ကျစွာမင်းကြီး၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သမက်တော် နရသီဟပတေ့လက်ထက်တွင် အမတ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သိင်္ဃသူ့သမီးသည် မြန်မာနှစ် ၆၂၈ခု၊ပိသျှက်နှစ်၊နံကာလဆန်း(၇)ရက် တွင် ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတွင် နေထိုင်သည့် ရဟန်းသံဃာတို့ကို လယ်၊ ဥယျာဉ်၊ ကျွန်များ အကြွင်းမဲ့ လှူသည်။ ထို့နောက်တွင် ထိုအလှူများ အစုစုတို့အတွက် ဆုတောင်းသည်ကို [[သိင်္ဃသူ့သမီးကျောက်စာ]]တွင် တွေ့ရသည်။<ref name="မြန်မာစာ">{{cite book |title= မြန်မာစာ၊ ဒဿမတန်း |publisher= |location= |date= |series= |volume= |pages= |url= }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] {{Myanmar-hist-stub}} pw1d2a46yj1dr56mortzdsvcgrs8qv2 0 118341 1042328 1041817 2026-07-07T13:27:29Z ~2026-36898-75 144850 /* စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ */ 1042328 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |- |၁၄ |အရန်အင်အား |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) |- |၁၅ |အရန်အင်အား |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မင်းနိုင် |OTS(၆၆) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၅ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၇ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} juxrvc5kzlbqvj9myd7hxh2pbj8ucjt 1042329 1042328 2026-07-07T13:29:42Z ~2026-36898-75 144850 /* အရာရှိချုပ်များ */ 1042329 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |- |၁၄ |[[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |တေဇ-၂၄ |- |၁၅ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) |- |၁၆ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၅ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၇ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} erg53v1gmcnp3q63s2mkaqitpn3729h 1042330 1042329 2026-07-07T13:31:24Z ~2026-36898-75 144850 /* အရာရှိချုပ်များ */ 1042330 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) |- |၁၅ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၅ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၇ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} 1k595406tyv4ga7pew3it7o3xrw9jys 1042408 1042330 2026-07-08T01:35:12Z ~2026-36898-75 144850 /* အရာရှိချုပ်များ */ 1042408 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၅ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၇ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} d064tilitgw6leqj96fxhghmgrhhnxe 1042409 1042408 2026-07-08T01:41:19Z ~2026-36898-75 144850 /* အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ */ 1042409 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၇ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၈ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} gh0kmy4sifvohw4cg667i9g46ppg0jz 0 123396 1042375 492679 2026-07-07T17:36:45Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042375 wikitext text/x-wiki {{Infobox amusement park | logo = Tokyo Disneyland logo (with castle).svg | image = TDL Cinderella Castle New Color.jpg | caption = [[Cinderella Castle]] is the icon of Tokyo Disneyland. | name = Tokyo Disneyland | opening_date = {{start date and age|1983|04|15}} | closing_date = | resort = [[Tokyo Disney Resort]] | location = [[Urayasu, Chiba|Urayasu]] | location2 = [[Chiba Prefecture]] | location3 = Japan | area = {{convert|115|acre}} | theme = [[Fairy tales]] and Disney characters | coordinates ={{coord|35|37|58|N|139|52|50|E}} | homepage = [https://www.tokyodisneyresort.jp Tokyo Disney Resort Homepage] | operator = [[The Oriental Land Company]] | status = Operating }} '''တိုကျိုဒစ်စနီလန့်''' (東京ディズニーランド Tōkyō Dizunīrando, တိုးခယေားဒိဇုနီးရန်းဒို) သည် ၁၁၅ ဧက (၄၅ ဟက်တာ) ကျယ်ဝန်းသည့် သည့် လည်ပတ်စရာနေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး တိုကျိုအနီး ချိဘခရိုင်၊ အုရယဆုတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="post-gazette.com">{{cite news | url=http://www.post-gazette.com/pg/11282/1180329-37-0.stm | work=Pittsburgh Post-Gazette | title=Japan's Disneyland a little different | date=9 October 2011 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110084953/http://www.post-gazette.com/pg/11282/1180329-37-0.stm | archivedate=10 January 2012 }}</ref> ၎င်း၏ အဓိကဝင်ပေါက်သည် တိုကျိုဒစ်စနီလန့်ဘူတာနှင့် မိုင်းဟဟမဘူတတို့နှင့် အနီးအနားတွင်ပင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံပြီးလျှင် ပထမဆုံးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဒစ်စနီပန်းခြံတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="post-gazette.com"/> ပန်းခြံကို WED Enterprises မှ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အမေရိရန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ ဒစ်စနီလန့်နှင့် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရှိ မက်ဂျစ်ကင်းဒမ်း (Magic Kingdom) တို့နှင့် ပုံစံတူအောင် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ၎င်းကို Oriental Land Company က ပိုင်ဆိုင်ပြီး Walt Disney Company ထံမှ လိုင်စင်ရယူထားသည်။ တိုကျိုဒစ်စနီလန့်နှင့် ၎င်းနှင့်တွဲဖက် တိုကျိုဒစ်စနီစီး ( Tokyo DisneySea) သည် Walt Disney Company မှ အလုံးစုံ မဟုတ်ပဲ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့်သာ ပိုင်ဆိုင်သည့် ဒစ်စနီပန်းခြံများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤဒစ်စနီပန်းခြံများကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုအတွက်မူ ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်မှုများ ရှိသည်။) ပန်းခြံအတွင်းတွင် အဓိကနေရာ ခုနစ်နေရာ တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ World Bazaar (ကမ္ဘာ့ဈေးတန်း)၊ အခြားပုံမှန်ဒစ်စနီလန့် နေရာလေးခု ဖြစ်သည့် Adventureland, Westerndand, Fantasyland နှင့် Tomorrowland, အခြားသော အသေးစားနေရာနှစ်ခုဖြစ်သည့် Critter Country နှင့် Mickeytoon တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web | publisher= Tokyo Disney Resort | title=Attractions – Tokyo Disneyland |url=http://www.tokyodisneyresort.jp/en/tdl/atrc/index.html | archivedate=2013-11-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131124135943/http://www.tokyodisneyresort.jp/en/tdl/atrc/index.html | accessdate=2016-10-10|url-status=dead}}</ref> ဤနေရာများသည် ဒစ်စနီလန့်၏ မူလတည်ရှိရာဖြစ်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ဒစ်စနီလန့်၏ ရုပ်ရှင်များနှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို ပုံရိပ်ထင်စေသည်။ ဖန်တစီလန့် (Fantasyland) တွင် ပီတာပန် Peter Pan ၏ လေယာဉ်၊ စနှိုးဝှိုက်၏ လူစွမ်းကောင်းလေးများ၊ ဆင်ပျံကလေး ဒမ်ဘို အစရှိသည့် ဒစ်စနီရုပ်ရှင်နှင့် သရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ပြသထားသည်။ ပန်းခြံအား လွပ်လပ်သည့်နေရာများ ကျယ်ပြန့်စွာတည်ရှိသည့်အတွက် ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် များပြားသည့် လည်ပတ်လာသူများအား အဆင်ပြေစေသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုဒစ်စနီလန့်အား လာရောက်လည်ပတ်သူသည် ၁၇.၉ သန်း ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် Walt Disney World Resort ရှိ Magic Kingdom နှင့် Disneyland Resort ရှိ Disney Land Park တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက် လည်ပတ်သူအများဆုံး ပန်းခြံ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="2013 attendance 2">{{cite web|title=TEA/AECOM 2018 Global Attractions Report |url=http://www.teaconnect.org/images/files/328_669153_190522.pdf |publisher=[[Themed Entertainment Association]] |accessdate=2019-05-27 |year=2018|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606220440/http://www.teaconnect.org/pdf/TEAAECOM2013.pdf |archivedate=2019-06-06 }}</ref> ==ရည်ညွှန်းချက်== {{quote|ဤပျော်ရွှင်သာယာဖွယ်နေရာသို့ လာသည့်အားလုံးကို ကြိုဆိုပါတယ်။ ဤနေရာတွင် သင်သည် မနေ့ကနှင့် မနက်ဖြန်တို့ရှိ Fantasy နှင့် Adventure တို့၏ တိုင်းပြည်နေရာကို နှစ်သက်ကြည်နူးဖွယ် မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မည်။ တိုကျိုဒစ်စနီလန့်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသားတို့အတွက် အဆုံးစွန်သော ပျော်ရွှင်မှု၊ ရယ်မောမှု၊ စိတ်ကူးယဉ်မှု၊ ဈာန်ဝင်စားမှုတို့၏ ဖြစ်ပါစေ။ ပြီးနောက် ဤမှော်ဆန်သည့် ပိုင်နက်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့ကြားရှိ ပူးပေါင်းမှု၊ မိတ်ဆွေဖြစ်မှုတို့၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှု၏ အမှတ်သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။|E. Cardon Walker, April 15, 1983<ref>{{cite web|last1=Spence|first1=Jack|title=Disney Dedication Plaques|url=http://land.allears.net/blogs/jackspence/2012/02/disney_dedication_plaques.html|website=Allears|accessdate=9 July 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808024058/http://land.allears.net/blogs/jackspence/2012/02/disney_dedication_plaques.html|archivedate=8 August 2016}}</ref>}} ==သမိုင်းကြောင်း== ချိဘခရိုင်တွင် ဒစ်စနီလန့်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ကနဦးစာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်းကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာများ၊ ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ပန်းခြံအသစ်တစ်ခုဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ ဒစ်စနီလန့်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ကာ တည်ဆောက်မှုများအတွက် ပြင်ဆင်ကြသည်။<ref name="Oriental Land Co Ltd 1980"/> အနာဂတ်ကာလတွင် ပန်းခြံ၌ မြင့်မားသည် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေရန်အတွက် ရာနှင့်ချီသည့် တုံ့ပြန်မှုများဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ကြပြီး တစ်နှစ်ကြာပြီးနောက်တွင် ပန်းခြံတည်ဆောက်ခြင်းကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ တိုကျိုဒစ်စနီလန့်အတွက် စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်သည် ယန်း ၁၈၀ ဘီလီယံ ရှိခဲ့ပြီး မျှော်မှန်းထားသည့် ယန်း ၁၀၀ ဘီလီယံထက် ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။<ref name="Oriental Land Co Ltd 1980"/> ==အဓိကဧရိယာ== တိုကျိုဒစ်စနီလန့်သည် Disneyland နှင့် W alt Disney World's Magic Kingdom တို့ကဲ့သို့ပင် တူညီသည့် အသွင်အပြင်ရှိသည်။ ===World Bazaar=== ===Adventureland=== ===Westernland (Frontierland)=== ===Critter Country=== ===Fantasyland=== ===Toontown=== ===Tomorrowland=== ==လာရောက်လည်ပတ်မှု== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || Worldwide rank |- | 14,293,000<ref name="2008 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2008 Global Attractions Report|url=http://www.org.id.tue.nl/ifip-tc14/documents/TEAreportThemeparks-2008.pdf|publisher=Themed Entertainment Association|accessdate=2012-11-20|year=2008|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130302183514/http://www.org.id.tue.nl/ifip-tc14/documents/TEAreportThemeparks-2008.pdf|archivedate=2013-03-02}}</ref> || 13,646,000<ref name="2009 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2009 Global Attractions Report|url=http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|publisher=Themed Entertainment Association|accessdate=2012-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602032710/http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|archivedate=June 2, 2010|year=2009}}</ref> || 14,452,000<ref name="2010 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2010 Global Attractions Report|url=http://www.themeit.com/etea/2010Report.pdf|publisher=Themed Entertainment Association|accessdate=2012-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719072840/http://www.themeit.com/etea/2010Report.pdf|archivedate=July 19, 2011|year=2010}}</ref> || 13,996,000<ref name="2011 Report">{{cite web|url=http://www.aecom.com/deployedfiles/Internet/Capabilities/Economics/_documents/Theme%20Index%202011.pdf |publisher=Themed Entertainment Association |accessdate=November 20, 2012 |year=2011 |title=TEA/AECOM 2011 Global Attractions Report |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018203544/http://www.aecom.com/deployedfiles/Internet/Capabilities/Economics/_documents/Theme%20Index%202011.pdf |archivedate=October 18, 2015 }}</ref> || 14,847,000<ref name="2012 Report">{{cite web|url=http://www.aecom.com/deployedfiles/Internet/Capabilities/Economics/_documents/2012%20Theme%20Index%20Combined_1-1_online.pdf |publisher=Themed Entertainment Association |accessdate=July 25, 2013 |year=2012 |title=TEA/AECOM 2012 Global Attractions Report |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408022049/http://www.aecom.com/deployedfiles/Internet/Capabilities/Economics/_documents/2012%20Theme%20Index%20Combined_1-1_online.pdf |archivedate=April 8, 2014 }}</ref> || 17,214,000<ref name="2013 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2013 Global Attractions Report |url=http://www.teaconnect.org/pdf/TEAAECOM2013.pdf |publisher=[[Themed Entertainment Association]] |accessdate=2014-06-06 |year=2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606220440/http://www.teaconnect.org/pdf/TEAAECOM2013.pdf |archivedate=2014-06-06 }}</ref> || 17,300,000<ref name="2014 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2014 Global Attractions Attendance Report|url=http://www.aecom.com/content/wp-content/uploads/2015/10/2014_Theme_Index.pdf|year=2015|page=7|publisher=Themed Entertainment Association/AECOM|accessdate=May 27, 2016}}</ref> || 16,600,000<ref name="2015 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2015 Global Attractions Attendance Report Report|url=http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_160_611852_160525.pdf|publisher=[[Themed Entertainment Association]]|accessdate=June 3, 2016|year=2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160618050155/http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_160_611852_160525.pdf|archivedate=June 18, 2016}}</ref> || 16,540,000<ref name="2016 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2016 Theme Index and Museum Index|url=http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_235_103719_170601.pdf|publisher=[[Themed Entertainment Association]]|accessdate=June 6, 2017|year=2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602201150/http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_235_103719_170601.pdf|archivedate=June 2, 2017}}</ref> || 16,600,000<ref name="2017 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2017 Theme Index and Museum Index|url=http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_268_653730_180517.pdf|publisher=[[Themed Entertainment Association]]|accessdate=May 17, 2018|year=2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602201150/http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_268_653730_180517.pdf|archivedate=May 17, 2018}}</ref> || 17,907,000<ref name="2018 attendance">{{cite web|title=TEA/AECOM 2018 Theme Index and Museum Index|url=http://www.teaconnect.org/images/files/328_669153_190522.pdf|publisher=[[Themed Entertainment Association]]|accessdate=May 23, 2019|year=2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602201150/http://www.teaconnect.org/images/files/TEA_268_653730_180517.pdf|archivedate=May 23, 2019}}</ref> || 3 |}{{Clr}} ==အနာဂတ်== တိုကျိုဒစ်စနီလန့်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်ကတည်းက ပုံမှန်အမြတ်အစွန်းအများဆုံး အပန်းဖြေနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် လူပေါင်း ၁၄၉ သန်းကျော် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအရေအတွက်သည် ထိုအချိန်၌ ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၁၂၇.၆ သန်း ထက်ပင် ပိုမိုများပြားနေသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် လူပေါင်း ၁၂၃၉၀ ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့ကာ တိုကျိုဒစ်စနီလန့်အား ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ထိုအချိန်တွင် အကြီးမားဆုံးနေရာတစ်ခုဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=Raz2000>{{cite journal|last=Raz|first=Aviad E|title=Domesticating Disney: Adaption in Tokyo Disneyland|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-popular-culture_spring-2000_33_4/page/77|doi=10.1111/j.0022-3840.2000.3304_77.x|journal=Journal of Popular Culture|volume=33.4|issue=4|page=77|year=2000<!--|pp=77-99-->|df=}}</ref><ref name=Raz2000/> ဝင်ရောက်လည်ပတ်မှုသည် အခြားသော ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပန်းခြံများကဲ့သို့ အရေအတွက် ဆင်တူသော်လည်း ဝင်ငွေရရှိမှုသည် အခြားသော ပန်းခြံများအားလုံးပေါင်းခြင်းထက်ပင် တိုကျိုဒစ်စနီလန့်က သာလွန်သည်။ ခန့်မှန်းတွေးတောမှုများစွာက တိုကျိုဒစ်စနီလန့်သည် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်နေရခြင်းမှာ အချိန်ကိုက်မှုနှင့် တည်နေရာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပန်းခြံသည် လူဦးရေ သန်း ၃၀ ရှိသည့် မြို့ပြဧရိယာတွင် တည်ရှိပြီး ဖွင့်လှစ်သည့်အချိန်သည် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု မြင့်မားနေသည့်အချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အလုပ်အား ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ကြသည့် နိုင်ငံသားများသည် လက်တွေ့အနေအထားမှ လွန်မြောက်သည့် နေရာတစ်ခုကို ဆန္ဒရှိနေကြသဖြင့် ဖြစ်သည်ဟု မှန်းဆကြသည်။<ref name="latimes 1994">{{cite web | last=Rishou | first=Makiya | title=Disneyland in Tokyo Is a 10-Year Hit : Entertainment: The attraction thrives, even during an economic downturn. It has had 140 million visitors. | website=Los Angeles Times | date=1994-04-12 | url=http://articles.latimes.com/1994-04-12/business/fi-45190_1_tokyo-disneyland | publisher=The Associated Press | accessdate=2016-10-10 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101936/http://articles.latimes.com/1994-04-12/business/fi-45190_1_tokyo-disneyland | archivedate=2016-03-07 }}</ref> တိုကျိုဒစ်စနီလန့်သည် ၎င်းတို့၏ ပင်မရည်ရွယ်ချက်သည် ပန်းခြံအား တိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပန်းခြံရှိ ပစ္စည်းများအား ကန့်သတ်မှုများမှ ခွဲထုတ်ရန် ဖြစ်သည်။ တိုကျိုဒစ်စနီလန့်သည် မကြာသေးမီက ပန်းခြံအား နိုင်ငံတော်နေရာတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ပန်းခြံအား ဆွဲဆောင်မှုများ ရှိစေရန်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အရည်အသွေးဆိုင်ရာများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Oriental Land Co Ltd 1980">{{cite web | title=Oriental Land Co, Ltd. creation period – 50 years of History | website=OLC Group | date=1980-11-28 | url=http://www.olc.co.jp/en/50th/03.html | accessdate=2016-10-10 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304055342/http://www.olc.co.jp/en/50th/03.html | archivedate=2016-03-04 }}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> TSanTokyoDisney.jpg|[[Big Thunder Mountain Railroad]] SmallWorldTokyo.jpg|[[It's a Small World]] Haunted_Mansion,_Tokyo_Disneyland_(9407212583).jpg|Haunted Mansion Tomorrowland at Tokyo Disneyland 201306.jpg|Tomorrowland </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} ray15lx1tmmttsps0jamq6nhrr8vkvl 0 131494 1042387 1042025 2026-07-07T18:11:03Z နေနီဝန်း 89694 /* */ 1042387 wikitext text/x-wiki '''ဗြိတိသျှရာဇ်''' ({{lang-en|British Raj}} / ရာဇ်ဆိုသည်မှာ သက္ကတဘာသာ ([[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]])ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်ပါယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော [[ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီအင်ပါယာတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref name="Metcalf">{{cite book |last1=Metcalf |first1=B. D. |last2=Metcalf |first2=T. R. |title=A Concise History of Modern India |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2/page/100 100]–123}}</ref>။ ဗြိတိသျှရာဇ်၏ တရားဝင် အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအတွင်း၌ ယနေ့ခေတ် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းတွင် ဤဒေသတစ်ခုလုံးကို '''ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ''' (British India) သို့မဟုတ် '''အိန္ဒိယအင်ပါယာ''' (Indian Empire) ဟုလည်း အများစုက ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ {{Infobox former country | native_name = British Raj<br />{{Lang|hi|ब्रिटिश राज}}<br />{{Lang|ur|برطانوی راج}} | conventional_long_name = ဗြိတိသျှရာဇ် | common_name = ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ အင်ပါယာ | status = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်း | era = [[ကိုလိုနီခေတ်]] | event_start = [[၁၈၅၇ အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု|အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု]]အပြီး အုပ်ချုပ်ရေးလွှဲပြောင်းခြင်း | date_start = ၂ နိုဝင်ဘာ | year_start = ၁၈၅၈ | event_end = [[အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေ ၁၉၄၇|အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် ခွဲထွက်ခြင်း]] | date_end = ၁၅ ဩဂုတ် | year_end = ၁၉၄၇ | p1 = အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီအုပ်ချုပ်ရေး | flag_p1 = British Raj Red Ensign. | s1 = အိန္ဒိယနိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၀) | flag_s1 = National Flag of India.svg | s2 = ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၆) | flag_s2 = Flag of Pakistan.svg | s3 = ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ | flag_s3 = Flag of British Burma (1939–1941, 1945–1948).svg | image_flag = British_Raj_Red_Ensign.svg | flag_alt = ဗြိတိသျှရာဇ် အလံတော် | image_coat = Coat of arms of the United Kingdom (1837-1952).svg | symbol_type = နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | image_map = British India (orthographic projection).svg | map_caption = ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပါယာ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ပြမြေပုံ | capital = [[ကာလကတ္တားမြို့]] (၁၈၅၈–၁၉၁၁)<br />[[နယူးဒေလီမြို့]] (၁၉၁၁–၁၉၄၇) | national_motto = ''Dieu et mon droit''<br />(ပြင်သစ်ဘာသာ: "ဘုရားသခင်နှင့် ကျွန်ုပ်၏အခွင့်အရေး") | national_anthem = [[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (God Save the Queen/King) | common_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး)<br />[[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]နှင့် အခြားဒေသခံဘာသာစကားများ | religion = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | government_type = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် | title_leader = [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ|ဧကရာဇ်မင်းမြတ်]] | leader1 = [[ဝိတိုရိယ (ဘုရင်မ)|ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး]] (ပထမဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader1 = ၁၈၅၈–၁၉၀၁ | leader2 = [[ဂျော့ဂျ် ဆဋ္ဌမ]] (နောက်ဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader2 = ၁၉၃၆–၁၉၄၇ | title_deputy = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်နှင့် ဘုရင်ခံမင်းကြီး]] (Viceroy) | deputy1 = Lord Canning (ပထမဆုံး) | year_deputy1 = ၁၈၅၈–၁၈၆၂ | deputy2 = Lord Mountbatten (နောက်ဆုံး) | year_deputy2 = ၁၉၄၇ | currency = [[အိန္ဒိယရူပီးငွေ]] (Indian Rupee) }} ၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယစစ်သည်တော်များ ပုန်ကန်မှု (Sepoy Mutiny) ဖြစ်ပွားပြီးနောက် [[အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ|ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]] (British East India Company) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှထီးနန်း (British Crown) က တိုက်ရိုက်လွှဲပြောင်းအုပ်ချုပ်ရာမှ ဗြိတိသျှရာဇ်ခေတ် စတင်ခဲ့သည်<ref name="Spear">{{cite book |last1=Spear |first1=Percival |title=A History of India, Volume 2 |publisher=Penguin Books |year=1990 |pages=145–150}}</ref>။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှရာဇ် ဆက်စပ်မှု == လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်လာမည့် နယ်မြေဒေသသည် [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|တတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲ]]အပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းသွားချိန်မှစ၍ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် သီးခြားကိုလိုနီမဟုတ်ဘဲ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ကာ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်၏ လက်အောက်မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်<ref name="Charney">{{cite book |last1=Charney |first1=Michael W. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000char |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/historyofmodernb0000char/page/18 18]–35}}</ref>။ သို့သော်လည်း မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် လူဦးရေစရိုက်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယနှင့် ကွဲပြားခြားနားလှသဖြင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအက်ဥပဒေ (Government of Burma Act 1935) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှရာဇ် (အိန္ဒိယ) လက်အောက်မှ လုံးဝခွဲထုတ်ကာ ဗြိတိန်[[ဒိုင်အာခီ]]အစိုးရ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည့် သီးသန့်ကိုလိုနီ (Separate Crown Colony) တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်<ref name="Charney" />။ ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ သုံးကြိမ် (၁၈၂၄၊ ၁၈၅၂၊ ၁၈၈၅) ဖြင့် အခြေအနေအဆင့်ဆင့် ခွဲကာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သီပေါမင်းကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ သွတ်သွင်းရာတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ် မထားရှိဘဲ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပါယာ (British Raj) ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု (the Province of India) အဖြစ် အိန္ဒိယဒေလီ/ကာလကတ္တား ဗဟိုအစိုးရ၏ အောက်တွင် ထားရှိ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Thant |first=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521799140 |language=en}}</ref> ဤသို့ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်အကြား နယ်စပ်စည်းခြားမှုများ မရှိတော့ဘဲ လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးသွားလာခွင့် ရရှိသွားခဲ့ကာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မကြုံစဖူးသော လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုကြီး စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင်မှ အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်ရေးအောက်မှ ခွဲထွက်ကာ ဗြိတိသျှတို့၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော သီးခြားကိုလိုနီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Cady |first=John F. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000unse_h8r7 |year=1958 |publisher=Cornell University Press |language=en}}</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားအမြစ်တွယ်ရန်နှင့် စီးပွားရေးအရ စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်စေရန်အတွက် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ လူသားအရင်းအမြစ်များကို အမြောက်အမြား ခေါ်ယူအသုံးပြုခဲ့သည်။ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော လစာ၊ မြေယာအခွင့်အရေးများနှင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုများကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားမှ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လယ်ယာလုပ်သား၊ စစ်သား၊ စာရေး၊ ကုန်သည်နှင့် အခြေခံအလုပ်သမားများအဖြစ် အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာများကို ယုံကြည်မှုမရှိသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများ၌ အင်္ဂလိပ်စာတတ်မြောက်ပြီးသား ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်သားများကို ဦးစားပေးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူနှင့် မွတ်စလင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် စာရေး၊ ကြေးနန်းနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ရန်ကုန်နှင့် မြို့ကြီးများတွင် နေရာယူခဲ့ကြသည်။ စစ်ဘက်တွင်လည်း [[ဆစ်ခ်ဘာသာ|ဆစ်ခ်]] (Sikh) ဘာသာဝင် [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]](Punjab)လူမျိုးများနှင့် [[ပထန်]](Pashtun)လူမျိုးများသည် ကိုလိုနီစစ်တပ်၏ အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့က ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စပါးကျီအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အလွန်သက်သာသော လုပ်ခလစာဖြင့် ခိုင်းစေနိုင်သည့် လယ်ယာလုပ်သားများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဒရပ်စ် (Madras) နှင့် ဘင်္ဂလားဒေသ (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယအနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်) တို့မှ သင်္ဘောလိုင်းများဖြင့် စနစ်တကျ သယ်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |url=https://archive.org/details/burmadeltaeconom0000adas_r1v2 |year=1974 |publisher=University of Wisconsin Press |language=en}}</ref> အထူးသဖြင့် စစ်တကောင်း (Chittagong) ဒေသမှ ဘင်္ဂါလီမွတ်စလင် လယ်လုပ်သားများသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အောက်မြန်မာပြည် လယ်ကွင်းများသို့ ရာသီအလိုက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ရင်းမှ ရေရှည်အခြေချ နေထိုင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ လာသော တမီးလ်ဟိန္ဒူ "ချစ်တီးယား" (Chettiar) အနွယ်ဝင်များသည် မြန်မာပြည် လယ်ယာစီးပွားရေးတွင် အဓိက ငွေချေးသူ (Bankers) များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပါးဈေးကွက် ပျက်ပြားချိန်များတွင် မြန်မာလယ်သမားများသည် ချစ်တီးယားများထံမှ ချေးယူထားသော ငွေကို မဆပ်နိုင်သဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ လယ်မြေအမြောက်အမြားမှာ အိန္ဒိယသား ချစ်တီးယားများလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |isbn=978-8776940409 |language=en}}</ref> ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိန္ဒိယရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား အများဆုံးဝင်ရောက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ မြို့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၃% ခန့်) မှာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style="margin: 10px auto;" |+ ၁၉၃၁ ဗြိတိသျှသန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေအချိုးအစား ! လူမျိုးစု !! ရာခိုင်နှုန်း (%) |- | အိန္ဒိယနွယ်ဖွား (ဟိန္ဒူ/မွတ်စလင်) || ၅၃% |- | မြန်မာ (ဗမာနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား) || ၃၂% |- | တရုတ်နွယ်ဖွား || ၉% |- | အခြား (အင်္ဂလိပ်၊ ကရင်၊ ကပြား) || ၆% |} ဤကဲ့သို့ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂါလီလုပ်သားများ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍအားလုံးတွင် အင်အားကြီးမားလာမှုသည် ပြည်တွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် စီးပွားရေးအရ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်းများ (၁၉၃၀၊ ၁၉၃၈) နှင့် [[ဂဠုန်ဆရာစံ|ဆရာစံ]]လယ်သမားအုံကြွမှုတို့ကို ဖြစ်ပွားစေသည့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး မကျေနပ်မှု တွန်းအားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းဝက်ကျော် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယသို့ ခြေကျင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေထိုင်ခဲ့သူများသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာပြည်ပွား အိုင်အက်စ်အေ (သွေးနှော) များအဖြစ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းစည်း ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ == နိဂုံး == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဗြိတိသျှရာဇ် အင်ပါယာကြီးသည် လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]](India) နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]](Pakistan) ဟူ၍ နိုင်ငံနှစ်ခုအဖြစ် လွတ်လပ်ရေးပေးကာ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည်လည်း ဗြိတိသျှရာဇ်မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအောက်မှ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်း]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[Category:ကိုလိုနီခေတ်]] tfnq409guir59rw82jdyky74o22hmb1 1042390 1042387 2026-07-07T18:19:28Z နေနီဝန်း 89694 /* မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှရာဇ် ဆက်စပ်မှု */ 1042390 wikitext text/x-wiki '''ဗြိတိသျှရာဇ်''' ({{lang-en|British Raj}} / ရာဇ်ဆိုသည်မှာ သက္ကတဘာသာ ([[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]])ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်ပါယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော [[ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီအင်ပါယာတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref name="Metcalf">{{cite book |last1=Metcalf |first1=B. D. |last2=Metcalf |first2=T. R. |title=A Concise History of Modern India |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2/page/100 100]–123}}</ref>။ ဗြိတိသျှရာဇ်၏ တရားဝင် အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအတွင်း၌ ယနေ့ခေတ် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းတွင် ဤဒေသတစ်ခုလုံးကို '''ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ''' (British India) သို့မဟုတ် '''အိန္ဒိယအင်ပါယာ''' (Indian Empire) ဟုလည်း အများစုက ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ {{Infobox former country | native_name = British Raj<br />{{Lang|hi|ब्रिटिश राज}}<br />{{Lang|ur|برطانوی راج}} | conventional_long_name = ဗြိတိသျှရာဇ် | common_name = ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ အင်ပါယာ | status = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်း | era = [[ကိုလိုနီခေတ်]] | event_start = [[၁၈၅၇ အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု|အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု]]အပြီး အုပ်ချုပ်ရေးလွှဲပြောင်းခြင်း | date_start = ၂ နိုဝင်ဘာ | year_start = ၁၈၅၈ | event_end = [[အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေ ၁၉၄၇|အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် ခွဲထွက်ခြင်း]] | date_end = ၁၅ ဩဂုတ် | year_end = ၁၉၄၇ | p1 = အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီအုပ်ချုပ်ရေး | flag_p1 = British Raj Red Ensign. | s1 = အိန္ဒိယနိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၀) | flag_s1 = National Flag of India.svg | s2 = ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၆) | flag_s2 = Flag of Pakistan.svg | s3 = ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ | flag_s3 = Flag of British Burma (1939–1941, 1945–1948).svg | image_flag = British_Raj_Red_Ensign.svg | flag_alt = ဗြိတိသျှရာဇ် အလံတော် | image_coat = Coat of arms of the United Kingdom (1837-1952).svg | symbol_type = နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | image_map = British India (orthographic projection).svg | map_caption = ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပါယာ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ပြမြေပုံ | capital = [[ကာလကတ္တားမြို့]] (၁၈၅၈–၁၉၁၁)<br />[[နယူးဒေလီမြို့]] (၁၉၁၁–၁၉၄၇) | national_motto = ''Dieu et mon droit''<br />(ပြင်သစ်ဘာသာ: "ဘုရားသခင်နှင့် ကျွန်ုပ်၏အခွင့်အရေး") | national_anthem = [[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (God Save the Queen/King) | common_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး)<br />[[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]နှင့် အခြားဒေသခံဘာသာစကားများ | religion = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | government_type = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် | title_leader = [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ|ဧကရာဇ်မင်းမြတ်]] | leader1 = [[ဝိတိုရိယ (ဘုရင်မ)|ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး]] (ပထမဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader1 = ၁၈၅၈–၁၉၀၁ | leader2 = [[ဂျော့ဂျ် ဆဋ္ဌမ]] (နောက်ဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader2 = ၁၉၃၆–၁၉၄၇ | title_deputy = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်နှင့် ဘုရင်ခံမင်းကြီး]] (Viceroy) | deputy1 = Lord Canning (ပထမဆုံး) | year_deputy1 = ၁၈၅၈–၁၈၆၂ | deputy2 = Lord Mountbatten (နောက်ဆုံး) | year_deputy2 = ၁၉၄၇ | currency = [[အိန္ဒိယရူပီးငွေ]] (Indian Rupee) }} ၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယစစ်သည်တော်များ ပုန်ကန်မှု (Sepoy Mutiny) ဖြစ်ပွားပြီးနောက် [[အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ|ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]] (British East India Company) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှထီးနန်း (British Crown) က တိုက်ရိုက်လွှဲပြောင်းအုပ်ချုပ်ရာမှ ဗြိတိသျှရာဇ်ခေတ် စတင်ခဲ့သည်<ref name="Spear">{{cite book |last1=Spear |first1=Percival |title=A History of India, Volume 2 |publisher=Penguin Books |year=1990 |pages=145–150}}</ref>။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှရာဇ် ဆက်စပ်မှု == လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်လာမည့် နယ်မြေဒေသသည် [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|တတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲ]]အပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းသွားပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှစတင်၍<ref>[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Proclamation_of_annexation_of_Burma_into_British_Empire.jpg မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ဗြိတိသျှပိုင်နက်နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ​ကြော်ငြာစာ]</ref> ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် သီးခြားကိုလိုနီမဟုတ်ဘဲ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ကာ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်၏ လက်အောက်မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်<ref name="Charney">{{cite book |last1=Charney |first1=Michael W. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000char |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/historyofmodernb0000char/page/18 18]–35}}</ref>။ သို့သော်လည်း မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် လူဦးရေစရိုက်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယနှင့် ကွဲပြားခြားနားလှသဖြင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်စီရင်အုပ်ချုပ်မှုအက်ဥပဒေ<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref> (Government of Burma Act, 1935) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှရာဇ် (အိန္ဒိယ) လက်အောက်မှ လုံးဝခွဲထုတ်ကာ ဗြိတိန်[[ဒိုင်အာခီ]]အစိုးရ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည့် သီးသန့်ကိုလိုနီ (Separate Crown Colony) တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်<ref name="Charney" />။ ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ သုံးကြိမ် (၁၈၂၄၊ ၁၈၅၂၊ ၁၈၈၅) ဖြင့် အခြေအနေအဆင့်ဆင့် ခွဲကာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သီပေါမင်းကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ သွတ်သွင်းရာတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ် မထားရှိဘဲ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပါယာ (British Raj) ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု (the Province of India) အဖြစ် အိန္ဒိယဒေလီ/ကာလကတ္တား ဗဟိုအစိုးရ၏ အောက်တွင် ထားရှိ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Thant |first=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521799140 |language=en}}</ref> ဤသို့ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်အကြား နယ်စပ်စည်းခြားမှုများ မရှိတော့ဘဲ လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးသွားလာခွင့် ရရှိသွားခဲ့ကာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မကြုံစဖူးသော လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုကြီး စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင်မှ အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်ရေးအောက်မှ ခွဲထွက်ကာ ဗြိတိသျှတို့၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော သီးခြားကိုလိုနီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Cady |first=John F. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000unse_h8r7 |year=1958 |publisher=Cornell University Press |language=en}}</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားအမြစ်တွယ်ရန်နှင့် စီးပွားရေးအရ စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်စေရန်အတွက် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ လူသားအရင်းအမြစ်များကို အမြောက်အမြား ခေါ်ယူအသုံးပြုခဲ့သည်။ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော လစာ၊ မြေယာအခွင့်အရေးများနှင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုများကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားမှ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လယ်ယာလုပ်သား၊ စစ်သား၊ စာရေး၊ ကုန်သည်နှင့် အခြေခံအလုပ်သမားများအဖြစ် အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာများကို ယုံကြည်မှုမရှိသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများ၌ အင်္ဂလိပ်စာတတ်မြောက်ပြီးသား ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်သားများကို ဦးစားပေးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူနှင့် မွတ်စလင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် စာရေး၊ ကြေးနန်းနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ရန်ကုန်နှင့် မြို့ကြီးများတွင် နေရာယူခဲ့ကြသည်။ စစ်ဘက်တွင်လည်း [[ဆစ်ခ်ဘာသာ|ဆစ်ခ်]] (Sikh) ဘာသာဝင် [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]](Punjab)လူမျိုးများနှင့် [[ပထန်]](Pashtun)လူမျိုးများသည် ကိုလိုနီစစ်တပ်၏ အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့က ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စပါးကျီအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အလွန်သက်သာသော လုပ်ခလစာဖြင့် ခိုင်းစေနိုင်သည့် လယ်ယာလုပ်သားများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဒရပ်စ် (Madras) နှင့် ဘင်္ဂလားဒေသ (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယအနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်) တို့မှ သင်္ဘောလိုင်းများဖြင့် စနစ်တကျ သယ်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |url=https://archive.org/details/burmadeltaeconom0000adas_r1v2 |year=1974 |publisher=University of Wisconsin Press |language=en}}</ref> အထူးသဖြင့် စစ်တကောင်း (Chittagong) ဒေသမှ ဘင်္ဂါလီမွတ်စလင် လယ်လုပ်သားများသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အောက်မြန်မာပြည် လယ်ကွင်းများသို့ ရာသီအလိုက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ရင်းမှ ရေရှည်အခြေချ နေထိုင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ လာသော တမီးလ်ဟိန္ဒူ "ချစ်တီးယား" (Chettiar) အနွယ်ဝင်များသည် မြန်မာပြည် လယ်ယာစီးပွားရေးတွင် အဓိက ငွေချေးသူ (Bankers) များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပါးဈေးကွက် ပျက်ပြားချိန်များတွင် မြန်မာလယ်သမားများသည် ချစ်တီးယားများထံမှ ချေးယူထားသော ငွေကို မဆပ်နိုင်သဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ လယ်မြေအမြောက်အမြားမှာ အိန္ဒိယသား ချစ်တီးယားများလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |isbn=978-8776940409 |language=en}}</ref> ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိန္ဒိယရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား အများဆုံးဝင်ရောက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ မြို့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၃% ခန့်) မှာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style="margin: 10px auto;" |+ ၁၉၃၁ ဗြိတိသျှသန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေအချိုးအစား ! လူမျိုးစု !! ရာခိုင်နှုန်း (%) |- | အိန္ဒိယနွယ်ဖွား (ဟိန္ဒူ/မွတ်စလင်) || ၅၃% |- | မြန်မာ (ဗမာနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား) || ၃၂% |- | တရုတ်နွယ်ဖွား || ၉% |- | အခြား (အင်္ဂလိပ်၊ ကရင်၊ ကပြား) || ၆% |} ဤကဲ့သို့ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂါလီလုပ်သားများ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍအားလုံးတွင် အင်အားကြီးမားလာမှုသည် ပြည်တွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် စီးပွားရေးအရ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်းများ (၁၉၃၀၊ ၁၉၃၈) နှင့် [[ဂဠုန်ဆရာစံ|ဆရာစံ]]လယ်သမားအုံကြွမှုတို့ကို ဖြစ်ပွားစေသည့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး မကျေနပ်မှု တွန်းအားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းဝက်ကျော် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယသို့ ခြေကျင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေထိုင်ခဲ့သူများသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာပြည်ပွား အိုင်အက်စ်အေ (သွေးနှော) များအဖြစ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းစည်း ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ == နိဂုံး == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဗြိတိသျှရာဇ် အင်ပါယာကြီးသည် လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]](India) နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]](Pakistan) ဟူ၍ နိုင်ငံနှစ်ခုအဖြစ် လွတ်လပ်ရေးပေးကာ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည်လည်း ဗြိတိသျှရာဇ်မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအောက်မှ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်း]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[Category:ကိုလိုနီခေတ်]] 2bd4meuu1seyce4z5zernooqkw72yzj 1042394 1042390 2026-07-07T18:26:01Z နေနီဝန်း 89694 /* မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှရာဇ် ဆက်စပ်မှု */ ထပ်နေသောစာသားများကို ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ 1042394 wikitext text/x-wiki '''ဗြိတိသျှရာဇ်''' ({{lang-en|British Raj}} / ရာဇ်ဆိုသည်မှာ သက္ကတဘာသာ ([[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]])ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်ပါယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော [[ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီအင်ပါယာတစ်ခု ဖြစ်သည်<ref name="Metcalf">{{cite book |last1=Metcalf |first1=B. D. |last2=Metcalf |first2=T. R. |title=A Concise History of Modern India |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2/page/100 100]–123}}</ref>။ ဗြိတိသျှရာဇ်၏ တရားဝင် အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအတွင်း၌ ယနေ့ခေတ် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းတွင် ဤဒေသတစ်ခုလုံးကို '''ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ''' (British India) သို့မဟုတ် '''အိန္ဒိယအင်ပါယာ''' (Indian Empire) ဟုလည်း အများစုက ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ {{Infobox former country | native_name = British Raj<br />{{Lang|hi|ब्रिटिश राज}}<br />{{Lang|ur|برطانوی راج}} | conventional_long_name = ဗြိတိသျှရာဇ် | common_name = ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ အင်ပါယာ | status = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်း | era = [[ကိုလိုနီခေတ်]] | event_start = [[၁၈၅၇ အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု|အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု]]အပြီး အုပ်ချုပ်ရေးလွှဲပြောင်းခြင်း | date_start = ၂ နိုဝင်ဘာ | year_start = ၁၈၅၈ | event_end = [[အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေ ၁၉၄၇|အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန် ခွဲထွက်ခြင်း]] | date_end = ၁၅ ဩဂုတ် | year_end = ၁၉၄၇ | p1 = အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီအုပ်ချုပ်ရေး | flag_p1 = British Raj Red Ensign. | s1 = အိန္ဒိယနိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၀) | flag_s1 = National Flag of India.svg | s2 = ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ (၁၉၄၇–၁၉၅၆) | flag_s2 = Flag of Pakistan.svg | s3 = ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ | flag_s3 = Flag of British Burma (1939–1941, 1945–1948).svg | image_flag = British_Raj_Red_Ensign.svg | flag_alt = ဗြိတိသျှရာဇ် အလံတော် | image_coat = Coat of arms of the United Kingdom (1837-1952).svg | symbol_type = နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | image_map = British India (orthographic projection).svg | map_caption = ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအင်ပါယာ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ပြမြေပုံ | capital = [[ကာလကတ္တားမြို့]] (၁၈၅၈–၁၉၁၁)<br />[[နယူးဒေလီမြို့]] (၁၉၁၁–၁၉၄၇) | national_motto = ''Dieu et mon droit''<br />(ပြင်သစ်ဘာသာ: "ဘုရားသခင်နှင့် ကျွန်ုပ်၏အခွင့်အရေး") | national_anthem = [[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (God Save the Queen/King) | common_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး)<br />[[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]နှင့် အခြားဒေသခံဘာသာစကားများ | religion = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | government_type = [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် | title_leader = [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ|ဧကရာဇ်မင်းမြတ်]] | leader1 = [[ဝိတိုရိယ (ဘုရင်မ)|ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး]] (ပထမဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader1 = ၁၈၅၈–၁၉၀၁ | leader2 = [[ဂျော့ဂျ် ဆဋ္ဌမ]] (နောက်ဆုံး အိန္ဒိယဧကရာဇ်မင်းမြတ်) | year_leader2 = ၁၉၃၆–၁၉၄၇ | title_deputy = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်နှင့် ဘုရင်ခံမင်းကြီး]] (Viceroy) | deputy1 = Lord Canning (ပထမဆုံး) | year_deputy1 = ၁၈၅၈–၁၈၆၂ | deputy2 = Lord Mountbatten (နောက်ဆုံး) | year_deputy2 = ၁၉၄၇ | currency = [[အိန္ဒိယရူပီးငွေ]] (Indian Rupee) }} ၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယစစ်သည်တော်များ ပုန်ကန်မှု (Sepoy Mutiny) ဖြစ်ပွားပြီးနောက် [[အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ|ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]] (British East India Company) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှထီးနန်း (British Crown) က တိုက်ရိုက်လွှဲပြောင်းအုပ်ချုပ်ရာမှ ဗြိတိသျှရာဇ်ခေတ် စတင်ခဲ့သည်<ref name="Spear">{{cite book |last1=Spear |first1=Percival |title=A History of India, Volume 2 |publisher=Penguin Books |year=1990 |pages=145–150}}</ref>။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှရာဇ် ဆက်စပ်မှု == လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်လာမည့် နယ်မြေဒေသသည် [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|တတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲ]]အပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းသွားပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှစတင်၍<ref>[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Proclamation_of_annexation_of_Burma_into_British_Empire.jpg မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ဗြိတိသျှပိုင်နက်နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ​ကြော်ငြာစာ]</ref> ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် သီးခြားကိုလိုနီမဟုတ်ဘဲ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ (ဗြိတိသျှရာဇ်) ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ကာ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်၏ လက်အောက်မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်<ref name="Charney">{{cite book |last1=Charney |first1=Michael W. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000char |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/historyofmodernb0000char/page/18 18]–35}}</ref>။ သို့သော်လည်း မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် လူဦးရေစရိုက်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယနှင့် ကွဲပြားခြားနားလှသဖြင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်စီရင်အုပ်ချုပ်မှုအက်ဥပဒေ<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref> (Government of Burma Act, 1935) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှရာဇ် (အိန္ဒိယ) လက်အောက်မှ လုံးဝခွဲထုတ်ကာ ဗြိတိန်[[ဒိုင်အာခီ]]အစိုးရ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည့် သီးသန့်ကိုလိုနီ (Separate Crown Colony) တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်<ref name="Charney" /><ref>{{cite book |last=Cady |first=John F. |title=A History of Modern Burma |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000unse_h8r7 |year=1958 |publisher=Cornell University Press |language=en}}</ref>။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားအမြစ်တွယ်ရန်နှင့် စီးပွားရေးအရ စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်စေရန်အတွက် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ လူသားအရင်းအမြစ်များကို အမြောက်အမြား ခေါ်ယူအသုံးပြုခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်အကြား နယ်စပ်စည်းခြားမှုများ မရှိတော့ဘဲ လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးသွားလာခွင့် ရရှိသွားခဲ့ကာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မကြုံစဖူးသော လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုကြီး စတင်ခဲ့သည်။ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော လစာ၊ မြေယာအခွင့်အရေးများနှင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုများကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားမှ လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လယ်ယာလုပ်သား၊ စစ်သား၊ စာရေး၊ ကုန်သည်နှင့် အခြေခံအလုပ်သမားများအဖြစ် အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာများကို ယုံကြည်မှုမရှိသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများ၌ အင်္ဂလိပ်စာတတ်မြောက်ပြီးသား ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်သားများကို ဦးစားပေးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူနှင့် မွတ်စလင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် စာရေး၊ ကြေးနန်းနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ရန်ကုန်နှင့် မြို့ကြီးများတွင် နေရာယူခဲ့ကြသည်။ စစ်ဘက်တွင်လည်း [[ဆစ်ခ်ဘာသာ|ဆစ်ခ်]] (Sikh) ဘာသာဝင် [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]](Punjab)လူမျိုးများနှင့် [[ပထန်]](Pashtun)လူမျိုးများသည် ကိုလိုနီစစ်တပ်၏ အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဗြိတိသျှတို့က ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စပါးကျီအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အလွန်သက်သာသော လုပ်ခလစာဖြင့် ခိုင်းစေနိုင်သည့် လယ်ယာလုပ်သားများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဒရပ်စ် (Madras) နှင့် ဘင်္ဂလားဒေသ (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယအနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်) တို့မှ သင်္ဘောလိုင်းများဖြင့် စနစ်တကျ သယ်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |url=https://archive.org/details/burmadeltaeconom0000adas_r1v2 |year=1974 |publisher=University of Wisconsin Press |language=en}}</ref> အထူးသဖြင့် စစ်တကောင်း (Chittagong) ဒေသမှ ဘင်္ဂါလီမွတ်စလင် လယ်လုပ်သားများသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အောက်မြန်မာပြည် လယ်ကွင်းများသို့ ရာသီအလိုက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ရင်းမှ ရေရှည်အခြေချ နေထိုင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ လာသော တမီးလ်ဟိန္ဒူ "ချစ်တီးယား" (Chettiar) အနွယ်ဝင်များသည် မြန်မာပြည် လယ်ယာစီးပွားရေးတွင် အဓိက ငွေချေးသူ (Bankers) များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပါးဈေးကွက် ပျက်ပြားချိန်များတွင် မြန်မာလယ်သမားများသည် ချစ်တီးယားများထံမှ ချေးယူထားသော ငွေကို မဆပ်နိုင်သဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ လယ်မြေအမြောက်အမြားမှာ အိန္ဒိယသား ချစ်တီးယားများလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |isbn=978-8776940409 |language=en}}</ref> ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိန္ဒိယရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား အများဆုံးဝင်ရောက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ မြို့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၃% ခန့်) မှာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style="margin: 10px auto;" |+ ၁၉၃၁ ဗြိတိသျှသန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေအချိုးအစား ! လူမျိုးစု !! ရာခိုင်နှုန်း (%) |- | အိန္ဒိယနွယ်ဖွား (ဟိန္ဒူ/မွတ်စလင်) || ၅၃% |- | မြန်မာ (ဗမာနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား) || ၃၂% |- | တရုတ်နွယ်ဖွား || ၉% |- | အခြား (အင်္ဂလိပ်၊ ကရင်၊ ကပြား) || ၆% |} ဤကဲ့သို့ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂါလီလုပ်သားများ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍအားလုံးတွင် အင်အားကြီးမားလာမှုသည် ပြည်တွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် စီးပွားရေးအရ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်းများ (၁၉၃၀၊ ၁၉၃၈) နှင့် [[ဂဠုန်ဆရာစံ|ဆရာစံ]]လယ်သမားအုံကြွမှုတို့ကို ဖြစ်ပွားစေသည့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး မကျေနပ်မှု တွန်းအားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းဝက်ကျော် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယသို့ ခြေကျင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေထိုင်ခဲ့သူများသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာပြည်ပွား အိုင်အက်စ်အေ (သွေးနှော) များအဖြစ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါင်းစည်း ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ == နိဂုံး == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဗြိတိသျှရာဇ် အင်ပါယာကြီးသည် လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]](India) နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]](Pakistan) ဟူ၍ နိုင်ငံနှစ်ခုအဖြစ် လွတ်လပ်ရေးပေးကာ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည်လည်း ဗြိတိသျှရာဇ်မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအောက်မှ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်း]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]] [[Category:ကိုလိုနီခေတ်]] lwwlynaet5qtwkg310fd7zxg5bhdkct 0 137828 1042442 1022265 2026-07-08T11:15:52Z ~2026-38694-17 145373 /* */ ဪ 1042442 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=ဒေါက်တာ ဇော်ဝေစိုး |image=Dr Zaw Wai Soe.jpg |caption=ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုး |office =ဝန်ကြီး<br/> ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး <br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |appointer= [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] |leader= [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]<br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |term_start = ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |term_end = |predecessor = ရာထူးစတင် |successor = |office1 =ဝန်ကြီး<br/> ပညာရေး <br/> ကျန်းမာရေး <br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |appointer1= [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] |predecessor1 = ရာထူးစတင် |successor1 = *[[ဂျာထွယ်ပန်]] <br/>{{small|ပညာရေးဝန်ကြီး}} *[[ရွှေပုံ|ဒေါက်တာရွှေပုံ]] <br/>{{small|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး}} |leader1= [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] |term_start1 = ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ |term_end1 = ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |office2 =ခေတ္တဝန်ကြီး <br/> အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား<br/> ပညာရေး<br/> ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား<br/> {{small|([[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]])}} |term_start2 = ၂ မတ် ၂၀၂၁ |term_end2 = ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ |president2 = |appointer2 = [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|CRPH]] |predecessor2 = ရာထူးစတင် |successor2 = ရာထူးလွှဲပြောင်း<br/>{{small|([[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]ထံသို့)}} |office3=[[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ် |predecessor3=ဒေါက်တာ [[သက်ခိုင်ဝင်း]] |successor3 =ဒေါက်တာကျော်ရွှေ<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaaniungngnpnttm-65|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးများ အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ မတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}</ref> |term_start3=၂၀ မေ ၂၀၁၅ |term_end3 = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |office4=[[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၂ ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ် |predecessor4=ဒေါက်တာ တင့်ဆွေလတ် |successor4=ဒေါက်တာ အေးအောင် |termend4=၂၀၁၅ |termstart4=၂၀၁၄ |birth_date={{birth year and age|၁၉၆၂}} |birth_place=ရန်ကုန်တိုင်း |alma_mater=[[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၂ ရန်ကုန်]] လူမျိုး ရိုဟင်ဂျာ အစ္စလာမ် }} ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ '''ဇော်ဝေစိုး'''သည် အရိုးအကြောဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်အထူးကုဆရာဝန်တစ်ဦး နှင့် ပါမောက္ခတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ ရန်ကုန်]]၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/rector-message/|title=Rector Message|work=www.um1ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=13 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813090831/http://www.um1ygn.edu.mm/en/rector-message/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/history/|title=RECTORS OF UNIVERSITY OF MEDICINE 1, YANGON|work=www.um1ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=13 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713055238/http://www.um1ygn.edu.mm/en/history/}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးအား [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]မှ အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန စသည့်ဌာနများ၏ ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/448312|title=ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို CRPH က ခန့်အပ်|work=DVB|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂ မတ် ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/crph-acting-union-minister/5798240.html?nocache=1|title=ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၄ ဦး CRPH ခန့်အပ်|work=VOA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂ မတ် ၂၀၂၁}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၆ ရက် တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ရကာ၊၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်ကစပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69839/|title=NUG က ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ချုံ့ပြီး ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးကို ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့် |work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> ==အလုပ်အကိုင်== ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်]]မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။၎င်းနောက် မြင်းခြံဆေးရုံတွင် လက်ထောက်ဆရာဝန်အဖြစ် သုံးနှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယူကေနိုင်ငံမှ ပြန်လာပြီးနောက် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] အရိုးရောဂါဌာန၊ အရိုးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး(ရန်ကုန်) တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.um2ygn.edu.mm/university/content/page/rectors-of-the-university-of-medicine-2-yangon|title=RECTORS OF THE UNIVERSITY OF MEDICINE (2) YANGON|publisher=www.um2ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=29 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329225143/http://www.um2ygn.edu.mm/university/content/page/rectors-of-the-university-of-medicine-2-yangon}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၀ရက်နေ့တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ‌ ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောရိုးခွဲစိတ်ပညာ နှင့် အရေးပေါ်ကုသမှုဆေးပညာတို့ကို တည်ထောင်သူများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံပါမောက္ခချုပ်များကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၌ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါတိုက်ဖျက်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါ ကာကွယ်၊ထိန်းချုပ်၊ကုသရေး ကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၂၀၂၁ခုနှစ် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်း]]ခံရပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် နှစ်နာရီကြာခန့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ဆန္ဒပြမှု]]တွင် ပါဝင်ခြင်း ရှိ၊မရှိ စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် လွတ်မြောက်နယ်မြေသို့ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ပြီး၊[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] 15ojctmcs9qxxjmjd2s4xg4b8kf38ko 1042444 1042442 2026-07-08T11:16:31Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-38694-17|~2026-38694-17]] ([[User talk:~2026-38694-17|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1042442|1042442]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1042444 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=ဒေါက်တာ ဇော်ဝေစိုး |image=Dr Zaw Wai Soe.jpg |caption=ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုး |office =ဝန်ကြီး<br/> ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး <br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |appointer= [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] |leader= [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]<br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |term_start = ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |term_end = |predecessor = ရာထူးစတင် |successor = |office1 =ဝန်ကြီး<br/> ပညာရေး <br/> ကျန်းမာရေး <br/>{{small|[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]}} |appointer1= [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] |predecessor1 = ရာထူးစတင် |successor1 = *[[ဂျာထွယ်ပန်]] <br/>{{small|ပညာရေးဝန်ကြီး}} *[[ရွှေပုံ|ဒေါက်တာရွှေပုံ]] <br/>{{small|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး}} |leader1= [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] |term_start1 = ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ |term_end1 = ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |office2 =ခေတ္တဝန်ကြီး <br/> အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား<br/> ပညာရေး<br/> ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား<br/> {{small|([[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]])}} |term_start2 = ၂ မတ် ၂၀၂၁ |term_end2 = ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ |president2 = |appointer2 = [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|CRPH]] |predecessor2 = ရာထူးစတင် |successor2 = ရာထူးလွှဲပြောင်း<br/>{{small|([[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]ထံသို့)}} |office3=[[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ် |predecessor3=ဒေါက်တာ [[သက်ခိုင်ဝင်း]] |successor3 =ဒေါက်တာကျော်ရွှေ<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaaniungngnpnttm-65|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးများ အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ မတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၂}}</ref> |term_start3=၂၀ မေ ၂၀၁၅ |term_end3 = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |office4=[[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၂ ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ် |predecessor4=ဒေါက်တာ တင့်ဆွေလတ် |successor4=ဒေါက်တာ အေးအောင် |termend4=၂၀၁၅ |termstart4=၂၀၁၄ |birth_date={{birth year and age|၁၉၆၂}} |birth_place=ရန်ကုန်တိုင်း |alma_mater=[[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၂ ရန်ကုန်]] }} ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ '''ဇော်ဝေစိုး'''သည် အရိုးအကြောဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်အထူးကုဆရာဝန်တစ်ဦး နှင့် ပါမောက္ခတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ ရန်ကုန်]]၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/rector-message/|title=Rector Message|work=www.um1ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=13 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813090831/http://www.um1ygn.edu.mm/en/rector-message/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.um1ygn.edu.mm/en/history/|title=RECTORS OF UNIVERSITY OF MEDICINE 1, YANGON|work=www.um1ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=13 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713055238/http://www.um1ygn.edu.mm/en/history/}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးအား [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]မှ အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန စသည့်ဌာနများ၏ ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/448312|title=ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို CRPH က ခန့်အပ်|work=DVB|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂ မတ် ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/crph-acting-union-minister/5798240.html?nocache=1|title=ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၄ ဦး CRPH ခန့်အပ်|work=VOA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂ မတ် ၂၀၂၁}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၆ ရက် တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ရကာ၊၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်ကစပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69839/|title=NUG က ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ချုံ့ပြီး ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးကို ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့် |work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> ==အလုပ်အကိုင်== ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်]]မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။၎င်းနောက် မြင်းခြံဆေးရုံတွင် လက်ထောက်ဆရာဝန်အဖြစ် သုံးနှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယူကေနိုင်ငံမှ ပြန်လာပြီးနောက် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] အရိုးရောဂါဌာန၊ အရိုးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး(ရန်ကုန်) တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.um2ygn.edu.mm/university/content/page/rectors-of-the-university-of-medicine-2-yangon|title=RECTORS OF THE UNIVERSITY OF MEDICINE (2) YANGON|publisher=www.um2ygn.edu.mm|date=|accessdate=|language=|archivedate=29 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329225143/http://www.um2ygn.edu.mm/university/content/page/rectors-of-the-university-of-medicine-2-yangon}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၀ရက်နေ့တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်]] ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ‌ ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောရိုးခွဲစိတ်ပညာ နှင့် အရေးပေါ်ကုသမှုဆေးပညာတို့ကို တည်ထောင်သူများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံပါမောက္ခချုပ်များကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၌ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါတိုက်ဖျက်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါ ကာကွယ်၊ထိန်းချုပ်၊ကုသရေး ကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၂၀၂၁ခုနှစ် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်း]]ခံရပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် နှစ်နာရီကြာခန့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ဆန္ဒပြမှု]]တွင် ပါဝင်ခြင်း ရှိ၊မရှိ စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် လွတ်မြောက်နယ်မြေသို့ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ပြီး၊[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] pl1zsdydc46h4627tsozmnopi8o69vw 0 142601 1042402 1038971 2026-07-07T22:31:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042402 wikitext text/x-wiki {{short description|South Korean actress}} {{Distinguish|Lee Da-hye (disambiguation){{!}}Lee Da-hye}} {{Korean name|Byun|Lee}} {{Infobox person | name = Lee Da-hae | image = 이다해의 스프링 드레스룩 (3).jpg | birth_name = Byun Da-hye | birth_date = {{birth date and age|1984|4|19}} | birth_place = [[Seoul, South Korea]] | nationality = Australian<ref name="kobis">{{cite web |title=이다해(LEE Da-hae) |url=http://www.kobis.or.kr/kobis/business/mast/peop/searchPeopleList.do?dtTp=people&dtCd=10055075 |website=Korea Box Office Information System |publisher=Korean Film Council |accessdate=2019-10-13}}</ref> | other_names = Cherry Byeon, Lee Da-hey | alma_mater = ကုန်ကုတက္ကသိုလ် - ပြဇာတ်နှင့် ရုပ်ရှင်<ref name="naver">{{cite web|url=http://people.search.naver.com/search.naver?sm=tab_txc&where=people_profile&ie=utf8&query=%EC%9D%B4%EB%8B%A4%ED%95%B4&os=161232|script-title=ko:이다해|work=[[Naver]] Profiles|language=Korean|accessdate=2011-08-06}}</ref> | occupation = သရုပ်ဆောင် | years_active = 2001–present | agent = {{hlist|[[FNC Entertainment]]|[[JS Pictures]]|[[FN Entertainment]]}} | module = {{Infobox Korean name|child=yes | hangulborn = 변다혜 | hanjaborn = {{linktext|卞|多|惠}} | rrborn = Byeon Dahye | mrborn = Pyŏn Tahye | hangul = 이다해 | hanja = {{linktext|李|多|海}} | rr = I Dahae | mr = Ri Tahae }} | Personal life = }} '''လီတါးဟဲ''' ({{Lang-en|Lee Da-hae, Lee Da-hey}};၁၉ ဧပြီ [[၁၉၈၄]] မွေး၊ အမည်ရင်း ဗျွန်းဒါဟဲ)သည် ကိုရီးယား ဩစတြေးလျ သရုပ်ဆောင် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ ဖြစ်သော ''ငါ့မိန်းကလေး(၂၀၀၅)၊ နှင်းဆီစိမ်း(၂၀၀၅)၊ ကျွန်လိုက်မုဆိုးများ(၂၀၁၀)၊ မစ် ရစ်ပလေ(၂၀၁၁)၊ ဟိုတယ်ဘုရင်(၂၀၁၄)'' တို့အပြင် တရုတ်ရုပ်သံ ဖြစ်သော ''တကယ့်အချစ်ကတော့(၂၀၁၂)၊ အလိုက်ဖက်ဆုံးစုံတွဲ(၂၀၁၆)'' တို့တွင် ပါဝင်သည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ လီတါးဟဲကို [[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်ဘာသာစကား | ဂျပန်]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]တို့ကို တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင်သည့်အတွက် လူသိများကာ၊ တရုတ်ပြည်၌ ကျော်ကြားသည်။ တရုတ်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ၌ တရုတ်လို ကျင်လည်စွာ ပြောနိုင်သော ပထမဆုံး ကိုရီးယား မင်းသမီး ဖြစ်လာသည်။ <ref name=chinese /> == ငယ်စဉ် == ငယ်နာမည် ဗျွန်းဒါဟဲဟု သိသော လီတါးဟဲကို ၁၉၈၄ ဧပြီ ၁၉ က [[တောင်ကိုရီးယား]] ၊ [[ဆိုးလ်မြို့]]၌ မွေးသည်။ ငါးတန်းတွင်၊ မိသားစုလိုက် [[ဩစတြေးလျ]]၊ [[ဆစ်ဒနီမြို့|ဆစ်ဒနီ]]သို့ အိမ်ပြောင်းသွားသည်။ ကျောင်းတက်စဉ် အပျိုပေါက်ဘဝတလျှောက် ပွဲတော်အမျိုးမျိုးတွင် ကိုရီးယား ရိုးရာအကကို ဖျော်ဖြေလေ့ရှိသောကြောင့် ကျောင်းဝယ် ကိုရီးယားကချေသည်အဖြစ် လူသိများသည်။ ဩစတြေးလျတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်ကာ ပညာသင်ယူရာ အင်္ဂလိပ်နှင့် တရုတ်လို မွတ်သွားသည်။ ဘားဝုဒ် မိန်းကလေးအထက်တန်းကျောင်း၌ အခြေခံပညာ သင်ယူရာတွင်၊ ကျောင်းပိတ်ချိန်၌ လီသည် မိခင်နှင့်အတူ ကိုရီးယား ပြန်လာပြီး၊ သရုပ်ဆောင် အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်သည်။ ယခုအခါ လီနှင့် မိခင်သည် ကိုရီးယား၌ နေထိုင်ကာ၊ ဖခင်နှင့် အစ်ကိုမှာ ဆစ်ဒနီ၌ နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Goodwill Ambassadors |url=http://australiakorea50.com/en/about/goodwill-ambassadors/ |work=Australia-Korea Year of Friendship 2011 |accessdate=2014-02-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513190831/http://australiakorea50.com/en/about/goodwill-ambassadors/ |archivedate=13 May 2011}}</ref> ==ကိုယ်ရေး== ၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သူမကို ဆယ်လီပြည့်တန်ဆာလောကအမှုကြီးတွင် ပါဝင်သည်ဟု လံကြုပ်ကောလာဟလ ဖြန့်သော အင်တာနက်အသုံးပြုသူများကို အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားမကြောင်း စွဲဆိုသည်။ <ref>{{cite web|last=Lee|first=Sun-min|title=Stars sue to stop rumors|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2982190|work=[[Korea JoongAng Daily]]|accessdate=2014-02-25|date=18 December 2013|archive-date=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218115409/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2982190|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Bae|first=Ji-sook|title=Celebrities want rumormongers rooted out|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20131223000837|work=[[The Korea Herald]]|accessdate=2014-02-25|date=23 December 2013}}</ref> အစွပ်စွဲခံရသည့် အနုပညာရှင်များတွင် လီမပါဝင်ဟု ဖော်ပြရင်း၊ အစိုးရရှေ့နေများက လီအား မဟုတ်တမ်းတရားစွဲချက်များကို ရှင်းလင်းပေးသည်။<ref>{{cite web|title=Actresses cleared of prostitution allegations|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/12/116_148299.html|work=[[The Korea Times]]|accessdate=2014-02-25|date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Park|first=Si-soo|title=Stars declare war on rumor-mongers|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2013/12/386_148311.html|work=[[The Korea Times]]|accessdate=2014-02-25|date=20 December 2013}}</ref> ၂၀၁၆ စက်တင်ဘာတွင် လီနှင့် အဆိုတော် Se7en တို့ တွဲနေသည်မှာ ၁ နှစ်ရှိပြီဟု ခိုင်လုံသော သတင်းတပုဒ်က ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.kpopherald.com/view.php?ud=201609071743399493720_2|title=Se7en and Lee Da-hae confirm they are dating|date=7 September 2016|work=Kpop Herald}}</ref> ==ရုပ်ရှင်ရုပ်သံ== {{Main|Lee Da-hae filmography}} ==ဆုနှင့် ဆန်ကာတင်== {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ် ! ဆုပေးပွဲ ! အမျိုးအစား ! ဆန်ကာတင်လက်ရာ ! ရလဒ် |- | ၂၀၀၁ | 71st Miss Chunhyang Contest | {{NA}} | {{NA}} | {{won}} |- | ၂၀၀၄ | အမ်ဘီစီ ဒရာမာဆုပေးပွဲ | အကောင်းဆုံး မျက်နှာသစ်မင်းသမီးဆု | rowspan="2"| ''Lotus Flower Fairy'' | {{won}} |- | rowspan="2"| ၂၀၀၅ | 41st Baeksang Arts Awards | အကောင်းဆုံးရုပ်သံမျက်နှာသစ်မင်းသမီးဆု<ref>{{cite web|last1=Kim|first1=Soo-jin|title='말아톤' '파리의 연인' 백상예술대상 대상 (종합)|trans-title=''Marathon'', ''Lovers in Paris'' are Baeksang Arts Awards Grand Prize winners|url=http://star.mt.co.kr/stview_sports.htm?no=2005052015343377701&type=3|website=Star News|language=Korean|accessdate=25 August 2015|date=20 May 2005}}</ref> | {{won}} |- | အက်စ်ဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | Excellence Award, Actress in a Drama Special | ''My Girl'' | {{won}} |- | ၂၀၀၆ | အက်စ်ဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထိပ်ဆုံး ကြယ်ပွင့် ၁၀ ဦး | ''My Girl'' | {{won}} |- | ၂၀၀၇ | ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတို မင်းသမီး<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/2007-year-end-korean-drama-awards-round-up-11960.html|title=2007 Year-end Korean drama awards round-up|date=7 January 2007|work=Hancinema|publisher=Star Money}}</ref> | ''Hello! Miss'' | {{won}} |- | rowspan=2| ၂၀၀၈ | အမ်ဘီစီ ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ မင်းသမီး | ''East of Eden'' | {{nom}} |- | အက်စ်ဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ အထူးဒရာမာမင်းသမီး | ''Robber'' | {{nom}} |- | ၂၀၀၉ | ၄ကြိမ်မြောက် အာရှမော်ဒယ်ပွဲတော်ဆု | လူသိများကြယ်ပွင့်ဆု | {{NA}} | {{won}} |- | rowspan="5"| ၂၀၁၀ | 47th Savings Day | Presidential Citation for Frugality | {{NA}} | {{won}} |- | တရုတ်ဖက်ရှင်ဆုပေးပွဲ | အာရှဖက်ရှင်ဦးဆောင်သူ<ref>{{cite web|last=Kim|first=Heidi|title=Actress Lee Da-hae wins China Fashion Awards|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010113014595586197|work=TenAsia|accessdate=2014-02-25|date=30 November 2010}}</ref> | {{NA}} | {{won}} |- | rowspan="3"| ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထိပ်တန်းထူးချွန်ဆု၊ မင်းသမီး | rowspan="3"| ''The Slave Hunters'' | {{nom}} |- | ထူးချွန်ဆု၊ ဒရာမာလတ် မင်းသမီး | {{nom}} |- | <small>ဂျန်ဟွတ်နှင့်ပူးတွဲ</small> အကောင်းဆုံး စုံတွဲဆု<ref name=daesang>[http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011010312160416942 "Jang Hyuk scores top prize at KBS Drama Awards"]. ''10Asia''. 3 January 2011.</ref> | {{won}} |- | rowspan="4"| ၂၀၁၁ | ၆ကြိမ်မြောက် အာရှမော်ဒယ်ပွဲတော်ဆု | အာရှကြယ်ပွင့်ဆု | {{NA}} | {{won}} |- | ယဟူး အာရှဘတ်ဇ်ဆု | ကိုရီးယားထိပ်တန်း အမျိုးသမီးကြယ်ပွင့်ဆု | {{NA}} | {{won}} |- | ၁၉ကြိမ်မြောက် ကိုရီးယားယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဆု | ဒရာမာတွင်သရုပ်ဆောင်သည့်အတွက် ဒေဆန်ဆုကြီး <ref>{{cite web|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011121611162497991|title=So Ji-sub, Park Hae-il, Lee Tae-gon win top prize at culture and entertainment ceremony|date=16 December 2011|website=10Asia|access-date=28 September 2020|archive-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112123248/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011121611162497991|url-status=dead}}</ref> | rowspan="2"| ''Miss Ripley'' | {{won}} |- | ၂၀၁၁ အမ်ဘီစီ ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတို မင်းသမီး | {{nom}} |- | ၂၀၁၂ | တတိယကြိမ် LeTV ရုပ်ရှင်ရုပ်သံဆုပေးပွဲ | အကောင်းဆုံး ရုပ်သံမင်းသမီးဆု<ref>{{cite web|last=Ho|first=Stewart|title=Lee Da Hae Wins Best Actress Award at China's ''3rd LETV Movie and Drama Awards''|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/17471/lee-da-hae-wins-best-actress-award-at-chinas-3rd-letv-movie-and-drama-awards|work=enewsWorld|accessdate=2014-02-25|date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228180757/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/17471/lee-da-hae-wins-best-actress-award-at-chinas-3rd-letv-movie-and-drama-awards|archive-date=28 February 2014|url-status=dead|archivedate=28 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228180757/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/17471/lee-da-hae-wins-best-actress-award-at-chinas-3rd-letv-movie-and-drama-awards}}</ref> | ''Love Actually'' | {{won}} |- | rowspan="2"| ၂၀၁၃ | ၈ကြိမ်မြောက် အာရှမော်ဒယ်ပွဲတော်ဆုပေးပွဲ | အာရှကြယ်ပွင့်ဆု | {{NA}} | {{won}} |- | ၂၀၁၃ ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ ဒရာမာလတ် မင်းသမီးဆု | ''Iris II'' | {{nom}} |- | ၂၀၁၄ | ၂၀၁၄ အမ်ဘီစီ ဒရာမာဆုပေးပွဲ | ထူးချွန်ဆု၊ အထူးဒရာမာမင်းသမီးဆု | ''Hotel King'' | {{nom}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] 5ln9zn1kvtra2k7db8xkmam4qmubkbd 0 149961 1042378 1040099 2026-07-07T17:45:48Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042378 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = A Christmas Carol | title_orig = A Christmas Carol. In Prose. Being a Ghost Story of Christmas. | image = Charles Dickens-A Christmas Carol-Cloth-First Edition 1843.jpg | alt = Brown book cover bearing the words "A Christmas Carol by Charles Dickens" in gold. | caption = ၁၈၄၃ခုနှစ် ထုတ် မူရင်းစာအုပ်၏ အဖုံး | author = [[ချားလ် ဒစ်ကင်း]] | illustrator = ဂျွန်လိချ် | country = အင်္ဂလန် | genre = | published = ၁၈၄၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ | publisher = ချပ်မန်းနှင့် ဟောလ် | preceded_by = | followed_by = | wikisource = A Christmas Carol (Dickens, 1843) }} '''''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''''' ({{lang-en|'''A Christmas Carol'''}}) သည် [[ချားလ် ဒစ်ကင်း]]{{efn|Charles Dickens ကို အင်္ဂလိပ်အသံထွက်ဖြင့် "''ချားလ်ဇ် ဒစ်ကင်ဇ်''" ဟု အနီးစပ်ဆုံး ထွက်ရှိနိုင်သည်။}} ရေးသားသော [[လုံးချင်းဝတ္ထုတို]] တစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ နာမည်အပြည့်အစုံမှာ '''''A Christmas Carol. In Prose. Being a Ghost Story of Christmas''''' ဖြစ်သည်။ ဂျွန်လိချ်က သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲပေး၍ ၁၈၄၃ တွင် ချပ်မန်းနှင့် ဟောလ် (Chapman & Hall) စာပေထုတ်ဝေရေးက ပထမဆုံးဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထုသည် "''အဘန်နဇာ စခရုဂျ်''"(Ebenezer Scrooge) ၏ ဇာတ်လမ်းဖြစ်၍ စခရုဂျ်သည် ကပ်စေးနဲကော်တရာလူစား ဖြစ်ကာ ၎င်း၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် "ဂျေးကာ့ဘ် မားလီ" (Jacob Marley) ကွယ်လွန်အပြီး ခုနှစ်နှစ်မြောက်တွင် ဘဝပြောင်းသွားပြီဖြစ်သော မားလီက [[တစ္ဆေ]]ဘဝဖြင့် လာရောက်တွေ့ဆုံပြီး ယင်းနောက် အတိတ်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေ၊ မျက်မှောက်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေ၊ အနာဂတ်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေ စသည်တို့ကလည်း လာရောက်တွေ့ဆုံကြသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့လာရောက်တွေ့ဆုံမှုများအပြီး စခရုဂျ်သည် ကြင်နာစာနာတတ်သော၊ နူးညံ့သောသူအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့လေသည်။ ဒစ်ကင်းသည် ဤ ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ဇာတ်လမ်းကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ၏ [[ခရစ်စမတ်]] ရိုးရာဓလေ့များ၊ ခရစ်စမတ်သီချင်းများနှင့် ခရစ်စမတ်သစ်ပင်ကဲ့သို့သော ဓလေ့အသစ်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ် မြှင့်တင်တန်ဖိုးထားနေစဉ်အချိန်အတွင်းက ရေးသားခဲ့ကာ ဒစ်ကင်းကို လွှမ်းမိုးဩဇာသက်စေသူများမှာ [[ဝါရှင်တန် အားဗင်း]] (Washington Irving)၊ ဒဂ်လာ့စ် ဂျဲရိုးလ် (Douglas Jerrold) တို့ရေးသားသော ခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်း၏ငယ်စဉ်အတိတ်ဘဝ၏ လွှမ်းမိုးမှုလည်းပါဝင်လေသည်။ ဤ လုံးချင်းဝတ္ထုတို (ဝတ္ထုလတ်) မရေးမီက ခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းသုံးပုဒ် ရေးသားဖူးလေသည်။ တစ်ရက်၌ ဖီးလ်ဒ် လမ်းကြားရှိ ရက်ဂစ်ကျောင်း (တိုက်ရိုက်အနက်-ဟောင်းနွမ်းစုတ်ပြတ်သည့်ကျောင်း) သို့ရောက်ခဲ့ရာ ထိုကျောင်းမှာ [[လန်ဒန်မြို့]]လမ်းမများပေါ်က ကလေးများအတွက် တည်ထောင်ထားသော ကျောင်းမျိုးဖြစ်ပြီး ထိုကျောင်းသို့ ရောက်ပြီးမှ ဤဝတ္ထုရေးရန် စိတ်စေစားခြင်းခံရသည်။ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို ဆက်ဆံပုံနှင့် အတ္တသမားတစ်ဦး၏ လူကောင်းတစ်ယောက်အဖြစ် ပြန်လည်အဖတ်ဆည်ပုံတို့သည် ဤဇာတ်လမ်း၏ အဓိကအကြောင်းအရာပင်ဖြစ်လေ၏။ ဤဝတ္ထုနှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းသည် လောကီသက်သက်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးပုံဆောင်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည် စသည်ဖြင့် ပညာရှင်များအကြား ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုများရှိကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့၍ ခရစ်စမတ်မရောက်မီ ညနေခင်းကာလတွင် ရောင်းကုန်ခဲ့ကာ ၁၈၄၄ အဆုံး၌ ထုတ်ဝေမှုအကြိမ် (၁၃) ကြိမ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ စာပေဝေဖန်ရေးဆရာတို့ကလည်း ဤဝတ္ထုလတ်ကို နှစ်ခြိုက်အားပေးသုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၄ ဇန်နဝါရီတွင် ဇာတ်လမ်းကို တရားမဝင် ခိုးယူထုတ်ဝေမှုများရှိခဲ့ကြပြီး ထုတ်ဝေသူများသည် စာအုပ်ထုတ်ဝေခြင်းမှ ရသော ဒစ်ကင်းအတွက် အကျိုးအမြတ်ကို ပို၍ လျှော့ချခဲ့ကြ၏။ ဒစ်ကင်းသည် ထိုထုတ်ဝေသူများကို တရားစွဲဆိုမှုများပြုခဲ့ရာ ထုတ်ဝေသူများ ဒေဝါလီခံခဲ့ရလေသည်။ ထိုနောက်ပိုင်းနှစ်များ၌ ခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းလေးပုဒ်ကို ဆက်လက်ရေးသားခဲ့ပြီး ယခုဖော်ပြပါ ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ဇာတ်လမ်းကို ဖတ်ကြားမှုတစ်ခုပြုခဲ့ရာ အလွန်အောင်မြင်ခဲ့၍ ၎င်းကွယ်လွန်သော ၁၈၇၀ အထိ ဝတ္ထုဖတ်ရှုမှု (၁၂၇) ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထုသည် အမြဲလိုလို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရ၍ ဘာသာစကားအချို့သို့ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများလည်းရှိသည်။ ဇာတ်လမ်းကို ရုပ်ရှင်၊ ပြဇာတ်၊ အော်ပရာ နှင့် အခြားပုံစံများသို့ ပုံဖော်တင်ဆက်ခြင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' သည် ခရစ်စမတ် အားလပ်ရက်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဝိတိုရိယခေတ်၏ ထူးခြားသော အငွေ့အသက်ကို ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဒစ်ကင်းသည် ခရစ်စမတ်ပွဲတော်နှင့်ပတ်သက်၍ အနောက်တိုင်း၏ ခေတ်သစ်လေ့လာစူးစမ်းမှု၏ ဩဇာညောင်းမှုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့၏။ နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ဒစ်ကင်းသည် ခရစ်စမတ်ပွဲ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့ကိုလည်း စေ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့ရာ မိသားစုများတွေ့ဆုံခြင်း၊ ရာသီပေါ်အစားအစာ၊ ယာမကာ၊ အက၊ ကစားခုန်စားနှင့် ပွဲတော်၏ ရက်ရောတတ်သောအငွေ့အသက်၊ စိတ်ဆန္ဒများ ပါဝင်ပေသည်။ ==ဇာတ်လမ်း== [[File:Marley's Ghost - A Christmas Carol (1843), opposite 25 - BL.jpg|upright|thumb|alt=The ghost of Marley walking towards Scrooge, who is warming himself by the fire|'''တစ္ဆေကြီး မားလီ'''၊ ဂျွန်လိချ်၏ ၁၈၄၃ စာအုပ်မှ မူလလက်ရာ]] ဤဝတ္ထုလတ်ကို အခန်းငါးခန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၍ ဒစ်ကင်းက stave ဟူသာ ဝေါဟာရကို သုံးထားသည်။ Stave သည် ဂီတနှင့် ကဗျာတို့တွင် သုံးသော ဝေါဟာရဖြစ်၍ ကိုက်ညီသည့် အကြောင်းအရာတစ်ခုပါရှိသော ကဗျာတစ်ပိုဒ်၊ ဂီတတစ်ပိုဒ် ဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ ===အပိုဒ်တစ်=== '''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''' ၏ ဇာတ်လမ်းအစမှာ [[လန်ဒန်မြို့]] ခရစ်စမတ်နေ့မရောက်မီ အလွန်ချမ်းအေးသော ညနေခင်းကာလဖြင့် အစပြု၍ ထိုနေ့သည် စခရုဂျ်၏ စီးပွားရေး လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဂျေးကာ့ဘ် မားလီ သေဆုံးသော ခုနစ်နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့လယ်းဖြစ်သည်။ အရွယ်ထောက်ကာ ကပ်စေးလည်းကုပ်သော စခရုဂျ်သည် ခရစ်စမတ်ကာလကို လွန်စွာမနှစ်မြို့သူဖြစ်သည်။ ထိုနေ့၌ ၎င်း၏ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်သောညီမ၏ သား၊ တူတော်သူ ဖရဒ်က ခရစ်စမတ်ညအတွက် အတူစားသောက်ရန် ဖိတ်ကြားမှုကို ငြင်းဆန်လိုက်သည်။ သူဆင်းရဲများအတွက် အစားအသောက်နှင့် အနွေးဓာတ်ထောက်ပံ့ရန် အလှူလာခံသောသူနှစ်ဦးကို မလှူနိုင်ဟု ငြင်းဆိုလွှတ်ကာ သူ့ဆီတွင် အလွန်အလုပ်လုပ်ရရှာ၍ လစာနည်းသော ဘော့ဘ် ခရတ်ချစ် (Bob Cratchit) ခေါ်သော စာရေးကို လူမှုရေးအရ ခရစ်စမတ်နေ့ကို အားလပ်ရက်အဖြစ် ငြူငြူဆူဆူဖြင့်သာ ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုနေ့ည အိမ်သို့ပြန်ရောက်သောအခါ စခရုဂျ်ကို (ပြစ်ဒဏ်အနေဖြင့်) သံချိန်းကြိုးများ၊ ငွေသတ္တာများဖြင့် ရစ်ပတ်ချည်နှောင်ခံထားရသော ၎င်း၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဟောင်း မားလီက တစ္ဆေဘဝဖြင့် လာရောက်တွေ့ဆုံသည်။ မားလီသည်လည်း အသက်ရှိစဉ် မသေခင်က လောဘ၊ အတ္တတရားတို့ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် ထိုသို့ တွန့်တိုမှုများကို နောင်တရနေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် အချိန်ကားနှောင်းပြီဖြစ်၏။ မားလီက စခရုဂျ်ကို ၎င်းကဲ့သို့ ကြမ္မာဆိုးမကြုံစေရန်အတွက် အခွင့်အရေးတစ်ခုသာရှိကြောင်း၊ ၎င်းထံသို့ တစ္ဆေသုံးဦးလာရောက်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသူများကို သေသေချာချာနားထောင်ရန်နှင့် နားမထောင်ပါက ၎င်းထက်ပိုကြီးမားသော သံချိန်းကြိုးကြီးများဖြင့် ချည်နှောင်ခြင်းခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ===အပိုဒ်နှစ်=== ပထမတစ္ဆေ{{efn|ပထမတစ္ဆေ၊ ဒုတိယတစ္တေ... စသဖြင့် ရေးသားရာ၌ ပထမဆုံးလာရောက်တွေ့ဆုံသော မားလီတစ္ဆေကို ထည့်သွင်းခြင်းမပြုဘဲ ရေးသားဖော်ပြခြင်းသာဖြစ်သည်။}}ကို အတိတ်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေဟု ခေါ်ဆိုကာ ထိုတစ္ဆေက စခရုဂျ်ကို ၎င်း၏ ငယ်စဉ်အတိတ်ကာလအဖြစ်အပျက်များဆီသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထိုငယ်စဉ်ဘဝများ၏ အပြစ်ကင်းသောစခရုဂျ်၏ ငယ်ကာလများကို ပြန်ပြောင်းအမှတ်ရစေခဲ့သည်။ ထိုကာလများမှာ ဘော်ဒါကျောင်းနေခဲ့ရသော အထီးကျန်ဆန်သည့် ဘဝ၊ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော ညီမဖြစ်သူ ဖန် (Fan) နှင့်ဆက်ဆံရေး၊ ၎င်း၏ပထမဆုံး အလုပ်ရှင် မစ္စတာ ဖက်ဇိဝစ်ဂ် (Mr Fezziwig) ပြုလုပ်ပေးသော ခရစ်စမတ်ပျော်ပွဲအခမ်းအနား၊ ၎င်း၏ စေ့စပ်ထားသော သတို့သမီးလောင်း ဘဲလ် (Belle) က စခရုဂျ်သည် ငွေကိုချစ်သကဲ့သို့ သူအပေါ်မည်သည့်အခါမျှ ချစ်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု သိမြင်သွားသောကြောင့် ချစ်သူနှစ်ဦး ပျက်စဲခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင်လည်း လက်ထပ်လိုက်ပြီဖြစ်သည့် ဘဲလ်ကို မားလီသေဆုံးခဲ့သော ခရစ်စမတ်မတိုင်မီညနေ၌ မိသားစုဝင်များနှင့် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် တွေ့လိုက်ရသည်။ ထို့နောက် ဘဲလ်က ၎င်းသည် မည်သို့သော လူစားဖြစ်သွားသည်ကို ဖော်ပြပြောဆိုလိုက်ခြင်းအား ကြားလိုက်သောအခါ စိတ်မသက်မသာဖြစ်သွား၍ တစ္ဆေအား သူ့ကို ထိုအိမ်မှ အဝေးသို့ ခေါ်ဆောင်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ===အပိုဒ်သုံး=== မျက်မှောက်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေသည် ဒုတိယမြောက် လာရောက်တွေ့ဆုံသောသူဖြစ်ပြီး စခရုဂျ်ကို ခရစ်စမတ်ညစာပြုလုပ်ရန် ဝယ်ခြမ်းနေကြသော လူများဖြင့် စည်ကားနေသည့် ပျော်ရွင်ဖွယ် ဈေးတစ်ခုဆီသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် သတ္တုတွင်းတူးသူ၏ တဲအိမ်လေးနှင့် မီးပြတိုက်တစ်ခု စသည်တို့၌ ခရစ်စမတ်ကျင်းပပုံမြင်ကွင်းတို့ဆီသို့လည်း ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ စခရုဂျ်နှင့် တစ္ဆေတို့သည် ဖရဒ်၏အိမ်၌ ခရစ်စမတ်ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲပြုလုပ်နေသည်ကိုလည်း လိုက်လံကြည့်ရှုခဲ့ကြ၏။ ဤအခန်း၏ အဓိကအပိုင်းသည် ဘော့ဘ် ခရတ်ချစ်မိသားစု၏ ညစာ စားပွဲပင်ဖြစ်ရာ ဤအခန်း၌ ခရတ်ချစ်၏ အငယ်ဆုံးသားလေး ''တိုင်နီ တင်'' ကို မိတ်ဆက်ဖော်ပြထားကာ ''တိုင်နီ တင်''လေးသည် မကျန်းမာသူ (ဒုက္ခိတကလေး) ဖြစ်၏။ သို့သော် ပျော်ရွှင်ဖွယ်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးလည်း ဖြစ်လေသည်။ တစ္ဆေကြီးက လက်ရှိသွားနေသည့် အဖြစ်အပျက်လမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲမှုမရှိပါက ''တိုင်နီ တင်''လေး သေဆုံးရမည်ဟု သတင်းပေးပြောခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် တစ္ဆေကြီး မပျောက်ကွယ်ခင် စခရုဂျ်ကို ၎င်း၏ဝတ်ရုံအတွင်း ဖွက်ထား၍ ပိန်ချုံးချည့်နဲ့နေသော ကလေးနှစ်ဦးကို ပြသခဲ့ပြီး ကောင်လေး၏အမည်မှာ ''မသိခြင်း'' (Ignorance) နှင့် ကောင်မလေးကို ''လိုချင်တပ်မက်ခြင်း'' (Want) ဟုခေါ်ဆိုကြောင်း ပြောဆိုရင်း အထူးသဖြင့် ကောင်လေးကို သတိထားရန်နှင့် ထိုကောင်လေးကို မသိကျိုးကျွန်ပြုသူများ ကြမ္မာငင်ရလိမ့်မည်ဟု သတိပေးခဲ့ကာ ထိုကလေးနှစ်ဦးအတွက် စိုးရိမ်သောကဖြစ်နေရှာသော စခရုဂျ်ကိုလည်း တစ္ဆေကြီးက လှောင်ပြောင်ပျက်ရယ်ပြုခဲ့လေသည်။ ===အပိုဒ်လေး=== [[File:Christmascarol1843 -- 184.jpg|thumb|upright|alt=Black and white drawing of Scrooge and Bob Cratchit having a drink in front of a large fire|စခရုဂျ်နှင့် ဘော့ဘ်ခရတ်ချစ်တို့ ခရစ်စမတ်ကို ဆင်နွှဲနေပုံ၊ ၁၈၄၃ ခုနှစ်ထုတ် စာအုပ်၊ အပိုဒ်ငါး (အခန်းငါး) မှ သရုပ်ဖော်လက်ရာ]] တတိယမြောက်တစ္ဆေသည် အနာဂတ်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေဖြစ်သည်။ စခရုဂျ်အား အနာဂတ်တွင်ဖြစ်မည့် ခရစ်စမတ်နေ့ဆီသို့ ခေါ်ဆောင်သွား၏။ လူအများမုန်းတီး မနှစ်မြို့ခြင်းခံရသောသူတစ်ဦး၏ ဈာပနပွဲဖြစ်ပျက်ပုံများကိုပြသရာ နေ့လယ်စာကြွေးသောကြောင့်သာ ထိုသေသူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်အနည်းငယ်မျှ တက်ရောက်သော မြင်ကွင်းဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းရေးအမျိုးသမီး၊ အဝတ်လျှော်သူအမျိုးသမီးနှင့် ထိုအရပ်က သုဘရာဇာတို့သုံးဦးသား သေသူ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းများကို ခိုးယူ၍ ခိုးရာပါပစ္စည်းဝယ်သူထံ ရောင်းချနေပုံများကို ပြသပေးသည်။ ထိုသူသေဆုံးမှုအပေါ် စိတ်ခံစားချက်တစ်ခုခု ရှိသူများ ရှိလျှင် ပြသပေးပါရန် စခရုဂျ်က တောင်းဆိုသောအခါ တစ္ဆေကြီးက ဆင်းရဲသားဇနီးမောင်နှံ၏ စိတ်သက်သာယာရရှိမှုကိုသာ ပြသပေး၏။ ထိုနှစ်ယောက်မှာ အဆိုပါသူသေဆုံးသွားသည့်အတွက် ငွေရေးကြေးရေးပြဿနာ ခေတ္တခဏမျှ ပြေလည်သွားသောကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။ အခြားသေဆုံးမှုတစ်ခုရှိပါက ထိုသေဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့စာနာတတ်သော သဘောကို မြင်တွေ့လိုသည်ဟု ထပ်မံတောင်းဆိုရာ တစ္ဆေကြီးက ''တိုင်နီ တင်''လေး ကွယ်လွန်သဖြင့် ပူဆွေးနေသော ဘော့ဘ်ခရတ်ချစ်နှင့် ၎င်းမိသားစုကို ပြသပေးခဲ့ပြီး "'''Ebenezer Scrroge'''" ဟု နာမည်ရေးထိုးထား၍ စွန့်ပစ်လျစ်လျူရှုထားသည့် အုတ်ဂူဆီသို့ ခေါ်ဆောင် ညွှန်ပြပေးခဲ့လေသည်။ အစောပိုင်းသေဆုံးသူမှာလည်း သူကိုယ်တိုင်ပင်ဖြစ်ကြောင်းသိရှိသွားကာ ငိုရှိုက်၍ ၎င်း၏မိုက်ပြစ်များကို ပြုပြင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ခရစ်စမတ်ကာလကို တန်ဖိုးထားမည်ဖြစ်ကြောင်း စသဖြင့် တောင်းပန်ခယ ပြောကြားခဲ့သည်။ ===အပိုဒ်ငါး=== ခရစ်စမတ်နေ့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ မနက်စောစော၌ စခရုဂျ်သည် အစစအရာရာပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်သည့် လူသစ်အသွင်ဖြင့် နိုးထလာခဲ့သည်။ ယမန်နေ့က ၎င်းငြင်းလွှတ်လိုက်သည့် အလှူလာ၍ခံသောသူများကို ငွေကြေးများစွာ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏စာရေး ခရတ်ချစ်အိမ်သို့ ခရစ်စမတ်ညစာအဖြစ် ကြက်ဆင်ကြီးတစ်ကောင်ကို ၎င်းပေးမှန်း မသိစေဘဲ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ကာ ထို့နောက် တူတော်သူ ဖရဒ်နှင့် မိသားစုထံသို့ နေ့လယ်ပိုင်း၌သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် ခရတ်ချစ်ကို လစာတိုးပေးပြီး ''တိုင်နီ တင်'' ဟုခေါ်သော မကျန်းမာရှာသည့် ကလေးလေး၏ ဖခင်သဖွယ်အဖြစ်လည်း စိတ်သစ်လူသစ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှအစပြု၍ ခရစ်စမတ်ပွဲတော်၏ အငွေ့အသက်များ လွှမ်းခြုံကာ လူတိုင်းအပေါ် ရက်ရက်ရောရော၊ ကြင်ကြင်နာနာ၊ ချစ်ချစ်ခင်ခင် ဆက်ဆံခဲ့လေတော့သည်။ ==နောက်ခံ== [[File:Dickens-at-the-Blacking-Warehouse.jpg|thumb|upright|left|alt=Small boy asleep at work|ဖရဒ်ဘားနာ့ဒ်၏ စိတ်ကူးဖြင့် မှန်းဆဆွဲထားသော ဖိနပ်အရောင်တင်စက်ရုံ၌ အလုပ်လုပ်နေသည့် ဒစ်ကင်း]] [[ချားလ် ဒစ်ကင်း]]သည် အလယ်လတ်မိသားစုတစ်ခုတွင်ဖွားမြင်ခဲ့၍ ဖခင် ဂျွန်မှာ အသုံးဖြုန်းကြီးသောကြောင့် မိသားစု၌ ငွေရေးကြေးရေးပြဿနာများရှိသည်။ ၁၈၂၄ တွင် ဖခင်ဂျွန်ကို လန်ဒန်မြို့၊ ''စဿာ့က်'' (Southwark) အရပ်ရှိ အကြွေးမဆပ်နိုင်သောသူများကို ထားသည့်ထောင် ''မာရှယ်လ်ဆီး'' (Marshalsea) ဆီသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်အသက် (၁၂) အရွယ်ရှိ ဒစ်ကင်းကိုလည်း ၎င်း၏စာအုပ်များအား ပေါင်နှံရောင်းချစေကာ ကျောင်းမှထွက်ခိုင်း၍ ဖိနပ်များ ပြောင်လက်အောင်တိုက်ချွတ်အရောင်တင်သည့် စက်ရုံတစ်ခုတွင် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ စက်ရုံမှာ ညစ်ပတ်ပေရေပြီး ကြွက်များဖြင့် ပြည့်ဝှမ်းနေသည်။ ဒစ်ကင်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးဆရာ ''မိုက်ကယ် စလေးတာ'' (Michael Slater) က "တစ်ကိုယ်ရေတစ်ကာယနဲ့ လူမှုဘဝ နာကြည်းချက်" ဟုဖော်ပြထားသည်။ ဤသို့ အခြေနေများပြောင်းလဲသွားရခြင်းသည် ၎င်း၏အရေးအသား၊ သဘောထားများအပေါ် ကြီးကြီးမားမား အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Ackroyd|1y=1990|1pp=67–68|2a1=Slater|2y=2011}} ၁၈၄၂ အကုန်တွင် အဓိကလက်ရာ ခြောက်ခုအပြင်{{refn|These were ''[[Sketches by Boz]]'' (1836); ''[[The Pickwick Papers]]'' (1836); ''[[Nicholas Nickleby]]'' (1837); ''[[Oliver Twist]]'' (1838); ''[[The Old Curiosity Shop]]'' (1841); and ''[[Barnaby Rudge]]'' (1841).{{sfn|Diedrick|1987|p=80}}|group=n}} ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုလတ်နှင့် အခြားပုံစံအချို့တို့ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ထင်ရှားသော စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။{{sfn|Diedrick|1987|p=80}} ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ၌ ''မာတင် ချာဇယ်လ်ဝစ်'' (Martin Chuzzlewit) ဝတ္ထုရှည်ကို လစဉ်မဂ္ဂဇင်း အခန်းဆက်ဝတ္ထုအဖြစ် စတင်ရေးသားခဲ့၍ {{refn|Serialisation was in 20 parts, which concluded on 30 June 1844.{{sfn|Ackroyd|1990|p=392}}|group=n}}ဒစ်ကင်း၏ အကြိုက်ဆုံးဝတ္ထုလည်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ရောင်းအားမှာ စိတ်ပျက်ဖွယ်ရာဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ယာယီအားဖြင့် ငွေကြေးပြဿနာအချို့ကို ရင်ဆိုင်ရပေသည်။{{sfn|Ackroyd|1990|p=392}} ဝိတိုရိယခေတ်ကာလများတစ်လျှောက် ခရစ်စမတ်ရာသီပွဲတော် ကျင်းပခြင်းသည် လူအများကြား ပိုမိုနှစ်သက်လာသည့် ဓလေ့တစ်ခုဖြစ်နေခဲ့ကာ{{sfn|Callow|2009|p=27}} ခရစ်စမတ်သစ်ပင် ဓလေ့ကို ဗြိတိန်၌ ၁၈ ရာစုအတွင်းက မိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့၍ ဝိတိုရိယဘုရင်မနှင့် မင်းသား အဲလ်ဘတ်လက်ထက်တို့တွင် လူသိများရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ ဤဓလေ့ကို တိုင်းပြည်အနှံ့ရှိ အိမ်များစွာက အတုယူလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။{{sfnm|1a1=Lalumia|1y=2001|2a1=Sutherland, British Library}} ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယခင်နှစ်ရာပေါင်းများစွာက လူကြိုက်များမှုကျဆင်းခဲ့သော ခရစ်စမတ်သီချင်းများ (Christmas carols) များကို တဖန်စိတ်ဝင်စားလာခဲ့ကြသည်။ ဒေးဗစ် ဂစ်လ်ဘာ့တ် (Davies Gilbert) ၏ ၁၈၂၃ လက်ရာဖြစ်သည့် ''"အင်္ဂလန်အနောက်ပိုင်းတွင် ယခင်သီဆိုကြသော သံစဉ်များနှင့် ရှေးဟောင်းခရစ်စမတ်သီချင်းအချို့"'' လက်ရာနှင့် ဝီလျံ ဆန်းဒေး၏ ၁၈၃၃ ခုထုတ် စာပေါင်းချုပ်ဖြစ်သည့် ''"ရှေးရှေးနှင့် ယခု ခရစ်စမတ်သီချင်းများ"'' တို့သည် ဗြိတိန်တွင် ဤပုံစံအား လူကြိုက်များလာစေခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Rowell|1y=1993|2a1=Studwell|2a2=Jones|2y=1998|2pp=8, 10|3a1=Callow|3y=2009|3p=128}} ဒစ်ကင်းကလည်း ခရစ်စမတ်ကို စိတ်ပါဝင်စားခဲ့၍ ၎င်း၏ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းမှာ ''"ခရစ်စမတ်ပွဲလမ်းသဘင်"'' ဖြစ်ကာ ဘဲလ်အပတ်စဉ်သံတော်ဆင့် သတင်းစာမှ ၁၈၃၅ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ယင်းဇာတ်လမ်းကို ''"ခရစ်စမတ်ညစာပွဲ"''အဖြစ် ၁၈၃၆ ၌ ထုတ်ဝေသော "''ဘို့ဇ်၏ စာတိုပေတိုများ''" (ယခု - "ဘော့ဇ်" ဟုဖတ်ရန်) (Sketches by Boz) များတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။{{sfn|Callow|2009|p=30}} "''ဘုရားကျောင်းစောင့်ကို ခိုးသွားတဲ့ ဂေါ်ဘလင်များဇာတ်လမ်း''" နှင့် အခြားခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းတစ်ခုသည်လည်း ၁၈၃၆ခုနှစ်ထုတ် "''ပစ်ဝစ်၏ အစီရင်ခံစာများ''" (The Pickwick Papers) စာအုပ်၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းအခန်းတစ်ခု၌ မစ္စတာ ဝါ့ဒ်ဒဲလ်က အထီးကျန်ဆန်ကာ စိတ်ထားမကောင်းသော ဘုရားကျောင်းသုသာန်စောင့် ''ဂေးဘရီယယ်လ်''၏ ဇာတ်လမ်းကို ဆက်စပ်ပြသရာ ဂေးဘရီယယ်လ်ကို ဂေါ်ဘလင်တစ်ကောင်က လာရောက်တွေ့ဆုံ၍ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်ကို ပြသပေးပြီးမှ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ခံယူခဲ့သည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။{{sfnm|1a1=Kelly|1y=2003|1pp=19–20|2a1=Slater|2y=2003|2p=xvi}} အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ''စလေးတာ''က ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''ဝတ္ထု၏ အဓိကအခြင်းအရာများသည် ဤဇာတ်လမ်း၌ ပါဝင်နေသည်၊ သို့သော် ဇာတ်လမ်းကား ခိုင်မာသည့်ပုံမရှိသေးချေဟု စဉ်းစားသုံးသပ်ထားကာ{{sfn|Slater|2003|p=xvi}} ဤဇာတ်လမ်း၏ နောက်၌ "မစ္စတာဟမ်းဖရေး၏ နာရီ"ဟုခေါ်သော အပတ်စဉ် တည်းဖြတ်ရေးသားသည့် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်မှ စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ်လည်း ပါလာခဲ့သေးသည်။{{sfn|Slater|2003|p=xvi}} အင်္ဂလိပ်စာပေပါမောက္ခ ပေါလ် ဒေးဗစ်က ဂေါ်ဘလင်ဇာတ်လမ်းသည် ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ၏ ပဏမာရှေ့ပြေးပုံစံတူဖြစ်ပုံရသည်၊ ဒစ်ကင်း၏ ခရစ်စမတ်နှင့်ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းရေးသားမှုများသည် ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''ဇာတ်လမ်းကို လွှမ်းမိုးမှုရှိ၏ ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။{{sfn|Davis|1990a|p=25}} ===စာပေဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုများ=== [[File:Washington Irving by Charles Turner after Gilbert Stuart Newton cropped.jpg|thumb|alt=Head and torso engraving of a man|upright|left|၁၈၂၀ခန့်က [[ဝါရှင်တန် အားဗင်း]]]] ခရစ်စမတ်ရာသီပွဲတော်ကို စာပေ၌ ဖော်ကျူးတင်ပြသည်မှာ ဒစ်ကင်းသည် ပထမဆုံးစာရေးဆရာမဟုတ်ပေ။{{sfn|Kelly|2003|p=12}} ဒစ်ကင်းကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော စာရေးဆရာများ၌ [[ဝါရှင်တန် အားဗင်း]] ပါဝင်၍ အားဗင်း၏ ၁၈၁၉-၂၀ လက်ရာ "ဂျက်ဖရီ ခရေးယန် (ကျား) ၏ စာတိုပေတို" (The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent.) စာအုပ်တွင် အားဗင်း၏ ဘာမင်ဟန်အနီး အက်စတန်ဟော၌နေစဉ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ် ခရစ်စမတ်ရိုးရာဓလေ့များအကြောင်း အက်ဆေးလေးပုဒ်ပါဝင်သည်။{{sfn|Kelly|2003|p=20}} ထိုဇာတ်လမ်းများ၊ အက်ဆေးများသည်ဒစ်ကင်းကို ဆွဲဆောင်ပြီး ဤစာရေးဆရာနှစ်ဦးလုံးသည် ခေတ်သစ်လောက၌ပျောက်ကွယ်ပြီဟု ခံစားခဲ့ရသော လူမှုရေးရာသဟဇာတဖြစ်မှုအား လွမ်းဆွတ်တသဖွယ် အင်္ဂလိပ်ရိုးရာခရစ်စမတ်ပွဲကို ပြန်လည်စုရုံးကျင်းပခြင်းက ပြန်လည်သက်ဝင်စေမည်ဆိုသည့် ယုံကြည်ချက်မျိုးပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။{{sfn|Restad|1996|p=137}} ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ကိုရေးရာတွင် စာပေလက်ရာအချို့လွှမ်းမိုးမှုရှိရာ ဒဂ်လာ့စ် ဂျဲရိုး (Douglas Jerrold) ၏ အက်ဆေးလက်ရာနှစ်ခုလည်းပါဝင်လေသည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=viii|2a1=Ledger|2y=2007|2p=117}} ပို၍ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အနေအထားဖြင့် ဒစ်ကင်းကို ရိုးရာနတ်သား/သမီးပုံပြင်များ၊ ကလေးပုံပြင်များက လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့၍ ထိုပုံပြင်များကို ဒစ်ကင်းက ခရစ်စမတ်သဘောမှ ပြောင်းလဲသွားသော ပုံပြင်များဟု ယူဆသည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xxiv}} ===လူမှုရေးရာ လွှမ်းမိုးမှုများ=== [[File:Francis Alexander - Charles Dickens 1842.jpeg|upright|thumb|alt=A man with shoulder-length black hair, sitting at a desk, writing with a quill|''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''ဝတ္ထုမထုတ်မီ ၁၈၄၂ ၌ ဒစ်ကင်း၏ ပုံတူပန်ချီ]] ဒစ်ကင်းကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဆင်းရဲသည့်ကလေးများစွာက လှုံ့ဆော်စေစားနိုင်ခဲ့သည်။{{sfn|Slater|2011}} ၁၈၄၃ အစောပိုင်း၌ "ကောနစ်ရှ် သံသတ္တုတွင်းများ"သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ ဆိုးရွားစိတ်ပျက်ဖွယ်ကောင်းသော အခြေနေများတွင် အလုပ်လုပ်နေရသော ကလေးများကိုတွေ့ရှိရသဖြင့် ဒေါသစိတ်များဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။{{sfn|Childs|Tredell|2006|p=92}} ထို့နောက် ပို၍ စိတ်ခံစားသွားရသည်မှာ ငတ်တစ်ဝက်ပျက်တစ်ဝက်ဖြစ်နေရှာ၍ စာမတတ်ပေမတတ်သော၊ မြို့တော်၏ လမ်းမပေါ်က ကလေးများအတွက်တည်ထောင်ပေးထားသောကျောင်းဖြစ်သည့် ဖီးလ်ဒ်လမ်းကြားရှိ ရက်ဂစ်ကျောင်း (Ragged School) သို့ရောက်သွားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။{{sfn|Lee, British Library}} ၁၈၄၃ ဖေဖော်ဝါရီတွင် "ကလေးများအလုပ်ခန့်ထားရေးကော်မရှင်၏ ဒုတိယမြောက် အစီရင်ခံစာ" ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပါလီမန်မှ အစီရင်ခံထုတ်ပြန်မှုဖြစ်ကာ အလုပ်လုပ်သော ကလေးများအပေါ် စက်မှုတော်လှန်ရေး၏ အကျိုးအပြစ်များကို ဖော်ထုတ်လှစ်ဟပြထားသည်။ ဖတ်ကြည့်မိသောအခါ တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်သွားသောကြောင့် ဒစ်ကင်းက ဈေးချိုသော နိုင်ငံရေးလက်ကမ်းစာဆောင်တစ်ခုကို "သူဆင်းရဲတို့၏ ကလေးများကိုယ်စား အင်္ဂလန်ရှိ ပြည်သူပြည်သားသားတို့အား မေတ္တာရပ်ခံပန်ကြားချက်" ဟု မဝံ့မရဲခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး ထုတ်ဝေရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် စိတ်ပြောင်းသွားကာ ထုတ်ဝေမှုကို နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့လေ၏။{{sfn|Callow|2009|p=38}} မတ်လရောက်သောအခါ ပါလီမန်ဒုတိယအစီရင်ခံစာအတွက် တာဝန်ရှိသူများအနက် ဒေါက်တာ တောမတ်စ် ဆောက်ဝုဒ် စမစ် ဆီသို့ ၎င်း၏ အစီစဉ်အပြောင်းလဲအကြောင်း စာတစ်စောင်ရေးလေရာ : "''ကျုပ်ရဲ့ ပထမဆုံးစိတ်ကူးကို အကောင်ထည်ဖော်လိုက်ရင် ကျုပ်ထုနိုင်လောက်တဲ့အားထက် အဆနှစ်ဆယ် ... ... အဆနှစ်ထောင်လောက်ရှိတဲ့ ဧရာမတူကြီးတစ်ချောင်း ပြုတ်ကျလာပြီလို့ ခင်ဗျား ခံစားရလိမ့်မယ်။''"{{sfn|Ledger|2007|p=119}} ရန်ပုံငွေရှာမည့် ဟောပြောပွဲတစ်ခုကို ၁၈၄၃ အောက်တိုဘာ ၅ တွင် မန်ချက်စတာအဖွဲ့အစည်းကလပ်၌ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဒစ်ကင်းက အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရှင်များကို အတူလက်တွဲ၍ ပညာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ "မသိရှိခြင်း" (ဗဟုသုတ/အသိပညာမဲ့) ကို တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Kelly|1y=2003|1p=15|2a1=Sutherland, British Library}} ယင်းနောက်ပိုင်းနေ့ရက်များတွင် ဤသို့ဆင်းရဲခြင်း၊ တရားမျှတမှုမရှိခြင်း သဘောတရားတို့ကို အများပြည်သူထံသို့ဖြန့်ဝေရာ၌ အကျယ်ပြန့်ဆုံး၊ အထိရောက်ဆုံးနည်းမှာ ဝေဖန်ရေးဆန်သော လက်ကမ်းစာစောင်၊ အက်ဆေးများထက် စိတ်နှလုံးကို နက်နက်နဲနဲညှို့ယူဖမ်းစားနိုင်မည့် ခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်သာ ဖြစ်သည်ဟု သိမြင်နားလည်သွားခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Kelly|1y=2003|1p=15|2a1=Douglas-Fairhurst|2y=2006|2p=xvi}} ===ရေးသားခြင်း=== [[File:JohnLeechHimself.jpg|thumb|upright|alt=head and shoulders engraving of a man|မူလလက်ရာ သရုပ်ဖော်ပုံရေးဆွဲပေးသော ဂျွန်လိချ်]] ၁၈၄၃ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် ဒစ်ကင်းသည် ငွေကြေးပြဿနာများကို စတင်ကြုံတွေ့ခံစားခဲ့ရပြီး မာတင် ချာဇယ်လ်ဝစ် ဝတ္ထုရောင်းအားကျဆင်းသည့်အပြင် ဇနီးသည် ကတ်သရင်းသည်လည်း ပဉ္စမမြောက်ကိုယ်ဝန်ကို လွယ်ထားခဲ့ရ၏။ "ချပ်မန်းနှင့်ဟောလ်" စာပေထုတ်ဝေရေးကလည်း ရောင်းအားဆက်လက်ကျဆင်းနေပါက ဒစ်ကင်း၏ လစဉ်ဝင်ငွေမှ ပေါင် ၅၀ လျှော့ချမည်ဟု ခြိမ်းချောက်ခဲ့ကာ အခြေနေများမှာ ဆိုးသထက်သာ ဆိုး၍နေလေတော့သည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xvi|2a1=Callow|2y=2009|2p=38}} ၁၈၄၃ အောက်တိုဘာအရောက်၌ "''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''" ဝတ္ထုကို စတင်ရေးသားသည်။{{sfn|Rowell|1993}} ဒစ်ကင်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ မိုက်ကယ် စလေးတားက "အလွန့်အလွန် လုံ့လထုတ် ရေးသားသော" စာအုပ်ဖြစ်ပေသည်ဟု ဖော်ပြထားကာ ခြောက်ပတ်အတွင်းပြီးစီးခဲ့၍ နောက်ဆုံးစာမျက်နှာများကို ဒီဇင်ဘာအစောပိုင်း၌ ရေးသားသည်ဟု ဆိုထားသည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xix|2a1=Slater|2y=2011}} လန်ဒန်မြို့တလျှောက် ညပိုင်းတွင် ၁၅ မီတာ၊ မီတာ (၂၀) ခန်မျှ လမ်းလျှောက်ထွက်လျှက် ဤလက်ရာအတွက် ခေါင်းထဲတွင် ကုန်ကြမ်းများတည်ဆောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Tomalin|2011|pp=148–149}} ဒစ်ကင်း၏ ခယ်မကလည်း "''ရေးတဲ့အခါ သူက ငိုလိုက်၊ ရယ်လိုက်၊ ထပ်ငိုလိုက်နဲ့ ပုံမှန်မဟုတ်ဆုံး ပုံစံကြီးနဲ့ကို စိတ်တွေ တလှုပ်ရှားရှားနဲ့ ရေးနေတာပေါ့''" ဟူ၍ ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။{{sfn|Davis|1990a|p=7}} စလေးတာက ယခုလို ဆို၏။ <blockquote>"''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''" ကို ရေးသားရာတွင် စာဖတ်သူများ၏ နှလုံးသားများကို စီးပွားရေးဆိုသော လှေကားကြီး၏ အနိမ့်ဆုံးလှေကားဆန်ပေါ်မှာ တည်မှီရုန်းကန်နေရတဲ့သူများဆီသို့ အရောက်ပို့ဆောင်ရန်နှင့် စေတနာသဘောကို လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ဖို့ အားပေးတိုက်တွန်းရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုမျှမကသေးဘဲ ဆင်းရဲသားများအကြား ဧကန်စင်စစ်ရှိသော အလိုဆန္ဒနှင့် ၎င်းတို့၏ ပညာအသိမဲ့ခြင်းကို သည်းခံရခြင်းက ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်စေသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအပေါ်ရောက်ရှိလာသည့် ဆိုးရွားလှသော အန္တရာယ်ကိုလည်း သတိပေးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။{{sfn|Slater|2011}}</blockquote> ၁၈၃၈ လက်ရာ "အောလိဗာ တွစ်တ်" (Oliver Twist) ၊ ၁၈၃၆ လက်ရာ "ဘို့ဇ်၏ စာတိုပေတိုများ" တို့တွင် သရုပ်ဖော်ရေးသားပေးခဲ့သူ ဂျော့ဂျ် ခရွတ်ရှန့်ခ် (George Cruikshank) က ရုပ်ပြောင်ရေးသူ ဂျွန်လိချ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့၍ အောက်တိုဘာ ၂၄ ၌ ဒစ်ကင်းက ဂျွန်လိချ်အား ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ် ဇာတ်လမ်းတွင် ရေးဆွဲပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့ရာ လိချ်က လက်ဖြင့်ရေးဆွဲသည့် သတ္တုပြား၌ အရောင်ပါပုံလေးပုံနှင့် သစ်သား​ပေါ်၌ အဖြူအမည်းလေးပုံကို ပန်းချီဆရာက စာသားနှင့် လိုက်ဖက်စေရန် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xix|2a1=Tomalin|2y=2011|2p=148}} ဒစ်ကင်း၏ ဇာတ်လမ်းလက်ရေးမူ၌ နောက်ဆုံးမတိုင်ခင် စာပိုဒ်တစ်ခုတွင် ''တိုင်နီတင်လေး မသေဆုံးခဲ့ပါ'' ဟူ၍ မပါရှိခဲ့ချေ။ နောက်ပိုင်း ပုံနှိပ်မှသာ ထိုဝါကျ ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။{{sfn|Davis|1990a|p=133}}{{refn|The addition of the line has proved contentious to some.{{sfn|Davis|1990a|p=133}} One writer in ''The Dickensian'' – the journal of the [[Dickens Fellowship]] wrote in 1933 that "the fate of Tiny Tim should be a matter of dignified reticence&nbsp;... Dickens was carried away by exuberance, and momentarily forgot good taste".{{sfn|Davis|1990a|p=133}}|group=n}} ==ဇာတ်ကောင်များ== [[File:John Elwes, 1801 print.jpg|thumb|left|upright|alt=An engraving, in profile of John Elwes|စခရုဂျ်ဇာတ်ကောင် ဖန်တီးရာ၌ အခြေခံထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်သည့် ပါလီမန်အမတ် ဂျွန်အားလ်ဝစ်ဇ်]] ဤဇာတ်လမ်း၏ အဓိကဇာတ်ဆောင်မှာ အဘန်နဇာ စခရုဂျ် ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်မြို့က အလွန်တရာ စေးကပ်သူ စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သော စခရုဂျ်ကို ဝတ္ထု၌ ဒစ်ကင်းက ဝိသေသနများစွာသုံး၍ " ဖျစ်ဖျစ်ညစ်ညစ်၊ ကုတ်ကုတ်ကပ်ကပ်၊ ခြစ်ခြစ်ခြုတ်ခြုတ်၊ ခြစ်ခြစ်ကုတ်ကုတ်၊ တွန့်ရှုံ့ရွဲ့စောင်း၊ လောဘဇောတိုက်သော ငမိုက်သားကြီးပေတကား "{{efn|မူရင်း စာရေးဆရာသုံးထားသော အင်္ဂလိပ်နာမဝိသေသနများမှာ a squeezing, wrenching, grasping, scraping, clutching, covetous old sinner! ဖြစ်၍ အထက်၌ ထိုစကားလုံးများအတွက် တိုက်ရိုက်အနက်ထက် ခြုံငုံနိုင်သည့် ဝိသေသစကားလုံးများဖြင့် ဖလှယ်ထားသည်။{{sfn|Dickens|1843|p=3}} }} ဟူ၍ သုံးနှုန်းရေးသားထားသည်။ ဒစ်ကင်းသည် ၎င်း၏ဖခင်အပေါ်တွင် ချစ်သလို ရွံ့ကြောက်မှုလည်းရှိသဖြင့် ဖခင်အပေါ်ထားရှိသည့် ပဋိပက္ခဖြစ်နေသော ခံစားချက်များက ''စခရုဂျ်'' ဇာတ်ကောင်ကို ဖန်တီးရာတွင် ဒစ်ကင်းအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိလေသည်ဟု ကယ်လီက ရေးသားထားသည်။ ဤသို့ စိတ်ခံစားချက် ကွဲလွဲမှုသည် ဇာတ်လမ်း၌ စခုရုဂျ်၏ လုံးလုံးလျားလျား မတူညီသော ဘဝအခြေနေ နှစ်ရပ်ကို ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းတရားဖြစ်ခဲ့နိုင်သည်။ ဘဝအခြေနေ နှစ်ရပ်ဆိုရာ၌ တစ်ခုသည် အေးစက်၊ ကုတ်ကပ်၊ အာသာငမ်းငမ်း တစ်ကိုယ်တော်သမားနီးပါးပုံစံနှင့် အခြားတစ်ခုသည် ကြင်နာ၊ သနား၊ နွေးထွေး၊ ဖော်ရွေတတ်သူ ဖြစ်သည်။{{sfn|Kelly|2003|p=14}} စခရုဂျ်၏ ငယ်ဘဝတွင် တစ်ကိုယ်တည်း အထီးကျန်ဆန်စွာ မပျော်မရွှင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် ငွေနောက်လိုက်သည့် ဆန္ဒ စသည်တို့သည် "ဒစ်ကင်း ကိုယ်တိုင်ကြောက်ရွံ့နေခြင်းကို မိမိဘာသာ ပျက်ရယ်ပြုသည့် တစ်ခုခု"၊ "စာအုပ်၌ နောက်ပိုင်းပြောင်းလဲသွားသော စခရုဂျ်အပိုင်းများသည်ကား ဒစ်ကင်းသည် မိမိကိုကိုယ် အကောင်းဖက်ဆန်စွာ ရှုမြင်တတ်ပုံ" ဟု အင်္ဂလိပ်စာပေ ပါမောက္ခ ရောဘတ် ဒဂ်လာ့စ်-ဖဲဟာ့စ်တ်က စဉ်းစားသုံးသပ်သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xix}} ဇာတ်ကောင် စခရုဂျ်သည် နှမြောတွန့်တိုသော သူနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ပါလီမန်အမတ် ဂျွန်အားလ်ဝစ်ဇ် (John Elwes){{sfnm|1a1=Gordon|1y=2008|2a1=DeVito|2y=2014|2loc=424}} (သို့) ဂလောစတာဘဏ်ဟောင်းပိုင်ရှင် ဂျမ်မီ ဝုဒ် (ဂလောစတာ ကော်တရာ ဟုလည်း သိရှိကြ၏။) တို့အပေါ် အခြေခံသည်လည်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။{{sfnm|1a1=Jordan|1y=2015|1loc=Chapter 5|2a1=Sillence|2y=2015|2p=40}} လူမှုဗေဒပညာရှင် ဖရန့် အဲလ်ဝဲလဲ အရ စခရုဂျ်၏ ရှုထောင့်အမြင်များသည် လူမှုစာရင်းအင်းပညာရှင်၊ နိုင်ငံရေးနှင့်ဆိုင်သော စီးပွားရေပညာရှင် တောမတ်စ် မားလ်သာ့စ် (Thomas Malthus) ၏ အမြင်များကို ရောင်ပြန်ဟပ်မှုဖြစ်လေသည်။{{sfnm|1a1=Elwell|1y=2001|2a1=DeVito|2y=2014|2loc=645}} သို့သော်လည်း ဇာတ်လမ်း၌ စခရုဂျ်က "ထောင်တွေမရှိကြဘူးလား ... စုပေါင်းအလုပ်ရုံဂေဟာတွေရော မရှိကြဘူးလား ... ဒါဆိုရင် စိတ်ပျက်ငြီးငွေ့ဖွယ် အလုပ်အကိုင်တွေနဲ့ သူဆင်းရဲထောက်ပံ့ရေး ဥပဒေတွေ ငွားငွားစွင့်စင့်ဖြစ်သွားကြပြီလား။ ... " စသဖြင့်များသည် စကော့ ဒဿနဆရာ တောမတ်စ် ကားလာ့ယစ် (Thomas Carlyle) ၏ "စိတ်ပျက်ငြီးငွေ့ ပုံသေအလုပ်တွေ မရှိကြဘူးလား၊ ကြိုးစင်တွေရော.... ဆေးရုံတွေ၊ ဆင်းရဲသားထောက်ပံ့ဖို့ စည်းကျပ်ခွန်တွေ၊ ဆင်းရဲသားထောက်ပံ့ ဥပဒေသစ်တွေ အဲဒါတွေ မရှိကြဘူးလား" ဟူသော သရော်သည့်မေးခွန်းစကားများ၏ ရောင်ပြန်ဟပ်ညွှန်းဆိုမှုများဖြစ်ကြသည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xiii}}{{refn|Carlyle's original question was written in his 1840 work ''Chartism''.{{sfn|Carlyle|1840|p=32}}|group=n}} ဒစ်ကင်း၏ကိုယ်တိုင်ရေး လက်ရာများထဲ၌ပင် စာပေဆိုင်ရာ ရှေ့ပြေးနိမိတ်များပါရှိသည်။ ဒစ်ကင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ပီတာ အက်ရော့ဒ်က မာတင် ချာဇယ်လ်ဝစ် ဇာတ်ကောင်နှင့် စခရုဂျ်တို့ကြား တူညီမှုရှိသည်ဟု မြင်သည်။ သို့ရာတွင် ကော်တရာကပ်စေးနဲသူကြီးက ချာဇယ်လ်ဝစ်ထက် ပို၍ဆွဲဆောင်နိုင်ပေ၏။ ချာဇယ်လ်ဝစ်သည်လည်း အလှူတန်းရက်ရောသူအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခြင်းသည်ကား ကော်တရာကပ်စေနဲကြီး၏ ပုံစံနှင့် ဆင်တူနေသည်ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။{{sfn|Ackroyd|1990|p=409}} ဒဂ်လာ့စ်-ဖဲဟာ့စ်တ်ကလည်း "ပစ်ဝစ်၏ အစီရင်ခံစာများ" စာအုပ်မှ ဂေးဘရီယယ်လ် ဂရပ်သည် စခရုဂျ်ကို ဖန်တီးရာ၌ လွှမ်းမိုးမှုရှိ၏ဟု မြင်သည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xviii|2a1=Alleyne|2y=2007}}{{refn|Grub's name came from a 19th-century Dutch miser, Gabriel de Graaf, a morose gravedigger.{{sfn|Alleyne|2007}}|group=n}} စခရုဂျ်၏ အုတ်ဂူပေါ်ကအမည်သည် ဒစ်ကင်း အဲဒင်ဘာရာကို သွားရာတွင် မြင်ဖူးခဲ့သည့် အုတ်ဂူမှဖြစ်သည်။ ထိုအုတ်ဂူမှအမည်သည် အဘန်နဇာ လန်းနော့ခ်စ် စခရုဂျီဖြစ်၍ အလုပ်နေရာတွင် meal man (အစားစာရောင်းသူ၊ ဂျုံပြောင်းရောင်းဝယ်သူ) ဟုရေးသားထားသည်ကို ဒစ်ကင်းက mean man (တွန့်တိုနှမြောသော) အဖြစ် မှား၍ ဖတ်မိခဲ့လေ၏။{{sfn|DeVito|2014|loc=392}}{{refn|Scroggie was unlike Scrooge in nature, and was described as "a well-known hedonist who loved wine, women, and parties&nbsp;... a dandy and terrible philanderer who had several sexual liaisons which made him the talk of the town&nbsp;... a jovial and kindly man".{{sfn|DeVito|2014|loc=412}}|group=n}} ဒစ်ကင်းသည် ငယ်စဉ်အရွယ်က ကုန်သည်တစ်ဦး၏ အနီးအပါး၌ နေထိုင်ဖူး၍ ထိုကုန်သည်၏ အိမ်ရှေ့မျက်နှာစာတွင် "Goodge and Marney" ဟု ဆိုင်းဘုတ်တပ်ထားသည်။ ဤသည်ကပင် စခရုဂျ်၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် မားလီ၏ အမည်ကို ထောက်ပံ့နိုင်သည် ဖြစ်နိုင်ရာ၏။{{sfn|DeVito|2014|loc=548}} ၁၈၄၂ ၌ ပန်ဆယ်လ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ပစ်ဘာ့ဂ်မြို့ရှိ အနောက်ပိုင်း ပန်နီတန်းတီယာရီထောင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ရာ ယင်း၌ သံချိန်းကြိုးများဖြင့် ခြည်တွယ်ခံထားရသော ထောင်သားများကို မြင်မိခဲ့၍ ဇာတ်လမ်း၌ မားလီကို ထိုသို့ ပုံဖော်ခဲ့သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xiii}} "တိုင်နီတင်" အတွက်မူ ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ရေးသားစဉ်က အသက်ငါးနှစ်သာရှိသေးသော ၎င်း၏တူတော်သူ မသန်စွမ်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဟန်နရီကိုအခြေပြု ပုံဖော်ခဲ့လေသည်။{{sfn|Ackroyd|1990|pp=519–520}}{{refn|Henry was also used as the basis for Paul Dombey Jr in ''[[Dombey and Son]]''.{{sfn|Ackroyd|1990|p=519}}|group=n}} ဝတ္ထုပါ မျက်မှောက်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေ၏ ဝတ်ရုံအတွင်း ခိုဝင်နေသော "လိုချင်မှု" နှင့် "မသိခြင်း" ပုံဖော်ကျူးမှုအတွက် လန်ဒန်အရှေ့အစွန်းရှိ ရက်ဂစ်ကျောင်းသို့ အလည်အပတ်သွားရောက်ကြည့်ရာမှ ထိုစိတ်ကူး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။{{sfn|Lee, British Library}} ==အဓိကအကြောင်းအရာ== [[File:Christmascarol1843 -- 137.jpg|thumb|upright|alt=Scrooge being shown two small children, depicting Ignorance and Want, by the Ghost of Christmas Yet to Come|၁၈၄၃ မူလစာအုပ်မှ "လိုချင်တပ်မက်ခြင်း" နှင့် "မသိမှု" ကလေးဇာတ်ကောင်နှစ်ဦး]] စခရုဂျ်၏ ပြောင်းလဲသွားခြင်းသည် ဇာတ်လမ်း၏ အချက်အချာဖြစ်၏။{{sfnm|1a1=Kelly|1y=2003|1p=25|2a1=Garry|2a2=El Shamy|2y=2005|2p=132}} ဒေးဗစ်က စခရုဂျ်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲတိုးတက်ရာ၌ ပြောင်းလဲလွယ်သောသူအဖြစ် သုံးသပ်ကာ{{sfn|Davis|1990b|p=111}} ကယ်လီက နှစ်ဖက်သွားရှုထောင့်အမြင်ရှိ ဇာတ်ကောင်မှ စတင်ခဲ့သော စခရုဂျ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ရေးသားဖော်ပြချက်၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအား ရောင်ပြန်ဟပ်ညွှန်းဆိုနိုင်သည်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော နက်နဲသည့် စိတ်ခံစားချက်ပိုင်ဆိုင်လာကာ ယခင် မပြုခဲ့မိသည့် အခွင့်အရေးများကို နောင်တရရှိသွားသည့်သူဖြစ်သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။{{sfn|Kelly|2003|pp=25–26}} ချားဒစ်ကင်းပညာရှင် ဂရေ့စ်မော (Grace Moore) အပါအဝင် အချို့သော စာရေးဆရာများက ဤဝတ္ထုတစ်လျှောက် ပါဝင်နေသည်မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးအခြင်းအရာဖြစ်ပြီး အကောင်းဖက်သို့ ပြန်လည်ကူးခတ်ပေးဆပ်ရာတွင် ဤဝတ္ထုကို ခရစ်ယာန်အယူ ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်ဟု သုံးသပ်ကြလေသည်။{{sfn|Moore|2011|p=57}}{{refn|Others who have examined the Christian theme include [[Geoffrey Rowell]],{{sfn|Rowell|1993}} [[Claire Tomalin]]{{sfn|Tomalin|2011|p=150}} and Martin Sable.{{sfn|Sable|1986|p=67}}|group=n}} ဒစ်ကင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ကလဲ တော်မာလင် (Claire Tomalin) ကမူ "အကြီးလေးဆုံးအပြစ်သားတစ်ဦးသည်ပင် နောင်တပိုက်၍ လူကောင်းသူကောင်းတစ်ဦးဖြစ်လာနိုင်ပေ၏" ဟုဆိုသော ခရစ်ယာန်ဘာသာ သတင်းစကားကို သယ်ဆောင်သူအဖြစ် စခရုဂျ်က်ု ရှုမြင်သည်။{{sfn|Tomalin|2011|pp=149–150}} အတည်တကျ တရားသေ ဘာသာရေးအပေါ် ဒစ်ကင်း၏ အမြင်သဘောထားသည် ရှုပ်ထွေးကာ{{refn|The author [[G. K. Chesterton]] wrote of Dickens's religious views that "the tone of Dickens towards religion, though like that of most of his contemporaries, philosophically disturbed and rather historically ignorant, had an element that was very characteristic of himself. He had all the prejudices of his time. He had, for instance, that dislike of defined dogmas, which really means a preference for unexamined dogmas."{{sfn|Chesterton|1989|p=163}} Dickens stated that "I have always striven in my writings to express the veneration for the life and lessons of our Saviour."{{sfn|Hammond|1871|p=308}}|group=n}} ၎င်း၏ အယူအဆ၊ မူနည်းစနစ်များသည် [[ဓမ္မသစ်ကျမ်း]] အပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်။{{sfn|Sable|1986|p=67}} ဒစ်ကင်း၏ အဆို၌ မားလီတွင် "ကိုယ်တွင်းအူ မရှိ" (had no bowels) ဆိုသည်မှာ [[ရှင်ယောဟန်ဩဝါဒစာပထမစောင်|ဂျွန်၏ ဟောစာ]]၌ပါရှိသော "အကြင်နာတရား ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါမရှိ" (bowels of compassion){{efn|bowel ကို တိုက်ရိုက်အနက်အားဖြင့် အူ၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ ဟုဆိုသော်လည်း bowels ၏ တင်စားချက်အနက်သည် စိတ်ခံစားချက်အထွေထွေဖြစ်၍ ဤနေရာ၌ပါသော bowels of compassion သည် အကြင်နာတရား၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာတရား ကိုဆိုလိုသည်။}} ကို ရည်ညွှန်းကိုးကားချက်ဖြစ်သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=421}}{{refn|The full verse of I John 3:17 is "But whoso hath this world's good, and seeth his brother have need, and shutteth up his bowels of compassion from him, how dwelleth the love of God in him?"{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=421}}|group=n}} ကယ်လီအပါအဝင် အခြားစာရေးဆရာများက ဒစ်ကင်းသည် ဤဘာသာရေးပွဲအားလပ်ရက်ကို လောကီအမြင်မှသာ တင်ပြသည်ဟု ဆိုကြ၏။{{sfn|Kelly|2003|p=12}} စာရေးဆရာ ဂျွန် အို ဂျော်ဒန်က ဤဇာတ်သည် ဒစ်ကင်း၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဂျွန်ဖောစတာထံသို့ရေးစာမှ "ဤဝတ္ထု၏ ဒဿန၊ ပျော်ရွှင်ဖွယ်အမြင်များ၊ humbag (အတုအယောင်) စကားလုံးကို အတိအကျသရုပ်ခွဲခြင်း၊ မြူးထူးဖွယ် စိတ်အခြေနေ၊ ... ဟက်ဟက်ပက်ပက်၊ ရက်ရက်ရောရော၊ ရွှင်ရွှင်မြူးမြူး စသည်များ စီးဆင်းနေသည့် သွေးကြောများ ... စသည်တို့သည် မိသားစု၊ နွေးထွေးမှု၊ အိမ် ဆိုသော အရာရာကို အလင်းပြခြင်းဖြစ်သည်ဟူ၍ ဆွေးနွေးပြောဆိုသည်။{{sfn|Jordan|2001|p=121}} ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းပညာရှင် ပန်နီ ရဲစတာ့ဒ်က လောကီရှုထောင်မှနေ၍ စခရုဂျ်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဝတ္ထု၏ ဒဿနဖြစ်သော အလှူအတန်း၊ ပရဟိတတို့၏ ရှေးရိုးဆန်သော၊ ကိုယ်ပိုင်မူဆန်သော၊ အဖိုးအိုတစ်ဦး၏ လူအများလေးစားခံရသော အသွင်ပြင်များကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်ဟု ရှုမြင်ညွှန်းဆိုသည်။{{sfn|Restad|1996|p=139}} ဒစ်ကင်းက ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''သည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ အထူးအားဖြင့် ကလေးသူငယ် မွဲတေမှု အပေါ်ထားသော ဗြိတိသျှတို့၏ လူမှုရေးအမြင်များကို တုံ့ပြန်သောအနေဖြင့်၊ ထိုအမြင်များကို ဆန့်ကျင်၍ ၎င်း၏တစ်ဖက်မှ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုကို တင်ပြသောအနေဖြင့် ရေးသားထားခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xvi|2a1=Sutherland, British Library}} ကိုယ်ကျိုးအတ္တနှင့် ဆင်းရဲသူဆင်းရဲသားများကို လျစ်လျူရှုခြင်းက ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော ဝဲဂယက်အကျိုးဆက်များအတွက် အလွန်ကောင်းသော ဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ဤဇာတ်လမ်းက စခရုဂျ်ကို ပြသပေးသည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွင် အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များ ဆင်းရဲခြင်းကို ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းမှုသဘောအားဖြင့် "လိုချင်တပ်မက်မှု" (Want) နှင့် "မသိမှု" (Ignorance) ဟူ၍ ဇာတ်ကောင်စရိုက်သွင်းကာ ရေးသားဖော်ကျူးထားလေသည်။{{sfn|Moore|2011|p=18}} တိုင်နီတင် ကဲ့သို့ပင် ဤဇာတ်ကောင်နှစ်ခုကိုလည်း စာဖတ်သူများ စာနာစိတ်ဖြစ်စေရန် ဖန်တီးထားသည်။{{sfn|Jaffe|1994|p=262}} ဒဂ်လာ့စ် ဖဲဟာ့စ်တ်က ဤသို့ဇာတ်ကောင်များအသုံးပြုခြင်းသည် ၎င်း၏ လူမှုအလတ်တန်းစား စာဖတ်ပရိသတ်များနှင့် မကင်းကွာစေဘဲ အလှူအတန်းပြုရန် လိုအပ်ပါသည်ဆိုသော သတင်းစကားကို တင်ပြရန်အတွက် ဒစ်ကင်းကို အခွင့်ပေး၏ဟု ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xvi}} ==ထုတ်ဝေခြင်း== [[File:Charles Dickens-A Christmas Carol-Title page-First edition 1843.jpg|thumb|left|alt=Left-hand page shows Mr and Mrs Fezziwig dancing; the right-hand page shows the words "A Christmas Carol. In Prose. Being a Ghost Story of Christmas by Charles Dickens. With illustrations by John Leech|upright=1|၁၈၄၃ မူလစာအုပ်မှ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ရှေ့စာမျက်နှာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ရှိ သရုပ်ဖော်ပုံ]] မာတင် ချာဇယ်ဝစ် ဝတ္ထု၏ စီးပွားရေးအရမအောင်မြင်မှုအပေါ် ထုတ်ဝေသူ "ချပ်မန်းနှင့် ဟောလ်"နှင့် သဘောမတူကွဲပြားမှုကြောင့်{{sfn|Kelly|2003|p=17}} ဒစ်ကင်းက ထုတ်ဝေမှုကို အမြတ်ရာခိုင်နှုန်းအတွက် ကိုယ်တိုင်အကုန်ကျခံရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xix}} ဤဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေခြင်းသည်လည်း ပြဿနာကင်းသည်တော့မဟုတ်ပေ။ ပထမမူတွင် စာအုပ်ဖုံးနောက်က စာရွက်များ (endpapers) သည် စိမ်းဝါရောင်မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်နေသည်ကို ဒစ်ကင်းက လက်မခံနိုင် သဘောမတွေ့ဖြစ်သည်။ ထုတ်ဝေသူက အလျှင်အမြန် အဝါရောင်စာရွက်များဖြင့် အစားထိုးပေးခဲ့သည်။ သို့ရာ၌ ဤသို့အစားထိုးလဲလှယ်လိုက်သည်နှင့် ဝတ္ထုခေါင်းစဉ်ပါစာရွက် (titlepage) နှင့် မလိုက်မဖက်ဖြစ်၍ ထိုခေါင်းစဉ်ပါစာရွက်များကိုလည်း ပြန်လည်ပြုလုပ်ရသည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xxxi|2a1=Varese|2y=2009}} နောက်ဆုံးအချောထွက်လာသည်မှာ အနီရောင်အဝတ်ဖြင့် ဖုံးချုပ်ထား၍ ရွှေရောင်အစွန်းပါသော စာရွက်များပါဝင်ကာ ၁၈၄၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၊ ထုတ်ဝေမည့်နေ့မတိုင်မီ နှစ်ရက်အလို၌ အချောသတ်ပြီးစီးခဲ့လေသည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xix|2a1=Varese|2y=2009|Sutherland, British Library}} ထုတ်ဝေမှုပြီးနောက် ဒစ်ကင်းက ဝတ္ထုလက်ရေးမူကို အနီရောင်ရှိ မောရိုကိုသားရေ (Morocco leather) ဟုခေါ်သော သားရေအမျိုးအစားဖြင့် စာအုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်း၏ရှေ့နေ တောမတ်စ် မစ်တန်ဆီသို့ လက်ဆောင်အဖြစ် ပို့ပေးခဲ့သည်။{{sfn|Provenance, The Morgan Library & Museum}}{{refn|In 1875 Mitton sold the manuscript to the bookseller [[Francis Harvey]]&nbsp;– reportedly for £50 (equal to £{{formatnum:{{Inflation|UK|50|1875|r=-2}}}} in {{CURRENTYEAR}} pounds)&nbsp;–{{sfn|UK CPI inflation}} who sold it to the autograph collector, [[Henry Churchill|Henry George Churchill]], in 1882; in turn Churchill sold the manuscript to Bennett, a Birmingham bookseller. Bennett sold it for £200 to Robson and Kerslake of London, which sold it to Dickens collector [[Stuart Samuel|Stuart M. Samuel]] for £300. It was purchased by [[J. P. Morgan|J. Pierpont Morgan]] for an undisclosed sum and is now held by the [[Pierpont Morgan Library]], New York.{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=xxx|2a1=Provenance, The Morgan Library & Museum}}|group=n}} တစ်အုပ်ကို ငါးရှီလင် ဈေးနှုန်းဖြင့် ပထမအကြိမ်၌ အုပ်ရေ ၆,၀၀၀ ကို ခရစ်စမတ်မတိုင်မီနေ့၌ ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ နှစ်သစ်မရောက်မီတွင်ပင် ချပ်မန်းနှင့် ဟောလ်တို့က ဒုအကြိမ်၊ တအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြကာ ဝတ္ထုသည် ၁၈၄၄ အထိကောင်းစွာ ရောင်ချနိုင်ခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1pp=xix–xx|2a1=Standiford|2y=2008|2p=132}} ၁၈၄၄ အဆုံးတွင် ထုတ်ဝေမှု (၁၁) ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်လေသည်။{{sfn|Jackson|1999|p=6}} မူလစတင်ထုတ်ဝေသည်မှစ၍ စာအုပ်ကို ကတ်ထူဖုံး၊ အဖုံးပျော့အသွင်များဖြင့် များစွာရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရသည့်အပြင် ဘာသာစကားအချို့သို့လည်း ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အမြဲရိုက်နှိပ်နေရသည့် စာအုပ်ဖြစ်၏။{{sfnm|1a1=Douglas-Fairhurst|1y=2006|1p=viii|2a1=A Christmas Carol, WorldCat}} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်လည်း ဒစ်ကင်း၏ အကျော်ကြားဆုံးစာအုပ်ဖြစ်၍ မူလအချိန်မှစတင်ကာ နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း အုပ်ရေ (၂) သန်းကျော်ရောင်းချခဲ့ရသည်။{{sfn|Tomalin|2011|p=150}} ဒစ်ကင်း၏ ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် မြင့်တက်စေမှုကြောင့် အမြတ်အစွန်း လျော့ကျခဲ့၍ ပထမမူတွင် ပေါင် ၂၃၀ သာ အမြတ်ရခဲ့သည်။ မျှော်လင့်ခဲ့သည်က ပေါင် ၁,၀၀၀ ဖြစ်လေသည်။{{sfnm|1a1=Kelly|1y=2003|1p=17|2a1=Douglas-Fairhurst|2y=2006|2pp=xx, xvii}} တစ်နှစ်ကြာသော် အမြတ်ငွေမှာ ၇၄၄ ပေါင်သာရရှိခဲ့၍ အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။{{sfn|Kelly|2003|p=17}}{{refn|Dickens's biographer, [[Claire Tomalin]], puts the first edition profits at £137, and those by the end of 1844 at £726.{{sfn|Tomalin|2011|p=150}}|group=n}} ==လက်ခံ ဝေဖန် တုံ့ပြန်မှုများ== [[File:Die Gartenlaube (1864) b 181.jpg|thumb|upright|alt=Engraving of Thackery sitting in a chair at his desk|၁၈၆၄ မှ သက်ကာရေး (Thackeray) ၏ပုံ၊ ၎င်းက ဤဝတ္ထုသည် ဖတ်သူ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးတိုင်းအတွက်ဖြစ်၍ နိုင်ငံ၏ အကျိုးအမြတ်ဖြစ်သည်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကြင်နာစာနာမှုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။{{sfn|Thackeray|1844|p=169}}]] ဒဂ်လာ့စ် ဖဲဟာ့စ်တ် အဆိုအရ ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်'' ကို ခေတ်ပြိုင်သုံးသပ်မှုများက တစ်ညီတည်းလိုလိုဖြစ်ခဲ့၏။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xx}} ရုပ်စုံလန်ဒန်သတင်းစာက (The Illustrated London News) ဇာတ်လမ်းသည် "အထင်ကြီးစရာကောင်းလောက်အောင် အရေးအဖွဲ့ရှိ၍ ပရိယာယ်ကင်းသော စိတ်နှလုံးပေါ့ပါးဖွယ်ဖြစ်ပြီး မြူးထူး ရွှင်ပျော်ဖွယ် ဟာသများပါသည်။ စာနာထောက်ထားမှု၏ သိမ်မွေ့သောအငွေ့အသက်များစီးဝင်နေ၏။ ဤအခြင်းအရာများသည် စာဖတ်သူများကို ကျွန်တော်တို့နှင့်အတူ၊ မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ၊ ပွဲတော်ရာသီနှင့်အတူ၊ စာရေးဆရာနှင့်အတူ ကောင်းသောဟာသတစ်ရပ်ကို ကိန်းဝပ်စေသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{sfn|Literature, The Illustrated London News}} စာပေမဂ္ဂဇင်းဖြစ်သော "အေသင်နီးယန်"က "စာဖတ်သူကို ရယ်စေ၊ ငိုစေသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်၊ လက်များနှင့် နှလုံးသားများကို အလှူအတန်းဆီသို့ လမ်းဖွင့်ပေးသည့် ဇာတ်လမ်း၊ အလှူအတန်းမလုပ်နိုင်လောက်သော ဘုရင့်ရှေ့မှောက်ရှိ ပွဲတော်တည်ကာ တင့်တယ်လှသည့် စားပွဲဟင်းလျှာကိုပင် လှူတန်းမှုပြုစေလောက်သည်အထိ စိတ်နှလုံးများကို ဖွင့်၍ ပွင့်စေသည့် ဇာတ်လမ်း" ဟူ၍ ရေးသားခဲ့သည်။{{sfn|Chorley|1843|p=1127}} တောမတ်စ် ဟွဒ် (Thomas Hood) ဆိုသော ကဗျာဆရာက ၎င်း၏ဂျာနယ်တွင် "ရှေးဆန်၍ သာသာယာယာ ဓလေ့ထုံးစံများ၊ လူမှုရေးနှင့် အလှူအတန်းကို စွဲစွဲမြဲမြဲပြုခြင်းတို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်သည် ယခု၌ ဆွေ့မြေ့ပျက်ယွင်းပါမူ ထိုခရစ်စမတ်အား အရည်အသွေးပြည့်ဝသော အသွင်သစ်ကို ပေးသည်မှာ ဤစာအုပ်ပင်ဖြစ်လေသည်" ဟူ၍ ရေးသားခဲ့၏။{{sfn|Hood|1844|p=68}} ဒစ်ကင်း၏လက်ရာကို အမြဲတစေဝေဖန်သော ''တိုက်၏ ပဲဒင်ဘာရာမဂ္ဂဇင်း''မှ သီယိုဒေါ မာတင်က ဤဝတ္ထုနှင့်ပတ်သက်၍ အကောင်းဖက်က သုံးသပ်ခဲ့ရာ "လူမှုကောင်းကျိုးများစွာအတွက် ဖြစ်မြောက်စေမည်ဟု ကောင်းစွာ ခံစား တွက်ချက်ထားသော လက်ရာမွန်စာအုပ်ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုသည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xx}}{{sfn|Martin|1844|p=129}} စာအုပ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဝေဖန်မှုများလည်း ညံခဲ့သည်။ "လစဉ်မဂ္ဂဇင်းသစ်" (The New Monthly Magazine) က "ဝတ္ထုကို ချီးကျူးပါ၏။ သို့သော် စာအုပ်သည် ရွှေရောင်စက္ကူစွန်း၊ အခကြီးသော အဖုံးဖြင့် ဟိတ်ဟန်ကြီးသည်၊ ဈေးမြင့်၏ ၊ သူဆင်းရဲများအဖို့ မတတ်နိုင်" ဟူ၍ ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့သည်။ ဆက်လက်သုံးသပ်ဝေဖန်သည်မှာ "ဈေးချိုသော စာရွက်ဖြင့်သာထုတ်သင့်၍ ရောင်းဈေးလည်း သင့်ရမည်" ဖြစ်သည်။{{sfn|Christmas Carol, New Monthly Magazine}} ဝက်စ်မင်စတာ ဝေဖန်သုံးသပ်စာဆောင် (The Westminster Review) မှ အမည်မသိစာရေးဆရာတစ်ဦးက ဒစ်ကင်း၏ စီးပွားရေးအပေါ် နားလည်သဘောက်ပေါက်မှုကို ပျက်ရယ်ပြု၍ "ဘော့ဘ် ခရတ်ချစ်ကြီး ကြက်ဆင်၊ ယာမကာ ရစေဖို့အတွက် အဲဒါတွေမပါဘဲနဲ့ ဘယ်သူများ ဖြတ်သန်းကြသလဲ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကြက်ဆင်၊ ယမကာတွေသာ အလုံအလောက် အပိုအလျှံမရှိခဲ့ရင် တစ်ယောက်ယောက်ကတော့ ဒီကာလကို အဲဒါတွေမပါဘဲ ဖြတ်ရမယ်ဗျို့" ဆိုကာ ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။{{sfn|Senior|1844|p=186}} အခြားအကောင်း အဆိုး သုံးသပ်ဝေဖန်မှုများစွာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ==ထုတ်ဝေမှုအပြီးကာလ== [[File:Scrooges third visitor-John Leech,1843.jpg|upright|thumb|alt=The Ghost of Christmas Present sitting in front of a roaring fire, and a large spread of food, talking to a scared Scrooge|၁၈၄၃ မူလစာအုပ်မှ "မျက်မှောက်ခရစ်စမတ်တစ္ဆေပုံ]] ၁၈၄၄ ဇန်နဝါရီတွင် ပါလီ၏ အီလျူမီနေးတစ်ဒ် စာကြည့်တိုက် (Parley's Illuminated Library) က ခွင့်ပြုချက်မရသောမူတစ်ခုကို အကျဉ်းချုပ်ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေ၍ ၂ပန့်စ် (၁/၁၂၀ ပေါင်စတာလင်) ဈေးဖြင့်ရောင်းချခဲ့ကြသည်။{{refn|The Parley version was titled ''A Christmas Ghost Story reoriginated from the original by Charles Dickens Esquire and analytically condensed for this work''.{{sfn|Kelly|2003|p=18}}|group=n}} ဒစ်ကင်းက ၎င်းရှေ့နေဆီသို့ စာရေးရာ : <blockquote>ဒီစည်းမရှိကမ်းမရှိကောင်တွေကို တားနိုင်မယ်ဆို တားရမှာကိုတော့ သံသယအလျှင်း မရှိပါဘူး။ ... ဒီနေရာမှာတော့ ဧရာမတူကြီးတစ်ချောင်းလို ကျုပ်တို့ကျင့်ကြမယ် သို့မဟုတ်ရင်တော့ ကျုပ် ဇာတ်လမ်းရှည်တစ်ပုဒ်ရေးပြီး ထုတ်တဲ့အခါ(တိုင်း) အဲဒီလိုလူမျိုး ရာပေါင်းများစွာက ကျုပ်ဘေးနားပတ်လည်ဝိုင်း ဒုက္ခပေးလိမ့်မယ်။{{sfn|Kelly|2003|pp=18–19}}</blockquote> ပါလီ၏မူ ထုတ်ဝေအပြီး နှစ်ရက်မြောက်တွင် ဒစ်ကင်းက မူပိုင်ခွင့်ဖြင့် တရားစွဲဆိုရာ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေသူများက ဒေဝါလီခံကြောင်း ကြေညာခဲ့၍ ဒစ်ကင်းကို (တရားရုံး)ကုန်ကျစရိတ်အတွက် ပေါင် ၇၀၀ ပေးစေသည်။{{sfnm|1a1=Ackroyd|1y=1990|1p=416|2a1=Tomalin|2y=2011|2p=150}} ဝတ္ထုမှရသော အမြတ်နည်းပါးသောကြောင့် ထုတ်ဝေသူများနှင့်လည်း ဆက်ဆံရေးတင်းမာခဲ့လေသည်။{{sfn|Slater|2011}} ဒစ်ကင်းသည် ၎င်းသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဤဇာတ်လမ်းဝတ္ထုကို စကားစု၊ ပုဒ်ဖြတ် ပုဒ်ရပ်များ ပြင်ဆင်မှု အကြိမ်အချို့ရှိခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထု၏ အောင်မြင်မှုအပေါ် အခြားခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းများရေးသား၍ အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေခဲ့သော ခရစ်စမတ်ဇာတ်လမ်းများမှာ The Chimes (၁၈၄၄)၊ The Cricket on the Hearth (၁၈၄၅)၊ The Battle of Life (၁၈၄၆) နှင့် The Haunted Man and the Ghost's Bargain (၁၈၄၈) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==ဖျော်ဖြေမှုနှင့် ပုံဖော်တင်ဆက်ခြင်းများ== ၁၈၄၉ အရောက်တွင် ဒစ်ကင်းသည် "ဒေးဗစ်ကော်ပါဖီးလ်ဒ်" ဝတ္ထုကို ရေးသားနေ၍ အခြားခရစ်စမတ်နှင့်ပတ်သက်သော စာအုပ်ထုတ်ရန် အချိန်၊ ဆန္ဒမရှိခဲ့ချေ။ {{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xxvii}} ဤဝတ္ထု၏အတွေးအခေါ်ကို ပရိသတ်ဆီ အရောက်ပို့ရန် အကောင်းဆုံးနည်းမှာ အများပြည်သူကြား ဖတ်ရှုပေးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xxviii}} ၁၈၅၂ ခရစ်စမတ်ကာလအတွင်း ဘာမင်ဟန်မြို့တော်ခန်းမ၌ စက်မှုနှင့်စာပေအဖွဲ့အစည်းသို့ ဖတ်ကြားပေးမှုတစ်ခု လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ ထိုသို့ဖတ်ကြားခြင်းသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့၏။{{sfnm|1a1=Slater|1y=2009|1p=353|2a1=Ledger|2y=2007|2p=119}} ထို့နောက် ၎င်းသေဆုံးသော ၁၈၇၀ ရောက်သည်အထိ ဇာတ်လမ်းဖတ်ကြားပေးမှု (၁၂၇) ကြိမ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Billen|1y=2005|1pp=8–10|2a1=Douglas-Fairhurst|2y=2006|2p=xxviii|3a1=Ledger|3y=2007|3p=119}} [[File:Scrooge or Marley's Ghost (1901) - yt.webm|upright=1|thumb| ပထမဆုံး မှီငြမ်းရိုက်ကူးခဲ့သော "စခရုဂျ် (သို့) မားလီတစ္ဆေ" ရုပ်ရှင် (၁၉၀၁)]] ဤဝတ္ထုထုတ်ဝေအပြီး နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ဤဇာတ်လမ်းကို တုံ့ပြန်သောအနေဖြင့် စာရေးဆရာအချို့က အခြားစာအုပ်များစွာကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xxi}} ဤလုံးချင်းဝတ္ထုတိုကို ထုတ်ဝေအပြီး ချက်ချင်းဆိုသလို ပြဇာတ်အတွက်လည်း မှီငြမ်းတင်ဆက်ခဲ့သည်။ ဇာတ်စင်တင်ဆက်ထုတ်လုပ်ခြင်း သုံးခုကို ၁၈၄၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ ထိုအထဲမှ တစ်ခုမှာ အဒ်ဝါ့ဒ် စတားလင်က ဒစ်ကင်း ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တင်ဆက်မှု ညအကြိမ် လေးဆယ်ကျော်ရှိခဲ့သည်။{{sfn|Standiford|2008|p=168}} လန်ဒန်မြို့၌ ဖေဖော်ဝါရီအကုန်ခန့်တွင် အပြိုင်အဆိုင်အားဖြင့် ဇာတ်စင်ထုတ်လုပ်တင်ဆက်မှု ရှစ်ခုအထိရှိခဲ့သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=xx}} ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်သံအတွက် မှီငြမ်းတင်ဆက်ပုံဖော်မှုများစွာရှိရာ{{sfn|Sutherland, British Library}} ၁၉၀၁ ၌ အသံတိတ် အဖြူအမည်း ဗြိတိသျှရုပ်ရှင် "စခရုဂျ် (သို့) မားလီတစ္ဆေ" (''Scrooge, or, Marley's Ghost'') ဟူသော အမည်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့၍ သိရှိသမျှ ဒစ်ကင်းလက်ရာများထဲက ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခု၌ ထိုဇာတ်လမ်းအပိုင်း အများစုမှာ ပျောက်ဆုံးပြီဖြစ်၏။{{sfn|Scrooge, or, Marley's Ghost, BFI Screenonline}} ၁၉၂၃ တွင် ဘီဘီစီ ရေဒီယိုအတွက် တင်ဆက်မှုပြုခဲ့ကာ{{sfn|A Christmas Carol, BBC Genome}} အခြားပုံစံများဖြစ်သော အော်ပရာ၊ ဘဲလေး၊ ကာတွန်းရုပ်ရှင်၊ ပြဇာတ်၊ ဂီတရုပ်ရှင်များဖြင့်လည်း ပုံဖော်တင်ဆက် ထုတ်လုပ်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပေသည်။ ဘီဘီစီကထုတ်လုပ်သော ခြေဟန်လက်ဟန်ဖြင့် သရုပ်ဖော်တင်ဆင်ခြင်း (mime) ကို မာဆယ် မားဆို (Marcel Marceau) က သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။{{sfn|Douglas-Fairhurst|2006|p=viii}} ==အမွေအနှစ်== [[File:A Christmas Carol - Scrooge Extinguishes the First of the Three Spirits.jpg|thumb|upright|alt=Scrooge pushing a large candle damper over the first ghost|ပထမတစ္ဆေကို ကွယ်ပျောက်အောင်ပြုနေသည့် စခရုဂျ်]] ခရစ်စမတ်တွင်ပြောလေ့ရှိသော ''Merry Christmas'' စကားသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာခဲ့ပြီဖြစ်၏။ အစောဆုံးသိရသော အသုံးပြုထားမှုတစ်ခုမှာ ၁၅၄၃ ခုနှစ်က စာတစ်စောင်တွင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒစ်ကင်းအသုံးပြုသော ''A Christmas Carol'' စကားစုသည်ကား ဝိတိုရိယခေတ် အများသူငါကြား၌ ရေပန်းစားခဲ့သည်။{{sfnm|1a1=Cochrane|1y=1996|1p=126|2a1=Martin|2y=2011}} အာမေဍိတ်သံ ''Bah! Humbug!'' ဟူသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားထဲသို့ လူကြိုက်များသော အသုံးပြုမှုအဖြစ် ဝင်ရောက်လာကာ "ပွဲကို အလွန်အမင်းပျော်ချင်ပါးချင်သော (သို့) စိတ်ခံစားချက်နှင့်ဆိုင်သော တစ်ခုခု" ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် ခွန်းတုံ့ပြန်ရာ၌ သုံးသော စကားစုဖြစ်လာသည်။{{sfn|Standiford|2008|p=183}} "Scrooge" ဆိုသည့်အမည်ကိုလည်း ကပ်စေးနဲသောသူ အဖြစ် ရည်ရွယ်သတ်မှတ် အသုံးပြုလာခဲ့၍ ၁၉၈၃ အောက်စဖို့ဒ် အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်တွင် ထိုသို့အနက်မျိုးဖြင့် ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။{{sfn|Scrooge, n. OED}} ဒစ်ကင်းသည် ခရစ်စမတ်ပွဲတော်အားလပ်ရက်၏ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုကို အလေးပေးထောက်ခံခဲ့၍{{sfn|Forbes|2008|p=62}} ထိုသို့ အားပေးခြင်းက အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် ပွဲတော်၏သွင်ပြင်အချို့ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ရာ ဥပမာအားဖြင့် မိသားစုတွေ့ဆုံခြင်းများ၊ ရာသီပေါ်အစားအစာ၊ ယာမကာ၊ အက၊ ကစားပွဲများ၊ ပွဲနှင့်ပတ်သက်သော ရက်ရောတတ်သည့် စိတ်အခြေနေများ ပါဝင်သည်။{{sfn|Kelly|2003|pp=9, 12}}{{refn|One example of this was the introduction of turkey as the main meat of the Christmas meal. In Britain the tradition had been to eat roast goose, but a change to turkey followed the publication of the book. By 1868 [[Isabella Beeton|Mrs Beeton]], in her ''[[Mrs Beeton's Book of Household Management|Book of Household Management]]'', advised her readers that "A Christmas dinner, with the middle-class of this empire, would scarcely be a Christmas dinner without its turkey."{{sfn|Standiford|2008|p=183}}|group=n}} သမိုင်းဆရာ ရော်နယ် ဟတ္တန် (Ronald Hutton) က ဒစ်ကင်းသည် လူမှုရေး စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုအဝန်းအဝိုင်းအတွင်း၌ ဝတ်ပြုပွဲနှင့် စားသောက်ပွဲကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။{{sfn|Hutton|1996|p=113}} [[File:Dickens - Christmas Carol editions - 2020-01-03 - Andy Mabbett - 04.jpg|thumb|upright| ''ခရစ်စမတ်သီချင်းတစ်ပုဒ်''၏ မူများစွာထဲက အချို့]] ဒေးဗစ်က ခေတ်အဆက်ဆက် မှီငြမ်းပုံဖော်တင်ဆက်ခြင်များစွာ၌ အပြောင်းအလဲများကို အသေးစိတ်လေ့လာခဲ့၍ ဇာတ်လမ်း၏ အလေးပေးမှုပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ဇာတ်ကောင်ပြောင်းလဲခြင်းများသည် ခေတ်တစ်ခေတ်၏ အဓိကအတွေးအခေါ်ပုံစံကို ရောင်ပြန်ဟပ်သည်ဟု သုံးသပ်သည်။ ဒစ်ကင်းရှိစဉ် ဝိတိုရိယခေတ် ပရိသတ်များက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ သို့သော် လောကီပုံဆောင်ဇာတ်လမ်း အဖြစ်ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းသို့ရောက်သော် ဇာတ်လမ်းသည် ကလေးပုံပြင်ဖြစ်သွားခဲ့၍ မိဘများက ၎င်းတို့ငယ်စဉ်က ၎င်းတို့အဖေ၊ အမေများဖတ်ပြခဲ့သည်ကို အမှတ်ရကြသဖြင့် ကလေးသူငယ်များကို ပြန်လည်ဖတ်ပြခဲ့ကြသည်။ [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]]ဖြစ်ခါနီးနှင့် ဖြစ်ပွားချိန်အတွင်း ဇာတ်လမ်းသည် [[အရင်းရှင်ဝါဒ]]ကို ရှုတ်ချခြင်းဖြစ်၍ အများစုက ဖိနှိပ်ခံထားရသော စီးပွားရေး အရှိတရားများမှ လွတ်မြောက်သည့်နည်းလမ်းအနေဖြင့် ဖတ်ရှုခဲ့ကြသည်ဟု ဒေးဗစ်ကပြောဆိုသည်။{{sfn|Davis|1990a|pp=13–14}} ၁၉၃၀ နှစ်များ၌ ယူအက်စ်နှင့် ယူကေတို့တွင် ဤဇာတ်လမ်း၏ ရုပ်ရှင်ပုံစံများမှာ မတူညီကြပေ။ ဗြိတိသျှရုပ်ရှင်များက မိရိုးဖလာ ဇာတ်လမ်းပြောသည့်ပုံစံဖြင့် တင်ဆက်ကြသော်လည်း အမေရိကန်လက်ရာများက ခရတ်ချစ်ကို အလေးပိုထား၍ ဥရောပဘဏ်သမားများက ဖြစ်စေသော ပျက်ကပ်ကို လွတ်မြောက်၍ သာမန်သူတစ်ဦး၏ ခရစ်စမတ်ကျင်းပခြင်းကို အလေးပေးထားသည်ဟု ဒေးဗစ်ကပင် ဆက်လက်သုံးသပ်ခဲ့သည်။{{sfn|Davis|1990a|p=14}} ၁၉၆၀နှစ်များတွင် စခရုဂျ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ ၎င်းသည် မသိစိတ်ကလှုံဆော်ခံရသော ပုံစံဖြင့်ဖြစ်၍ မိမိ၏ အတိတ်နှင့် နပမ်းလုံးနေရသော သူအဖြစ် တင်ဆက်ကြသည်။ ၁၉၈၀ နှစ်များရောက်သော် စခရုဂျ်ကို စီးပွားရေးပျက်ကပ်ကမ္ဘာ၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မသေချာမရေရာမှု ကမ္ဘာ၌ ရုပ်လုံးဖော်ထားတင်ဆက်ကြခဲ့သည်။{{sfn|Davis|1990a|p=14}} ==မှတ်စု== {{reflist|colwidth=30em|group=n}} ==ရှင်းချက်== {{notelist}} ==ကိုးကားအညွှန်းများ== {{reflist}} ==ကိုးကားရင်းမြစ်များ== ===စာအုပ်များ=== {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Ackroyd|first=Peter|authorlink=Peter Ackroyd|title=Dickens|year=1990|publisher=Sinclair-Stevenson|location=London|isbn=978-1-85619-000-8}} * {{cite book|last=Billen|first=Andrew|title=Charles Dickens: The Man Who Invented Christmas|url=https://archive.org/details/whowascharlesdic0000bill|year=2005|publisher=Short Books|location=London|isbn=978-1-904977-18-6}} * {{cite book|last=Callow|first=Simon|authorlink=Simon Callow|title=Dickens' Christmas: A Victorian Celebration|url=https://archive.org/details/dickenschristmas0000call_t8j6|publisher=Frances Lincoln|location=London|year=2009|isbn=978-0-7112-3031-6}} * {{cite book|last=Carlyle|first=Thomas|authorlink=Thomas Carlyle|title=Chartism|url=https://archive.org/details/chartism02carlgoog|year=1840|publisher= J. Fraser|location=London|oclc=247585901}} * {{cite book|last=Chesterton|first=G. K.|authorlink=G. K. Chesterton|title=The Collected Works of G.K. Chesterton: Chesterton on Dickens|url=https://books.google.com/books?id=eFVZUHh6KUwC&pg=PP1|year=1989|publisher=Ignatius Press|location=San Francisco, CA|isbn=978-0-89870-258-3}} * {{cite book|last1=Childs|first1=Peter|last2=Tredell|first2=Nicolas|title=Charles Dickens|url=https://books.google.com/books?id=vFwdBQAAQBAJ&pg=PR10|year=2006|publisher=Palgrave Macmillan|location=Basingstoke, Hampshire|isbn=978-1-4039-1919-9}} * {{cite book|last=Cochrane|first=Robertson|year=1996|title=Wordplay: origins, meanings, and usage of the English language|location=Toronto|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-7752-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/wordplayoriginsm0000coch}} * {{cite book|last=Davis|first=Paul|title=The Lives and Times of Ebenezer Scrooge|url=https://archive.org/details/livestimesofeben0000davi|year=1990a|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT|isbn=978-0-300-04664-9}} * {{cite book|last=Deacy|first=Christopher|title=Christmas as Religion: Rethinking Santa, the Secular, and the Sacred|url=https://books.google.com/books?id=13jADAAAQBAJ&pg=PP1|year=2016|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-106955-0}} * {{cite book|last=DeVito|first=Carlo|title=Inventing Scrooge|url=https://books.google.com/books?id=eM9tBAAAQBAJ&pg=PP1|year=2014|edition=Kindle|publisher=Cider Mill Press|location=Kennebunkport, ME|isbn=978-1-60433-555-2}} * {{cite book|last=Dickens|first=Charles|authorlink=Charles Dickens|title=A Christmas Carol|url=https://archive.org/details/1843christmascar00dickuoft|year=1843|location=London|publisher=Chapman and Hall|oclc=181675592}} * {{cite book|last=Diedrick|first=James|contribution=Charles Dickens|editor-last=Thesing|editor-first=William|title=Dictionary of Literary Biography: Victorian Prose Writers before 1867|year=1987|location=Farmington Hills, MI|publisher=Gale|isbn=978-0-8103-1733-8|url=https://archive.org/details/victorianprosewr55nari}} * {{cite book|last1=Douglas-Fairhurst|first1=Robert|contribution=Introduction|editor-last=Dickens|editor-first=Charles|title=A Christmas Carol and other Christmas Books|url=https://archive.org/details/christmascarolot0000dick_f2r4|pages=vii–xxix|year=2006|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-920474-8}} * {{cite book|last=Forbes|first=Bruce David|url=https://books.google.com/books?id=DqmlzjMYMRAC&pg=PP1|title=Christmas: A Candid History|year=2008|publisher=University of California Press|location=Oakland, CA|isbn=978-0-520-25802-0|page=62}} * {{cite book|last1=Garry|first1=Jane|last2=El Shamy|first2=Hasan|title=Archetypes and Motifs in Folklore and Literature|url=https://books.google.com/books?id=Cn6pWMverBIC&pg=PP1|year=2005|publisher=M.E. Sharpe|location=Armonk, NY|isbn=978-0-7656-2953-1}} * {{cite book|last=Glancy|first=Ruth F.|year=1985|title=Dickens' Christmas Books, Christmas Stories, and Other Short Fiction|url=https://archive.org/details/dickensschristma0000glan|location=Michigan|publisher=Garland|isbn=978-0-8240-8988-7}} * {{cite book|last=Hammond|first=R. A.|title=The Life and Writings of Charles Dickens: A Memorial Volume|url=https://archive.org/details/lifeandwritings00hammgoog|year=1871|publisher=Maclear & Company|location=Toronto}} * {{cite book|last=Harrison|first=Mary-Catherine|title=Sentimental Realism: Poverty and the Ethics of Empathy, 1832–1867|url=https://books.google.com/books?id=sblHJnMGUA8C&pg=PP1|year=2008|type=Thesis|location=Ann Arbor, MI|isbn=978-0-549-51095-6}} * {{cite book|last=Howells|first=William Dean|authorlink=William Dean Howells|title=My literary passions, criticism and fiction|url=https://archive.org/stream/my00howeliterarypassiorich#page/n7|year=1910|publisher=Harper & Brother|location=New York and London|isbn=978-1-77667-633-0|page=2986994}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|authorlink=Ronald Hutton|year=1996|title=Stations of the Sun: The Ritual Year in England|url=https://archive.org/details/stationsofsunhis0000hutt|url-access=registration|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-285448-3}} * {{cite book|last=Jordan|first=Christine|title=Secret Gloucester|url=https://books.google.com/books?id=tuYgCwAAQBAJ&pg=PP1|year=2015|publisher=Amberley Publishing|location=Stroud, Glos|isbn=978-1-4456-4689-3}} * {{cite book|last=Jordan|first=John O.|title=The Cambridge Companion to Charles Dickens|url=https://books.google.com/books?id=wPe7uCbGvPUC&pg=PP1|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-66964-1}} * {{cite book|last1=Kelly|first1=Richard Michael|contribution=Introduction|url=https://books.google.com/books?id=APL1OY2t3JgC&pg=PA9|editor-last=Dickens|editor-first=Charles|title=A Christmas Carol|pages=9–30|year=2003|location=Ontario|publisher=Broadway Press|isbn=978-1-55111-476-7}} * {{Cite book|last=Ledger|first=Sally|year=2007|title=Dickens and the Popular Radical Imagination|url=https://books.google.com/books?id=EtrJ9LOzIwwC&pg=PP1|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84577-9}} * {{cite book|last=Moore|first=Grace|title= Charles Dickens' A Christmas Carol|year=2011|publisher=Insight Publications|url=https://books.google.com/books?id=lfmqz6ybAVEC&pg=PP1|location=St Kilda, VIC|isbn=978-1-921411-91-5}} * {{cite book|last=Restad|first=Penne L.|year=1996|title=Christmas in America: a History|url=https://books.google.com/books?id=0pnJDKfYi3QC&pg=PP1|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510980-1}} * {{cite book|last=Sillence|first=Rebecca|title=Gloucester History Tour|url=https://books.google.com/books?id=bWnGCQAAQBAJ&pg=PP1|year=2015|publisher=Amberley Publishing|location=Stroud, Glos|isbn=978-1-4456-4859-0}} * {{cite book|last1=Slater|first1=Michael|contribution=Introduction|editor-last=Dickens|editor-first=Charles|title=A Christmas Carol and other Christmas Writings|pages=xi–xxviii|year=2003|location=London|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-043905-2|url=https://archive.org/details/christmascarolot00dick_0/page/|url-access=registration}} * {{cite book|last=Slater|first=Michael|title=Charles Dickens|url=https://archive.org/details/charlesdickens0000slat|url-access=registration|year=2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT and London|isbn=978-0-300-16552-4}} * {{cite book|last=Standiford|first=Les|year=2008|title=The Man Who Invented Christmas: How Charles Dickens's A Christmas Carol Rescued His Career and Revived Our Holiday Spirits|location=New York|publisher=Crown|isbn=978-0-307-40578-4|url=https://archive.org/details/manwhoinventedch0000stan}} * {{cite book|last1=Studwell|first1=William Emmett|authorlink1=William Studwell|last2=Jones|first2=Dorothy E.|title=Publishing Glad Tidings: Essays on Christmas Music|url=https://books.google.com/books?id=Ae7mH0jR_k4C&pg=PP1|year=1998|publisher=The Haworth Press|location=Binghamton, NY|isbn=978-0-7890-0398-0}} * {{cite book|last=Tomalin|first=Claire|authorlink=Claire Tomalin|title=Charles Dickens: A Life|url=https://archive.org/details/charlesdickensli0000toma|url-access=registration|year=2011|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=978-0-670-91767-9}} * {{cite book|last=Welch|first=Bob|title=52 Little Lessons from a Christmas Carol|url=https://books.google.com/books?id=vh-MBQAAQBAJ&pg=PP1|year=2015|publisher=Thomas Nelson|location=Nashville, TN|isbn=978-1-4002-0675-9}} {{refend}} ===အွန်လိုင်းပေါ်ရှိ ရင်းမြစ်များ=== {{refbegin|30em}} * {{cite journal|title=A Christmas Carol|issue=12|pages=23|url=http://genome.ch.bbc.co.uk/f8a47638c2584fd396b9275f5c6b2e29|journal=The Radio Times|ref={{sfnRef|A Christmas Carol, BBC Genome}}|date=14 December 1923|archive-date=21 December 2016|access-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221095844/http://genome.ch.bbc.co.uk/f8a47638c2584fd396b9275f5c6b2e29|url-status=dead}} * {{cite web|title=A Christmas Carol|url=https://www.worldcat.org/search?q=ti%3AA+Christmas+Carol&qt=results_page|publisher=WorldCat|accessdate=11 January 2017|ref={{sfnRef|A Christmas Carol, WorldCat}}}} * {{cite web|last1=Davidson|first1=Ewan|title=Scrooge, or, Marley's Ghost (1901)|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/698299/index.html|website=[[Screenonline]]|publisher=British Film Institute|accessdate=10 January 2017|ref={{sfnRef|Scrooge, or, Marley's Ghost, BFI Screenonline}}}} * {{cite web|last1=Elwell|first1=Frank W.|title=Reclaiming Malthus|url=http://www.faculty.rsu.edu/users/f/felwell/www/Theorists/Malthus/reclaim.htm|publisher=Rogers State University|date=2 November 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324221035/http://www.faculty.rsu.edu/users/f/felwell/www/Theorists/Malthus/reclaim.htm|archivedate=24 March 2017}} * {{cite magazine|last1=Lalumia|first1=Christine|title=Scrooge and Albert|url=http://www.historytoday.com/christine-lalumia/scrooge-and-albert|magazine=History Today|date=12 December 2001}} * {{cite web|last1=Lee|first1=Imogen|title=Ragged Schools|url=http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/ragged-schools|publisher=British Library|accessdate=8 January 2017|ref={{sfnRef|Lee, British Library}}|archive-date=15 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715051419/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/ragged-schools}} * {{cite dictionary|title=merry, adj|url=http://blog.oxforddictionaries.com/2011/12/what-makes-christmas-merry/|dictionary=[[Oxford English Dictionary]]|date=19 December 2011|last=Martin|first=Katherine Connor|ref={{sfnRef|Martin|2011}}|access-date=2 December 2020|archive-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706065144/http://blog.oxforddictionaries.com/2011/12/what-makes-christmas-merry/|url-status=dead}}{{subscription}} * {{cite web|title=Provenance|url=http://www.themorgan.org/collections/works/dickens/provenance|website=The Morgan Library & Museum|ref={{sfnRef|Provenance, The Morgan Library & Museum}}|date=20 November 2013}} * {{cite magazine|last1=Rowell|first1=Geoffrey|authorlink=Geoffrey Rowell|title=Dickens and the Construction of Christmas|url=http://www.historytoday.com/geoffrey-rowell/dickens-and-construction-christmas|magazine=History Today|date=12 December 1993}} * {{cite web|title=Scrooge, n|url=http://www.oed.com/view/Entry/173667?redirectedFrom=scrooge#eid|website=Oxford English Dictionary|accessdate=16 January 2017|ref={{sfnRef|Scrooge, n. OED}}}} {{subscription}} * {{cite web|last1=Sutherland|first1=John|authorlink=John Sutherland (author)|title=The Origins of A Christmas Carol|url=http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/the-origins-of-a-christmas-carol|publisher=British Library|date=15 May 2014|ref={{sfnRef|Sutherland, British Library}}|access-date=2 December 2020|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130163405/https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/the-origins-of-a-christmas-carol}} * {{cite news|last1=Varese|first1=Jon Michael|title=Why A Christmas Carol was a flop for Dickens|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2009/dec/22/christmas-carol-flop-dickens|work=The Guardian|date=22 December 2009}} * {{cite web|last1=[[Consumer Price Index (United Kingdom)|UK CPI]] inflation numbers based on data available from Gregory Clark (2016)|title=The Annual RPI and Average Earnings for Britain, 1209 to Present (New Series)|url=https://measuringworth.com/ukearncpi/|website=MeasuringWorth|access-date=16 November 2016|ref={{sfnRef|UK CPI inflation}} }} {{refend}} ===သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများ=== {{refbegin|30em}} * {{cite news|last1=Alleyne|first1=Richard|title=Real Scrooge 'was Dutch gravedigger'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1573589/Real-Scrooge-was-Dutch-gravedigger.html|work=The Daily Telegraph|date=24 December 2007}} * {{cite news|title=Charles Dickens; Works of Charles Dickens. Household Edition|url=https://www.nytimes.com/1863/12/19/news/charles-dickens-works-charles-dickens-household-edition-illustrated-drawings-fo.html|work=The New York Times|date=19 December 1863|ref={{sfnRef|Charles Dickens, New York Times}}}} * {{cite journal|last1=Chorley|first1=H. F.|authorlink1=H. F. Chorley|title=A Christmas Carol|journal=The Athenaeum|date=23 December 1843|issue=843|pages=1127–1128}} * {{cite journal|title=Christmas Carol|url=https://archive.org/details/sim_new-monthly-magazine_1844-01_70_277/page/148|journal=The New Monthly Magazine|date=January 1844|volume=70|issue=277|pages=148–149|ref={{sfnRef|Christmas Carol, New Monthly Magazine}}}} * {{cite journal|last1=Davis|first1=Paul |title=Literary History: Retelling A Christmas Carol: Text and Culture-Text|url=https://archive.org/details/sim_american-scholar_winter-1990_59_1/page/n117|journal=The American Scholar|date=Winter 1990b|volume=59|issue=1|pages=109–15|jstor=41211762}} * {{cite ODNB|last=Gordon|first=Alexander|title=Elwes, John (1714–1789)|url=http://www.oxforddnb.com/index/8/101008776/|doi=10.1093/ref:odnb/8776|year=2008|ref={{sfnRef|Gordon|2008}}}} * {{cite journal|last1=Hood|first1=Thomas|authorlink1=Thomas Hood|title=A Christmas Carol|journal=Hood's Magazine|date=January 1844|volume=1|issue=1|pages=68–75|url=https://books.google.com/books?id=BZAlAAAAMAAJ}} * {{cite journal|last=Jackson|first=Crispin|title=Charles Dickens, Christmas Books and Stories|journal=The Book and Magazine Collector|date=December 1999|issue=189}} * {{cite journal|last1=Jaffe|first1=Audrey|title=Spectacular Sympathy: Visuality and Ideology in Dickens's A Christmas Carol|url=https://archive.org/details/sim_pmla-publications-modern-language-assoc-of-america_1994-03_109_2/page/254|journal=PMLA|date=March 1994|volume=109|issue=2|pages=254–265|jstor=463120|doi=10.2307/463120}} * {{cite news|title=Literature|work=The Illustrated London News|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.60765486;view=1up;seq=436;size=200|issue=86|date=23 December 1843|ref={{sfnRef|Literature, The Illustrated London News}}}} * {{cite journal|last1=Martin|first1=Theodore|authorlink1=Theodore Martin|title=Bon Gaultier and his Friends|journal=Tait's Edinburgh Magazine|date=February 1844|volume=11|issue=2|pages=119–131}} * {{cite journal|title=Notice of Books|journal=The Christian Remembrancer|date=January 1844|volume=7|issue=37|pages=113–121|ref={{sfnRef|Notice of Books, The Christian Remembrancer}}}} * {{cite journal|last1=Sable|first1=Martin H.|title=The Day of Atonement in Charles Dickens' 'A Christmas Carol'|journal=Tradition: A Journal of Orthodox Jewish Thought|date=Autumn 1986|volume=22|issue=3|pages=66–76|jstor=23260495}} * {{cite journal|last=Senior|first=Nassau William|authorlink=Nassau William Senior|title=Spirit of the Age|journal=The Westminster Review|date=June 1844|volume=41|issue=81|pages=176–192}} * {{cite ODNB|last=Slater|first=Michael|title=Dickens, Charles John Huffam (1812–1870)|url=http://www.oxforddnb.com/index/7/101007599/|doi=10.1093/ref:odnb/7599|year=2011|ref={{sfnRef|Slater|2011}}}} * {{cite journal|last1=Thackeray|first1=William Makepeace|authorlink1=William Makepeace Thackeray|title=A Box of Novels|url=https://archive.org/details/sim_frasers-magazine_1844-02_29_170/page/153|journal=Fraser's Magazine|date=February 1844|volume=29|issue=170|pages=153–169}} {{refend}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== {{wikiquote}} {{wikisource|A Christmas Carol (Dickens)|''A Christmas Carol''}} {{commons}} * [https://archive.org/stream/christmascarolin20dick#page/n17/mode/2up ''A Christmas Carol''] at [[Internet Archive]] * [http://www.ibiblio.org/ebooks/Dickens/Carol/Dickens_Carol.htm ''A Christmas Carol''] e-book with illustrations * [http://www.gutenberg.org/ebooks/46 ''A Christmas Carol''] Project Gutenberg free online book * ''[https://standardebooks.org/ebooks/charles-dickens/a-christmas-carol A Christmas Carol]'' at [[Standard Ebooks]] * {{librivox book | title=A Christmas Carol | author=Charles Dickens}} * [http://edsitement.neh.gov/curriculum-unit/using-textual-clues-understand-christmas-carol Using Textual Clues to Understand ''A Christmas Carol''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221221852/https://edsitement.neh.gov/curriculum-unit/using-textual-clues-understand-christmas-carol |date=21 December 2018 }} [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ စာပေ]] qdx1wly1ctbpja78lyq722ayjf8lime 0 153668 1042431 1011058 2026-07-08T09:42:43Z ~2026-38753-96 145370 /* */ 1042431 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဟေမာပိ |official_name = ဟေမာပိရွာ |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ချင်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မတူပီခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ရှာအို |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|21.9883594512939|93.0179824829102|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဟေမာပီရွာ'''({{Lang-en|Heimapi}})သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီခရိုင်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[ရှာအိုကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ဟေမာပီရွာသူ ရွာသားများသည် ဟေမာ စကားကို သုံးကြသည်။သူတို့တွင် ရှေးကျသော ဘုရင့်သမိုင်းများလည်း ရှိသည်။နေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၇၇ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ရှာအိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၂ ဦး၊ မ ၂၄၃ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၄၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ဟေမာပိ |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ပလက်ဝမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Chin-geo-stub}} 981n9nv0lzsx4oqqt8zj4kykzf9f7zm 0 203140 1042331 1042053 2026-07-07T14:00:00Z ~2026-26268-69 145333 T 1042331 wikitext text/x-wiki {{About|ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများအကြာင်းဖြစ်သည်။|လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို အကြောင်းကို ဖတ်ရှု့လိုပါက|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}}{{Infobox civil conflict | title = ၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ </br> (2021 Burma's Demonstrations) | image = {{Photomontage | photo1a = 2021 Myanmar Protest in Hleden.jpg | photo2a = Wigging to myanmar military.jpg | photo2b = Three-finger salute.jpg | photo3a = Human chain demonstration in Yangon, Myanmar (8 February 2021).jpg | photo3b = Myanmar military is worse.jpg | position = centre | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | spacing = 3 | foot_montage = }} | caption = ''အပေါ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း:'' {{hlist | <!-- 1 -->ရန်ကုန်မြို့၊ လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြကြစဉ် | <!-- 2b -->လက်သုံးချောင်းထောင်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြနေကြပုံ| <!-- 3b -->"စစ်တပ်ကပိုဆိုး"| <!-- 3a -->ကမာရွတ်မြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြနေကြစဉ် | <!-- 2a -->ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အားရှုတ်ချ၍ NLD အလံလွှင့်နေပုံ}} | date =၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ၃၀ မေ ၂၀၂၆ | place = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း | coordinates = | causes = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရမှု]] | status = *နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရမှ ဆန္ဒပြမှုများအား အင်အားသုံးဖြိုခွဲ *နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်းနှင့် ဝိုင်ဖိုင်အင်တာနက်ပြတ်တောက်နေ *အရေးပေါ် အခြေအနေအား ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ အထိ သက်တမ်းတိုး<ref name="NPR Prime Minister">{{cite news |title=Myanmar's Military Leader Declares Himself Prime Minister And Promises Elections |url=https://www.npr.org/2021/08/02/1023782084/myanmar-military-leader-prime-minister-elections |access-date=10 August 2021 |work=[[Associated Press]] |agency=[[NPR]] |date=2 August 2021}}</ref> *[[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွား]] | goals = * နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[မင်းအောင်လှိုင်]]နှင့် အာဏာသိမ်းအစိုးရ ပြုတ်ကျရေး * နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အခြားဖမ်းဆီးခံရသူ ခေါင်းဆောင်များအား ပြန်လွှတ်ပေးရေး * ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိမှတ်ပြုရေး * [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|ရွေးကောက်ခံ]] လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော်ဖွဲ့စည်း၍ တရားဝင်အစိုးရအသစ် ဖွဲ့နိုင်ရေး * ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေး၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့်ကိုက်ညီသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ် ပေါ်ထွန်းရေး * ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး | result = | methods = *ဆန္ဒပြခြင်း *သပိတ်မှောက်ခြင်း *[[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ခြင်း]] | side1 = {{flagicon image|Three Finger Salute Flag.svg}} '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:''' <br> (ခေါင်းဆောင်မရှိ) *အာဏာဖီဆန်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု *ကျောင်းသား/သူများ *အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ---- {{flagicon|Myanmar}} '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့]]''' (NUG) * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] '''ပံ့ပိုးသူများ:''' *{{flagicon image|Flag of National League for Democracy.svg}} [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]] | side2 = '''{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(SAC)]]''' *{{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] '''ပံ့ပိုးသူများ:''' *{{flagicon image|Flag of the Union Solidarity and Development Party.svg}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web|last=Bodea|first=Malina|date=2021-02-28|title=Myanmar’s Military-Led Coup: A Stop Sign On The Path To Democracy|url=https://theowp.org/myanmars-military-led-coup-a-stop-sign-on-the-path-to-democracy/|access-date=2021-03-01|website=The Organization for World Peace|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Down but not out|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2076091/down-but-not-out|access-date=2021-03-01}}</ref> *{{flag|Russia}} *{{flag|China}}<ref>https://www.businessinsider.com/china-russia-block-un-security-council-condemn-myanmar-coup-2021-2</ref>(စွပ်စွဲချက်) * တပ်မတော်ထောက်ခံသူများ၏ တန်ပြန်သပိတ်များ | leadfigures1 = '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:'''<br>ဦးဆောင်သူမရှိ '''NUG:'''<br>{{flagdeco|MYA}} [[ဒူဝါလရှီးလ]]<br>{{nowrap|{{flagdeco|MYA}} [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]}}<br>{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]] | leadfigures2 = {{plainlist|'''SAC:''' * {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Deputy Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar}}[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[မြထွန်းဦး]] *{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[ရာပြည့်]]}} | detentions = ၁၉,၄၄၇ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)<ref name="aappb"/> | fatalities = ၄,၀၅၆ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)<ref name="aappb">[https://aappb.org ASSISTANCE ASSOCIATION FOR POLITICAL PRISONERS (BURMA)]</ref><br>{{nowrap|ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၈၉ ဦးနှင့် စစ်သား ၁၆ ဦး}}<br>{{nowrap|၂၀၂၁ မေ ၂၃ ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|SAC]] အရ){{efn|One police officer was killed while participating in the protests<ref>{{cite news |last1=Yildiz Faruk |first1=Omer |title=Myanmar: 6 cops dead as protesters attack police post |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |access-date=4 April 2021 |agency=[[Anadolu Agency]] |date=4 April 2021 |archive-date=4 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404013606/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |url-status=live}}</ref> and is also included in the AAPP count of killed protesters.<ref>{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf|title=Crackdown Injury & Death List|work=[[Assistance Association for Political Prisoners]]|date=4 April 2021|url-status=live|access-date=5 April 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052129/https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf}}</ref>}}<ref name="surges">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|title=Fighting surges in Myanmar's growing anti-junta conflict|last=Staff|date=23 May 2021|website=[[Reuters]]|access-date=23 May 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523222717/https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |title=Myanmar air bases come under rocket fire |date=29 April 2021 |access-date=4 May 2021 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429135040/https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |url-status=live}}</ref>}}}} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} '''၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ'''<ref>{{cite web |title=နွေဦးတော်လှန်ရေး မှတ်တမ်းဝင် သူရဲကောင်းများ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5885 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ အကူအညီ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2021/03/05/239001.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |date=5 မတ် 2021}}</ref>သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီး]]နောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆန္ဒပြမှုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-02-03/anti-coup-protest-on-streets-of-myanmars-second-city|title=Anti-Coup Protest on Streets of Myanmar's Second City|agency=US News|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref>ဆန္ဒပြမှုများသည် အကြမ်းမဖက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar adopts nonviolent approach to resist army coup|url=https://arab.news/w5msa|access-date=|website=Arab News|language=en}}</ref>အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[တွစ်တာ]] စသောလူမှုကွန်ယက်များတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခြင်း၊ နေ့စဉ် သံပုံးတီးခြင်း၊ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု၊ အာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု၊စစ်အစိုးရယန္တရားအားယိုယွင်းပျက်စီး​စေခြင်း(CDM)၊ လက်သုံးချောင်းထောင်၍ စီတန်းလှည့်လည်မှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အထိန်းသိမ်းခံရသော နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]အရောင်ဖြစ်သော အနီရောင်ကို အဓိကထား၍ အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite web|last=CNN|first=Carly Walsh and Akanksha Sharma|title=Protests break out in Myanmar in defiance of military coup|url=https://www.cnn.com/2021/02/06/asia/protests-myanmar-military-coup-intl-hnk/index.html|access-date=|website=cnn.com}}</ref> [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကာလတွင် ထင်ရှားခဲ့သော "[[ကမ္ဘာမကြေဘူး]]"သီချင်းသည် ဆန္ဒပြသီချင်းအဖြစ် ပြန်လည်သက်ဝင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar restaurant in Bangkok promotes anti-coup activity|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|access-date=8 February 2021|website=AP NEWS|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214073402/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2021|title=Resistance to coup grows despite Myanmar's block of Facebook|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|access-date=8 February 2021 |agency=AP NEWS|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215204950/https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|url-status=live}}</ref><ref name=":23">{{cite web|date=9 August 2018|title=Songwriter Who Provided "Theme Song" to 8888 Uprising Finally Honored|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|access-date=4 February 2021|magazine=The Irrawaddy|archive-date=22 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222024548/https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|url-status=live}}</ref> ဆန္ဒပြသင်္ကေတအဖြစ် [[:en:Three-finger salute (pro-democracy)|လက်သုံးချောင်းထောင်]]ခြင်းကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|date=5 February 2021|title=Myanmar blocks Facebook as resistance grows to military coup|newspaper=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|access-date=5 February 2021|publisher=ABC News (Australia)|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208220741/https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|url-status=live}}</ref> ကြီးထွားလာနေသော ဆန္ဒပြမှုများကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်များသည် တန်ပြန်အစီအမံများစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အင်တာနက်(Internet)နှင့် လူမှုကွန်ယက်များ ပိတ်ပင်ခြင်း၊ သတင်းအမှောင်ချခြင်း၊ ဆန္ဒပြသူများအား ပုဒ်မများတပ်ကာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း၊ MRTV, MWD အစရှိသည့် နိုင်ငံတော်ပိုင်သတင်းဌာနများ(State-owned Television)မှ ၎င်းတို့ဘက်သို့ယိုင်းသောသတင်းများ ထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ရွေးကောက်ခံထားရချင်းမရှိသောပါတီများအားထည့်သွင်းချင်းနှင့် ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားသုံးနှိမ်နင်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြပြည်သူများအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ (နစက)]]၏ ဖြိုခွင်းမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]](People's Defense Force)၏ [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="auto">{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021 |access-date=20 January 2022 |archive-date=8 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} တပ်မတော်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာဏာရပါတီ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]အား နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူနေရာမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့နံနက်ခင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အာဏာသိမ်းမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့ နံနက်အစောပိုင်းမှစ၍ တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြတ်တောက်သွားပြီး နံနက် ၈ နာရီ ခန့်တွင် ဝိုင်ဖိုင်ဝန်ဆောင်မှုများပါ ပြတ်တောက်သွားပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံး အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ ထို နံနက် ၈နာရီ တွင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင် မြဝတီရုပ်သံလိုင်း]](Myawaddy Television Channel)မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ မှ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ထံသို့ လွှဲအပ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|နိုင်ငံတော်]]ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုနေ့ ည‌ပိုင်း မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)|တပ်မတော်အစိုးရ]]အသစ်တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ကျမ်းကျိန်ဆိုမည့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] မခေါ်ယူမီ တစ်ရက်အလိုတွင် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|website=Thomson Reuters Foundation News|agency=Reuters}}</ref><ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|agency=Xinhua News Agency}}</ref><ref>{{cite web|title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military|url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=1 February 2021 |website=voanews.com|publisher=VOA (Voice of America)|access-date=1 February 2021|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]တို့အပါအဝင် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]]၊ ဒုဝန်ကြီးများ၊ [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]]၊ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အခြားအရေးပါသူများ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 January 2021|title=Myanmar's Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 January 2021|issn=0362-4331|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131235036/https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mahtani|first1=Shibani |author2=Kyaw Ye Lynn|title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|newspaper=The Washington Post|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182106/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|url-status=live}}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု|ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ]](COVID-19)ကာလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အတွက် ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အဦကောင်းများ မရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် ကိုဗစ်ဖြစ်ပွားမှု ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီ ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းလုပ်ငန်း စတင်ဆောင်ရွက်စဉ် ဖြစ်သည်။<ref name=":51">{{cite news|date=9 February 2021|title=Coronavirus testing collapses in Myanmar after coup|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|access-date=21 March 2021|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308203830/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mahase|first=Elisabeth|date=12 March 2021|title=Covid-19: Military coup in Myanmar sees virus response crumble as doctors are arrested|url=https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|journal=BMJ|volume=372|pages=n704|doi=10.1136/bmj.n704|issn=1756-1833|pmid=33712414|s2cid=232199858|doi-access=free|access-date=21 March 2021|archive-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316200934/https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|url-status=live}}</ref><ref name=":52"/> ကပ်ရောဂါကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး]]ထိခိုက်ခဲ့ကာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ၅ % ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Economy Hit Hard by Second Wave of COVID-19: Report|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|access-date=21 March 2021|publisher=World Bank|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330125227/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|url-status=live}}</ref> === ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် အသိအမှတ်ပြုမှု အခြေအနေ === ၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ ကိုယ်စားလှယ်များက အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ တရားဝင်မှုအား အသိအမှတ်မပြုကြပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် NLD မှ အနိုင်ရလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ဥပဒေပြုရေးအတွက် ငါးနှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း နေပြည်တော်တွင်ပင် ကျမ်းကျိန်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|access-date=6 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204125351/https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|url-status=live}}</ref> နောက်တစ်ရက်တွင် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ကျော် တွေ့ဆုံကြသည့် အွန်လိုင်းဇွန်းမ်(Zoom) အစည်းအဝေး၌ အဖွဲ့ဝင် ၁၅-ဦးဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] (CRPH) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":16">{{Cite web|date=8 February 2021|title=Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|access-date=8 February 2021|publisher=The Irrawaddy|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227061607/https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar politicians defy coup, say they are true government|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020032215/https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=8 February 2021|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|access-date=8 February 2021|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022070405/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]] အပါအဝင် နိုင်ငံရေးပါတီများက [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုများအား လက်မခံကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":5">{{cite web|title=SNLD, DPNS reject offer to participate in new government|url=https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|access-date=6 February 2021|newspaper=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206053301/https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|url-status=live}}</ref> အာဏာသိမ်းခြင်းအား ကန့်ကွက်ကြောင်း၊ တပ်မတော်နှင့် လက်ရှိအာဏာရအစိုးရတို့အကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်းအဖြေရှာခြင်းဖြင့် ပြေလည်နိုင်ကြောင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါအား ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း အာဏာသိမ်းခြင်းက အခက်အခဲများဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=8 February 2021|title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate|url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=8 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|url-status=dead}}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် ပြစ်မှုမြောက်ပြီး [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရ]]အား တရားဝင်မှုမရှိသည့်အတွက် ဖျက်သိမ်းကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":16"/> အရပ်သားအစိုးရအပေါ် တပ်မတော်က ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းသည် ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၆ အရ ပြစ်မှုမြောက်ကြောင်း ကော်မတီက ဆိုသည်။<ref name=":16"/> ကုလသမဂ္ဂ သံတမန်များနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် တရားဝင်အစိုးရရေးရာများအတွက် CRPH အား ဆက်သွယ်ရန် ကော်မတီက ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":16"/> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာချက်တစ်စောင်ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လတ်တလော ဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် အာဏာရှင်စနစ် သက်ဆိုးရှည်စေနိုင်ကြောင်းနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=14 February 2021|title=တပ်မတော်မှ အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ကေအဲန်ယူ – ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံ၏ သဘောထားထုတ်ပြန်ချက် |url=https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215034954/https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|archive-date=15 February 2021|access-date=18 February 2021|publisher=Karen National Union|language=my}}</ref> အာဏာသိမ်းခြင်းအား ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ လက်ရှိဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေးနှင့် အရပ်သားအစိုးရပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေရေးစသည့် ကြေညာချက်တစ်စောင်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]၊ [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]၊ [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]]၊ ဆိုင်ကျော့ပြည်သူ့စစ်တို့ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်စည်းလုံးရေးကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=15 February 2021 |title=Shan groups vow to fight military government|url=https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216073143/https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|archive-date=16 February 2021|access-date=17 February 2021|newspaper=The Myanmar Times}}</ref> ==ပြည်သူလူထု၏ လှုပ်ရှားမှုများ == ===ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ=== [[File:A young protester in Yangon.jpg|thumb|left|နိုင်ငံတော်၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြနေသော လူငယ်တစ်ဦး]] [[File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|left|လှည်းတန်းခုံးကျော်တံတားအောက်မှ ဆန္ဒပြနေသူများ]] [[File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|thumb|left|ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့က ဘားအံမြို့တွင် ဆန္ဒပြနေသော တူညီဝတ်စုံဝတ်ထားသော ကျောင်းဆရာဆရာမများ]] ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြန်လည် ရရှိပြီးနောက် တိုင်းပြည်အနှံ့ရှိ ဆေးရုံများမှ လက်ထောက်ဆရာဝန်များမှ အလုပ်မဆင်းကာ [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ကြရန်]] ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် အလုပ်မဆင်းပဲ နေခဲ့ကြလေသည်။ နောက်ရက်များတွင် အခြားသောဆေးရုံများမှ ဆေးဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ နောက်ရက်များတွင် ဆရာဝန်များသာမက အခြားသော ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]]မှ ကော်မတီဝင် ၁၃ဦးတွင် ၆ဦးမှာ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြောင်း မန္တလေး ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဦးရဲမွန်မှ လူမှုကွန်ယက်မှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်။ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် လူမှုကွန်ယက်များမှတစ်ဆင့် ကျယ်ပြန့်လာပြီး နေပြည်တော်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေးထိုးလုပ်ငန်းများ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ရပ်တန့်သွားခဲ့ကာ နိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ စစ်ဆေးခြင်းစနစ် ရပ်တန့်သွားခြင်းအပါအဝင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဆေးရုံအများအပြား ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Health Care Feels The Pinch as Myanmar Medical Workers Join Civil Disobedience Movement |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |access-date=10 February 2021 |work=Radio Free Asia |date=9 February 2021 |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215024521/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |url-status=live}}</ref><ref name=":51"/> အလုပ်သမားဆန္ဒပြခြင်းများသည် လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့သွားကာ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဆရာများအဖွဲ့ချုပ်မှ ဆရာဆရာမများစွာ ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":11"/> ယခင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်ခဲ့သော [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများလည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":12"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများသည် လှုပ်ရှားမှုအတွင်းသို့ ပါဝင်လာကြသည်။<ref>{{cite web|title=စစ်အစိုးရကို နေပြည်တော်က နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|access-date=4 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218191412/https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီသတ္တုတွင်းမှ လုပ်သား သုံးရာကျော်သည်လည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy_6Feb_copper_miners"/> ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့အရ အစိုးရဆေးရုံ ၉၁ ရုံ၊ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၈ ခု၊ ၇၉ မြို့နယ်မှ အစိုးရဌာန ၁၂ ခုတို့ရှိ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Irrawaddy_5Feb_strike"/><ref name="Irrawaddy_6Feb_protests"/><ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Civilian Disobedience Campaign' takes flight in Myanmar|url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|access-date=5 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|url-status=live}}</ref> [[File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|left|ရန်ကုန် လှည်းတန်းလမ်းဆုံတွင် ဆန္ဒပြနေကြစဉ်]] နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများဖြစ်ကြသော ကြေးမုံနှင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတို့မှ ဝန်ထမ်းများ လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာမည်ဆိုသော သတင်းများလည်း ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name=":20">{{Cite web|date=8 February 2021|title=Media group worries over press freedom in Myanmar under military rule|url=https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122455/https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာ့ မီးရထား]]မှ ဝန်ထမ်းများအားလုံး အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာသဖြင့် မီးရထားလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံး လုံးဝရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်မှုဖြစ်ကာ ဘဏ်ခွဲများအား ယာယီပိတ်ထားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်|ကမ္ဘောဇဘဏ်]]က ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":21">{{Cite web|date=8 February 2021|title=KBZ Bank temporarily shuts down all branches|url=https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223011614/https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|url-status=live}}</ref> အလားတူ အခြားသော ဘဏ်များသည်လည်း ဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြခြင်းကြောင့် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":21"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]]မှ ဝန်ထမ်းအချို့သည် လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=10 February 2021|title=Central Bank of Myanmar Staff Join Anti-Coup Protests|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|access-date=10 February 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223054453/https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|url-status=live}}</ref> ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းသို့ ပြန်လာ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံစာကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာဖြစ်သည့် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=9 February 2021|title=Request To Health Workers|url=https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|access-date=10 February 2021|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063519/https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|url-status=live}}</ref> ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် မိမိတို့ခံစားချက်များအား ဘေးဖယ်ကာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြရန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=12 February 2021|title=Tatmadaw leader urges civil servants to return to work amid continued protests|url=https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|access-date=16 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=13 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213021527/https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆန္ဒပြလျက်ရှိသော နိုင်ငံဝန်ထမ်းများအား အလုပ်ခွင်ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် အာဏာပိုင်များက ကြာရှည်စောင့်ဆိုင်းနေမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=17 February 2021|title=Myanmar's military warns civil servants joining protests|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|url-status=live}}</ref> မြန်မာမိုဘိုင်းစက်မှုအသင်းနှင့် မြန်မာအလှကုန်အသင်းတို့အပါအဝင် စက်မှုလက်မှုအဖွဲ့အစည်းတို့က အစိုးရဌာနများနှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခြင်းများအား ရပ်နားခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=15 February 2021|title=Myanmar Mobile Industry Association suspends cooperation with govt|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215173600/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့အထိ နောက်ဆုံးစာရင်းများအရ ဝန်ကြီးဌာန ၂၂ ခုတို့မှ အစိုးရဌာန ၈၅၈ ခုသည် အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://cdm2021.com/ |accessdate=16 February 2021 |archivedate=14 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414102348/https://cdm2021.com/ }}</ref> ရန်ကုန်မြို့၏ အဓိကဆိပ်ကမ်းလေးခုမှ ကုန်ပစ္စည်းများအား သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် ငြင်းဆိုသည့် ထရပ်ကားမောင်းသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုသည်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာကွန်တိန်နာထရပ်ကားအသင်းမှ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၏ အဆိုအရ ထရပ်ကားမောင်းသူ ၄၀၀ ခန့်၏ ၉၀ % သည် ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လျက်ရှိကာ၊ အရေးကြီး စားသောက်ကုန်၊ ဆေးဝါးနှင့် အဝတ်အထည်များကိုသာ သယ်ယူပို့ဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|title=Newsdeck: Containers Pile Up at Myanmar Ports as Coup Protests Snarl Trade|date=25 February 2021|website=Daily Maverick|access-date=25 February 2021|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227015540/https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|url-status=live}}</ref> ==== တပ်မတော်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ သပိတ်မှောက်မှု ==== [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီ ၃ရက်]]နေ့တွင် စစ်အစိုးရမှ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများကို မသုံးစွဲကြရန် တိုက်တွန်းပြီး သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":13">{{cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar calls for boycott of Tatmadaw linked products and services|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html|access-date=|newspaper=The Myanmar Times|accessdate=8 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204175514/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html}}</ref>ထိုအထဲတွင် [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲ]] ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ မြန်မာ၊ မန္တလေးနှင့် ဒဂုံဘီယာများ၊ ကော်ဖီများ၊ [[မင်းအောင်လှိုင်|အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင်]]၏ [[ခင်သီရိသက်မွန်|သမီး]]ဖြစ်သူ ပိုင်ဆိုင်သော [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] (7th Sense Creation) <ref name=":22">{{cite web|title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|archive-date=15 December 2020|access-date=|agency=Myanmar NOW}}</ref>တို့ပါဝင်သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ အင်ဂျင်နီယာ ၇၁ ဦးက မိုင်တဲ မှ နုတ်ထွက်ကာ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=":11"/> အရောင်းဆိုင်အချို့သည် ဆိုင်မှ မြန်မာဘီယာရောင်းချခြင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။<ref name="frontiermyanmar.net">{{cite web|date=8 February 2021|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=8 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=21 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221104942/https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်]]၏ မြန်မာဘီရူဝါရီနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နေခြင်းအား ရပ်တန့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကီရင်ကုမ္ပဏီက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":192">{{cite web|title=Japan's Kirin ends Myanmar beer tie-up with an army-owned partner after coup|url=https://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|access-date=8 February 2021|publisher=Thomson Reuters Foundation|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205091809/http://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|url-status=live}}</ref> မြန်မာဘီယာအပါအဝင် ဘီယာအမှတ်တံဆိပ်များစွာထုတ်လုပ်လျက်ရှိသော မြန်မာဘီရူဝါရီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဈေးကွက် ၈၀ % အား ရရှိထားသူဖြစ်သည်။<ref name=":192"/> မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်မှ ပိုင်ဆိုင်သော ဗာဂျီးနီးယား ဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီတွင် ရှယ်ယာ ၄၉ % ပါဝင်ထားသည့် စင်ကာပူဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာများအား ထုတ်နှုတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[:en:Razer Inc.|Razer Inc.]]၏ ပူးတွဲတည်ထည်သူ Lim Kaling က ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":26">{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|title=Razer co-founder and director Lim Kaling pulls out of Myanmar joint venture |first=Angela|last=Tan|date=9 February 2021|access-date=9 February 2021|newspaper=The Straits Times|archive-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220104458/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|url-status=live}}</ref> ဗာဂျီးနီးယားကုမ္ပဏီအနေဖြင့် Red Ruby နှင့် Premium Gold အမည်ရှိ နာမည်ရ စီးကရက်နှစ်မျိုးအား ထုတ်လုပ်ရောင်းချလျက်ရှိသည်။<ref name=":26"/> === သံပုံးတီးပွဲများ === အာဏာသိမ်းခံရသည့် ညမှစတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများတွင် ည ၈နာရီ အချိန်မှ ၈နာရီ ၁၅ မိနစ် အထိ သံပုံးများတီးခဲ့ကြသည်။ မကောင်းဆိုးဝါးများကို သံပုံးတီး၍ နှင်သည့် အလေ့အထကို ဆန္ဒပြမှုတွင် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=Myanmar coup: army blocks Facebook access as civil disobedience grows|url=http://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|access-date=4 February 2021|newspaper=The Guardian|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215210432/https://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Anti-coup protests ring out in Myanmar's main city|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131442/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|archive-date=3 February 2021|access-date=3 February 2021|work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web|title=Myanmar coup latest: UN Security Council stops short of issuing statement|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203015938/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|archive-date=3 February 2021|access-date=2 February 2021|publisher=Nikkei Asia}}</ref> နောက်ရက်များတွင် တိုင်းပြည်အနှံ့တွင် တီးခဲ့ကြသည်။ သံပုံးတီးသံနှင့်အတူ [[ဒီမိုကရေစီ]]လှုပ်ရှားမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်သော [[ကမ္ဘာမကြေဘူး]] သီချင်းနှင့် [[အရေးကြီးပြီ|အရေးကြီးပြီ (သွေးသစ္စာ)]] သီချင်းတို့ကို သီဆို ဟစ်ကြွေးကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင် သံပုံးတီးသူ အယောက် ၃၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=30 arrested in Mandalay for pot-banging movement in protest against military coup|url=https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|access-date=6 February 2021|publisher=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819062431/https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|url-status=live}}</ref> === ဆန္ဒပြပွဲများ === ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့ ညနေ ၈ နာရီ၌ အချို့သော ရန်ကုန်သားများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားစေလွှတ်ရန် ၁၅ မိနစ်မျှ ထွက်ရောက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အနုနည်းအာဏာဖီဆန်မှု တချို့ရှိလာခြင်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-civil-disobedience-movement-/5762587.html|access-date=2021-02-02|website=ဗွီအိုအေ|language=my}}</ref> [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးစည်ပင်]]မှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ယောက်သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် လုပ်ငန်းမှထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Mandalay vice mayor, MCDC members resign|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=8 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)|မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]]ရှေ့၌ လူအယောက် ၃၀ ဆန္ဒပြခဲ့ကြရာ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖေါ်ဝါရီလ (၆) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လှည်းတန်းသို့ အထည်ချုပ်အလုပ်သမားများ ၃၀၀၀ ကျော် ချီတက်မှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီးဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ ဆန္ဒပြမှုသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် များပြားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Mandalay citizens protest against Tatmadaw rule|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html|access-date=2021-02-04|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Four arrested in Mandalay after street protest against military coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/four-arrested-in-mandalay-after-street-protest-against-military-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရဟု ပါသော်လည်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ၊ မိဘပြည်သူလူထုများသည် ယင်းအမိန့်အာဏာကို ဖီဆန်၍ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြမှုမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လူငယ်များသည် ဆန္ဒပြနည်း အသစ်အဆန်းများကို အသုံးပြုပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ [[လွိုင်ကော်မြို့]] ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ရဲ အယောက် ၄၀ သည် ဆန္ဒပြ ပြည်သူများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ထိုရဲများကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်လိုက်သော ရဲ ၉ ယောက်သည်လည်း ပြည်သူနဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ ဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နှင်းပြီး ဖမ်းဆီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-12|title=Myanmar protests: shots heard in southeast city as police disperse crowd|url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3121563/myanmar-military-pardons-23000-prisoners-protests-rage|access-date=2021-02-12|website=South China Morning Post|language=en}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Protesters defy Myanmar junta, shots fired in Mawlamyine|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/world/2067231/protesters-defy-myanmar-junta-shots-fired-in-mawlamyine|access-date=2021-02-12}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နံနက်တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ လူထုအင်အား သောင်းဂဏန်းမျှ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒဖော်ထုတ်သောလူထု အတွင်းသို့ အရပ်ဝတ်ဖြင့် ဓားလက်နက်များ ကိုင်ဆောင်ထားသော လူငါးဦးသည် လူထုအား ရန်ရှာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် ဆန္ဒပြလူထုမှ ထိမ်းသိမ်းကာ ရဲဌာနသို့အပ်နှံခဲ့လေသည်။ အာဏာပိုင်များမှ ဆန္ဒပြလူထုအတွင်းသို့ သေနတ်ပစ်ဖောက် ဖြိုခွင်းမှုများရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=မူဆယ်တွင် ဆန္ဒပြလူအုပ်အတွင်းဝင်ရောက်ရောနှောကာ ဓားကိုင်ရန်ပြုသူကို လူထုမှ ဖမ်ဖမ်းဆီးပြီး ရဲလက်အပ်|url=https://www.kanbawzatainews.com/2021/02/mse.html|access-date=2021-02-28|website=ကမ္ဘောဇတိုင်း|language=my|accessdate=25 December 2021|archivedate=25 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}</ref> [[၂၀ မတ်|မတ်လ ၂၀]] ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း တာမွေ၊ စမ်းချောင်း၊ သာကေတ၊ ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ ခရမ်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[အမရပူရမြို့နယ်]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၊​ ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် [[မိတ္ထီလာမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း ‌ဗန်းမောက် မြို့နယ် ​[[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[မုံရွာမြို့နယ်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ ​[[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မြဝတီမြို့နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင် [[ဟားခါးမြို့နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[မကွေးမြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ [[အောင်လံမြို့နယ်]]၊ [[ကံမမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုက်ဦးမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပုသိမ်မြို့နယ်]]၊ ‌‌[[ဒေးဒရဲမြို့နယ်]] တို့တွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဆက်သွယ်ရေးခက်ခဲမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း မြို့ရွာများအနှံအပြားတွင် နေ့စဉ်ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများရှိခဲ့သည်။ မိုဘိုင်းဖုန်းအင်တာနတ်များ ဖြတ်တောက်ခဲ့သောကြောင့် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်များ နှောင့်နှေးမှုများနှင့် သတင်းမရရှိမှု အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=မတ် ၂၀ ရက်က အနည်းဆုံးမြို့ပေါင်း ၅၀ တွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြခဲ့|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6184|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=my}}</ref> === ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ထောက်ခံမှု === ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များသည် အာဏာသိမ်းမှု၏ တရားဝင်မှုကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခြင်း မရှိပါ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ပြည်သူလူထု၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လိုက်နာရန်ကတိပြု၍ နေပြည်တော်တွင် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ <ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/ NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office | Frontier Myanmar<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းကော်မတီသည် ပထမဦးဆုံး အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့်ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref><ref>https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c</ref> အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းချက်များကို [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]](SNLD)၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]](DPNS)၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]]တို့က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ငြင်းပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="autogenerated2">[https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government SNLD, DPNS reject offer to participate in new government | Eleven Media Group Co., Ltd<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ရှုတ်ချကြောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို ထိခိုက်စေကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP)က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် တောင်းဆိုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate {{!}} The Myanmar Times<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=13 February 2021 |archive-date=19 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html}}</ref> === ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု === ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများက ဦးဆောင်၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/02/03/237569.html “ဖဲကြိုးနီ လှုပ်ရှားမှု”ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့တဲ့ နီနီခင်ဇော်<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဖဲကြိုးအနီရောင်သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ အရောင်ဖြင့် တူညီသည်။ [[နီနီခင်ဇော်]]သည် ထင်ရှားသောအဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဘွဲ့ရသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံကြောင်း သူမရဲ့ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းရှိ ပြည်ထောင်စုအဆင့်ဝန်ကြီးဌာနမှအစပြု၍ နိုင်ငံဝန်ထမ်းအများစုသည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ပါဝင်လာခြင်းသည် အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ ကန့်ကွက်ကြောင်းနှင့် အလိုမရှိကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီစီမံကိန်းမှ လုပ်သားများပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သာကေတစက်မှုဇုံရှိ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းဝန်ထမ်းများ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မနက်ပိုင်းတွင် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုလုပ်သောကြောင့် မြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့အတွက် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးဇေထက်အောင်က သူ့ကို ပုဒ်မ ၅၀၅ ခဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ကြောင်း၊ အာမခံမပေးဘဲ ဘားအံအကျဉ်းထောင်ကို ခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း သိရသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/university-headmistress-aressted-for-participating-anti-military-activities-02052021192149.html ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု လုပ်ခဲ့လို့ ဘားအံနည်းပညာကျောင်းအုပ် အဖမ်းခံရ — မြန်မာဌာန<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများ၊ အင်ဂျင်နီယာများ၊ အထွေထွေဝန်ထမ်းများ၊ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ သည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာကြသည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-55953458</ref> === လူမှုကွန်ရက် === မြန်မာဆယ်လီဘရစ်တီများဖြစ်ကြသော [[ပိုင်တံခွန်]]နှင့် [[ဒေါင်း (သရုပ်ဆောင်)|ဒေါင်း]]တို့သည် ပြည်သူတို့၏သပိတ်မှောက်မှုတို့ကို ထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်များတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":6">{{cite web|date=3 February 2021|title=Here's who is standing up against Myanmar's coup {{!}} Coconuts Yangon|url=https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|access-date=7 February 2021|publisher=Coconuts|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070043/https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=3 February 2021|title=Myanmar celebs and artists stand against the military coup|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|access-date=7 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=14 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114202939/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|url-status=dead}}</ref> လူမှုကွန်ယက်တွင် ထင်ရှားသူများဖြစ်သော [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]နှင့် [[နေခြည်ဦး]]တို့သည် ဆန္ဒပြမှုများအပေါ် တစ်စုံတစ်ရာပြောဆိုခြင်းမရှိဘဲ ငြိမ်သက်နေခဲ့သည့်အတွက် အွန်လိုင်းထောက်ခံသူအရေအတွက်များ သိသိသာသာကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=14 February 2021|title=Vitriol in cyberspace for celebrities who stayed silent |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|access-date=16 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214130149/https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်တွင် [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးသန်းရွှေ]]၏သမက်ဖြစ်သူ နေစိုးမောင်သည် ဖေ့စ်ဘွတ်ပေါ်တွင် ဆန္ဒပြသူများကိုထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်တင်ခဲ့သည်။<ref name=":9">{{cite web|title=Anti-coup mass protests take place in cities across Myanmar|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|access-date=7 February 2021|publisher=Myanmar NOW|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027061528/https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|url-status=live}}</ref> မြန်မာအင်တာနက်အသုံးပြုသူများသည် #SayNototheCoup၊ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar၊ နှင့် #CivilDisobedience တို့ကိုရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name=":7"/><ref name=":6"/> အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီး ၁ ရက်အကြာ "#SaveMyanmar" ကို ဖေ့စ်ဘွတ်အသုံးပြုသူပေါင်း ၃၂၅,၀၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name=":3">{{cite web|date=2 February 2021|title=Coup sparks outcry on Myanmar social media as West ponders next step|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|access-date=7 February 2021|newspaper=The Japan Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070059/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|url-status=live}}</ref> ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ပရိုဖိုင်ပုံများကို အနက်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲထားကြသည်။<ref name=":3"/> ထို့အပြင် [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ အရပ်အမြင့်ကိုလည်း ၄ ပေ ၈ လက်မဟု သရော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar army chief mocked online for short stature in doctored photo|url=https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|access-date=8 February 2021|publisher=Fact Check|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911160659/https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|url-status=live}}</ref> ထို့အပြင် အွန်လိုင်းဆန္ဒပြသူများသည် အာရှတွင် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် တွင်ကျယ်သော [[နို့လက်ဖက်ရည်မဟာမိတ်]]တွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=#MilkTeaAlliance has a new target brewing: Myanmar's military|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|access-date=5 February 2021|newspaper=South China Morning Post|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223094651/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|url-status=live}}</ref> === ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အနှေးကားမောင်း လှုပ်ရှားမှု === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှုပ်ထွေးသော လမ်းမများပေါ်တွင် ကားများထူးဆန်းစွာ ပျက်ကာ လမ်းပိတ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များ သွားလာခြင်းနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ အလုပ်တက်ရန် သွားရောက်ခြင်းတို့ကို အနှောက်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Protesters create gridlock in Yangon amid fears of violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|access-date=18 February 2021|website=aljazeera.com|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218082425/https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|url-status=live}}</ref><ref name=":38">{{cite web|title='Broken-down' cars bring Myanmar streets to standstill in coup protest|url=https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|access-date=18 February 2021|website=msn.com|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219002335/https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|url-status=live}}</ref> နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင်လည်း လမ်းပိတ်စေရန်အတွက် ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အတူ ကားများကို နှေးကွေးစွာ မောင်းနှင်ကြသည့် လှုပ်ရှားမှုကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":38"/><ref>{{cite news|date=18 February 2021|title=Protesters out again in Myanmar, police use water cannon in capital|work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|access-date=18 February 2021|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218062125/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|url-status=live}}</ref> === အသံတိတ်သပိတ်များ === စစ်အာဏာသိမ်း တစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သူများက အသံတိတ်သပိတ်ကို ဆင်နွဲခဲ့ကြပြီး အပြင်မထွက်၊ ဈေးပိတ်၊ ဆိုင်ပိတ်ကာ အိမ်တွင်သာ နေခဲ့ကြရာ မြို့များရှိ လမ်းမများပေါ်တွင် လူသူကင်းမဲ့ကာ ခြောက်ကပ်နေခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်များက အသံတိတ်သပိတ်တွင် ပါဝင်သူများကို အကြမ်းဖက်မှုဥပဒေနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများအရ အရေးယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=A Year After Coup, Myanmar Is Mired in Conflict and Chaos |url=https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|date=1 February 2022 |work=NY Times |access-date=1 February 2022 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201162544/https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|url-status=live }}</ref> လူမှုကွန်ယက်ပေါ်တွင် ထိုနေ့၌ ဆိုင်ပိတ်ကြောင်း ရေးသားကာ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်သည့် ဆိုင်ပိုင်ရှင်များအား အရေးယူသင့်ကြောင်း တပ်မတော်ထောက်ခံသူ ဟန်ငြိမ်းဦးက သူ၏ တယ်လီဂရမ် ချန်နယ်တွင် ရေးသားဖော်ပြပြီးနောက် လူ ၂၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta using social media to track its opponents |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|work=Radio Free Asia |date=3 March 2022 |language=en |access-date=16 March 2022 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316201632/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|url-status=live }}</ref> အာဏာသိမ်း နှစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်း မနက် ၁ဝ နာရီမှ ညနေ ၃ နာရီအတွင်း အိမ်ပြင်မထွက်ဘဲ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူစည်ကားစေရန် ပုဂံ၊ ညောင်ဦး၊ မကွေး၊ မန္တလေး၊ ပဲခူးမြို့များတွင် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဆိုင်ကယ်၊ ကားလိုင်စင်များ စစ်ဆေး ဖမ်းဆီးပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်မည့် အချိန်တွင် လာရောက်ရွေးခိုင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အသံတိတ်သပိတ် မလုပ်နိုင်အောင် ကား၊ ဆိုင်ကယ် လိုင်စင်တွေ ဖမ်းဆီးနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/silent-strike-two-years-coup-01312023150433.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ပန်းသပိတ် === စစ်ကောင်စီ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအား ရည်စူး၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပန်းဖြင့် ဂုဏ်ပြုသော ပန်းသပိတ်ကို ပြည်သူများက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်မှာ ပန်းသပိတ်ဆင်နွှဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/5838331.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂ ဧပြီ ၂၀၂၁ |language=my}}</ref> ထို့အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့များတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်ခြင်း စသည့် ပန်းသပိတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပန်းသပိတ်လုပ်လို့ ဖမ်းဆီးခံရသူ အမျိုးသမီး ( ၅၀)ခန့်ရှိပြီး၊ ၂ဦး အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-100046|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီ၊ ရန်ကုန်၊ စစ်ကိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်၍ သွားလာနေသူများ၊ လူမှုကွန်ယက်တွင် ပန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရေးသားသူများအား စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |language=my}}</ref> == စစ်အစိုးရ၏ တန်ပြန်ရေးအစီအမံများ== === အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှု === [[၄ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၄]] ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]သည် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|ဖေ့စ်ဘွတ်လူမှုကွန်ရက်]]ကို "တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်လို‌သောကြောင့်" ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်နေ့အထိပိတ်ပင်ရန် [[အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ]]များကို အမိန့်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":15">{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-03|title=Myanmar internet providers block Facebook services after government order|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A32ZE|access-date=2021-02-04}}</ref> [[မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း|MPT]] သည်လည်း [[Facebook Messenger|Facebook messenger]]၊ [[အင်စတာဂရမ်]] နှင့် [[WhatsApp]] တို့ကိုပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ [[တယ်လီနော မြန်မာ|တယ်လီနော]]ကမူ ဖေ့စ်ဘွတ်ကိုသာ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Directive to block social media service|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/|access-date=2021-02-04|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/}}</ref><ref name=":15" /> ဖေ့စ်ဘွတ်ကို ပြည်သူများ မလိုက်နာခြင်းလှုပ်ရှားမှု (Civil Disobedience Movement) ပြုလုပ်ရန်အတွက်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":15" /> ဖေ့စ်ဘွတ်အပိတ်ပင်ခံရသောအခါ အသုံးပြုသူများသည် [[တွစ်တာ]]သို့ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ရာ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar စသည်တို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|last=Potkin|first=Fanny|date=2021-02-05|title=After Facebook ban, thousands in Myanmar take to Twitter to plead #RespectOurVotes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-twitter-idUSKBN2A5189|access-date=2021-02-06}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် တွစ်တာကိုပါ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Myanmar’s new military government is now blocking Twitter and Instagram|url=https://social.techcrunch.com/2021/02/05/myanmar-military-government-is-now-blocking-twitter/|access-date=2021-02-06|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Directive to block social media services Twitter and Instagram in Myanmar|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/|access-date=2021-02-06|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/}}</ref> [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၆]] ရက်နေ့ နံနက်တွင် [[အင်တာနက်]]ဝန်ဆောင်မှုကို နိုင်ငံအဝှန်း ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar junta blocks internet access as coup protests expand|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109034953/https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် လူမှုကွန်ယက်ဝန်ဆောင်မှုများ ပြန်လည်ဖွင့်ပေးရန် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|date=6 February 2021|title=Facebook urges unblocking of Myanmar social media|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|access-date=7 February 2021|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063529/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|url-status=live}}</ref> ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်သည် မြန်မာအစိုးရ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်ရှိ အကြောင်းအရာများအား ဖယ်ရှားနိုင်ရန် တောင်းဆိုမှုအခွင့်အရေးအား ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=12 February 2021|title=An Update on the Situation in Myanmar|url=https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|access-date=18 February 2021|publisher=About Facebook|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217122159/https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|url-status=live}}</ref><ref name=":37">{{cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Myanmar coup: Military hardens online censorship campaign {{!}} DW {{!}} 15 February 2021|url=https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|access-date=18 February 2021 |website=dw.com|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216102258/https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|url-status=live}}</ref> [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၇]] ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးသော်လည်း လူမှုကွန်ရက်များကို ပိတ်ပင်ထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Internet access partially restored in Myanmar as protests grow against military coup|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|access-date=7 February 2021|publisher=CNA|archive-date=14 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614233403/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မနက် ၁ နာရီမှ ၉ နာရီအထိ တစ်နိုင်ငံလုံး အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=14 February 2021|title=Military Imposes Full Grip on Myanmar in Overnight Crackdown|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|access-date=15 February 2021|issn=0362-4331|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215152313/https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|url-status=live}}</ref><ref name=":41">{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=15 February 2021|publisher=NetBlocks |archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်မှ ရှယ်ယာထည့်ထားသော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲလ်]]မှလွဲ၍ ကျန် အော်ပရေတာအများစုက [[ဝီကီပီးဒီးယား]]နှင့် အခြား ဝီကီ ဝက်ဆိုဒ်များကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=wikiblock>{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=25 February 2021|publisher=NetBlocks|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်]]မြို့တစ်မြို့တည်း၌ ည ၁၂ နာရီမှ နေ့လယ် ၁၂ နာရီ အထိ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကျန်မြို့များအားလုံးမှာ ယခင်အတိုင်း မနက် ၁ နာရီမှ မနက် ၉ နာရီအထိသာဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref name=":28">{{Cite web|date=19 April 2021|title=Myanmar junta now publishing lists of wanted journalists {{!}} Reporters without borders|url=https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|access-date=20 April 2021|website=RSF|language=en|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419130008/https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့မှ ၂၆ ရက်နေ့အထိ ဒေသအချို့တွင် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုအား ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။<ref name=":41"/> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကြိုးမဲ့ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာ (Wireless broadband internet) ကို ရက်အကန့်အကတ်မရှိဖြတ်တောက်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=1 April 2021|title=Military Council command to cut out wireless broadband internet|url=https://www.facebook.com/ayeyarwaddytimes/posts/1853947131429946|url-status=live|access-date=1 April 2021|newspaper=Ayeyarwaddy Times|language=my|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052130/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fayeyarwaddytimes%2Fposts%2F1853947131429946}}</ref> စစ်အစိုးရ၏ အင်တာနက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး နေ့စွဲအလိုက် စေခိုင်းမှုများကို [[တယ်လီနော မြန်မာ]] မှ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Directives from authorities in Myanmar - February 2021 |url=https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/|website=Telenor Group |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215082607/https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ညမှ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်း အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာဖြင့် အင်တာနက်ဖြန့်ဝေပေးသည့် [[မြန်မာနက်]]၏ ဝန်ဆောင်မှုကိုလည်း ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ===ဖမ်းဆီးမှုတရားစွဲခြင်းများ=== ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ လူပေါင်း ၁၅၂ ဦး ကိုထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် ထိန်းသိမ်းခံထားရသူများကို ရာဇဝတ်မှုဖြင့်တရားစွဲဆိုမှုစတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသုံးဦးဖြစ်သော ဇူးဇူးဇန်၊ အောင်မျိုးကိုနှင့် ထူးခေါင်သော်အား [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]တွင်ဆန္ဒပြမှုများအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာစီတန်းလှည့်လည်ခြင်း ဥပဒေပုဒ်မ ၁၉ အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးမောင်ကြီးအား [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့|ဖားအံမြို့နယ်]]တွင် ဆန္ဒပြမှုအတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရဖမ်းဆီးခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်ချမှတ်ခြင်းခံရသည်။ ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ [[ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်]]ကို "အနီရောင်ဖဲကြိုး" လှုပ်ရှားမှုတွင်ပါဝင်မှုအတွက်ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရအဖမ်းခံရပြီးစွဲချက်တင်ခံခဲ့ရသည်။ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ခေါင်းဆောင် ဦးဝင်းထိန်အား ပုန်ကန်မှုအတွက်ပုဒ်မ ၁၂၄ (က)အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |title=AAPP {{!}} Assistance Association for Political Prisoners<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=11 February 2021 |archive-date=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109030251/https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |url-status=dead }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဦးဆောင်သောအရပ်ဘက်အစိုးရ၏ ဩစတြေးလျစီးပွားရေးပေါ်လစီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် Macquarie တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခ ရှော(န်) တားနဲလ် (Sean Turnell) ကိုဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558|access-date=11 February 2021 |archive-date=6 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206110939/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558}}</ref>အာဏာသိမ်းမှုနှင့်စပ်လျဉ်းသော ပထမဆုံးဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်တွင်အာဏာပိုင်များက ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် [[နန်းခင်ထွေးမြင့်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာမြင့်နိုင်]]ကိုပြန်လည်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-re-arrests-two-chief-ministers.html Myanmar’s Military Re-Arrests Two Chief Ministers<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် စစ်သားများနှင့်ပြည်သူလူထုအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိရန် တိုက်တွန်းသည့် အွန်လိုင်း မှတ်ချက်များကို အစိုးရမှ အခွန်နှင့် ပြည်နယ်ရန်ပုံငွေများမှ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟုပြောကြားခဲ့ပြီး ဒေါက်တာမြင့်နိုင်က လူထုအားဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် လူထုအား မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်ဝန်[[ရဲလွင်]] အပါအဝင် အနည်းဆုံးဆန္ဒပြသူ ၁၀၀ ကို မန္တလေးတွင်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Protest crackdown begins in Myanmar, over 100 nabbed in Mandalay {{!}} The Myanmar Times<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html|accessdate=11 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]]တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ၂၈ ရက်တွင် ရခိုင် ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီမှ ဦးကျော်ကျော်လင်းသည် “စစ်အာဏာရှင်စနစ် တိုက်ဖျက်ရေး” ဗီနိုင်းကိုင်ဆောင်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ တောင်ကုတ်မြို့ မြို့မဘောလုံကွင်းအနီးတွင် အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ဦးကျော်ကျော်လင်းနှင့် မြို့ခံ ကိုသားကြီးတို့ကို ဖမ်းဆီးမှု ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=တောင်ကုတ် ALD ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် ၁ ဦးနှင့် မြို့ခံ ၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/28/238710.html|access-date=2021-02-28|website=ဧရာဝတီ|language=my}}</ref> စစ်ကောင်စီ အနုပညာရှင်များနှင့် သပိတ်ခေါင်းဆောင်များအား မတရားဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာ့အသံနှင့် မြဝတီတို့မှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့်တရားဆွဲဆိုသော ဝရမ်းစာရင်းကိုလည်း နေ့စဉ်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<!-- cases between 28th Feb and 15th April. citations will be added later. --> ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မုံရွာလူထုသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဦး[[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)|ဝေမိုးနိုင်]]၊ အဆိုတော် ပိုပို၊ သရုပ်ဆောင် [[ဇင်ဝိုင်း]]တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ === ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများပါဝင်မှု=== တပ်မတော်သည် အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများကို ကမ်းလှမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး <ref name="autogenerated2" />ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက် ၂၀၂၁ တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များထဲတွင် ဖဒိုမန်းငြိမ်းမောင် (KNU အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း)၊ ဦးသိန်းညွန့်နှင့် ဦးခင်မောင်ဆွေ (NLD ၏ ခွဲထွက်ပါတီဖြစ်သော NDF ပါတီ ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ) စသော အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမားများစွာပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=မန်းငြိမ်းမောင်၊ ဦးသိန်းညွန့်နဲ့ ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ကို တပ်မတော်နေရာပေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-coup-myanmar-new-government-02022021114403.html|access-date=2 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် ၂၀၂၁ တွင် ဒေါ်အေးနုစိန် (ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]]) အပါအဝင် အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမား ၅ ဦးထပ်မံပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":14">{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ( ၁၄ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/973|access-date=4 February 2021|publisher=Tatmadaw Information Team|language=my|accessdate=8 February 2021|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307110636/http://www.dsinfo.org/node/973}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ရက် တွင် ကောင်စီသို့ပါဝင်ရန် တပ်မတော်၏ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံသည်ဟု [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှာ ပါဝင်ဖို့ စစ်အစိုးရကမ်းလှမ်းချက် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ လက်ခံ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mup-accept-coup-council-02062021134515.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}</ref> === စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် စည်းကြပ်ခြင်း === ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရ၊ ဆန္ဒမပြရ ဟု ပါဝင်သည်။ ===လုံခြုံရေးအင်အား အဆမတန်သုံးခြင်း=== ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်မြို့]]၊ သပြေကုန်းအဝိုင်းဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းသည့်အတွက် ငါးယောက်ထက်မနည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် လူငယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် လူငယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဒဏ်ရာ ပြင်းထန်သောကြောင့် နေပြည်တော် ကုတင် ၁၀၀၀ ဆေးရုံတွင် အသက်လု ကုသ နေသည်။ ဒဏ်ရာရထားသည့် အမျိုးသားသည် ၂၃ နှစ်အရွယ် ကိုဆိုဝေ ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးသည် အသက် ၂၀ အရွယ် [[မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုဆိုဝေမှာ သေနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ရင်ဘတ်ကို ထုတ်ချင်းပေါက် ပွင့်ထွက်သွားသည်။ မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်က ခေါင်းမှာကျည်ဆန်ထိမှန်ပြီး သေဆုံးလုနီးပါး (brain death) ဖြစ်နေကာ အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/police-shoot-protesters-two-serious-wound-in-naypyitaw-02092021065128.html နေပြည်တော်ဆန္ဒပြပွဲ ရဲကပစ်ခတ်လို့ လူငယ်နှစ်ယောက် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရ — မြန်မာဌာန<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ ([[ပြည်ထောင်စုနေ့]]) တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]၌ ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြသူများကိုလူစုခွဲစေခဲ့သည်။<ref name="autogenerated1" /> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံကို စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့တို့မှ ဝင်စီးထားသည်ဟု သတင်းရ၍ သွားရောက်ဝန်းရံ ဆန္ဒပြသူ ပြည်သူလူထုကိုလည်း သေနတ်၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်လူစုခွဲခဲ့ရာ ဒဏ်ရာရသူများလည်းရှိခဲ့သည့်အပြင် သတင်းထောက် ၅ ဦးကိုလည်းဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=မြစ်ကြီးနားမြို့ မန်ခိန်ရပ်ကွက်ရှိ ဘူးဂါးမလိလျှပ်စစ်ဓာတ်အားခွဲရုံတွင် တပ်မတော်သားများ ဝင်ရောက် နေရာယူမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြရာမှ လူစုလူဝေးဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖြိုခွင်းခဲ့ |url=https://news-eleven.com/article/204689|website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my}}</ref> သို့သော် ဖမ်းဆီးခံသတင်းထောက်များကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ၌ မန္တလေးမြို့၊မဟာ‌အောင်မြေ မြို့နယ်၊သံလျက်‌မှော် အ‌နောက်စိန်ပန်းရပ်ကွက်၊မြို့ပတ်ကန်းနားလမ်းဆန္ဒပြမှုဖြစ်စဉ်တွင် ရဲနှင့်တပ်တို့၏ ပြင်းထန်သည့်ဖြိုခွင်းမှုများကြောင့် ဆန္ဒပြသူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး အနည်းဆုံး လူနှစ်ဆယ့်ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန္ဒပြပြည်သူများသည် အစိုးရသင်္ဘောကျင်းမှ နိုင်ငံသားအာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု (ရုံးမတက်ခြင်း) ကို လုပ်ဆောင်နေသော ဝန်ထမ်းများကို လာရောက်စောင့်ကြပ်ကာကွယ်ပေးသော ဒေသခံများဖြစ်ကြကာ ရဲများက အဆိုပါဝန်ထမ်းများကို အတင်းဖိအားပေးရုံးတက်ခိုင်းခြင်းမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ လူအများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည့်အပြင် ရဲနှင့်တပ်မှဖြိုခွင်းသူများသည် အများပြည်သူများကို လေးခွ၊ ကျောက်ခဲများဖြင့်ပစ်ခြင်း၊ သေနတ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ ရေအားဖြင့် လူစုခွဲခြင်းများရှိပြီး ဖမ်းဆီးမှုများစွာလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-20|title=Two Civilians Killed by Myanmar Security Forces in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220233737/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|archive-date=20 February 2021|access-date=2021-02-20|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref><ref name="frontiermyanmar.net" /><ref>{{Cite news|date=20 February 2021|title=2 Myanmar protesters killed by police fire, reports say|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|url-status=live|access-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220090002/https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|archive-date=20 February 2021}}</ref> နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှ အဆိုပါဖြစ်ပျက်မှုကို တုံ့ပြန်ပြစ်တင်မှုများရှိသော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့က သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဆန္ဒပြသူများသည် အထူးသဖြင့် စိတ်ခံစားချက်ပြင်းထန်သော ဆယ်ကျော်နဲ့လူငယ်များကို အသက်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်နိုင်သော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်စေရန် လှုံ့ဆော်နေသည်ဆိုပြီးပြောဆိုကာ ယင်းကြေညာချက်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်၊ အနည်းဆုံးအင်အားဖြင့် ဆောင်ရွက်နေသည်<ref>{{cite news|title= သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|url=|work=မြန်မာ့အလင်း |page=၁-၃ |date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref>ဟူ၍လည်း ပကတိအခြေအနေနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ပြောဆိုမှုများကို ဖော်ပြကြေညာထားသည်။<ref>{{cite news |title=ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်အပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုတွေရှိ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2|work=ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |quote="ဒါပေမဲ့ လက်ရှိလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာ တွေမှာသာမက ... လုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်မှုမြင့်တက်နေပါတယ်။" |accessdate=27 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031754/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2}}</ref><ref>{{cite news |title=မန္တလေးဘူတာကြီးတွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လုမှုကူညီရေးအသင်းကိုပစ်ခတ်မှု မေးခွန်းထုတ်စရာ |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html|work=Myanmar Times |date=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |accessdate=27 February 2021 |archivedate=21 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221165400/https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ratcliffe|first1=Rebecca|date=22 February 2021|title=Myanmar junta warns of lethal force as crowds gather for 'five twos revolution'|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222050501/https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|archive-date=22 February 2021|access-date=22 February 2021|website=the Guardian|language=en}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် သတင်းများကတင်ပြသည်မှာ တာမွေမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီမှခန့်အပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို အလိုမရှိကြောင်း ဆန္ဒပြသူများကို စစ်တပ်နှင့် ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများသုံးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|title= တာမွေမှာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအသစ် ဆန္ဒပြသူတွေကို ဖမ်းဆီးထား |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-arrested-nearly-50-civilians-in-tamwe-yesterday-02262021060141.html|work=RFA |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ဖော်ဝါရီလ ၂၇ ၌ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများဖြစ်သော ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မုံရွာစသည်တို့တွင် ဆန္ဒပြသူများကို ရဲတပ်ဖွဲ့က အင်အားသုံး အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့သောကြောင့် များပြားစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အဖွဲ့က သေနတ်ဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများ အသုံးပြုခြင်းအပြင် ဖြိုခွင်းမှုအတွင်း သတင်းထောက်များ အပါအဝင် ရာနှင့်ချီသောဖမ်းဆီးမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤမျှပင်မကသေးဘဲ တပ်နှင့်ရဲဘက်က အရပ်ဝတ်အသွင် ဝတ်ဆင်ထားသူများသည် ဆန္ဒပြနေသော အမျိုးသမီးများကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါးရိုက်ခြင်း၊ ကန်ကြောက်ခြင်း၊ အကြမ်းဖက် ဖမ်းဆီးခြင်းများလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်လည်း စစ်တပ်နဲ့ရဲများသည် လမ်းတစ်လျှောက်၌ ဖုန်းကင်မရာနဲ့ မှတ်တမ်းရိုက်နေသူများ၊ ကား၊ ဆိုင်ကယ်တွေ ဟွန်းတီးသူများကို သေနတ်၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အယောက် (၁၀၀) ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|title= ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေး အပါအဝင် တစ်ပြည်လုံးမှာ ဆန္ဒပြသူတွေ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-military-crackdown-protesters-02272021051940.html|work=RFA |date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြပြည်သူများအား ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက် ကူညီပေးနေသော "မွန်မြတ်စိတ်ထား လူမှုကူညီရေးအသင်း"နှင့်"ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအရေးပေါ်ကူညီရေးအသင်း" ယာဉ်များပေါ်က ကျန်းမာရေးစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို သေနတ်ဒင်များ၊ နံပါတ်တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်၍ ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကြောက်ခဲ့ကြကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားရုံသာမက လူမှုကူညီရေးအသင်းယာဉ်များကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/multimedia/north-oakkla-coup-protest-attack-03032021033928.html ကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေ အကြမ်းဖက် ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးခံရ]</ref> မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းအချိန်တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းသည် [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]မှ အရပ်သားများကို ခဲကြည်အစစ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ အရပ်သားပြည်သူများထံမှ သိမ်းဆည်းထားသည့် ဇိမ်ခံကားများဖြင့် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်သားပြည်သူ ၅ ဦးခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၈၂ လမ်းတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်သော ပြည်သူများကို ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖြိုခွင်းရာတွင် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂ ဦးရှိပြီး လူ ၇ ဦး ထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံရကာ ပြည်သူများ၏ ဆိုင်ကယ်များကို သိမ်းဆည်းယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးခံရသူများတွင် တိုင်းရင်းဆေးဆရာမတစ်ဦးနှင့် ကိုထက်ဖြိုးဝေအောင်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|title= သိမ်းဆည်းထားသည့် အရပ်သားပိုင်ကားများဖြင့် စစ်တပ်က လိုက်လံတိုက်ခိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6179|work=Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁}}</ref> [[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]] [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]တွင် ဆန္ဒပြလူငယ်များ၏ သဲအိတ်များဖြင့် ခံတပ်ပြုလုပ်ထားသောနေရာတွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းမှ လူ့အသက်အား အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့် ပစ်ခက်ခဲ့သည့်အပြင်၊ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခက်ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ [[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]] [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်တွင် ကိုခင်လှိုင်(ခ)ဝေစိုးသူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုသက်နိုင်ထွန်း (၄၁ နှစ်)၊ ကိုနေလင်းစော (၃၇ နှစ်)၊ ကိုမျိုးကိုကိုဦး (၂၇ နှစ်)၊ ကိုကိုလွင် (၂၆ နှစ်)၊ ကိုသိန်းအောင် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်မျိုးသန့် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်သူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုဝင်းထွဋ်အောင် (၁၉ နှစ်)၊ ကိုစန်းတင့်နိုင် (၂၇ နှစ်)၊ ဖိုးလပြည့် (၂၃ နှစ်)၊ ဦးကုလား (၄၀ နှစ်)၊ ကိုကျော်သန်း (၁၉ နှစ်)၊ ကိုသားချော (၂၀ နှစ်)၊ ကိုဝင်းဦး (ပိုင်ရှင်မဲ့အလောင်း)၊ ကိုဝေဖြိုးသူ (အသက်မသိသေး)၊ ကိုမောင်ဦး (အသက်မသိသေး)တို့ ကျဆုံးမှုနှင့်အတူ ဒဏ်ရာရရှိမှုများရှိခဲ့ပြီး အတည်မပြုနိုင်သော ကျဆုံးမှုများလည်းရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title= အာဏာရှင်ကို သေနတ်သံကြားမှ အံတုခြင်း |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6352|work= Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၉ မတ်လ ၂၀၂၁ }}</ref> === အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများ၌ တပ်စွဲခြင်း === အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီဟာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှစတင်၍ အများပြည်သူပိုင် ဆေးရုံများ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ အခြေခံပညာကျောင်းများနှင့် ဘုန်ကြီးကျောင်းများ၌ တပ်စွဲလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တပ်စွဲမှုအတွင်း ပြည်သူများကန့်ကွက်သဖြင့် အချေအတင်ဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးခဲ့သူများလည်းရှိခဲ့သည်။<!-- Src နှင့်ထပ်ဖြည့်ပါမည် --> === စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ === အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီအချိန်က ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပျက်ပြားစေရန် ရည်ရွယ်သော စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name=":25">{{Cite web|title=Pro-military protesters hurl bricks at police car while rallying against the Union Election Commission|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-protesters-hurl-bricks-at-police-car-while-rallying-against-the-union-election|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀ ခန့်သည် ကိုဗစ်-၁၉ လမ်းညွှန်ချက်များကို ချိုးဖောက်ကာ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမရှေ့တွင် စုဝေးကာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့တွင် ဆန္ဒပြသူ ထောင်ချီစုဝေးခဲ့ကြကာ တပ်မတော်အလံများ ဝှေ့ယမ်းကာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ အငြင်းပွားစေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW}}</ref> အာဏာသိမ်းပြီး နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများက ရန်ကုန်မြို့တွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|date=2 February 2021|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=8 February 2021}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူက ဆူးလေဘုရားတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။<ref name="frontiermyanmar.net" /> ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုသို့ စစ်တပ်ထောက်ခံသူအချို့က အမှတ်အသားမပါသော ကား ၁၅ စီးဖြင့် ရောက်ရှိလာကာ ရန်ရှာခဲ့ကြသည်။<ref name="vehicle">{{Cite web |title=Pro-military groups tried to disrupt anti-coup protests |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-groups-tried-to-disrupt-anti-coup-protests |access-date=10 February 2021 |website=Myanmar NOW }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မျိုးချစ်သံဃာငယ်များ သမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်ရဟန်းအချို့က ကားပျက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်နေသော ကားများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|title=One injured as monks smash windows of cars blocking road for civil disobedience campaign |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611205322/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ရန်ကုန်မြို့လယ်သို့ ချီဆက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး<ref name="aapp25">{{cite web|date=25 February 2021|title=25 Feb 2021 Daily Briefing in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/?p=13259|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225230425/https://aappb.org/?p=13259|archive-date=25 February 2021|access-date=26 February 2021|website=Assistance Association for Political Prisoners}}</ref><ref>{{Cite web|last=reporters|first=Associated Press|date=25 February 2021|title=Pro-military marchers attack anti-coup protesters in Myanmar|url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228153533/https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|archive-date=28 February 2021|access-date=8 March 2021|website=Irish Examiner|language=en}}</ref> ဘေးရှိ ပြည်သူများနှင့် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်သူများကို ဓားများ၊ တုတ်များ၊ ဂျင်ဂလိများဖြင့် တိုက်ခိုက်ရန်ရှာခဲ့သောကြောင့် လူလေးဦး ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိခဲ့ပြီး လူရှစ်ဦးမှာ ဒဏ်ရာအချို့ ရရှိခဲ့သည်။<ref name=":39" /><ref name=":40"/><ref name="aapp25" /> ===တပ်မတော်ဘက်လိုက် တန်ပြန်ဆန္ဒပြပွဲများ=== အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးအချိန်တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ထောက်ခံပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":25"/> Women's Peace Network မှ ဝေဝေနုသည် ဆန္ဒပြပွဲများတွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ကြောင်းသတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=Kirby|first=Jen|date=2021-02-08|title=Tens of thousands rise up against the coup in Myanmar|url=https://www.vox.com/2021/2/8/22272367/myanmar-protests-coup-democracy|access-date=2021-02-08|website=Vox|language=en}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်မ‌တော်ထောက်ခံသူ​နေ့စားအ‌ယောက် ၄၀၀ ခန့် သည် [[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]]ရှေ့၌ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင်လည်း [[ပျော်ဘွယ်မြို့|မန္တလေးတိုင်း‌၊ ပျော်ဘွယ်မြို့]]၌ အယောက် ၁၀၀၀ ခန့် သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ရဲကားတစ်စီးကို အုတ်ခဲဖြင့်ပစ်ခဲ့သော်လည်း တစ်ဦးမျှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းမရှိပေ။<ref name=":25" /> ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်ထောက်ခံသူအယောက် ၅၀၀ ခန့်သည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်|‌ရွှေတိဂုံဘုရား]]အနီး၌ ပုန်ကန်မှုမျိုးပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Pro-Tatmadaw protesters spark riot in Yangon|url=https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html|access-date=2021-02-08|website=The Myanmar Times|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027055026/https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|date=2021-02-02|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=2021-02-08}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင်လည်း [[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေဘုရား]]အနီး၌ ထောက်ခံပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-08|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=2021-02-08|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့ဆန္ဒပြပွဲတွင် တပ်ထောက်ခံသူများသည် နံပါတ်မပါသောကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး အကြမ်းဖက်မှုများဖြစ်ပေါ်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":28"/>အများစုမှာသစ်သားတုတ်များကို လျှို့ဝှက်ကိုင်ဆောင်လာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာဒီမိုကရေစီအတွက်ဆန္ဒပြသူများနှင့် ဝင်ရောက်ရောနှောခဲ့သည်။<ref name=":28" /> ဆူးလေဘုရားလမ်းတစ်လျှောက်သည် ပြည်သူလူထု၏ ပုံမှန်ဆန္ဒပြနေရာဖြစ်သောကြောင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များက လုံခြုံရေးအတားဆီးများဖြင့်ပိတ်ဆို့ခဲ့ကြသော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် တပ်ထောက်ခံပွဲကိုပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် ထိုအကာရံများကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်ထောက်ခံသောသူအချို့သည် လေးခွများ၊ တုတ်များကို ပေါ်တင်ကိုင်ဆောင်ခဲ့ကြ၏ ။ ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ်ဘေး၌ ခြေကျင်လမ်းသွားတစ်ဦးကို တပ်ထောက်ခံသူတစ်ဦးက ဓားဖြင့်ထိုး၍ တက်ထောက်ခံသူအချို့က ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကျောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="rfaarmysupport>{{cite web|title=တပ်ထောက်ခံသူတွေက စစ်အာဏာရှင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူတွေနဲ့ မီဒီယာတွေကို ရန်ပြု |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporters-attack-in-yangon-02252021035543.html|website=RFA News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ထို့အပြင် အဆိုပါတပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် အများပြည်သူကို  အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ္စည်းများ လုယက်ခြင်းနှင့် ကားများအား ဖျက်ဆီးခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ မင်္ဂလာတောင်ညွှန့်မြို့နယ် ဗိုလ်မင်းရောင်လမ်း  သိမ်ဖြူမီးရထားဝင်းရှိ ပြည်သူများအား သံတုတ်များ၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူအချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ သတင်းရယူရန်သွားရောက်ခဲ့သော သတင်းထောက်များကိုလည်း ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်များက ရန်မူခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်မတော်ထောက်ခံသူများထဲကအချို့သည် ကားမှန်ရိုက်ခွဲ၍ ဖုန်းခိုးယူခြင်း၊ ဈေးသည်တစ်ဦး၏ ရေသန့်၊ အအေးများကို အဓမ္မယူဆောင်ခြင်း၊ လေးခွများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း စသည်များလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="dvbarmysupport>{{cite web|title=စစ်တပ်ထောက်ခံဆန္ဒပြသူများက လူထုကို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်၊ လုယက်ဖျက်ဆီးမှုများ ကျူးလွန် |url=http://burmese.dvb.no/archives/446597?fbclid=IwAR3d5VTe58Ilk9SKEbhkvH6cOqkri9Vsf5vHhan6fE_OCiZQFJTQAZMYmEc|website=DVB News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> === သတင်းမီဒီယာများ ထိန်းချုပ်ခြင်း === ====ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်း==== အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရအနေဖြင့် မနှစ်သက်သောအကြောင်းအရာများကို ပိတ်ပင်နိုင်ရန်၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများကို ကန့်သတ်နိုင်ရန်နှင့် အချက်အလက်များကို ကြားဖြတ်ယူနိုင်ရန်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်က အဆိုပြုလိုက်သည်။ အဆိုပြုဥပဒေများဖော်ပြထားသည့် စာမျက်နှာ ၃၆ မျက်နှာပါ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးအော်ပရေတာများအားလုံးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းလိုင်စင်ရကမ္ပဏီများအားလုံးသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[ရိုက်တာသတင်းဌာန]]က ရရှိထားသော အဆိုပါဥပဒေကြမ်းမိတ္တူ၌ ၎င်းသည် ပြည်သူအား ကာကွယ်ရန်၊ နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နိုင်ငံ၏ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာအသုံးပြုမှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုများကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများအနေဖြင့် ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံစာပေကဲ့သို့သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်မသင့်လျော်သော အကြောင်းအရာ၊ သို့မဟုတ် မမှန်မကန်သောသတင်းများနှင့် ကောလာဟလများ၊ စည်းလုံးမှုနှင့်တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်စီးစေသော အမုန်းတရားဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများကို ဖယ်ရှားတားဆီးရမည် ဟု ဆိုသည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျမည်ဖြစ်ကြောင်း အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ တွင် ပြောသည်။ အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရသည် အတိုက်အခံများ၏စည်းရုံးသိမ်းသွင်းမှုကို တားမြစ်ရန်အတွက် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေကြမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>[http://www.mizzimaburmese.com/article/78151 ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းအသစ်က လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျကြောင်း အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဝေဖန်ပြစ်တင် | Mizzima Myanmar News and Insight<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းသည် အသေးစိတ်ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်နေကြောင်း၊ အခုအချိန်အခါသည် ထိုဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရန် အချိန်အခါကောင်း မဟုတ်ကြောင်း၊ ဥပဒေကြမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကြားတွင်လုပ်ဆောင်ရမည့် အဆင့်များကို ကျော်လွန်၍ အစောတလျင်ပြဋ္ဌာန်းမည်ဆိုပါက [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်]]နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံ့အကျိုး၊ ပြည်သူတွေအကျိုးနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကဏ္ဍအားလုံးတို့ရဲ့ အကျိုးအတွက် အသေးစိတ်ထပ်ပြီး ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန်လိုအပ်ကြောင်း၊ လိုအပ်သောအထောက်အကူပြု အကြောင်းအချက်များ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဆင့်ဆင့် မဖြစ်မနေလုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများအသီးသီးက ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သဘောထားကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://burmese.voanews.com/a/cyber-security-law-computer-associtations/5775863.html ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရမယ့်အချိန်မဟုတ်ဘူးလို့ ကွန်ပျူတာအသင်းများထုတ်ပြန်]</ref> တရုတ်ပြည်[[ကူမင်း]]မြို့မှ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းသည် သွားလိုက်လာလိုက်ဖြင့်ဖြစ်နေသည်ကို တွေရှိခဲ့ကြသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံမှနည်းပညာရှင်များကို ပြည်တွင်းသို့ခေါ်ယူ၍ မြန်မာ့အင်တာနက်၌ firewall တည်ဆောက်မည်ဟူ၍ သံသယများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တရုတ်သံရုံးရှေ့၌ သွားရောက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref name=":32">{{Cite news|date=2021-02-11|title=Myanmar anti-coup protesters rally at Chinese embassy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-china-int-idUSKBN2AB0HE|url-status=live|access-date=2021-02-11}}</ref> တရုတ်သံရုံးသည် ထိုသံသယကို ကောလဟာလဟူ၍ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်အပြင် China Enterprises Chamber of Commerce သည် ပင်လယ်စာပို့သည်ဟူ၍သာ ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=China Denies Helping Myanmar Military Regime Build Internet Firewall|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|access-date=2021-02-17|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216015801/https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|url-status=live}}</ref><ref name=":32" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-02-11|title=关于中缅货运航班的情况说明|url=https://www.facebook.com/paukphawfriendship/photos/a.192320247510703/3681368825272477/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=缅甸中国企业商会|language=zh}}</ref> ==== သတင်းမီဒီယာဖြတ်တောက်မှု ==== ပုဂ္ဂလိက သတင်းရုပ်သံလိုင်းများဖြစ်သော မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်း၊ ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ([[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]])ရုပ်သံလိုင်းအပါအဝင် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းအချို့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]က ပိတ်ပင်ဖြတ်တောက်ထားခဲ့ပြီး [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များ၊ [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးရုပ်သံလိုင်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော် မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်းကမူ စလောင်းမှ တစ်ဆင့်ကြည့်ရှုနိုင်ကြောင်း သူတို့၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရုပ်သံလိုင်းများသည် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများနှင့် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များကိုသာ ထုတ်လွှင့်နေပြီး သတင်းအမှန်များကို ထိန်ချန်ထုတ်လွှင့်နေသည်။<ref>[https://cpj.org/2021/02/myanmars-military-should-lift-facebook-whatsapp-censorship-enable-news-broadcasts-following-coup/ Myanmar’s military should lift Facebook, WhatsApp censorship, enable news broadcasts following coup - Committee to Protect Journalists<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> အာဏာလုယူသည့်အစိုးရသည် [[:en:The_New_York_Times|နယူးယောက်ခ့်တိုင်းမ်း]]၊ ဝေါစထရစ်၊ သည်အီကောနောမစ်၊ ရိုက်တာနှင့် [[:en:Associated_Press|အေပီသတင်းဌာန]]များ [[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်]]များကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်တွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-ambassador-calls-myanmar-military-restore-power-elected-government.html US Ambassador Calls for Myanmar Military to Restore Power to Elected Government<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် အာဏာိမ်း စစ်ကောင်စီသည် [[မြန်မာနောင်း]]၊ [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ]]၊ [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]]၊ ခေတ်သစ်မီဒီယာနှင့် [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7 Day News သတင်းမီဒီယာ]]တို့အား ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.theguardian.com/world/2021/mar/08/myanmar-un-chief-urges-release-of-trapped-protesters MAC revoked licenses of 5 media]</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် မဇ္ဈိမမီဒီယာနှင့် မြန်မာနောင်းမီဒီယာတို့၏ ရုံခန်းများကို ဝင်ရောက်ရှာဖွေဖျက်စီးခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မိုဘိုင်း အင်တာနက်ဖြတ်တောက်လိုက်သောကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း သတင်းစီးဆင်းမှုမှာ သိသာစွာ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ==== ကောလာဟလပျံ့နှံ့မှု ==== အင်တာနက် ပိတ်ခံထားရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်ညတွင် [[SMS ဘာသာစကား|SMS]] များဖြင့် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]လွတ်ပြီ၊ NLD ခေါင်းဆောင်များ၏ သေဆုံးမှု [[မင်းအောင်လှိုင်]]အဖမ်းခံရစသော သတင်းမှားများပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်ပြီဆိုသည့်သတင်းမှား ပျံ့နှံ့နေ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-release-rumor-02062021113852.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-02-07|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live|access-date=2021-02-07}}</ref>ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်လာသည့်ကောလာဟလကို တပ်မတော်ပိုင်[[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီရုပ်သံ]]မှလွှင့်ခဲ့ရာ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်‌စေခဲ့ပြီး လူများသည် လမ်းများပေါ်တက်၍ မီးပန်းများဖောက်လွှတ် အောင်ပွဲခံသည်အထိဖြစ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Myanmar coup: Tens of thousands protest and call for Aung San Suu Kyi's release despite internet being cut off|url=https://news.sky.com/story/myanmar-coup-tens-of-thousands-protest-and-call-for-aung-san-suu-kyis-release-despite-internet-being-cut-off-12211146|access-date=2021-02-07|website=Sky News|language=en}}</ref> [[အင်တာနက်]]ဝန်‌ဆောင်မှုပိတ်ခံထားရခြင်းကြောင့် သတင်းမှန်ရရှိရန်ခက်ခဲလာကာ ကောလာဟလများကိုပိုမိုပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ ==== ဂျာနယ်လစ်၊ သတင်းထောက်များနှင့် ထင်ရှားသူများအား ဖမ်းဆီးခြင်း ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က)ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅(က)ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံထားရသည့် သရုပ်ဆောင်ရဲတိုက်ကို မူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိ |url=https://news-eleven.com/article/206535|work=Eleven Media Group |date=4 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101255/https://news-eleven.com/article/206535|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာပါဝင်နေတဲ့ သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို စစ်ကောင်စီ ဖမ်းဆီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|work=Radio Free Asia |date=5 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101244/https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|url-status=live }}</ref> ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ၊ မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင်များ ဒါဇင်ကျော်ကို အာဏာပိုင်များက ဖမ်းဝရမ်းများ ထုတ်ခဲ့သည်။ ဝရမ်းထုတ်ခံရသော ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သူ စည်သူအောင်မြင့်က ဝရမ်းစာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်းအတွက် ဂုဏ်ယူရကြောင်း သူ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar protesters paint Yangon red, defying bloody army crackdown |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|access-date=6 April 2021 |work=[[Reuters]] |date=6 April 2021 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052133/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|url-status=live }}</ref> ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားသော သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် ပိုင်တံခွန်ကို စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်မှု၊ ဆန္ဒပြသူများအား ထောက်ခံမှုတို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပိုင်တံခွန်နေထိုင်ရာနေရာသို့ စစ်ကားရှစ်စီးဖြင့် လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပိုင်တံခွန်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရစဉ် ခုခံခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း မိခင်ဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="ActorModel">{{cite news |title=Myanmar actor arrested as junta hunts 120 celebrities |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|access-date=8 April 2021 |work=[[Channel News Asia|CNA]] |date=8 April 2021 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|url-status=live |accessdate=21 February 2022 |archivedate=8 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362}}</ref> Other 120 celebrities were also issued arrest warrants.<ref name="ActorModel"/> ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ ဂျာနယ်လစ်၊ သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်နှင့် လူမှုကွန်ယက်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသူ အနည်းဆုံး ၁၉ ဦး သည် အလိုရှိသူများ စာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း နယ်စည်းမထား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref name=":28" /> ထိုနေ့ည ရှစ်နာရီခန့်တွင် ထင်ရှားသော အလှဘလော့ဂ်ဂါ ဝင်းမင်းသန်းကို စစ်ကောင်စီက အမှုဖွင့်လှစ်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ BH ဟိုတယ်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တဲ့ BH ဟိုတယ်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက် |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240489.html|work=[[The Irrawaddy]] |date=2021-04-07 |language=my}}</ref><ref>{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းအား တောင်ကြီးမြို့မှာ ရုံးထုတ်ခဲ့ |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240508.html|work=The Irrawaddy |date=2021-04-07 |language=my}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar celebrity model arrested as military targets public figures |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/08/myanmar-celebrity-model-arrested-paing-takhon-military-targets-public-figures|work=The Guardian |date=2021-04-08 |language=en}}</ref> မတ်လ ၃ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် မင်းညိုကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူ့အား ရဲက မတရားညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်ဟု မိသားစုက ဆိုသည်။ စစ်အာဏာသိမ်းကာလတွင် သူသည် ပြစ်ဒဏ်ချခံရသော ပထမဆုံး သတင်းထောက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar jails journalist for anti-coup protests coverage |url=https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|access-date=14 May 2021 |work=[[Deutsche Welle]] |date=14 May 2021 |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514024410/https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|url-status=live }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျာနယ်လစ် သုံးဦးနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နှစ်ဦးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးကာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အကယ်၍ အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိပါက သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ခြင်း ခံရနိုင်ကာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar: Journalists who fled coup face Thailand deportation |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|access-date=11 May 2021 |work=BBC News |agency=[[BBC]] |date=11 May 2021 |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511035705/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|url-status=live }}</ref> ထိုင်းအစိုးရအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာသူများကို အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့မည်မဟုတ်ကြောင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]] က ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ခရစ္စတင်း ရှဝါနာ ဘာဂီနာကို ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thai PM: Myanmar refugees won't be forced back |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|access-date=16 May 2021 |work=The Star |date=16 May 2021 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516133600/https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|url-status=live }}</ref> === နေအိမ်များ ချိတ်ပိတ်ခြင်း === NUG အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) နှင့် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ အဆောက်အဦများ၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေအရ အရေးယူဆောင်ရွက်နေသော အမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများ၊ CDM လှုပ်ရှားမှု၊ အသံတိတ်သပိတ် လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသူများ၏ နေအိမ် အဆောက်အအုံများကို စစ်ကောင်စီက ချိတ်ပိတ်သိမ်းဆည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ အဆောက်အအုံအရေအတွက် ၅၃၁ လုံးကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=I. S. P. |title=နိုင်ငံအနှံ့ နေအိမ်နှင့် အဆောက်အအုံ ၅၃၁ လုံးထက်မနည်း ချိပ်ပိတ် သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရ |url=https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/|website=Institute for Strategy and Policy - Myanmar |access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=15 မတ် 2022 |archive-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317033003/https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/}}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၁၃၅ လုံး၊ ရန်ကုန်တိုင်းတွင် ၁၁၆ လုံး၊ မန္တလေးတိုင်းတွင် ၈၅ လုံး၊ ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ၄၇ လုံး၊ မကွေးတိုင်းတွင် ၃၉ လုံးတို့ဖြစ်ကာ အမှန်တကယ် သိမ်းဆည်းခံရသည့် အရေအတွက်မှာ ထို့ထက် ပိုနိုင်သည်။ ==သေဆုံးမှုများ== {{main|၂၀၂၁ မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး၌ ကျဆုံးသွားသူများ စာရင်း}} ဆန္ဒပြမှုများ စတင်ပြီးနောက် [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] စာရင်းအရ နေ့ရက်အလိုက် သေဆုံးခဲ့မှုများ<ref name="AAPP">{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/03/Fatality-List-for-March-29-Final-1.pdf|title=Crackdown Injury & Death List|work=[[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]]|date=29 March 2021|url-status=live|access-date=30 March 2021}}</ref> {{Graph:Chart | width=1000 |heigh= 200 |xAxisTitle = ရက်စွဲ |xAxisAngle=-60 |yAxisTitle = သတ်ဖြတ်ခံရသော ဆန္ဒပြသူများ |type=rect |showvalues = |x=2/1,2/2,2/3,2/4,2/5,2/6,2/7,2/8,2/9,2/10,2/11,2/12,2/13,2/14,2/15,2/16,2/17,2/18,2/19,2/20,2/21,2/22,2/23,2/24,2/25,2/26,2/27,2/28,3/1,3/2,3/3,3/4,3/5,3/6,3/7,3/8,3/9,3/10,3/11,3/12,3/13,3/14,3/15,3/16,3/17,3/18,3/19,3/20,3/21,3/22,3/23,3/24,3/25,3/26,3/27,3/28,3/29,3/30,3/31,4/1,4/2,4/3,4/4,4/5,4/6,4/7,4/8,4/9,4/10,4/11,4/12 |y=0,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,1,4,0,0,0,1,0,0,0,16,0,1,26,0,4,0,2,3,1,1,10,5,12,113,31,7,9,2,15,4,12,17,7,2,17,7,141,21,14,15,5, }} အာဏာသိမ်းမှုကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် ဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒဖော်ထုတ်ခြင်းများ၊ ထိုင်သပိတ်ပြုလုပ်ခြင်းများစွာပါဝင်သော်လည်း အာဏာပိုင်များဘက်က အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဖြိုခွင်းပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ရက် ညပိုင်းတွင်မန္တလေးမြို့ ၃၈လမ်း၌ ကားတစ်စီးဖြင့် လိုက်လံတိုက်မှုကြောင့် ကိုဦး (ခ) နပွားနှင့် ရက်တူးအောင် (ခ) မာတူး တို့သေဆုံးခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသေဆုံးသူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://aappb.org/bu?p=13912]{{Dead link|date=March 2026 }}</ref>ဖေဖော်ဝါရီ ၉ တွင် [[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]] သည် ကျည်အစစ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရကာ ဦးခေါင်းကို ကျည်ဆန်ဖောက်ဝင်ခဲ့သည်။ အသက်ရှူစက်ဖြင့် အသက်ဆက်နေရခဲ့ကာ ဆရာဝန်များက ဦးနှောက်သေဆုံးသွားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ရက်နေ့တွင် မိသားစုဝင်များက အသက်ရှူစက်ဖြုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဆန္ဒပြသူများသာမက လမ်းသွားလမ်းလာများကိုပါ လုံခြုံရေးတာဝန်ယူသူများက ကျည်ဆန်အစစ်များကိုလည်းအသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းကြသောကြောင့် လူသေဆုံးမှုနှုန်းများ မြင့်မားလာခဲ့သည်။ သွေးစွန်းသောတနင်္ဂနွေဟု အမည်တွင်ခဲ့ရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ တွင် လမ်းသွားလမ်းလာအပါအဝင် ဆန္ဒပြပြည်သူပေါင်း အနည်းဆုံး (၁၈) ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-56224151 In pictures: A bloody day in Myanmar's protests, BBC News]</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈၊ နံနက် ၈ နာရီခန့်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ အောက်ကြည့်မြင်တိုင်လမ်း၊ တိုင်းပညာရေးမှူးရုံးရှေ့၌ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ရန် စုဝေးနေသော ပညာရေးဝန်ထမ်းများအား အာဏာပိုင်တပ်ဖွဲ့မှ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့် ရုတ်တရက် ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်း လူစုခွဲခဲ့စဉ် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် အလယ်တန်းပြဆရာမ ဒေါ်တင်နွဲ့ရီ ကျဆုံးခဲ့သည်။ စုဝေးနေသော ဆရာ၊ ဆရာမ ဦးရေ ၂၀၀ ခန့် ရှိသည့် လူစုလူဝေးအား သတိပေးခြင်း တစ်စုံတစ်ရာမရှိ ရုတ်တရက်အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=မတတ်မြောက်သည့် ပညာရေးစနစ်မှ လွတ်မြောက်လိုသူ ဆရာမ၏ နောက်ဆုံးခရီး|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5950|access-date=2021-02-28|website=MyanmarNow|language=my}}</ref> ထို့နောက် မတ် ၃ ၌ လုံခြုံရေး ရဲနှင့်စစ်သားတို့၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသူပေါင်း (၃၈) ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-56265962 Myanmar sees deadliest day as 38 protesters killed]</ref> မတ်လ ၅ ရက် မန္တလေးမြို့ မြတောင်သပိတ်စစ်ကြောင်း ဖြိုခွင်းခံရချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ကိုနိုင်မင်းကို ရုပ်အလောင်းကို မြင်တွေ့ခွင့်မရရှိခဲ့ဘဲ မိသားစုဝင်များက ရက်လည်ဆွမ်းသွတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-03-11|title=ရုပ်အလောင်းထုတ်မပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မရဘဲ ရက်လည်ဆွမ်းသွပ်ခဲ့ရ|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6030|website=MyanmarNow|language=my}}</ref>မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသူ ၄၂၃ဦး ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[File:Death Cases in 2021 Myanmar protests.svg|thumb|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း စစ်​ကောင်စီ၏ လက်ချက်ဖြင့် ပြည်နယ်/တိုင်းအလိုက် ကျဆုံးခဲ့ရ​သောသူများ၏ အ​ခြေအ​နေပြ​မြေပုံ (ဧပြီ ၇ရက်​နေ့အထိ) {{legend|#280B0B|≥၂၀၀}} {{legend|#501616|၁၀၀-၁၉၉}} {{legend|#C83737|၅၀-၉၉}} {{legend|#DE8787|၁၀-၄၉}} {{legend|#FFD5D5|၁-၉}}]] {| class="wikitable" |+သေဆုံးသူစာရင်း (၇.၄.၂၀၂၁ အထိ)<ref>[https://aappb.org/bu?p=14199]{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> !စဉ် !တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် !သေဆုံးသူအရေအတွက် |- |၁ |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |၂၁၉ |- |၂ |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၆၃ |- |၃ |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |၈၄ |- |၄ |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၈ |- |၅ |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၇ |- |၆ |[[ရှမ်းပြည်နယ်]] |၂၆ |- |- |၇ |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၆ |- |၈ |[[ကချင်ပြည်နယ်]] |၁၃ |- |၉ |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၁ |- |၁၀ |[[မွန်ပြည်နယ်]] |၁၁ |- |၁၁ |[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] |၄ |- |၁၂ |[[ကယားပြည်နယ်]] |၂ |- |colspan=2|စုစု​ပေါင်း |၆၁၄ |- |* | colspan="2" |''<small>အတည်မပြုနိုင်သေးသော အခြားသောသေဆုံးသူများလည်းရှိသေးသည်။</small>''<ref name=":1" /> |} ==လက်နက်ကိုင် ခုခံမှုများ== {{main|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} စစ်အာဏာသိမ်း ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်အစိုးရ]]က နှိမ်နင်းဖြိုခွင်းမှုများကို လက်တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]၏ လက်နက်ကိုင် ထကြွမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021}}</ref> ==နိုင်ငံတကာမှတုံ့ပြန်မှုများ== ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏အခြေအနေကို ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခေါင်းဆောင်များအား တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-07|title=Pope appeals to Myanmar leaders to serve the common good - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|access-date=2021-02-16|website=www.vaticannews.va|language=en|archive-date=9 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209021759/https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]]သည် "တစ်ကမ္ဘာလုံးက စောင့်ကြည့်နေပါသည်" ဟူ၍ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-10|title=Remarks by President Biden on the Administration's Response to the Coup in Burma|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|access-date=2021-02-16|website=The White House|language=en-US|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215151325/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ၌ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီရို ဂူတာရက်စ်]] (အန်တောညူ ဂူတဲရိရှ်) (António Guterres) က မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေနေများကို အလွန်စိုးရိမ်သောကရောက်ရကြောင်း ကြေညာချက်တစ်ခုထုတ်ပြန်ခဲ့ကာ မြို့ကြီးများတွင် သတင်းများအရ တင့်ကားများထပ်တိုးချထားခြင်းနှင့် အင်အားအဆမတန်သုံးစွဲခြင်းတို့ကိုလည်း အထူးအလေးပေးပြောဆိုသွားသည်။<ref name=":36">{{Cite web|title=Violence, Intimidation, Harassment by Myanmar Security Personnel Unacceptable, Secretary General Says, Also Expressing Concern over Restrictions on Internet {{!}} Meetings Coverage and Press Releases|url=https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|access-date=17 February 2021|website=www.un.org|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|url-status=live}}</ref> ထို့နောက် မြန်မာစစ်တပ်နှင့်ရဲများကို လူအများ ငြိမ်းချမ်းစွာစုရုံးဆန္ဒပြနေမှုအပေါ် လေးစားရန်တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြသူများသည် လက်စားချေတုံ့ပြန်ခံရသူများ မဖြစ်စေရန်လည်း သေချာစွာပြောဆိုသွားခဲ့သည်။<ref name=":36" /> လုံခြုံရေးစောင့်ကြပ်သောသူများ၏ အကြမ်းဖက်ခြင်း ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် အနှောက်အယှက်ပေးခြင်းတို့ကိုဖော်ပြထားသော သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များသည် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိဟူ၍လည်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":36" /> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ တွင် စင်္ကာပူလွှတ်တော်၌ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဗစ်ဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှန်ကလည်း ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်းများ၊ ဝန်ထမ်းများကိုဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက်အမှောင်ချခြင်း မြို့ပေါ်လမ်းများ၌ သံချပ်ကာ(တင့်)ကားများနှင့် တပ်များချထားမှုတို့ကို စိုးရိမ်ကြောင်းနှင့် ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုများကို အတတ်နိုင်ဆုံးလျှော့ချဆောင်ရွက်ရန် အာဏာပိုင်များကို တိုက်တွန်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=16 February 2021|title=Singapore says Myanmar situation 'alarming', but no need for broad sanctions|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|access-date=17 February 2021|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216082237/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|url-status=live}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းဝန်ကြီးချုပ် [[ဘောရစ် ဂျွန်ဆင်]]က အာဏာသိမ်းမှုကို ရှုံ့ချခဲ့၍ "မြန်မာပြည်သူပြည်သားများနှင့် အတူတကွရပ်တည်ပါသည်" ဟူ၍ ၎င်း၏တွစ်တာတွင် ရေးသားခဲ့ကာ ဆက်လက်ပြီး အာဏာသိမ်းယူမှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် တာဝန်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=16 February 2021|title=Boris Johnson says charges against Aung San Suu Kyi are ‘fabricated’|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|access-date=17 February 2021|website=The Independent|language=en|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062621/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|url-status=live}}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ တံခါးပိတ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အရေးပေါ်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးသို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုရေးကော်မတီ၏ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာအထူးကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ ဆာဆာမှလည်း အဆောတလျင် အရေးယူပေးရန် တိုက်တွန်းချက် ၄ ချက်ပါသော စာတစ်ဆောင်ကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုအချက်များအနက်တစ်ခုမှာ "ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် အလို့ငှာ တာဝန်ယူခြင်း" ([[:en:Responsibility_to_Protect|Responsibility to Protect - R2P]]) ကိုခေါ်ယူရန်ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>[https://facebook.com/story.php?story_fbid=267470051510526&id=101472478110285&_rdr Dr. SaSa letter to UNSC]</ref> === နောက်ဆုံး အခြေအနေ === 2024 ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နွေဦးတော်လှန်ရေးသည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ ခုခံမှုကို အဓိကအားဖြင့် တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ (EAOs) တို့က ဦးဆောင်ပြီး မဟာမိတ်များ ဖွဲ့စည်းကာ စစ်ဆင်ရေး 1027 နှင့် စစ်ဆင်ရေး 1111 ကဲ့သို့သော ညှိနှိုင်း စစ်ရေး စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေးများသည် စစ်အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု သိသိသာသာ အားနည်းသွားသည့် စစ်ကိုင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်များကဲ့သို့ ဒေသများတွင် ခုခံရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော နယ်မြေ အမြတ်အစွန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်မြင်မှု အနိုင်ရနိုင်မှု အခြေအနေသည် ရှုပ်ထွေးနေဆဲဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာရှင်များ ဘက် တွင်အ င်အား ပြတ်လပ်မှုနှင့် စိတ်ဓာတ်နိမ့်ကျမှုကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရပြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဘက်ပြောင်းလာစေသည်။ သို့သော်လည်း ခုခံမှုတွင် ပါဝင်သည့် မတူကွဲပြားသော အုပ်စုများကြား ပိုမိုစည်းလုံးညီညွတ်မှု လိုအပ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်ဖြစ်နိုင်ခြေ အပါအဝင် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စစ်အစိုးရ၏ နေ့ရက်များကို ရေတွက်နိုင်သည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း ဒီမိုကရေစီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရာလမ်းသည် မသေချာမရေရာမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေဆဲဖြစ်ပြီး စစ်အစိုးရခေတ်လွန် အသွင်ကူးပြောင်းရေး အလားအလာအတွက် ဂရုတစိုက် စီစဉ်ရန် လိုအပ်သည် ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (9).jpg | ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြနေကြစဉ် File:Protesters riding Motorcycles in Mandalay after 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|[[မန္တလေး ဘူတာကြီး|မန္တလေးဘူတာကြီး]]အနီးတွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်နေကြစဉ် File:Demo myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြခြင်း File:Free Our Leaders.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေါင်းဆောင်များကို လွှတ်ပေးပါ File:Respect Our Votes.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆန္ဒမဲကို လေးစားပါ File:We want our leader free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြန်လွှတ်ပေး File:Civil Disobedience in Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဆန္ဒပြနေခြင်း File:2021 Civil Disobedience at Hledan Center.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ်လှည်းတန်းစင်တာ၌ ဆန္ဒပြနေကြခြင်း File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|လှည်းတန်းဂုံးကျော် တံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ File:Civil Disobedience under Hleden Bridge 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်းတံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ File:Three-finger salute.jpg|thumb|လက်သုံးချောင်းဖြင့် ဆန္ဒပြုသည် File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြ File:Civil Disobedience at Hleden Myanmar.jpg|thumb|လှည်းတန်း မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ File:Protesters in South Dagon Township, Yangon.jpg|thumb|တောင်ဒဂုံမြို့နယ် မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ File:Go To Sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ချီတက် File:Let's go sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ ချီတက်ကြစို့ File:Civil Disobedience on Pyay Road.jpg|thumb|ပြည်လမ်းပေါ်၌ ဆန္ဒပြနေခြင်း File:2021 Civil Disobedience Pyay Rd.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်လမ်းပေါ်တွင်ဆန္ဒပြ File:CDM Myanmar.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဆန္ဒထုတ်ဖော် File:2021 CDM Myanmar.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြ File:CDM Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြခြင်း File:To Free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်ရေးအတွက် File:Civil Disobedience myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒထုတ်ဖော် File:2021 Myanmar protests Mandalay 4.jpg|thumb|အာဏာသိမ်းစစ်​ခေါင်း​ဆောင်အား ​လှောင်​ပြောင်ထား​သောပုံ File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (2).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ File:Our Legitimate Government CRPH.jpg|ကျွန်ုပ်တို့၏တရားဝင်အစိုးရ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် </gallery> == အခြားဖတ်ရန် == * [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)]] * [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] * [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Facebook|civildisobediencemovement2021|Civil Disobedience Movement}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] __NOTOC__ 24z5avkaeu1zimwst7f5e0bs8nxdz7o 1042352 1042331 2026-07-07T14:57:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-26268-69|~2026-26268-69]] ([[User talk:~2026-26268-69|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1042331|1042331]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1042352 wikitext text/x-wiki {{About|ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများအကြာင်းဖြစ်သည်။|လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို အကြောင်းကို ဖတ်ရှု့လိုပါက|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}}{{Infobox civil conflict | title = ၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ </br> (2021 Burma's Demonstrations) | image = {{Photomontage | photo1a = 2021 Myanmar Protest in Hleden.jpg | photo2a = Wigging to myanmar military.jpg | photo2b = Three-finger salute.jpg | photo3a = Human chain demonstration in Yangon, Myanmar (8 February 2021).jpg | photo3b = Myanmar military is worse.jpg | position = centre | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | spacing = 3 | foot_montage = }} | caption = ''အပေါ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း:'' {{hlist | <!-- 1 -->ရန်ကုန်မြို့၊ လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြကြစဉ် | <!-- 2b -->လက်သုံးချောင်းထောင်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြနေကြပုံ| <!-- 3b -->"စစ်တပ်ကပိုဆိုး"| <!-- 3a -->ကမာရွတ်မြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြနေကြစဉ် | <!-- 2a -->ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အားရှုတ်ချ၍ NLD အလံလွှင့်နေပုံ}} | date =၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ယနေ့ | place = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း | coordinates = | causes = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရမှု]] | status = *နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရမှ ဆန္ဒပြမှုများအား အင်အားသုံးဖြိုခွဲ *နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်းနှင့် ဝိုင်ဖိုင်အင်တာနက်ပြတ်တောက်နေ *အရေးပေါ် အခြေအနေအား ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ အထိ သက်တမ်းတိုး<ref name="NPR Prime Minister">{{cite news |title=Myanmar's Military Leader Declares Himself Prime Minister And Promises Elections |url=https://www.npr.org/2021/08/02/1023782084/myanmar-military-leader-prime-minister-elections |access-date=10 August 2021 |work=[[Associated Press]] |agency=[[NPR]] |date=2 August 2021}}</ref> *[[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွား]] | goals = * နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[မင်းအောင်လှိုင်]]နှင့် အာဏာသိမ်းအစိုးရ ပြုတ်ကျရေး * နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အခြားဖမ်းဆီးခံရသူ ခေါင်းဆောင်များအား ပြန်လွှတ်ပေးရေး * ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိမှတ်ပြုရေး * [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|ရွေးကောက်ခံ]] လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော်ဖွဲ့စည်း၍ တရားဝင်အစိုးရအသစ် ဖွဲ့နိုင်ရေး * ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေး၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့်ကိုက်ညီသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ် ပေါ်ထွန်းရေး * ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး | result = | methods = *ဆန္ဒပြခြင်း *သပိတ်မှောက်ခြင်း *[[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ခြင်း]] | side1 = {{flagicon image|Three Finger Salute Flag.svg}} '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:''' <br> (ခေါင်းဆောင်မရှိ) *အာဏာဖီဆန်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု *ကျောင်းသား/သူများ *အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ---- {{flagicon|Myanmar}} '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့]]''' (NUG) * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] '''ပံ့ပိုးသူများ:''' *{{flagicon image|Flag of National League for Democracy.svg}} [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]] | side2 = '''{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(SAC)]]''' *{{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] '''ပံ့ပိုးသူများ:''' *{{flagicon image|Flag of the Union Solidarity and Development Party.svg}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web|last=Bodea|first=Malina|date=2021-02-28|title=Myanmar’s Military-Led Coup: A Stop Sign On The Path To Democracy|url=https://theowp.org/myanmars-military-led-coup-a-stop-sign-on-the-path-to-democracy/|access-date=2021-03-01|website=The Organization for World Peace|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Down but not out|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2076091/down-but-not-out|access-date=2021-03-01}}</ref> *{{flag|Russia}} *{{flag|China}}<ref>https://www.businessinsider.com/china-russia-block-un-security-council-condemn-myanmar-coup-2021-2</ref>(စွပ်စွဲချက်) * တပ်မတော်ထောက်ခံသူများ၏ တန်ပြန်သပိတ်များ | leadfigures1 = '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:'''<br>ဦးဆောင်သူမရှိ '''NUG:'''<br>{{flagdeco|MYA}} [[ဒူဝါလရှီးလ]]<br>{{nowrap|{{flagdeco|MYA}} [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]}}<br>{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]] | leadfigures2 = {{plainlist|'''SAC:''' * {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] * {{flagicon image|Deputy Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar}}[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[မြထွန်းဦး]] *{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[ရာပြည့်]]}} | detentions = ၁၉,၄၄၇ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)<ref name="aappb"/> | fatalities = ၄,၀၅၆ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)<ref name="aappb">[https://aappb.org ASSISTANCE ASSOCIATION FOR POLITICAL PRISONERS (BURMA)]</ref><br>{{nowrap|ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၈၉ ဦးနှင့် စစ်သား ၁၆ ဦး}}<br>{{nowrap|၂၀၂၁ မေ ၂၃ ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|SAC]] အရ){{efn|One police officer was killed while participating in the protests<ref>{{cite news |last1=Yildiz Faruk |first1=Omer |title=Myanmar: 6 cops dead as protesters attack police post |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |access-date=4 April 2021 |agency=[[Anadolu Agency]] |date=4 April 2021 |archive-date=4 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404013606/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |url-status=live}}</ref> and is also included in the AAPP count of killed protesters.<ref>{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf|title=Crackdown Injury & Death List|work=[[Assistance Association for Political Prisoners]]|date=4 April 2021|url-status=live|access-date=5 April 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052129/https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf}}</ref>}}<ref name="surges">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|title=Fighting surges in Myanmar's growing anti-junta conflict|last=Staff|date=23 May 2021|website=[[Reuters]]|access-date=23 May 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523222717/https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |title=Myanmar air bases come under rocket fire |date=29 April 2021 |access-date=4 May 2021 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429135040/https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |url-status=live}}</ref>}}}} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} {{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}} '''၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ'''<ref>{{cite web |title=နွေဦးတော်လှန်ရေး မှတ်တမ်းဝင် သူရဲကောင်းများ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5885 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ အကူအညီ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2021/03/05/239001.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |date=5 မတ် 2021}}</ref>သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီး]]နောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆန္ဒပြမှုများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-02-03/anti-coup-protest-on-streets-of-myanmars-second-city|title=Anti-Coup Protest on Streets of Myanmar's Second City|agency=US News|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref>ဆန္ဒပြမှုများသည် အကြမ်းမဖက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar adopts nonviolent approach to resist army coup|url=https://arab.news/w5msa|access-date=|website=Arab News|language=en}}</ref>အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[တွစ်တာ]] စသောလူမှုကွန်ယက်များတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခြင်း၊ နေ့စဉ် သံပုံးတီးခြင်း၊ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု၊ အာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု၊စစ်အစိုးရယန္တရားအားယိုယွင်းပျက်စီး​စေခြင်း(CDM)၊ လက်သုံးချောင်းထောင်၍ စီတန်းလှည့်လည်မှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အထိန်းသိမ်းခံရသော နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]အရောင်ဖြစ်သော အနီရောင်ကို အဓိကထား၍ အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite web|last=CNN|first=Carly Walsh and Akanksha Sharma|title=Protests break out in Myanmar in defiance of military coup|url=https://www.cnn.com/2021/02/06/asia/protests-myanmar-military-coup-intl-hnk/index.html|access-date=|website=cnn.com}}</ref> [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကာလတွင် ထင်ရှားခဲ့သော "[[ကမ္ဘာမကြေဘူး]]"သီချင်းသည် ဆန္ဒပြသီချင်းအဖြစ် ပြန်လည်သက်ဝင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar restaurant in Bangkok promotes anti-coup activity|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|access-date=8 February 2021|website=AP NEWS|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214073402/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2021|title=Resistance to coup grows despite Myanmar's block of Facebook|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|access-date=8 February 2021 |agency=AP NEWS|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215204950/https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|url-status=live}}</ref><ref name=":23">{{cite web|date=9 August 2018|title=Songwriter Who Provided "Theme Song" to 8888 Uprising Finally Honored|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|access-date=4 February 2021|magazine=The Irrawaddy|archive-date=22 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222024548/https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|url-status=live}}</ref> ဆန္ဒပြသင်္ကေတအဖြစ် [[:en:Three-finger salute (pro-democracy)|လက်သုံးချောင်းထောင်]]ခြင်းကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|date=5 February 2021|title=Myanmar blocks Facebook as resistance grows to military coup|newspaper=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|access-date=5 February 2021|publisher=ABC News (Australia)|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208220741/https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|url-status=live}}</ref> ကြီးထွားလာနေသော ဆန္ဒပြမှုများကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်များသည် တန်ပြန်အစီအမံများစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အင်တာနက်(Internet)နှင့် လူမှုကွန်ယက်များ ပိတ်ပင်ခြင်း၊ သတင်းအမှောင်ချခြင်း၊ ဆန္ဒပြသူများအား ပုဒ်မများတပ်ကာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း၊ MRTV, MWD အစရှိသည့် နိုင်ငံတော်ပိုင်သတင်းဌာနများ(State-owned Television)မှ ၎င်းတို့ဘက်သို့ယိုင်းသောသတင်းများ ထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ရွေးကောက်ခံထားရချင်းမရှိသောပါတီများအားထည့်သွင်းချင်းနှင့် ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားသုံးနှိမ်နင်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြပြည်သူများအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ (နစက)]]၏ ဖြိုခွင်းမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]](People's Defense Force)၏ [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="auto">{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021 |access-date=20 January 2022 |archive-date=8 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} တပ်မတော်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာဏာရပါတီ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]အား နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူနေရာမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့နံနက်ခင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အာဏာသိမ်းမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့ နံနက်အစောပိုင်းမှစ၍ တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြတ်တောက်သွားပြီး နံနက် ၈ နာရီ ခန့်တွင် ဝိုင်ဖိုင်ဝန်ဆောင်မှုများပါ ပြတ်တောက်သွားပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံး အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ ထို နံနက် ၈နာရီ တွင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင် မြဝတီရုပ်သံလိုင်း]](Myawaddy Television Channel)မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ မှ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ထံသို့ လွှဲအပ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|နိုင်ငံတော်]]ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုနေ့ ည‌ပိုင်း မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)|တပ်မတော်အစိုးရ]]အသစ်တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ကျမ်းကျိန်ဆိုမည့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] မခေါ်ယူမီ တစ်ရက်အလိုတွင် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|website=Thomson Reuters Foundation News|agency=Reuters}}</ref><ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|agency=Xinhua News Agency}}</ref><ref>{{cite web|title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military|url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=1 February 2021 |website=voanews.com|publisher=VOA (Voice of America)|access-date=1 February 2021|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]တို့အပါအဝင် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]]၊ ဒုဝန်ကြီးများ၊ [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]]၊ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အခြားအရေးပါသူများ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 January 2021|title=Myanmar's Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 January 2021|issn=0362-4331|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131235036/https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mahtani|first1=Shibani |author2=Kyaw Ye Lynn|title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|newspaper=The Washington Post|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182106/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|url-status=live}}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု|ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ]](COVID-19)ကာလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အတွက် ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အဦကောင်းများ မရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် ကိုဗစ်ဖြစ်ပွားမှု ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီ ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းလုပ်ငန်း စတင်ဆောင်ရွက်စဉ် ဖြစ်သည်။<ref name=":51">{{cite news|date=9 February 2021|title=Coronavirus testing collapses in Myanmar after coup|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|access-date=21 March 2021|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308203830/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mahase|first=Elisabeth|date=12 March 2021|title=Covid-19: Military coup in Myanmar sees virus response crumble as doctors are arrested|url=https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|journal=BMJ|volume=372|pages=n704|doi=10.1136/bmj.n704|issn=1756-1833|pmid=33712414|s2cid=232199858|doi-access=free|access-date=21 March 2021|archive-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316200934/https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|url-status=live}}</ref><ref name=":52"/> ကပ်ရောဂါကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး]]ထိခိုက်ခဲ့ကာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ၅ % ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Economy Hit Hard by Second Wave of COVID-19: Report|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|access-date=21 March 2021|publisher=World Bank|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330125227/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|url-status=live}}</ref> === ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် အသိအမှတ်ပြုမှု အခြေအနေ === ၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ ကိုယ်စားလှယ်များက အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ တရားဝင်မှုအား အသိအမှတ်မပြုကြပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် NLD မှ အနိုင်ရလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ဥပဒေပြုရေးအတွက် ငါးနှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း နေပြည်တော်တွင်ပင် ကျမ်းကျိန်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|access-date=6 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204125351/https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|url-status=live}}</ref> နောက်တစ်ရက်တွင် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ကျော် တွေ့ဆုံကြသည့် အွန်လိုင်းဇွန်းမ်(Zoom) အစည်းအဝေး၌ အဖွဲ့ဝင် ၁၅-ဦးဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] (CRPH) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":16">{{Cite web|date=8 February 2021|title=Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|access-date=8 February 2021|publisher=The Irrawaddy|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227061607/https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar politicians defy coup, say they are true government|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020032215/https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=8 February 2021|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|access-date=8 February 2021|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022070405/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]] အပါအဝင် နိုင်ငံရေးပါတီများက [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုများအား လက်မခံကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":5">{{cite web|title=SNLD, DPNS reject offer to participate in new government|url=https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|access-date=6 February 2021|newspaper=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206053301/https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|url-status=live}}</ref> အာဏာသိမ်းခြင်းအား ကန့်ကွက်ကြောင်း၊ တပ်မတော်နှင့် လက်ရှိအာဏာရအစိုးရတို့အကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်းအဖြေရှာခြင်းဖြင့် ပြေလည်နိုင်ကြောင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါအား ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း အာဏာသိမ်းခြင်းက အခက်အခဲများဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=8 February 2021|title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate|url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=8 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|url-status=dead}}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် ပြစ်မှုမြောက်ပြီး [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရ]]အား တရားဝင်မှုမရှိသည့်အတွက် ဖျက်သိမ်းကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":16"/> အရပ်သားအစိုးရအပေါ် တပ်မတော်က ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းသည် ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၆ အရ ပြစ်မှုမြောက်ကြောင်း ကော်မတီက ဆိုသည်။<ref name=":16"/> ကုလသမဂ္ဂ သံတမန်များနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် တရားဝင်အစိုးရရေးရာများအတွက် CRPH အား ဆက်သွယ်ရန် ကော်မတီက ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":16"/> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာချက်တစ်စောင်ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လတ်တလော ဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် အာဏာရှင်စနစ် သက်ဆိုးရှည်စေနိုင်ကြောင်းနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=14 February 2021|title=တပ်မတော်မှ အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ကေအဲန်ယူ – ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံ၏ သဘောထားထုတ်ပြန်ချက် |url=https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215034954/https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|archive-date=15 February 2021|access-date=18 February 2021|publisher=Karen National Union|language=my}}</ref> အာဏာသိမ်းခြင်းအား ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ လက်ရှိဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေးနှင့် အရပ်သားအစိုးရပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေရေးစသည့် ကြေညာချက်တစ်စောင်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]၊ [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]၊ [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]]၊ ဆိုင်ကျော့ပြည်သူ့စစ်တို့ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်စည်းလုံးရေးကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=15 February 2021 |title=Shan groups vow to fight military government|url=https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216073143/https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|archive-date=16 February 2021|access-date=17 February 2021|newspaper=The Myanmar Times}}</ref> ==ပြည်သူလူထု၏ လှုပ်ရှားမှုများ == ===ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ=== [[File:A young protester in Yangon.jpg|thumb|left|နိုင်ငံတော်၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြနေသော လူငယ်တစ်ဦး]] [[File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|left|လှည်းတန်းခုံးကျော်တံတားအောက်မှ ဆန္ဒပြနေသူများ]] [[File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|thumb|left|ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့က ဘားအံမြို့တွင် ဆန္ဒပြနေသော တူညီဝတ်စုံဝတ်ထားသော ကျောင်းဆရာဆရာမများ]] ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြန်လည် ရရှိပြီးနောက် တိုင်းပြည်အနှံ့ရှိ ဆေးရုံများမှ လက်ထောက်ဆရာဝန်များမှ အလုပ်မဆင်းကာ [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ကြရန်]] ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် အလုပ်မဆင်းပဲ နေခဲ့ကြလေသည်။ နောက်ရက်များတွင် အခြားသောဆေးရုံများမှ ဆေးဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ နောက်ရက်များတွင် ဆရာဝန်များသာမက အခြားသော ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]]မှ ကော်မတီဝင် ၁၃ဦးတွင် ၆ဦးမှာ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြောင်း မန္တလေး ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဦးရဲမွန်မှ လူမှုကွန်ယက်မှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်။ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် လူမှုကွန်ယက်များမှတစ်ဆင့် ကျယ်ပြန့်လာပြီး နေပြည်တော်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေးထိုးလုပ်ငန်းများ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ရပ်တန့်သွားခဲ့ကာ နိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ စစ်ဆေးခြင်းစနစ် ရပ်တန့်သွားခြင်းအပါအဝင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဆေးရုံအများအပြား ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Health Care Feels The Pinch as Myanmar Medical Workers Join Civil Disobedience Movement |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |access-date=10 February 2021 |work=Radio Free Asia |date=9 February 2021 |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215024521/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |url-status=live}}</ref><ref name=":51"/> အလုပ်သမားဆန္ဒပြခြင်းများသည် လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့သွားကာ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဆရာများအဖွဲ့ချုပ်မှ ဆရာဆရာမများစွာ ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":11"/> ယခင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်ခဲ့သော [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများလည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":12"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများသည် လှုပ်ရှားမှုအတွင်းသို့ ပါဝင်လာကြသည်။<ref>{{cite web|title=စစ်အစိုးရကို နေပြည်တော်က နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|access-date=4 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218191412/https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီသတ္တုတွင်းမှ လုပ်သား သုံးရာကျော်သည်လည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy_6Feb_copper_miners"/> ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့အရ အစိုးရဆေးရုံ ၉၁ ရုံ၊ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၈ ခု၊ ၇၉ မြို့နယ်မှ အစိုးရဌာန ၁၂ ခုတို့ရှိ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Irrawaddy_5Feb_strike"/><ref name="Irrawaddy_6Feb_protests"/><ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Civilian Disobedience Campaign' takes flight in Myanmar|url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|access-date=5 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|url-status=live}}</ref> [[File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|left|ရန်ကုန် လှည်းတန်းလမ်းဆုံတွင် ဆန္ဒပြနေကြစဉ်]] နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများဖြစ်ကြသော ကြေးမုံနှင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတို့မှ ဝန်ထမ်းများ လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာမည်ဆိုသော သတင်းများလည်း ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name=":20">{{Cite web|date=8 February 2021|title=Media group worries over press freedom in Myanmar under military rule|url=https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122455/https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာ့ မီးရထား]]မှ ဝန်ထမ်းများအားလုံး အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာသဖြင့် မီးရထားလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံး လုံးဝရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်မှုဖြစ်ကာ ဘဏ်ခွဲများအား ယာယီပိတ်ထားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်|ကမ္ဘောဇဘဏ်]]က ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":21">{{Cite web|date=8 February 2021|title=KBZ Bank temporarily shuts down all branches|url=https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223011614/https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|url-status=live}}</ref> အလားတူ အခြားသော ဘဏ်များသည်လည်း ဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြခြင်းကြောင့် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":21"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]]မှ ဝန်ထမ်းအချို့သည် လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=10 February 2021|title=Central Bank of Myanmar Staff Join Anti-Coup Protests|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|access-date=10 February 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223054453/https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|url-status=live}}</ref> ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းသို့ ပြန်လာ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံစာကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာဖြစ်သည့် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=9 February 2021|title=Request To Health Workers|url=https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|access-date=10 February 2021|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063519/https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|url-status=live}}</ref> ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် မိမိတို့ခံစားချက်များအား ဘေးဖယ်ကာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြရန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=12 February 2021|title=Tatmadaw leader urges civil servants to return to work amid continued protests|url=https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|access-date=16 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=13 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213021527/https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆန္ဒပြလျက်ရှိသော နိုင်ငံဝန်ထမ်းများအား အလုပ်ခွင်ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် အာဏာပိုင်များက ကြာရှည်စောင့်ဆိုင်းနေမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=17 February 2021|title=Myanmar's military warns civil servants joining protests|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|url-status=live}}</ref> မြန်မာမိုဘိုင်းစက်မှုအသင်းနှင့် မြန်မာအလှကုန်အသင်းတို့အပါအဝင် စက်မှုလက်မှုအဖွဲ့အစည်းတို့က အစိုးရဌာနများနှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခြင်းများအား ရပ်နားခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=15 February 2021|title=Myanmar Mobile Industry Association suspends cooperation with govt|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215173600/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့အထိ နောက်ဆုံးစာရင်းများအရ ဝန်ကြီးဌာန ၂၂ ခုတို့မှ အစိုးရဌာန ၈၅၈ ခုသည် အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://cdm2021.com/ |accessdate=16 February 2021 |archivedate=14 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414102348/https://cdm2021.com/ }}</ref> ရန်ကုန်မြို့၏ အဓိကဆိပ်ကမ်းလေးခုမှ ကုန်ပစ္စည်းများအား သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် ငြင်းဆိုသည့် ထရပ်ကားမောင်းသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုသည်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာကွန်တိန်နာထရပ်ကားအသင်းမှ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၏ အဆိုအရ ထရပ်ကားမောင်းသူ ၄၀၀ ခန့်၏ ၉၀ % သည် ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လျက်ရှိကာ၊ အရေးကြီး စားသောက်ကုန်၊ ဆေးဝါးနှင့် အဝတ်အထည်များကိုသာ သယ်ယူပို့ဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|title=Newsdeck: Containers Pile Up at Myanmar Ports as Coup Protests Snarl Trade|date=25 February 2021|website=Daily Maverick|access-date=25 February 2021|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227015540/https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|url-status=live}}</ref> ==== တပ်မတော်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ သပိတ်မှောက်မှု ==== [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီ ၃ရက်]]နေ့တွင် စစ်အစိုးရမှ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများကို မသုံးစွဲကြရန် တိုက်တွန်းပြီး သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":13">{{cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar calls for boycott of Tatmadaw linked products and services|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html|access-date=|newspaper=The Myanmar Times|accessdate=8 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204175514/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html}}</ref>ထိုအထဲတွင် [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲ]] ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ မြန်မာ၊ မန္တလေးနှင့် ဒဂုံဘီယာများ၊ ကော်ဖီများ၊ [[မင်းအောင်လှိုင်|အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင်]]၏ [[ခင်သီရိသက်မွန်|သမီး]]ဖြစ်သူ ပိုင်ဆိုင်သော [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] (7th Sense Creation) <ref name=":22">{{cite web|title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|archive-date=15 December 2020|access-date=|agency=Myanmar NOW}}</ref>တို့ပါဝင်သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ အင်ဂျင်နီယာ ၇၁ ဦးက မိုင်တဲ မှ နုတ်ထွက်ကာ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=":11"/> အရောင်းဆိုင်အချို့သည် ဆိုင်မှ မြန်မာဘီယာရောင်းချခြင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။<ref name="frontiermyanmar.net">{{cite web|date=8 February 2021|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=8 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=21 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221104942/https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်]]၏ မြန်မာဘီရူဝါရီနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နေခြင်းအား ရပ်တန့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကီရင်ကုမ္ပဏီက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":192">{{cite web|title=Japan's Kirin ends Myanmar beer tie-up with an army-owned partner after coup|url=https://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|access-date=8 February 2021|publisher=Thomson Reuters Foundation|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205091809/http://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|url-status=live}}</ref> မြန်မာဘီယာအပါအဝင် ဘီယာအမှတ်တံဆိပ်များစွာထုတ်လုပ်လျက်ရှိသော မြန်မာဘီရူဝါရီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဈေးကွက် ၈၀ % အား ရရှိထားသူဖြစ်သည်။<ref name=":192"/> မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်မှ ပိုင်ဆိုင်သော ဗာဂျီးနီးယား ဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီတွင် ရှယ်ယာ ၄၉ % ပါဝင်ထားသည့် စင်ကာပူဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာများအား ထုတ်နှုတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[:en:Razer Inc.|Razer Inc.]]၏ ပူးတွဲတည်ထည်သူ Lim Kaling က ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":26">{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|title=Razer co-founder and director Lim Kaling pulls out of Myanmar joint venture |first=Angela|last=Tan|date=9 February 2021|access-date=9 February 2021|newspaper=The Straits Times|archive-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220104458/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|url-status=live}}</ref> ဗာဂျီးနီးယားကုမ္ပဏီအနေဖြင့် Red Ruby နှင့် Premium Gold အမည်ရှိ နာမည်ရ စီးကရက်နှစ်မျိုးအား ထုတ်လုပ်ရောင်းချလျက်ရှိသည်။<ref name=":26"/> === သံပုံးတီးပွဲများ === အာဏာသိမ်းခံရသည့် ညမှစတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများတွင် ည ၈နာရီ အချိန်မှ ၈နာရီ ၁၅ မိနစ် အထိ သံပုံးများတီးခဲ့ကြသည်။ မကောင်းဆိုးဝါးများကို သံပုံးတီး၍ နှင်သည့် အလေ့အထကို ဆန္ဒပြမှုတွင် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=Myanmar coup: army blocks Facebook access as civil disobedience grows|url=http://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|access-date=4 February 2021|newspaper=The Guardian|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215210432/https://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Anti-coup protests ring out in Myanmar's main city|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131442/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|archive-date=3 February 2021|access-date=3 February 2021|work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web|title=Myanmar coup latest: UN Security Council stops short of issuing statement|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203015938/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|archive-date=3 February 2021|access-date=2 February 2021|publisher=Nikkei Asia}}</ref> နောက်ရက်များတွင် တိုင်းပြည်အနှံ့တွင် တီးခဲ့ကြသည်။ သံပုံးတီးသံနှင့်အတူ [[ဒီမိုကရေစီ]]လှုပ်ရှားမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်သော [[ကမ္ဘာမကြေဘူး]] သီချင်းနှင့် [[အရေးကြီးပြီ|အရေးကြီးပြီ (သွေးသစ္စာ)]] သီချင်းတို့ကို သီဆို ဟစ်ကြွေးကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင် သံပုံးတီးသူ အယောက် ၃၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=30 arrested in Mandalay for pot-banging movement in protest against military coup|url=https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|access-date=6 February 2021|publisher=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819062431/https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|url-status=live}}</ref> === ဆန္ဒပြပွဲများ === ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့ ညနေ ၈ နာရီ၌ အချို့သော ရန်ကုန်သားများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားစေလွှတ်ရန် ၁၅ မိနစ်မျှ ထွက်ရောက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အနုနည်းအာဏာဖီဆန်မှု တချို့ရှိလာခြင်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-civil-disobedience-movement-/5762587.html|access-date=2021-02-02|website=ဗွီအိုအေ|language=my}}</ref> [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးစည်ပင်]]မှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ယောက်သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် လုပ်ငန်းမှထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Mandalay vice mayor, MCDC members resign|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=8 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)|မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]]ရှေ့၌ လူအယောက် ၃၀ ဆန္ဒပြခဲ့ကြရာ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖေါ်ဝါရီလ (၆) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လှည်းတန်းသို့ အထည်ချုပ်အလုပ်သမားများ ၃၀၀၀ ကျော် ချီတက်မှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီးဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ ဆန္ဒပြမှုသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် များပြားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Mandalay citizens protest against Tatmadaw rule|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html|access-date=2021-02-04|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Four arrested in Mandalay after street protest against military coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/four-arrested-in-mandalay-after-street-protest-against-military-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရဟု ပါသော်လည်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ၊ မိဘပြည်သူလူထုများသည် ယင်းအမိန့်အာဏာကို ဖီဆန်၍ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြမှုမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လူငယ်များသည် ဆန္ဒပြနည်း အသစ်အဆန်းများကို အသုံးပြုပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ [[လွိုင်ကော်မြို့]] ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ရဲ အယောက် ၄၀ သည် ဆန္ဒပြ ပြည်သူများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ထိုရဲများကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်လိုက်သော ရဲ ၉ ယောက်သည်လည်း ပြည်သူနဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ ဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နှင်းပြီး ဖမ်းဆီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-12|title=Myanmar protests: shots heard in southeast city as police disperse crowd|url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3121563/myanmar-military-pardons-23000-prisoners-protests-rage|access-date=2021-02-12|website=South China Morning Post|language=en}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Protesters defy Myanmar junta, shots fired in Mawlamyine|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/world/2067231/protesters-defy-myanmar-junta-shots-fired-in-mawlamyine|access-date=2021-02-12}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နံနက်တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ လူထုအင်အား သောင်းဂဏန်းမျှ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒဖော်ထုတ်သောလူထု အတွင်းသို့ အရပ်ဝတ်ဖြင့် ဓားလက်နက်များ ကိုင်ဆောင်ထားသော လူငါးဦးသည် လူထုအား ရန်ရှာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် ဆန္ဒပြလူထုမှ ထိမ်းသိမ်းကာ ရဲဌာနသို့အပ်နှံခဲ့လေသည်။ အာဏာပိုင်များမှ ဆန္ဒပြလူထုအတွင်းသို့ သေနတ်ပစ်ဖောက် ဖြိုခွင်းမှုများရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=မူဆယ်တွင် ဆန္ဒပြလူအုပ်အတွင်းဝင်ရောက်ရောနှောကာ ဓားကိုင်ရန်ပြုသူကို လူထုမှ ဖမ်ဖမ်းဆီးပြီး ရဲလက်အပ်|url=https://www.kanbawzatainews.com/2021/02/mse.html|access-date=2021-02-28|website=ကမ္ဘောဇတိုင်း|language=my|accessdate=25 December 2021|archivedate=25 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}</ref> [[၂၀ မတ်|မတ်လ ၂၀]] ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း တာမွေ၊ စမ်းချောင်း၊ သာကေတ၊ ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ ခရမ်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[အမရပူရမြို့နယ်]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၊​ ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် [[မိတ္ထီလာမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း ‌ဗန်းမောက် မြို့နယ် ​[[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[မုံရွာမြို့နယ်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ ​[[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မြဝတီမြို့နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင် [[ဟားခါးမြို့နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[မကွေးမြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ [[အောင်လံမြို့နယ်]]၊ [[ကံမမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုက်ဦးမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပုသိမ်မြို့နယ်]]၊ ‌‌[[ဒေးဒရဲမြို့နယ်]] တို့တွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဆက်သွယ်ရေးခက်ခဲမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း မြို့ရွာများအနှံအပြားတွင် နေ့စဉ်ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများရှိခဲ့သည်။ မိုဘိုင်းဖုန်းအင်တာနတ်များ ဖြတ်တောက်ခဲ့သောကြောင့် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်များ နှောင့်နှေးမှုများနှင့် သတင်းမရရှိမှု အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=မတ် ၂၀ ရက်က အနည်းဆုံးမြို့ပေါင်း ၅၀ တွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြခဲ့|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6184|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=my}}</ref> === ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ထောက်ခံမှု === ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များသည် အာဏာသိမ်းမှု၏ တရားဝင်မှုကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခြင်း မရှိပါ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ပြည်သူလူထု၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လိုက်နာရန်ကတိပြု၍ နေပြည်တော်တွင် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ <ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/ NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office | Frontier Myanmar<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းကော်မတီသည် ပထမဦးဆုံး အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့်ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref><ref>https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c</ref> အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းချက်များကို [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]](SNLD)၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]](DPNS)၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]]တို့က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ငြင်းပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="autogenerated2">[https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government SNLD, DPNS reject offer to participate in new government | Eleven Media Group Co., Ltd<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ရှုတ်ချကြောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို ထိခိုက်စေကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP)က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် တောင်းဆိုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate {{!}} The Myanmar Times<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=13 February 2021 |archive-date=19 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html}}</ref> === ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု === ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများက ဦးဆောင်၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/02/03/237569.html “ဖဲကြိုးနီ လှုပ်ရှားမှု”ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့တဲ့ နီနီခင်ဇော်<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဖဲကြိုးအနီရောင်သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ အရောင်ဖြင့် တူညီသည်။ [[နီနီခင်ဇော်]]သည် ထင်ရှားသောအဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဘွဲ့ရသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံကြောင်း သူမရဲ့ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းရှိ ပြည်ထောင်စုအဆင့်ဝန်ကြီးဌာနမှအစပြု၍ နိုင်ငံဝန်ထမ်းအများစုသည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ပါဝင်လာခြင်းသည် အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ ကန့်ကွက်ကြောင်းနှင့် အလိုမရှိကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီစီမံကိန်းမှ လုပ်သားများပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သာကေတစက်မှုဇုံရှိ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းဝန်ထမ်းများ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မနက်ပိုင်းတွင် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုလုပ်သောကြောင့် မြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့အတွက် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးဇေထက်အောင်က သူ့ကို ပုဒ်မ ၅၀၅ ခဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ကြောင်း၊ အာမခံမပေးဘဲ ဘားအံအကျဉ်းထောင်ကို ခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း သိရသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/university-headmistress-aressted-for-participating-anti-military-activities-02052021192149.html ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု လုပ်ခဲ့လို့ ဘားအံနည်းပညာကျောင်းအုပ် အဖမ်းခံရ — မြန်မာဌာန<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများ၊ အင်ဂျင်နီယာများ၊ အထွေထွေဝန်ထမ်းများ၊ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ သည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာကြသည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-55953458</ref> === လူမှုကွန်ရက် === မြန်မာဆယ်လီဘရစ်တီများဖြစ်ကြသော [[ပိုင်တံခွန်]]နှင့် [[ဒေါင်း (သရုပ်ဆောင်)|ဒေါင်း]]တို့သည် ပြည်သူတို့၏သပိတ်မှောက်မှုတို့ကို ထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်များတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":6">{{cite web|date=3 February 2021|title=Here's who is standing up against Myanmar's coup {{!}} Coconuts Yangon|url=https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|access-date=7 February 2021|publisher=Coconuts|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070043/https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=3 February 2021|title=Myanmar celebs and artists stand against the military coup|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|access-date=7 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=14 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114202939/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|url-status=dead}}</ref> လူမှုကွန်ယက်တွင် ထင်ရှားသူများဖြစ်သော [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]နှင့် [[နေခြည်ဦး]]တို့သည် ဆန္ဒပြမှုများအပေါ် တစ်စုံတစ်ရာပြောဆိုခြင်းမရှိဘဲ ငြိမ်သက်နေခဲ့သည့်အတွက် အွန်လိုင်းထောက်ခံသူအရေအတွက်များ သိသိသာသာကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=14 February 2021|title=Vitriol in cyberspace for celebrities who stayed silent |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|access-date=16 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214130149/https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်တွင် [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးသန်းရွှေ]]၏သမက်ဖြစ်သူ နေစိုးမောင်သည် ဖေ့စ်ဘွတ်ပေါ်တွင် ဆန္ဒပြသူများကိုထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်တင်ခဲ့သည်။<ref name=":9">{{cite web|title=Anti-coup mass protests take place in cities across Myanmar|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|access-date=7 February 2021|publisher=Myanmar NOW|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027061528/https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|url-status=live}}</ref> မြန်မာအင်တာနက်အသုံးပြုသူများသည် #SayNototheCoup၊ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar၊ နှင့် #CivilDisobedience တို့ကိုရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name=":7"/><ref name=":6"/> အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီး ၁ ရက်အကြာ "#SaveMyanmar" ကို ဖေ့စ်ဘွတ်အသုံးပြုသူပေါင်း ၃၂၅,၀၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name=":3">{{cite web|date=2 February 2021|title=Coup sparks outcry on Myanmar social media as West ponders next step|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|access-date=7 February 2021|newspaper=The Japan Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070059/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|url-status=live}}</ref> ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ပရိုဖိုင်ပုံများကို အနက်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲထားကြသည်။<ref name=":3"/> ထို့အပြင် [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ အရပ်အမြင့်ကိုလည်း ၄ ပေ ၈ လက်မဟု သရော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar army chief mocked online for short stature in doctored photo|url=https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|access-date=8 February 2021|publisher=Fact Check|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911160659/https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|url-status=live}}</ref> ထို့အပြင် အွန်လိုင်းဆန္ဒပြသူများသည် အာရှတွင် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် တွင်ကျယ်သော [[နို့လက်ဖက်ရည်မဟာမိတ်]]တွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=#MilkTeaAlliance has a new target brewing: Myanmar's military|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|access-date=5 February 2021|newspaper=South China Morning Post|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223094651/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|url-status=live}}</ref> === ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အနှေးကားမောင်း လှုပ်ရှားမှု === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှုပ်ထွေးသော လမ်းမများပေါ်တွင် ကားများထူးဆန်းစွာ ပျက်ကာ လမ်းပိတ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များ သွားလာခြင်းနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ အလုပ်တက်ရန် သွားရောက်ခြင်းတို့ကို အနှောက်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Protesters create gridlock in Yangon amid fears of violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|access-date=18 February 2021|website=aljazeera.com|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218082425/https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|url-status=live}}</ref><ref name=":38">{{cite web|title='Broken-down' cars bring Myanmar streets to standstill in coup protest|url=https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|access-date=18 February 2021|website=msn.com|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219002335/https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|url-status=live}}</ref> နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင်လည်း လမ်းပိတ်စေရန်အတွက် ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အတူ ကားများကို နှေးကွေးစွာ မောင်းနှင်ကြသည့် လှုပ်ရှားမှုကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":38"/><ref>{{cite news|date=18 February 2021|title=Protesters out again in Myanmar, police use water cannon in capital|work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|access-date=18 February 2021|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218062125/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|url-status=live}}</ref> === အသံတိတ်သပိတ်များ === စစ်အာဏာသိမ်း တစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သူများက အသံတိတ်သပိတ်ကို ဆင်နွဲခဲ့ကြပြီး အပြင်မထွက်၊ ဈေးပိတ်၊ ဆိုင်ပိတ်ကာ အိမ်တွင်သာ နေခဲ့ကြရာ မြို့များရှိ လမ်းမများပေါ်တွင် လူသူကင်းမဲ့ကာ ခြောက်ကပ်နေခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်များက အသံတိတ်သပိတ်တွင် ပါဝင်သူများကို အကြမ်းဖက်မှုဥပဒေနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများအရ အရေးယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=A Year After Coup, Myanmar Is Mired in Conflict and Chaos |url=https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|date=1 February 2022 |work=NY Times |access-date=1 February 2022 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201162544/https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|url-status=live }}</ref> လူမှုကွန်ယက်ပေါ်တွင် ထိုနေ့၌ ဆိုင်ပိတ်ကြောင်း ရေးသားကာ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်သည့် ဆိုင်ပိုင်ရှင်များအား အရေးယူသင့်ကြောင်း တပ်မတော်ထောက်ခံသူ ဟန်ငြိမ်းဦးက သူ၏ တယ်လီဂရမ် ချန်နယ်တွင် ရေးသားဖော်ပြပြီးနောက် လူ ၂၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta using social media to track its opponents |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|work=Radio Free Asia |date=3 March 2022 |language=en |access-date=16 March 2022 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316201632/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|url-status=live }}</ref> အာဏာသိမ်း နှစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်း မနက် ၁ဝ နာရီမှ ညနေ ၃ နာရီအတွင်း အိမ်ပြင်မထွက်ဘဲ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူစည်ကားစေရန် ပုဂံ၊ ညောင်ဦး၊ မကွေး၊ မန္တလေး၊ ပဲခူးမြို့များတွင် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဆိုင်ကယ်၊ ကားလိုင်စင်များ စစ်ဆေး ဖမ်းဆီးပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်မည့် အချိန်တွင် လာရောက်ရွေးခိုင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အသံတိတ်သပိတ် မလုပ်နိုင်အောင် ကား၊ ဆိုင်ကယ် လိုင်စင်တွေ ဖမ်းဆီးနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/silent-strike-two-years-coup-01312023150433.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ပန်းသပိတ် === စစ်ကောင်စီ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအား ရည်စူး၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပန်းဖြင့် ဂုဏ်ပြုသော ပန်းသပိတ်ကို ပြည်သူများက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်မှာ ပန်းသပိတ်ဆင်နွှဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/5838331.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂ ဧပြီ ၂၀၂၁ |language=my}}</ref> ထို့အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့များတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်ခြင်း စသည့် ပန်းသပိတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပန်းသပိတ်လုပ်လို့ ဖမ်းဆီးခံရသူ အမျိုးသမီး ( ၅၀)ခန့်ရှိပြီး၊ ၂ဦး အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-100046|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီ၊ ရန်ကုန်၊ စစ်ကိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်၍ သွားလာနေသူများ၊ လူမှုကွန်ယက်တွင် ပန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရေးသားသူများအား စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |language=my}}</ref> == စစ်အစိုးရ၏ တန်ပြန်ရေးအစီအမံများ== === အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှု === [[၄ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၄]] ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]သည် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|ဖေ့စ်ဘွတ်လူမှုကွန်ရက်]]ကို "တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်လို‌သောကြောင့်" ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်နေ့အထိပိတ်ပင်ရန် [[အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ]]များကို အမိန့်ပေးခဲ့သည်။<ref name=":15">{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-03|title=Myanmar internet providers block Facebook services after government order|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A32ZE|access-date=2021-02-04}}</ref> [[မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း|MPT]] သည်လည်း [[Facebook Messenger|Facebook messenger]]၊ [[အင်စတာဂရမ်]] နှင့် [[WhatsApp]] တို့ကိုပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ [[တယ်လီနော မြန်မာ|တယ်လီနော]]ကမူ ဖေ့စ်ဘွတ်ကိုသာ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Directive to block social media service|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/|access-date=2021-02-04|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/}}</ref><ref name=":15" /> ဖေ့စ်ဘွတ်ကို ပြည်သူများ မလိုက်နာခြင်းလှုပ်ရှားမှု (Civil Disobedience Movement) ပြုလုပ်ရန်အတွက်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":15" /> ဖေ့စ်ဘွတ်အပိတ်ပင်ခံရသောအခါ အသုံးပြုသူများသည် [[တွစ်တာ]]သို့ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ရာ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar စသည်တို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|last=Potkin|first=Fanny|date=2021-02-05|title=After Facebook ban, thousands in Myanmar take to Twitter to plead #RespectOurVotes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-twitter-idUSKBN2A5189|access-date=2021-02-06}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် တွစ်တာကိုပါ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Myanmar’s new military government is now blocking Twitter and Instagram|url=https://social.techcrunch.com/2021/02/05/myanmar-military-government-is-now-blocking-twitter/|access-date=2021-02-06|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Directive to block social media services Twitter and Instagram in Myanmar|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/|access-date=2021-02-06|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/}}</ref> [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၆]] ရက်နေ့ နံနက်တွင် [[အင်တာနက်]]ဝန်ဆောင်မှုကို နိုင်ငံအဝှန်း ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar junta blocks internet access as coup protests expand|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109034953/https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် လူမှုကွန်ယက်ဝန်ဆောင်မှုများ ပြန်လည်ဖွင့်ပေးရန် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|date=6 February 2021|title=Facebook urges unblocking of Myanmar social media|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|access-date=7 February 2021|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063529/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|url-status=live}}</ref> ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်သည် မြန်မာအစိုးရ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်ရှိ အကြောင်းအရာများအား ဖယ်ရှားနိုင်ရန် တောင်းဆိုမှုအခွင့်အရေးအား ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=12 February 2021|title=An Update on the Situation in Myanmar|url=https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|access-date=18 February 2021|publisher=About Facebook|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217122159/https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|url-status=live}}</ref><ref name=":37">{{cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Myanmar coup: Military hardens online censorship campaign {{!}} DW {{!}} 15 February 2021|url=https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|access-date=18 February 2021 |website=dw.com|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216102258/https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|url-status=live}}</ref> [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၇]] ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးသော်လည်း လူမှုကွန်ရက်များကို ပိတ်ပင်ထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Internet access partially restored in Myanmar as protests grow against military coup|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|access-date=7 February 2021|publisher=CNA|archive-date=14 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614233403/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မနက် ၁ နာရီမှ ၉ နာရီအထိ တစ်နိုင်ငံလုံး အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=14 February 2021|title=Military Imposes Full Grip on Myanmar in Overnight Crackdown|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|access-date=15 February 2021|issn=0362-4331|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215152313/https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|url-status=live}}</ref><ref name=":41">{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=15 February 2021|publisher=NetBlocks |archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်မှ ရှယ်ယာထည့်ထားသော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲလ်]]မှလွဲ၍ ကျန် အော်ပရေတာအများစုက [[ဝီကီပီးဒီးယား]]နှင့် အခြား ဝီကီ ဝက်ဆိုဒ်များကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=wikiblock>{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=25 February 2021|publisher=NetBlocks|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်]]မြို့တစ်မြို့တည်း၌ ည ၁၂ နာရီမှ နေ့လယ် ၁၂ နာရီ အထိ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကျန်မြို့များအားလုံးမှာ ယခင်အတိုင်း မနက် ၁ နာရီမှ မနက် ၉ နာရီအထိသာဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref name=":28">{{Cite web|date=19 April 2021|title=Myanmar junta now publishing lists of wanted journalists {{!}} Reporters without borders|url=https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|access-date=20 April 2021|website=RSF|language=en|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419130008/https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့မှ ၂၆ ရက်နေ့အထိ ဒေသအချို့တွင် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုအား ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။<ref name=":41"/> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကြိုးမဲ့ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာ (Wireless broadband internet) ကို ရက်အကန့်အကတ်မရှိဖြတ်တောက်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=1 April 2021|title=Military Council command to cut out wireless broadband internet|url=https://www.facebook.com/ayeyarwaddytimes/posts/1853947131429946|url-status=live|access-date=1 April 2021|newspaper=Ayeyarwaddy Times|language=my|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052130/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fayeyarwaddytimes%2Fposts%2F1853947131429946}}</ref> စစ်အစိုးရ၏ အင်တာနက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး နေ့စွဲအလိုက် စေခိုင်းမှုများကို [[တယ်လီနော မြန်မာ]] မှ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Directives from authorities in Myanmar - February 2021 |url=https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/|website=Telenor Group |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215082607/https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ညမှ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်း အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာဖြင့် အင်တာနက်ဖြန့်ဝေပေးသည့် [[မြန်မာနက်]]၏ ဝန်ဆောင်မှုကိုလည်း ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ===ဖမ်းဆီးမှုတရားစွဲခြင်းများ=== ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ လူပေါင်း ၁၅၂ ဦး ကိုထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် ထိန်းသိမ်းခံထားရသူများကို ရာဇဝတ်မှုဖြင့်တရားစွဲဆိုမှုစတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသုံးဦးဖြစ်သော ဇူးဇူးဇန်၊ အောင်မျိုးကိုနှင့် ထူးခေါင်သော်အား [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]တွင်ဆန္ဒပြမှုများအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာစီတန်းလှည့်လည်ခြင်း ဥပဒေပုဒ်မ ၁၉ အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးမောင်ကြီးအား [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့|ဖားအံမြို့နယ်]]တွင် ဆန္ဒပြမှုအတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရဖမ်းဆီးခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်ချမှတ်ခြင်းခံရသည်။ ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ [[ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်]]ကို "အနီရောင်ဖဲကြိုး" လှုပ်ရှားမှုတွင်ပါဝင်မှုအတွက်ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရအဖမ်းခံရပြီးစွဲချက်တင်ခံခဲ့ရသည်။ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ခေါင်းဆောင် ဦးဝင်းထိန်အား ပုန်ကန်မှုအတွက်ပုဒ်မ ၁၂၄ (က)အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |title=AAPP {{!}} Assistance Association for Political Prisoners<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=11 February 2021 |archive-date=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109030251/https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |url-status=dead }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဦးဆောင်သောအရပ်ဘက်အစိုးရ၏ ဩစတြေးလျစီးပွားရေးပေါ်လစီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် Macquarie တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခ ရှော(န်) တားနဲလ် (Sean Turnell) ကိုဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558|access-date=11 February 2021 |archive-date=6 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206110939/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558}}</ref>အာဏာသိမ်းမှုနှင့်စပ်လျဉ်းသော ပထမဆုံးဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်တွင်အာဏာပိုင်များက ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် [[နန်းခင်ထွေးမြင့်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာမြင့်နိုင်]]ကိုပြန်လည်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-re-arrests-two-chief-ministers.html Myanmar’s Military Re-Arrests Two Chief Ministers<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် စစ်သားများနှင့်ပြည်သူလူထုအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိရန် တိုက်တွန်းသည့် အွန်လိုင်း မှတ်ချက်များကို အစိုးရမှ အခွန်နှင့် ပြည်နယ်ရန်ပုံငွေများမှ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟုပြောကြားခဲ့ပြီး ဒေါက်တာမြင့်နိုင်က လူထုအားဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် လူထုအား မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်ဝန်[[ရဲလွင်]] အပါအဝင် အနည်းဆုံးဆန္ဒပြသူ ၁၀၀ ကို မန္တလေးတွင်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Protest crackdown begins in Myanmar, over 100 nabbed in Mandalay {{!}} The Myanmar Times<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html|accessdate=11 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html}}</ref> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]]တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ၂၈ ရက်တွင် ရခိုင် ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီမှ ဦးကျော်ကျော်လင်းသည် “စစ်အာဏာရှင်စနစ် တိုက်ဖျက်ရေး” ဗီနိုင်းကိုင်ဆောင်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ တောင်ကုတ်မြို့ မြို့မဘောလုံကွင်းအနီးတွင် အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ဦးကျော်ကျော်လင်းနှင့် မြို့ခံ ကိုသားကြီးတို့ကို ဖမ်းဆီးမှု ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=တောင်ကုတ် ALD ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် ၁ ဦးနှင့် မြို့ခံ ၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/28/238710.html|access-date=2021-02-28|website=ဧရာဝတီ|language=my}}</ref> စစ်ကောင်စီ အနုပညာရှင်များနှင့် သပိတ်ခေါင်းဆောင်များအား မတရားဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာ့အသံနှင့် မြဝတီတို့မှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့်တရားဆွဲဆိုသော ဝရမ်းစာရင်းကိုလည်း နေ့စဉ်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<!-- cases between 28th Feb and 15th April. citations will be added later. --> ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မုံရွာလူထုသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဦး[[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)|ဝေမိုးနိုင်]]၊ အဆိုတော် ပိုပို၊ သရုပ်ဆောင် [[ဇင်ဝိုင်း]]တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ === ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများပါဝင်မှု=== တပ်မတော်သည် အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများကို ကမ်းလှမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး <ref name="autogenerated2" />ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက် ၂၀၂၁ တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များထဲတွင် ဖဒိုမန်းငြိမ်းမောင် (KNU အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း)၊ ဦးသိန်းညွန့်နှင့် ဦးခင်မောင်ဆွေ (NLD ၏ ခွဲထွက်ပါတီဖြစ်သော NDF ပါတီ ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ) စသော အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမားများစွာပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=မန်းငြိမ်းမောင်၊ ဦးသိန်းညွန့်နဲ့ ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ကို တပ်မတော်နေရာပေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-coup-myanmar-new-government-02022021114403.html|access-date=2 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် ၂၀၂၁ တွင် ဒေါ်အေးနုစိန် (ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]]) အပါအဝင် အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမား ၅ ဦးထပ်မံပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=":14">{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ( ၁၄ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/973|access-date=4 February 2021|publisher=Tatmadaw Information Team|language=my|accessdate=8 February 2021|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307110636/http://www.dsinfo.org/node/973}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ရက် တွင် ကောင်စီသို့ပါဝင်ရန် တပ်မတော်၏ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံသည်ဟု [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှာ ပါဝင်ဖို့ စစ်အစိုးရကမ်းလှမ်းချက် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ လက်ခံ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mup-accept-coup-council-02062021134515.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}</ref> === စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် စည်းကြပ်ခြင်း === ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရ၊ ဆန္ဒမပြရ ဟု ပါဝင်သည်။ ===လုံခြုံရေးအင်အား အဆမတန်သုံးခြင်း=== ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်မြို့]]၊ သပြေကုန်းအဝိုင်းဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းသည့်အတွက် ငါးယောက်ထက်မနည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် လူငယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် လူငယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဒဏ်ရာ ပြင်းထန်သောကြောင့် နေပြည်တော် ကုတင် ၁၀၀၀ ဆေးရုံတွင် အသက်လု ကုသ နေသည်။ ဒဏ်ရာရထားသည့် အမျိုးသားသည် ၂၃ နှစ်အရွယ် ကိုဆိုဝေ ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးသည် အသက် ၂၀ အရွယ် [[မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုဆိုဝေမှာ သေနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ရင်ဘတ်ကို ထုတ်ချင်းပေါက် ပွင့်ထွက်သွားသည်။ မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်က ခေါင်းမှာကျည်ဆန်ထိမှန်ပြီး သေဆုံးလုနီးပါး (brain death) ဖြစ်နေကာ အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/police-shoot-protesters-two-serious-wound-in-naypyitaw-02092021065128.html နေပြည်တော်ဆန္ဒပြပွဲ ရဲကပစ်ခတ်လို့ လူငယ်နှစ်ယောက် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရ — မြန်မာဌာန<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ ([[ပြည်ထောင်စုနေ့]]) တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]၌ ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြသူများကိုလူစုခွဲစေခဲ့သည်။<ref name="autogenerated1" /> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံကို စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့တို့မှ ဝင်စီးထားသည်ဟု သတင်းရ၍ သွားရောက်ဝန်းရံ ဆန္ဒပြသူ ပြည်သူလူထုကိုလည်း သေနတ်၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်လူစုခွဲခဲ့ရာ ဒဏ်ရာရသူများလည်းရှိခဲ့သည့်အပြင် သတင်းထောက် ၅ ဦးကိုလည်းဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=မြစ်ကြီးနားမြို့ မန်ခိန်ရပ်ကွက်ရှိ ဘူးဂါးမလိလျှပ်စစ်ဓာတ်အားခွဲရုံတွင် တပ်မတော်သားများ ဝင်ရောက် နေရာယူမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြရာမှ လူစုလူဝေးဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖြိုခွင်းခဲ့ |url=https://news-eleven.com/article/204689|website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my}}</ref> သို့သော် ဖမ်းဆီးခံသတင်းထောက်များကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ၌ မန္တလေးမြို့၊မဟာ‌အောင်မြေ မြို့နယ်၊သံလျက်‌မှော် အ‌နောက်စိန်ပန်းရပ်ကွက်၊မြို့ပတ်ကန်းနားလမ်းဆန္ဒပြမှုဖြစ်စဉ်တွင် ရဲနှင့်တပ်တို့၏ ပြင်းထန်သည့်ဖြိုခွင်းမှုများကြောင့် ဆန္ဒပြသူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး အနည်းဆုံး လူနှစ်ဆယ့်ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန္ဒပြပြည်သူများသည် အစိုးရသင်္ဘောကျင်းမှ နိုင်ငံသားအာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု (ရုံးမတက်ခြင်း) ကို လုပ်ဆောင်နေသော ဝန်ထမ်းများကို လာရောက်စောင့်ကြပ်ကာကွယ်ပေးသော ဒေသခံများဖြစ်ကြကာ ရဲများက အဆိုပါဝန်ထမ်းများကို အတင်းဖိအားပေးရုံးတက်ခိုင်းခြင်းမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ လူအများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည့်အပြင် ရဲနှင့်တပ်မှဖြိုခွင်းသူများသည် အများပြည်သူများကို လေးခွ၊ ကျောက်ခဲများဖြင့်ပစ်ခြင်း၊ သေနတ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ ရေအားဖြင့် လူစုခွဲခြင်းများရှိပြီး ဖမ်းဆီးမှုများစွာလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-20|title=Two Civilians Killed by Myanmar Security Forces in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220233737/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|archive-date=20 February 2021|access-date=2021-02-20|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref><ref name="frontiermyanmar.net" /><ref>{{Cite news|date=20 February 2021|title=2 Myanmar protesters killed by police fire, reports say|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|url-status=live|access-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220090002/https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|archive-date=20 February 2021}}</ref> နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှ အဆိုပါဖြစ်ပျက်မှုကို တုံ့ပြန်ပြစ်တင်မှုများရှိသော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့က သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဆန္ဒပြသူများသည် အထူးသဖြင့် စိတ်ခံစားချက်ပြင်းထန်သော ဆယ်ကျော်နဲ့လူငယ်များကို အသက်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်နိုင်သော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်စေရန် လှုံ့ဆော်နေသည်ဆိုပြီးပြောဆိုကာ ယင်းကြေညာချက်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်၊ အနည်းဆုံးအင်အားဖြင့် ဆောင်ရွက်နေသည်<ref>{{cite news|title= သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|url=|work=မြန်မာ့အလင်း |page=၁-၃ |date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref>ဟူ၍လည်း ပကတိအခြေအနေနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ပြောဆိုမှုများကို ဖော်ပြကြေညာထားသည်။<ref>{{cite news |title=ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်အပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုတွေရှိ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2|work=ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |quote="ဒါပေမဲ့ လက်ရှိလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာ တွေမှာသာမက ... လုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်မှုမြင့်တက်နေပါတယ်။" |accessdate=27 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031754/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2}}</ref><ref>{{cite news |title=မန္တလေးဘူတာကြီးတွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လုမှုကူညီရေးအသင်းကိုပစ်ခတ်မှု မေးခွန်းထုတ်စရာ |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html|work=Myanmar Times |date=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |accessdate=27 February 2021 |archivedate=21 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221165400/https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ratcliffe|first1=Rebecca|date=22 February 2021|title=Myanmar junta warns of lethal force as crowds gather for 'five twos revolution'|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222050501/https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|archive-date=22 February 2021|access-date=22 February 2021|website=the Guardian|language=en}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် သတင်းများကတင်ပြသည်မှာ တာမွေမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီမှခန့်အပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို အလိုမရှိကြောင်း ဆန္ဒပြသူများကို စစ်တပ်နှင့် ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများသုံးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|title= တာမွေမှာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအသစ် ဆန္ဒပြသူတွေကို ဖမ်းဆီးထား |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-arrested-nearly-50-civilians-in-tamwe-yesterday-02262021060141.html|work=RFA |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ဖော်ဝါရီလ ၂၇ ၌ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများဖြစ်သော ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မုံရွာစသည်တို့တွင် ဆန္ဒပြသူများကို ရဲတပ်ဖွဲ့က အင်အားသုံး အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့သောကြောင့် များပြားစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အဖွဲ့က သေနတ်ဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများ အသုံးပြုခြင်းအပြင် ဖြိုခွင်းမှုအတွင်း သတင်းထောက်များ အပါအဝင် ရာနှင့်ချီသောဖမ်းဆီးမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤမျှပင်မကသေးဘဲ တပ်နှင့်ရဲဘက်က အရပ်ဝတ်အသွင် ဝတ်ဆင်ထားသူများသည် ဆန္ဒပြနေသော အမျိုးသမီးများကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါးရိုက်ခြင်း၊ ကန်ကြောက်ခြင်း၊ အကြမ်းဖက် ဖမ်းဆီးခြင်းများလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်လည်း စစ်တပ်နဲ့ရဲများသည် လမ်းတစ်လျှောက်၌ ဖုန်းကင်မရာနဲ့ မှတ်တမ်းရိုက်နေသူများ၊ ကား၊ ဆိုင်ကယ်တွေ ဟွန်းတီးသူများကို သေနတ်၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အယောက် (၁၀၀) ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|title= ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေး အပါအဝင် တစ်ပြည်လုံးမှာ ဆန္ဒပြသူတွေ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-military-crackdown-protesters-02272021051940.html|work=RFA |date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြပြည်သူများအား ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက် ကူညီပေးနေသော "မွန်မြတ်စိတ်ထား လူမှုကူညီရေးအသင်း"နှင့်"ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအရေးပေါ်ကူညီရေးအသင်း" ယာဉ်များပေါ်က ကျန်းမာရေးစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို သေနတ်ဒင်များ၊ နံပါတ်တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်၍ ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကြောက်ခဲ့ကြကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားရုံသာမက လူမှုကူညီရေးအသင်းယာဉ်များကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/multimedia/north-oakkla-coup-protest-attack-03032021033928.html ကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေ အကြမ်းဖက် ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးခံရ]</ref> မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းအချိန်တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းသည် [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]မှ အရပ်သားများကို ခဲကြည်အစစ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ အရပ်သားပြည်သူများထံမှ သိမ်းဆည်းထားသည့် ဇိမ်ခံကားများဖြင့် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်သားပြည်သူ ၅ ဦးခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၈၂ လမ်းတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်သော ပြည်သူများကို ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖြိုခွင်းရာတွင် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂ ဦးရှိပြီး လူ ၇ ဦး ထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံရကာ ပြည်သူများ၏ ဆိုင်ကယ်များကို သိမ်းဆည်းယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးခံရသူများတွင် တိုင်းရင်းဆေးဆရာမတစ်ဦးနှင့် ကိုထက်ဖြိုးဝေအောင်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|title= သိမ်းဆည်းထားသည့် အရပ်သားပိုင်ကားများဖြင့် စစ်တပ်က လိုက်လံတိုက်ခိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6179|work=Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁}}</ref> [[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]] [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]တွင် ဆန္ဒပြလူငယ်များ၏ သဲအိတ်များဖြင့် ခံတပ်ပြုလုပ်ထားသောနေရာတွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းမှ လူ့အသက်အား အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့် ပစ်ခက်ခဲ့သည့်အပြင်၊ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခက်ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ [[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]] [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်တွင် ကိုခင်လှိုင်(ခ)ဝေစိုးသူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုသက်နိုင်ထွန်း (၄၁ နှစ်)၊ ကိုနေလင်းစော (၃၇ နှစ်)၊ ကိုမျိုးကိုကိုဦး (၂၇ နှစ်)၊ ကိုကိုလွင် (၂၆ နှစ်)၊ ကိုသိန်းအောင် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်မျိုးသန့် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်သူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုဝင်းထွဋ်အောင် (၁၉ နှစ်)၊ ကိုစန်းတင့်နိုင် (၂၇ နှစ်)၊ ဖိုးလပြည့် (၂၃ နှစ်)၊ ဦးကုလား (၄၀ နှစ်)၊ ကိုကျော်သန်း (၁၉ နှစ်)၊ ကိုသားချော (၂၀ နှစ်)၊ ကိုဝင်းဦး (ပိုင်ရှင်မဲ့အလောင်း)၊ ကိုဝေဖြိုးသူ (အသက်မသိသေး)၊ ကိုမောင်ဦး (အသက်မသိသေး)တို့ ကျဆုံးမှုနှင့်အတူ ဒဏ်ရာရရှိမှုများရှိခဲ့ပြီး အတည်မပြုနိုင်သော ကျဆုံးမှုများလည်းရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title= အာဏာရှင်ကို သေနတ်သံကြားမှ အံတုခြင်း |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6352|work= Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၉ မတ်လ ၂၀၂၁ }}</ref> === အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများ၌ တပ်စွဲခြင်း === အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီဟာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှစတင်၍ အများပြည်သူပိုင် ဆေးရုံများ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ အခြေခံပညာကျောင်းများနှင့် ဘုန်ကြီးကျောင်းများ၌ တပ်စွဲလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တပ်စွဲမှုအတွင်း ပြည်သူများကန့်ကွက်သဖြင့် အချေအတင်ဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးခဲ့သူများလည်းရှိခဲ့သည်။<!-- Src နှင့်ထပ်ဖြည့်ပါမည် --> === စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ === အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီအချိန်က ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပျက်ပြားစေရန် ရည်ရွယ်သော စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name=":25">{{Cite web|title=Pro-military protesters hurl bricks at police car while rallying against the Union Election Commission|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-protesters-hurl-bricks-at-police-car-while-rallying-against-the-union-election|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀ ခန့်သည် ကိုဗစ်-၁၉ လမ်းညွှန်ချက်များကို ချိုးဖောက်ကာ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမရှေ့တွင် စုဝေးကာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့တွင် ဆန္ဒပြသူ ထောင်ချီစုဝေးခဲ့ကြကာ တပ်မတော်အလံများ ဝှေ့ယမ်းကာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ အငြင်းပွားစေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW}}</ref> အာဏာသိမ်းပြီး နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများက ရန်ကုန်မြို့တွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|date=2 February 2021|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=8 February 2021}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူက ဆူးလေဘုရားတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။<ref name="frontiermyanmar.net" /> ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုသို့ စစ်တပ်ထောက်ခံသူအချို့က အမှတ်အသားမပါသော ကား ၁၅ စီးဖြင့် ရောက်ရှိလာကာ ရန်ရှာခဲ့ကြသည်။<ref name="vehicle">{{Cite web |title=Pro-military groups tried to disrupt anti-coup protests |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-groups-tried-to-disrupt-anti-coup-protests |access-date=10 February 2021 |website=Myanmar NOW }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မျိုးချစ်သံဃာငယ်များ သမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်ရဟန်းအချို့က ကားပျက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်နေသော ကားများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|title=One injured as monks smash windows of cars blocking road for civil disobedience campaign |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611205322/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ရန်ကုန်မြို့လယ်သို့ ချီဆက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး<ref name="aapp25">{{cite web|date=25 February 2021|title=25 Feb 2021 Daily Briefing in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/?p=13259|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225230425/https://aappb.org/?p=13259|archive-date=25 February 2021|access-date=26 February 2021|website=Assistance Association for Political Prisoners}}</ref><ref>{{Cite web|last=reporters|first=Associated Press|date=25 February 2021|title=Pro-military marchers attack anti-coup protesters in Myanmar|url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228153533/https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|archive-date=28 February 2021|access-date=8 March 2021|website=Irish Examiner|language=en}}</ref> ဘေးရှိ ပြည်သူများနှင့် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်သူများကို ဓားများ၊ တုတ်များ၊ ဂျင်ဂလိများဖြင့် တိုက်ခိုက်ရန်ရှာခဲ့သောကြောင့် လူလေးဦး ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိခဲ့ပြီး လူရှစ်ဦးမှာ ဒဏ်ရာအချို့ ရရှိခဲ့သည်။<ref name=":39" /><ref name=":40"/><ref name="aapp25" /> ===တပ်မတော်ဘက်လိုက် တန်ပြန်ဆန္ဒပြပွဲများ=== အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးအချိန်တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ထောက်ခံပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":25"/> Women's Peace Network မှ ဝေဝေနုသည် ဆန္ဒပြပွဲများတွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ကြောင်းသတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=Kirby|first=Jen|date=2021-02-08|title=Tens of thousands rise up against the coup in Myanmar|url=https://www.vox.com/2021/2/8/22272367/myanmar-protests-coup-democracy|access-date=2021-02-08|website=Vox|language=en}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်မ‌တော်ထောက်ခံသူ​နေ့စားအ‌ယောက် ၄၀၀ ခန့် သည် [[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]]ရှေ့၌ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင်လည်း [[ပျော်ဘွယ်မြို့|မန္တလေးတိုင်း‌၊ ပျော်ဘွယ်မြို့]]၌ အယောက် ၁၀၀၀ ခန့် သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ရဲကားတစ်စီးကို အုတ်ခဲဖြင့်ပစ်ခဲ့သော်လည်း တစ်ဦးမျှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းမရှိပေ။<ref name=":25" /> ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်ထောက်ခံသူအယောက် ၅၀၀ ခန့်သည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်|‌ရွှေတိဂုံဘုရား]]အနီး၌ ပုန်ကန်မှုမျိုးပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Pro-Tatmadaw protesters spark riot in Yangon|url=https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html|access-date=2021-02-08|website=The Myanmar Times|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027055026/https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|date=2021-02-02|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=2021-02-08}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင်လည်း [[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေဘုရား]]အနီး၌ ထောက်ခံပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-08|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=2021-02-08|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့ဆန္ဒပြပွဲတွင် တပ်ထောက်ခံသူများသည် နံပါတ်မပါသောကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး အကြမ်းဖက်မှုများဖြစ်ပေါ်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":28"/>အများစုမှာသစ်သားတုတ်များကို လျှို့ဝှက်ကိုင်ဆောင်လာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာဒီမိုကရေစီအတွက်ဆန္ဒပြသူများနှင့် ဝင်ရောက်ရောနှောခဲ့သည်။<ref name=":28" /> ဆူးလေဘုရားလမ်းတစ်လျှောက်သည် ပြည်သူလူထု၏ ပုံမှန်ဆန္ဒပြနေရာဖြစ်သောကြောင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များက လုံခြုံရေးအတားဆီးများဖြင့်ပိတ်ဆို့ခဲ့ကြသော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် တပ်ထောက်ခံပွဲကိုပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် ထိုအကာရံများကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်ထောက်ခံသောသူအချို့သည် လေးခွများ၊ တုတ်များကို ပေါ်တင်ကိုင်ဆောင်ခဲ့ကြ၏ ။ ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ်ဘေး၌ ခြေကျင်လမ်းသွားတစ်ဦးကို တပ်ထောက်ခံသူတစ်ဦးက ဓားဖြင့်ထိုး၍ တက်ထောက်ခံသူအချို့က ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကျောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="rfaarmysupport>{{cite web|title=တပ်ထောက်ခံသူတွေက စစ်အာဏာရှင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူတွေနဲ့ မီဒီယာတွေကို ရန်ပြု |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporters-attack-in-yangon-02252021035543.html|website=RFA News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ထို့အပြင် အဆိုပါတပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် အများပြည်သူကို  အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ္စည်းများ လုယက်ခြင်းနှင့် ကားများအား ဖျက်ဆီးခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ မင်္ဂလာတောင်ညွှန့်မြို့နယ် ဗိုလ်မင်းရောင်လမ်း  သိမ်ဖြူမီးရထားဝင်းရှိ ပြည်သူများအား သံတုတ်များ၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူအချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ သတင်းရယူရန်သွားရောက်ခဲ့သော သတင်းထောက်များကိုလည်း ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်များက ရန်မူခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်မတော်ထောက်ခံသူများထဲကအချို့သည် ကားမှန်ရိုက်ခွဲ၍ ဖုန်းခိုးယူခြင်း၊ ဈေးသည်တစ်ဦး၏ ရေသန့်၊ အအေးများကို အဓမ္မယူဆောင်ခြင်း၊ လေးခွများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း စသည်များလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="dvbarmysupport>{{cite web|title=စစ်တပ်ထောက်ခံဆန္ဒပြသူများက လူထုကို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်၊ လုယက်ဖျက်ဆီးမှုများ ကျူးလွန် |url=http://burmese.dvb.no/archives/446597?fbclid=IwAR3d5VTe58Ilk9SKEbhkvH6cOqkri9Vsf5vHhan6fE_OCiZQFJTQAZMYmEc|website=DVB News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> === သတင်းမီဒီယာများ ထိန်းချုပ်ခြင်း === ====ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်း==== အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရအနေဖြင့် မနှစ်သက်သောအကြောင်းအရာများကို ပိတ်ပင်နိုင်ရန်၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများကို ကန့်သတ်နိုင်ရန်နှင့် အချက်အလက်များကို ကြားဖြတ်ယူနိုင်ရန်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်က အဆိုပြုလိုက်သည်။ အဆိုပြုဥပဒေများဖော်ပြထားသည့် စာမျက်နှာ ၃၆ မျက်နှာပါ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးအော်ပရေတာများအားလုံးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းလိုင်စင်ရကမ္ပဏီများအားလုံးသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[ရိုက်တာသတင်းဌာန]]က ရရှိထားသော အဆိုပါဥပဒေကြမ်းမိတ္တူ၌ ၎င်းသည် ပြည်သူအား ကာကွယ်ရန်၊ နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နိုင်ငံ၏ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာအသုံးပြုမှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုများကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများအနေဖြင့် ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံစာပေကဲ့သို့သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်မသင့်လျော်သော အကြောင်းအရာ၊ သို့မဟုတ် မမှန်မကန်သောသတင်းများနှင့် ကောလာဟလများ၊ စည်းလုံးမှုနှင့်တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်စီးစေသော အမုန်းတရားဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများကို ဖယ်ရှားတားဆီးရမည် ဟု ဆိုသည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျမည်ဖြစ်ကြောင်း အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ တွင် ပြောသည်။ အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရသည် အတိုက်အခံများ၏စည်းရုံးသိမ်းသွင်းမှုကို တားမြစ်ရန်အတွက် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေကြမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>[http://www.mizzimaburmese.com/article/78151 ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းအသစ်က လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျကြောင်း အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဝေဖန်ပြစ်တင် | Mizzima Myanmar News and Insight<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းသည် အသေးစိတ်ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်နေကြောင်း၊ အခုအချိန်အခါသည် ထိုဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရန် အချိန်အခါကောင်း မဟုတ်ကြောင်း၊ ဥပဒေကြမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကြားတွင်လုပ်ဆောင်ရမည့် အဆင့်များကို ကျော်လွန်၍ အစောတလျင်ပြဋ္ဌာန်းမည်ဆိုပါက [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်]]နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံ့အကျိုး၊ ပြည်သူတွေအကျိုးနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကဏ္ဍအားလုံးတို့ရဲ့ အကျိုးအတွက် အသေးစိတ်ထပ်ပြီး ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန်လိုအပ်ကြောင်း၊ လိုအပ်သောအထောက်အကူပြု အကြောင်းအချက်များ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဆင့်ဆင့် မဖြစ်မနေလုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများအသီးသီးက ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သဘောထားကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://burmese.voanews.com/a/cyber-security-law-computer-associtations/5775863.html ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရမယ့်အချိန်မဟုတ်ဘူးလို့ ကွန်ပျူတာအသင်းများထုတ်ပြန်]</ref> တရုတ်ပြည်[[ကူမင်း]]မြို့မှ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းသည် သွားလိုက်လာလိုက်ဖြင့်ဖြစ်နေသည်ကို တွေရှိခဲ့ကြသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံမှနည်းပညာရှင်များကို ပြည်တွင်းသို့ခေါ်ယူ၍ မြန်မာ့အင်တာနက်၌ firewall တည်ဆောက်မည်ဟူ၍ သံသယများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တရုတ်သံရုံးရှေ့၌ သွားရောက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref name=":32">{{Cite news|date=2021-02-11|title=Myanmar anti-coup protesters rally at Chinese embassy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-china-int-idUSKBN2AB0HE|url-status=live|access-date=2021-02-11}}</ref> တရုတ်သံရုံးသည် ထိုသံသယကို ကောလဟာလဟူ၍ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်အပြင် China Enterprises Chamber of Commerce သည် ပင်လယ်စာပို့သည်ဟူ၍သာ ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=China Denies Helping Myanmar Military Regime Build Internet Firewall|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|access-date=2021-02-17|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216015801/https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|url-status=live}}</ref><ref name=":32" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-02-11|title=关于中缅货运航班的情况说明|url=https://www.facebook.com/paukphawfriendship/photos/a.192320247510703/3681368825272477/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=缅甸中国企业商会|language=zh}}</ref> ==== သတင်းမီဒီယာဖြတ်တောက်မှု ==== ပုဂ္ဂလိက သတင်းရုပ်သံလိုင်းများဖြစ်သော မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်း၊ ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ([[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]])ရုပ်သံလိုင်းအပါအဝင် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းအချို့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]က ပိတ်ပင်ဖြတ်တောက်ထားခဲ့ပြီး [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များ၊ [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးရုပ်သံလိုင်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော် မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်းကမူ စလောင်းမှ တစ်ဆင့်ကြည့်ရှုနိုင်ကြောင်း သူတို့၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရုပ်သံလိုင်းများသည် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများနှင့် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များကိုသာ ထုတ်လွှင့်နေပြီး သတင်းအမှန်များကို ထိန်ချန်ထုတ်လွှင့်နေသည်။<ref>[https://cpj.org/2021/02/myanmars-military-should-lift-facebook-whatsapp-censorship-enable-news-broadcasts-following-coup/ Myanmar’s military should lift Facebook, WhatsApp censorship, enable news broadcasts following coup - Committee to Protect Journalists<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> အာဏာလုယူသည့်အစိုးရသည် [[:en:The_New_York_Times|နယူးယောက်ခ့်တိုင်းမ်း]]၊ ဝေါစထရစ်၊ သည်အီကောနောမစ်၊ ရိုက်တာနှင့် [[:en:Associated_Press|အေပီသတင်းဌာန]]များ [[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်]]များကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်တွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-ambassador-calls-myanmar-military-restore-power-elected-government.html US Ambassador Calls for Myanmar Military to Restore Power to Elected Government<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် အာဏာိမ်း စစ်ကောင်စီသည် [[မြန်မာနောင်း]]၊ [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ]]၊ [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]]၊ ခေတ်သစ်မီဒီယာနှင့် [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7 Day News သတင်းမီဒီယာ]]တို့အား ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.theguardian.com/world/2021/mar/08/myanmar-un-chief-urges-release-of-trapped-protesters MAC revoked licenses of 5 media]</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် မဇ္ဈိမမီဒီယာနှင့် မြန်မာနောင်းမီဒီယာတို့၏ ရုံခန်းများကို ဝင်ရောက်ရှာဖွေဖျက်စီးခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မိုဘိုင်း အင်တာနက်ဖြတ်တောက်လိုက်သောကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း သတင်းစီးဆင်းမှုမှာ သိသာစွာ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ==== ကောလာဟလပျံ့နှံ့မှု ==== အင်တာနက် ပိတ်ခံထားရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်ညတွင် [[SMS ဘာသာစကား|SMS]] များဖြင့် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]လွတ်ပြီ၊ NLD ခေါင်းဆောင်များ၏ သေဆုံးမှု [[မင်းအောင်လှိုင်]]အဖမ်းခံရစသော သတင်းမှားများပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်ပြီဆိုသည့်သတင်းမှား ပျံ့နှံ့နေ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-release-rumor-02062021113852.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-02-07|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live|access-date=2021-02-07}}</ref>ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်လာသည့်ကောလာဟလကို တပ်မတော်ပိုင်[[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီရုပ်သံ]]မှလွှင့်ခဲ့ရာ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်‌စေခဲ့ပြီး လူများသည် လမ်းများပေါ်တက်၍ မီးပန်းများဖောက်လွှတ် အောင်ပွဲခံသည်အထိဖြစ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Myanmar coup: Tens of thousands protest and call for Aung San Suu Kyi's release despite internet being cut off|url=https://news.sky.com/story/myanmar-coup-tens-of-thousands-protest-and-call-for-aung-san-suu-kyis-release-despite-internet-being-cut-off-12211146|access-date=2021-02-07|website=Sky News|language=en}}</ref> [[အင်တာနက်]]ဝန်‌ဆောင်မှုပိတ်ခံထားရခြင်းကြောင့် သတင်းမှန်ရရှိရန်ခက်ခဲလာကာ ကောလာဟလများကိုပိုမိုပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ ==== ဂျာနယ်လစ်၊ သတင်းထောက်များနှင့် ထင်ရှားသူများအား ဖမ်းဆီးခြင်း ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က)ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅(က)ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံထားရသည့် သရုပ်ဆောင်ရဲတိုက်ကို မူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိ |url=https://news-eleven.com/article/206535|work=Eleven Media Group |date=4 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101255/https://news-eleven.com/article/206535|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာပါဝင်နေတဲ့ သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို စစ်ကောင်စီ ဖမ်းဆီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|work=Radio Free Asia |date=5 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101244/https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|url-status=live }}</ref> ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ၊ မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင်များ ဒါဇင်ကျော်ကို အာဏာပိုင်များက ဖမ်းဝရမ်းများ ထုတ်ခဲ့သည်။ ဝရမ်းထုတ်ခံရသော ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သူ စည်သူအောင်မြင့်က ဝရမ်းစာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်းအတွက် ဂုဏ်ယူရကြောင်း သူ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar protesters paint Yangon red, defying bloody army crackdown |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|access-date=6 April 2021 |work=[[Reuters]] |date=6 April 2021 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052133/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|url-status=live }}</ref> ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားသော သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် ပိုင်တံခွန်ကို စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်မှု၊ ဆန္ဒပြသူများအား ထောက်ခံမှုတို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပိုင်တံခွန်နေထိုင်ရာနေရာသို့ စစ်ကားရှစ်စီးဖြင့် လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပိုင်တံခွန်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရစဉ် ခုခံခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း မိခင်ဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="ActorModel">{{cite news |title=Myanmar actor arrested as junta hunts 120 celebrities |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|access-date=8 April 2021 |work=[[Channel News Asia|CNA]] |date=8 April 2021 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|url-status=live |accessdate=21 February 2022 |archivedate=8 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362}}</ref> Other 120 celebrities were also issued arrest warrants.<ref name="ActorModel"/> ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ ဂျာနယ်လစ်၊ သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်နှင့် လူမှုကွန်ယက်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသူ အနည်းဆုံး ၁၉ ဦး သည် အလိုရှိသူများ စာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း နယ်စည်းမထား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref name=":28" /> ထိုနေ့ည ရှစ်နာရီခန့်တွင် ထင်ရှားသော အလှဘလော့ဂ်ဂါ ဝင်းမင်းသန်းကို စစ်ကောင်စီက အမှုဖွင့်လှစ်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ BH ဟိုတယ်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တဲ့ BH ဟိုတယ်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက် |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240489.html|work=[[The Irrawaddy]] |date=2021-04-07 |language=my}}</ref><ref>{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းအား တောင်ကြီးမြို့မှာ ရုံးထုတ်ခဲ့ |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240508.html|work=The Irrawaddy |date=2021-04-07 |language=my}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar celebrity model arrested as military targets public figures |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/08/myanmar-celebrity-model-arrested-paing-takhon-military-targets-public-figures|work=The Guardian |date=2021-04-08 |language=en}}</ref> မတ်လ ၃ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် မင်းညိုကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူ့အား ရဲက မတရားညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်ဟု မိသားစုက ဆိုသည်။ စစ်အာဏာသိမ်းကာလတွင် သူသည် ပြစ်ဒဏ်ချခံရသော ပထမဆုံး သတင်းထောက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar jails journalist for anti-coup protests coverage |url=https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|access-date=14 May 2021 |work=[[Deutsche Welle]] |date=14 May 2021 |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514024410/https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|url-status=live }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျာနယ်လစ် သုံးဦးနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နှစ်ဦးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးကာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အကယ်၍ အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိပါက သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ခြင်း ခံရနိုင်ကာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar: Journalists who fled coup face Thailand deportation |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|access-date=11 May 2021 |work=BBC News |agency=[[BBC]] |date=11 May 2021 |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511035705/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|url-status=live }}</ref> ထိုင်းအစိုးရအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာသူများကို အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့မည်မဟုတ်ကြောင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]] က ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ခရစ္စတင်း ရှဝါနာ ဘာဂီနာကို ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thai PM: Myanmar refugees won't be forced back |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|access-date=16 May 2021 |work=The Star |date=16 May 2021 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516133600/https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|url-status=live }}</ref> === နေအိမ်များ ချိတ်ပိတ်ခြင်း === NUG အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) နှင့် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ အဆောက်အဦများ၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေအရ အရေးယူဆောင်ရွက်နေသော အမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများ၊ CDM လှုပ်ရှားမှု၊ အသံတိတ်သပိတ် လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသူများ၏ နေအိမ် အဆောက်အအုံများကို စစ်ကောင်စီက ချိတ်ပိတ်သိမ်းဆည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ အဆောက်အအုံအရေအတွက် ၅၃၁ လုံးကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=I. S. P. |title=နိုင်ငံအနှံ့ နေအိမ်နှင့် အဆောက်အအုံ ၅၃၁ လုံးထက်မနည်း ချိပ်ပိတ် သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရ |url=https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/|website=Institute for Strategy and Policy - Myanmar |access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=15 မတ် 2022 |archive-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317033003/https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/}}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၁၃၅ လုံး၊ ရန်ကုန်တိုင်းတွင် ၁၁၆ လုံး၊ မန္တလေးတိုင်းတွင် ၈၅ လုံး၊ ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ၄၇ လုံး၊ မကွေးတိုင်းတွင် ၃၉ လုံးတို့ဖြစ်ကာ အမှန်တကယ် သိမ်းဆည်းခံရသည့် အရေအတွက်မှာ ထို့ထက် ပိုနိုင်သည်။ ==သေဆုံးမှုများ== {{main|၂၀၂၁ မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး၌ ကျဆုံးသွားသူများ စာရင်း}} ဆန္ဒပြမှုများ စတင်ပြီးနောက် [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] စာရင်းအရ နေ့ရက်အလိုက် သေဆုံးခဲ့မှုများ<ref name="AAPP">{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/03/Fatality-List-for-March-29-Final-1.pdf|title=Crackdown Injury & Death List|work=[[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]]|date=29 March 2021|url-status=live|access-date=30 March 2021}}</ref> {{Graph:Chart | width=1000 |heigh= 200 |xAxisTitle = ရက်စွဲ |xAxisAngle=-60 |yAxisTitle = သတ်ဖြတ်ခံရသော ဆန္ဒပြသူများ |type=rect |showvalues = |x=2/1,2/2,2/3,2/4,2/5,2/6,2/7,2/8,2/9,2/10,2/11,2/12,2/13,2/14,2/15,2/16,2/17,2/18,2/19,2/20,2/21,2/22,2/23,2/24,2/25,2/26,2/27,2/28,3/1,3/2,3/3,3/4,3/5,3/6,3/7,3/8,3/9,3/10,3/11,3/12,3/13,3/14,3/15,3/16,3/17,3/18,3/19,3/20,3/21,3/22,3/23,3/24,3/25,3/26,3/27,3/28,3/29,3/30,3/31,4/1,4/2,4/3,4/4,4/5,4/6,4/7,4/8,4/9,4/10,4/11,4/12 |y=0,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,1,4,0,0,0,1,0,0,0,16,0,1,26,0,4,0,2,3,1,1,10,5,12,113,31,7,9,2,15,4,12,17,7,2,17,7,141,21,14,15,5, }} အာဏာသိမ်းမှုကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် ဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒဖော်ထုတ်ခြင်းများ၊ ထိုင်သပိတ်ပြုလုပ်ခြင်းများစွာပါဝင်သော်လည်း အာဏာပိုင်များဘက်က အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဖြိုခွင်းပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ရက် ညပိုင်းတွင်မန္တလေးမြို့ ၃၈လမ်း၌ ကားတစ်စီးဖြင့် လိုက်လံတိုက်မှုကြောင့် ကိုဦး (ခ) နပွားနှင့် ရက်တူးအောင် (ခ) မာတူး တို့သေဆုံးခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသေဆုံးသူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://aappb.org/bu?p=13912]{{Dead link|date=March 2026 }}</ref>ဖေဖော်ဝါရီ ၉ တွင် [[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]] သည် ကျည်အစစ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရကာ ဦးခေါင်းကို ကျည်ဆန်ဖောက်ဝင်ခဲ့သည်။ အသက်ရှူစက်ဖြင့် အသက်ဆက်နေရခဲ့ကာ ဆရာဝန်များက ဦးနှောက်သေဆုံးသွားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ရက်နေ့တွင် မိသားစုဝင်များက အသက်ရှူစက်ဖြုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဆန္ဒပြသူများသာမက လမ်းသွားလမ်းလာများကိုပါ လုံခြုံရေးတာဝန်ယူသူများက ကျည်ဆန်အစစ်များကိုလည်းအသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းကြသောကြောင့် လူသေဆုံးမှုနှုန်းများ မြင့်မားလာခဲ့သည်။ သွေးစွန်းသောတနင်္ဂနွေဟု အမည်တွင်ခဲ့ရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ တွင် လမ်းသွားလမ်းလာအပါအဝင် ဆန္ဒပြပြည်သူပေါင်း အနည်းဆုံး (၁၈) ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-56224151 In pictures: A bloody day in Myanmar's protests, BBC News]</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈၊ နံနက် ၈ နာရီခန့်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ အောက်ကြည့်မြင်တိုင်လမ်း၊ တိုင်းပညာရေးမှူးရုံးရှေ့၌ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ရန် စုဝေးနေသော ပညာရေးဝန်ထမ်းများအား အာဏာပိုင်တပ်ဖွဲ့မှ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့် ရုတ်တရက် ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်း လူစုခွဲခဲ့စဉ် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် အလယ်တန်းပြဆရာမ ဒေါ်တင်နွဲ့ရီ ကျဆုံးခဲ့သည်။ စုဝေးနေသော ဆရာ၊ ဆရာမ ဦးရေ ၂၀၀ ခန့် ရှိသည့် လူစုလူဝေးအား သတိပေးခြင်း တစ်စုံတစ်ရာမရှိ ရုတ်တရက်အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=မတတ်မြောက်သည့် ပညာရေးစနစ်မှ လွတ်မြောက်လိုသူ ဆရာမ၏ နောက်ဆုံးခရီး|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5950|access-date=2021-02-28|website=MyanmarNow|language=my}}</ref> ထို့နောက် မတ် ၃ ၌ လုံခြုံရေး ရဲနှင့်စစ်သားတို့၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသူပေါင်း (၃၈) ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-56265962 Myanmar sees deadliest day as 38 protesters killed]</ref> မတ်လ ၅ ရက် မန္တလေးမြို့ မြတောင်သပိတ်စစ်ကြောင်း ဖြိုခွင်းခံရချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ကိုနိုင်မင်းကို ရုပ်အလောင်းကို မြင်တွေ့ခွင့်မရရှိခဲ့ဘဲ မိသားစုဝင်များက ရက်လည်ဆွမ်းသွတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|date=2021-03-11|title=ရုပ်အလောင်းထုတ်မပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မရဘဲ ရက်လည်ဆွမ်းသွပ်ခဲ့ရ|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6030|website=MyanmarNow|language=my}}</ref>မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသူ ၄၂၃ဦး ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[File:Death Cases in 2021 Myanmar protests.svg|thumb|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း စစ်​ကောင်စီ၏ လက်ချက်ဖြင့် ပြည်နယ်/တိုင်းအလိုက် ကျဆုံးခဲ့ရ​သောသူများ၏ အ​ခြေအ​နေပြ​မြေပုံ (ဧပြီ ၇ရက်​နေ့အထိ) {{legend|#280B0B|≥၂၀၀}} {{legend|#501616|၁၀၀-၁၉၉}} {{legend|#C83737|၅၀-၉၉}} {{legend|#DE8787|၁၀-၄၉}} {{legend|#FFD5D5|၁-၉}}]] {| class="wikitable" |+သေဆုံးသူစာရင်း (၇.၄.၂၀၂၁ အထိ)<ref>[https://aappb.org/bu?p=14199]{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> !စဉ် !တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် !သေဆုံးသူအရေအတွက် |- |၁ |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |၂၁၉ |- |၂ |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၆၃ |- |၃ |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |၈၄ |- |၄ |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၈ |- |၅ |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၇ |- |၆ |[[ရှမ်းပြည်နယ်]] |၂၆ |- |- |၇ |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၂၆ |- |၈ |[[ကချင်ပြည်နယ်]] |၁၃ |- |၉ |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၁ |- |၁၀ |[[မွန်ပြည်နယ်]] |၁၁ |- |၁၁ |[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] |၄ |- |၁၂ |[[ကယားပြည်နယ်]] |၂ |- |colspan=2|စုစု​ပေါင်း |၆၁၄ |- |* | colspan="2" |''<small>အတည်မပြုနိုင်သေးသော အခြားသောသေဆုံးသူများလည်းရှိသေးသည်။</small>''<ref name=":1" /> |} ==လက်နက်ကိုင် ခုခံမှုများ== {{main|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} စစ်အာဏာသိမ်း ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်အစိုးရ]]က နှိမ်နင်းဖြိုခွင်းမှုများကို လက်တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]၏ လက်နက်ကိုင် ထကြွမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021}}</ref> ==နိုင်ငံတကာမှတုံ့ပြန်မှုများ== ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏အခြေအနေကို ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခေါင်းဆောင်များအား တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-07|title=Pope appeals to Myanmar leaders to serve the common good - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|access-date=2021-02-16|website=www.vaticannews.va|language=en|archive-date=9 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209021759/https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]]သည် "တစ်ကမ္ဘာလုံးက စောင့်ကြည့်နေပါသည်" ဟူ၍ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2021-02-10|title=Remarks by President Biden on the Administration's Response to the Coup in Burma|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|access-date=2021-02-16|website=The White House|language=en-US|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215151325/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ၌ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီရို ဂူတာရက်စ်]] (အန်တောညူ ဂူတဲရိရှ်) (António Guterres) က မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေနေများကို အလွန်စိုးရိမ်သောကရောက်ရကြောင်း ကြေညာချက်တစ်ခုထုတ်ပြန်ခဲ့ကာ မြို့ကြီးများတွင် သတင်းများအရ တင့်ကားများထပ်တိုးချထားခြင်းနှင့် အင်အားအဆမတန်သုံးစွဲခြင်းတို့ကိုလည်း အထူးအလေးပေးပြောဆိုသွားသည်။<ref name=":36">{{Cite web|title=Violence, Intimidation, Harassment by Myanmar Security Personnel Unacceptable, Secretary General Says, Also Expressing Concern over Restrictions on Internet {{!}} Meetings Coverage and Press Releases|url=https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|access-date=17 February 2021|website=www.un.org|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|url-status=live}}</ref> ထို့နောက် မြန်မာစစ်တပ်နှင့်ရဲများကို လူအများ ငြိမ်းချမ်းစွာစုရုံးဆန္ဒပြနေမှုအပေါ် လေးစားရန်တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြသူများသည် လက်စားချေတုံ့ပြန်ခံရသူများ မဖြစ်စေရန်လည်း သေချာစွာပြောဆိုသွားခဲ့သည်။<ref name=":36" /> လုံခြုံရေးစောင့်ကြပ်သောသူများ၏ အကြမ်းဖက်ခြင်း ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် အနှောက်အယှက်ပေးခြင်းတို့ကိုဖော်ပြထားသော သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များသည် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိဟူ၍လည်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":36" /> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ တွင် စင်္ကာပူလွှတ်တော်၌ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဗစ်ဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှန်ကလည်း ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်းများ၊ ဝန်ထမ်းများကိုဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက်အမှောင်ချခြင်း မြို့ပေါ်လမ်းများ၌ သံချပ်ကာ(တင့်)ကားများနှင့် တပ်များချထားမှုတို့ကို စိုးရိမ်ကြောင်းနှင့် ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုများကို အတတ်နိုင်ဆုံးလျှော့ချဆောင်ရွက်ရန် အာဏာပိုင်များကို တိုက်တွန်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=16 February 2021|title=Singapore says Myanmar situation 'alarming', but no need for broad sanctions|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|access-date=17 February 2021|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216082237/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|url-status=live}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းဝန်ကြီးချုပ် [[ဘောရစ် ဂျွန်ဆင်]]က အာဏာသိမ်းမှုကို ရှုံ့ချခဲ့၍ "မြန်မာပြည်သူပြည်သားများနှင့် အတူတကွရပ်တည်ပါသည်" ဟူ၍ ၎င်း၏တွစ်တာတွင် ရေးသားခဲ့ကာ ဆက်လက်ပြီး အာဏာသိမ်းယူမှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် တာဝန်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=16 February 2021|title=Boris Johnson says charges against Aung San Suu Kyi are ‘fabricated’|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|access-date=17 February 2021|website=The Independent|language=en|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062621/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|url-status=live}}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ တံခါးပိတ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အရေးပေါ်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးသို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုရေးကော်မတီ၏ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာအထူးကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ ဆာဆာမှလည်း အဆောတလျင် အရေးယူပေးရန် တိုက်တွန်းချက် ၄ ချက်ပါသော စာတစ်ဆောင်ကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုအချက်များအနက်တစ်ခုမှာ "ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် အလို့ငှာ တာဝန်ယူခြင်း" ([[:en:Responsibility_to_Protect|Responsibility to Protect - R2P]]) ကိုခေါ်ယူရန်ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>[https://facebook.com/story.php?story_fbid=267470051510526&id=101472478110285&_rdr Dr. SaSa letter to UNSC]</ref> === နောက်ဆုံး အခြေအနေ === 2024 ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နွေဦးတော်လှန်ရေးသည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ ခုခံမှုကို အဓိကအားဖြင့် တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ (EAOs) တို့က ဦးဆောင်ပြီး မဟာမိတ်များ ဖွဲ့စည်းကာ စစ်ဆင်ရေး 1027 နှင့် စစ်ဆင်ရေး 1111 ကဲ့သို့သော ညှိနှိုင်း စစ်ရေး စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေးများသည် စစ်အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု သိသိသာသာ အားနည်းသွားသည့် စစ်ကိုင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်များကဲ့သို့ ဒေသများတွင် ခုခံရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော နယ်မြေ အမြတ်အစွန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်မြင်မှု အနိုင်ရနိုင်မှု အခြေအနေသည် ရှုပ်ထွေးနေဆဲဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာရှင်များ ဘက် တွင်အ င်အား ပြတ်လပ်မှုနှင့် စိတ်ဓာတ်နိမ့်ကျမှုကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရပြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဘက်ပြောင်းလာစေသည်။ သို့သော်လည်း ခုခံမှုတွင် ပါဝင်သည့် မတူကွဲပြားသော အုပ်စုများကြား ပိုမိုစည်းလုံးညီညွတ်မှု လိုအပ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်ဖြစ်နိုင်ခြေ အပါအဝင် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စစ်အစိုးရ၏ နေ့ရက်များကို ရေတွက်နိုင်သည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း ဒီမိုကရေစီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရာလမ်းသည် မသေချာမရေရာမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေဆဲဖြစ်ပြီး စစ်အစိုးရခေတ်လွန် အသွင်ကူးပြောင်းရေး အလားအလာအတွက် ဂရုတစိုက် စီစဉ်ရန် လိုအပ်သည် ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (9).jpg | ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြနေကြစဉ် File:Protesters riding Motorcycles in Mandalay after 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|[[မန္တလေး ဘူတာကြီး|မန္တလေးဘူတာကြီး]]အနီးတွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်နေကြစဉ် File:Demo myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြခြင်း File:Free Our Leaders.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေါင်းဆောင်များကို လွှတ်ပေးပါ File:Respect Our Votes.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆန္ဒမဲကို လေးစားပါ File:We want our leader free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြန်လွှတ်ပေး File:Civil Disobedience in Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဆန္ဒပြနေခြင်း File:2021 Civil Disobedience at Hledan Center.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ်လှည်းတန်းစင်တာ၌ ဆန္ဒပြနေကြခြင်း File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|လှည်းတန်းဂုံးကျော် တံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ File:Civil Disobedience under Hleden Bridge 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်းတံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ File:Three-finger salute.jpg|thumb|လက်သုံးချောင်းဖြင့် ဆန္ဒပြုသည် File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြ File:Civil Disobedience at Hleden Myanmar.jpg|thumb|လှည်းတန်း မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ File:Protesters in South Dagon Township, Yangon.jpg|thumb|တောင်ဒဂုံမြို့နယ် မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ File:Go To Sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ချီတက် File:Let's go sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ ချီတက်ကြစို့ File:Civil Disobedience on Pyay Road.jpg|thumb|ပြည်လမ်းပေါ်၌ ဆန္ဒပြနေခြင်း File:2021 Civil Disobedience Pyay Rd.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်လမ်းပေါ်တွင်ဆန္ဒပြ File:CDM Myanmar.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဆန္ဒထုတ်ဖော် File:2021 CDM Myanmar.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြ File:CDM Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြခြင်း File:To Free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်ရေးအတွက် File:Civil Disobedience myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒထုတ်ဖော် File:2021 Myanmar protests Mandalay 4.jpg|thumb|အာဏာသိမ်းစစ်​ခေါင်း​ဆောင်အား ​လှောင်​ပြောင်ထား​သောပုံ File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (2).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ File:Our Legitimate Government CRPH.jpg|ကျွန်ုပ်တို့၏တရားဝင်အစိုးရ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် </gallery> == အခြားဖတ်ရန် == * [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)]] * [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] * [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)]] * [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Facebook|civildisobediencemovement2021|Civil Disobedience Movement}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] __NOTOC__ ht8nc2anpldl5heg26w4i23x239qq0j 0 218056 1042440 961712 2026-07-08T11:07:50Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] 1042440 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ကောလင်း ပေါင်ဝဲလ် | image = Colin Powell official Secretary of State photo.jpg | caption = ၂၀၀၁ ခုနှစ် တရားဝင် ဓာတ်ပုံ | office = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၆၅ဦးမြောက် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] | president = [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ချ် ဘူရှ်]] | term_start = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၁ | term_end = ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၅ | predecessor = [[မက်ဒလင်း အော်ဘရိုက်]] | successor = [[ခွန်ဒါလီဇာရိုက်စ်|ခွန်ဒါလီဇာရိုက်စ်]] | office1 = ၁၂ဦးမြောက် ပူးပေါင်းစစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ | president1 = * [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ချ် ဘူရှ်]] * [[ဘီလ် ကလင်တန်]] | term_start1 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၉ | term_end1 = ၃၀ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | predecessor1 = ဝီလီယမ် ဂျေ ခရိုး | successor1 = ဂျွန် ရှာလီကာရှဗလီ | office2 = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၆ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး အကြံပေး | president2 = [[ရော်နယ် ရေဂင်]] | term_start2 = ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၇ | term_end2 = ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၉ | predecessor2 = ဖရန့် ကာလူချီ | successor2 = ဘရင့်တ် စကိုက်ကရော့ဖ် | office3 = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယအမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေး | president3 = [[ရော်နယ် ရေဂင်]] | term_start3 = ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | term_end3 = ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၇ | predecessor3 = ပီတာ ရော့ဒ်မန် | successor3 = ဂျွန် နီဂရိုပိုန်တေ | birth_name = ကောလင်း လူသာ ပေါင်ဝဲလ် | birth_date = {{birth date|1937|4|5}} | birth_place = [[နယူးယောက်မြို့]]<br>[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | death_date = {{death date and age|2021|10|18|1937|4|5}} | death_place = ဘက်ဆီဒါမြို့၊ [[မေရီလန်းပြည်နယ်|မေရီးလန်ပြည်နယ်]]<br> [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | party = [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ]]<br>(၁၉၉၅–၂၀၂၁) | spouse = အယ်လ်မား ပေါင်ဝဲလ် | children = ၃ ဦး | education = * နယူးယောက် စီးတီးကောလိပ် (ဘီအက်စ်) * ဂျော့ရှ်ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ် (အမ်ဘီအေ) | signature = Colin Luther Powell Signature.svg | allegiance = {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | branch = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကြည်းတပ်မတော် | serviceyears = ၁၉၅၈–၁၉၉၃ | rank = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = * [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]] * ပနားမားကို အမေရိကန် တိုက်ခိုက်မှု * [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] | mawards = }} '''ကောလင်း ပေါင်ဝဲလ်''' ({{lang-en|'''Colin Powell''' }}; [[၅ ဧပြီ]] [[၁၉၃၇]]- [[၁၈ အောက်တိုဘာ]] [[၂၀၂၁]])သည် အမေရိကန် ထိပ်တန်း စစ်တပ်အရာရှိကြီးအဖြစ်မှ [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီဝင်]]အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေးလောကထဲ ဝင်ရောက်လာသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Macias |first=Amanda |date=October 19, 2021 |title=Colin Powell, trailblazing soldier and statesman who made case for Iraq invasion, dies of Covid at 84 |url=https://www.cnbc.com/2021/10/18/colin-powell-former-secretary-of-state-who-made-case-for-iraq-invasion-dies-of-covid-complications-at-84.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029082933/https://www.cnbc.com/amp/2021/10/18/colin-powell-former-secretary-of-state-who-made-case-for-iraq-invasion-dies-of-covid-complications-at-84.html |archive-date=October 29, 2021 |access-date=October 29, 2021 |publisher=[[CNBC]]}}</ref> သမ္မတ [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်]] လက်ထက် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အမေရိကန်- အာဖရိကန်နွယ်ဖွား အမျိုးသား [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ၁၅ ဦးမြောက် အမျိုးသားလုံခြုံရေး အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ပူးတွဲစစ်ဦးစီးချုပ်များ၏ ၁၂ ဦးမြောက် ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ကောလင်း လူသာ ပေါင်ဝဲလ် သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၅ ရက်နေ့တွင် [[နယူးယောက်မြို့|နယူးယောက်မြို့တော်]]၊အထက် မန်ဟတ်တန်ရှိ ဟာလမ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။မိဘများမှာ [[ဂျမေကာနိုင်ငံ]] မှ အမေရိကန်နိုင်ငံ သို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။မိဘနှစ်ဦးစလုံးသည် အာဖရိက၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကော့တလန် လူမျိုးရောနှောမှု ပါသော မိသားစုဖြစ်သည်။ ဖခင် လူသာ သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အရာရှိ အဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ မိခင် မော့ဒ် သည် အထည်ချုပ်အလုပ်သမ အဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ပေါင်ဝဲလ်သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ပေါင်ဝဲလ်သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ် တွင် အမေရိကန် စစ်တပ် သို့ စတင်ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။[[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]] တွင် ဒဏ်ရာရခဲ့သည့် စစ်မှုထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။စစ်တပ်ထဲ နှစ်၃၀ကျော်ကြာ ရာထူးအဆင့်ဆင့်ဖြင့် ဖြတ်သန်းပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ် တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်တွင် အမြင့်ဆုံးစစ်ရာထူးဖြစ်သည့် ပူးပေါင်းစစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီ ၁၉၈၇ ခုနှစ် တွင် သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၆ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး အကြံပေး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။၂ နှစ်နီးပါးအကြာ ထိုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းစစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပူးပေါင်းစစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်တွင် ၁၉၈၉ခုနှစ်မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သမ္မတ [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ချ် ဘူရှ်]] နှင့် [[ဘီလ် ကလင်တန်]] တို့၏ သမ္မတ နှစ်ဆက်အထိ ဖြစ်သည်။ [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ|ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ]]သည် ၎င်းပူးပေါင်းစစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ချိန် အောင်မြင်ပြီး ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ စစ်မှုထမ်းကာလမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ ကောလင်းပေါင်ဝဲလ် ၏ စစ်မှုထမ်းကာလများ ! ရာထူးအဆင့်များ !! ရက်စွဲများ |- ||[[File:US Army O10 shoulderboard rotated (1959–2015).svg|70px]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး||၄ ဧပြီ ၁၉၈၉ |- ||[[File:US Army O9 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး||၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၆ |- ||[[File:US Army O8 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဗိုလ်ချုပ်||၁ ဩဂုတ် ၁၉၈၃ |- ||[[File:US Army O7 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဗိုလ်မှူးချုပ်||၁ ဇွန် ၁၉၇၉ |- ||[[File:US Army O6 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဗိုလ်မှူးကြီး||၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၆ |- ||[[File:US Army O5 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဒုဗိုလ်မှူးကြီး||၉ ဇူလိုင် ၁၉၇၀ |- ||[[File:US Army O4 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဗိုလ်မှူး||၂၄ မေ ၁၉၆၆ |- ||[[File:US Army O3 shoulderboard rotated.svg|70px]] ကပ္ပတိန်||၂ ဇွန် ၁၉၆၂ |- ||[[File:US Army O2 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဒုဗိုလ်မှူး (အဆင့်မြင့်)||၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၉ |- ||[[File:US Army O1 shoulderboard rotated.svg|70px]] ဒုဗိုလ်မှူး||၉ ဇွန် ၁၉၅၈ |} == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၁၉၉၃ခုနှစ် တွင် စစ်ဘက်အရာရှိကြီးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ထို့နောက် ၁၉၉၅ခုနှစ် တွင် [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီဝင်]]အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လာသည်။ ပါဝဲလ်သည် စစ်တပ် နှင့် နိုင်ငံရေးလောကတို့တွင် လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သမ္မတ [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်]] လက်ထက် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပထမဆုံး အမေရိကန်- အာဖရိကန်နွယ်ဖွား အမျိုးသား [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခံရသည်။ ကောလင်း လူသာ ပေါင်ဝဲလ် သည် ပထမဆုံး အမေရိကန်-အာဖရိကန်နွယ်ဖွား အမျိုးသားအနေဖြင့် သမ္မတ[[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်]] ၏ အစိုးရတွင် အရေးပါသော နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် '''အမေရိကန်–အီရတ် စစ်ပွဲ''' ၌ အဓိကအရေးပါသူများစာရင်းထဲ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''အမေရိကန်–အီရတ် စစ်ပွဲ''' '''(၂၀၀၃) ('''2003 invasion of Iraq) သည် သမ္မတ [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်]] အစိုးရ အောက်တွင် စစ်တပ် ဖြင့် ကျူးကျော်ခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ထိုစစ်ပွဲတွင် သမ္မတ [[ဆဒမ် ဟူစိန်|ဆာဒမ် ဟူစိန်]]အစိုးရ ပြုတ်ကျသွားပြီး၊ဆာဒမ် ဟူစိန် လည်း နောက်ဆုံး၌ အီရတ်တရားရေးဌာန၏ သေဒဏ်စီရင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အလယ်အလတ် သဘောထားရှိသူ ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ပေါင်ဝဲလ်သည် မိခင်ပါတီမှ ခွဲထွက်ပြီး [[ဘာရက် အိုဘားမား|ဘာရက်ခ် အိုဘားမား]]ကို ထောက်ခံအားပေးသူ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် ကောလင်း ပေါင်ဝဲလ် သည် [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်ရောဂါဆိုင်ရာ ပြဿနာများ]]ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ် ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-58884084|title=အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကောလင်း ပါဝဲလ် ကိုဗစ်နဲ့ ကွယ်လွန်|work=BBC|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁}}</ref> သမ္မတ [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်|ဂျိုးဘိုင်ဒင်]] သည် ကောလင်း ပေါင်ဝဲလ်ကို တိုင်းပြည်အကျိုးကို အမြဲတမ်းရှေ့တန်းတင်သူဖြစ်သည်ဟု ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/218128|title=အမေရိကန်၏ ပထမဆုံးလူမည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ ကောလင်းပါဝဲလ် အသက် ၈၄ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်|work=Eleven Media Group|access-date=၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁}}</ref> <blockquote>“ပါဝဲလ်ဟာ စစ်ပွဲတွေကို အောင်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်တာကြောင့် တိုင်းပြည်ငြိမ်းချမ်းသာယာမှုနဲ့ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ စစ်အင်အားတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ အချက်ကို တခြားသူတွေထက်ပိုပြီး နားလည်သိရှိသူ ဖြစ်ပါတယ်။ သူကသမ္မတ အဆက်ဆက်ကို အကြံဉာဏ်တွေပေးခဲ့ပြီး ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံရဲ့ မူဝါဒတွေကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်ကို အင်အားတောင့်တင်း ခိုင်မာစေမယ့် ဒီမိုကရေစီ စံတန်ဖိုးတွေအတွက် မားမားမတ်မတ် ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းခဲ့သူဖြစ်တယ်”</blockquote> == ကိုးကား == <references/> {{Lifetime|၁၉၃၇|၂၀၂၁ }} [[Category:အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] 3ggz5tb1jpj39fv9649e1isebcp39yc 0 234630 1042397 956229 2026-07-07T18:36:07Z နေနီဝန်း 89694 /* */ မြန်မာဘာသာအမည်များအမှန်ပြုပြင်ခဲ့ပါသည်။ 1042397 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Burma | native_name = မြန်မာနိုင်ငံတော် | flag = | common_name = မြန်မာပြည် | status = ဘင်္ဂလားနယ်မြေ၏ ခရိုင်(၁၈၂၆–၁၈၆၂)<br>[[ဗြိတိသျှရာဇ]]၏ပြည်နယ် (၁၈၆၂–၁၉၃၇)<br>[[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၏ကိုလိုနီ (၁၉၃၇–၁၉၄၈) | status_text = | p1 = ကုန်းဘောင်ခေတ် | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = Flag of Burma (1948–1974).svg | image_flag = Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg | flag_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်<br>အပေါ်: ၁၉၃၉–၁၉၄၁၊ ၁၉၄၅–၁၉၄၈]] | flag_alt = | national_motto = | image_coat = Badge of Burma (1939–1948).svg | coat_alt = | symbol = | symbol_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|တံဆိပ်တော်<br>၁၉၃၉–၁၉၄၈]] | image_map = | image_map_alt = | image_map_caption = | capital = {{unbulleted list|[[မော်လမြိုင်မြို့]] (၁၈၂၆–၁၈၅၂)|[[ရန်ကုန်မြို့]] (၁၈၅၃–၁၉၄၂)|[[ဆင်းမလားမြို့]] (၁၉၄၂–၁၉၄၅) {{small|(အဝေးရောက်)}}|[[ရန်ကုန်မြို့]] (၁၉၄၅–၁၉၄၈)}} | national_anthem = {{unbulleted list|[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (၁၈၂၄–၁၈၃၇၊ ၁၉၀၁–၁၉၄၈)|[[ဘုရင်မကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (၁၈၄၇–၁၉၀၁)|[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]}} | era = | government_type = | leader_title1 = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဘုရင်]] | leader_name1 = {{unbulleted list|[[ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ]] (၁၈၆၂–၁၉၀၁)|[[သတ္တမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်|အက်ဒွပ် ၇]] (၁၉၀၁–၁၉၁၀)|[[ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ ၅]] (၁၉၁၀–၁၉၃၆)|[[အဋ္ဌမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်|အက်ဒွပ် ၈]] (၁၉၃၆)|[[ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ ၆]] (၁၉၃၆–၁၉၄၈)}} | leader_title2 = [[ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံများ|ဘုရင်ခံ]] | leader_name2 = {{unbulleted list|[[အာသာ ဖယ်ယာ]] (၁၈၆၂–၁၈၆၇) {{small|(ပထမ၊ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအဖြစ်)}}|ဒေါ်မန်စမစ်|[[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]] (၁၉၄၆–၁၉၄၈) {{small|(နောက်ဆုံး)}}}} | legislature = [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]] (၁၈၉၇–၁၉၄၆) <br> [[မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်|လွှတ်တော်]] (၁၉၃၆–၁၉၄၇) | upper_house = ဆီးနိတ် | lower_house = ပြည်သူ့လွှတ်တော် | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] (တရားဝင်)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာ]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | sovereignty_type = ဖြစ်ရပ်များ | established_event1 = [[ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ]] | established_date1 = ၅ မတ် ၁၈၂၄ | established_event2 = [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] | established_date2 = ၁၈၂၄–၁၈၂၆၊ ၁၈၅၂၊ ၁၈၈၅ | established_event3 = [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]မှ ခွဲထုတ်ခြင်း | established_date3 = ၁ ဧပြီ ၁၉၃၇ | established_event4 = [[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်တို့သိမ်းပိုက်မှု]] | established_date4 = ၁၉၄၂–၁၉၄၅ | established_event5 = [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | established_date5 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | area_km2 = ၆၇၆,၅၇၈ | area_sq_mi = ၂၆၁,၂၂၈ | currency = [[မြန်မာရူပီးငွေ|မြန်မာရူပီး]]၊ [[အိန္ဒိယရူပီးငွေ|အိန္ဒိယရူပီး]]၊ [[ပေါင်စတာလင်]] | currency_code = | iso3166code = MM | time_zone = | utc_offset = | today = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုသည် ၁၈၂၄ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် အောင်မြင်သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]ကို သုံးကြိမ်ဆင်နွှဲပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော် (Burma) အမည်ဖြင့် အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် သွပ်သွင်းခံရာမှ နောင်တွင် သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ် ရောက်ရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ထိုဒေသကို ဗြိတိသျှမြန်မာပြည်/ဗြိတိသျှဘားမား (British Burma) သို့မဟုတ် မြန်မာပြည် ဟုခေါ်လေ့ရှိကြသော်လည်း ကိုလိုနီအစိုးရ၏ မြန်မာဘာသာဖြင့် တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ '''"မြန်မာနိုင်ငံတော်"''' ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref><ref>Burmese part of the [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Proclamation_of_annexation_of_Burma_into_British_Empire.jpg Proclamation of annexation of Burma into British Empire in published in Mandalay on 4 January 1886]</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီအပါအဝင် မြန်မာနယ်မြေအချို့အား ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[အောက်မြန်မာပြည်]]အား ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Commissioner) များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေများအား ဗြိတိသျှတို့က မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Chief Commissioner) အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အဖြစ် ၁၈၆၂ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="igi-iv-p29">{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. IV|1908|p=29}}</ref> ၁၈၈၅ခုနှစ်၊ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်အပြီးတွင် [[အထက်မြန်မာပြည်]]အား သိမ်းပိုက်ပြီး‌ နောက်နှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ မြန်မာပြည်နယ်အား သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၇ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဘုရင်ခံ (Lieutenant Governor) မှ အုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref name="igi-iv-p29" /> မြန်မာပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်အား ဗြိတိသျှအိန္ဒိယမှ ခွဲထုတ်ကာ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံများ၏ အတွင်းရေးမှူး၏ လက်အောက်ခံ မြန်မာရုံးမှ အုပ်ချုပ်သည့်သီးသန့်တော်ဝင်ကိုလိုနီအဖြစ်ထားရှိချိန်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးသည် ဂျပန်တို့က [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းသိမ်းပိုက်ထားချိန်တွင် ပြိကွဲပျက်စီးခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးမှ ၁၉၄၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ၄ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အား တခါတရံတွင် [[စကော့တလန်]]ကိုလိုနီဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စကော့တလန်လူမျိုးများက မြန်မာပြည်အား သိမ်းပိုက်ရာနှင့် အုပ်ချုပ်ရာတွင် များစွာပါဝင်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Becka |first=Jan |date=1993-03-01 |title=Scots in Burma: Golden Times in a Golden Land. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00224634&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA14443543&sid=googleScholar&linkaccess=abs |journal=Journal of Southeast Asian Studies |language=English |volume=24 |issue=1 |pages=169–172}}</ref> အထူးထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ [[ဆာဂျိမ်းစ်စကော့]]ဖြစ်ပြီး သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာပြည်နယ်အား အိန္ဒိယအထက်တန်းလွှာများနှင့်အတူ အုပ်ချုပ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အချို့သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဤအဖြစ်အပျက်အား ပူးတွဲကိုလိုနီပြုခြင်းဟု ခေါ်ကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Bowser |first1=Matthew J. |date=22 June 2020 |title=Partners in Empire? Co-colonialism and the Rise of Anti-Indian Nationalism in Burma, 1930–1938 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2020.1783113 |journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History |volume=49 |issue=1 |pages=118–147 |doi=10.1080/03086534.2020.1783113 |s2cid=225748025 |access-date=8 May 2022 |archive-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509010904/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2020.1783113 |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == === ကုန်းဘောင်မင်းဆက်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ရောက်ရှိလာခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်သော ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် [[အလောင်းဘုရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]တို့သည် ကျယ်ဝန်း၍ အင်အား တောင့်တင်းသော တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[ဘကြီးတော်မင်း]] လက်ထက်တွင် ဗြိတိသျှများသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကိုနယ်ချဲ့၍ သိမ်းပိုက်ပြီးဖြစ်ရာ နယ်စပ်ဒေသများတွင် မြန်မာတို့ နှင့် ထိတွေ့လာရပြီ ဖြစ်သည်။ သို့နှင့် ၁၈၂၁ ခုနှစ် အာသံအရေးအခင်းတွင် မြန်မာများနှင့် ဗြိတိသျှတို့ သည် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုစဉ်က [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရပြည်]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အာသံပြည်]]နှင့် အက္ကပတ်ပြည်တို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံတော်၏လက်အောက်ခံ လက်နက် နိုင်ငံများဖြစ်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသောနယ်များ ဖြစ်သည်။ ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် အာသံတွင် ထောင်ထားပုန်ကန်မှုများ ဖြစ် ပေါ်ခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များက ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးအတွက် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်း ပေးခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့သည် မြန်မာတို့ နန်းတင်ပေးခဲ့သော စန္ဒရကန္တရှိန်ကို လက်နက်များရောင်းချခဲ့သည်သာမက ကုလားစစ်ပါရီ များကို စေလွှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကူညီခဲ့သည်။ မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလသည် အမရပူရမြို့တော်မှ အာသံပြည် ဇူရဟတ်မြို့အထိ မိုင်ပေါင်း ၁၁၀၀ မျှ ချီတက်၍ သူပုန်များကို နှိမ်နင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စန္ဒရကန္တရှိန် သည် ကုလားစစ်ပါရီများအပါအဝင် စစ်သည်အင်အား သုံးသောင်းကျော်ဖြင့် ခုခံခဲ့သည်။ [[မဟာဗန္ဓုလ]]၏ တပ်အင်အားမှာ ဂျိန်ဖော့ရဲမက်တော် ၁၀၀၀ အပါအဝင် စစ်သည် ၅၀၀၀ သာ ပါဝင်သော်လည်း အာသံအရေးအခင်းတွင် စန္ဒရကန္တ ရှိန်၏တပ်ကြီးကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်အား ပုန်ကန်ထကြွသည့် ရခိုင်မှ ချင်းပြန်နှင့် နောက်လိုက်များ ဘင်္ဂလားနယ်ထဲသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံသည်ကစ၍ မြန်မာတပ်များနှင့် ဗြိတိသျှ တို့ မကြာခဏ အချင်းများလာကြရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ချင်းပြန်နှင့် နောက်လိုက်များအား ဘင်္ဂလားနယ်ထဲတွင် ခိုလှုံခွင့်ပေး၍ ကူညီထောက်ပံ့နေကြသည်ဟု မြန်မာတို့က မကြာခဏ စွပ်စွဲသည်။ [[ရှင်မဖြူကျွန်း]]ကို ဗြိတိသျှတို့က ယင်းတို့၏ပိုင်နက်အဖြစ် တပ်စွဲလာခဲ့သောအခါတွင်ကား မြန်မာတပ်များသည် နယ်စပ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ တိုက်ခိုက်တော့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့အနေနှင့်ကား စစ်ဖြစ်ရန် အကြောင်းပြချက်များ လုံလောက်သွားပြီဖြစ်သော ကြောင့် ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်တွင် စစ်ဖြစ်ပွား ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်တော့သည်။ === ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ === {{main|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ နှစ်နှစ်တာကာလမျှ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင် စစ်ပွဲကြီးတစ်ပွဲပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲကြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ခေတ်မီရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်သုံး မီးသင်္ဘောများ၊ အမြောက်မြား၊ သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားသည့် စစ်သား ၄၀၀၀၀ ကျော်ဖြင့် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် အမြဲတမ်းတပ်မတော်ကို ကြိုတင်ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားလေ့မရှိဘဲ အရေးကြုံမှသာ နယ်မြေအလိုက် အချိုးကျ စစ်သားစုဆောင်းသည့် စနစ်ကိုသာ အသုံးပြုလျက်ရှိရာ မြန်မာတပ်သားများသည် သေချာကျနစွာ ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားသော စစ်သည်တော်များ မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် မြန်မာတို့သည် ပန်းဝါ(ရာမူး)တိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့အား အနိုင်တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုက်ပွဲ၊ ဓနုဖြူ တိုက်ပွဲ၊ဝက်ထီးကန်တိုက်ပွဲစသော တိုက်ပွဲကြီးများတွင် ကျူးကျော်သူနယ်ချဲ့တို့အား သတ္တိပြောင်မြောက်စွာ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ စစ်သား ၁၅၀၀၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့ရသကဲ့သို့ မြန်မာတပ်သားများမှာလည်း မရေမတွက် နိုင်အောင်ပင် သေကျေပျက်စီးခဲ့ကြရသည်။ မဏိပူရ နှင့် အာသံနယ်ကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်လိုက်ရသလို ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် တနင်္သာရီကမ်းမြောင်ဒေသကို အင်္ဂလိပ်တို့လက်သို့ ပေးအပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးတစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဆုံးရှုံးသွားရသည်။ === ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ === {{main|ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ၁၈၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်တွင် ရခိုင်မြို့တော်ကို မြောက်ဦးမှ စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသည့် စစ်တွေသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်၊ ၁၈၂၉ ခုနှစ်၊ ၁၈၃၁ ခုနှစ်၊ ၁၈၃၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် ရခိုင်ပြည်၌ လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့သည် နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် အင်္ဂလိပ် စစ်သင်္ဘောများ ပင်လယ်ဝသို့ ရောက်လာကြသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ခေတ်မီအမြောက်ကြီးများ၏ ပစ်ကူဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များသည် နှစ်ရက်တိုင်တိုင် အသက်ပေါင်းများစွာ စတေး၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ခုခံကာကွယ်ပြီးနောက် ဧပြီလ ၁၄ ရက်တွင် ဆုတ်ခွာသွားကြရသည်။ သို့နှင့် တစ်နှစ်ခွဲကျော်ကြာမြင့်သော ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင် စစ်ပွဲကြီးတစ်ပွဲ စတင်ရပြန်သည်။ သို့သော် ထိုစစ်ပွဲတွင်လည်း မြန်မာများရှုံးပြီး အောက် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံး အင်္ဂလိပ် လက်အောက်သို့ ကျဆင်းခဲ့ရပြန်သည်။ === ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ကျဆုံးခြင်း === {{main|တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲသည် ပထမစစ်ပွဲနှင့် ဒုတိယစစ်ပွဲကာလများကဲ့သို့ မကြာမြင့်ခဲ့ပေ။ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒပ်ဖရင် (Lord Dufferin) သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် နောက်ဆုံးပိတ် ရာဇသံပေးပြီးခဲ့သည်။ မြန်မာမှူးမတ်အချို့က ဗြိတိသျှနှင့် ကြိုတင်ပူးပေါင်းထားပြီ ဖြစ်သည့်အတွက် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် တွင် သီပေါမင်းကို အိန္ဒိယပြည်မကြီးသို့ အလွယ်တကူပင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ === အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခြင်း === [[File:Proclamation of annexation of Burma into British Empire.jpg|thumb|၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ​ကြော်ငြာစာ]] ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှဘုရင်မ၏ ပိုင်နက်နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် [[လော့ဒ်ဒပ်ဖရင်]]က အောက်ပါအတိုင်း ကြေညာခဲ့သည်။ {{Cquote|ဘုန်းတော်အလွန်တရာကြီးမြတ်တော်မူလှသော ဧကရီဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား၏ အမိန့်အာဏာတော်အရ ကြော်ငြာလိုက်သည်မှာ အထက်သီပေါမင်းအုပ်စိုးတော်မူသော မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ၎င်းဘုရင်က ထပ်မံဆက်လက်၍ စိုးစံအုပ်ချုပ်ရဦးမည်မဟုတ်။ ၎င်းနိုင်ငံနယ်မြေများသည် အသျှင်ဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား၏ နိုင်ငံနယ်မြေဖြစ်လေပြီး အသျှင်ဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား အလိုတော်မြတ်ရှိစဉ် ကာလအတွင်း ထိုနိုင်ငံကို ဣန္ဒြိယဘုရင်ခံမင်းမြတ်က အခွင့်သင့်လျှော်သည့်အခါ မှူးမတ်အရာရှိခန့်ထား၍ ၎င်းမှူးမတ်အရာရှိတို့ကသာ အုပ်ချုပ်စီရင်လိမ့်မည်။}} == လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်မှု == {{main|မြန်မာနိုင်ငံ လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်မှုများ (၁၈၈၅–၁၈၉၅)}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တိုင်းတစ်ပါးကျွန်အဖြစ် လက်မခံလိုကြသော မြန်မာနိုင်ငံ‌‌တစ်ဝှမ်းလုံးရှိ ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးသည် ရရာလက်နက်စွဲကိုင်၍တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ ပထမနှင့်ဒုတိယ ကျူးကျော်စစ်များအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခံရသည့်ဒေသများ၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ ရှိပြီးဖြစ်သော်လည်း တတိယကျူးကျော်စစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံအနှံ့တော်လှန်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်ရာတွင် ကချင်ပြည်၌ ဖုံကန်ဒူဝါးနှင့် ဗိုလ်ဖိုးစော၊ ချင်းတောင်တွင် ကြွမ်ဘိခ်နှင့် ရွှေချိုးဖြူမင်းသား၊ ကရင်နီပြည်တွင် စောလဖော်၊ ရှမ်းပြည်တွင် လင်းပင်မင်းသားခေါင်းဆောင်သော ရှမ်း[[စော်ဘွား]]များ၊ တောင်တွင်းကြီးနယ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၏အဖိုး ဗိုလ်မင်းရောင်၊ အင်းဝနယ်တွင် ထိပ်တင်စောရန်ပိုင်၊ ဆင်ဖြူကျွန်းတွင် ဗိုလ်ဥတ္တမ စသောသူတို့ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ပထဝီအနေအထားမသိမှုကြောင့် အခက်အခဲများကြုံတွေခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် အိန္ဒိယမှ စစ်ကူအမြောက်အမြားခေါ်ယူ၍ တော်လှန်သူတို့ကို ပြင်းထန်စွာနှိမ်နင်းခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မှုများသည် ၁၈၉၆ တွင် မြေပြန့်ဒေသ၌ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သော်လည်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ == ၁၉ ရာစုအကုန် ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်၌ [[ဆွန်ယက်ဆင်]]ဦးဆောင်သော [[ချင်းမင်းဆက်|မန်ချူးဘုရင်စနစ်]]ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]၌ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ စသည်တို့သည် မြန်မာ့နယ်အတွင်း၌လည်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ရန်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ဝိုင်အမ်ဘီအေ === [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]] ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်းကို ၁၉၀၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ [[ဦးဘဘေ]]၊ [[ဒေါက်တာဘရင်]]စသော လူငယ်အချို့တို့သည် သီရိလင်္ကာရှိ ဝိုင်အမ်ဘီအေကိုပုံစံယူ၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသင်း၏ရည်ရွက်ချက်မှာ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး၊ ပညာရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးအတွက်ပါဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။ အသင်း၏သတင်းစာအဖြစ် မြန်မာပြည်ဗုဒ္ဓဘာသာသတင်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေကို စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အသင်းဝင်ဦးရေမှာ ၂၀ ပင်မပြည့်ပေ။ နောင်အခါအသင်းဝင်များ လှည့်လည်စည်းရုံးရာမှ အသင်းဝင်ဦးရေမှာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ မှစ၍ ဝိုင်အမ်ဘီအေ ပြည်လုံးကျွတ်အစည်းအဝေးကို နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေသည် ၁၉၁၆ မှစ၍ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် [[ပဲခူးမြို့]]ရှိ [[ရွှေမော်ဓောစေတီ]]တော်ကြီးပြိုကျကာ စိန်ဖူးတော်မြေခခဲ့သည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံ [[ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]]သည် ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်တစ်နိုင်ငံလုံးအုံကြွလာပြီး ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးက ဦးဆောင်၍ [[ရန်ကုန်မြို့]][[ဂျူဗလီဟော]]၌ အစည်းအဝေးကြီးကျင်းပကာ ဖိနပ်စီးခြင်းကို ကန့်ကွက်သည့်အဆိုကို တင်သွင်းပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ တွင် ဝန်ကြီးမွန်တေဂူသည် [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]သို့လာရောက်၍ အုပ်ချုပ်ရေးအကြောင်းကို စုံစမ်းရာတွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ [[ဦးဘဘေ]]၊ ဦးမေအောင်စသူတို့ပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယသို့သွားရောက်၍ ဝန်ကြီးမွန်တေဂူ၊ ဘုရင်ခံ ချမ်းစဖို့တို့နှင့် တွေဆုံခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မွန်တေဂူ–ချမ်းစဖို့ အစီရင်ခံစာထွက်လာသောအခါ အုပ်ချုပ်ရေးပြောင်းလဲမည့် အစီအစဉ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်မှ ရေးဆွဲထားသော ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်းသည်လည်း မြန်မာပြည်သူလူထု၏ ဆန္ဒနှင့်ကိုက်ညီမှုမရှိသောကြောင့် ၁၉၁၉ တွင် ဦးဘဘေ၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ပါတင်သော ဘေ၊ ပု၊ ရှိန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ သွားရောက်ခဲ့၍ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်တိုးမြှင့်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မအောင်မြင်သဖြင့် ၁၉၂၀ တွင် ဦးဘဘေ၊ ဦးပု၊ ဦးသိန်းမောင်တို့ပါဝင်သော ဘေ၊ ပု၊ မောင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် လန်ဒန်တို့ထက်မံသွားရောက်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း ၁၉၁၉ အိန္ဒိယအက်ဥပဒေ၌ အကျုံးဝင်စေရမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး၌ အသင်းခွဲများ ၂၀၀ဝ ကျော်ရှိခဲ့သည်။ အချို့အသင်းများသည် နိုင်ငံရေးတွင်ပါဝင်လို၍ အချို့မှာမူ နိုင်ငံရေးနှင့် ပက်သက်လိုခြင်းမရှိကြပေ။ သို့ဖြစ်ရာ [[ပြည်မြို့]]၌ကျင်းပသော အဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေပြည်လုံးကျွတ် အစည်းအဝေးပွဲတွင် နိုင်ငံရေးလုပ်လိုသော ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းခွဲများကိုစုပေါင်း၍ [[ဂျီစီဘီအေ]]ခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးအဖြစ် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ === ဂျီစီဘီအေ === ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းခွဲများကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီဖြစ်သော [[ဂျီစီဘီအေ]]အသင်းချုပ်ကို [[ဦးချစ်လှိုင်]]မှဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဟုမ္မရူးခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိရေး၊ အစိုးရဌာနများတွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများအား ခန့်အပ်ပေးရေး၊ မြန်မာစီးပွားရေးကို မြန်မာနိုင်ငံသားများကသာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရေးတို့ဖြစ်သည်။ ဂျီစီဘီအေ၏လမ်းစဉ်မှာ အကြမ်းမဖက်အနုနည်းဖြင့် အာဏာဖီဆန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]ကို ထောက်ပံ့အားပေးသူမှာ ဂျီစီဘီအေပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၂ တွင် မြန်မာနိုင်ငံရေးကိုယ်စားလှယ်များ၏ တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[ဒိုင်အာခီ]]အုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကြောင့် ဂျီစီဘီအေသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိမှကျေနပ်မည့် ဦးချစ်လှိုင်ခေါင်းဆောင်သော ဂျီစီဘီအေနှင့် ဒိုင်အာခီကိုလက်ခံခဲ့သော [[ဦးဘဘေ]]ဦးဆောင်သည့် [[၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ|၂၁ ဦးအဖွဲ့]]ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေသည် ၁၉၂၁ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို တို့မြှင့်ရန်အတွက် လာရောက်ခဲ့သော ဝှိုက်ကော်မတီကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ဇန္နဝါရီတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝေလမင်းသား လာရောက်‌‌‌သောအခါတွင်လည်း သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၂၁ ဦးအဖွဲ့သည်မူ အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား ပူးသတ်မည်ဟုကြံရွယ်၍ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေသည် [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]]ထက် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအမြင်ကွဲပြားမှု၊ အသင်းရန်ပုံငွေသုံးစွဲမှု စသောပြဿနာရပ်များကြောင့် ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစု ဂျီဘီအေ စသည်ဖြင့် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၀ မှစ၍ ဂျီစီဘီအေသည် နိုင်ငံရေးကို ထိရောက်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ === တို့‌ဗမာအစည်းအရုံး === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု (anti-colonial nationalism) ကို အထိရောက်ဆုံး ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းမှာ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ မေလတွင် ကုလား–ဗမာ အဓိကရုဏ်းအပြီးတွက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကို [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗဟန်းမြို့နယ်|ဗဟန်းအရပ်]]၌ [[သခင်ဘသောင်း]]နှင့် လူငယ်တစ်စုတို့က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အင်္ဂလိပ်တို့မှပေးအပ်သည့် မည်သည့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုမျှလက်မခံဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက်သာ ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် သခင်အမည်ကိုတပ်ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏အရှင်သခင်များမှာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့မဟုတ် မြန်မာပြည်ဖွား မြန်မာတိုင်းရင်းသားများသာ ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကာလ၌ "ဗမာ" အသုံးအနှုန်းသည်လည်း များပြားလာခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ကြွေးကြော်သံများ၊ တိုက်တွန်းချက်များဖြင့် မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး၏ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်တို့ကို တက်ကြွရန်လှုံဆော်ခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်လူငယ်များသည် [[ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]]နှင့် ဆက်သွယ်မိကာ [[တို့ဗမာသီချင်း]]ကို စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာသီချင်းကို အစည်းအဝေးများ၊ ဘောလုံးပွဲများ စသည်တို့၌သီဆိုပြရာမှ တို့ဗမာအစည်းအရုံးအကြောင်းကို လူသိများလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ နောက်ပိုင်းတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားမျာဖြစ်ကြသော [[သခင်အောင်ဆန်း]]၊ [[သခင်နု]]စသောသူတို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင်ခြယ်အလံကို ရေးဆွဲခဲ့ရာ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများသည် ထိုအလံကိုနိုင်ငံတော်အလံအဖြစ် ဗြိတိသျှအလံအစား သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် မြန်မာပြည်သူတို့ကို နိုင်ငံ‌ရေးအသိပညာပေးရန် တို့ဗမာသတင်းစဉ်၊ ဒေါင်းသတင်းစာ စသည်တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး [[မေဒေးနေ့]]အခမ်းအနားကို ၁၉၃၈ မေ ၁ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးက ဦးဆောင်ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ပြီး ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးခဲ့သောအခါတွင်လည်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးအတွက်တိုက်ပွဲဝင်ရန် လက်ရုံးတပ်ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သောအခါတွင်လည်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]ဦးဆောင်သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးနှင့် [[သခင်ထွန်းအုပ်]]၊ [[သခင်ဗစိန်]]တို့ ဦးဆောင်သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးဟူ၍ နှစ်ဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။ သို့သော် လွတ်လပ်ရေးရရန် ရည်မှန်းချက်တူသောကြောင့် နိုင်ငံရေးကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ == ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ == ===ပထမကျောင်းသားသပိတ် === {{see also|အမျိုးသားနေ့}} မြန်မာနိုင်ငံကိုအင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏[[မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးစနစ်|ပညာရေး]]မှာ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၈ တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကလက္ကတားတက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်ကောလိပ်]]ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ကောလိပ်ပညာရေးကိုသာ သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို စတင်ရန်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၀ တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် တက္ကသိုလ်ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းတွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]ဟူသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုတည်းသာရှိရမည်၊ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်လိုသူများသည် ကျောင်းနေကျောင်းစားများသာ ဖြစ်ကြရမည်၊ တက္ကသိုလ်မတက်မီ အကြိုသင်တန်း ၁ နှစ် တက်ရောက်ရမည် စသောအချက်များပါဝင်သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် မြန်မာအမတ်များသာမက မြန်မာပြည်သူလူထုသည်လည်း ထိုဥပဒေကြမ်းကို အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယဘုရင်ခံ [[ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်|ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်သည်]] ထိုဥပဒေမူကြမ်းကို ၁၉၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀ တွင် အတည်ပြုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၂၄ တွင် အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်သည် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုလိုက်ကြောင်းနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သို့နှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ် ကျောင်းသား ၁၂ ဦးတို့သည် ထိုအက်ဥပဒေကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းမတက်ရန် ‌ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် သပိတ်မှောက်ကောင်စီ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံမှ တက္ကသိုလ်ဖွင့်ကြောင်း ကြေညာပြီးလျှင် သပိတ်မှောက်သည်ဟုဆိုပြီး အိမ်သို့ပြန်ရန် အစီအစဉ်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ သပိတ်မှောက်မည့် အစီအစဉ်ကို တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီးမှ သိရှိသွားသဖြင့် ထိုနေ့မှာပင် သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။ ညဖက်၌ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် အငြိမ့်ကပွဲများသို့သွားရောက်၍ ယနေ့မှစ၍တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို မကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် သပိတ်မှောက်ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ကျောင်းသားများအနေဖြင့် နောက်နေ့များ၌ ကျောင်းမတက်ဘဲနေသင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ သပိတ်သည်[[ရန်ကုန်]]တစ်မြို့လုံးသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သောကြောင့် သပိတ်အတွင်း၌ အခြားကျောင်းသားများပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[မန္တလေး]]၊ [[မော်လမြိုင်]]၊ [[ပုသိမ်]]စသော မြို့ကြီးများအထိ ကူးစက်လာခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်သပိတ်မှ ကျောင်းသားသပိတ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် သပိတ်မှောက်ကော်မတီသည် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေနှင့်ပက်သက်၍ အချက် ၁၆ ချက်ပါ တောင်းဆိုချက်ကို ဒုတိယဘုရင်ခံထံပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရင်ခံကရက်ဒေါက်သည် လက်မခံဘဲ ကျောင်းပြန်မတက်သော ကျောင်းသားများကို ကျောင်းမှထုတ်ပယ်မည်ဖြစ်ကြောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည်လည်း ကောလိပ်ကျောင်းသားများစာရင်းမှ မိမိတို့၏အမည်များကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် အရေးဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၉ တွင် [[ဂျီစီဘီအေ]]သည် အစည်းအဝေးပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ပြီး အမျိုးသားပညာရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေ၏ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီသည် အမျိုးသားကျောင်းများကို မြန်မာတစ်နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ၏ ဦးဆောင်မှုကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း အမျိုးသားကျောင်း ၁၅၀ ခန့်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသားကျောင်းများတွင် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် ဆရာအဖြစ် ပညာသင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၁ ဩဂုတ် ၂၀ တွင် ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကောလိပ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ဇွန်လ ၁၇ ရက်တွင်ကျင်ပခဲ့သော [[ဂျီစီဘီအေ]]အစည်းအဝေးတွင် [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သော တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်နေ့ကို [[အမျိုးသားနေ့]]အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပြီး ယနေ့တိုင် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ ===တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ=== မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေအများစုသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လျက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဝင်ငွေရရှိရန်အတွက် လယ်ယာမြေများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ တွင် [[စူးအက်တူးမြောင်း]]ကို ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးများ ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း လယ်ယာမြေများကို ပိုမိုတိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် လယ်ယာမြေလုပ်ငန်းများအတွက် ဈေးပေါသောလုပ်အားရနိုင်ရန် အိန္ဒိယမှအလုပ်သမားများကို ခေါ်သွင်းလာခဲ့သည်။ ထိုအိန္ဒိယလုပ်သားတို့သည် စရိတ်ကြေးငွေအတွက် အင်္ဂလိပ်တို့ထံမှ အတိုးနှုန်းသက်သာစွာ ချေးယူကြသော်လည်း မြန်မာလယ်သမားများထံတွင်မူ အတိုးနှုန်းကြီးစွာ ချေးယူခဲ့ကြသည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌ လယ်ယာမဲ့ဦ်းရေမှာ တစ်စတစ်စတိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ တွင် စတီးဘရားသား (Steel Bros Co.)၊ ဘလုပ်ဘရားသား (Bulloch Bros Co.)၊ အင်ဂလိုဘားမား (Anglo Burma Co.) စသော မြန်မာ့ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရေးကို ချုပ်ကိုင်ထားသည့် အင်္ဂလိပ်ကုမ္မဏီကြီးများစုပေါင်း၍ ဘူလင်ဂျာပူးလ် (Bullinger Pool) အသင်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအသင်းကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်၍ ဈေးကစားခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကုန်သည်ပွဲစားများသည်လည်း မြန်မာလယ်သမားများကို အဆင့်ဆင့်ခေါင်းပုံဖြတ်ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာလယ်သမားတို့၏ အခြေအနေမှာ ပို၍ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ [[ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ]]၏ အမှုဆောင်ဖြစ်သူ [[ဆရာစံ]]သည်တာဝန်အရ အဖွဲ့သို့အစီရင်ခံစာတင်ရန် လယ်သမားတို့၏ဘဝများကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဆရာစံသည် အခွန်ကောက်ခံမှုကို ငြင်းဆိုပေးရန်၊ လယ်သမားများအနေဖြင့် သစ်ဝါးများအခမဲ့ခုတ်ခွင့်ပြုရန် စသည်တို့ပါဝင်သည့် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့က လက်မခံခဲ့ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ဆရာစံသည် ဂျီစီဘီအေနှင့် အဆက်အသွယ်ဖျက်၍ တော်လှန်ရေးကိုဆောင်ရွက်ရန် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဆရာစံသည် "သုပဏ္ဏကဂရုဠရာဇာ" ဘွဲ့ခံ၍ မိမိ၏ဂဠုန်တပ်သားများအား အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ဂါထာမန္တရားများနှင့် တုတ်ပြီး၊ ဓားပြီး၊ သေနတ်ပြီးဆေးများ စီရင်ပေးခဲ့သည်။ ဂဠုန်တပ်များသည် ကျေးရွာဝံသာနုအသင်းများမှတစ်ဆင့် လူထုကိုစည်းရုံးပြီး နယ်ချဲ့အရင်းရှင်နှင့် မြေရှင်ဆန့်ကျင်ရေးများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ တွင် ခေတ္တဘုရင်ခံ [[ဂျေအေ မောင်ကြီး]]သည် သာယာဝတီ၌ကျင်းပသော ဆုနှင်းသဘင်ပွဲတွင် လယ်သမားတို့၏ အခွန်ကိစ္စနှင့်ပက်သက်၍ မည်သို့မျှဆောင်ရွက်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ တွင် ဆရာစံ၏ တောင်သူလယ်သမားတပ်များသည် သာယာဝတီခရိုင် ရေတိုက်ရွာ၊ ဖားရွှေကျော်ရွာတို့မှ စတင်တော်လှန်ခဲ့သည်။ အရေးတော်ပုံစပြီး ၉ ရက်အကြာတွင် ဆရာစံ၏ဌာနချုပ်ကို ဖြိုဖျက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အရေးတော်ပုံမှာ ဖျာပုံ၊ ဟင်္သာတ၊ အင်းစိန် စသောဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလန်]]သို့ခွင့်နှင့်ပြန်သွားခဲ့သော ဘုရင်ခံချားလ်စ် အင်းနစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အမြန်ပြန်လာခဲ့ရ၍ မြေခွန်လျှော့ချခြင်း၊ အမတော်ကြေးထုတ်ပေးခြင်း၊ အတင်းအကျပ် အခွန်ကောက်ခံမှုကို ရပ်ဆိုင်းပေးခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဆရာစံကို ဆုငွေ ၅၀၀၀ ထုတ်ပြီး တော်လှန်ရေးသမားများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ဩဂုတ်တွင် ဆရာစံကို ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးရပြီး သာယာဝတီတွင် ကြိုးပေးခဲ့သည်။ ===ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်=== ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]အပြီးတွင် တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်တို့က တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအနေဖြင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်နိုင်ခြင်းမရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ [[တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ]] (တကသ) အမှု‌ဆောင်အဖွဲ့တွင် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိကျောင်းသားများ များပြားလာခဲ့ရာ တကသအဖွဲ့အနေဖြင့် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ၁၉၃၄–၃၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ဥပဒေကျောင်းသား [[ဦးနု|ကိုနု]]သည် တကသ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုနုသည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်မှ ကျောင်းသားများကို ထုတ်ခဲ့သည့်ကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ အစမ်းစာမေးပွဲကို ဖျက်သိမ်းရန်ကိစ္စတွင်လည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅–၃၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ကိုနုမှာ တကသ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကို မိန့်ခွန်းပြောရင်းဝေဖန်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် ကိုနုကိုနုတ်ထွက်ရန် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်နေခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် တကသမှထုတ်ဝေခဲ့သော အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်ကိုဝေဖန်သည့် "ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေပြီ" (Hell Hound at Large) ဟူသော ဆောင်းပါးကြောင့် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် ဒေါသတကြီးဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌကိုနုနှင့် မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာချုပ် [[အောင်ဆန်း|ကိုအောင်ဆန်း]]တို့ကို ကျောင်းမှထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ တွင် တကသအမှုဆောင်အဖွဲ့ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့၍ တကသဥက္ကဋ္ဌကိုနုကို စာနာသောအားဖြင့် သပိတ်မှောက်ရန်စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်တွင် ကျောင်းသားထု အစည်းအဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့ပြီး စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]၌ သပိတ်စခန်းဖွင့်ခဲ့ကြသည်။ သပိတ်မှောက်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တကသဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုရာရှစ်မှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများကို ပြည်သူလူထုနှင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် သခင်များကပါ အားပေးကူညီခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကောင်စီသည် အချက် ၁၀ ချက်ပါတောင်းဆိုချက်ကို ဒိုင်အာခီအစိုးရ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ စသည်တိုထံပေးပို့ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသော [[ဦးဘဘေ]]နှင့် ‌[[ဒေါက်တာဘမော်]]တို့သည် တောင်ဆိုချက်များကို လက်ခံကြသော်လည်း ဥပဒေပြုကောင်စီမှ [[ဂဠုန်ဦးစော]]ကမူ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် သပိတ်မမှောက်သေးသော အခြားကျောင်းများသို့သွားရာ သပိတ်တွင်ပါဝင်ကြရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့လှုံဆော်ကြရာမှ နယ်ကျောင်းများသာမက မန်းဥပစာကောလိပ် ကျောင်းသားများကပါ သပိတ်၌ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၆ ဧပြီလတွင် သပိတ်မလှန်ကြသဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် သပိတ်စုံစမ်းရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မေလဆန်းတွင် အစိုးရနှင့်ကျောင်းသားအကြား ညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာ ပြေလည်မှုများ ရရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တောင်းဆိုချက်အချို့ကို လိုက်လျောမှုကြောင့် သပိတ်လှန်ခဲ့ကြသည်။ [[ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်]]၏ အကျိုးအမြတ်များမှာ [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်|ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားသမဂ္ဂ]] (ဗကသ) ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် မြန်မာလူမျိုး ပါမောက္ခ[[ဦးဖေမောင်တင်]]ကို ခန့်အပ်လိုက်ခြင်း၊ ၁၉၂၀ ယူနီဗာစတီအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပေးခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ===၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ === ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရကိုဆန့်ကျင်သည့် အပြင်းထန်ဆုံးလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၃၈ သည် မြန်မာသက္ကရာဇ်အားဖြင့် ၁၃၀၀ ဖြစ်သောကြောင့် ထို့အရေးတော်ပုံကို [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]ဟုခေါ်သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံသည် ချောက်ရေနံမြေ အလုပ်သမားသပိတ်မှ စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ရေနံလုပ်ငန်းကို ဘီအိုစီကုမ္ပဏီက ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ တွင် မြန်မာ့ရေနံလုပ်ငန်းမှ တစ်နှစ်လျှင် [[ကျပ်]]သန်းပေါင်း ၁၂၀ ကျော်ကိုရရှိသည်။ သို့သော် ထိုအခါကရှိခဲ့သော မြန်မာရေနံအလုပ်သမား ၂၀၀၀၀ ကျော်၏ လစာအတွက်ကိုမူ ၈ သန်းသာအသုံးပြုခဲ့သည်။ ရေနံမြေလုပ်သားများသည် နေ့စားအဖြစ်သာ လုပ်ကိုင်ရခြင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်၌ ကာကွယ်မှုမရရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သမားတို့၏ ဘဝအခြေအနေမှာ ဆိုးရွားလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ [[ရေနံချောင်းမြို့]]၌ ကျင်းပခဲ့သော [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ညီလာခံတွင် သခင်လူငယ်များ၏ အသိပညာပေးမှုကြောင့် အလုပ်သမားများ နိုင်ငံရေးအသိများ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၈ တွင် [[ချောက်မြို့]]ရှိ ဘီအိုစီကုမ္ပဏီသည် အလုပ်သမားအား ပိုမိုဖိနှိပ်လာမှုကြောင့် မခံရပ်နိုင်ကြတော့သော အလုပ်သမားများသည် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်၍မကြာမီပင် အခြားကုမ္ပဏီများ၊ ထို့နောက် အခြားရေနံမြေများမှ အလုပ်သမားများသည်လည်း ဝင်ရောက်ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်တွင် အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကျင်းပ၍ အချက်ငါးချက်ပါ တောင်းဆိုချက်ကို တင်ပြရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘီအိုစီကုမ္ပဏီထံ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ကြောင်းပြန်ခြင်း မရှိသည့်အတွက် နောက်ထပ် အချက် ၈ ချက်ကို ထက်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဘီအိုစီကုမ္ပဏီမှ အချက်အနည်းငယ်ကိုသာ လိုက်လျောခဲ့သဖြင့် သပိတ်မှာ ဆက်၍ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ နိုဝင်ဘာ ၂၉ တွင် ရေနံမြေအလုပ်သမားများသည် မိမိတို့တောင်းဆိုချက်များကို အစိုးရထံသို့ တိုက်ရိုက်တင်ပြရန်အတွက် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ချီတက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ နိုဝင်ဘာ ၃၀ တွင် ကျန်းမာရေးပြည်စုံသော အလုပ်သမား ၁၄၀၀ ခန့်သည် ချောက်မြို့မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ရေနံသပိတ်တပ်ကြီး[[မကွေးမြို့]]သို့ ရောက်လာသောအခါ [[သခင်ဖိုးလှကြီး]]နှင့် သပိတ်ခေါင်းဆောင်များ၊ ဘေးမဲ့ကျောင်းဆရာတော်များကို ပုလိပ်မှ ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်စစ်ပုလိပ်အဖွဲ့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ အမိန့်စာကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ရေနံတပ်ကြီးသည် မကွေးမြို့၌ ခေတ္တစောင့်စိုင်းနေခဲ့ရသည်။ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]မှ စေလွှတ်လိုက်သော [[သခင်စိုး]]၊ သခင်ဖေသန်း၊ သခင်ထိန်ဝင်းတို့သည် မကွေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့နည်းတူ ရေနံချောင်း၌ ရောက်ရှိနေသော [[ဗကသ]]နှင့်[[တကသ]]တို့၏ဥက္ကဋ္ဌ [[သခင်ဗဟိန်း|ကိုဗဟိန်း]]နှင့် ဗကသအတွင်းရေးမှူး [[သခင်ဗဆွေ|ကိုဗဆွေ]]တို့သည်လည်း မကွေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုငါးဦးတို့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်၍ တရားဟောခဲ့သည်။ ကိုဗဟိန်းက "မြင်းခွာတစ်ချက်ပေါက်လျှင် မီးဟုန်းဟုန်းတောက်စေရမယ်။ ရဲဘော်တို့သတ္တိ ကမ္ဘာသိအောင်ပြကြ" ဟူ၍ ဟောပြောခဲ့သဖြင့် ထိုငါးဦးတို့ကိုလည်း ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ရေနံသပိတ်စစ်ကြောင်းကို ဦးဆောင်ရန် နောက်ထပ်ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကိုယ်စားလှယ်များသည် ရေနံမြေအလုပ်သမားများအား ချီတက်ရာ၌ ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။ သို့နှင့် ရေနံမြေအလုပ်သမားတပ်ကြီးသည် ၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်၌ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် ဆင်းရဲသားလယ်သမားများကို သက်သာစေမည့် လယ်ယာဥပဒေကြမ်းများကို အတည်ပြုခြင်းမရှိဘဲ ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ရွှေ့ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လယ်သမားတို့သည် ထိုဥပဒေကြမ်းများကို အတည်ပြုပေးရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တောင်းဆိုလာခဲ့ကြသည်။ ရေနံအလုပ်သမားသပိတ်ကြီး၏ လှိုင်းဂယက်ကြောင့် လယ်သမားနှစ်သောင်းတို့သည် အစိုးရထံတိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ တွင် [[ဝေါမြို့]]မှချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ [[ရွှေတိဂုံစေတီ]]‌၌ စုဝေးကြသော ရေနံအလုပ်သမား၊ လယ်သမားနှင့် ကျောင်းသားသပိတ်တပ်များအားလုံးသည် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖြုတ်ချရန်ဟူသော ဘုံရည်မှန်းချက်ကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ဇူလိုင်လတွင် [[ဦးရွှေဖီ]]၏ မော်လဝီနှင့်ယောဂီ စာအုပ်ကို အစိုးရကထုတ်ဝေခွင့်ပြုလိုက်ရာ ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း ထက်မံဖြစ်ပွားသည်။ ထိုအဓိကရုဏ်းကို ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရသည် မည်သို့မျှ ဖြေရှင်းခဲ့ခြင်းမရှိသဖြင့် ကျောင်းသားထုများအနေဖြင့် အစိုးရအပေါ်မကျေနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဒေါက်တာဘမော်သည် လူထူထောက်ခံမှုကို ရနိုင်မည်စိုးသဖြင့် ကျောင်းသားများသည် ၁၉၂၀ ယူနီဗာစတီအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်းမှ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ရက်တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]] ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးခဲ့ရကြောင်းကို [[တကသ]]မှ သိရှိသွားသောအခါ နောက်နေ့၌ အစည်းအဝေးကျင်းပ၍ ဖမ်းဆီးခံကျောင်းသားများကို ပြန်လွှတ်ပေးရန်နှင့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ရုပ်သိမ်းပေးရန်တို့ကို တောင်းဆိုရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တွင် တကသသည်[[ဗကသ]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အာဏာဖီဆန်ပွဲများ ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် ကျောင်းသားများစွာတို့သည် အတွင်းဝန်များရုံးကို ဝိုင်း၍ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပုလိပ်တပ်များက မြင်းနှင့်တိုက်၊ တုတ်နှင့်ရိုက်ရာ ယုဒသန်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်|ကိုအောင်ကျော်]]ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်ဇာပနကို လူပရိသတ်များစွာ လိုက်ပို့ခဲ့ကြပြီး မိမိတို့၏ဆန္ဒများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ထောက်ခံအားပေးသည့်အနေဖြင့် [[မန္တလေးမြို့]]သာမက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိကျောင်းသားများပါ သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးမြို့]]ရှိ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ၊ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်များနှင့် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့တို့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်ရန် သပိတ်မှောက်လိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသပိတ်ကို ကူညီပေးရန် ရန်ကုန်[[တကသ]]မှ [[ဗိုလ်ဇေယျ|ကိုလှမောင်]]ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်ရန် လမ်းလျှောက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ရိုင်ဖယ်သေနတ်တပ်၏ ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းမှုကြောင့် ရဟန်းတော် ၇ ပါး၊ ကျောင်းသား ၃ ယောက်နှင့် အရပ်သား ၇ ဦးတို့ ကျဆုံးခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့၏ အခြေအနေကို သိရှိခဲ့ရသောအခါ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁‌၂ ရက်တွင် အသေခံဗိုလ် ၃၂ ဦးမှ ဦးဆောင်လျက် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ နယ်မြို့များတွင်လည်း အလားတူဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် [[တကသ]]အဖွဲ့သည် ကျောင်းသားသပိတ်၏ တောင်ဆိုချက်သုံးရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော် လိုက်လျောမှုမရှိသောကြောင့် ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသား ၁၀၀၀ ကျော် အငတ်ခံဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ တွင် ပြည်သူများက [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏အစိုးရအား မသာချသည့်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ တွင် လွှတ်တော်အမတ်အချို့က ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို အယုံအကြည်မရှိကြောင်း အဆိုတင်သွင်းကြရာ ထောက်ခံမဲ ၇၀ နှင့် ကန့်ကွက်မဲ ၃၇ မဲဖြင့် အစိုးရမှာ လုံးဝပြုတ်ကျသွားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ပြုတ်ကျပြီးနောက် [[ဦးပု (နန်းရင်းဝန်ဟောင်း)|ဦးပု (ဝတ်လုံ)]] ၏ အစိုးရသစ်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ တွင် ဦးပုအစိုးရ၊ မြို့မိမြို့ဖကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များပါဝင်သည့် သုံးပွင့်ဆိုင်ဆွေးနွှေးပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ဆွေးနွှေးပွဲ၌ သဘောတူညီချက်များ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများသပိတ်လှန်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ရာ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံမှာ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ==ခွဲရေးတွဲရေး== အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယကိုလိုနီ]]၏ နယ်မြေအဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတို့ကမြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားအုပ်ချုပ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ ပယ်ချခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများ ကြုံတွေ့လာရသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားအုပ်ချုပ်ရန် အကြံများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ အကုန်တွင် [[၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ပေးရန်အကြောင်းကို ဗြိတိန်နိုင်ငံ လေဘာပါတီ နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၆ ဧပြီလတွင် [[ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ]]၏ ညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ခွဲထုတ်မည့်အစား လွတ်လပ်ရေးပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၆ တွင် ဆာဂျွန်ဆိုင်မွန် ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦးပါဝင်သည့် ‌ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ဇန်နဝါရီတွင် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာ၍ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပက်သက်၍ စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေသည် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်ကို သပိတ်မှောက်သော်လည်း ၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေသည်မူ မြန်မာနိုင်ငံကိုခွဲထုတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ပေးရန် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၀ တွင် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်အစီရင်ခံစာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်၍ သီးသန့်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် ဖော်ပြထားသည်။ ခွဲရေးကိုလိုလားသောသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ ဝင်ရောက်ရောယှက်ခြင်း မရှိစေလိုခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ကွဲပြားစေလိုခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လိုလားခဲ့ကြသည်။ တွဲရေးကိုလိုလားသောသူများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများသည် ဘဝတူအဖိနှိပ်ခံများဖြစ်ကြခြင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့ပါလျှင် ခွဲထွက်သွားပြီးဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံကို ချန်လှပ်ထားနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လိုလားခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၉၃၀–၁၉၃၁ တွင် ခွဲရေးတွဲရေးကို ဆွေးနွှေးရန် [[လန်ဒန်မြို့]]၌ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ နိုဝင်လာလတွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၃၂|ကျင်းပခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲ]]သည် ခွဲရေးတွဲရေးကိစ္စကို အဓိကထားထားသည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် တွဲရေးဖက်မှ အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့သည် မူလကတည်းကခွဲရန် ဆုံးဖြတ်ထားသောကြောင့် ၁၉၃၅ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ခွဲထုတ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ပေးခဲ့သည်။ ==ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ== {{see also|ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်}} ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာ ၁ တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]သည် အထူးအစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့၍ ဂိုဏ်းဂဏပါတီမရွေး လွတ်လပ်ရေးကိုလိုလားသူတိုင်း ပါဝင်နိုင်သောအဖွဲ့တစ်ဖွဲကို ဖွဲ့စည်းပေးရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၉ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားအဖွဲ့၊ ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့တို့နှင့် ပူပေါင်းခဲ့၍ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ [[ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း]]သည် မြန်မာပြည်သူများအား နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့်ပက်သက်၍ ဟောပြောလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ [[သခင်အောင်ဆန်း]]သည် ဂျပန်ဗိုလ်မှူးကြီး ဆူဇူကီးနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်တို့ကိုတိုက်ထုတ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ သခင်အောင်ဆန်းသည် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်|လူငယ်သုံးဆယ်]]ကို စစ်ပညာသင်ကြားရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘက်သို့ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ တွင် ဂျပန်တပ်များသည် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ဗြိတိသျှတပ်များသည် မြန်မာ့နယ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ဂျပန်တို့၏အကူညီကို ရနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်တို့၏သရုပ်အမှန်ကို မြန်မာတို့သိခဲ့ကြရသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ အကူအညီပြန်ယူခဲ့ရပြီး ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်ခဲ့ကြရပြန်သည်။ ==စစ်ပြီးကာလနှင့်လွတ်လပ်ရေးရယူခြင်း== ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ၁၉၄၂ တွင် ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရ၍ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[ဆင်းမလားမြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေးဘုရင်ခံ [[ဒေါ်မန် စမစ်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် စီမံကိန်းတစ်ခုရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ မေ ၁၇ တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် [[စက္ကူဖြူစာတမ်း]]ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်း၌ဖော်ပြပါ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် [[ဒိုင်အာခီ]]မတိုင်မီ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်မျှသာရှိသဖြင့် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မိမိတို့အသက်ကိုစွန့်၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရသော [[ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့]] (ဖတပလ) သည် ထိုစက္ကူဖြူစာတမ်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ ဩဂုတ်လတွင် ဖတပလအဖွဲ့မှဦးစီးလျက် နေသူရိန်ပြဇာတ်ရုံ၌ လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ထိုအစည်းအဝေးပွဲ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]သည် သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ တပ်မတော်ဖွဲ့စည်း‌ရေး၊ ယာယီအစိုးရဖွဲ့စည်းရေးနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးညီညွတ်ရေးဟူသော အဆိုသုံးရပ်ကို ဟောပြောခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆိုသုံးခုလုံးကို ပြည်သူများကတစ်ခဲနက် ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာတွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]]ရှိကန္ဒီမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့၍ တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|လော့ဒ်မောင့်ဘက်တန်]]နှင့် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြရာ ကန္ဒီစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်တွင် [[မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်]]မှ တပ်သား ၅၂၀၀ နှင့် အရာရှိ ၂၀၀ တို့ကို အမြဲတမ်းမြန်မာနိုင်ငံ[[တပ်မတော်]]အတွင်း ပူးပေါင်းပေးရန် ပါရှိသည်။ တပ်မတော်အသစ်တွင် မပါဝင်နိုင်သည့်သူများအတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့]]ကို အရေးကြုံက တိုက်ပွဲဝင်ပေးနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာ ၁၆ တွင် ဘုရင်ခံ ဒေါ်မန်စမစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး အောက်တိုဘာ ၁၇ တွင် ဝန်ကြီး ၁၅ ဦးပါဝင်မည့် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံမည်ဟု‌‌ဆိုသော်လည်း အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် ဖတပလ ဗဟိုအမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်များနှင့် သီခြားတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ တွေ့ဆုံပွဲတွင် အစိုးရသည် ဖတပလကို ဝန်ကြီး ၁၁ ဦးအား ရွေးချယ်စေလိုခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂၄ တွင် ဖတပလသည် ဝန်ကြီး ၁၁ ဦးအမည်ကို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း နောက်နေ့၌ ၇ ဦးသာလက်ခံမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အရေးကြီးဌာနများကို ဘုရင်ခံ၏အလိုတော်ရိများကိုသာ ထားရှိသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဘုရင်ခံအကြံပေးမှ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ဖတပလသည် တင်ပြထားသော အမည်စာရင်းကို ရုပ်သိမ်းခဲ့လေရာ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိများသာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၆ ဇန်နဝါရီလတွင် ‌[[ရွှေတိဂုံစေတီ]] အလယ်ပစ္စယံ၌ ဖတပလ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကြီးကို ကျင်းပခဲ့ရာ ဖတပလအဖွဲ့ခွဲများမှ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်နှင့် လူထုပရိသတ် ၄ သိန်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညီလာခံကြီးတွင် တင်သွင်းခဲ့သော အဆို ၁၇ ချက်အနက် အရေးကြီးဆုံးမှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ပယ်၏ [[ဒိုမီနီယံ]]အဆင့်အတန်းအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ လုံးဝလွတ်လပ်ရေးကိုသာ ရရှိရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဖတပလအဖွဲ့ကို [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] (ဖဆပလ) ဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံ ဒေါ်မန်စမစ်သည် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]အား ဖမ်းဆီးအရေးယူလိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ဖေဖော်ဝါရီတွင် [[ဂဠုန်ဦးစော]]သည် ဘုရင်ခံနှင့်‌ဆွေးနွှေးခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ၁၉၄၂ တွင် [[သထုံမြို့]]ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာ၌ သူကြီးဆိုးတစ်ဦးကိုစစ်ဆေး၍ သေဒဏ်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဘုရင်ခံသည် ထိုကိစ္စကို လူသတ်မှုအဖြစ် ဗိုလ်အောင်ဆန်းအား ဖမ်းဆီးအရေးယူလိုခဲ့သည်။ [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|လော့ဒ်မောင့်ဘက်တန်]]သည် ဗိုလ်အောင်ဆန်းကို မဖမ်းဆီးရန် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အတွင်းဝန်ချုပ်က ဖမ်းဆီးခွင့်ပြုသည်။ ထိုသို့ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ဖမ်းဆီးအရေးယူရန် ကြံစည်နေကြစဉ်ပင် ၁၉၄၆ ဇွန် ၁၄ တွင် ဘုရင်ခံဒေါ်မန်စမစ်သည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့ရသည်။ ယာယီဘုရင်ခံသည် ဇူလိုင်လကုန်တွင် "စစ်အတွင်း ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ဥပဒေ" ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ရာ တရားစွဲဆိုနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ===အောင်ဆန်းအက်တလီစာချုပ်=== ၁၉၄၆ ဩဂုတ် ၅ တွင် [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]]သည် ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၅ ရက်တွင် အထွေထွေသပိတ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားမှာ ရပ်‌ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံအသစ်သည် သပိတ်ကိုဖြေရှင်းရန် ဖဆပလနှင့်ဆွေးနွှေးခဲ့ရာ စက်တင်ဘာ ၂၆ တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမှုဆောင်ကောင်စီအသစ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထားရှိပေးခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့၌ ဖဆပလကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာတွင် [[ဖဆပလ]]သည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံ အချက်သုံးချက်ပါ ရာဇသံကိုပေးပို့ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်အစိုးရသည် မြန်မာလွတ်လပ်ရေးကို ဆွေးနွှေးလိုကြောင်း မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များအား ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှဝန်ကြီး [[ကလီမင့် အက်တလီ]]နှင့် ဆွေးနွှေးနေကြစဉ် ရှမ်းစော်ဘွားအချို့က ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[ရှမ်းပြည်]]ကိုကိုယ်စားမပြုကြောင်း ကြေးနန်းရိုက်ခဲ့သည်။ ရှမ်းလူငယ်များကဦးစီး၍ လူထုအစည်းအဝေးတစ်ရပ် ပြုလုပ်ပေးခဲ့၍ ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်ကိုကိုယ်စားပြုကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့၍ ကြေးနန်းပြန်ရိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အောင်ဆန်းအက်တလီစာချုပ်ကို အောင်မြင်စွာ ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့အဖွဲ့ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါတွင် ဘုရင်ခံသည် အစိုးရအဖွဲ့ကို လွတ်လပ်ခွင့်များ တိုးပေးခဲ့သည်။ ===ပင်လုံညီလာခံ=== {{see also|ပြည်ထောင်စုနေ့}} အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ တောင်တန်းနှင့်ပြည်မဟူ၍ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အောင်ဆန်းတက်တလီစာချုပ်တွင် တောင်တန်းနှင့်ပြည်မ တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း လွတ်လပ်ရေးရယူနိုင်ရန်အတွက် တိုင်းရင်းသားတို့၏ သဘောဆန္ဒတို့ကို ဦးစွာရယူရမည်ဟုပါရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့အဖွဲ့သည် တိုင်းရင်းသားဒေသများသို့ ဆန္ဒရယူရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဖေဖော်ဝါရီ တွင် [[ပင်လုံညီလာခံ]]ကို ကျင်းပခဲ့ရာ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် တောင်တန်းနှင့်ပြည်မ တစ်ပေါင်းတည်း လွတ်လပ်ရေးရယူ၍ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ကို တည်ထောင်ရန် ပင်လုံစာချုပ်ကို [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့်တကွ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ် ၂၃ ဦးတို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ===တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်=== ၁၉၄၇ ဧပြီတွင် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် (၁၉၄၇)|တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်]]အတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ မေလတွင် [[ဖဆပလ]]ပဏာမညီလာခံကို ကျင်းပခဲ့၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲရန်ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေး ကော်မတီကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၂၉ တွင် အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင် လွှတ်တော်အစည်းအ‌ဝေးက အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ===နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှု=== {{see also|အာဇာနည်နေ့}} [[ဖဆပလ]]၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ အရှိန်အဟုန်မြင့်မားနေချိန်တွင် နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ တွင် ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးကို [[ဂဠုန်ဦးစော]]၏ ကြိုးကိုင်မှုဖြင့် မသမာသူအချို့တို့သည် ရုတ်တရက် အစည်းအဝေးခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာ၍ ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ်အချိန်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၊ [[ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]]၊ [[မန်းဘခိုင်]]၊ [[ဦးဘဝင်း]]၊ [[သခင်မြ]]၊ [[ဦးရာဇတ်]]၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား [[စဝ်စံထွန်း]]၊ [[ဦးအုန်းမောင်]]နှင့် [[ရဲဘော် ကိုထွေး]]တို့ ကိုးဦးကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ထိုဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့ကို [[အာဇာနည်နေ့]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ===လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း=== အာဇာနည် ၉ ဦးလုပ်ကြံခံရပြီးသောအခါ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ[[သခင်နု]]သည် ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီသစ်၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၂၄ တွင် သခင်နုသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို "မြန်မာယာယီအစိုးရ" ဟူ၍လည်းကောင်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးချုပ်" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးများ" ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီးပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၂၆ တွင် သခင်နုသည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]][[စော်ဘွား]] [[စဝ်ရွှေသိုက်]]ကို ဥက္ကဋ္ဌသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ အောက်တိုဘာ ၁၂ တွင် ဦးနုခေါင်းဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ ‌သွားရောက်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၇ တွင် နု–အက်တလီစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်အရ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ|မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ]]ကို ဗြိတိသျှဘုရင်မှ အတည်ပြုလက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]သည် ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နံနက် ၄ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတော်အဖြစ် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေး]]ကိုရရှိခဲ့သည်။ [[ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့|ဗြိတိသျှဓနသဟာန]]၏ နိုင်ငံအဖြစ် လက်မခံလိုဘဲ လုံးဝလွတ်လပ်ရေးကိုရယူခဲ့သော [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ===အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ=== [[File:Burma Province 1931.png|thumb|200px|မြန်မာကိုလိုနီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ (၁၉၃၁)]] ၁၈၈၅ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားအုပ်ချုပ်သည်။ # မြန်မာပြည်မ (Ministerial Burma သို့မဟုတ် Burma proper) # [[တနင်္သာရီတိုင်း]] – [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]၊ [[သံလွင်မြစ်|သံလွင်ခရိုင်]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]] # [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]] – [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ ရခိုင်မြောက်ပိုင်း (သို့မဟုတ်) ရခိုင်တောတောင်ဒေသ၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]] # [[ပဲခူးတိုင်း]] – [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]] # [[ဧရာဝတီတိုင်း]] – [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မြောင်းမြခရိုင်]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]] # နယ်ခြားဒေသ (Scheduled Areas) # [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်]] # ပခုက္ကူချင်းတောင်ဒေသ # [[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်တောတောင်ဒေသ]] နယ်ခြားဒေသ (Frontier Areas သို့မဟုတ် Scheduled Areas) များကို ဗြိတိသျှတို့က Burma Frontier Service ဖြင့် သီးခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသများတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]စသော တိုင်းရင်သားလူနည်းစုများ နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၃၁ တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ၉ ခု ထားရှိခဲ့သည်။ # [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]] – [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ ရခိုင်တောင်ဒေသ၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]] # [[မကွေးတိုင်း|မင်းဘူတိုင်း]] – [[မကွေးခရိုင်]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]] # [[မန္တလေးတိုင်း]] – [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]၊ [[မန္တလေးခရိုင်]]၊ [[မိတ္ထီလာခရိုင်]]၊ [[မြင်းခြံခရိုင်]] # [[တနင်္သာရီတိုင်း]] – [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]၊ [[သံလွင်မြစ်|သံလွင်ခရိုင်]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]] # [[ပဲခူးတိုင်း]] – [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]] # [[ဧရာဝတီတိုင်း]] – [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မြောင်းမြခရိုင်]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]] # [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] – [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မုံရွာခရိုင်|အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်]]၊ [[မော်လိုက်ခရိုင်|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]]၊ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[စစ်ကိုင်းခရိုင်]]၊ [[ဟူးကောင်းတောင်ကြား|ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ]]၊ [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|တြိဂံဌာနေမြေယာ]] # [[ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်]] – မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ [[မြေလတ်]]၊ [[ကရင်နီပြည်နယ်များ|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ကျိုင်းတုံ]]၊ [[ညောင်ရွှေ]] # ပခုက္ကူ‌တောင်တန်းဒေသ – [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းတောင်တန်းဒေသ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ကချာခရိုင်]]၊ [[ဂျိန်းတိယ]]တောင်တန်းခရိုင် === အစောပိုင်းကာလအုပ်ချုပ်ရေး === [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာ စစ်ပွဲ]]အပြီးတွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]နှင့် [[တနင်္သာရီတိုင်း|တနင်္သာရီ]]ဒေသတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်ဒေသကို ဘင်္ဂလားအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ထားရှိပြီး တနင်္သာရီကိုမူ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ တွင် [[ပဲခူးတိုင်း]]ကို ရရှိခဲ့၍ ၁၈၆၂ တွင် ရခိုင်၊ တနင်္သာရီတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဗြိတိသျှဘားမားအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ မတ်လအထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပရင်ဒါဂတ်က မြန်မာ့လွှတ်တော်နှင့် ပူးပေါင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ အထက်အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို ပူးပေါင်း၍ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်ကခန့်သော မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယ၏နယ်ပယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယ၏ပြည်နယ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ရာ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအစား ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံကို အကြံဉာဏ်ပေးရန် [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမတ် ၉ ဦးပါဝင်သည်။ ၁၉၀၉ တွင် အမတ်ဦးရေကို ၁၇ ဦးအထိသော်လည်းကောင်း ၁၉၁၅ တွင် ၃၀ ဦးအထိတို့မြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်ဤအဖွဲ့သည် ဥပဒေပြုရေးတွင် အမည်ခံမျှဖြစ်ပြီး ဒုတိယဘုရင်ခံကသာ ဩဇာလွှမ်းမိုးထားသည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံကိုလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံအစိုးရက ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် အိန္ဒိယအစိုးရသည်လည်း ဗြိတိသျှတို့၏လက်အောက်၌သာရှိသည်။ === ဒိုင်အာခီ === {{further information|ဒိုင်အာခီ}} ၁၉၁၉ နှင့် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]] ကိုယ်စားလှယ်များမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်ကို တိုးမြှင့်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၉၂၁ တွင် အိန္ဒိယအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပေး၍ မြန်မာနိုင်ငံအား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၉၂၃ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်တွင် ဘုရင်ခံမှ ခန့်အပ်သောဝန်ကြီးများကတစ်ဖက်၊ မြန်မာလူထုကရွေးချယ်ထားသော အမတ်များကတစ်ဖက် ပူးတွဲ၍အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်တွင် ပထမဦးဆုံး အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ခံမှာ [[ဟာကုတ် ဘတ္တလာ]]ဖြစ်သည်။ ပြည်သူလူထူက ရွေးချယ်သော အမတ် ၇၉ ဦး၊ ဘုရင်ခံကခန့်အပ်သော ဝန်ကြီး ၂ ဦး နှင့် အမတ် ၂၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၀၃ ဦးပါဝင်သော [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ‌‌ဌာနပေါင်း ၁၀၂ ဌာနရှိသည့်အနက် ၄၇ ဌာနကို အိန္ဒိယအစိုးရက အုပ်ချုပ်သည်။ ဘုရင်ခံကခန့်အပ်သော ဝန်ကြီးနှစ်ဦးသည် အရေးပါသော ဌာန ၃၃ ခုကို တာဝန်ယူပြီး ဥပဒေပြုကောင်စီက ရွေးချယ်သော ဝန်ကြီးနှစ်ဦးသည် ကျန် ၂၂ ဌာနကို အုပ်ချုပ်သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်သည် [[ဗျူရိုကရေစီ]]စနစ်ကို [[ပါလီမန်]]အုပ်ချုပ်ရေးအသွင် ပြောင်းထားခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ဥပဒေပြုကောင်စီ၊ ပြည်သူများက တင်မြှောက်ထားသော အမတ်များစသည်တို့သည် အဆောင်အယောင်များသာဖြစ်ကြပြီး အာဏာစင်စစ်မှာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော ဘုရင်ခံနှင့် အရာရှိကြီးများ၌သာရှိသည်။ ထို့အပြင် ပြည်မနှင့်တောင်တန်းဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး တောင်တန်းဒေသများကို ဘုရင်ခံက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သူလူထု ကိုယ်စားပြု ဝန်ကြီးများသည် ဌာနပေါင်း ၁၀၂ ဌာနအနက် အရေးမပါသော ဌာနများကိုသာ တာဝန်ယူခဲ့ကြရသည်။ ရွေးကောက်ရသော အမတ် ၇၉ နေရာအနက် ၂၂ နေရာကို အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား၊ အင်္ဂလိပ်၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]စသည်ဖြင့် သီးသန့်လျာထားခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်ကို အများပြည်သူများက မနှစ်သက်ခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၂၂|၁၉၂၂ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မဲပေးနိုင်သူဦးရေ၏ ၆.၉ ရာခိုင်နှုန်းသာ မဲပေးခဲ့ကြသည်။ === ၉၁ ဌာန === အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]မှ ခွဲထုတ်ခဲ့ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဌာနပေါင်း ၉၁ ဌာနကို စီမံခွင့်ရသောကြောင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးဖွဲ့စည်းပုံတွင် အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ခံ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှင့် ဝန်ကြီးအ‌‌ဖွဲ့တို့ပါဝင်သည်။ ဘုရင်ခံကိုအကူအညီပေးရန် အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီး ၃ ဦး၊ ဘဏ္ဍာရေး အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီး ၁ ဦးနှင့် ရှေ့နေချုပ် ၁ ဦးတို့ကို ဘုရင်ခံကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ထားသည်။ အောက်လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်နေရာ ၁၃၂ နေရာ ရှိသည့်အနက် ၄၁ နေရာကို တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်များ၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကိုယ်စားလှယ်များ စသည်တို့အတွက် သီးသန့်လျာထားခဲ့သည်။ အထက်လွှတ်တော် (ဆီးနိတ်) ၏ သက်တမ်းမှာ ၇ နှစ်ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင် ၃၆ ဦးအနက် တစ်ဝက်ကို ဘုရင်ခံကရွေးချယ်၍ ကျန်တစ်ဝက်ကို ‌အောက်လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ရသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ([[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း|နန်းရင်းဝန်]]) အပါအဝင် ဝန်ကြီး ၁၀ ဦးရှိသည်။ အစိုးရဖွဲ့နိုင်သော နိုင်ငံရေးပါတီခေါင်းဆောင်သည် မြန်မာကိုလိုနီ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ ကျန်ဝန်ကြီး ၉ ဦးကို ဘုရင်ခံကဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တိုင်ပင်၍ခန့်အပ်သည်။ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးစတင်ရန် ၁၉၃၆ တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၃၆|ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့]]သည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများပြားမှုကြောင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကိုသာ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ [[ဒေါက်တာဘမော်]]၊ [[ဦးပု (နန်းရင်းဝန်ဟောင်း)|ဝတ်လုံဦးပု]]၊ [[ဂဠုန်ဦးစော]]နှင့် [[ပေါ်ထွန်း၊ ဆာ|ဆာပေါ်ထွန်း]]တို့သည် နန်းရင်းဝန်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း ဘုရင်ခံသည် အရေးပါဆုံးဌာနများကို ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်များသည် အခြားအရေးပါသည့် ဌာနများကို ချုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသည်။ တောင်းတန်းနှင့်ပြည်မတို့ကို ဆက်လက်ခွဲခြား အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံသည် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို [[ဗီတို]]အာဏာဖြင့် ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင်ခံသည်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ လက်အောက်‌‌၌သာ ရှိနေခဲ့ရာ တိုင်းပြည်အာဏာကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရကသာ ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး၏ အခြေအနေများသည် [[ဒိုင်အာခီ]]အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မကွဲမပြားပင်ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]သည် ထိုအုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ === စစ်ပြီးခေတ်အုပ်ချုပ်ရေး === ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏အစွန်းအဖျားဒေသ အနည်းငယ်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က ဆက်လက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ စစ်သေနာပတိချုပ်လက်အောက်၌ထားရှိ၍ ကက်စ်ဘီ (Civil Affairs Service (Burma)၊ CAS (B)) အဖွဲ့ဖြင့်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ဩဂုတ်လရောက်မှသာ တစ်နိုင်ငံလုံးကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေးဘုရင်ခံ [[ဒေါ်မန် စမစ်]]၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|မောင့်ဘက်တန်]]သည် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ပြောင်းလဲပေးရန်အတွက် မြန်မာပြည်လွှဲပြောင်းရေးကော်မရှင်ကို ၁၉၄၅ ဇူလိုင်တွင် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ မေလတွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံကို မည်သို့အုပ်ချုပ်မည်ဟူသော အစီအစဉ်များပါဝင်သည့် စက္ကူဖြူစာတမ်းကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းလာအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲ့သည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုးဖြစ်နေသဖြင့် [[ဖတပလ]]အဖွဲ့ကြီးကပင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံဒေါ်မန်စမစ်သည် ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်လာပြီး မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးကိုစတင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွင် ဘုရင်ခံကဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမှုဆောင်ကောင်စီဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခံသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းရန် ဖတပလကိုခေါ်ယူသော်လည်း ဖွဲ့စည်းသည့်အခါတွင်မူ ဘုရင်ခံ၏အလိုတော်ရိများနှင့်သာ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ဩဂုတ်လကုန်တွင် [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]]သည် ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်သည် အမှုဆောင်ကောင်စီအသစ်ကို [[ဖဆပလ]]အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရုံသာမက အစိုးရအတွက်လည်း လွတ်လပ်မှုများ ပေးလာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ တွင် [[အာဇာနည်နေ့|အာဇာနည် ၉ ဦး လုပ်ကြံခံခဲ့ရ]]သောအခါတွင် [[ဦးနု]]သည်ညတွင်းချင်း အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဦးနုသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ယာယီအစိုးရဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ == စီးပွားရေး == ကိုလိုနီခေတ်စီးပွားရေးမှာ အင်္ဂလိပ်တို့ယူဆောင်လာသော အရင်းရှင်စီးပွားရေးစနစ်သာဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တိုင်းပြည်၏သယံဇာတများကို အမြတ်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အားလုံးနီးပါးကို အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် နိုင်ငံခြားသားများကသာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ၁၈၆၉ တွင် [[စူးအက်တူးမြောင်း]]ကို ဖောက်လုပ်ပြီးသောအခါ လွယ်ကူစွာသယ်ယူနိုင်သည့် အာရှထွက်စပါးများကို ဥရောပနိုင်ငံများက အားကိုးလာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်]]၊ [[စစ်တောင်းမြစ်|စစ်တောင်း]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာမြေများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်။ ထို့သို့လယ်ယာမြေများကို တို့ချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်တို့သည် လုပ်အားခတွင် ဈေး‌ပေါ‌ပေါနှင့်ရလိုသောကြောင့် အိန္ဒိယမှလယ်ကူလီများကို ခေါ်ယူခဲ့လေသည်။ မြန်မာလယ်သမားတို့သည် အရင်းအနှီးလိုအပ်ပါက [[ချစ်တီး]]ငွေချေးစားသူများထံမှ အတိုးနှုန်းကြီးစွာ ချေးယူခဲ့ကြရသည်။ အရင်းရှင်ကြီးများကလည်း စပါးဈေးကိုကစားခြင်းတို့ကြောင့် လယ်ပိုင်ရှင်ဘဝမှ လယ်ယာမဲ့ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် ၁၉၃၀ တွင် မြန်မာတောင်သူလယ်သမားများ ထကြွခဲ့ကြရာမှ [[‌တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ]]မှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အညာဒေသများ၌ ဆန်စပါးအပြင် ကြံ၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ဝါစသည်တို့ကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအပြင် အခြားအဓိကကျသော လုပ်ငန်းတစ်မျိုးမှာ သစ်တောလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ အထိ နိုင်ငံခြားပို့ကုန်၏ငါးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်သားများဖြစ်ကြသည်။ သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ ရေနံတူးဖော်ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၉၂၃ တွင် ထုတ်ကုန်တင်ပို့မှုတွင် ရေနံသည်အဓိကဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မိမိတို့၏လုပ်ငန်းများကို ခေတ်မှီနည်းစနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ လက်မှုလုပ်ငန်းများ ကျဆင်းလာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် စီးပွားရေးစနစ်ကို အထောက်အကူဖြစ်စေရန် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကို တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်တော်ကာလမ်း၊ မီးရထားလမ်း တို့ကိုဖောက်လုပ်ခြင်း ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို တိုးတက်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၀–၉၁ တွင် မော်တော်ကာလမ်း ၁၁၀၀ မိုင်မှ ၁၉၄၀–၄၃ တွင် မိုင် ၆၈၀၀ အထိရှိလာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းကို ဧရာဝတီဖလိုတီလာကုမ္ပဏီက ရေယာဉ် ၁၇ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ခန့်တွင် စုစုပေါင်း ၆၅၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းကို ၁၉၃၄ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်စီးပွားရေးအခြေအနေသည် ရှေးယခင်ကထက်များစွာတိုးတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအများစုကို နိုင်ငံခြားသားတို့ကသာ ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း၊ အလုပ်သမားများအပေါ် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် မြန်မာတိုင်ရင်းသားများသည် ထိုတိုးတက်မှုများကို ခံစားနိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ကြပေ။ == ပြခန်း == <gallery> File:Battle of rangoon.jpg|ဗြိတိသျှရေတပ် [[ရန်ကုန်]]သို့ရောက်ရှိလာချိန် (မေ ၁၈၂၄) File:Districtcourts publicoffices rangoon1868.jpg|ကမ်းနားလမ်းရှိ အစိုးရအဆောက်အုံများ (၁၈၆၈) File:British forces arrival mandalay1885.jpg|တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး အင်္ဂလိပ်တပ်များ ရောက်ရှိလာပုံ File:Kingthibawbeingsenttoexile.jpg|မြန်မာဘုရင်[[သီပေါမင်း]] ပါတော်မူပုံ File:Vegetable stand madraslancer mandalay1886.jpg|[[မန္တလေးမြို့]]ရှိသစ်သီးဈေးသည်များ (၁၈၈၆) File:Yangon Rangoon and Environ map 1911.jpg|[[ရန်ကုန်မြို့]]မြေပုံ (၁၉၁၁) File:Burmese Nationalist Flag.svg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]၏ ပထမဆုံးသုံးရောင်ခြယ်အလံ File:Dobama protest.jpg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်များနှင့် ကျောင်းသားများ [[အမျိုးသားနေ့]]နှစ်ပတ်လည်‌၌ ဆန္ဒပြနေကြစဉ် (၁၉၃၈) File:The British Army in Burma 1944 SE2911.jpg|မြန်မာပြည်ရှိ ဗြိတိသျှကြည်းတပ် (၁၉၄၄) </gallery> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံများ]] * [[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း|ကိုလိုနီခေတ် နန်းရင်းဝန်များ]] * [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] * [[ဗမာနိုင်ငံတော်]] * [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)]] * [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ]] * [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] == ကိုးကား == <references/> * {{cite book|title=ဒသမတန်းမြန်မာ့သမိုင်း|publisher=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|year=၂၀၁၉}} * {{cite book |last= မင်းသိမ်း|first= ဒေါက်တာ |author-link= |date= ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ |title= ကံ့ကော်တောမှ ဒေါင်းပျိုခွပ်သံ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုသမိုင်း)|url= |location= ရန်ကုန်|publisher= လွင်ဦး |page= |isbn= 978-99971-59-11-3}} * "Myanmar." Encyclopædia Britannica. 15th ed. 2005. Print. * Guyot, James F. "Myanmar." The World Book Encyclopedia; Vol. 13. Chicago: World Book, 2004. 970-70e. Print. * Myint-U, Thant (2008). The River of Lost Footsteps: a Personal History of Burma. London: Farrar, Straus and Giroux. {{ကိုလိုနီခေတ်}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ:ကိုလိုနီခေတ်| ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှကိုလိုနီများ]] jycdes3vzaqczrmd5dkz59zjx8e6uso 1042398 1042397 2026-07-07T18:41:21Z နေနီဝန်း 89694 /* */ 1042398 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Burma | native_name = မြန်မာနိုင်ငံတော် | flag = | common_name = မြန်မာပြည် | status = ဘင်္ဂလားနယ်မြေ၏ ခရိုင်(၁၈၂၆–၁၈၆၂)<br>[[ဗြိတိသျှရာဇ]]၏ပြည်နယ် (၁၈၆၂–၁၉၃၇)<br>[[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၏ကိုလိုနီ (၁၉၃၇–၁၉၄၈) | status_text = | p1 = ကုန်းဘောင်ခေတ် | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = Flag of Burma (1948–1974).svg | image_flag = Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg | flag_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်<br>အပေါ်: ၁၉၃၉–၁၉၄၁၊ ၁၉၄၅–၁၉၄၈]] | flag_alt = | national_motto = | image_coat = Badge of Burma (1939–1948).svg | coat_alt = | symbol = | symbol_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|တံဆိပ်တော်<br>၁၉၃၉–၁၉၄၈]] | image_map = | image_map_alt = | image_map_caption = | capital = {{unbulleted list|[[မော်လမြိုင်မြို့]] (၁၈၂၆–၁၈၅၂)|[[ရန်ကုန်မြို့]] (၁၈၅၃–၁၉၄၂)|[[ဆင်းမလားမြို့]] (၁၉၄၂–၁၉၄၅) {{small|(အဝေးရောက်)}}|[[ရန်ကုန်မြို့]] (၁၉၄၅–၁၉၄၈)}} | national_anthem = {{unbulleted list|[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (၁၈၂၄–၁၈၃၇၊ ၁၉၀၁–၁၉၄၈)|[[ဘုရင်မကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]] (၁၈၄၇–၁၉၀၁)|[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]}} | era = | government_type = | leader_title1 = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဘုရင်]] | leader_name1 = {{unbulleted list|[[ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ]] (၁၈၆၂–၁၉၀၁)|[[သတ္တမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်|အက်ဒွပ် ၇]] (၁၉၀၁–၁၉၁၀)|[[ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ ၅]] (၁၉၁၀–၁၉၃၆)|[[အဋ္ဌမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်|အက်ဒွပ် ၈]] (၁၉၃၆)|[[ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘုရင်|ဂျော့ ၆]] (၁၉၃၆–၁၉၄၈)}} | leader_title2 = [[ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံများ|ဘုရင်ခံ]] | leader_name2 = {{unbulleted list|[[အာသာ ဖယ်ယာ]] (၁၈၆၂–၁၈၆၇) {{small|(ပထမ၊ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအဖြစ်)}}|ဒေါ်မန်စမစ်|[[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]] (၁၉၄၆–၁၉၄၈) {{small|(နောက်ဆုံး)}}}} | legislature = [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]] (၁၈၉၇–၁၉၄၆) <br> [[မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်|လွှတ်တော်]] (၁၉၃၆–၁၉၄၇) | upper_house = ဆီးနိတ် | lower_house = ပြည်သူ့လွှတ်တော် | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] (တရားဝင်)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာ]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | sovereignty_type = ဖြစ်ရပ်များ | established_event1 = [[ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ]] | established_date1 = ၅ မတ် ၁၈၂၄ | established_event2 = [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] | established_date2 = ၁၈၂၄–၁၈၂၆၊ ၁၈၅၂၊ ၁၈၈၅ | established_event3 = [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]မှ ခွဲထုတ်ခြင်း | established_date3 = ၁ ဧပြီ ၁၉၃၇ | established_event4 = [[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်တို့သိမ်းပိုက်မှု]] | established_date4 = ၁၉၄၂–၁၉၄၅ | established_event5 = [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | established_date5 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | area_km2 = ၆၇၆,၅၇၈ | area_sq_mi = ၂၆၁,၂၂၈ | currency = [[မြန်မာရူပီးငွေ|မြန်မာရူပီး]]၊ [[အိန္ဒိယရူပီးငွေ|အိန္ဒိယရူပီး]]၊ [[ပေါင်စတာလင်]] | currency_code = | iso3166code = MM | time_zone = | utc_offset = | today = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုသည် ၁၈၂၄ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် အောင်မြင်သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]]ကို သုံးကြိမ်ဆင်နွှဲပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော် (Burma) အမည်ဖြင့် အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် သွပ်သွင်းခံရာမှ နောင်တွင် သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ် ရောက်ရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ထိုဒေသကို ဗြိတိသျှမြန်မာပြည်/ဗြိတိသျှဘားမား (British Burma) သို့မဟုတ် မြန်မာပြည် ဟုခေါ်လေ့ရှိကြသော်လည်း ကိုလိုနီအစိုးရ၏ မြန်မာဘာသာဖြင့် တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ '''"မြန်မာနိုင်ငံတော်"''' ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref><ref>[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Proclamation_of_annexation_of_Burma_into_British_Empire.jpg မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ဗြိတိသျှပိုင်နက်နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ​ကြော်ငြာစာ]</ref> ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီအပါအဝင် မြန်မာနယ်မြေအချို့အား ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[အောက်မြန်မာပြည်]]အား ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Commissioner) များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုနယ်မြေများအား ဗြိတိသျှတို့က မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Chief Commissioner) အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အဖြစ် ၁၈၆၂ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="igi-iv-p29">{{Harvnb|Imperial Gazetteer of India vol. IV|1908|p=29}}</ref> ၁၈၈၅ခုနှစ်၊ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်အပြီးတွင် [[အထက်မြန်မာပြည်]]အား သိမ်းပိုက်ပြီး‌ နောက်နှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ မြန်မာပြည်နယ်အား သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၇ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဘုရင်ခံ (Lieutenant Governor) မှ အုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref name="igi-iv-p29" /> ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်စီရင်အုပ်ချုပ်မှုအက်ဥပဒေ<ref>{{Cite web |url=https://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |title=Original Burmese version of Government of Burma Act, 1935, National Archieve of Myanmar |access-date=16 February 2023 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309153145/http://www.nam.gov.mm/bZbC18dI1w4gnSh.aspx?f=2S7Qjvep37x9oYvdeHbZbC18dI1w4gnShEfZzUqZHlv8EG6j1LGoboIH8uQ4fpGaNwgHdPbBE5XZy3sFmfzwxg== |url-status=live }}</ref> (Government of Burma Act, 1935) ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ၁၉၃၇ခုနှစ်အရောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှ ခွဲထုတ်ကာ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံများ၏ အတွင်းရေးမှူး၏ လက်အောက်ခံ မြန်မာရုံးမှ အုပ်ချုပ်သည့်သီးသန့်တော်ဝင်ကိုလိုနီအဖြစ်ထားရှိခဲ့ပြန်သည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးသည် ဂျပန်တို့က [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းသိမ်းပိုက်ထားချိန်တွင် ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးမှ ၁၉၄၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ၄ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အား တခါတရံတွင် [[စကော့တလန်]]ကိုလိုနီဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စကော့တလန်လူမျိုးများက မြန်မာပြည်အား သိမ်းပိုက်ရာနှင့် အုပ်ချုပ်ရာတွင် များစွာပါဝင်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Becka |first=Jan |date=1993-03-01 |title=Scots in Burma: Golden Times in a Golden Land. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00224634&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA14443543&sid=googleScholar&linkaccess=abs |journal=Journal of Southeast Asian Studies |language=English |volume=24 |issue=1 |pages=169–172}}</ref> အထူးထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ [[ဆာဂျိမ်းစ်စကော့]]ဖြစ်ပြီး သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာပြည်နယ်အား အိန္ဒိယအထက်တန်းလွှာများနှင့်အတူ အုပ်ချုပ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အချို့သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဤအဖြစ်အပျက်အား ပူးတွဲကိုလိုနီပြုခြင်းဟု ခေါ်ကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Bowser |first1=Matthew J. |date=22 June 2020 |title=Partners in Empire? Co-colonialism and the Rise of Anti-Indian Nationalism in Burma, 1930–1938 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2020.1783113 |journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History |volume=49 |issue=1 |pages=118–147 |doi=10.1080/03086534.2020.1783113 |s2cid=225748025 |access-date=8 May 2022 |archive-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509010904/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2020.1783113 |url-status=live }}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == === ကုန်းဘောင်မင်းဆက်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ရောက်ရှိလာခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်သော ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် [[အလောင်းဘုရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]တို့သည် ကျယ်ဝန်း၍ အင်အား တောင့်တင်းသော တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[ဘကြီးတော်မင်း]] လက်ထက်တွင် ဗြိတိသျှများသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကိုနယ်ချဲ့၍ သိမ်းပိုက်ပြီးဖြစ်ရာ နယ်စပ်ဒေသများတွင် မြန်မာတို့ နှင့် ထိတွေ့လာရပြီ ဖြစ်သည်။ သို့နှင့် ၁၈၂၁ ခုနှစ် အာသံအရေးအခင်းတွင် မြန်မာများနှင့် ဗြိတိသျှတို့ သည် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုစဉ်က [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရပြည်]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အာသံပြည်]]နှင့် အက္ကပတ်ပြည်တို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံတော်၏လက်အောက်ခံ လက်နက် နိုင်ငံများဖြစ်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသောနယ်များ ဖြစ်သည်။ ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် အာသံတွင် ထောင်ထားပုန်ကန်မှုများ ဖြစ် ပေါ်ခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များက ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးအတွက် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်း ပေးခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့သည် မြန်မာတို့ နန်းတင်ပေးခဲ့သော စန္ဒရကန္တရှိန်ကို လက်နက်များရောင်းချခဲ့သည်သာမက ကုလားစစ်ပါရီ များကို စေလွှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကူညီခဲ့သည်။ မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလသည် အမရပူရမြို့တော်မှ အာသံပြည် ဇူရဟတ်မြို့အထိ မိုင်ပေါင်း ၁၁၀၀ မျှ ချီတက်၍ သူပုန်များကို နှိမ်နင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စန္ဒရကန္တရှိန် သည် ကုလားစစ်ပါရီများအပါအဝင် စစ်သည်အင်အား သုံးသောင်းကျော်ဖြင့် ခုခံခဲ့သည်။ [[မဟာဗန္ဓုလ]]၏ တပ်အင်အားမှာ ဂျိန်ဖော့ရဲမက်တော် ၁၀၀၀ အပါအဝင် စစ်သည် ၅၀၀၀ သာ ပါဝင်သော်လည်း အာသံအရေးအခင်းတွင် စန္ဒရကန္တ ရှိန်၏တပ်ကြီးကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်အား ပုန်ကန်ထကြွသည့် ရခိုင်မှ ချင်းပြန်နှင့် နောက်လိုက်များ ဘင်္ဂလားနယ်ထဲသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံသည်ကစ၍ မြန်မာတပ်များနှင့် ဗြိတိသျှ တို့ မကြာခဏ အချင်းများလာကြရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ချင်းပြန်နှင့် နောက်လိုက်များအား ဘင်္ဂလားနယ်ထဲတွင် ခိုလှုံခွင့်ပေး၍ ကူညီထောက်ပံ့နေကြသည်ဟု မြန်မာတို့က မကြာခဏ စွပ်စွဲသည်။ [[ရှင်မဖြူကျွန်း]]ကို ဗြိတိသျှတို့က ယင်းတို့၏ပိုင်နက်အဖြစ် တပ်စွဲလာခဲ့သောအခါတွင်ကား မြန်မာတပ်များသည် နယ်စပ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ တိုက်ခိုက်တော့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့အနေနှင့်ကား စစ်ဖြစ်ရန် အကြောင်းပြချက်များ လုံလောက်သွားပြီဖြစ်သော ကြောင့် ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်တွင် စစ်ဖြစ်ပွား ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်တော့သည်။ === ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ === {{main|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ နှစ်နှစ်တာကာလမျှ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင် စစ်ပွဲကြီးတစ်ပွဲပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲကြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ခေတ်မီရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်သုံး မီးသင်္ဘောများ၊ အမြောက်မြား၊ သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားသည့် စစ်သား ၄၀၀၀၀ ကျော်ဖြင့် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် အမြဲတမ်းတပ်မတော်ကို ကြိုတင်ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားလေ့မရှိဘဲ အရေးကြုံမှသာ နယ်မြေအလိုက် အချိုးကျ စစ်သားစုဆောင်းသည့် စနစ်ကိုသာ အသုံးပြုလျက်ရှိရာ မြန်မာတပ်သားများသည် သေချာကျနစွာ ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ထားသော စစ်သည်တော်များ မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် မြန်မာတို့သည် ပန်းဝါ(ရာမူး)တိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့အား အနိုင်တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုက်ပွဲ၊ ဓနုဖြူ တိုက်ပွဲ၊ဝက်ထီးကန်တိုက်ပွဲစသော တိုက်ပွဲကြီးများတွင် ကျူးကျော်သူနယ်ချဲ့တို့အား သတ္တိပြောင်မြောက်စွာ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ စစ်သား ၁၅၀၀၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့ရသကဲ့သို့ မြန်မာတပ်သားများမှာလည်း မရေမတွက် နိုင်အောင်ပင် သေကျေပျက်စီးခဲ့ကြရသည်။ မဏိပူရ နှင့် အာသံနယ်ကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်လိုက်ရသလို ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် တနင်္သာရီကမ်းမြောင်ဒေသကို အင်္ဂလိပ်တို့လက်သို့ ပေးအပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးတစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဆုံးရှုံးသွားရသည်။ === ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ === {{main|ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ၁၈၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်တွင် ရခိုင်မြို့တော်ကို မြောက်ဦးမှ စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသည့် စစ်တွေသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်၊ ၁၈၂၉ ခုနှစ်၊ ၁၈၃၁ ခုနှစ်၊ ၁၈၃၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် ရခိုင်ပြည်၌ လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့သည် နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် အင်္ဂလိပ် စစ်သင်္ဘောများ ပင်လယ်ဝသို့ ရောက်လာကြသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ခေတ်မီအမြောက်ကြီးများ၏ ပစ်ကူဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များသည် နှစ်ရက်တိုင်တိုင် အသက်ပေါင်းများစွာ စတေး၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ခုခံကာကွယ်ပြီးနောက် ဧပြီလ ၁၄ ရက်တွင် ဆုတ်ခွာသွားကြရသည်။ သို့နှင့် တစ်နှစ်ခွဲကျော်ကြာမြင့်သော ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင် စစ်ပွဲကြီးတစ်ပွဲ စတင်ရပြန်သည်။ သို့သော် ထိုစစ်ပွဲတွင်လည်း မြန်မာများရှုံးပြီး အောက် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံး အင်္ဂလိပ် လက်အောက်သို့ ကျဆင်းခဲ့ရပြန်သည်။ === ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ကျဆုံးခြင်း === {{main|တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်}} အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲသည် ပထမစစ်ပွဲနှင့် ဒုတိယစစ်ပွဲကာလများကဲ့သို့ မကြာမြင့်ခဲ့ပေ။ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒပ်ဖရင် (Lord Dufferin) သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် နောက်ဆုံးပိတ် ရာဇသံပေးပြီးခဲ့သည်။ မြန်မာမှူးမတ်အချို့က ဗြိတိသျှနှင့် ကြိုတင်ပူးပေါင်းထားပြီ ဖြစ်သည့်အတွက် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် တွင် သီပေါမင်းကို အိန္ဒိယပြည်မကြီးသို့ အလွယ်တကူပင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ === အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခြင်း === [[File:Proclamation of annexation of Burma into British Empire.jpg|thumb|၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ​ကြော်ငြာစာ]] ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှဘုရင်မ၏ ပိုင်နက်နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် [[လော့ဒ်ဒပ်ဖရင်]]က အောက်ပါအတိုင်း ကြေညာခဲ့သည်။ {{Cquote|ဘုန်းတော်အလွန်တရာကြီးမြတ်တော်မူလှသော ဧကရီဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား၏ အမိန့်အာဏာတော်အရ ကြော်ငြာလိုက်သည်မှာ အထက်သီပေါမင်းအုပ်စိုးတော်မူသော မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ၎င်းဘုရင်က ထပ်မံဆက်လက်၍ စိုးစံအုပ်ချုပ်ရဦးမည်မဟုတ်။ ၎င်းနိုင်ငံနယ်မြေများသည် အသျှင်ဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား၏ နိုင်ငံနယ်မြေဖြစ်လေပြီး အသျှင်ဘုရင်မမင်းမြတ်ဘုရား အလိုတော်မြတ်ရှိစဉ် ကာလအတွင်း ထိုနိုင်ငံကို ဣန္ဒြိယဘုရင်ခံမင်းမြတ်က အခွင့်သင့်လျှော်သည့်အခါ မှူးမတ်အရာရှိခန့်ထား၍ ၎င်းမှူးမတ်အရာရှိတို့ကသာ အုပ်ချုပ်စီရင်လိမ့်မည်။}} == လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်မှု == {{main|မြန်မာနိုင်ငံ လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်မှုများ (၁၈၈၅–၁၈၉၅)}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တိုင်းတစ်ပါးကျွန်အဖြစ် လက်မခံလိုကြသော မြန်မာနိုင်ငံ‌‌တစ်ဝှမ်းလုံးရှိ ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးသည် ရရာလက်နက်စွဲကိုင်၍တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ ပထမနှင့်ဒုတိယ ကျူးကျော်စစ်များအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ခံရသည့်ဒေသများ၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ ရှိပြီးဖြစ်သော်လည်း တတိယကျူးကျော်စစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံအနှံ့တော်လှန်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်ရာတွင် ကချင်ပြည်၌ ဖုံကန်ဒူဝါးနှင့် ဗိုလ်ဖိုးစော၊ ချင်းတောင်တွင် ကြွမ်ဘိခ်နှင့် ရွှေချိုးဖြူမင်းသား၊ ကရင်နီပြည်တွင် စောလဖော်၊ ရှမ်းပြည်တွင် လင်းပင်မင်းသားခေါင်းဆောင်သော ရှမ်း[[စော်ဘွား]]များ၊ တောင်တွင်းကြီးနယ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၏အဖိုး ဗိုလ်မင်းရောင်၊ အင်းဝနယ်တွင် ထိပ်တင်စောရန်ပိုင်၊ ဆင်ဖြူကျွန်းတွင် ဗိုလ်ဥတ္တမ စသောသူတို့ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ပထဝီအနေအထားမသိမှုကြောင့် အခက်အခဲများကြုံတွေခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် အိန္ဒိယမှ စစ်ကူအမြောက်အမြားခေါ်ယူ၍ တော်လှန်သူတို့ကို ပြင်းထန်စွာနှိမ်နင်းခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မှုများသည် ၁၈၉၆ တွင် မြေပြန့်ဒေသ၌ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သော်လည်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ == ၁၉ ရာစုအကုန် ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်၌ [[ဆွန်ယက်ဆင်]]ဦးဆောင်သော [[ချင်းမင်းဆက်|မန်ချူးဘုရင်စနစ်]]ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]၌ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ စသည်တို့သည် မြန်မာ့နယ်အတွင်း၌လည်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ရန်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ဝိုင်အမ်ဘီအေ === [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]] ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်းကို ၁၉၀၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ [[ဦးဘဘေ]]၊ [[ဒေါက်တာဘရင်]]စသော လူငယ်အချို့တို့သည် သီရိလင်္ကာရှိ ဝိုင်အမ်ဘီအေကိုပုံစံယူ၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသင်း၏ရည်ရွက်ချက်မှာ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး၊ ပညာရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးအတွက်ပါဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။ အသင်း၏သတင်းစာအဖြစ် မြန်မာပြည်ဗုဒ္ဓဘာသာသတင်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေကို စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အသင်းဝင်ဦးရေမှာ ၂၀ ပင်မပြည့်ပေ။ နောင်အခါအသင်းဝင်များ လှည့်လည်စည်းရုံးရာမှ အသင်းဝင်ဦးရေမှာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ မှစ၍ ဝိုင်အမ်ဘီအေ ပြည်လုံးကျွတ်အစည်းအဝေးကို နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေသည် ၁၉၁၆ မှစ၍ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် [[ပဲခူးမြို့]]ရှိ [[ရွှေမော်ဓောစေတီ]]တော်ကြီးပြိုကျကာ စိန်ဖူးတော်မြေခခဲ့သည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံ [[ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]]သည် ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်တစ်နိုင်ငံလုံးအုံကြွလာပြီး ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးက ဦးဆောင်၍ [[ရန်ကုန်မြို့]][[ဂျူဗလီဟော]]၌ အစည်းအဝေးကြီးကျင်းပကာ ဖိနပ်စီးခြင်းကို ကန့်ကွက်သည့်အဆိုကို တင်သွင်းပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ တွင် ဝန်ကြီးမွန်တေဂူသည် [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယ]]သို့လာရောက်၍ အုပ်ချုပ်ရေးအကြောင်းကို စုံစမ်းရာတွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ [[ဦးဘဘေ]]၊ ဦးမေအောင်စသူတို့ပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယသို့သွားရောက်၍ ဝန်ကြီးမွန်တေဂူ၊ ဘုရင်ခံ ချမ်းစဖို့တို့နှင့် တွေဆုံခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မွန်တေဂူ–ချမ်းစဖို့ အစီရင်ခံစာထွက်လာသောအခါ အုပ်ချုပ်ရေးပြောင်းလဲမည့် အစီအစဉ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်မှ ရေးဆွဲထားသော ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်းသည်လည်း မြန်မာပြည်သူလူထု၏ ဆန္ဒနှင့်ကိုက်ညီမှုမရှိသောကြောင့် ၁၉၁၉ တွင် ဦးဘဘေ၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ပါတင်သော ဘေ၊ ပု၊ ရှိန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ သွားရောက်ခဲ့၍ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်တိုးမြှင့်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ မအောင်မြင်သဖြင့် ၁၉၂၀ တွင် ဦးဘဘေ၊ ဦးပု၊ ဦးသိန်းမောင်တို့ပါဝင်သော ဘေ၊ ပု၊ မောင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် လန်ဒန်တို့ထက်မံသွားရောက်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း ၁၉၁၉ အိန္ဒိယအက်ဥပဒေ၌ အကျုံးဝင်စေရမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး၌ အသင်းခွဲများ ၂၀၀ဝ ကျော်ရှိခဲ့သည်။ အချို့အသင်းများသည် နိုင်ငံရေးတွင်ပါဝင်လို၍ အချို့မှာမူ နိုင်ငံရေးနှင့် ပက်သက်လိုခြင်းမရှိကြပေ။ သို့ဖြစ်ရာ [[ပြည်မြို့]]၌ကျင်းပသော အဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေပြည်လုံးကျွတ် အစည်းအဝေးပွဲတွင် နိုင်ငံရေးလုပ်လိုသော ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းခွဲများကိုစုပေါင်း၍ [[ဂျီစီဘီအေ]]ခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးအဖြစ် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ === ဂျီစီဘီအေ === ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းခွဲများကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီဖြစ်သော [[ဂျီစီဘီအေ]]အသင်းချုပ်ကို [[ဦးချစ်လှိုင်]]မှဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဟုမ္မရူးခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိရေး၊ အစိုးရဌာနများတွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများအား ခန့်အပ်ပေးရေး၊ မြန်မာစီးပွားရေးကို မြန်မာနိုင်ငံသားများကသာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရေးတို့ဖြစ်သည်။ ဂျီစီဘီအေ၏လမ်းစဉ်မှာ အကြမ်းမဖက်အနုနည်းဖြင့် အာဏာဖီဆန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]ကို ထောက်ပံ့အားပေးသူမှာ ဂျီစီဘီအေပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၂ တွင် မြန်မာနိုင်ငံရေးကိုယ်စားလှယ်များ၏ တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[ဒိုင်အာခီ]]အုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကြောင့် ဂျီစီဘီအေသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိမှကျေနပ်မည့် ဦးချစ်လှိုင်ခေါင်းဆောင်သော ဂျီစီဘီအေနှင့် ဒိုင်အာခီကိုလက်ခံခဲ့သော [[ဦးဘဘေ]]ဦးဆောင်သည့် [[၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ|၂၁ ဦးအဖွဲ့]]ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေသည် ၁၉၂၁ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို တို့မြှင့်ရန်အတွက် လာရောက်ခဲ့သော ဝှိုက်ကော်မတီကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ဇန္နဝါရီတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝေလမင်းသား လာရောက်‌‌‌သောအခါတွင်လည်း သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၂၁ ဦးအဖွဲ့သည်မူ အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား ပူးသတ်မည်ဟုကြံရွယ်၍ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေသည် [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]]ထက် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအမြင်ကွဲပြားမှု၊ အသင်းရန်ပုံငွေသုံးစွဲမှု စသောပြဿနာရပ်များကြောင့် ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစု ဂျီဘီအေ စသည်ဖြင့် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၀ မှစ၍ ဂျီစီဘီအေသည် နိုင်ငံရေးကို ထိရောက်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ === တို့‌ဗမာအစည်းအရုံး === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု (anti-colonial nationalism) ကို အထိရောက်ဆုံး ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းမှာ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ မေလတွင် ကုလား–ဗမာ အဓိကရုဏ်းအပြီးတွက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကို [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗဟန်းမြို့နယ်|ဗဟန်းအရပ်]]၌ [[သခင်ဘသောင်း]]နှင့် လူငယ်တစ်စုတို့က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အင်္ဂလိပ်တို့မှပေးအပ်သည့် မည်သည့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုမျှလက်မခံဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက်သာ ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် သခင်အမည်ကိုတပ်ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏အရှင်သခင်များမှာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့မဟုတ် မြန်မာပြည်ဖွား မြန်မာတိုင်းရင်းသားများသာ ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကာလ၌ "ဗမာ" အသုံးအနှုန်းသည်လည်း များပြားလာခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ကြွေးကြော်သံများ၊ တိုက်တွန်းချက်များဖြင့် မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး၏ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်တို့ကို တက်ကြွရန်လှုံဆော်ခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်လူငယ်များသည် [[ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]]နှင့် ဆက်သွယ်မိကာ [[တို့ဗမာသီချင်း]]ကို စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာသီချင်းကို အစည်းအဝေးများ၊ ဘောလုံးပွဲများ စသည်တို့၌သီဆိုပြရာမှ တို့ဗမာအစည်းအရုံးအကြောင်းကို လူသိများလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ နောက်ပိုင်းတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားမျာဖြစ်ကြသော [[သခင်အောင်ဆန်း]]၊ [[သခင်နု]]စသောသူတို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ဝါ၊ စိမ်း၊ နီ သုံးရောင်ခြယ်အလံကို ရေးဆွဲခဲ့ရာ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများသည် ထိုအလံကိုနိုင်ငံတော်အလံအဖြစ် ဗြိတိသျှအလံအစား သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် မြန်မာပြည်သူတို့ကို နိုင်ငံ‌ရေးအသိပညာပေးရန် တို့ဗမာသတင်းစဉ်၊ ဒေါင်းသတင်းစာ စသည်တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး [[မေဒေးနေ့]]အခမ်းအနားကို ၁၉၃၈ မေ ၁ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးက ဦးဆောင်ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ပြီး ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးခဲ့သောအခါတွင်လည်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးအတွက်တိုက်ပွဲဝင်ရန် လက်ရုံးတပ်ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သောအခါတွင်လည်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]ဦးဆောင်သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးနှင့် [[သခင်ထွန်းအုပ်]]၊ [[သခင်ဗစိန်]]တို့ ဦးဆောင်သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးဟူ၍ နှစ်ဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။ သို့သော် လွတ်လပ်ရေးရရန် ရည်မှန်းချက်တူသောကြောင့် နိုင်ငံရေးကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးကို မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ == ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ == ===ပထမကျောင်းသားသပိတ် === {{see also|အမျိုးသားနေ့}} မြန်မာနိုင်ငံကိုအင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏[[မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးစနစ်|ပညာရေး]]မှာ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၈ တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကလက္ကတားတက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်ကောလိပ်]]ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ကောလိပ်ပညာရေးကိုသာ သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို စတင်ရန်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၀ တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် တက္ကသိုလ်ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းတွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]ဟူသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုတည်းသာရှိရမည်၊ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်လိုသူများသည် ကျောင်းနေကျောင်းစားများသာ ဖြစ်ကြရမည်၊ တက္ကသိုလ်မတက်မီ အကြိုသင်တန်း ၁ နှစ် တက်ရောက်ရမည် စသောအချက်များပါဝင်သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် မြန်မာအမတ်များသာမက မြန်မာပြည်သူလူထုသည်လည်း ထိုဥပဒေကြမ်းကို အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယဘုရင်ခံ [[ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်|ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်သည်]] ထိုဥပဒေမူကြမ်းကို ၁၉၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀ တွင် အတည်ပြုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၂၄ တွင် အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်သည် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုလိုက်ကြောင်းနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သို့နှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ် ကျောင်းသား ၁၂ ဦးတို့သည် ထိုအက်ဥပဒေကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းမတက်ရန် ‌ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် သပိတ်မှောက်ကောင်စီ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံမှ တက္ကသိုလ်ဖွင့်ကြောင်း ကြေညာပြီးလျှင် သပိတ်မှောက်သည်ဟုဆိုပြီး အိမ်သို့ပြန်ရန် အစီအစဉ်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ သပိတ်မှောက်မည့် အစီအစဉ်ကို တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီးမှ သိရှိသွားသဖြင့် ထိုနေ့မှာပင် သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။ ညဖက်၌ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် အငြိမ့်ကပွဲများသို့သွားရောက်၍ ယနေ့မှစ၍တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို မကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် သပိတ်မှောက်ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ကျောင်းသားများအနေဖြင့် နောက်နေ့များ၌ ကျောင်းမတက်ဘဲနေသင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ သပိတ်သည်[[ရန်ကုန်]]တစ်မြို့လုံးသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သောကြောင့် သပိတ်အတွင်း၌ အခြားကျောင်းသားများပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[မန္တလေး]]၊ [[မော်လမြိုင်]]၊ [[ပုသိမ်]]စသော မြို့ကြီးများအထိ ကူးစက်လာခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်သပိတ်မှ ကျောင်းသားသပိတ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် သပိတ်မှောက်ကော်မတီသည် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေနှင့်ပက်သက်၍ အချက် ၁၆ ချက်ပါ တောင်းဆိုချက်ကို ဒုတိယဘုရင်ခံထံပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရင်ခံကရက်ဒေါက်သည် လက်မခံဘဲ ကျောင်းပြန်မတက်သော ကျောင်းသားများကို ကျောင်းမှထုတ်ပယ်မည်ဖြစ်ကြောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည်လည်း ကောလိပ်ကျောင်းသားများစာရင်းမှ မိမိတို့၏အမည်များကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် အရေးဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၉ တွင် [[ဂျီစီဘီအေ]]သည် အစည်းအဝေးပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ပြီး အမျိုးသားပညာရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေ၏ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီသည် အမျိုးသားကျောင်းများကို မြန်မာတစ်နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ၏ ဦးဆောင်မှုကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း အမျိုးသားကျောင်း ၁၅၀ ခန့်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသားကျောင်းများတွင် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် ဆရာအဖြစ် ပညာသင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၁ ဩဂုတ် ၂၀ တွင် ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကောလိပ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ဇွန်လ ၁၇ ရက်တွင်ကျင်ပခဲ့သော [[ဂျီစီဘီအေ]]အစည်းအဝေးတွင် [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သော တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်နေ့ကို [[အမျိုးသားနေ့]]အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပြီး ယနေ့တိုင် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ ===တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ=== မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေအများစုသည် အစဉ်အလာအားဖြင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လျက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဝင်ငွေရရှိရန်အတွက် လယ်ယာမြေများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ တွင် [[စူးအက်တူးမြောင်း]]ကို ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးများ ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း လယ်ယာမြေများကို ပိုမိုတိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် လယ်ယာမြေလုပ်ငန်းများအတွက် ဈေးပေါသောလုပ်အားရနိုင်ရန် အိန္ဒိယမှအလုပ်သမားများကို ခေါ်သွင်းလာခဲ့သည်။ ထိုအိန္ဒိယလုပ်သားတို့သည် စရိတ်ကြေးငွေအတွက် အင်္ဂလိပ်တို့ထံမှ အတိုးနှုန်းသက်သာစွာ ချေးယူကြသော်လည်း မြန်မာလယ်သမားများထံတွင်မူ အတိုးနှုန်းကြီးစွာ ချေးယူခဲ့ကြသည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌ လယ်ယာမဲ့ဦ်းရေမှာ တစ်စတစ်စတိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ တွင် စတီးဘရားသား (Steel Bros Co.)၊ ဘလုပ်ဘရားသား (Bulloch Bros Co.)၊ အင်ဂလိုဘားမား (Anglo Burma Co.) စသော မြန်မာ့ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရေးကို ချုပ်ကိုင်ထားသည့် အင်္ဂလိပ်ကုမ္မဏီကြီးများစုပေါင်း၍ ဘူလင်ဂျာပူးလ် (Bullinger Pool) အသင်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအသင်းကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်၍ ဈေးကစားခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကုန်သည်ပွဲစားများသည်လည်း မြန်မာလယ်သမားများကို အဆင့်ဆင့်ခေါင်းပုံဖြတ်ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာလယ်သမားတို့၏ အခြေအနေမှာ ပို၍ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ [[ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ]]၏ အမှုဆောင်ဖြစ်သူ [[ဆရာစံ]]သည်တာဝန်အရ အဖွဲ့သို့အစီရင်ခံစာတင်ရန် လယ်သမားတို့၏ဘဝများကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဆရာစံသည် အခွန်ကောက်ခံမှုကို ငြင်းဆိုပေးရန်၊ လယ်သမားများအနေဖြင့် သစ်ဝါးများအခမဲ့ခုတ်ခွင့်ပြုရန် စသည်တို့ပါဝင်သည့် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့က လက်မခံခဲ့ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ဆရာစံသည် ဂျီစီဘီအေနှင့် အဆက်အသွယ်ဖျက်၍ တော်လှန်ရေးကိုဆောင်ရွက်ရန် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဆရာစံသည် "သုပဏ္ဏကဂရုဠရာဇာ" ဘွဲ့ခံ၍ မိမိ၏ဂဠုန်တပ်သားများအား အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ဂါထာမန္တရားများနှင့် တုတ်ပြီး၊ ဓားပြီး၊ သေနတ်ပြီးဆေးများ စီရင်ပေးခဲ့သည်။ ဂဠုန်တပ်များသည် ကျေးရွာဝံသာနုအသင်းများမှတစ်ဆင့် လူထုကိုစည်းရုံးပြီး နယ်ချဲ့အရင်းရှင်နှင့် မြေရှင်ဆန့်ကျင်ရေးများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ တွင် ခေတ္တဘုရင်ခံ [[ဂျေအေ မောင်ကြီး]]သည် သာယာဝတီ၌ကျင်းပသော ဆုနှင်းသဘင်ပွဲတွင် လယ်သမားတို့၏ အခွန်ကိစ္စနှင့်ပက်သက်၍ မည်သို့မျှဆောင်ရွက်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ တွင် ဆရာစံ၏ တောင်သူလယ်သမားတပ်များသည် သာယာဝတီခရိုင် ရေတိုက်ရွာ၊ ဖားရွှေကျော်ရွာတို့မှ စတင်တော်လှန်ခဲ့သည်။ အရေးတော်ပုံစပြီး ၉ ရက်အကြာတွင် ဆရာစံ၏ဌာနချုပ်ကို ဖြိုဖျက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အရေးတော်ပုံမှာ ဖျာပုံ၊ ဟင်္သာတ၊ အင်းစိန် စသောဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလန်]]သို့ခွင့်နှင့်ပြန်သွားခဲ့သော ဘုရင်ခံချားလ်စ် အင်းနစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အမြန်ပြန်လာခဲ့ရ၍ မြေခွန်လျှော့ချခြင်း၊ အမတော်ကြေးထုတ်ပေးခြင်း၊ အတင်းအကျပ် အခွန်ကောက်ခံမှုကို ရပ်ဆိုင်းပေးခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဆရာစံကို ဆုငွေ ၅၀၀၀ ထုတ်ပြီး တော်လှန်ရေးသမားများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ဩဂုတ်တွင် ဆရာစံကို ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးရပြီး သာယာဝတီတွင် ကြိုးပေးခဲ့သည်။ ===ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်=== ၁၉၂၀ [[ပထမကျောင်းသားသပိတ်]]အပြီးတွင် တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်တို့က တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအနေဖြင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်နိုင်ခြင်းမရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ [[တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ]] (တကသ) အမှု‌ဆောင်အဖွဲ့တွင် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိကျောင်းသားများ များပြားလာခဲ့ရာ တကသအဖွဲ့အနေဖြင့် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ၁၉၃၄–၃၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ဥပဒေကျောင်းသား [[ဦးနု|ကိုနု]]သည် တကသ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုနုသည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်မှ ကျောင်းသားများကို ထုတ်ခဲ့သည့်ကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ အစမ်းစာမေးပွဲကို ဖျက်သိမ်းရန်ကိစ္စတွင်လည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅–၃၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ကိုနုမှာ တကသ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကို မိန့်ခွန်းပြောရင်းဝေဖန်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် ကိုနုကိုနုတ်ထွက်ရန် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်နေခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် တကသမှထုတ်ဝေခဲ့သော အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်ကိုဝေဖန်သည့် "ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေပြီ" (Hell Hound at Large) ဟူသော ဆောင်းပါးကြောင့် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် ဒေါသတကြီးဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌကိုနုနှင့် မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာချုပ် [[အောင်ဆန်း|ကိုအောင်ဆန်း]]တို့ကို ကျောင်းမှထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ တွင် တကသအမှုဆောင်အဖွဲ့ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့၍ တကသဥက္ကဋ္ဌကိုနုကို စာနာသောအားဖြင့် သပိတ်မှောက်ရန်စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်တွင် ကျောင်းသားထု အစည်းအဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့ပြီး စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]၌ သပိတ်စခန်းဖွင့်ခဲ့ကြသည်။ သပိတ်မှောက်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တကသဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုရာရှစ်မှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများကို ပြည်သူလူထုနှင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် သခင်များကပါ အားပေးကူညီခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ကောင်စီသည် အချက် ၁၀ ချက်ပါတောင်းဆိုချက်ကို ဒိုင်အာခီအစိုးရ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ စသည်တိုထံပေးပို့ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသော [[ဦးဘဘေ]]နှင့် ‌[[ဒေါက်တာဘမော်]]တို့သည် တောင်ဆိုချက်များကို လက်ခံကြသော်လည်း ဥပဒေပြုကောင်စီမှ [[ဂဠုန်ဦးစော]]ကမူ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် သပိတ်မမှောက်သေးသော အခြားကျောင်းများသို့သွားရာ သပိတ်တွင်ပါဝင်ကြရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့လှုံဆော်ကြရာမှ နယ်ကျောင်းများသာမက မန်းဥပစာကောလိပ် ကျောင်းသားများကပါ သပိတ်၌ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၆ ဧပြီလတွင် သပိတ်မလှန်ကြသဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် သပိတ်စုံစမ်းရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မေလဆန်းတွင် အစိုးရနှင့်ကျောင်းသားအကြား ညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာ ပြေလည်မှုများ ရရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တောင်းဆိုချက်အချို့ကို လိုက်လျောမှုကြောင့် သပိတ်လှန်ခဲ့ကြသည်။ [[ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်]]၏ အကျိုးအမြတ်များမှာ [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်|ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားသမဂ္ဂ]] (ဗကသ) ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် မြန်မာလူမျိုး ပါမောက္ခ[[ဦးဖေမောင်တင်]]ကို ခန့်အပ်လိုက်ခြင်း၊ ၁၉၂၀ ယူနီဗာစတီအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပေးခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ===၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ === ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရကိုဆန့်ကျင်သည့် အပြင်းထန်ဆုံးလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၃၈ သည် မြန်မာသက္ကရာဇ်အားဖြင့် ၁၃၀၀ ဖြစ်သောကြောင့် ထို့အရေးတော်ပုံကို [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]ဟုခေါ်သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံသည် ချောက်ရေနံမြေ အလုပ်သမားသပိတ်မှ စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ရေနံလုပ်ငန်းကို ဘီအိုစီကုမ္ပဏီက ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ တွင် မြန်မာ့ရေနံလုပ်ငန်းမှ တစ်နှစ်လျှင် [[ကျပ်]]သန်းပေါင်း ၁၂၀ ကျော်ကိုရရှိသည်။ သို့သော် ထိုအခါကရှိခဲ့သော မြန်မာရေနံအလုပ်သမား ၂၀၀၀၀ ကျော်၏ လစာအတွက်ကိုမူ ၈ သန်းသာအသုံးပြုခဲ့သည်။ ရေနံမြေလုပ်သားများသည် နေ့စားအဖြစ်သာ လုပ်ကိုင်ရခြင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်၌ ကာကွယ်မှုမရရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သမားတို့၏ ဘဝအခြေအနေမှာ ဆိုးရွားလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ [[ရေနံချောင်းမြို့]]၌ ကျင်းပခဲ့သော [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ညီလာခံတွင် သခင်လူငယ်များ၏ အသိပညာပေးမှုကြောင့် အလုပ်သမားများ နိုင်ငံရေးအသိများ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၈ တွင် [[ချောက်မြို့]]ရှိ ဘီအိုစီကုမ္ပဏီသည် အလုပ်သမားအား ပိုမိုဖိနှိပ်လာမှုကြောင့် မခံရပ်နိုင်ကြတော့သော အလုပ်သမားများသည် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်၍မကြာမီပင် အခြားကုမ္ပဏီများ၊ ထို့နောက် အခြားရေနံမြေများမှ အလုပ်သမားများသည်လည်း ဝင်ရောက်ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်တွင် အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကျင်းပ၍ အချက်ငါးချက်ပါ တောင်းဆိုချက်ကို တင်ပြရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘီအိုစီကုမ္ပဏီထံ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ကြောင်းပြန်ခြင်း မရှိသည့်အတွက် နောက်ထပ် အချက် ၈ ချက်ကို ထက်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဘီအိုစီကုမ္ပဏီမှ အချက်အနည်းငယ်ကိုသာ လိုက်လျောခဲ့သဖြင့် သပိတ်မှာ ဆက်၍ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ နိုဝင်ဘာ ၂၉ တွင် ရေနံမြေအလုပ်သမားများသည် မိမိတို့တောင်းဆိုချက်များကို အစိုးရထံသို့ တိုက်ရိုက်တင်ပြရန်အတွက် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ချီတက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ နိုဝင်ဘာ ၃၀ တွင် ကျန်းမာရေးပြည်စုံသော အလုပ်သမား ၁၄၀၀ ခန့်သည် ချောက်မြို့မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ရေနံသပိတ်တပ်ကြီး[[မကွေးမြို့]]သို့ ရောက်လာသောအခါ [[သခင်ဖိုးလှကြီး]]နှင့် သပိတ်ခေါင်းဆောင်များ၊ ဘေးမဲ့ကျောင်းဆရာတော်များကို ပုလိပ်မှ ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်စစ်ပုလိပ်အဖွဲ့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ အမိန့်စာကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ရေနံတပ်ကြီးသည် မကွေးမြို့၌ ခေတ္တစောင့်စိုင်းနေခဲ့ရသည်။ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]မှ စေလွှတ်လိုက်သော [[သခင်စိုး]]၊ သခင်ဖေသန်း၊ သခင်ထိန်ဝင်းတို့သည် မကွေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့နည်းတူ ရေနံချောင်း၌ ရောက်ရှိနေသော [[ဗကသ]]နှင့်[[တကသ]]တို့၏ဥက္ကဋ္ဌ [[သခင်ဗဟိန်း|ကိုဗဟိန်း]]နှင့် ဗကသအတွင်းရေးမှူး [[သခင်ဗဆွေ|ကိုဗဆွေ]]တို့သည်လည်း မကွေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုငါးဦးတို့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်၍ တရားဟောခဲ့သည်။ ကိုဗဟိန်းက "မြင်းခွာတစ်ချက်ပေါက်လျှင် မီးဟုန်းဟုန်းတောက်စေရမယ်။ ရဲဘော်တို့သတ္တိ ကမ္ဘာသိအောင်ပြကြ" ဟူ၍ ဟောပြောခဲ့သဖြင့် ထိုငါးဦးတို့ကိုလည်း ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ရေနံသပိတ်စစ်ကြောင်းကို ဦးဆောင်ရန် နောက်ထပ်ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကိုယ်စားလှယ်များသည် ရေနံမြေအလုပ်သမားများအား ချီတက်ရာ၌ ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။ သို့နှင့် ရေနံမြေအလုပ်သမားတပ်ကြီးသည် ၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်၌ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် ဆင်းရဲသားလယ်သမားများကို သက်သာစေမည့် လယ်ယာဥပဒေကြမ်းများကို အတည်ပြုခြင်းမရှိဘဲ ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ရွှေ့ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လယ်သမားတို့သည် ထိုဥပဒေကြမ်းများကို အတည်ပြုပေးရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တောင်းဆိုလာခဲ့ကြသည်။ ရေနံအလုပ်သမားသပိတ်ကြီး၏ လှိုင်းဂယက်ကြောင့် လယ်သမားနှစ်သောင်းတို့သည် အစိုးရထံတိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ တွင် [[ဝေါမြို့]]မှချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ [[ရွှေတိဂုံစေတီ]]‌၌ စုဝေးကြသော ရေနံအလုပ်သမား၊ လယ်သမားနှင့် ကျောင်းသားသပိတ်တပ်များအားလုံးသည် [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖြုတ်ချရန်ဟူသော ဘုံရည်မှန်းချက်ကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ဇူလိုင်လတွင် [[ဦးရွှေဖီ]]၏ မော်လဝီနှင့်ယောဂီ စာအုပ်ကို အစိုးရကထုတ်ဝေခွင့်ပြုလိုက်ရာ ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း ထက်မံဖြစ်ပွားသည်။ ထိုအဓိကရုဏ်းကို ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရသည် မည်သို့မျှ ဖြေရှင်းခဲ့ခြင်းမရှိသဖြင့် ကျောင်းသားထုများအနေဖြင့် အစိုးရအပေါ်မကျေနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဒေါက်တာဘမော်သည် လူထူထောက်ခံမှုကို ရနိုင်မည်စိုးသဖြင့် ကျောင်းသားများသည် ၁၉၂၀ ယူနီဗာစတီအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်းမှ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ရက်တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]] ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးခဲ့ရကြောင်းကို [[တကသ]]မှ သိရှိသွားသောအခါ နောက်နေ့၌ အစည်းအဝေးကျင်းပ၍ ဖမ်းဆီးခံကျောင်းသားများကို ပြန်လွှတ်ပေးရန်နှင့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ရုပ်သိမ်းပေးရန်တို့ကို တောင်းဆိုရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တွင် တကသသည်[[ဗကသ]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အာဏာဖီဆန်ပွဲများ ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် ကျောင်းသားများစွာတို့သည် အတွင်းဝန်များရုံးကို ဝိုင်း၍ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပုလိပ်တပ်များက မြင်းနှင့်တိုက်၊ တုတ်နှင့်ရိုက်ရာ ယုဒသန်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်|ကိုအောင်ကျော်]]ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်ဇာပနကို လူပရိသတ်များစွာ လိုက်ပို့ခဲ့ကြပြီး မိမိတို့၏ဆန္ဒများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ထောက်ခံအားပေးသည့်အနေဖြင့် [[မန္တလေးမြို့]]သာမက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိကျောင်းသားများပါ သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးမြို့]]ရှိ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ၊ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်များနှင့် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့တို့သည် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်ရန် သပိတ်မှောက်လိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသပိတ်ကို ကူညီပေးရန် ရန်ကုန်[[တကသ]]မှ [[ဗိုလ်ဇေယျ|ကိုလှမောင်]]ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကို ဖီဆန်ရန် လမ်းလျှောက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ရိုင်ဖယ်သေနတ်တပ်၏ ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းမှုကြောင့် ရဟန်းတော် ၇ ပါး၊ ကျောင်းသား ၃ ယောက်နှင့် အရပ်သား ၇ ဦးတို့ ကျဆုံးခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့၏ အခြေအနေကို သိရှိခဲ့ရသောအခါ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁‌၂ ရက်တွင် အသေခံဗိုလ် ၃၂ ဦးမှ ဦးဆောင်လျက် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ နယ်မြို့များတွင်လည်း အလားတူဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် [[တကသ]]အဖွဲ့သည် ကျောင်းသားသပိတ်၏ တောင်ဆိုချက်သုံးရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော် လိုက်လျောမှုမရှိသောကြောင့် ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသား ၁၀၀၀ ကျော် အငတ်ခံဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ တွင် ပြည်သူများက [[ဒေါက်တာဘမော်]]၏အစိုးရအား မသာချသည့်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ တွင် လွှတ်တော်အမတ်အချို့က ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို အယုံအကြည်မရှိကြောင်း အဆိုတင်သွင်းကြရာ ထောက်ခံမဲ ၇၀ နှင့် ကန့်ကွက်မဲ ၃၇ မဲဖြင့် အစိုးရမှာ လုံးဝပြုတ်ကျသွားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ပြုတ်ကျပြီးနောက် [[ဦးပု (နန်းရင်းဝန်ဟောင်း)|ဦးပု (ဝတ်လုံ)]] ၏ အစိုးရသစ်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ တွင် ဦးပုအစိုးရ၊ မြို့မိမြို့ဖကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များပါဝင်သည့် သုံးပွင့်ဆိုင်ဆွေးနွှေးပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ဆွေးနွှေးပွဲ၌ သဘောတူညီချက်များ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများသပိတ်လှန်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ရာ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံမှာ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ==ခွဲရေးတွဲရေး== အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ|အိန္ဒိယကိုလိုနီ]]၏ နယ်မြေအဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတို့ကမြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားအုပ်ချုပ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ ပယ်ချခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများ ကြုံတွေ့လာရသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားအုပ်ချုပ်ရန် အကြံများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ အကုန်တွင် [[၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ပေးရန်အကြောင်းကို ဗြိတိန်နိုင်ငံ လေဘာပါတီ နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၆ ဧပြီလတွင် [[ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ]]၏ ညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ခွဲထုတ်မည့်အစား လွတ်လပ်ရေးပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၆ တွင် ဆာဂျွန်ဆိုင်မွန် ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦးပါဝင်သည့် ‌ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ဇန်နဝါရီတွင် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာ၍ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပက်သက်၍ စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေသည် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်ကို သပိတ်မှောက်သော်လည်း ၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေသည်မူ မြန်မာနိုင်ငံကိုခွဲထုတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ပေးရန် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၀ တွင် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်အစီရင်ခံစာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်၍ သီးသန့်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် ဖော်ပြထားသည်။ ခွဲရေးကိုလိုလားသောသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ ဝင်ရောက်ရောယှက်ခြင်း မရှိစေလိုခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ကွဲပြားစေလိုခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လိုလားခဲ့ကြသည်။ တွဲရေးကိုလိုလားသောသူများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများသည် ဘဝတူအဖိနှိပ်ခံများဖြစ်ကြခြင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့ပါလျှင် ခွဲထွက်သွားပြီးဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံကို ချန်လှပ်ထားနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လိုလားခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၉၃၀–၁၉၃၁ တွင် ခွဲရေးတွဲရေးကို ဆွေးနွှေးရန် [[လန်ဒန်မြို့]]၌ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ နိုဝင်လာလတွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၃၂|ကျင်းပခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲ]]သည် ခွဲရေးတွဲရေးကိစ္စကို အဓိကထားထားသည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် တွဲရေးဖက်မှ အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့သည် မူလကတည်းကခွဲရန် ဆုံးဖြတ်ထားသောကြောင့် ၁၉၃၅ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ခွဲထုတ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ပေးခဲ့သည်။ ==ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ== {{see also|ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်}} ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာ ၁ တွင် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]သည် အထူးအစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့၍ ဂိုဏ်းဂဏပါတီမရွေး လွတ်လပ်ရေးကိုလိုလားသူတိုင်း ပါဝင်နိုင်သောအဖွဲ့တစ်ဖွဲကို ဖွဲ့စည်းပေးရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၉ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားအဖွဲ့၊ ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့တို့နှင့် ပူပေါင်းခဲ့၍ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ [[ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း]]သည် မြန်မာပြည်သူများအား နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့်ပက်သက်၍ ဟောပြောလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ [[သခင်အောင်ဆန်း]]သည် ဂျပန်ဗိုလ်မှူးကြီး ဆူဇူကီးနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်တို့ကိုတိုက်ထုတ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ သခင်အောင်ဆန်းသည် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်|လူငယ်သုံးဆယ်]]ကို စစ်ပညာသင်ကြားရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘက်သို့ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ တွင် ဂျပန်တပ်များသည် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ဗြိတိသျှတပ်များသည် မြန်မာ့နယ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ဂျပန်တို့၏အကူညီကို ရနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်တို့၏သရုပ်အမှန်ကို မြန်မာတို့သိခဲ့ကြရသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ အကူအညီပြန်ယူခဲ့ရပြီး ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်ခဲ့ကြရပြန်သည်။ ==စစ်ပြီးကာလနှင့်လွတ်လပ်ရေးရယူခြင်း== ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ၁၉၄၂ တွင် ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရ၍ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[ဆင်းမလားမြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေးဘုရင်ခံ [[ဒေါ်မန် စမစ်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် စီမံကိန်းတစ်ခုရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ မေ ၁၇ တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် [[စက္ကူဖြူစာတမ်း]]ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်း၌ဖော်ပြပါ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် [[ဒိုင်အာခီ]]မတိုင်မီ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်မျှသာရှိသဖြင့် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မိမိတို့အသက်ကိုစွန့်၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရသော [[ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့]] (ဖတပလ) သည် ထိုစက္ကူဖြူစာတမ်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ ဩဂုတ်လတွင် ဖတပလအဖွဲ့မှဦးစီးလျက် နေသူရိန်ပြဇာတ်ရုံ၌ လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ထိုအစည်းအဝေးပွဲ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]သည် သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ တပ်မတော်ဖွဲ့စည်း‌ရေး၊ ယာယီအစိုးရဖွဲ့စည်းရေးနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးညီညွတ်ရေးဟူသော အဆိုသုံးရပ်ကို ဟောပြောခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆိုသုံးခုလုံးကို ပြည်သူများကတစ်ခဲနက် ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာတွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]]ရှိကန္ဒီမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့၍ တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|လော့ဒ်မောင့်ဘက်တန်]]နှင့် ဆွေးနွှေးခဲ့ကြရာ ကန္ဒီစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်တွင် [[မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်]]မှ တပ်သား ၅၂၀၀ နှင့် အရာရှိ ၂၀၀ တို့ကို အမြဲတမ်းမြန်မာနိုင်ငံ[[တပ်မတော်]]အတွင်း ပူးပေါင်းပေးရန် ပါရှိသည်။ တပ်မတော်အသစ်တွင် မပါဝင်နိုင်သည့်သူများအတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့]]ကို အရေးကြုံက တိုက်ပွဲဝင်ပေးနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာ ၁၆ တွင် ဘုရင်ခံ ဒေါ်မန်စမစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး အောက်တိုဘာ ၁၇ တွင် ဝန်ကြီး ၁၅ ဦးပါဝင်မည့် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံမည်ဟု‌‌ဆိုသော်လည်း အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် ဖတပလ ဗဟိုအမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်များနှင့် သီခြားတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ တွေ့ဆုံပွဲတွင် အစိုးရသည် ဖတပလကို ဝန်ကြီး ၁၁ ဦးအား ရွေးချယ်စေလိုခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂၄ တွင် ဖတပလသည် ဝန်ကြီး ၁၁ ဦးအမည်ကို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း နောက်နေ့၌ ၇ ဦးသာလက်ခံမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အရေးကြီးဌာနများကို ဘုရင်ခံ၏အလိုတော်ရိများကိုသာ ထားရှိသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဘုရင်ခံအကြံပေးမှ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ဖတပလသည် တင်ပြထားသော အမည်စာရင်းကို ရုပ်သိမ်းခဲ့လေရာ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိများသာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၆ ဇန်နဝါရီလတွင် ‌[[ရွှေတိဂုံစေတီ]] အလယ်ပစ္စယံ၌ ဖတပလ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကြီးကို ကျင်းပခဲ့ရာ ဖတပလအဖွဲ့ခွဲများမှ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်နှင့် လူထုပရိသတ် ၄ သိန်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညီလာခံကြီးတွင် တင်သွင်းခဲ့သော အဆို ၁၇ ချက်အနက် အရေးကြီးဆုံးမှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ပယ်၏ [[ဒိုမီနီယံ]]အဆင့်အတန်းအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ လုံးဝလွတ်လပ်ရေးကိုသာ ရရှိရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဖတပလအဖွဲ့ကို [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] (ဖဆပလ) ဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံ ဒေါ်မန်စမစ်သည် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]အား ဖမ်းဆီးအရေးယူလိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ဖေဖော်ဝါရီတွင် [[ဂဠုန်ဦးစော]]သည် ဘုရင်ခံနှင့်‌ဆွေးနွှေးခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ၁၉၄၂ တွင် [[သထုံမြို့]]ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာ၌ သူကြီးဆိုးတစ်ဦးကိုစစ်ဆေး၍ သေဒဏ်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဘုရင်ခံသည် ထိုကိစ္စကို လူသတ်မှုအဖြစ် ဗိုလ်အောင်ဆန်းအား ဖမ်းဆီးအရေးယူလိုခဲ့သည်။ [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|လော့ဒ်မောင့်ဘက်တန်]]သည် ဗိုလ်အောင်ဆန်းကို မဖမ်းဆီးရန် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အတွင်းဝန်ချုပ်က ဖမ်းဆီးခွင့်ပြုသည်။ ထိုသို့ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ဖမ်းဆီးအရေးယူရန် ကြံစည်နေကြစဉ်ပင် ၁၉၄၆ ဇွန် ၁၄ တွင် ဘုရင်ခံဒေါ်မန်စမစ်သည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့ရသည်။ ယာယီဘုရင်ခံသည် ဇူလိုင်လကုန်တွင် "စစ်အတွင်း ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ဥပဒေ" ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ရာ တရားစွဲဆိုနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ===အောင်ဆန်းအက်တလီစာချုပ်=== ၁၉၄၆ ဩဂုတ် ၅ တွင် [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]]သည် ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၅ ရက်တွင် အထွေထွေသပိတ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားမှာ ရပ်‌ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံအသစ်သည် သပိတ်ကိုဖြေရှင်းရန် ဖဆပလနှင့်ဆွေးနွှေးခဲ့ရာ စက်တင်ဘာ ၂၆ တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမှုဆောင်ကောင်စီအသစ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထားရှိပေးခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့၌ ဖဆပလကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာတွင် [[ဖဆပလ]]သည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံ အချက်သုံးချက်ပါ ရာဇသံကိုပေးပို့ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်အစိုးရသည် မြန်မာလွတ်လပ်ရေးကို ဆွေးနွှေးလိုကြောင်း မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များအား ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှဝန်ကြီး [[ကလီမင့် အက်တလီ]]နှင့် ဆွေးနွှေးနေကြစဉ် ရှမ်းစော်ဘွားအချို့က ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[ရှမ်းပြည်]]ကိုကိုယ်စားမပြုကြောင်း ကြေးနန်းရိုက်ခဲ့သည်။ ရှမ်းလူငယ်များကဦးစီး၍ လူထုအစည်းအဝေးတစ်ရပ် ပြုလုပ်ပေးခဲ့၍ ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်ကိုကိုယ်စားပြုကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့၍ ကြေးနန်းပြန်ရိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အောင်ဆန်းအက်တလီစာချုပ်ကို အောင်မြင်စွာ ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့အဖွဲ့ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါတွင် ဘုရင်ခံသည် အစိုးရအဖွဲ့ကို လွတ်လပ်ခွင့်များ တိုးပေးခဲ့သည်။ ===ပင်လုံညီလာခံ=== {{see also|ပြည်ထောင်စုနေ့}} အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ တောင်တန်းနှင့်ပြည်မဟူ၍ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အောင်ဆန်းတက်တလီစာချုပ်တွင် တောင်တန်းနှင့်ပြည်မ တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း လွတ်လပ်ရေးရယူနိုင်ရန်အတွက် တိုင်းရင်းသားတို့၏ သဘောဆန္ဒတို့ကို ဦးစွာရယူရမည်ဟုပါရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့အဖွဲ့သည် တိုင်းရင်းသားဒေသများသို့ ဆန္ဒရယူရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဖေဖော်ဝါရီ တွင် [[ပင်လုံညီလာခံ]]ကို ကျင်းပခဲ့ရာ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် တောင်တန်းနှင့်ပြည်မ တစ်ပေါင်းတည်း လွတ်လပ်ရေးရယူ၍ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ကို တည်ထောင်ရန် ပင်လုံစာချုပ်ကို [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့်တကွ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ် ၂၃ ဦးတို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ===တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်=== ၁၉၄၇ ဧပြီတွင် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် (၁၉၄၇)|တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်]]အတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ မေလတွင် [[ဖဆပလ]]ပဏာမညီလာခံကို ကျင်းပခဲ့၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲရန်ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေး ကော်မတီကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၂၉ တွင် အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင် လွှတ်တော်အစည်းအ‌ဝေးက အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ===နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှု=== {{see also|အာဇာနည်နေ့}} [[ဖဆပလ]]၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ အရှိန်အဟုန်မြင့်မားနေချိန်တွင် နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ တွင် ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးကို [[ဂဠုန်ဦးစော]]၏ ကြိုးကိုင်မှုဖြင့် မသမာသူအချို့တို့သည် ရုတ်တရက် အစည်းအဝေးခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာ၍ ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ်အချိန်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၊ [[ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]]၊ [[မန်းဘခိုင်]]၊ [[ဦးဘဝင်း]]၊ [[သခင်မြ]]၊ [[ဦးရာဇတ်]]၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား [[စဝ်စံထွန်း]]၊ [[ဦးအုန်းမောင်]]နှင့် [[ရဲဘော် ကိုထွေး]]တို့ ကိုးဦးကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ထိုဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့ကို [[အာဇာနည်နေ့]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ===လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း=== အာဇာနည် ၉ ဦးလုပ်ကြံခံရပြီးသောအခါ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ[[သခင်နု]]သည် ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီသစ်၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၂၄ တွင် သခင်နုသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို "မြန်မာယာယီအစိုးရ" ဟူ၍လည်းကောင်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးချုပ်" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးများ" ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီးပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၂၆ တွင် သခင်နုသည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]][[စော်ဘွား]] [[စဝ်ရွှေသိုက်]]ကို ဥက္ကဋ္ဌသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ အောက်တိုဘာ ၁၂ တွင် ဦးနုခေါင်းဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် [[လန်ဒန်မြို့]]သို့ ‌သွားရောက်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၇ တွင် နု–အက်တလီစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်အရ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ|မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ]]ကို ဗြိတိသျှဘုရင်မှ အတည်ပြုလက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]သည် ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နံနက် ၄ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတော်အဖြစ် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေး]]ကိုရရှိခဲ့သည်။ [[ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့|ဗြိတိသျှဓနသဟာန]]၏ နိုင်ငံအဖြစ် လက်မခံလိုဘဲ လုံးဝလွတ်လပ်ရေးကိုရယူခဲ့သော [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ===အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ=== [[File:Burma Province 1931.png|thumb|200px|မြန်မာကိုလိုနီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ (၁၉၃၁)]] ၁၈၈၅ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားအုပ်ချုပ်သည်။ # မြန်မာပြည်မ (Ministerial Burma သို့မဟုတ် Burma proper) # [[တနင်္သာရီတိုင်း]] – [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]၊ [[သံလွင်မြစ်|သံလွင်ခရိုင်]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]] # [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]] – [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ ရခိုင်မြောက်ပိုင်း (သို့မဟုတ်) ရခိုင်တောတောင်ဒေသ၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]] # [[ပဲခူးတိုင်း]] – [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]] # [[ဧရာဝတီတိုင်း]] – [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မြောင်းမြခရိုင်]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]] # နယ်ခြားဒေသ (Scheduled Areas) # [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်]] # ပခုက္ကူချင်းတောင်ဒေသ # [[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်တောတောင်ဒေသ]] နယ်ခြားဒေသ (Frontier Areas သို့မဟုတ် Scheduled Areas) များကို ဗြိတိသျှတို့က Burma Frontier Service ဖြင့် သီးခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသများတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]စသော တိုင်းရင်သားလူနည်းစုများ နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၃၁ တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ၉ ခု ထားရှိခဲ့သည်။ # [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]] – [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ ရခိုင်တောင်ဒေသ၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]] # [[မကွေးတိုင်း|မင်းဘူတိုင်း]] – [[မကွေးခရိုင်]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]] # [[မန္တလေးတိုင်း]] – [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]၊ [[မန္တလေးခရိုင်]]၊ [[မိတ္ထီလာခရိုင်]]၊ [[မြင်းခြံခရိုင်]] # [[တနင်္သာရီတိုင်း]] – [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]၊ [[သံလွင်မြစ်|သံလွင်ခရိုင်]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]] # [[ပဲခူးတိုင်း]] – [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]] # [[ဧရာဝတီတိုင်း]] – [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[သရက်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မြောင်းမြခရိုင်]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]] # [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] – [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မုံရွာခရိုင်|အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်]]၊ [[မော်လိုက်ခရိုင်|အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်]]၊ [[ကသာခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[စစ်ကိုင်းခရိုင်]]၊ [[ဟူးကောင်းတောင်ကြား|ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ]]၊ [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|တြိဂံဌာနေမြေယာ]] # [[ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်]] – မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ [[မြေလတ်]]၊ [[ကရင်နီပြည်နယ်များ|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ကျိုင်းတုံ]]၊ [[ညောင်ရွှေ]] # ပခုက္ကူ‌တောင်တန်းဒေသ – [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းတောင်တန်းဒေသ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]၊ [[ကချာခရိုင်]]၊ [[ဂျိန်းတိယ]]တောင်တန်းခရိုင် === အစောပိုင်းကာလအုပ်ချုပ်ရေး === [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာ စစ်ပွဲ]]အပြီးတွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]နှင့် [[တနင်္သာရီတိုင်း|တနင်္သာရီ]]ဒေသတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်ဒေသကို ဘင်္ဂလားအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ထားရှိပြီး တနင်္သာရီကိုမူ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ တွင် [[ပဲခူးတိုင်း]]ကို ရရှိခဲ့၍ ၁၈၆၂ တွင် ရခိုင်၊ တနင်္သာရီတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဗြိတိသျှဘားမားအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ မတ်လအထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပရင်ဒါဂတ်က မြန်မာ့လွှတ်တော်နှင့် ပူးပေါင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ အထက်အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို ပူးပေါင်း၍ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်ကခန့်သော မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယ၏နယ်ပယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယ၏ပြည်နယ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ရာ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအစား ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံကို အကြံဉာဏ်ပေးရန် [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမတ် ၉ ဦးပါဝင်သည်။ ၁၉၀၉ တွင် အမတ်ဦးရေကို ၁၇ ဦးအထိသော်လည်းကောင်း ၁၉၁၅ တွင် ၃၀ ဦးအထိတို့မြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်ဤအဖွဲ့သည် ဥပဒေပြုရေးတွင် အမည်ခံမျှဖြစ်ပြီး ဒုတိယဘုရင်ခံကသာ ဩဇာလွှမ်းမိုးထားသည်။ ဒုတိယဘုရင်ခံကိုလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံအစိုးရက ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် အိန္ဒိယအစိုးရသည်လည်း ဗြိတိသျှတို့၏လက်အောက်၌သာရှိသည်။ === ဒိုင်အာခီ === {{further information|ဒိုင်အာခီ}} ၁၉၁၉ နှင့် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် [[ဝိုင်အမ်ဘီအေ]] ကိုယ်စားလှယ်များမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်ကို တိုးမြှင့်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၉၂၁ တွင် အိန္ဒိယအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပေး၍ မြန်မာနိုင်ငံအား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၉၂၃ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်တွင် ဘုရင်ခံမှ ခန့်အပ်သောဝန်ကြီးများကတစ်ဖက်၊ မြန်မာလူထုကရွေးချယ်ထားသော အမတ်များကတစ်ဖက် ပူးတွဲ၍အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်တွင် ပထမဦးဆုံး အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ခံမှာ [[ဟာကုတ် ဘတ္တလာ]]ဖြစ်သည်။ ပြည်သူလူထူက ရွေးချယ်သော အမတ် ၇၉ ဦး၊ ဘုရင်ခံကခန့်အပ်သော ဝန်ကြီး ၂ ဦး နှင့် အမတ် ၂၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၀၃ ဦးပါဝင်သော [[ဥပဒေပြုကောင်စီ (မြန်မာနိုင်ငံ)|ဥပဒေပြုကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ‌‌ဌာနပေါင်း ၁၀၂ ဌာနရှိသည့်အနက် ၄၇ ဌာနကို အိန္ဒိယအစိုးရက အုပ်ချုပ်သည်။ ဘုရင်ခံကခန့်အပ်သော ဝန်ကြီးနှစ်ဦးသည် အရေးပါသော ဌာန ၃၃ ခုကို တာဝန်ယူပြီး ဥပဒေပြုကောင်စီက ရွေးချယ်သော ဝန်ကြီးနှစ်ဦးသည် ကျန် ၂၂ ဌာနကို အုပ်ချုပ်သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်သည် [[ဗျူရိုကရေစီ]]စနစ်ကို [[ပါလီမန်]]အုပ်ချုပ်ရေးအသွင် ပြောင်းထားခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ဥပဒေပြုကောင်စီ၊ ပြည်သူများက တင်မြှောက်ထားသော အမတ်များစသည်တို့သည် အဆောင်အယောင်များသာဖြစ်ကြပြီး အာဏာစင်စစ်မှာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော ဘုရင်ခံနှင့် အရာရှိကြီးများ၌သာရှိသည်။ ထို့အပြင် ပြည်မနှင့်တောင်တန်းဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး တောင်တန်းဒေသများကို ဘုရင်ခံက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သူလူထု ကိုယ်စားပြု ဝန်ကြီးများသည် ဌာနပေါင်း ၁၀၂ ဌာနအနက် အရေးမပါသော ဌာနများကိုသာ တာဝန်ယူခဲ့ကြရသည်။ ရွေးကောက်ရသော အမတ် ၇၉ နေရာအနက် ၂၂ နေရာကို အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား၊ အင်္ဂလိပ်၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]စသည်ဖြင့် သီးသန့်လျာထားခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်ကို အများပြည်သူများက မနှစ်သက်ခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၂၂|၁၉၂၂ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မဲပေးနိုင်သူဦးရေ၏ ၆.၉ ရာခိုင်နှုန်းသာ မဲပေးခဲ့ကြသည်။ === ၉၁ ဌာန === အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]မှ ခွဲထုတ်ခဲ့ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဌာနပေါင်း ၉၁ ဌာနကို စီမံခွင့်ရသောကြောင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးဖွဲ့စည်းပုံတွင် အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ခံ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှင့် ဝန်ကြီးအ‌‌ဖွဲ့တို့ပါဝင်သည်။ ဘုရင်ခံကိုအကူအညီပေးရန် အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီး ၃ ဦး၊ ဘဏ္ဍာရေး အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီး ၁ ဦးနှင့် ရှေ့နေချုပ် ၁ ဦးတို့ကို ဘုရင်ခံကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ထားသည်။ အောက်လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်နေရာ ၁၃၂ နေရာ ရှိသည့်အနက် ၄၁ နေရာကို တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်များ၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကိုယ်စားလှယ်များ စသည်တို့အတွက် သီးသန့်လျာထားခဲ့သည်။ အထက်လွှတ်တော် (ဆီးနိတ်) ၏ သက်တမ်းမှာ ၇ နှစ်ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင် ၃၆ ဦးအနက် တစ်ဝက်ကို ဘုရင်ခံကရွေးချယ်၍ ကျန်တစ်ဝက်ကို ‌အောက်လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ရသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ([[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း|နန်းရင်းဝန်]]) အပါအဝင် ဝန်ကြီး ၁၀ ဦးရှိသည်။ အစိုးရဖွဲ့နိုင်သော နိုင်ငံရေးပါတီခေါင်းဆောင်သည် မြန်မာကိုလိုနီ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ ကျန်ဝန်ကြီး ၉ ဦးကို ဘုရင်ခံကဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တိုင်ပင်၍ခန့်အပ်သည်။ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးစတင်ရန် ၁၉၃၆ တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၃၆|ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့]]သည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများပြားမှုကြောင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကိုသာ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ [[ဒေါက်တာဘမော်]]၊ [[ဦးပု (နန်းရင်းဝန်ဟောင်း)|ဝတ်လုံဦးပု]]၊ [[ဂဠုန်ဦးစော]]နှင့် [[ပေါ်ထွန်း၊ ဆာ|ဆာပေါ်ထွန်း]]တို့သည် နန်းရင်းဝန်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း ဘုရင်ခံသည် အရေးပါဆုံးဌာနများကို ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်များသည် အခြားအရေးပါသည့် ဌာနများကို ချုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသည်။ တောင်းတန်းနှင့်ပြည်မတို့ကို ဆက်လက်ခွဲခြား အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံသည် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို [[ဗီတို]]အာဏာဖြင့် ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင်ခံသည်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ လက်အောက်‌‌၌သာ ရှိနေခဲ့ရာ တိုင်းပြည်အာဏာကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရကသာ ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး၏ အခြေအနေများသည် [[ဒိုင်အာခီ]]အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မကွဲမပြားပင်ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]သည် ထိုအုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ === စစ်ပြီးခေတ်အုပ်ချုပ်ရေး === ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏အစွန်းအဖျားဒေသ အနည်းငယ်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က ဆက်လက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ စစ်သေနာပတိချုပ်လက်အောက်၌ထားရှိ၍ ကက်စ်ဘီ (Civil Affairs Service (Burma)၊ CAS (B)) အဖွဲ့ဖြင့်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ဩဂုတ်လရောက်မှသာ တစ်နိုင်ငံလုံးကိုအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေးဘုရင်ခံ [[ဒေါ်မန် စမစ်]]၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|မောင့်ဘက်တန်]]သည် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ပြောင်းလဲပေးရန်အတွက် မြန်မာပြည်လွှဲပြောင်းရေးကော်မရှင်ကို ၁၉၄၅ ဇူလိုင်တွင် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ မေလတွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံကို မည်သို့အုပ်ချုပ်မည်ဟူသော အစီအစဉ်များပါဝင်သည့် စက္ကူဖြူစာတမ်းကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းလာအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲ့သည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျိုးဖြစ်နေသဖြင့် [[ဖတပလ]]အဖွဲ့ကြီးကပင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံဒေါ်မန်စမစ်သည် ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်လာပြီး မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးကိုစတင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွင် ဘုရင်ခံကဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမှုဆောင်ကောင်စီဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခံသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းရန် ဖတပလကိုခေါ်ယူသော်လည်း ဖွဲ့စည်းသည့်အခါတွင်မူ ဘုရင်ခံ၏အလိုတော်ရိများနှင့်သာ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ဩဂုတ်လကုန်တွင် [[ဟူးဘတ် ရန့်စ်]]သည် ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်သည် အမှုဆောင်ကောင်စီအသစ်ကို [[ဖဆပလ]]အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရုံသာမက အစိုးရအတွက်လည်း လွတ်လပ်မှုများ ပေးလာခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ တွင် [[အာဇာနည်နေ့|အာဇာနည် ၉ ဦး လုပ်ကြံခံခဲ့ရ]]သောအခါတွင် [[ဦးနု]]သည်ညတွင်းချင်း အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဦးနုသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ယာယီအစိုးရဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ == စီးပွားရေး == ကိုလိုနီခေတ်စီးပွားရေးမှာ အင်္ဂလိပ်တို့ယူဆောင်လာသော အရင်းရှင်စီးပွားရေးစနစ်သာဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တိုင်းပြည်၏သယံဇာတများကို အမြတ်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အားလုံးနီးပါးကို အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် နိုင်ငံခြားသားများကသာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ၁၈၆၉ တွင် [[စူးအက်တူးမြောင်း]]ကို ဖောက်လုပ်ပြီးသောအခါ လွယ်ကူစွာသယ်ယူနိုင်သည့် အာရှထွက်စပါးများကို ဥရောပနိုင်ငံများက အားကိုးလာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်အင်္ဂလိပ်တို့သည် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်]]၊ [[စစ်တောင်းမြစ်|စစ်တောင်း]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာမြေများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်။ ထို့သို့လယ်ယာမြေများကို တို့ချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်တို့သည် လုပ်အားခတွင် ဈေး‌ပေါ‌ပေါနှင့်ရလိုသောကြောင့် အိန္ဒိယမှလယ်ကူလီများကို ခေါ်ယူခဲ့လေသည်။ မြန်မာလယ်သမားတို့သည် အရင်းအနှီးလိုအပ်ပါက [[ချစ်တီး]]ငွေချေးစားသူများထံမှ အတိုးနှုန်းကြီးစွာ ချေးယူခဲ့ကြရသည်။ အရင်းရှင်ကြီးများကလည်း စပါးဈေးကိုကစားခြင်းတို့ကြောင့် လယ်ပိုင်ရှင်ဘဝမှ လယ်ယာမဲ့ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် ၁၉၃၀ တွင် မြန်မာတောင်သူလယ်သမားများ ထကြွခဲ့ကြရာမှ [[‌တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ]]မှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အညာဒေသများ၌ ဆန်စပါးအပြင် ကြံ၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ဝါစသည်တို့ကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအပြင် အခြားအဓိကကျသော လုပ်ငန်းတစ်မျိုးမှာ သစ်တောလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ အထိ နိုင်ငံခြားပို့ကုန်၏ငါးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်သားများဖြစ်ကြသည်။ သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ ရေနံတူးဖော်ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၉၂၃ တွင် ထုတ်ကုန်တင်ပို့မှုတွင် ရေနံသည်အဓိကဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မိမိတို့၏လုပ်ငန်းများကို ခေတ်မှီနည်းစနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ လက်မှုလုပ်ငန်းများ ကျဆင်းလာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် စီးပွားရေးစနစ်ကို အထောက်အကူဖြစ်စေရန် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကို တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မော်တော်ကာလမ်း၊ မီးရထားလမ်း တို့ကိုဖောက်လုပ်ခြင်း ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို တိုးတက်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၀–၉၁ တွင် မော်တော်ကာလမ်း ၁၁၀၀ မိုင်မှ ၁၉၄၀–၄၃ တွင် မိုင် ၆၈၀၀ အထိရှိလာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းကို ဧရာဝတီဖလိုတီလာကုမ္ပဏီက ရေယာဉ် ၁၇ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ခန့်တွင် စုစုပေါင်း ၆၅၀ ကျော်ရှိခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းကို ၁၉၃၄ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်စီးပွားရေးအခြေအနေသည် ရှေးယခင်ကထက်များစွာတိုးတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအများစုကို နိုင်ငံခြားသားတို့ကသာ ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း၊ အလုပ်သမားများအပေါ် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် မြန်မာတိုင်ရင်းသားများသည် ထိုတိုးတက်မှုများကို ခံစားနိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ကြပေ။ == ပြခန်း == <gallery> File:Battle of rangoon.jpg|ဗြိတိသျှရေတပ် [[ရန်ကုန်]]သို့ရောက်ရှိလာချိန် (မေ ၁၈၂၄) File:Districtcourts publicoffices rangoon1868.jpg|ကမ်းနားလမ်းရှိ အစိုးရအဆောက်အုံများ (၁၈၆၈) File:British forces arrival mandalay1885.jpg|တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး အင်္ဂလိပ်တပ်များ ရောက်ရှိလာပုံ File:Kingthibawbeingsenttoexile.jpg|မြန်မာဘုရင်[[သီပေါမင်း]] ပါတော်မူပုံ File:Vegetable stand madraslancer mandalay1886.jpg|[[မန္တလေးမြို့]]ရှိသစ်သီးဈေးသည်များ (၁၈၈၆) File:Yangon Rangoon and Environ map 1911.jpg|[[ရန်ကုန်မြို့]]မြေပုံ (၁၉၁၁) File:Burmese Nationalist Flag.svg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]၏ ပထမဆုံးသုံးရောင်ခြယ်အလံ File:Dobama protest.jpg|[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်များနှင့် ကျောင်းသားများ [[အမျိုးသားနေ့]]နှစ်ပတ်လည်‌၌ ဆန္ဒပြနေကြစဉ် (၁၉၃၈) File:The British Army in Burma 1944 SE2911.jpg|မြန်မာပြည်ရှိ ဗြိတိသျှကြည်းတပ် (၁၉၄၄) </gallery> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံများ]] * [[ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း|ကိုလိုနီခေတ် နန်းရင်းဝန်များ]] * [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] * [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] * [[ဗမာနိုင်ငံတော်]] * [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)]] * [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ]] * [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ]] == ကိုးကား == <references/> * {{cite book|title=ဒသမတန်းမြန်မာ့သမိုင်း|publisher=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|year=၂၀၁၉}} * {{cite book |last= မင်းသိမ်း|first= ဒေါက်တာ |author-link= |date= ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ |title= ကံ့ကော်တောမှ ဒေါင်းပျိုခွပ်သံ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုသမိုင်း)|url= |location= ရန်ကုန်|publisher= လွင်ဦး |page= |isbn= 978-99971-59-11-3}} * "Myanmar." Encyclopædia Britannica. 15th ed. 2005. Print. * Guyot, James F. "Myanmar." The World Book Encyclopedia; Vol. 13. Chicago: World Book, 2004. 970-70e. Print. * Myint-U, Thant (2008). The River of Lost Footsteps: a Personal History of Burma. London: Farrar, Straus and Giroux. {{ကိုလိုနီခေတ်}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ:ကိုလိုနီခေတ်| ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှကိုလိုနီများ]] 1qn9c45x491b9v8lehpp226tw7v92ul 0 234816 1042369 1021898 2026-07-07T16:44:03Z Choco Miles 142646 [[ဆဲဂျွံ]] စာမျက်နှာကို [[မဟာဆယ်ဂျုံး]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Choco Miles က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား: 세 (Se) - ဗျည်း 'ㅅ' (ဆ) နဲ့ သရ 'ㅔ' (အယ်) ပေါင်းစပ်ထားတာမို့ 'ဆယ်' လို့ အသံထွက်ပါတယ်။ 종 (Jong) - ဗျည်း 'ㅈ' (ဂျ)၊ သရ 'ㅗ' (အို) နဲ့ အသတ်ဗျည်း 'ㅇ' (င) ပေါင်းစပ်ထားတာမို့ 'ဂျုံး' လို့ အသံထွက်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံက ကိုရီးယားသမိုင်းနှင့် ဘာသာစကား လေ့လာသူအများစု၊ သံရုံးနှင့် စာအုပ်စာပေတွေမှာလည်း 'ဆယ်ဂျုံးမင်းကြီး' (သို့) 'မဟာဆယ်ဂျုံး' လို့သာ လူသိများကျွမ်းဝင်ကြပါတယ်။ 1021898 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=ဂျိုဆွန်းခေတ် ဆယ်ဂျုံး<br />朝鮮世宗<br />조선 세종|image=|caption=ဒေါက်ဆူနန်းတော်ရှိ မဟာဆယ်ဂျုံး၏ ကြေးရုပ်တု|succession=ဂျိဆွန်းမင်းဆက်၏ ဘုရင်|reign=၁၉ စက်တင်ဘာလ ၁၄၁၈ – ၈ ဧပြီ ၁၄၅၀|reign-type=စိုးစံ|coronation=ဂွန်ဂျောင်ဂျွန်ခန်းမ၊ [[ဂယောင်ဘုက်နန်းတော်]]၊ [[ဆိုးလ်မြို့|ဟန်ဆောင်းမြို့]]၊ [[ဂျိုဆွန်း|ဂျိုဆွန်းနိုင်ငံတော်]]|predecessor=[[ထယ်ဂျုံး]]|regent={{ubl|[[Styles and titles in the Joseon dynasty#Titles and styles|King Emeritus]] [[Taejong of Joseon|Yi Bang-won]] (1418 – 1422)|[[Munjong of Joseon|Crown Prince Yi Hyang]] (1442 – 1450) }}|successor=[[မွန်ဂျုံး]]|birth_name=အီဒို (이도၊ 李祹)|birth_date=၁၅ မေ ၁၃၉၇|birth_place=Main Palace, [[Seoul|Hanseong]], [[Joseon|Kingdom of Joseon]]|death_date={{death date and age|1450|4|8|1397|5|7|df=y}}|death_place=Grand Prince Yeongeung's private residence,<ref>At the time, the residence was called Dongbyeol Palace; it was later known as the Andong Detached Palace.</ref> [[Seoul|Hanseong]], [[Joseon|Kingdom of Joseon]]|burial_place=ယောင်နွန်သင်္ချိုင်းကုန်း၊ ယော်ဂျူ၊ [[ဂယောင်ဂီပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]|spouse={{Marriage|[[Queen Soheon]]|1408|1446|end=d}}|spouse-type=Spouse|issue=[[Munjong of Joseon]]<br />[[Sejo of Joseon]]|posthumous name=* [[Joseon|Joseon dynasty]]: King Yeongmun Yemu Inseong Myeonghyo the Great ** 영문예무인성명효대왕 ** 英文睿武仁聖明孝大王 * [[Ming dynasty]]: Jangheon (장헌, 莊憲)|temple name='''Sejong''' (세종, 世宗)|house=[[Jeonju Yi clan]]|house-type=Clan|father=[[Taejong of Joseon]]|mother=[[Queen Wongyeong]]|religion=[[Korean Confucianism]] {{smaller|([[Neo-Confucianism]])}} → [[Korean Buddhism]]}} '''မဟာဆယ်ဂျုံး''' ([[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ကိုရီးယား]]- 세종대왕၊ [[ဟန်ဂျာ]]- 世宗大王 ) ဟူ၍ လူသိများသော '''ဂျိုဆွန်း၏ ဆယ်ဂျုံး''' (၁၅ မေ ၁၃၉၇ – ၈ ဧပြီ ၁၄၅၀)၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအမည် '''အီဒို''' ([[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ကိုရိးယား]]- 이도၊ [[ဟန်ဂျာ]]- 李祹 ) ၊ သည် [[ဂျိုဆွန်း|ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်]]၏ စတုတ္ထမြောက် အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်။ မူလက '''ချွန်နျောင်း၏ မဟာမင်းသား''' ([[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ကိုးရီးယား]]- 충녕대군၊ [[ဟန်ဂျာ]]- 忠寧大君 ) ဟူ၍၊ ဘုရင်ထယ်ဂျောင်းနှင့် မိဖုရားဝန်ဂယောင်တို့၏ တတိယသားတော်အဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၄၁၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ အစ်ကိုအကြီးဆုံး အိမ်ရှေ့မင်းသား ယီဂျယ်အား ရာထူးမှဖြုတ်ချပြီးနောက် [[အိမ်ရှေ့မင်း|အမွေဆက်ခံ]] သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဘုရင် ဆယ်ဂျုံးကို ကိုရီးယားသမိုင်းတွင် အကြီးကျယ်ဆုံး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ == ဟန်ဂုလ် == [[ဖိုင်:Hunmin_jeong-eum.jpg|right|thumb|162x162px| ''Hunminjeongeum'']] King Sejong သည် [[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ကိုးရီးယားဘာသာစကား]] အတွက် မူရင်းအသံထွက်ရေးစနစ်ဖြစ်သော ''[[ဟန်ဂုလ်|hangul]]'' ကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် နိဒါန်းပျိုးခြင်းဖြင့် ကိုရီးယား၏သမိုင်းကို လေးနက်စွာထိခိုက်စေခဲ့သည်။ <ref name="National Institute">{{Cite web|title=알고 싶은 한글|url=http://www.korean.go.kr/hangeul/setting/002.html|publisher=National Institute of Korean Language|access-date=4 December 2017|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218134258/https://www.korean.go.kr/hangeul/setting/002.html|url-status=dead}}</ref> <ref>Kim Jeong Su(1990), <<한글의 역사와 미래>>(History and Future of Hangul) {{ISBN|8930107230}}</ref> ဇာတ်ညွှန်းကို တီထွင်ဖို့ Hall of Worthies ကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ်လို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယူဆထားပေမယ့်၊ ''ဘုရင် Sejong ရဲ့ Veritable Records'' နဲ့ ''Hunminjeongeum Haerye'' ရဲ့ နိမိတ်ပုံတွေဖြစ်တဲ့ ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းတွေဖြစ်တဲ့ Sejong ဟာ သူ့ကိုယ်သူ တီထွင်ခဲ့တာကို အလေးပေးဖော်ပြထားပါတယ်။ <ref>{{Cite web|title=Want to know about Hangeul?|url=https://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/002.html|access-date=25 May 2020}}</ref> စာလုံးအသစ်မဖန်တီးမီက <nowiki><i id="mwAUU">idu</i></nowiki>, ''hyangchal'', ''gugyeol'', နှင့် ''gakpil'' စသည့် တရုတ်အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ နှစ်ရာနှင့်ချီသော တရုတ်အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ ဂန္ထဝင်တရုတ်ဘာသာစကားကို အဓိကအသုံးပြု၍ ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|title=Asia's Orthographic Dilemma|page=57|url=https://books.google.com/books?id=aJfv8Iyd2m4C&pg=PA57|language=en|year=1997}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Multilingual Access and Services for Digital Collections|page=66|url=https://books.google.com/books?id=_CpZCwAAQBAJ&pg=PA66|language=en|date=2016-01-18}}</ref> <ref name="phonetic">{{Cite journal|title=Invest Korea Journal|date=1 January 2005|url=https://books.google.com/books?id=00a2AAAAIAAJ|publisher=Korea Trade-Investment Promotion Agency|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Korea Now|date=1 July 2000|url=https://books.google.com/books?id=WAlWAAAAYAAJ&q=%22The+writing+systems%2C+called+%22idu%22+and+%22hyangchal%2C%22+existed+several+hundred+years+before+Hangul%22|language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများအကြား အခြေခံကွဲပြားမှုများကြောင့် <ref>''[[Hunmin Jeongeum Haerye]]'', postface of [[Jeong Inji]], p. 27a, translation from [[Gari K. Ledyard]], ''The Korean Language Reform of 1446'', p. 258</ref> နှင့် လေ့လာရန် လိုအပ်သော စာလုံးအရေအတွက် အများအပြားကြောင့် [[ပညာရေး]] အခွင့်ထူးမရကြသော အောက်တန်းစားများသည် စာရေးနည်းကို သင်ယူရာတွင် အခက်အခဲများစွာရှိခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကိုဖြေရှင်းရန်အတွက် King Sejong သည် သာမန်လူများအကြား စာတတ်မြောက်လာစေရန်အတွက် ဤထူးခြားသောအက္ခရာကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|title=Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists|page=54|url=https://books.google.com/books?id=VCqLBQAAQBAJ&pg=PA54|language=en|date=2014-06-28}}</ref> ဗျည်းအက္ခရာတစ်ခုစီသည် လူ့စကားပြောအင်္ဂါများ (ပါးစပ်၊ လျှာနှင့် သွားများ) ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ရိုးရှင်းသောပုံစံများကို အခြေခံ၍ စာလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သောအသံကိုထုတ်ပေးချိန်တွင် သရများကို ကောင်းကင်ကိုကိုယ်စားပြုသည့် အစက်များနှင့်မျဉ်းကြောင်းများပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည် (စက်ဝိုင်း၊ အစက်)၊ မြေကြီး (အလျားလိုက်မျဉ်း) နှင့် လူသားမျိုးနွယ် (ဒေါင်လိုက်မျဉ်း)။ Morphemes သည် syllabic blocks များတွင် စာလုံးများကို ရေးသားခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ထို့နောက် အက္ခရာ တုံး များကို မျဉ်းဖြောင့်ဖြင့် စည်းထားသည်။ Hangul သည် 1443 ခုနှစ်တွင်ပြီးစီးခဲ့ပြီး 1446 ခုနှစ်တွင် ''Hunminjeongeum'' ဟုအမည်ပေးထားသော 33 မျက်နှာပါလက်စွဲစာအုပ်နှင့်အတူ၎င်းတို့၏နောက်ကွယ်ရှိဒဿနသီအိုရီများနှင့်စေ့ဆော်ချက်များကိုရှင်းပြထားသည်။ <ref>Korean Spirit and Culture Promotion Project. ''Fifty Wonders of Korea Volume I: Culture and Art''. 2nd ed. Seoul: Samjung Munhwasa, 2009. 28-35.</ref> ရက်အနည်းငယ်အတွင်း မည်သူမဆို အက္ခရာကို လေ့လာနိုင်ကြောင်း လက်စွဲစာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ယခင်က ၎င်းနှင့် မရင်းနှီးသောသူများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လေ့လာမှု နာရီအနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ကိုရီးယားစကားလုံးများကို တိကျစွာ အသံထွက်နိုင်သည်။ King Sejong သည် ဘုံအရေးအသားစနစ်၏ အယူအဆကို လူအများက သဘောမတူသောကြောင့် မြင့်မြတ်သော လူတန်းစား ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး အချို့က ၎င်း၏ ဖန်တီးမှုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ တောင်သူလယ်သမားများကို ရေးတတ်ဖတ်နိုင်စွမ်း ပေးခြင်းသည် ဥပဒေအတွင်း အဟန့်အတားများကို ရှာဖွေပြီး အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စေသည်ဟု အထက်တန်းစားအတွင်းမှ အများအပြားက ယုံကြည်ကြသည်။ အချို့သူများသည် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ ကြီးမားသောရေကန်ကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် တရားရုံးတွင် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများ၏ ရာထူးနေရာကို ခြိမ်းခြောက်မည်ဟု အချို့က ယူဆကြသည်။ ဂျိုဆွန်အထက်တန်းလွှာများသည် Sejong သေဆုံးပြီးနောက် ကာလအတန်ကြာ တရုတ် ''[[ဟန်ဂျာ]]'' ကို ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/Sejong_the_Great/|title=Sejong the Great}}</ref> Hangul သည် အာဏာရှိသူများ၏ မကြာခဏ မထီမဲ့မြင်ပြုမှုဖြင့် ဆက်ဆံ ''ခံရပြီး eonmun'' ("အောက်တန်းကျသော ဇာတ်ညွှန်း")၊ ''amkeul'' ("အမျိုးသမီးဇာတ်ညွှန်း") နှင့် ''ahaekkeul'' ("ကလေးများ ဇာတ်ညွှန်း") အပါအဝင် နာမည်ပြောင်ပုံစံဖြင့် ဝေဖန်မှုခံရသည်။ ယင်းစနစ်သည် အမျိုးသမီးများနှင့် စိတ်ကူးယဉ်စာရေးဆရာများကြားတွင် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ 1504 ခုနှစ်တွင် Yeonsangun မှ hangul ကို လေ့လာခြင်းနှင့် ထုတ်ဝေခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ပြန့်ပွားမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုသည် အမျိုးသမီးများအတွက် ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးများ၏ အသုံးပြုမှု၊ <ref>{{Cite web|url=https://www.korean.go.kr/eng_hangeul/supply/001.html|title=:::::::: 알고 싶은 한글 ::::::::}}</ref> နှင့် 1602 ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်း စသည့်အချက်သုံးချက်ကြောင့် ကြီးမားစွာ ယူဆနိုင်သည်။ <ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/43107101|title=Western Protestant Missionaries and the Origins of Korean Language Modernization|year=2004|pages=7–38}}</ref> စာပေနှင့် ကဗျာ ခေတ်ဆန်းမှုကြောင့် ၁၆ ရာစုတွင် ဟန်ဂေးလ်ကို ပင်မယဉ်ကျေးမှုသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် 17 ရာစုအထိ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး 19 ရာစုတွင် အမျိုးသားရေးဝါဒကာလတစ်ခုအပြီးတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ 1849 ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရေးစာရေးစနစ်အဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး တရားဝင်အစိုးရစာရွက်စာတမ်းများတွင် ၎င်း၏ပထမဆုံးအသုံးပြုမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ 1910 စာချုပ် ပြီးနောက်၊ hangul သည် ကိုရီးယားလွတ်မြောက်ပြီး 1945 ခုနှစ်အထိ တဖန်ဥပဒေမဲ့ ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/news/japan-colonization-korea|title=How Japan Took Control of Korea}}</ref> <ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/3096244|title=Dead Bodies in the Postwar Discourse of Identity in Seventeenth-Century Korea: Subversion and Literary Production in the Private Sector|year=2003|pages=415–442}}</ref> [[ကဏ္ဍ:စာရေးနည်းစနစ် ဖန်တီးသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၄၅၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၃၉၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 76f5z4bphzvj7bbtna4njr1ma4etyrm 0 257935 1042425 840152 2026-07-08T07:08:52Z Krorokeroro 52285 [[:c:File:Kyoto 20230902113435.jpg|high resolution image]] 1042425 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခမိုမြစ် | native_name ={{native name|ja|鴨川}} | image = Kamogawa sakura.jpg | image_size = | image_caption = မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် ပွင့်နေသည့် ချယ်ရီပန်းများ | source1_location = | mouth_location = [[Yodo River]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length = {{convert|31|km|mi|abbr=on}} | source1_elevation = | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size = {{convert|210|km2|sqmi|abbr=on}} | river_system = [[Yodo River]] }} [[File:Noryo yuka of a Korean restaurant by Wolfiewolf in Pontocho, Kyoto.jpg|thumb|မြစ်ကိုကြည့်ရှုရင်း စားသောက်နိုင်သည့် စားသောက်ဆိုင်တန်းများ]] [[File:Hiroshige55 kyoto.jpg|thumb|[[Hiroshige]]]] '''ခမိုမြစ်''' {{nihongo|ခမိုဂဝ|鴨川| Kamo-gawa| duck river – see [[#Onomastics|onomastics]]}} သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စုတွင်တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်ကမ်းဘေးများသည် လမ်းလျှောက်ကြသူများ၊ နိုင်ငံခြားခရီးသွားများနှင့် အားကစားလုပ်ကြသူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည်။ နွေရာသီကာလ၌ မြစ်ကမ်းဘေးတွင် စားသောက်ဆိုင်တန်းများထိုးကာ ရောင်းချကြသဖြင့် မြစ်ကိုငေးမောကြည့်ရှုရင်း စားသောက်နိုင်ကြသည်။ မြစ်တစ်လျောက်တွင် လျှောက်လမ်းပြုလုပ်ထားသည်။ အချို့သောနေရာများတွင် မြစ်၏ ဟိုဘက်ကမ်းသည်ဘက်ကမ်းကို ကူးသွားနိုင်ရန် ကျောက်တုံးလမ်းလေးများလည်း ပြုလုပ်ပေးထားသည်။ မြစ်၏ ရေအနက်သည် အမြဲတမ်းအားဖြင့် တိမ်ပြီး အချို့သောနေရာများတွင် တစ်မီတာထက်ပင် နည်းသေးသည်။ မိုးရာသီကာလတွင်မူ မြစ်ကမ်းဘေးနားတွင် ပြလုပ်ထားသည့် လျှောက်လမ်းများသည် တစ်ခါတရံ ရေနစ်မြုပ်သည်လည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤမြစ်သည် ခမိဂမိုနတ်နန်းနှင့် ရှိမိုဂမိုနတ်နန်း၊ ချင်ဂျုနိုမိုရိနှင့် တဒဆုနိုမိုရိ စသည့်ထိန်းသိမ်းထားသည့် တောအုပ်များ ရှိသည့်အတွက်လည်း ထင်ရှားသည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ခမိုမြစ်နှင့် တခနိုမြစ်တို့ဆုံရာ မြစ်ကမ်းစပ်ကို တဒဆုမြစ်ကမ်းဟု သိကြသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် တဒဆုဂဝရ (Jp., Tadasu-gawara 糺河原) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမြစ်နှစ်ခုဆုံရာနေရာသည် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ၎င်းနေရာတွင် ရှိမိုဂမိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။<ref>''Kyoto Daijiten'', entry for Tadasu-gawara.</ref> ==အမည်နာမ== ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၈ ရာစုအကုန်တွင် ဟဲအိအန်မြို့တော်အသစ် (လက်ရှိ - ကျိုတိုမြို့) တွင် နန်းတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ မြစ်၏ လမ်ကြောင်းကိုလည်း နန်းတော်၏ အရှေ့ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>Kodansha Encyclopedia of Japan, entry for "Kamogawa." (Kodansha Ltd., 1983)</ref> ရေကြီးမှုများသည်လည်း ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကို ဒုက္ခပေးခဲ့သည်။ ရှိရခဝဘုရင်သည် မိမိထိန်းချုပ်၍ မရနိုင်သည့်အရာများအဖြစ် ဆိုးဟဲအိ (အန်းရခုကျောင်းတော်ရှိ လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသည့် ဘုန်းတော်ကြီး)၊ ကြွေအန်ကစားခြင်းနှင့် ခမိုဂဝရှိ မြစ်ရေတို့ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကွန်ကရစ်များ၏ မြစ်ကမ်းပါးများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ရေစီးဆင်းသည့်စနစ်ကိုလည်း အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဆုမိနိခုရရောအိသည် ခမိုမြစ်နှင့်အပြိုင် [[တခဆဲမြစ်]]ကို ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တူးဖော်ခဲ့သည်။ မြစ်သည် ရေစီးကြောင်း မတည်ငြိမ်သည့်အတွက် တူးမြောင်းတူး၍သာ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်မှုများ လုပ်နိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဂေါ့ဂျောတံတား (လက်ရှိရှိနေသည့် တံတားမဟုတ်၊ မဆုဘရတံတား ဟု ယူဆရန်ရှိ) တွင် မိနမိုတိုနိုယောရှိဆုနဲ နှင် ဘန်းခဲအိတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည့် ထင်ရှားသည့် သမိုင်းကြောင်းဇတ်လမ်းသည်လည်း ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလနှောင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် ဆန်းဂျောတံတားကို တိုးခိုင်ဒိုးဒေသ၏ အနောက်ဘက်အဆုံးနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယခင်က ဤမြစ်သည် ကျိတိုမြို့တွင် နေထိုင်သူများအတွက် အရေးပါသည့် သောက်သုံးရေရင်းမြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြစ်သည် ကျိုတို-ယုဇန်းဆေးဆိုးပန်းရိုက်လုပ်ငန်း၏ အဓိကကျသည့် အခန်းတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.2000cranes.com/Raku.html|title=Raku Pottery · A Brief History and Guide to Raku-yaki · 2000 Cranes}}</ref> ဂျပန်ရိုးရာ "ရခု" အိုးလုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုသည့် စဉ့်များကို ဤမြစ်မှ ကျောက်တုံးများမှ တဆင့်ရရှိသည်။ ခမိုမြစ်သည် ဂျပန်ရိုးရာပြဇာတ်ဖြစ်သည့် "ခဘုခိ" မွေးဖွားရာအရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် အိဇုမိုနိုအိုခုနိသည် မြစ်ကြမ်းပြင်၏ ခြောက်သွေ့သည့်နေရာများတွင် အမျိုးသမီးပြဇာတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ကပြတင်ဆက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Okuni|title=Okuni {{!}} Kabuki dancer|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-05-05}}</ref> [[File:Kamogawa - scenes - 2022 01 02.ogg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးထားသည့် မြစ်၏ မြင်ကွင်းအချို့]] ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths="150px" heights="120px" border-radius="15px"> File:Kamo River from Shijo Bridge.jpg|ရှိဂျောတံတားမှတဆင့် မြင်တွေ့ရပုံ File:鴨川夜景.JPG|မြစ်ကြမ်းပြင်ကို မြင်တွေ့ရပုံ File:ShijoOhashi 20070430 132256.jpg|ရှိဂျောတံတားနှင့် ခမိုမြစ် (၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ) File:Noryoyuka.jpg File:Kyoto 20230902113435.jpg|<small>賀茂川(左)と高野川(右)の合流点。通称「デルタ(三角州)」（地理学でいうデルタ([[三角州]])には該当せず誤用である）。</small> File:Kamogawa sakura.jpg|<small>賀茂川（今出川通と[[北大路通]]の間）左岸の桜</small> File:Kamo river.jpg|<small>団栗橋から上流を望む</small> File:Kasenjiki Kamogawa.jpg|<small>四条大橋下の河川敷から上流を望む</small> File:From ShijoBridge.jpg|<small>四条大橋から上流を望む</small> File:Kamo River from Kujyo Street(Higasiyama-bashi).JPG|<small>東山橋から南側の風景 (2015.05.02)</small> </gallery> [[File:Kyoto Shimogamo.jpg|thumb|600px|center|賀茂川（左）と高野川（右）の合流点。奥に見えるのが[[糺の森]]。]] [[File:Kamo-gawa River - Panorama.jpg|thumb|600px|center|四条大橋付近。京阪・[[祇園四条駅]]側から望む。]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Coord|34.931416|135.737236|format=dms|display=title|type:river_region:JP-26_scale:100000}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 8i3q75ry6n0d2ccxb7mvqdju331y8ol 0 259105 1042380 1041947 2026-07-07T17:49:18Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042380 wikitext text/x-wiki [[File:Prokaryote_cell.svg|thumb|နျူကလိယအစစ်မဲ့ သက်ရှိ၏ ဆဲလ် တည်ဆောက်ပုံ]] '''နျူကလိယအစစ်မဲ့ သက်ရှိ''' သို့မဟုတ် '''ပရိုကာယုတ်'''({{lang-en|Prokaryote}})သည် [[နျူကလိယ|နျူကလိယအစစ်]]နှင့် နျူကလိယ အမြှေးပါး ကင်းမဲ့သော [[ဆဲလ်]]တစ်ခုတည်းပါ [[သက်ရှိ]] ဖြစ်သည်။<ref name="NCSU">{{Cite web|url=http://www.ncsu.edu/project/bio183de/Black/prokaryote/prokaryote1.html|title=Prokaryotes: Single-celled Organisms}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ရှေးဦးအနှစ်မဲ့သက်ရှိ (Prokaryotes)များ၏ ဆဲလ်အတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်းများသည် အနှစ်အစစ်ပါသက်ရှိ (Eukaryotes) များ၏ အင်္ဂါနုတ်နုတ်စစလေး(organelles) များကဲ့သို့ ဆဲလ်အရည် (cytoplasm) အတွင်း အမြှေးပါး (membrane)ဖြင့် ဝန်းရံထားခြင်း မရှိပါ။ သို့သော် ဘက်တီးရီးယားများတွင် ပရိုတင်းအခွံ (protein shell)ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော '''အနှစ်မဲ့သက်ရှိတို့၏ အလုပ်ရုံအခန်းငယ်များ"''' ဟုခေါ်သည့် အော်ဂဲနယ်နှင့် ဆင်တူသော ဖွဲ့စည်းပုံများ (ဥပမာ '''encapsulin protein cages''') ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် ဘက်တီးရီးယားများနှင့် အာကီးယား (archaea) အချို့တွင် '''gas vesicles''' (ဓာတ်ငွေ့ဖြင့် ပြည့်နေသော အိတ်ငယ်များ) လည်း ရှိကြသည်။ ရှေးဦးအနှစ်မဲ့သက်ရှိများတွင် ရိုးရှင်းသော ဆဲလ်အရိုးစုများ ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အလွန်ကွဲပြားပြီး အနှစ်အစစ်ပါသက်ရှိ ပရိုတိန်းများဖြစ်သည့် ကြိုးပါးမျှင် (actin) နှင့် ပြွန်ခေါင်းပွ(tubulin) တို့၏ မူလဘူတတူညီသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ( Homologues )ပါရှိသည်။ ဆဲလ်ရိုးတံ (cytoskeleton)သည် ဆဲလ်အတွင်း ရွေ့လျားနိုင်စွမ်းကို ပေးသည်။ <ref>{{Cite journal |vauthors=Wickstead B, Gull K |date=August 2011 |title=The evolution of the cytoskeleton |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-cell-biology_2011-08-22_194_4/page/513 |journal=The Journal of Cell Biology |volume=194 |issue=4 |pages=513–25 |doi=10.1083/jcb.201102065 |pmc=3160578 |pmid=21859859}}</ref> {| class="wikitable" |- |+ရှေးဦးအနှစ်မဲ့သက်ရှိ ဆဲလ်၏ အစိတ်အပိုင်းဈများ <ref name="Raven Singer Mason 2013">{{Cite book |last=Raven |first=Peter |year=2013 |title=Biology |last2=Singer |first2=Susan |last3=Mason |first3=Kenneth |last4=Losos |first4=Jonathan |last5=Johnson |first5=George |publisher=McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-338307-1 |page=63 |chapter=4. Cell structure: Prokaryotic cells}}</ref> ! style="width: 180px;" | ဒြပ်စင် ! ဖော်ပြချက် |- | ဖလက်ဂျလမ် (အမြဲတမ်းမရှိပါ) | ဆဲလ်ကို ရွေ့လျားစေသော ရှည်လျားပြီး ကြာပွတ်ကဲ့သို့ ထွက်နေသော အဖု။ |- | ဆဲလ်အမြှေးပါး | ဆဲလ်၏ ဆိုက်တိုပလာဇမ်ကို ဝန်းရံထားပြီး အရာဝတ္ထုများ အဝင်အထွက် စီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိပေးသည်။ |- | ဆဲလ်နံရံ ( Mollicutes ၊ ''Thermoplasma'' မှလွဲ၍) | ဆဲလ်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ပုံသဏ္ဌာန်ပေးသည့် အပြင်ဘက်အဖုံး။ |- | ဆိုက်တိုပလာဇမ် | အင်ဇိုင်းများ၊ ဆားများနှင့် အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးများပါဝင်သော ရေကဲ့သို့ပျော့သော ဂျယ်လီတစ်မျိုး။ |- | ရိုင်ဘိုဆုမ်း | [[ဒီအန်အေ|DNA]] မှ သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ပရိုတင်းဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ။ |- | နျူကလိယ | ပရိုကယ်ရီယို၏ တစ်ခုတည်းသော ဆဲလ်ပါဝင်သော ဒေသ DNA မော်လီကျူး။ |- | ကက်ဆူးလ် (အုပ်စုအချို့တွင်သာ) | ဂလိုင်ကိုပရိုတင်းသည် ဆဲလ်အမြှေးပါးအပြင်ဘက်တွင် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ |} == ကိုးကား == s0mntk671925p1e9iakjh5rg0nght6k 0 261527 1042326 845872 2026-07-07T13:24:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042326 wikitext text/x-wiki '''ဖျောင်းအန်းတောင်တိုင်း'''({{lang-ko|평안남도 平安南道}})သည် [[ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] အနောက်အလယ်ပိုင်းရှိ တိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {{Infobox Korean administrative division status| |အမျိုးအစား=တိုင်း |native_name={{lang|ko|평안남도<br/>平安南道}} |ပုံ= |တည်နေရာပုံ=[[ဖိုင်:DPRK South Pyongan 2017.svg|250px]] |ရောမအက္ခရာ=Pyeongannam-do |ရောမအက္ခရာmr=P'yŏngannam-do |ဟန်ဂုလ်=평안남도 |ဟန်ဂျာ=平安南道 |စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၀၈ |ဧရိယာ=၁၁,၈၉၀.၆ |လူဦးရေ=၄,၀၅၁,၇၀၆ |လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၃၄၀.၇၅ |နိုင်ငံ=n |အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့：<br/>ခရိုင်：<br/> မြို့နယ်：<br/>နယ် |အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၅ မြို့<br/>၁၉ ခရိုင်<br/>၁ မြို့နယ်<br/>၁ နယ် |ISO_3166-2=KP-02 |URL= }} ဖျောင်းအန်းတောင်တိုင်းရုံး၏ တည်နေရာမှာ ဖျောင်းဆောင်းမြို့ဖြစ်သည်။ == တက္ကသိုလ် == * ဆူ့ဂ်ချောန်စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် * ရီဂွာတက္ကသိုလ် == အခြားရှုရန် == * [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]] * [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]] == ပြင်ပလင့်များ == * [http://nk.joins.com/map/i036.htm 평안남도] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101343/http://nk.joins.com/map/i036.htm |date=4 March 2016 }} [[ကဏ္ဍ:မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တိုင်း]] b2jr3o3khcd2q5c61ynyn8zt492q4we 1 261824 1042355 1026327 2026-07-07T15:52:53Z ~2026-38562-80 145339 /* ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ */ အပိုင်းသစ် 1042355 wikitext text/x-wiki == ပုသိမ် == Pathein [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/103.186.123.238|103.186.123.238]] ၁၀:၂၂၊ ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ဦးတင်စိန်ဆိုတာရှိသေးတယ် ပြင်ဦးလွင်ကမြေတိုင်းချုပ်ကြီး [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-23648-60|&#126;2026-23648-60]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-23648-60|talk]]) ၀၅:၄၀၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ == ၁၉၅၈ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ၁၀ရက်နေ့(၁၀ကြိမ်မြောက်ကချင်ပြည်နယ်နေ့)တွင်နိုင်ငံ‌‌ော်သမ္မတဦးဝင်း‌မောင်မှကချင်ပြည်နယ်၊မြစ်ကြီးနားမြို့၊စီတာပူမနောကွင်း၌ဒူဝါဦးလဂျင်ကောင်နော်အားချီးမြင့်ခဲ့ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-38562-80|&#126;2026-38562-80]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-38562-80|talk]]) ၁၅:၅၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 8svz5cibe884bkhhrlam1e21nzhmyqj 0 272613 1042393 957700 2026-07-07T18:24:36Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042393 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:RMSDeltaNorth.jpg|thumb|ရိုင်း–မီရု–ရှအဲ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ၊ လကျ်ာဘက်မှ လက်ဝဲဘက်သို့ စီးဆင်းသော ရေစီးကြောင်းနှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြစ်ချောင်းများမှ ခွဲထွက်လာသည့် မြစ်ချောင်းများစွာကို ပြထားသည့် ပုံ]] '''မြစ်ခွဲ'''ဆိုသည်မှာ ပင်မမြစ်ကြီးတစ်ခုမှ ခွဲထွက်၍ သီးခြားမြစ် (သို့) စမ်း၊ ချောင်း တစ်ခုအနေဖြင့် စီးဆင်းသွားသည့် မြစ်ချောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပင်မမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လာသော သီးခြားမြစ် (သို့) စမ်း၊ ချောင်းတို့ကို ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့် ''[[မြစ်လက်တက်]]'' ဟူသော စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ မြစ်ခွဲများသည် မြစ်နှစ်ထပ်ပေါက်ခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်ပြီး မြစ်တစ်စင်းသည် အင်း၊ [[ရေကန်|အိုင်]] သို့မဟုတ် [[သမုဒ္ဒရာ]] တစ်ခုဆီသို့ မစီးဝင်ခင် မြစ်ခွဲများအဖြစ် ပိုင်းခြားသွားသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် [[မြစ်ဝကျွန်းပေါ်|မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]များ၏ ဘုံအင်္ဂါရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|title=Modeling river delta formation|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-10-23_104_43/page/16804|date=23 October 2007|volume=103|doi=10.1073/pnas.0705265104|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|pages=16804–16809|location=Boston|archive-url=free|pmid=17940031|pmc=2040410|bibcode=2007PNAS..10416804S}}</ref> ၎င်းတို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်း၊ နုန်းတင်မြေနုနေရာများ သို့မဟုတ် မြစ်လက်တက်တစ်ခုမှ ပိုကြီးသော မြစ်ချောင်းနှင့် ၎င်း၏ မြစ်ဆုံအနီးတွင် စီးဆင်းနေသည့် နေရာတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သေးငယ်သော မြစ်ခွဲတစ်ခုသည် အချို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်း၏ပင်မမြစ်မှ ရေများစွာ စီးဝင်လာမှုဖြင့် မြစ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်သည်အထိ ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} === ရည်ညွှန်းကျမ်းများ === * {{Cite journal|date=2006|title=Terminal Distributary Channels and Delta Front Architecture of River-Dominated Delta Systems|url=http://eas.uh.edu/docs/geos/faculty-files/pdf/37_olariu_tdc_2006.pdf|journal=Journal of Sedimentary Research|publisher=Society for Sedimentary Geology|volume=76|issue=2|pages=212–233|doi=10.2110/jsr.2006.026|bibcode=2006JSedR..76..212O|archivedate=December 10, 2013|archive-date=23 December 2015|access-date=28 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223195548/http://www.eas.uh.edu/docs/geos/faculty-files/pdf/37_Olariu_TDC_2006.pdf|url-status=dead}} [[ကဏ္ဍ:မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြစ်ခွဲများ| ]] [[ကဏ္ဍ:ရေ]] awzh27an34e0g7oohco696tor6875yk 0 273823 1042414 1041539 2026-07-08T05:27:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042414 wikitext text/x-wiki [[File:Onsen in Nachikatsuura, Japan.jpg|thumb|ဝခယာမစီရင်စု၊ နချိခဆွတ်အုရမြို့၊ နခနိုရှိမတွင် ရှိသည့် အခန်းပြင်အွန်းဆန်း]] [[File:Onsen-rotenburo-winter2014.ogv|thumb|thumbtime=9|ရေပူစမ်းသို့ မဝင်မီ သန့်စင်ဆေးကြောရသည့်ကန်နှင့် ရေပူစမ်းတွင် ရေစိမ်နေပုံပြ ရုပ်သံ]] '''အွန်းဆန်း''' (温泉 အသံထွက် - အွန်းဆင်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရိုးရာတည်းခိုခန်းများတွင် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် ရေနွေးစိမ်သည့် ရေပူစမ်းနေရာဖြစ်သည်။ ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အွန်းဆန်းပေါင်း ၂၅,၀၀၀ ရှိပြီး ၎င်းထဲမှ ခန့်မှန်းခြေ ၃၀၀၀ သည် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်နေသည့် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်သည်။ အွန်းဆန်းတွင် အခန်းပြင်ရေပူစမ်း (露天風呂 or 野天風呂, roten-buro / noten-buro) နှင့် အခန်းတွင်းရေပူစမ်း (内湯, uchiyu) ဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အွန်းဆန်းများသည် အခန်းပြင်တွင် ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော် လက်ရှိအချိန်တွင် များစွာသော တည်းခိုခန်းများသည် ရေပူစမ်းများကို အခန်းတွင်းတွင် ပြုလုပ်လာကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် များစွာသောအိမ်များတွင် ရေပူစိမ်နိုင်သည့် ရေချိုးကန်များ ရှိနေကြပြီဖြစ်သည့်အတွက် အများအသုံးပြုနိုင်သည့် အွန်းဆန်းနေရာများသည်လည်း လျော့နည်းလာသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အဆုံးကာလကတည်းက ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ရေပူစမ်းအပန်းဖြေမြို့များသည် တိုးပွားလာပြီး လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Public Baths in Japan |url=https://www.japan-guide.com/e/e2074.html |website=www.japan-guide.com |access-date=17 October 2018 |language=en}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |title=温泉の歴史（現代）※第二次世界大戦後 {{!}} 日本温泉協会 |url=https://www.spa.or.jp/onsen/589/ |access-date=2024-07-25 |website=一般社団法人 日本温泉協会 ～温泉名人～ |language=ja}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် အွန်းဆန်းတည်ရှိသည့်နေရာကို အမှတ်အသား ♨ ဖြင့် မြေပုံများတွင် ပြထားကြသည်။ ခန်ဂျိ 湯 (yu, အဓိပ္ပါယ် - ရေပူ) ဖြစ်ပြီး ရိုးစင်းစွာ ဟိရဂနဖြင့် ゆ (yu) ဟု ရေးပြီး "ယု" ဟု အသံထွက်သည်။ ==သတ်မှတ်ချက်== ဂျပန်နိုင်ငံအွန်းဆန်းများဥပဒေအရ အွန်းဆန်းကို "မြေအောက်မှထွက်လာသည့် ပူသည့်ရေ၊ သတ္ထုဓာတ်ပါဝင်သည့်ရေ၊ ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အခြားဓာတ်ငွေ့များ" ဟု အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပဒေတွင်လည်း ရေပူသည် အနည်းဆုံး ၂၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၇ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိရန် လိုအပ်ပြီး ရေကန်၏ အနက်သည်လည်း အနည်းဆုံး ၁.၅ ကီလိုမီဝာ (၀.၉၃ မိုင်) ရှိရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web|title=Hot Spring Act|url=https://www.env.go.jp/nature/onsen/pdf/2-5_p_1.pdf|access-date=2020-10-18|publisher=Ministry of the Environment Government of Japan}}</ref> ထို့အပြင် လိုအပ်သည့် သတ္ထုဓာတ်များဖြစ်သည့် ဆာလဖာ၊ ဆိုဒီယမ်၊ အိုင်းယွန်း၊ မက်ဂနီဆီယမ် စသည့်ဓာတ်များပါဝင်မှုပမာဏကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသတ်မှတ်ထားသည့် ဓာတ်သတ္ထုများ ပါဝင်မှု မရှိလျှင်လည်း ထိုရေပူစသည် ရေချိုးနိုင်သည့်ရေဖြစ်ပြီး နေရာအတော်များများတွင် "ရေပူစမ်း" ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ သတ်မှတ်ချက်ကို ပြည့်မီခြင်းမရှိသည့် ရေပူစမ်းများသည် ကျန်းမာရေးအရအထောက်အကူပြုမှုအတွက် အကန့်အသတ်များ ရှိနိုင်သည်။<ref name="Sacred Waters" /> ရေပူစမ်းတွင် အမျိုးမျိုးသော ဓာတ်သတ္ထုများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများ ပါဝင်ပါက ထိုရေအမျိုးအစားသည် မည်သည့်ရေအမျိုးအစားဖြစ်သည်ကို ဖော်ပြထားပြီး သတ်မှတ်ထားချက်နှင့်ကိုက်ညီသည့် သတ္ထုဓာတ်များပါဝင်ပါက ထိုရေသည် ကျန်းမာရေးအရ အကျိုးပြုမှုများစွာရှိသည့်ရေ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1 =Serbulea|first1 =Mihaela| last2 = Payyappallimana|first2 = Unnikrishnan|title=Onsen (hot springs) in Japan—Transforming terrain into healing landscapes|journal = Health & Place|volume =18|issue =6|pages =1366–73|doi =10.1016/j.healthplace.2012.06.020|pmid =22878276|year =2012}}</ref><ref name="Nippon">{{cite web |last1=Tadanori |first1=Matsuda |title=Soaking up the Benefits: Japan's Hot Springs Tradition |date=30 March 2015 |url=https://www.nippon.com/en/views/b04702/ |publisher=Nippon: Your doorway to Japan |access-date=27 August 2020}}</ref> ထိုကဲ့သို့ပါဝင်သည့်သတ္ထုအမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ရေပူစမ်းအမျိုးအစားကို ဖော်ပြရာတွင် ဆာလဖာအွန်းဆန်း (硫黄泉, iō-sen) ၊ ဆိုဒီယမ်ကလိုရိုက်အွန်းဆန်း (ナトリウム泉, natoriumu-sen)၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကာဗွန်နိတ်အွန်းဆန်း (炭酸泉, tansan-sen) နှင့် အိုင်းယွန်းအွန်းဆန်း (鉄泉, tetsu-sen)စသည်ဖြင့် ဖော်ပြထားကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လူများအွန်းဆန်းတွင် ရေစတင်ချိုးခဲ့သည့်အလေ့၏ အစောဆုံးအချိန်ကာလကို တိကျစွာ မသိရှိရပေ။ သို့သော် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဤအလေ့သည် အနည်းဆုံး နှစ် ၁၃၀၀ မတိုင်မီက စတင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref name=":7">{{Cite web |title=温泉の歴史（古代）※奈良時代～平安時代 {{!}} 日本温泉協会 |url=https://www.spa.or.jp/onsen/568/ |access-date=2024-07-30 |website=一般社団法人 日本温泉協会 ～温泉名人～ |language=ja}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=第1章 湯治場としての温泉 |url=https://www.ndl.go.jp/kaleido/entry/23/1.html |access-date=2024-07-30 |website=「本の万華鏡」第23回「本から広がる温泉の世界」 |language=ja}}</ref> ရေပူစမ်းတွင် ရေချိုးခြင်းအကြောင်းအစောဆုံးဖော်ပြထားသည့် မှတ်တမ်းများတွင်မူ ဘုရင်များနှင့် နန်းတွင်းဘုရင့်ဆွေမျိုးမိသားစုများသည် အွန်းဆန်းတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာနေပြီး ရေချိုးလေ့ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားကြသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အွန်းဆန်းများသည် အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာများဖြစ်ကြပြီး ရောဂါဘယများပျောက်ကင်းစေသည့်ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ်အခါက အွန်းဆန်းများတွင် ရေချိုးခြင်းသည် ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည့် လေ့ကျင့်မှုတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ခါတရံ အွန်းဆန်းများတွင် ကြာမြင့်စွာ တစ်ပတ်ကြာ စသည်ဖြင့် ရေစိမ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကာ ရောဂါများကို ကုသခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို တိုးဂျိ (湯治)　ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော သက်တမ်းအရင့်ဆုံးအွန်းဆန်းမှာ အဲဟိမဲစီရင်စုရှိ ဒိုးဂေါ့အွန်းဆန်း၊ ဝါခယာမစီရင်စုရှိ ရှိရဟမအွန်းဆန်း၊ ဟယောဂိုစီရင်စုရှိ အရိမအွန်းဆန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":9">{{Cite web |title=古代から現代へ：日本の温泉文化の歴史 |url=https://onsenfudousan.com/cms/slog/entry/5 |access-date=2024-07-30 |website=温泉不動産 |language=ja}}</ref><ref name=":8" /><ref>{{Cite web |date=2015-03-04 |title=温泉は日本の文化である |url=https://www.nippon.com/ja/views/b04702/ |access-date=2024-07-30 |website=nippon.com |language=ja}}</ref><ref name=":7" /> အဲဒိုခေတ်ကာလမတိုင်မီက ဘာသာရေးနှင့်ပတ်သက်ဆက်နွယ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များအနီးတွင် ရှိနေသည့် အွန်းဆန်းများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> အဲဒိုခေတ်တွင်မူ အွန်းဆန်းများသည် ပုံမှန်လူတန်းစားများအကြားတွင် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလတွင် လူအများသည် အွန်းများကို ဘာသာရေးနှင့် ကုသရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့် အသုံးပြုခြင်းထက် ရေချိုးကာ ကိုယ်လက်သန့်စင်ခြင်းနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့်ပတ်သက်သည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အသုံးပြုသည့် ဓလေ့သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=にっぽんの温泉観光事典 |date=2014-04-19 |title=日本の温泉の歴史-宗教的意味、戦国時代と江戸時代 |url=https://onsen.kankoujp.com/onsen-history/ |access-date=2024-07-30 |website=にっぽんの温泉観光事典 |language=ja}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |title=Learn about Japanese hot spring culture |url=http://www.studyjapan.jp/en/topics/culture/hot-spring.html |access-date=2024-07-30 |website=アクセス日本留学 |language=en}}</ref> ယခုခေတ်ကာလတွင်မူ ပြည်တွင်း ခရီးသွားသူများသည် အွန်းဆန်းများရှိသည့် မြို့များသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်လာကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များကာလသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အွန်းဆန်းယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သည့် ကာလ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်ကာလထွန်းကားလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ညအချိန်ကာလတည်းခိုခန်းနှင့် ရေပူစမ်းအနားယူစခန်းများအရေအတွက်သည် လျော့နည်းလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုကဲ့သို့ အွန်းဆန်းများရှိသည့် အပန်းဖြေမြို့များသို့ ခရီးသွားခြင်းအလေ့သည် ဂျပန်လူမျိုးများအကြားတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ ရေပန်းစားလျက်ရှိသည်။<ref name=":10" /><ref name=":11" /> ==ကျားမသုံး အွန်းဆန်းများ== [[File:Guidebook to Hakone 1811a.jpg|thumb|ဟခိုနဲလမ်းညွှန်၊ ၁၈၁၁ ခုနှစ်]] ပုံမှန်အားဖြင့် အွန်းဆန်းများနှင့် ဆန်းတိုး (sentō) ရေချိုးအိမ်များတွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများသည် အတူတူပင် ရေချိုးသည့်အလေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မဲဂျိခေတ်ကာလပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလအတွင်းတွင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက် အချို့သော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများသည် ကျားမခွဲခြားမှုကို တိုက်တွန်းလာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံအများပြည်သူသုံးရေချိုးကန်များတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ကျားမအတူ ရေချိုးခြင်း (混浴, kon'yoku) ကို တားမြစ်ထားသည်။ ဒေသဆိုင်ရာအမိန့်များနှင့် စီရင်စုအပေါ်မူတည်ကာ ၇ နှစ်နှင့်အောက်ငယ်ရွယ်သည့် ကလေးများမှာမူ ဤတားမြစ်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသည်။<ref name = MHLW>厚生労働省「公衆浴場における衛生管理理要領等の改正について〔公衆浴場法〕」(生食発1210第1号)(Retrieved June 3 2024) https://www.mhlw.go.jp/web/t_doc?dataId=00tc5492&dataType=1&pageNo=1</ref><ref name = shuken>[https://www.shuken.jp/column/onyoku/onyoku-law/4807/#:~:text=%E5%AE%9F%E3%81%AF%E3%80%81%E5%85%AC%E8%A1%86%E6%B5%B4%E5%A0%B4%E6%B3%95%E3%81%AB,%E3%81%A8%E6%98%8E%E8%A8%98%E3%81%97%E3%81%A6%E3%81%84%E3%81%BE%E3%81%99%E3%80%82 "サウナの男女混浴は法律でどうなってる？公衆浴場法・条例を調べてみた"] retrieved June 3 2024</ref><ref>[http://www.tsurunoyu.com/english.html "Tsurunoyu Onsen"] Retrieved June 3 2024</ref>}}<ref>｢混浴ダメ！｣何歳から？ 10歳→7歳、国が通知 [https://www.nishinippon.co.jp/item/n/703573/ 西日本新聞] Retrieved June 3 2024 </ref> ကိုယ်ပိုင်ရေချိုးခန်းကဲ့သို့ အသုံးပြုနိုင်သည့် အွန်းဆန်းများကို မိသားစုရေချိုးခန်း (家族風呂, kazokuburo) ဟု ခေါ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နေရာများစွာတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းရေချိုးခန်းများကို ငှားရမ်းကာ ကျားမအတူ ရေချိုးခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။<ref>[https://yuasobi.com/blog/12 "日帰り家族風呂を満喫するなら！知っておくべき混浴に関する条例"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240603080511/https://yuasobi.com/blog/12 |date=3 June 2024 }} Retrieved June 3 2024</ref> ဂျပန်ဘာသာစကားတွင် "အွန်းန" (女/おんな) သည် အမျိုးသမီး၊ "အိုတိုခို" (男/おとこ) သည် အမျိုးသားဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ゆ နှင့် 湯 ဟူသည့် အက္ခရာနှစ်ခုသည် အသံထွက် "ယု" ဖြစ်ပြီး "ရေနွေး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ ရေနွေးဖြင့်ရေချိုးခြင်းကို "အွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုရန်း (暖簾/のれん) ဟုခေါ်သည့် လိုက်ကာများဖြင့် ရေပူစမ်းများကို ကာရံထားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=A Beginner's Guide to Onsen |url=https://www.japan.travel/en/ph/story/onsen-etiquette/ |access-date=2025-03-01 |website=Japan National Tourism Organization (JNTO) |language=en-ph}}</ref> ==ကျင့်ဝတ်ထုံးတမ်းများ== ===သန့်ရှင်းစေခြင်း=== Sentō (ဆန်းတိုး) ရေချိုးအိမ် နှင့် အွန်းဆန်းတွင် ရေစိမ်ရေချိုးခြင်းမပြုမီ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆေးကြောသန့်စင်ရန် လိုအပ်သည်။ ရေချိုးသည့်နေရာများတွင် ခွေးခြေများ၊ ဘုံပိုင်ခေါင်းများ၊ မျက်နှာသစ်စင်များ၊ ဆပ်ပြာများ၊ ခေါင်းလျှော်ရည်များ စသည်တို့ကို ထားရှိပေးထားသည်။ အွန်းဆန်းအတွင်းသို့ ညစ်ပေနေသည့် သို့မဟုတ် ဆပ်ပြာကပ်ပေနေသည့် ခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ ရေစိမ်ခြင်းမပြုမီ ကိုယ်လက်သန့်စင်သည့်နေရာတွင် ဆေးကြောခြင်းမပြုသည့် ဆံပင်သည် ဆံသားများ ပျက်စီးနိုင်သည်။{{efn|In very isolated, undeveloped, natural onsen, where there is no possibility to use soap before entering in the bath, onsen users are expected to at least rinse their body with the water of the bath before entering it.}} အွန်းဆန်းများသည် အပန်းဖြေနေရာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်သော်လည်း ဧည့်သည်များအနေဖြင့် ကိုလက်သန့်စင်သည့်နေရာရှိ ပစ္စည်းများကို သပ်ရပ်စွာ ပြုလုပ်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ===ရေကူးဝတ်စုံ=== ရေကူးဝတ်စုံဝတ်ကာ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ သန့်စင်ဆေးကြောခြင်းများကို တားမြစ်ထားသည်။ အဝတ်မပါသည့် ဗလာကျင်းခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ရမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့သော ခေတ်နှင့်အညီပြုလုပ်ထားသည့် အွန်းဆန်းများတွင်မူ တစ်ခါသုံးရေကူးဝတ်စုံများကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုကန်များထဲတွင် အမျိုးသားအမျိုးသမီးအတူတကွ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ဤရေကူးကန်များသည် ရှေးသမားရိုးကျရှိခဲ့သည့် အွန်းဆန်းများနှင့် မတူကွဲပြားပြီး ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည့် ပုံစံများ ဖြစ်သည်။<ref>[https://onsen.nifty.com/onsen-matome/220304902694/ "温水プールが楽しい！西日本の温泉・お風呂テーマパーク15選"] Retrieved June 4 2024</ref><ref>[https://jw-webmagazine.com/tips/onsen-towns-near-tokyo/ "5 Swimwear-allowed Onsen Spots near Tokyo"] ''JW Web Magazine'' Retrieved June 4 2024</ref><ref>[https://www.yunessun.com/yunessun/ "Yunessun"] Retrieved June 4 2024</ref><ref name="Hadfield">{{cite news|last=Hadfield |first=James |title=Last splash: Immodest Japanese tradition of mixed bathing may be on the verge of extinction |url=https://www.japantimes.co.jp/life/2016/12/10/lifestyle/last-splash-immodest-japanese-tradition-mixed-bathing-may-verge-extinction/#.XAkRgXQza00|work=[[The Japan Times]] |date= 10 December 2016 | access-date=6 December 2018}}</ref> ===တဘက်=== အွန်းဆန်းသို့ လာရောက်သည့် ဧည့်သည်များသည် သေးငယ်သည့် တဘက်တစ်ခုကို အသုံးပြုကာ ကိုယ်သုတ်ဝတ်အဖြစ် အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အဝတ်လဲခန်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သည့်အခါတွင် စိုနေသည့် ခန္ဓာကိုယ်ကို သုတ်ရသည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်လက်သန့်စင်သည့် နေရာမှ ရေချိုးကန်သို့ လာသည့်အခါတွင်လည်း အရှက်ကို ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် ခါးတွင် စည်းထားရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။ တီဗွီအစီအစဉ်များစွာတွင် ထိုတဘက်ကို ဝတ်ဆင်ကာ ရေပူစမ်းအတွင်း ရေစိမ်ခြင်းများ ပြုသည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဤသည်မှာ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများ၏ အရှက်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝတ်ဆင်ကာ ရေစိမ်ခြင်းသာဖြစ်ပြီး လက်တွေ့တွင် ထိုကဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ ထိုကဲ့သို့ တဘက်ကို ဝတ်ဆင်ကာ ရေပူစမ်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းသည် မသန့်ရှင်းသည့် အပြုအမူဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရေစိမ်နေသည့်အခါတွင် တဘက်ကို ရေစိမ်ကန်၏ ဘေးတွင် ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ခေါက်ထားသည့် တဘက်များကို မိမိတို့၏ ခေါင်းပေါ်တွင် ပတ်ထားခြင်းဖြင့် ရေမစိုအောင် ထားရှိကြသည်။{{Citation needed|date=March 2025}} ===တက်တူး=== ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ၅၆ ရာခိုင်နှုန်းသော အွန်းဆန်းလုပ်ငန်းများသည် တက်တူးပါရှိသည့် ဧည့်သည်များ အွန်းဆန်းအသုံးပြုခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။<ref name=Ryall>{{cite news|url=http://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/1876200/japanese-owners-famous-onsen-hot-springs-soften-their-stance|title=Japanese owners of famous 'onsen' hot springs soften their stance on tattoo ban to appease foreign visitors|first=Julian|last=Ryall|date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117035103/http://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/1876200/japanese-owners-famous-onsen-hot-springs-soften-their-stance|archive-date=17 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/community/2012/11/06/how-tos/if-you-need-to-bring-drugs-to-japan-sort-out-the-paperwork-or-else/#.Vqv4xK3ouUk|newspaper=The Japan Times|date=6 November 2012|first=Ashley|last=Thompson|title=If you need to bring drugs to Japan, sort out the paperwork — or else|archive-url=https://web.archive.org/web/20150719081838/http://www.japantimes.co.jp/community/2012/11/06/how-tos/if-you-need-to-bring-drugs-to-japan-sort-out-the-paperwork-or-else#.Vqv5A63ouUl|archive-date=19 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|author=Xeni Jardin|url=http://boingboing.net/2009/12/22/tattoo-in-japan.html |title=Tattoo in Japan |publisher=Boing Boing |date=22 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224074209/http://www.boingboing.net/2009/12/22/tattoo-in-japan.html|archive-date=24 December 2009}}</ref> တက်တူးပါရှိသည့် အသုံးပြုသူများကို ဝင်ရောက်ခွင့်တားမြစ်ခြင်းမှာ ယာကူဇာဂိုဏ်းဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်နိုင်ရန်၊ ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်ပွားမှုကို တားမြစ်နိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံခရီးသွားအေဂျင်စီသည် အွန်းဆန်းလုပ်ငန်းများကို တက်တူးပါရှိသည့် နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများကို အွန်းဆန်းအသုံးပြုခွင့်ပေးခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို မြှင့်တင်ကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{citation|url=https://naganonow.com/nagano-onsen-japan/#onsen_warnings|title=Onsen Warnings and Hassles |date=July 2019 |access-date=30 September 2020 |language=en}}</ref> လုပ်ငန်းရှင်များအနေဖြင့် နိုင်ငံခြားခရီးသွားများကို အွန်းဆန်းအသုံးပြုခွင့်ပေးရန် ဆန္ဒရှိသော်လည်း ထိုကဲ့သို့ ခွင့်ပြုလိုက်ခြင်းဖြင့် ယာကူဇာဂိုဏ်းဝင်များ အွန်းဆန်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်မှုအား ထိခိုက်မှုရှိမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်မှုများ ရှိနေသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mhlw.go.jp/content/001165667.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306104324/https://www.mhlw.go.jp/content/001165667.pdf|script-title=ja:入れ墨（タトゥー）がある外国人旅行者の入浴に関する対応について|language=ja|publisher=[[Japan Tourism Agency]]|date=18 March 2016|archive-date=6 March 2025|access-date=6 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sankei.com/article/20150806-4MJEIM5OR5PTRD6F5XQQATTZ5Q/|script-title=ja:「タトゥーお断り WHY?」外国人観光客、温泉で当惑 2019ラグビーW杯はどうなの？|language=ja|publisher=[[Sankei Shimbun]]|date=6 August 2015|access-date=6 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.livedoor.com/article/detail/22256473/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306104300/https://news.livedoor.com/article/detail/22256473/|script-title=ja:入れ墨で温泉お断り？暴力団排除条例と外国人観光客増加の間でゆれる福岡・公衆入浴施設の対応|language=ja|publisher=Livedoor News|date=30 March 2022|archive-date=6 March 2025|access-date=6 March 2025}}</ref> သို့သော် တက်တူးကို လက်ခံသည့် အွန်းဆန်းများလည်း ရှိနေသေးသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/community/2012/11/27/how-tos/ink-doesnt-always-cause-a-stink-at-the-onsen/#.Vqv1nq3ouUk|first=Ashley|last=Thompson|title=Ink doesn't always cause a stink at the onsen|newspaper=The Japan Times|date=27 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150719082949/http://www.japantimes.co.jp/community/2012/11/27/how-tos/ink-doesnt-always-cause-a-stink-at-the-onsen#.Vqv4hq3ouUl|archive-date=19 July 2015}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံခရီးသွားအဖွဲ့အစည်းက ပြုလုပ်သည့် လေ့လာမှုတွင် ဟိုတယ်နှင့် တည်းခိုခန်းများတွင်ရှိသည့် ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သော အွန်းဆန်းများသည် တက်တူးပါသည့် ဧည့်သည်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုထားသည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားသော ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းသော အွန်းဆန်းများမှာ တက်တူးပါရှိသည့် ဧည့်သည်များ၏ တက်တူးများကို ဖုံးအုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အစီအမံများဖြင့် ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုထားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့သော မြို့များရှိ အွန်းဆန်းများသည် ထိုကဲ့သို့ ဖုံးအုပ်စရာမလိုဘဲ ဝင်ခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခွင့်ပြုထားသည့် မြို့များတွင် ဟယောဂိုစီရင်စုရှိ ခိနဆခိအွန်းဆန်းနှင့် အိုးအိတစီရင်စုရှိ ဘက်ပုအွန်းဆန်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://travel.gaijinpot.com/japan-sightseeing-essentials/30-tattoo-friendly-onsen-in-japan/|title = 30 Tattoo Friendly Onsen in Japan}}</ref> ခရီးသွားကဏ္ဍတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများလည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အချို့သော အွန်းဆန်းများသည် ယခင်က တက်တူးဖြင့် ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စည်းကမ်းများကို ဖြေလျော့ပေးခြင်း၊ သေးငယ်သည့် တက်တူးများဖြစ်ပါက ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခြင်း၊ တက်တူးများကို စတစ်ကာများကပ်ကာ ဖုံးအုပ်ပြီး ဝင်ရောက်ခွင့်ပေးခြင်းများ ရှိလာသည်။<ref name=Ryall/><ref>{{cite news|url=http://en.rocketnews24.com/2015/04/17/onsen-in-nagano-will-now-welcome-foreigners-with-tattoos-as-long-as-they-patch-em-up/|title=Onsen in Nagano will now welcome foreigners with tattoos, as long as they patch 'em up|date=17 April 2015|first=Evie|last=Lund|archive-url=https://web.archive.org/web/20151214210842/http://en.rocketnews24.com/2015/04/17/onsen-in-nagano-will-now-welcome-foreigners-with-tattoos-as-long-as-they-patch-em-up/|archive-date=14 December 2015}}</ref> ==အကျိုးကျေးဇူးများ== အွန်းဆန်းတွင် ရေစိမ်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည့် ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရှိသည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=特集「ヘルシートーク」 {{!}} ソニー生命保険株式会社 |url=https://cs.sonylife.co.jp/lpv/pcms/sca/ct/special/topic/index1612.html?lpk=63333 |access-date=2024-07-25 |website=cs.sonylife.co.jp |language=ja}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=温泉利用が健康づくりにもたらす総合的効果についてのエビデンスに関する研究 {{!}} 厚生労働科学研究成果データベース |url=https://mhlw-grants.niph.go.jp/project/23931 |access-date=2024-07-25 |website=mhlw-grants.niph.go.jp}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=だから温泉はカラダにいい {{!}} 温泉医科学研究所 |url=https://www.onsen-msrc.com/knowledge/contents/dakara.html |access-date=2024-07-25 |website=www.onsen-msrc.com}}</ref> ''Onsen'' are particularly renowned for their relaxing and [[Therapeutic effect|therapeutic effects]].<ref name=":2" /> အွန်းဆန်းများသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို သက်သာစေခြင်းနှင့် အနာရောဂါများကို ပျောက်ကင်းခြင်း စသည့်ကောင်းကျိုးများဖြင့် လူသိများသည်။ ထိုကဲ့သို့ အကျိုးရှိသည်မှာ အပူချိန်၊ ဖိအား၊ ရေတွင်ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည့် သတ္ထုဓာတ်များ စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=体のこわばり緩和、むくみ改善 ～温泉による科学的な効果（国際医療福祉大学大学院 前田眞治教授）～ |url=https://medical.jiji.com/topics/2878 |access-date=2024-07-25 |website=時事メディカル |language=ja}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အွန်းဆန်းများဖြင့် နာမည်ကျော်သည့် ဘက်ပုမြို့ (Beppu) မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ပုံမှန် အွန်းဆန်းတွင် ရေစိမ်ပေးပါက သွေးဖိအားကျဆင်းခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှုန်းကို လျော့ကျစေခြင်း၊ ကာလရှည်ကြာနာကျင်မှုများနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို သက်သာစေခြင်း စသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=":1" /> အွန်းဆန်းများ ရှိသည့်အတွက် နာမည်ကြီးသည့် အခြားမြို့တစ်ခုဖြစ်သည့် အတမိမြို့ (Atami) တွင် စစ်တမ်းတွင်လည်း အွန်းဆန်းရှိသည့် အိမ်ရှိလူများသည် မရှိသည့်အိမ်ရှိလူမများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သွေးဖိအားနှင့်ပတ်သက်သည် ရောဂါကုသရမှု နည်းပါးသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=":0" /> အွန်းဆန်းများသည် အမျိုးအစားများစွာရှိပြီး ကာဗွန်နစ်အက်စစ်ပါဝင်သည့် အွန်းဆန်း၊ သံဓာတ်ပါဝင်သည့် အွန်းဆန်း၊ အက်ဆစ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် အွန်းဆန်း၊ အနံ့ပြင်းသည့် ဆာလဖာပါဝင်သည့် အွန်းဆန်းနှင့် အခြားအွန်းဆန်းများလည်း များစွာရှိသေးသည်။<ref name=":0" /> အွန်းဆန်းတစ်ခုချင်းစီသည် အမျိုးအစားပေါ်မူတည်ကာ မတူညီသည့် ကျန်းမာရေးကောင်းကျိုးရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကာဗွန်နစ်အက်စစ်ပါဝင်သည့် အွန်းဆန်းသည် အသားအရေကို ချောမွေစေသည့် အာနိသင်ရှိသည်။ အွန်းဆန်းလုပ်ငန်းများဘက်မှလည်း မိမိတို့၏ အွန်းဆန်းကို လာရောက်အသုံးပြုပါက များစွာသော ကျန်းမာရေးနှင့် အလှအပဆိုင်ရာ ကောင်းကျိုးများရှိသည်ဟု ကြော်ငြာလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=温泉浴場のご案内{{pipe}}源泉100%かけ流しの「ひょうたん温泉」 |url=https://www.hyotan-onsen.com/onsen/index.html#data |access-date=2024-07-25 |website=www.hyotan-onsen.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=蔵王温泉大露天風呂 |url=https://www.jupeer-zao.com/roten/ |access-date=2024-07-25 |website=www.jupeer-zao.com}}</ref> အချို့သော အွန်းဆန်းများရှိ ရေများသည် သောက်သုံးနိုင်ကြသည်။ စီရင်စုမှ အွန်းဆန်းမှရေကို သောက်သုံးရန်စိတ်ချရသည်ဟု သတ်မှတ်ထားပါက သောက်သုံးနိုင်သည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=飲泉について {{!}} 日本温泉協会 |url=https://www.spa.or.jp/onsen/528/ |access-date=2024-07-25 |website=一般社団法人 日本温泉協会 ～温泉名人～ |language=ja}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=温泉水は飲める？温泉の定義と、温泉水の上手な飲み方 {{!}} 水と健康の情報メディア{{pipe}}トリム・ミズラボ - 日本トリム |url=https://www.nihon-trim.co.jp/media/18455/ |access-date=2024-07-25 |website=www.nihon-trim.co.jp}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=飲泉{{pipe}}源泉100%かけ流しの「ひょうたん温泉」 |url=https://www.hyotan-onsen.com/onsen/index.html#drink |access-date=2024-07-25 |website=www.hyotan-onsen.com}}</ref> ထိုသောက်သုံးနိုင်သည့် ရေသည် သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာမှရယူထားသည့် ရေဖြစ်ကာ ရေချိုးရာတွင်အသုံးပြုသည့်ရေအရင်းအမြစ်နှင့် ခွဲခြားထားသည်။<ref name=":4" /> သတ္ထုဓာတ်များပေါကြွယ်ဝစွာပါဝင်နေသည့် အွန်းဆန်းရေသည် သွေးအတွင်းသံဓာတ်လျော့နည်း၍ ဖျော့တော့သည့်ရောဂါ သို့မဟုတ် ဝမ်းချုပ်သည့်ရောဂါများကို သက်သာစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name=":3" /><ref name=":5" /> ==အခက်အခဲများ== ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အွန်းဆန်းဥပဒေအမှတ် (၁၈) အပိုဒ် (၁) တွင် အွန်းဆန်းများမှ ရေများသောက်သုံးခြင်း၊ ရေစိမ်ခြင်းများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဓာတ်မတည့်ကြောင်းအမှတ်အသားများ၊ သတိပြုရန်များကို ဖော်ပြထားသည်။<ref name="JHS Act">{{cite web |title=The Criteria for the Notification, etc. on Contraindications and Cautions for Bathing and Drinking as specified in Article 18, Paragraph 1 of the Hot Springs Act |url=https://www.env.go.jp/content/900453265.pdf |website=Ministry of the Environment: Government of Japan |access-date=28 October 2022}}</ref> သို့သော်လည်း သန်းပေါင်းများစွာသော ဂျပန်လူမျိုးများသည် ထိုဘေးထွက်ဆိုးကျိုးနှင့် ပတ်သက်သည့် သတိပေးချက်များကို သတိထားမှုနည်းပါးကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အွန်းဆန်းများ အသုံးပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများသည်လည်း ယခုအချိန်ထိတိုင် ရှိနေသေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သွေးဖိအားမြင့်မားလာခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးနှင့်ပတ်သက်သည့်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.city.beppu.oita.jp/01onsen/english/03hyakka/ryouyou.html |title=Hot Spring Treatment{{pipe}}Hot Spring Encyclopedia{{pipe}}ONSEN{{pipe}}BEPPU CITY{{pipe}} |publisher=City.beppu.oita.jp |access-date=7 December 2010}}</ref> ရေဆိုးစွန့်ပစ်သည့်စနစ် ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိသည့် အွန်းဆန်းများတွင် Legionella ဘတ်တီးရီးယားကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal |title=Molecular determination of infection source of a sporadic Legionella pneumonia case associated with a hot spring bath |url=https://archive.org/details/microbiology-and-immunology_1997_41_3/page/197 |author=H. Miyamoto |author2=S. Jitsurong |author3=R. Shiota |author4=K. Maruta |author5=S. Yoshida |author6=E. Yabuuchi |journal=Microbiol. Immunol. |volume=41 |issue=3 |pages=197–202 |year=1997 |pmid=9130230 |doi=10.1111/j.1348-0421.1997.tb01190.x|s2cid=25016946 |doi-access=free }}</ref><ref name="hiuga">{{cite journal |title=An outbreak of legionellosis in a new facility of hot spring Bath in Hiuga City |author=Eiko Yabuuchi |author2=Kunio Agata |issn=0387-5911 |volume=78 |issue=2 |pages=90–98 |year=2004 |journal=Kansenshogaku Zasshi |doi=10.11150/kansenshogakuzasshi1970.78.90 |pmid=15103899|doi-access=free }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မိယဇခိစီရင်စုတွင် ရှိသည့် အွန်းဆန်းတစ်ခုတွင် လူ ၂၉၅ ဦး Legionella ဘတ်တီးရီးယားပိုး ဝင်ရောက်ခံရခဲ့ပြီး ၇ ဦး အသက်ဆုံးပါးခဲ့သည်။<ref name="hiuga"/><ref name="Shueisha111069">{{cite web |url=https://shueisha.online/newstopics/111069 |title=「怖い菌ではないと思っていた」と運営会社社長。過去には7名死亡した事例も |language=ja |publisher=[[Shueisha]] |access-date=4 March 2023 |archive-date=1 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301133909/https://shueisha.online/newstopics/111069 |url-status=dead }}</ref>{{efn|In addition to this case, two people were infected and one died at [[Arima Onsen]] in 2022. In the same year, Legionella bacteria up to 3,700 times the standard value were detected at an ''onsen'' in [[Fukuoka Prefecture]] because the water was changed only twice a year.<ref name="Shueisha111069"/>}} ရေဆိုးစွန့်ပစ်သည့်စနစ်ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိသည့် အွန်းဆန်းများ၏ ပွင့်လင်းမှုရှိစွာ ဖော်ပြမှုမရှိခြင်းသည် အွန်းဆန်းလုပ်ငန်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဂုဏ်သတင်းကို ထိခိုက်စေမှုများလည်း ရှိသည်။<ref name="search.japantimes.co.jp">{{cite news |title=Onsen: know what you're getting into |newspaper=The Japan Times |url= http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20040814a5.html}}</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ပူနွေးသည့် ရေများတွင် ကူးစက်တတ်သည့်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်ကို ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် တွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Naegleria မျိုးစိတ်များကဲ့သို့သော သက်ရှိများ ဖြစ်သည်။<ref name="Shinji Izumiyama 2003 514">{{cite journal |title=Occurrence and Distribution of Naegleria Species in Thermal Waters in Japan |author=Shinji Izumiyama |author2=Kenji Yagita |author3=Reiko Furushima-Shimogawara |author4=Tokiko Asakura |author5=Tatsuya Karasudani |author6=Takuro Endō |journal=The Journal of Eukaryotic Microbiology |volume=50 |issue=s1 |date=July 2003 |doi=10.1111/j.1550-7408.2003.tb00614.x |pmid=14736147 |pages=514–5|s2cid=45052636 }}</ref> လက်ရှိကာလတွင် ရေပူစမ်းများရှိ ရေများတွင်လည်း ထိုNaegleria မျိုးစိတ်များ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ Naegleria fowleri များသည် သေစေနိုင်သည့် ရောဂါများကိုပင် ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မှတ်တမ်းများအရ ထိုကဲ့သို့ကူစက်မှုဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် ငါကြိမ်အောက်သာ ရှိခဲ့သည်။ အွန်းဆန်းများတွင် ရှရာ၊ အနာ နှင့် ဒဏ်ရာများ ရှိပါက အွန်းဆန်းတွင် ရေစိမ်ခြင်းမပြုရန် သတိပေးစာများ ကပ်ထားကြသည်။ ထို့အပြင် မကြာသေးမီကာလမှစတင်၍ အွန်းဆန်းများတွင် ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ရေတွင် ကလိုရင်း ခပ်ထားကြသည်။ အချို့အွန်းဆန်းများမှာမူ ရေကို မူလသဘာဝအတိုင်း ထားရှိကြသည်။ ကလိုရင်းမခပ်ထားသည့် ရေများကို လဲလှယ်ခြင်းမပြုဘဲ ထိုအစား ရေကန်ကို နေ့စဉ်သန့်ရှင်းမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် မှန်ကန်သည့်အသုံးပြုနည်းဖြင့် အသုံးပြုပါက ထိုကဲ့သို့သော ကူးစက်မှုများကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရေအောက်သို့ ဦးခေါင်းနှစ်ကာ ရေချိုးရေစိမ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် ရေစိမ်ကန်သို့ မဝင်ပြီ သေသေချာချာ သန့်ရှင်းအောင်ဆေးကြောခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="search.japantimes.co.jp"/> အချို့သော အွန်းဆန်းများတွင် ချောင်းမြောင်းကြည့်ခံရသည့် အမှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျပန်တိုင်းသတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အချို့သောစီရင်စုများတွင် ရေစိမ်မည့်သူများအနေဖြင့် ရေကူးဝတ်စုံဝတ်ကာ အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော အမှုများ လျော့ပါးလာသည်ဟု ဆိုထားသည်။<ref name="Hadfield"/><ref>{{cite news |date=2021-11-21 |title=盗撮の実態、知っていますか？ 10年で倍増/常習化しやすく 被害に遭わないためには...【NEXT特捜隊】 |url=https://www.at-s.com/news/article/shizuoka/988762.html |language=ja |work=[[Shizuoka Shimbun]] |access-date=2022-10-28 |archive-date=26 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526224608/https://www.at-s.com/news/article/shizuoka/988762.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=2018-12-28 |title=＜盗撮の闇(3)＞奪われた日常 被害者、映像流出におびえ |url=https://www.saga-s.co.jp/articles/-/319829 |language=ja |work=佐賀新聞 |access-date=2022-10-28}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အခန်းပြင်ရေစိမ်ခန်းတွင် ရေချိုးနေသူများ၏ ရုပ်ပုံများကို ခိုးရိုက်သည့် လူများစွာသည် အုပ်စုဖွဲ့ကာ ကျူးလွန်ခဲ့သဖြင့် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>[https://bunshun.jp/articles/-/54043 "盗撮のカリスマ"斎藤果林容疑者が逮捕 犯行グループの一員が明かす"卑劣な手口"「若い女性が集まる連休にはグループで"温泉盗撮旅"へ] ''Bunshun Online'' (in Japanese) May 1 2022. Retrieved June 3 2024. </ref><ref>[https://www.yomiuri.co.jp/national/20230201-OYT1T50285/ "「盗撮のカリスマ」率いるグループ16人摘発...男「30年前から1万人は盗撮」"] ''[[Yomiuri Shimbun]]'' (in Japanese) February 2 2023. Retrieved June 3 2024.</ref> ==ရေချိုးသည့်နည်းလမ်းများ== အများသုံးနိုင်ပြီး အရွယ်အစားကြီးသည့်ရေချိုးကန်များ (大浴場, daiyokujō) နှင့် အခန်းပြင်ရေချိုးကန်များ (露天風呂, roten-buro) သည် အသုံးပြုသူများ ခံစားနိုင်စေရန်အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပုံစံအမျိုးမျိုးရှီကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - *'''ရေတံခွန်ရေချိုးကန်''' (打たせ湯, utase-yu) - ရေနွေးသည် အမြင့်နေရာမှ ကျဆင်းလာပြီး ထိုရေ၏ ဖိအားကြောင့် နှိပ်နယ်ပေးသကဲ့သို့ ခံစားရအောင် ဆောင်ရွက်ထားသည်။<ref name=":6">{{Cite web |title=Other types of bathing {{!}} Onsen Medical Science Reserch Center |url=https://www.onsen-msrc.com/kenko_f/onsen_english/toku/toku1.html |access-date=2024-07-25 |website=www.onsen-msrc.com |archive-date=27 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427064313/https://www.onsen-msrc.com/kenko_f/onsen_english/toku/toku1.html }}</ref>[[File:垂玉温泉打たせ湯.jpg|thumb|''Utase-yu'' waterfall bath at Tarutama Onsen ([[:ja:垂玉温泉|垂玉温泉]])]] *'''ရေနွေးငွေ့ရေချိုးကန်''' (蒸し湯, mushi-yu) - သေးငယ်သည့် အခန်းထဲတွင် အွန်းဆန်းမှထွက်လာသည့် ရေနွေငွေ့များ ပျံတက်နေပြီး အသုံးပြုသူသည် မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် လည်ပင်းကို ရေတွင်စိမ်၊ ဦးခေါင်းကို ဖော်ထားကာ အသုံးပြုသည့်နည်း ဖြစ်သည်။ ချွေးထုတ်ခန်း (Sauna) ကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆင်တူသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည်။<ref name=":6" /> *'''အိပ်ချိုးရေကန်''' (寝湯, ne-yu) - ဤရေကန်သည် စောက်တိမ်ပြီး လဲလျောင်းကာ ချိုးရသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် အိပ်လျက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော် အပူချိန်လွန်ကဲမှုကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=寝湯とは？最高のくつろぎ空間が堪能できる温泉10選！{{pipe}}ニフティ温泉 |url=https://onsen.nifty.com/onsen-matome/230613707757/ |access-date=2024-07-25 |website=ニフティ温泉 |language=ja}}</ref> *'''အရှိယု(足湯, ashi-yu)''' - ဤရေစိမ်ကန်ကိုမူ အဓိကရေစိမ်ကန်နှင့် ခွဲထားထားရှိသည်။ ဤရေစိမ်ကန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုခ အခမဲ့ ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူများသည် အဝတ်အစားဝတ်ဆင်ထားလျက်ပင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး မိမိ၏ ခြေထောက်နှင့် ခြေဖဝါးများကို ရေတွင်စိမ်ကာ အသုံးပြုရသည်။ *'''သဲရေချိုးကန်(砂湯, suna-yu)''' - အသုံးပြုသူသည် သဲထဲတွင် လဲလျောင်းကာ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကို တစ်စိတ်ပိုင်းကို နှစ်မြုပ်ကာ အသုံးပြုရသည်။ ထိုသဲသည် အွန်းဆန်းရေ သို့မဟုတ် အခြားအရင်းအမြစ်မှ ရေဖြင့် အပူပေးထားသည်။ အသုံးပြုသည့်အချိန်တွင် [[ယုခတ]] (Yukata) ကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး ကျားမ အတူတူ အသုံးပြုနိင်သည်။<ref name=":6" /> *'''ဂန်းဘန်းယောခု (岩盤浴)''' သည် အပူပေးထာသည့် ကျောက်တုံးများပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ အသုံးပြုရသည်။ အသုံးပြုသူသည် ဂျပန်တို့၏ အခန်းတွင်းဝတ်ဆင်သည့် အဝတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် "ခန်းနိုင်းဂိ" (館内着) ကို ဝတ်ဆင်ရသည်။ ကျားမအတူတူ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဂန်းဘန်းယောခုကို ပုံမှန် အဝတ်ဗလာဖြင့် အသုံးပြုရသည့် အွန်းဆန်းအခန်းများနှင့် ခွဲခြားထားရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=岩盤浴での持ち物は？入り方や服装を解説 おすすめの岩盤浴施設も紹介{{pipe}}ニフティ温泉 |url=https://onsen.nifty.com/onsen-matome/240125094738/ |access-date=2024-07-25 |website=ニフティ温泉 |language=ja}}</ref> ချွေးထုတ်ခန်းများ (Sauna) ကို တစ်ခါတရံ အွန်းဆန်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ အတော်လေးအေးသည့် အခန်းဖြစ်သည့် မိဇုဘုရို (水風呂) သည် ချွေးထုတ်ခန်းများ၏ အပြင်ဘက်တည့်တည့်တွင် ရှိသည်။ မိဇုဘုရိုများကို အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် အလျင်အမြန် အအေးခံချင်သည့်အခါတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ရေနွေးစိမ်ခြင်း၊ ချွေးထုတ်ခန်းဝင်ခြင်းနှင့် မိဇုဘုရိုသို့ဝင်ကာ အအေးခံခြင်း ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် တိုတိုနိုအု (ととのう) ဟု ခေါ်ပြီး လန်းဆန်းစေပြီး ကျန်မာရေးအရအကျိုးကျေးဇူးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2021-03-04 |title=ととのうサウナの入り方 |url=https://www.yukaisoukai.com/chi/sauna-totonou/ |access-date=2024-07-25 |website=野天湯元 湯快爽快 ちがさき |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=サウナよりもととのう？ 本物の温泉好きがやみつきになる入浴法 （高橋一喜） - エキスパート |url=https://news.yahoo.co.jp/expert/articles/1a17f4a175fb01536ba3ecfd83d6070fc1bb299a |access-date=2024-07-25 |website=Yahoo!ニュース |language=ja}}</ref> ==အောက်ခြေမှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု]] au7wptb0qv7slqstyapivjjc7tpzr7r 0 282366 1042324 1041971 2026-07-07T12:59:29Z Zawzawaungthwin 100038 အီရန်သမ္မတဟောင်း၏ သေဆုံးမှု သတင်းမှား ဖယ်ရှား 1042324 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox military conflict | conflict = ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ | partof = [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ|အရှေ့အလယ်ပိုင်း]] အကျပ်အတည်း (၂၀၂၃–လက်ရှိ) နှင့် ၂၀၂၆ [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]–[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အကျပ်အတည်း | date = ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ – ၁၇ ဇွန် ၂၀၂၆ ({{Age in days|2026|2|28|2026|6|17}} ရက်) | place = အနောက်အာရှ <br>(အဓိကအားဖြင့် [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်ပြည်များ|ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ]]) | status = နှစ်နိုင်ငံ သမ္မတ များ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး စစ်ပွဲ ကို အဆုံးသတ်ခဲ့ကြသည် | image = 2026 Iran war collage.jpg | image_size = 300px | caption = ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ | combatant1 = {{flag|United States}}<br />{{flag|Israel}} <br> {{flag|Saudi Arabia}} <Br> {{flag|United Arab Emirates}} <br> {{flag|Kuwait}} | combatant1a = '''တိုက်ခိုက်မှုမပါ ကာကွယ်ရေးကူညီမှုပေးသည့် နိုင်ငံများ:'''<br> {{tree list}} * {{flag|Bahrain}} * {{flag|France}} * {{flag|Germany}} * {{flag|Iraq}} ** '''Kurdistan Region'''<br>{{small|(ပက်ရှ်မာဂါ တပ်ဖွဲ့)}} * {{flag|Jordan}} * {{flag|Kuwait}} * {{flag|Oman}} * {{flag|Qatar}} * {{flag|Saudi Arabia}} * {{flag|Syria}} * {{flag|Ukraine}} * {{flag|United Arab Emirates}} * {{flag|United Kingdom}} ** '''Akrotiri and Dhekelia''' <br>{{small|(ဗြိတိန်စစ်အခြေစိုက် ပြည်ပနယ်မြေ)}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} *{{flag|Iran}} *{{flag|ဟစ်ဇ်ဘိုလာ}} {{tree list/end}} | commander1 = {{flagicon|United States}} [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]<br>{{small|(အမေရိကန်သမ္မတ)}}<br> {{flagicon|Israel}} [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]]<br>{{small|(အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်)}} | commander2 = {{flagicon|Iran}} [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]]<br>{{small|(နိုင်ငံဥသျှောင်)}}<br> {{flagicon|Iran}} [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]]<br>{{small|(အီရန်သမ္မတ)}} | units1 = {{tree list}} * {{flag|United States}} * {{flagicon image|Flag of the U.S. Central Intelligence Agency.svg}} [[စီအိုင်အေ]] <ref>{{Cite news |first1=Julian E. |last1=Barnes |first2=Ronen |last2=Bergman |first3=Eric |last3=Schmitt |first4=Tyler |last4=Pager |date=1 March 2026 |title=The C.I.A. Helped Pinpoint a Gathering of Iranian Leaders. Then Israel Struck. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/us/politics/cia-israel-ayatollah-compound.html |access-date=1 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> {{tree list/end}} * {{flag|Israel}}<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-calls-up-20000-reservists-in-addition-to-the-50000-reservists-currently-on-duty/|title=Israel calls up 20,000 reservists, in addition to the 50,000 reservists currently on duty|first=Emanuel|last=Fabian|date=28 February 2026|via=www.timesofisrael.com}}</ref> * {{flagicon image|Flag of IDF Military Intelligence Directorate.svg}}<br>{{small|အစ္စရေးထောက်လှမ်းရေး}} * {{flagicon image|Flag of IDF Home Front Command.svg}}<br>{{small|(အစ္စရေးပြည်တွင်းစစ်ဌာန)}} {{tree list/end}} | units2 = {{tree list}} * {{flagicon|Iran}} [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|အီရန်အစိုးရ]] ** [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အီရန်စစ်တပ်]] * {{small|(အီရန်မဟာမိတ်များ)}} {{tree list/end}} | casualties1 = {{flagdeco|USA}} စစ်သည် ၃ ဦး သေဆုံး၊ ၅ ဦး ဒဏ်ရာပြင်းထန်<br> {{flagdeco|Israel}} အရပ်သား ၁၂ ဦး သေဆုံး၊ ၄၅၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ | casualties2 = * ပြစ်မှတ် ၁,၀၀၀ ကျော် တိုက်ခိုက်ခဲ့<br> * ခေါင်းဆောင် ၄၈ ဦး သေဆုံး<br> * စစ်သင်္ဘော ၉ စင်း ဖျက်ဆီး<br>{{small|အမေရိကန် ထုတ်ပြန်ချက်}}<hr> * အရပ်သား ၂၀၁ ဦး သေဆုံး <br> ၇၄၇ ဦး ဒဏ်ရာရ <br>{{small|အီရန် ထုတ်ပြန်ချက်}} | casualties3 = '''ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအား အီရန်တိုက်ခိုက်မှု'''<br> {{flagdeco|UAE}}<br>{{small|[[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|ယူအေအီး]]}} ၃ ဦး သေဆုံး၊ ၅၈ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Kuwait}}<br>{{small|[[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]]}} ၁ ဦး သေဆုံး၊ ၃၂ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Qatar}}<br>{{small|[[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]]}} ၁၆ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Jordan}}<br>{{small|[[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ|ဂျော်ဒန်]]}} ၅ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Bahrain}}<br>{{small|[[ဘာရိန်းနိုင်ငံ|ဘာရိန်း]]}} ၁ ဦး သေဆုံး၊ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Oman}}<br>{{small|[[အိုမန်နိုင်ငံ|အိုမန်]]}} ၁ ဦး ဒဏ်ရာရ }} '''၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]တို့က [[အီရန်နိုင်ငံ]]တစ်ဝှမ်းရှိ မြို့ကြီးများနှင့် အရေးပါသော နေရာအတော်များများကို အလစ်အငိုက် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာမှ စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကြီးမားသည့်စစ်ပွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီခါမေနီ]] နှင့် အဆင့်မြင့်အရာရှိ အများအပြား သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ယင်းလုပ်ရပ်အပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်ဘက်ကလည်း အစ္စရေးနိုင်ငံ အပါအဝင် [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]ရှိ အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ထိုစစ်ပွဲ ကို ကြားခံ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] မှတဆင့် အမေရိကန် နှင့် အီရန် တို့အကြား အကြိမ်ကြိမ်ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] နှင့် အီရန်သမ္မတ [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] တို့သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ဒီဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |date=2026-06-15 |title=US, Iran reach deal to end war, reportedly including Lebanon conflict; Trump: Hormuz to open |url=https://www.timesofisrael.com/us-iran-reach-deal-to-end-war-reportedly-including-lebanon-conflict-trump-hormuz-to-open/ |access-date=2026-06-15 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> <ref>{{Cite web |title=အမေရိကန်နှင့် အီရန်သမ္မတများ အပစ်ရပ်လက်မှတ်ထိုး၊ ပြန်တိုက်နိုင်ခြေရှိဟု ထရမ့်ပ်ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/118415 |access-date=2026-06-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ali |first=Taz |date=2026-06-18 |title=Middle East crisis live: Tehran says it will charge ships in strait of Hormuz after 60 days; US-Iran presidents sign peace deal |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jun/18/middle-east-crisis-live-us-iran-presidents-sign-peace-deal-mou-trump-tehran-strait-of-hormuz-toll-lebanon-israel |access-date=2026-06-18 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Humphrey |first=Andrew |last2=Lapham |first2=Jake |date=2026-06-18 |title=Trump and Iran's Pezeshkian sign initial deal to end war - live updates |url=https://www.bbc.com/news/live/c8j2ewl0dpxt |access-date=2026-06-18 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == အစ္စရေးနှင့် အီရန်၏ မဟာမိတ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် "၁၂-ရက်ကြာစစ်ပွဲ" အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည့် [[အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီရန်၏ နျူကလီးယားစက်ရုံများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်သော တိုက်ခိုက်မှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၆ အီရန် စစ်ပွဲ မဖြစ်ပွားမီ တစ်လခွဲခန့်အလိုတွင် အီရန်နိုင်ငံ၌ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး]]နောက်ပိုင်း ယနေ့ခေတ် အီရန်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည့် [[၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ|အကြီးမားဆုံးဆန္ဒပြမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ထိုကာလအတွင်း အရပ်သားထောင်နှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့သည်။ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်လ်နယ်ထရမ့်]]က ထိုဆန္ဒပြမှုအပေါ် “အကူအညီရောက်လာမည်” ဟု အတိအလင်း ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုပြောကြားမှုအပြီး၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ|၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်ကျူးကျော်မှု]]နောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး စစ်အင်အားတိုးချဲ့ချထားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]တို့က [[အီရန်နိုင်ငံ]]တစ်ဝှမ်းရှိ မြို့ကြီးများနှင့် အရေးပါသော နေရာအတော်များများကို အလစ်အငိုက် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် စစ်ပွဲကိုစတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဤပဋိပက္ခကြောင့် [[ရေနံ]]နှင့် [[သဘာဝဓာတ်ငွေ့]]ဈေးနှုန်းများ ရုတ်ခြုံ့မြင့်တက်လာခြင်း၊ လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်အတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ပြီး]] စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ပင်လယ်ပြင်ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြပြီး<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |date=28 February 2026 |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=[[The New York Times]] |last2=Eavis |first2=Peter}}</ref><ref name="uf">{{Cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=18 March 2026 |website=[[Just Security]] |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှုများကိုလည်း ပြတ်တောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Qatar says Iran attack caused significant damage at Ras Laffan gas facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/qatar-says-iran-missile-attack-sparks-fire-causes-damage-at-gas-facility |access-date=19 March 2026 |website=Al Jazeera}}</ref> အီရန်၊ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့မှစတင်၍ သီတင်းပတ်နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>ထိုသဘောတူညီချက်သည် စစ်ပွဲ အဆုံးသတ်နိုင်ရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့သည်။ == ၂၀၂၆ အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက် == '''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့'''တွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့သည် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး မူဘောင်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှာဘက်ဇ်ရှရစ်ဖ်၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် ရရှိခဲ့သော ဤသဘောတူညီချက်အရ လက်ဘနွန်အပါအဝင် စစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အပြီးတိုင် ရပ်စဲရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။အဆိုပါ သဘောတူညီချက်ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကို ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၌ လက်မှတ်ရေးထိုးကြရန် မူလက သဘောတူညီချက်ထားခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ်က ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ (အရှေ့ပိုင်းစံတော်ချိန်) တွင် အီရန်နှင့် သဘောတူညီမှုရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အီရန်၏ နျူကလီးယားစီမံကိန်းကိစ္စရပ်များကိုမူ အနာဂတ်ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ဆက်လက်ဖြေရှင်းသွားရန် သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမေရိကန်-အီရန် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် သဘောတူ၊ ဇွန် ၁၉ ရက် လက်မှတ်ထိုးမည် |url=https://burmese.dvb.no/post/109716 |access-date=2026-06-15 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ဤသဘောတူညီချက်ကြောင့် အီရန်အပေါ် ချမှတ်ထားသော ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့ထားမှုများသည် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ယင်းသတင်း ထွက်ပေါ်ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရေနံဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းခဲ့ရာ ဘရန့်ရေနံစိမ်းဈေး ၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အမေရိကန် အနောက်တက္ကဆက် ရေနံစိမ်းဈေး ၄ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ကျဆင်းခဲ့သည်။ယင်းအပြင် E4 ဟု ခေါ်သည့် ယူကေ၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့က အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပြီးနောက် အီရန်အပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုများကို ရုပ်သိမ်းရန် အသင့်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ရုပ်သိမ်းရန် ယူကေ၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့ အသင့်ရှိဟုဆို |url=https://news-eleven.com/article/312703 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === လက်မှတ်ရေးထိုးကြခြင်း === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် နှင့် အီရန်သမ္မတ [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] တို့သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ဒီဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်နေသော သမ္မတထရမ့်က အဆိုပါ သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ အီရန်နိုင်ငံပိုင် IRNA သတင်းအေဂျင်စီကလည်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အတည်ပြုချက်ကို ထပ်ဆင့်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်အရ အီရန်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ သန့်စင်ပြီး ယူရေနီယံများကို နျူကလီးယားလက်နက် ထုတ်လုပ်၍မရသည့် အဆင့်အထိ လျှော့ချသွားမည်ဖြစ်ပြီး၊ နျူကလီးယားလက်နက်များ ဝယ်ယူခြင်း သို့မဟုတ် တီထွင်ခြင်း မလုပ်ဆောင်ရန် ထပ်လောင်းကတိပြုခဲ့သည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီရန်၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေသည့် ရေနံတင်ပို့ရောင်းချမှုဆိုင်ရာ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ချက်ချင်းဖယ်ရှားပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီမှ ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု အမျိုးအစားအားလုံးကိုလည်း အချိန်ဇယားအတိုင်း ရုပ်သိမ်းပေးသွားမည်ဟု အမေရိကန်က တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တွင် အီရန်၏ ကန့်သတ်ခံထားရသော ရန်ပုံငွေနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်အသုံးပြုခွင့်ပေးရန်နှင့် နျူကလီးယားသဘောတူညီချက် နောက်ဆုံးရရှိပြီးချိန်တွင် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများ ပံ့ပိုးမည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀၀ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ရန်ပုံငွေကိုလည်း အမေရိကန်က ကူညီဆောင်ရွက်ပေးမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် သမ္မတထရမ့်က ၎င်းတို့၏ သတ်မှတ်ချက်များကို ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ပါက စစ်ရေးအရ ဆက်လက်တုံ့ပြန်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ == တိုက်ခိုက်မှုများ == အီရန်အပေါ် အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေး ပူးပေါင်းလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပထမနေ့ကို မြို့တော် [[တီဟီရန်မြို့]] ၊ ကွမ်မြို့၊ ကာရာ့မြို နှင့် ကာမန်ရှားမြို့များတွင် စတင်ခဲ့သည်။ အီရန်အစိုးရ၏ ထိပ်တန်းတာဝန်ရှိသူအချို့ သေဆုံးခဲ့ပြီး [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။၎င်း၏ နေအိမ်နှင့် ရုံးစခန်းလည်း ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ ပေါက်ကွဲမှုများကို တွေ့မြင်ရပြီးနောက် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး သည် အစ္စရေးစစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ကြောင်း အစောဆုံး အတည်ပြုခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] ကလည်း Truth Social တွင် တင်ထားသော ဗီဒီယိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်ကို ပူးတွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊နောက်ပိုင်းတွင် အယာ တိုလာ အလီ ခါမေနီ သေဆုံးပြီဟု အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် ကိုယ်တိုင် ကြေညာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံက [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးသတင်းကို ကြေညာပြီး ဝမ်းနည်းကာလ ရက်(၄၀) သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်ပြည်များ|ပါရှန့် ပင်လယ်ကွေ့ ဒေသတစ်လျှောက်]]တွင် ဒရုန်းများနှင့် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များ ဒါဇင်နှင့်ချီ ပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး အစ္စရေး နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဂျော်ဒန်၊ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ အီရတ်၊ ဆူဒန်၊ဆော်ဒီ နှင့် ယူအေအီး တို့ရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသို့ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အီရန်သည် ကူဝိတ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် ဒူဘိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် အပါအဝင် အရပ်ဘက်လေကြောင်းသုံး အခြေခံအဆောက်အအုံများကိုပါ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ယီမင်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သည့် ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်တွင် ပါဝင်နေသော အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံရေး–စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည့် ဟူသီသူပုန်အဖွဲ့ကလည်း [[ပင်လယ်နီ|ပင်လယ်နီ ဒေသ]]တွင် ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြန်လည်စတင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်မှုများ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ == တုံ့ပြန်ချက်များ == အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] က စစ်ဆင်ရေး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အီရန် ၏ ဒုံးကျည်နှင့် စစ်ရေးစွမ်းရည်များကို ဖျက်ဆီးရန်၊ အီရန်နိုင်ငံ နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်မှုကို တားဆီးရန်နှင့် နောက်ဆုံးတွင် အစိုးရပြောင်းလဲရေးကို ရည်မှန်းထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် ထရမ့်က ယင်းစစ်ဆင်ရေးသည် ရည်မှန်းချက်များ ပြီးမြောက်ရန် တစ်လ သို့မဟုတ် ယင်းထက်နည်းသော အချိန်ယူမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သော်လည်း အဆိုပါ ရည်မှန်းချက်များသည် ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ]] နှင့် စစ်ပွဲတွင် မပါဝင်သည့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]] အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့က [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]] တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ ကနဦးတိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ အချို့နိုင်ငံများကလည်း အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းအပေါ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကမူ အဆိုပါလုပ်ရပ်ကို အနောက်အုပ်စု၏ ဖိအားပေးမှုများကို လက်မခံသည့် အစိုးရတစ်ရပ်အား ဖြုတ်ချရန် ကြိုတင် ကြံစည်ထားသည့် အကြောင်းမဲ့ ကျူးကျော်မှုအဖြစ် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချသည်။ စစ်ဆင်ရေးကို ဝေဖန်သူများက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းဥပဒေအရ တရားမဝင်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ကြီးက ထိုစွပ်စွဲချက်များကို [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတွင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အီရန်လူမျိုးများသည် အောင်ပွဲအထိမ်းအမှတ်စုရုံးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ဆန္ဒပြမှုများလည်း ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။တစ်ဖက်တွင်လည်း [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] ထောက်ခံသူများ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ အီရန်သမ္မတ [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] က ထိုရာဇဝတ်မှုအတွက် ကျူးလွန်သူများကို ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်လက်စားချေသွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ပြီး၊စစ်ရေးတုံ့ပြန်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မှုအား လက်တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် အမေရိကန်အခြေစိုက် စခန်းများအား လက်ခံထားရာ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများ အပါအဝင် အစ္စရေးနှင့် တခြားနိုင်ငံ ၇ နိုင်ငံကို ၂ ရက်အတွင်း ဒုံးကျည်အစင်း ၄၀၀၊ ဒရုန်းအစင်း ၈၀၀ ကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အီရန်အစိုးရက ပြောဆိုခဲ့သည်။ အီရန် အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ သတ်ဖြတ်ခံရမှုအတွက် လက်စားချေသည့် အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးဆီ ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများ ပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် လက်စားချေကြသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အီရန်အစိုးရ၏ အဓိကမဟာမိတ်ထဲမှ တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည့် လက်ဘနွန် ရှီးအိုက် မွတ်စလင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ စစ်သွေးကြွများ၏ လက်စားချေမှုအား အစ္စရေးက စစ်ရေးဖြင့် ပြန်လည် လက်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစ္စရေး နှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကြား တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်လာပြီး လက်ဘနွန်ကိုလည်း စစ်မီးကူးစက်လာခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်ဝန်ကြီးချုပ် နဝပ်ဖ် ဆလမ် က နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ညီညွတ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် "စွန့်စားမှုများအတွင်းသို့ မည်သူကမျှ တိုင်းပြည်ကို ဆွဲသွင်းခြင်းကို လက်ခံမည်မဟုတ်" ဟု ပြောကြားလိုက်ပြီး၊ အီရန်ကို ထောက်ခံသောအားဖြင့် စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမပြုရန် ဟစ်ဇဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့ အား သွယ်ဝိုက်၍ သတိပေးလိုက်ခဲ့သည်။ [[ဘေရွတ်မြို့|ဘေရွတ်]]မြို့နှင့် [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ|လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း]]ကို အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်ရာ လူ ၃၁ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်ဟု လက်ဘနွန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာခဲ့သည်။ အစ္စရေးဘက်ကလည်း လက်ဘနွန်မှ ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ == ထိခိုက်မှုများ == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့ တီဟီရန်စံတော်ချိန် ၉ နာရီ ၃၀ မိနစ် တွင် မြို့တော်တွင်း ပေါက်ကွဲမှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ညလယ်မတိုင်မီတွင် အမည်မဖော်ပြထားသည့် အစ္စရေးအရာရှိတစ်ဦးက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ ရုပ်အလောင်းကို ထောက်လှမ်းရေးရင်းမြစ်များမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ အတည်ပြုပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]] ကလည်း ခါမေနီ သေဆုံးနိုင်ခြေရှိကြောင်း အချက်အလက်များ ရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန က ထိုပြောဆိုချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ အစ္စရေးအရာရှိများက ခါမေနီ၏ ရုပ်အလောင်းကို အပျက်အစီးအကြားတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် အီရန်ဘက်မှ ရင်းမြစ်များကမူ ၎င်းသည် “တိုက်ပွဲကွင်းပြင်ကို ဦးဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံနှင့် အီရန်သတင်းမီဒီယာအချို့က အစ္စရေးအစိုးရရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ ခါမေနီ သေဆုံးပြီးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ နှင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် တို့လည်း အီရန်ဘက်မှ တရားဝင် အတည်ပြုမပြုမီ ခါမေနီ သည် သေဆုံးပြီးဆိုသည်ကို ယုံကြည်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အီရန်အရာရှိများကမူ စတင်ကာလတွင် ထိုအချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်သမ္မတ က Truth Social တွင် “သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးလူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သော ခါမေနီ သေဆုံးပြီ… ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် အဆင့်မြင့် လိုက်လံရှာဖွေစနစ်များမှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ {{Multiple image | header = အီရန်စစ်ပွဲ (၂၀၂၆) အတွင်း သေဆုံးခဲ့သည့် အီရန်ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များ | perrow = 2 | width = 150 | image1 = Ali_Khamenei_2026.02.12_(cropped).jpg | image2 = Aziz Nasirzadeh in 2024 (1).jpg | image3 = Sardar Mohammad Pakpour-by Tasnimnews.com 02).jpg | image4 = Ali Shamkhani by Tasnim 01 (cropped).jpg | image5 = The new head of the Basij Organization 29 (portrait crop).jpg | image6 = Abdolrahim Mousavi 2019.jpg | footer = * [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] — အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်။ * [[:en:Aziz Nasirzadeh|အဇစ် နာဆာဇာဒေ]] — အီရန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး။ * [[:en:Mohammad Pakpour|မိုဟာမက် ပက်ကပူ]] — အီရန်အစောင့်တပ် ဦးစီးချုပ်။ * [[:en:Ali Shamkhani|အလီ ရှမ်ခါနီ]] — အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ။ * [[:en:Basij|ဘဆီဂျ် အဖွဲ့]] — အီရန်ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့။ * [[:en:Abdolrahim Mousavi|အဘ်ဒိုလ်ရဟင် မူဆာဗီ]] — အီရန်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ အထွေထွေတပ်ဦးစီးချုပ်။ }} အမေရိကန်ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ [[စီအိုင်အေ]]၏ သုံးသပ်ချက်များအရ [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့]] မှ တင်းမာသဘောထားရှိသူတစ်ဦးက ခါမေနီ၏ နေရာကို အစားထိုးနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် သတင်းမီဒီယာများက ခါမေနီ သေဆုံးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Fars News Agency (အစ္စလာမစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်နှင့် ဆက်နွယ်သော သတင်းဌာန) ကလည်း ခါမေနီ၏ သမီး၊ သားမက်၊ မြေးနှင့် သားမယားတို့လည်း တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် အီရန်အစိုးရက နိုင်ငံတစ်ဝန်း ၄၀ ရက်ကြာ ဝမ်းနည်းခြင်းကာလ ကြေညာခဲ့သည်။ [[ရိုက်တာ|ရိုက်တာသတင်းဌာန]]၏ ဖော်ပြချက်အရ [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] ၏ တပ်မှူးအချို့ သေဆုံးနိုင်ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်နှင့် ဒေသတွင်းရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ အီရန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး [[:en:Aziz Nasirzadeh|အဇစ် နာဆာဇာဒေ]] နှင့် အီရန်အစောင့်တပ် မြေပြင်တပ်ဖွဲ့မှူး [[:en:Mohammad Pakpour|မိုဟာမက် ပက်ကပူ]] တို့သည် အစ္စရေးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် သေဆုံးနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဆေးယိဒ် အဘက်စ် အာရာဂ်ချီ က အဆိုပါ ဆုံးရှုံးမှုများကို အသိအမှတ်ပြုပြောကြားခဲ့သော်လည်း “အလွန်ကြီးမားသည့် ပြဿနာမဟုတ်” ဟု လျှော့ချပြောဆိုခဲ့သည်။'''Iran International''' သတင်းဌာနက အီရန်ကာကွယ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ သေဆုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ထောက်လှမ်းရေးဌာန၏ ထိပ်တန်းအရာရှိလေးဦးလည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ် က အီရန်လုံခြုံရေးခေါင်းဆောင် ခုနစ်ဦး သေဆုံးမှုကို အတည်ပြုနိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက စစ်တပ် ဦးစီးချုပ် '''Abdolrahim Mousavi''' နှင့် သမ္မတဟောင်း '''Mahmoud Ahmadinejad''' တို့လည်း တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Johnatan Reiss |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/6997e68d-552b-5f1b-91f3-c25f930671e3?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == မဟာမိတ်အချင်းချင်းမှားယွင်းပစ်ခတ်ခြင်း == [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]]လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၏ ‘မဟာမိတ်အချင်းချင်း မှားယွင်းပစ်ခတ်မှု’ကြောင့် အမေရိကန် '''F-15E ‘Strike Eagle’''' တိုက်လေယာဉ် သုံးစီးသည် ကူဝိတ်လေပိုင်နက်တွင် သီးခြားစီ ပစ်ချခံခဲ့ရသည်။ အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးကို ကွပ်ကဲနေသည့် အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ် (CENTCOM) က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ် ၂ရက် ညနေပိုင်းတွင် ကူဝိတ်၏ မှားယွင်းပစ်ချမှုကို အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။လေယာဉ်တစီးလျှင် နှစ်ဦးနှုန်းဖြင့် လေယာဉ်မှူး ခြောက်ဦးစလုံးမှာ လေယာဉ်ပေါ်မှ အချိန်မီ ခုန်ထွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဘေးကင်းခဲ့သည်။ == ဒေသတွင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၂ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား]]ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအသစ်ထပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ရေနံချက်စက်ရုံ တစ်ရုံ မီးလောင်ခဲ့ရသည်။ဆက်၍ [[ကာတာနိုင်ငံ]] ရှိ LNG ဓာတ်ငွေ့စက်ရုံကြီးတစ်ခုကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စစ်မီးတောက်လာချိန်တွင် ကမ္ဘာတလွှားရှိ စတော့ဈေးကွက်များ ဈေးနှုန်းများ ထိုးကျသွားသည်။ ရွှေဈေး နှင့် ရေနံဈေးများ ထိုးတက်လာခဲ့သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံ === စစ်ရေးပဋိပက္ခများကြောင့် စက်သုံးဆီတင်သွင်းသည့် ရေလမ်းကြောင်းများတွင် အဟန့်အတားများဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ စက်သုံးဆီခြိုးခြံချွေတာရန်နှင့် ဖူလုံမှုရှိစေရန်အတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ပုဂ္ဂလိကယာဉ်များ၊ လုပ်ငန်းသုံးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များအားလုံး သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းချက်များအတိုင်း မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာလိုက်သည်။ အဆိုပါ စည်းကမ်းချက်များအရ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ယာဉ်များသည် လစဉ် "စုံ" ရက်များတွင် စုံနံပါတ်အက္ခရာပါသောယာဉ်များ (ဥပမာ- 2A/----) နှင့် "မ" ရက်များတွင် မနံပါတ်အက္ခရာပါသောယာဉ်များ (ဥပမာ- 1A/----) သာ မောင်းနှင်ခွင့်ရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း လျှပ်စစ်မော်တော်ယာဉ် (EV) နှင့် EV မော်တော်ဆိုင်ကယ်များမှာမူ ယင်းကန့်သတ်ချက်တွင် မပါဝင်ဘဲ နေ့စဉ်ပုံမှန်အတိုင်း မောင်းနှင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80530|access-date=2026-03-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများရှိ လေပိုင်နက်များ ပိတ်ထားရပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ထောင်နှင့်ချီ ဖျက်သိမ်းထားရသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ သွားရောက်အလုပ်လုပ်ကိုင်မည့်သူများမှာလည်း ခရီးစဉ်များ ရက်ရွှေ့ဆိုင်းနေရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်ပွဲကြောင့် အလုပ်သွားလုပ်ကြမည့် မြန်မာများအခက်ကြုံ |url=https://burmese.dvb.no/post/748836 |access-date=2026-03-04 |website=အစ္စရေး-အမေရိကန်နဲ့ အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံတွေက လေပိုင်နက်တွေ ပိတ်ထားပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ထောင်နဲ့ချီကို ဖျက်သိမ်းထားတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံကနေ အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိ… |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတကာ၏ သဘောထား မှတ်ချက်များ == * {{Flag|Argentina}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ပက်ဘလို ကွီရို (Pablo Quirno) က အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ စစ်ရေးစစ်ဆင်မှုများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref name="argentina26">{{cite news |title=El Gobierno "celebró" la muerte de Jamenei y Quirno recordó a las víctimas de la AMIA |url=https://www.perfil.com/noticias/politica/pablo-quirno-confirmo-la-muerte-del-lider-supremo-de-iran-y-recordo-a-las-victimas-de-la-amia.phtml |access-date=2 March 2026 |work=[[Perfil]] |date=1 March 2026 |language=es}}</ref> * {{Flag|Australia}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[အန်တိုနီ အယ်လ်ဘာနီစီ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တို့နှင့်အတူ ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျသည် "ဖိနှိပ်မှုဆန့်ကျင်ရေးတွင် ရဲရင့်သော အီရန်ပြည်သူများနှင့်အတူ ရပ်တည်ခဲ့သည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Press conference - Sydney {{!}} Prime Minister of Australia |url=https://www.pm.gov.au/media/press-conference-sydney-28 |access-date=2 March 2026 |website=www.pm.gov.au |language=en}}</ref> * {{Flag|Brazil}}: အစိုးရက တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေကို လိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/brazilian-government-condemns-strikes-iran-2026-02-28/ |access-date=1 March 2026 |title=Brazilian government condemns strikes on Iran |date=28 February 2026 |first=Luciana|last=Magalhaes |publisher=Reuters}}</ref> * {{Flag|Canada}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[မာ့ခ်ကာနီ]] သည် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံ ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Canada backs United States actions in Iran |url=https://www.politico.com/news/2026/02/28/mark-carney-canada-iran-strikes-00805631 |work=Politico |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|China}}: တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Wang Yi က အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်အပေါ် ရန်လိုမှုများကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားလိုက်နာရမည်ဟုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |title=China condemns attacks on Iran, urges ceasefire and talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-urges-immediate-ceasefire-after-us-israel-strike-iran-2026-03-01/ |work=Reuters |date=1 March 2026}}</ref> အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်အပေါ် ရန်လိုမှုများကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားရမည်ဟုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Foreign Ministry Spokesperson's Remarks on the Military Strikes Against Iran by the U.S. and Israel_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |url=https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202602/t20260228_11866531.html |access-date=28 February 2026 |website=FMPRC}}</ref> <ref>{{cite news |title=China urges citizens to evacuate from Iran 'as soon as possible' |url=https://www.thehindu.com/news/international/china-urges-citizens-to-evacuate-from-iran-as-soon-as-possible/article70686882.ece |access-date=1 March 2026 |work=The Hindu |date=28 February 2026 |language=en-IN}}</ref> <ref>{{cite web |title=Foreign Ministry Spokesperson's Remarks on the Killing of Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei |url=https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202603/t20260301_11866722.html |access-date=1 March 2026 |website=[[Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China]] |date=1 March 2026}}</ref> <ref name="Jett-2026">{{cite news |last1=Jett |first1=Jennifer |last2=Tan |first2=Erin |title=Live updates: Iran war spreads as U.S. jets crash and Israel trades fire with Hezbollah |url=https://www.nbcnews.com/world/middle-east/live-blog/live-updates-iran-war-israel-us-hezbollah-lebanon-khamenei-trump-rcna261259 |work=NBC News |date=2 March 2026 |language=en}}</ref> * {{Flag|Denmark}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် အီရန်၏ အတိတ်က အပြုအမူကို လုံးဝလက်မခံနိုင်ကြောင်း ရှုမြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Gkritsi |first1=Eliza |title=How every EU country responded to the strikes on Iran |url=https://www.politico.eu/article/eu-react-iran-us-israel-crisis/ |work=Politico |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|France}}: သမ္မတ [[အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်]] သည် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် သည် ယူကေဝန်ကြီးချုပ် [[ကီယာစတားမာ]] နှင့် ဂျာမန်အဓိပတိ တို့နှင့်အတူ ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအပေါ် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချကြောင်း ပူးတွဲကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Germany, France and UK tell Iran to stop attacks in region |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/germany-france-and-uk-tell-iran-to-stop-attacks-in-region |work=The Straits Times |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|Germany}}: ဂျာမနီအဓိပတိ က တိုက်ခိုက်မှုများကို ကြိုတင်သတင်းရရှိထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဂျာမနီအစိုးရသည် ပြင်သစ် နှင့် ယူကေ တို့နှင့် ပူးတွဲ၍ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Merz accepts a harder world on Iran |url=https://www.euractiv.com/news/merz-accepts-a-harder-world-on-iran/ |work=Euractiv |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Hungary}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် ထိုစစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် စွမ်းအင်လမ်းကြောင်းများ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နိုင်သည့် စိုးရိမ်မှုကို ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Breaking: The 'geopolitical Commission' |url=https://www.euractiv.com/news/rapporteur-breaking-the-geopolitical-commission/ |work=Euractiv |date=2 March 2026}}</ref> * {{Flag|India}}: ပြည်ပရေးရာဝန်ကြီးသည် တင်းမာမှုကို ထိန်းသိမ်းပြီး အခြေအနေ လျှော့ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Exercise restraint, prioritise civilians: India urges de-escalation in Middle East |url=https://www.indiatoday.in/india/story/exercise-restraint-prioritise-civilians-india-urges-de-escalation-in-middle-east-2875974-2026-02-28 |url-access=subscription |access-date=28 February 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ ဒါမိုဒါဒါစ် မိုဒီ]] က [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]] နှင့် စကားပြောခဲ့ကြောင်း ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲကို အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။တိုက်ခိုက်မှုမတိုင်မီ တစ်ပတ်ခန့်အလိုတွင် မိုဒီသည် အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား ကာကွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဝေဖန်မှုများလည်း ခံခဲ့ရသည်။မိုဒီအစိုးရလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယနှင့် အစ္စရေးသည် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိလာပြီး အိန္ဒိယသည် အစ္စရေးထံမှ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူမှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title='Remain near shelters, avoid non-essential travel': India warns citizens in Israel after Tehran attack |url=https://indianexpress.com/article/india/israel-iran-conflict-indian-embassy-advisory-10556818/ |access-date=28 February 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=NORKA sets up helpdesk for Kerala people in Iran, Israel |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/norka-sets-up-helpdesk-for-kerala-people-in-iran-israel/ |access-date=28 February 2026 |website=The Tribune |language=en}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |last6=Zhuang |first6=Yan |title=Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump |work=The New York Times |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Indonesia}}: အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကို “စိတ်မကောင်းဖြစ်ကြောင်း” ဖော်ပြခဲ့ပြီး [[ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို]]က အီရန်နိုင်ငံ [[တီဟီရန်မြို့|တီဟီရန်]] သို့ သွားရောက်၍ ပဋိပက္ခကို ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Indonesia's Prabowo 'Ready' to Fly to Tehran as Mediator |url=https://jakartaglobe.id/news/indonesias-prabowo-ready-to-fly-to-tehran-as-mediator |access-date=2 March 2026 |website=Jakarta Globe}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Perang Iran Israel: Presiden Prabowo tawarkan jadi juru runding konflik AS-Israel dengan Iran – 'Sangat tidak realistis' |url=https://www.bbc.com/indonesia/articles/c07j5xp4n10o |access-date=2 March 2026 |website=BBC News Indonesia |language=id}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 March 2026|title=Segudang Alasan Indonesia Harus Keluar dari Board of Peace |url=https://www.tempo.co/politik/segudang-alasan-indonesia-harus-keluar-dari-board-of-peace-2118804 |access-date=2 March 2026 |website=Tempo |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |title=Catatan Komisi I DPR soal Posisi RI di Antara Iran & Board of Peace |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260301221637-32-1333159/catatan-komisi-i-dpr-soal-posisi-ri-di-antara-iran-board-of-peace |access-date=2 March 2026 |website=nasional |language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web |title=JPNN |url=https://www.jpnn.com/news/politikus-pdip-meragukan-kemampuan-prabowo-jadi-fasilitator-konflik-iran-vs-as-israel |access-date=2 March 2026 |website=www.jpnn.com |language=id}}</ref> * {{Flag|Italy}}: အီရန်ကို ရှင်းလင်းသည့် သင်္ကေတများ ပေးထားပြီး ဖြစ်သော်လည်း အီရန်ဘက်က လိုက်နာမှုမရှိခဲ့ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Qual è la posizione dell'Italia sull'attacco all'Iran |url=https://tg.la7.it/politica/posizione-italia-attacco-iran-28-02-2026-253402 |access-date=1 March 2026 |website=TGLA7 |language=it|trans-title=What is Italy's position on the attack on Iran?}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Roma avvisata dopo l'attacco, solidarietà di Meloni a leader del Golfo |url=https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/02/28/roma-avvisata-dopo-lattacco-solidarieta-di-meloni-a-leader-del-golfo_7b943abe-daba-429e-b3ab-779dbdf80c27.html |access-date=1 March 2026 |website=Agenzia ANSA |language=it|trans-title=Rome warned after the attack, Meloni expresses solidarity with Gulf leaders}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Attacco Usa e Israele a Iran, oltre 58mila italiani bloccati nel Golfo |url=https://tg24.sky.it/mondo/2026/02/28/attacco-usa-alliran-oltre-58mila-italiani-bloccati-nel-golfo |access-date=1 March 2026 |website=tg24.sky.it |language=it|trans-title=US and Israeli attack on Iran leaves over 58,000 Italians stranded in the Gulf}}</ref> * {{Flag|Japan}}: ဂျပန်အစိုးရသည် အဆိုပါအခြေအနေထဲမှ ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်သွားရန် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံသားများကို ကာကွယ်ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ဘေးလွတ်အောင်ကြိုးစားမည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite tweet |number=2027673676833862125 |user=takaichi_sanae |title=日本政府として、あらゆるリスクに備え、万全の対応を行なってまいります。 |first=Sanae |last=Takaichi |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=高市首相「あらゆるリスクに対応」 邦人保護の徹底指示―経済・安保に影響懸念・イラン攻撃 |url=https://www.jiji.com/jc/article?k=2026022800565&g=pol |access-date=2026-03-02 |website=時事ドットコム |language=ja}}</ref> [[ဆနအဲ တခအိချိ]]သည် အောက်လွှတ်တော် ဘတ်ဂျက်ကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် အီရန်နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားလက်နက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို လုံးဝသည်းခံနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း နှင့် ဂျပန်၏ မူဝါဒမှာ အမြဲတမ်းတည်ရှိနေသည ဟု အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။သို့သော် ဂျပန်သည် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်မှတ်ချက်ကိုမျှ ပြောကြားခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=Takaichi chides Iran; expats fear for their families in Middle East |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16390455 |access-date=2026-03-02 |website=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=小泉防衛相「自衛隊による邦人輸送を準備」 中東情勢緊迫受け |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA282WF0Y6A220C2000000/ |access-date=2026-03-02 |website=[[Nihon Keizai Shimbun]] |language=ja}}</ref> * {{Flag|Kazakhstan}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသနိုင်ငံများနှင့် သွေးစည်းညီညွတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Satubaldina |first=Assel |date=28 February 2026 |title=Kazakh President Orders Emergency Planning as Iran Tensions Escalate |url=https://astanatimes.com/2026/02/kazakh-president-orders-emergency-planning-as-iran-tensions-escalate/#:~:text=Kazakh%20President%20Orders%20Emergency%20Planning,reported%20strikes%20on%20Iranian%20targets. |access-date=1 March 2026 |website=The Astana Times}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=1 March 2026 |title=US-Israel attacks Iran LIVE updates: Iran President, 2 officials to lead transition after Ayatollah Khamenei's death |url=https://www.thehindu.com/news/international/iran-us-tensions-iran-israel-war-nuclear-tensions-tehran-tel-aviv-march-1-live-updates/article70690476.ece |access-date=1 March 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * {{Flag|Kuwait}}: ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်း အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို “နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ခြင်း” ဟု ပြောဆိုကာ ရှုတ်ချခဲ့သည်။ * {{Flag|Lebanon}}: လက်ဘနွန်နိုင်ငံကို ပို၍ကျယ်ပြန့်သည့် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲထဲ ဆွဲယူခြင်းကို မလက်ခံနိုင်ကြောင်း တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့ပြီး၊ လီဘနွန်၏ လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ဦးစားပေးရမည် ဟု အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။ထို့နောက် နိုင်ငံအား နိုင်ငံတကာစစ်ပွဲကြီးထဲ ဝင်ပတ်မပါဝင်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Lebanon PM says Beirut won't let anyone drag country into war |url=https://en.apa.az/asia/lebanon-pm-says-beirut-wont-let-anyone-drag-country-into-war-493708 |access-date=28 February 2026 |website=Apa.az|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Nawaf Salam calls for unity, warns against escalation |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/907872/lbci-lebanon-articles/en |access-date=28 February 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lebanese PM calls Hezbollah rocket attack on Israel 'irresponsible' |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live?update=4353682 |access-date=2 March 2026 |website=Al Jazeera English|language=en}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |title=Here's the latest. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump/heres-the-latest |work=The New York Times |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|North Korea}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများကို “တရားမဝင်သော ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု၏ အလွန်ရက်စက်ပြီး အချုပ်အခြာအာဏာ ချိုးဖောက်မှု၏ အယုတ်မာဆုံးပုံစံ” ဟု ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ “ရှက်ဖွယ်ကောင်းပြီး ဂိုဏ်းဖွဲ့လူဆိုးဆန်သော လုပ်ရပ်” ကို ပြသနေကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Kim |first=Heejin |title=North Korea says Israeli attacks and US military operation against Iran are 'illegal aggression' |work=Reuters |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korea-says-israeli-attacks-us-military-operation-against-iran-are-illegal-2026-03-01/}}</ref><ref>{{cite news |title=N. Korea condemns US-Israel attack on Iran as 'gangster-like conduct' |work=The Korea Times |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.koreatimes.co.kr/foreignaffairs/northkorea/20260301/n-korea-condemns-us-israel-attack-on-iran-as-gangster-like-conduct |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302013520/https://www.koreatimes.co.kr/foreignaffairs/northkorea/20260301/n-korea-condemns-us-israel-attack-on-iran-as-gangster-like-conduct |archive-date=2 March 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=North Korea condemns US-Israel attacks on Iran as 'illegal'|work=Dawn (newspaper) |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.dawn.com/news/1977030}}</ref> * {{Flag|Oman}}: ၂၀၂၆ ခုနှစ် အီရန်–အမေရိကန် နိုင်ငံတကာညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ တိုးတက်နေစဉ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခြင်းအပေါ် “အထူးအံ့အားသင့်စိုးရိမ်မှု” ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ဤအရေးမှာ သင်တို့၏ စစ်ပွဲ မဟုတ်ပါ” ဟု ထပ်မံ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Multiple Arab states that host US assets targeted in Iran retaliation |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/multiple-gulf-arab-states-that-host-us-assets-targeted-in-iran-retaliation |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oman voices profound concern and condemns escalation following US airstrikes on Iran |url=https://www.fm.gov.om/en/25970/ |access-date=28 February 2026 |website=[[Foreign Ministry (Oman)|Foreign Ministry of the Sultanate of Oman]]}}</ref><ref name="Mohamed-2026">{{cite news |last1=Mohamed |first1=Edna |last2=Marsi |first2=Federica |last3=Siddiqui |first3=Usaid |last4=Adler |first4=Nils |last5=Stepansky |first5=Joseph |last6=Pietromarchi |first6=Virginia |title=US, Israel attack Iran live: Trump announces 'major combat operations' |work=Al Jazeera English{{!}}Al Jazeera |date=28 February 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့ တိုက်ခိုက်မှုများကို “မလိုလားအပ်သော တိုက်ခိုက်မှုများ” ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ပြီး၊ထိုသို့ အင်အားသုံးမှုကို ပြင်းထန်စွာရှုတ်ချခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲကို ချက်ချင်း ရပ်စဲရန် နှင့် နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနှင့်ဆွေးနွေးရန် အရေးကြီးကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |url=https://islamabadpost.com.pk/pakistan-condemns-unwarranted-attacks-against-iran-calls-for-halt-to-escalation/ |title=Pakistan condemns unwarranted attacks against Iran, calls for halt to escalation |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|Palestine}}: ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ အာရပ်နိုင်ငံများအပေါ် အီရန် ၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Palestinian Authority condemns Iran, offers support to Arab states |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/palestinian-authority-condemns-iran-offers-support-to-arab-states/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> * {{Flag|Qatar}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ကာတာနယ်မြေကို အီရန် က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက အီရန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်အား ကာတာ၏ အချုပ်အခြာအာဏာအား ချိုးဖောက်ခြင်း ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကို တားဆီးရန်အတွက် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ တုံ့ပြန်ခွင့်ရှိကြောင်း ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ * {{Flag|Russia}}: အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို “အန္တရာယ်များသော လုပ်ရပ်” ဟု ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ၎င်းကို “စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုမရှိသော၊ ကြိုတင်စီစဉ်ထားပြီး အကြောင်းမဲ့ လက်နက်ကိုင် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="Nicholls-2026">{{Cite web |last=Nicholls |first=Catherine |date=28 February 2026 |title=Russia condemns "reckless" airstrikes on Iran, as Finland and Ireland express concern |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm6dime800073b6se0guzho3 |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lavrov |first=Sergey |title=Statement by the Russian Foreign Ministry regarding military aggression of the United States and Israel against Iran |url=https://mid.ru/en/foreign_policy/news/2083284/#sel=6:21:qnj,6:27:m1n |website=MFA Russia}}</ref> သမ္မတ [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်|ပူတင်]] က [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] နှင့် ၎င်း၏ မိသားစုကို အသက်ဆုံးခြင်းကို “နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ထားသော အမှု” ဟု ရှုတ်ချခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=World reacts to Khamenei's death in Tehran as Israel, US, and Iran continue to trade strikes |url=https://www.yahoo.com/news/articles/world-reacts-khameneis-death-tehran-141425230.html |work=Yahoo News |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Saudi Arabia}}: ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများအပေါ် အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများအား ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့နှင့်အတူ အီရန်အား ကြေညာချက်ဖြင့် ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Saudi condemns 'Iranian aggression' against UAE, Bahrain, Qatar, Kuwait, Jordan |url=https://www.brecorder.com/news/40409437 |access-date=28 February 2026 |website=[[Business Recorder]] |language=en}}</ref> * {{flag|South Africa}}: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]ရှိ သက်ဆိုင်သူများ၏ အမည်ကို တိုက်ရိုက်မဖော်ပြဘဲ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းမှု နှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေ လိုက်နာမှုအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို “နှစ်ဆတိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရန်” တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြောဆိုရာတွင် သမ္မတသည် ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်း၏ အပိုဒ် ၅၁ ကို ကိုးကားပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Post Reporter |title=Cyril Ramaphosa calls for dialogue in the Middle East amid escalating tensions |url=https://iol.co.za/thepost/news/2026-03-01-cyril-ramaphosa-calls-for-dialogue-in-the-middle-east-amid-escalating-tensions/ |access-date=1 March 2026 |work=IOL |date=1 March 2026 |language=en}}</ref> * {{Flag|Spain}}: စပိန်ဝန်ကြီးချုပ်သည် ၎င်း၏အစိုးရအနေဖြင့် အမေရိကန် နှင့် အစ္စရေး တို့၏ တစ်ဖက်သတ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို “ငြင်းပယ်ကြောင်း” ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်များသည် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုကို မြင့်တက်စေပြီး နိုင်ငံတကာစနစ်ကို ပို၍ မတည်ငြိမ်ပြီး ရန်လိုသော အခြေအနေသို့ ဦးတည်စေကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အီရန် အစိုးရနှင့် [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] ၏ လုပ်ရပ်များကိုလည်း ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ချက်ချင်း တင်းမာမှုလျှော့ချရန်နှင့် “ရေရှည် နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက်” ရရှိရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=de la Baume |first1=Maïa |last2=Tadeo |first2=Maria |title=Spain slams US and Israeli strikes on Iran, reflecting shift in foreign policy |work=Euronews |date=28 February 2026 |accessdate=1 March 2026 |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/spain-slams-us-and-israeli-strikes-on-iran-reflecting-shift-in-foreign-policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228155207/https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/spain-slams-us-and-israeli-strikes-on-iran-reflecting-shift-in-foreign-policy |archive-date=28 February 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Sánchez |first=Pedro |title=Rechazamos la acción militar unilateral de EE.UU. e Israel, que supone una escalada y contribuye a un orden internacional más incierto y hostil |website=Twitter |date=28 February 2026 |accessdate=1 March 2026 |url=https://x.com/sanchezcastejon/status/2027707726738923754 |lang=es}}</ref> * {{Flag|Syria}}: ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့ကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာရှုတ်ချကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |publisher=Syrian Arab News Agency |title=Syria condemns Iranian strikes on several Arab countries |url=https://sana.sy/en/syria/2299324/ |access-date=28 February 2026 |language=en-US}}</ref> * {{Flag|Taiwan}}: [[လိုင့်ချင်းဒေ|သမ္မတ လိုင့်ချင်းဒေ]] သည် အခြေအနေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေပြီး ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများ၏ ဘေးကင်းရေးအတွက် ကမ္ဘာ့မဟာမိတ်များနှင့် နီးကပ်စွာ အဆက်အသွယ်ထားရှိကာ ဒေသတွင်းရှိ ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများ ဘေးကင်းစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Shuwei |title=美以空襲伊朗 賴總統: 密切關注局勢與友盟保持聯繫 |trans-title=U.S. and Israeli airstrikes on Iran: President Lai: Closely monitoring the situation and maintaining contact with allied countries |url=https://money.udn.com/money/story/7307/9350264 |access-date=28 February 2026 |website=Economic Daily |language=zh-Hant-TW|date=28 February 2026|first=Wu}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Wu Shu-wei |last2=Shih Hsiu-chuan |date=28 February 2026 |title=Taiwan closely monitoring situation after U.S., Israel strike Iran: Lai - Focus Taiwan |url=https://focustaiwan.tw/politics/202602280015 |access-date=2 March 2026 |website=Focus Taiwan - CNA English News |language=en-US}}</ref> * {{Flag|Thailand}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း]] သည် ဒေသခံများကို ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းကြရန် တိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web |title=Thai PM says preparing to evacuate citizens in Middle East |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/03/02/thai-pm-says-preparing-to-evacuate-citizens-in-middle-east |website=The Star |access-date=2 March 2026 |language=en |date=2 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=29 Thais in Iran ask to return home as Foreign Ministry sets up "war room" |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40063175 |website=nationthailand |access-date=2 March 2026 |date=2 March 2026}}</ref> * {{Flag|Turkey}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ဒေသတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ အဆုံးသတ်ရန် သက်ဆိုင်သူ အားလုံးကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တူရကီသမ္မတ က အစ္စရေး၏ ရန်လိုမှုများကို ကန့်ကွက်သည့်အပြင်၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများကို အီရန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းအတွက်လည်း ရှုတ်ချခဲ့သည်။ * {{Flag|Ukraine}}: [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး|သမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]] သည် အစ္စရေး–အမေရိကန် တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ပြတ်သားသော လုပ်ဆောင်မှုသည် အရေးကြီးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ ပြတ်သားသော သန္နိဋ္ဌာန်ရှိသမျှ ကမ္ဘာ့အန္တရာယ်ပြုသူများ အားနည်းလာကြောင်းနှင့် ယင်းအခြေအနေကို ရုရှား ကိုလည်း နားလည်စေရန် လိုအပ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသည် နောက်ဆုံးတွင် ပိုမိုလုံခြုံတည်ငြိမ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။တစ်ချိန်တည်းတွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကလည်း လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော အခြေအနေများ၏ အကြောင်းရင်းမှာ အီရန်အစိုးရ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်မခံရခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် မကြာသေးမီလများအတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသော ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများအပေါ် ဖိနှိပ်သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ * {{Flag|United Arab Emirates}}: ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ၎င်း၏နယ်မြေအတွင်းသို့ အီရန် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို အပြင်းထန်ဆုံးစကားလုံးများဖြင့် ရှုတ်ချခဲ့ပြီး အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများသည် “အန္တရာယ်ရှိသော တင်းမာမှုမြင့်တက်မှုနှင့် အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ဘေးကင်းရေးကို ခြိမ်းခြောက်သည့် သူရဲဘောကြောင်သော လုပ်ရပ်” ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရန် “အပြည့်အဝ အခွင့်အရေး” ရှိကြောင်းလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ * {{Flag|United Kingdom}}: အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိန် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အား တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ၎င်း၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို အသုံးပြုခွင့် မပေးခဲ့သာ်လည်း နောက်တွင် ဗြိတိန်၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို ကာကွယ်ရေးရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အသုံးပြုခွင့်ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နောက်တွင် ကိုက်ညီကြောင်းလည်း ဝန်ကြီးချုပ် [[ကီယာစတားမာ]] ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3A2896a987-90c2-4bfc-84ef-1c37ebd0e5e1#post|title='We do not want to see wider regional conflict' – UK government|last=Beale|first=Jonathan|date=28 February 2026|access-date=28 February 2026|website=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Christian |date=28 February 2026 |title=British planes "in the sky" in Middle East, says Starmer |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm6g761z00003b6uxoibiu86 |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |last= |title=Iran latest: supreme leader Ayatollah Ali Khamenei confirmed dead |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/us-attacks-iran-strikes-trump-latest-news-q39l3fsrd |work=[[The Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301020839/https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/us-attacks-iran-strikes-trump-latest-news-q39l3fsrd |archive-date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> .<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj98egkl7l1o |title=UK has not given US permission to use RAF bases for Iran strikes |last1=Beale |first1=Jonathan |last2=Pike |first2=Joe |work=BBC News |date=19 February 2026 |access-date=1 March 2026}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |title=Iran Live Updates: U.S. Reports American Casualties as Trump Says He's 'Willing to Talk' to Iran |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump#heres-the-latest |work=The New York Times|date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Venezuela}}: အီရန်နိုင်ငံအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများကြားတွင် အန္တရာယ်ရှိပြီး မကြုံစဖူး တိုးမြင့်လာမှုဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းများအပေါ် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ဒေသတွင်းတွင် ဆွေးနွေးမှုကင်းမဲ့မှု၏ ဖြစ်ရပ်များအတွက် အကြောင်းရင်းအဖြစ် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Condena de Venezuela y Cuba por ofensiva militar de EE.UU. e Israel contra Irán |trans-title= |url=https://www.baenegocios.com/mundo/condena-de-venezuela-y-cuba-por-ofensiva-militar-de-ee-uu-e-israel-contra-iran/ |access-date=28 February 2026 |work=BAE Negocios |date=28 February 2026 |language=es}}</ref>အဆိုပါ ထုတ်ပြန်ချက်ကို အီရန်ခေါင်းဆောင် သေဆုံးမှု အတည်ပြုချက် ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလားသည် လူမှုမီဒီယာပေါ်မှ ထုတ်ပြန်ထားချက် အားလုံးကို ဖျက်ထုတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |last=Pitazo |first=Redacción El |date=1 March 2026 |title=Canciller de Venezuela elimina comunicado en el que condenaba ataque de EE. UU. contra Irán |url=https://elpitazo.net/politica/canciller-de-venezuela-elimina-comunicado-en-el-que-condenaba-ataque-de-ee-uu-contra-iran/ |access-date=1 March 2026 |website=El Pitazo |language=es |quote=El canciller venezolano, Yván Gil, borró de sus redes sociales y de la de la Cancillería de Venezuela el comunicado en el que condenaba el ataque de Estados Unidos e Israel contra Irán, cuando apenas se confirmó la muerte del líder supremo iraní, Alí Jameneí. [...] El comunicado ya no puede encontrarse en ninguna red social relacionada a la Casa Amarilla. |trans-quote=The minister, Yvan Gil, erased from his social media and those of Venezuelan ministry the message condemning the United States and Isreal attack against Iran, just after the confirmation of the death of Iranian supreme leader Ali Khamenei. [...] The statement can no longer be found in any social media related to the Yellow House.|trans-title=Venezuelan Foreign Minister deletes statement condemning US attack on Iran}}</ref> * {{Flag|Myanmar}}:အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ပဋိပက္ခများအပေါ် မြန်မာနိုင်ငံက စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ထားပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးမူကြီး (၅) ရပ်ကို အခြေခံသည့် သံတမန်ရေးဆွေးနွေးမှုများမှတစ်ဆင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် နိုင်ငံများအနေဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို အပြန်အလှန် လေးစားကာ ပဋိပက္ခများကို လျှော့ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80643|title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> ====အဖွဲ့အစည်းများ==== * {{Flag|United Nations}}: အတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်]] သည် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချပြီး “အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်ပေါ် အသုံးပြုထားသော စစ်အင်အား၊ နှင့် အနောက်ဒေသတစ်လွှား အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများသည် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို ချိုးဖောက်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်<ref>{{Cite news |last=Alsharif |first=Mirna |date=28 February 2026 |title=U.N. secretary-general condemns military escalation in Iran |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/israel-iran-live-updates-rcna261099/rcrd102084?canonicalCard=true |access-date=28 February 2026 |work=[[NBC News]] |language=en}}</ref> * {{Flag|European Union}}:အဆိုပါ ပဋိပက္ခကို “အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ” ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး တင်းမာမှုများ လျှော့ချရန် ထိန်းသိမ်းသတိထားရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Von der Leyen llama abiertamente a una "transición creíble" de poder en Irán |trans-title= |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-von-der-leyen-llama-abiertamente-transicion-creible-poder-iran-20260301163251.html |access-date=1 March 2026 |website=www.europapress.es}}</ref> * {{Flag|NATO}}: ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက အခြေအနေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက Stars and Stripes သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားရာတွင် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ခြေရှိပါက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေး သတိရှိမှုကို မြှင့်တင်ထားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Counterstrikes continue at US Navy base in Bahrain; residential buildings off base attacked |url=https://www.stripes.com/theaters/middle_east/2026-02-28/strikes-on-bahrain-iran-israel-20902624.html |website=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] <!-- American military newspaper --> |first1=Lara |last1=Korte |first2=Shannon |last2=Renfroe |access-date=28 February 2026 |language=en|date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bayer |first=Lily |title=NATO closely following developments in Iran, spokesperson says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-closely-following-developments-iran-region-spokesperson-says-2026-02-28/?link_source=ta_first_comment&taid=69a2e229c51a27000147f948&utm_campaign=trueAnthem:+Trending+Content&utm_medium=trueAnthem&utm_source=facebook&fbclid=IwdGRleAQQELJleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEePbAkicn0PP7HrpQkPPbqTBTBP1wTavkIcS62hS7-9p7fvfcERq9RCfjQvKk_aem_A0C4X16i5zoUuf0qwc9Iog |website=[[Reuters]]|date=28 February 2026|access-date=28 February 2026}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ဆင်ရေးများ]] j18t3ym6lcn7qgkmyyu1hpenl3mjyl2 0 282706 1042323 1019809 2026-07-07T12:51:44Z Zawzawaungthwin 100038 [[မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်]] 1042323 wikitext text/x-wiki {{About|အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်းဆောင်းပါး|အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတရာထူး|အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ}} {{Multiple image | perrow = 1 | header = | image1 = Presidential Administration of Iran building.jpg | caption1 = ဤပုံသည် တီရီဟန်မြို့ရှိ သမ္မတရုံးဖြစ်သည်။ }} {{Multiple image | perrow = 2 | header = | image1 = Abolhassan Banisadr portrait 1980 2.jpg | image2 = Mohammad-Ali Rajai picture.jpg|frameless | image3 = Portrait of Ali Khamenei - circa 1987.jpg | image4 = Raisi in 2021-02 (cropped).jpg | image5 = President of Iran Masoud Pezeshkian in Kazan (2024) 01 (cropped).jpg | footer = {{bulleted list | '''အဘိုလ်ဟာဆန် ဘာနစ်ဆာ''' (အပေါ် ဘယ်ဘက်) သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတ ဖြစ်သည်။ | '''မိုဟာမတ်-ဂျာဗတ် ဘာဟိုနာ''' (အပေါ် ညာဘက်) သည် လုပ်ကြံခံရ၍ အသက်ဆုံးခဲ့သည့် သမ္မတ ဖြစ်သည်။ | [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီခါမေနီ]] (အလယ် ဘယ်ဘက်) သည် သမ္မတ ဘဝမှ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] ဖြစ်သွားခဲ့သူဖြစ်သည်။ | [[ဧဘရာဟင် ရိုင်စီ]] (အလယ် ညာဘက်) သည် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကျ၍ အသက်ဆုံးခဲ့သည့် သမ္မတ ဖြစ်သည်။ | [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] (အောက်ဆုံး) သည် လက်ရှိ သမ္မတ ဖြစ်သည်။ }} | total_width = 300 | align = right }} ဤစာရင်းတွင် ၁၉၈၀ပြည့်နှစ် အီရန် အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတများကို ဖော်ပြထားသည်။အီရန်သမ္မတ ကို ရွေးကောက်ပွဲဖြင့် လူထုက တိုက်ရိုက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြသည်။၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံ၏ သမ္မတသည် ဂုဏ်ထူဆောင်ရာထူးတွင်ရှိပြီး ဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအဖွဲ့ကို စီမံကွပ်ကဲသည်။၁၉၈၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကစပြီး အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အဆင့်အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည့်အပြင် အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ==သမ္မတများ== === ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ယနေ့ထိရှိနေသော အီရန်အစိုးရစနစ် === ==== အီရန်အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အခြေခံဥပဒေ (၁၉၇၉–၁၉၈၉) ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan=2| စဉ် ! rowspan=2| ပုံ ! rowspan=2| အမည်<br />{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} ! colspan=3| တာဝန်သက်တမ်း ! colspan=2 rowspan=2| ပါတီ ! rowspan=2| ရွေးကောက်ပွဲ ! rowspan=2| အစိုးရအဖွဲ့ ! rowspan=2| ဝန်ကြီးချုပ် ! rowspan=2| '''ယခင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ရာထူး''' ! rowspan=2| မှတ်ချက် |- ! စတင် ! ပြီးဆုံး ! style="width:10px" |ရက်ပေါင်း |-style="background:#e6e6aa;" | colspan=13| အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ကြားဖြတ်ကာလ(၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၉ {{ndash}} ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၀) |- ! ၁ | [[File:Abolhassan Banisadr portrait 1980 2.jpg|frameless|upright=0.4]] | အဘိုလ်ဟာဆန် ဘာနစ်ဆာ<br />{{small|(၁၉၃၃–၂၀၂၁)}}<br />[[File:Abulhassan Banisadr signature.svg|frameless|upright=0.2]] | ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၀ | ၂၂ ဇွန် ၁၉၈၁ | {{small|{{Age in years and days|1980|2|4|1981|6|22}}}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | တစ်သီးပုဂ္ဂလ | ၁၉၈၀ | ရာဂိုင်အစိုးရ | မိုဟာမတ်အလီ ရာဂိုင် | ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး<br>{{small|(၁၉၇၉–၁၉၈၀)}} | ဖယ်ရှားခံရ |-style="background:#e6e6aa;" | colspan="13" | ယာယီသမ္မတကောင်စီ၏ တာဝန်ယူမှု ကြားကာလ (၂၂ ဇွန် ၁၉၈၁ {{ndash}} ၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၁). |- ! ၂ | [[File:Mohammad-Ali Rajai picture.jpg|frameless|upright=0.4]] | မိုဟာမက်အလီ ရာဈိုင်<br />{{small|(၁၉၃၃–၁၉၈၁)}}<br />[[File:Mohammad-Ali Rajai signature.svg|frameless|upright=0.2]] | ၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | ၃၀ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | {{small|{{Age in years and days|1981|8|2|1981|8|30}}}} ! style="background:{{party color|Islamic Association of Teachers of Iran}};" | | အစ္စလာမ့်ဆရာများအသင်း | ၁၉၈၁ {{small|(ဇူလိုင်)}} | ဘာဟိုနာအစိုးရ | မိုဟာမတ်-ဂျာဗတ် ဘာဟိုနာ | အီရန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်<br>{{small|(၁၉၈၀–၁၉၈၁)}} | လုပ်ကြံခံရ |-style="background:#e6e6aa;" | colspan=13| ယာယီသမ္မတကောင်စီအဖွဲ့က ယာယီ အစိုးရအဖွဲ့ကို တာဝန်ယူထမ်းဆောင်ခဲ့သည် (၃၀ ဩဂုတ်၁၉၈၁ – ၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၁) |- ! rowspan="2" | ၃ | rowspan="2" | [[File:Portrait of Ali Khamenei - circa 1987.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]]<br />{{lang|fa|علی خامنه ای}}<br />{{small|(၁၉၃၉–၂၀၂၆)}}<br />[[File:Khamenei signature.png|frameless|upright=0.2]] | rowspan="2" | ၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၁ | rowspan="2" | ၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၈၉ | rowspan="2" | {{small|{{Age in years and days|1981|10|9|1989|8|16}}}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Combatant Clergy Association}};" | | rowspan="2" | တိုက်ခိုက်မှုစွမ်းအားရှိ ဘာသာရေးဆရာအသင်း | ၁၉၈၁ {{small|(အောက်တိုဘာ)}} | မူဆာဗီအစိုးရ(၁) | rowspan="2" | မီးရ်-ဟိုဆိန် မူဆာဗီ | rowspan="2" | အီရန်ပါလီမန်အမတ်<br>{{small|(၁၉၈၀–၁၉၈၁)}} | rowspan="2" | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] ဘဝဖြင့် လုပ်ကြံခံရ |- | ၁၉၈၅ | မူဆာဗီအစိုးရ(၂) |} ==== ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးဖယ်ရှားလိုက်သည့် ဒုတိယ အခြေခံဥပဒေ (၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ စတင်) ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan=2| စဉ် ! rowspan=2| ပုံ ! rowspan=2| အမည်<br />{{small|(မွေးဖွား–ကွယ်လွန်)}} ! colspan=3| တာဝန်သက်တမ်း ! colspan=2 rowspan=2| နိုင်ငံရေးပါတီ ! rowspan=2| ရွေးကောက်ပွဲ ! rowspan=2| အစိုးရအဖွဲ့ ! rowspan=2| ဒုတိယသမ္မတများ ! rowspan=2| '''ယခင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ရာထူး''' ! rowspan=2| မှတ်ချက် |- ! စတင် ! ပြီးဆုံး ! style="width:10px" |ရက်ပေါင်း |- ! rowspan="2" | ၄ | rowspan="2" | [[File:Portrait of Akbar Hashemi Rafsanjani 2013.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan=2| အက္ကဘား ဟာရှမီ ရာဖ်ဆန်ဂါနီ<br />{{small|(၁၉၃၄–၂၀၁၇)}}<br />[[File:Signature of Akbar Hashemi Rafsanjani.svg|frameless|upright=0.2]] | rowspan="2" | ၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၈၉ | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၁၉၉၇ | rowspan="2" | {{small|{{Age in years and days|1989|8|16|1997|8|3}}}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Combatant Clergy Association}};" | | rowspan="2" | တိုက်ခိုက်မှုစွမ်းအားရှိ ဘာသာရေးဆရာအသင်း | ၁၉၈၉ | ရာဖ်ဆန်ဂါနီအစိုးရ(၁) | rowspan="2" | ဟာစန် ဟာဘီဘီ | rowspan="2" | အီရန်ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ<br>{{small|(၁၉၈၀–၁၉၈၉)}} | rowspan="2" | <ref name="resignation">{{cite web|title=Letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|url=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|publisher=Khamenei.ir|access-date=17 July 2018|language=fa|date=16 August 1989|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|url-status=live}}</ref> |- | ၁၉၉၃ | ရာဖ်ဆန်ဂါနီအစိုးရ(၂) |- ! rowspan="2" | ၅ | rowspan="2" | [[File:Mohammad Khatami - June 21, 2005.png|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | မိုဟာမက် ခါတမီ<br />{{small|(၁၉၄၃ မွေးဖွား)}}<br />[[File:Mohammad Khatami signature.svg|frameless|upright=0.2]] | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၁၉၉၇ | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၀၅ | rowspan="2" | {{small|{{Age in years and days|1997|8|3|2005|8|3}}}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Association of Combatant Clerics}};" | | rowspan="2"| တိုက်ခိုက်မှုစွမ်းအားရှိ ဘာသာရေးဆရာအသင်း | ၁၉၉၇ | ခါတမီအစိုးရ(၁) | rowspan="2" | ဟာစန် ဟာဘီဘီ<br />{{small|(၁၉၉၇–၂၀၀၁)}}<br>မိုဟာမတ် ရေဇာ အရေးဖ်<br />{{small|(၂၀၀၁–၂၀၀၅)}} | rowspan="2" | ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး<br>{{small|(၁၉၈၂–၁၉၉၂)}} | rowspan="2" | |- | ၂၀၀၁ | ခါတမီအစိုးရ(၂) |- ! rowspan="2" | ၆ | rowspan="2" | [[File:Mahmoud Ahmadinejad with chafiye.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | [[မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်]]<br />{{small|(၁၉၅၆ မွေးဖွား)}}<br />[[File:Mahmoud Ahmadinejad signature.svg|frameless|upright=0.2]] | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၀၅ | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၃ | rowspan="2" | {{small|{{Age in years and days|2005|8|3|2013|8|3}}}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Alliance of Builders of Islamic Iran}};" | | rowspan="2" | အစ္စလာမ့်အီရန်တည်ဆောက်သူများ၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ | ၂၀၀၅ | အမာဒီနီဂျက်အစိုးရ(၁) | rowspan="2" | ပါဗစ်ဇ် ဒာဗူဒီ<br />{{small|(၂၀၀၅–၂၀၀၉)}}<br>အက်စ်ဖန်ဒီယာ ရဟိမ် မာရှာအီး<br />{{small|(၂၀၀၉)}}<br>မိုဟာမတ်-ရေဇာ ရဟီမီ <br />{{small|(၂၀၀၉–၂၀၁၃)}} | rowspan="2" | တီဟီရန်မြို့တော်ဝန်<br />{{small|(၂၀၀၃–၂၀၀၅)}} | rowspan="2" |လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရသူအဖြစ် သတင်းအမှားထွက်ခဲ့သူ<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2026-07-07 |title=သေဆုံးခဲ့ပြီဆိုသည့် အီရန်သမ္မတဟောင်း အမာဒီနီဂျက် အယာတိုလာခါမေနီ ဈာပနတွင် ပြန်ပေါ်လာ |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%85%E1%80%A5%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33650/ |access-date=2026-07-07 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref> |- | ၂၀၀၉ | အမာဒီနီဂျက်အစိုးရ(၂) |- ! rowspan="2" | ၇ | rowspan="2" | [[File:Hassan Rouani 2017 portrait.jpg|frameless|upright=0.4]] | rowspan="2" | ဟာဆန်ရဟူနီ<br />{{small|(၁၉၄၈ မွေးဖွား)}}<br />[[File:Hassan Rouhani signature.svg|frameless|upright=0.2]] | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၃ | rowspan="2" | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | rowspan="2" | {{small|{{Age in years and days|2013|8|3|2021|8|3}}}} ! rowspan="2" style="background:{{party color|Moderation and Development Party}};" | | rowspan="2" | ထိန်းညှိပေးခြင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ | ၂၀၁၃ | ရဟူနီအစိုးရ(၁) | rowspan="2" | အီရှတ်ခ် ဂျဟန်ဂီရီ | rowspan="2" | အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး<br />{{small|(၁၉၈၉–၂၀၀၅)}} | rowspan="2" | |- | ၂၀၁၇ | ရဟူနီအစိုးရ(၂) |- ! ၈ | [[File:Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[ဧဘရာဟင် ရိုင်စီ]]<br />{{small|(၁၉၆၀–၂၀၂၄)}}<br />[[File:Ebrahim Raisi signature.svg|frameless|upright=0.2]] | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | ၁၉ မေ ၂၀၂၄ | {{small|{{Age in years and days|2021|8|3|2024|5|19}}}} ! style="background:{{party color|Combatant Clergy Association}};" | | တိုက်ခိုက်မှုစွမ်းအားရှိ ဘာသာရေးဆရာအသင်း | ၂၀၂၁ | ရိုင်စီအစိုးရ | မိုဟာမက် မော့ခ်ဘာ | တရားသူကြီးချုပ်<br />{{small|(၂၀၁၉–၂၀၂၁)}} | ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကျ |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:MMokhber.png|frameless|upright=0.4]] | မိုဟာမက် မော့ခ်ဘာ<br />{{small|(၁၉၅၅ မွေးဖွား)<br />''ယာယီသမ္မတ''}}<br />[[File:Mohammad Mokhber signature.svg|frameless|upright=0.2]] | ၁၉ မေ ၂၀၂၄ | ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | {{small|{{Age in years and days|2024|5|19|2024|7|28}}}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | တစ်သီးပုဂ္ဂလ | — | ရိုင်စီအစိုးရ | - | ဒုသမ္မတ<br />{{small|(၂၀၂၁–၂၀၂၄)}} | |- ! ၉ | [[File:President of Iran Masoud Pezeshkian in Kazan (2024) 01 (cropped).jpg|frameless|upright=0.4]] | [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]]<br />{{small|(၁၉၅၄ မွေးဖွား)}}<br />[[File:Masoud Pezeshkian signature.svg|frameless|upright=0.2]] | ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ |လက်ရှိ | {{small|{{Age in years and days|2024|7|28}}}} ! style="background:{{party color|Independent politician}};" | | တစ်သီးပုဂ္ဂလ | ၂၀၂၄ | ပါဇက်ရှ်ကီရမ်အစိုးရ | မိုဟာမတ် ရေဇာ အရေးဖ် | ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးပညာဝန်ကြီးဌာန<br />{{small|(၂၀၀၁–၂၀၀၅)}} | |} == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ၏ စာရင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ]] 2kc11l2z05zyebm92urldyzprmbe4lv 0 282752 1042424 1040971 2026-07-08T06:55:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042424 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|partof=[[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]]|image=Straße von Hormuz.jpg|alt=|caption= ရေလက်ကြားကို ဝေဟင်မှ လှမ်းမြင်ရပုံ |date={{Start date|2026|02|28|df=y}} &ndash; လက်ရှိ|place=[[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]]|coordinates=|also known as= |cause=[[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အီရန်အပေါ် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှု]]နှင့် အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှု။ |participants=[[အီရန်နိုင်ငံ]], [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]], [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]], သင်္ဘောလိုင်း ကုမ္ပဏီများ |outcome=ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဈေးနှုန်းများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်လာခြင်း |casualties1=သင်္ဘောသား ၈ ဦး သေဆုံးပြီး အနည်းဆုံး ရေနံတင်သင်္ဘော ၄ စင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |title=Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says|website=CNA|access-date=2 March 2026|archive-date=1 March 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260301210512/https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |url-status=live}}</ref><br>One port worker killed in Bahrain ဘရိန်းနိုင်ငံတွင် ဆိပ်ကမ်းလုပ်သားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <br>ဘရိန်းနိုင်ငံတွင် ဆိပ်ကမ်းလုပ်သား နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ |casualties2=|notes=}} ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်ကုန်သွယ်မှုအတွက် အဓိကကျသော ရေကြောင်းဗျူဟာမြောက်နေရာဖြစ်သည့် [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား|ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား]] (Strait of Hormuz) သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်များနှင့် ဆက်တိုက်ကြုံတွေ့နေရသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်း၍ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အီရန်နိုင်ငံအပေါ် စစ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်မှုများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီခါမေနီ]] (Ali Khamenei) သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်သည် အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ၊ အစ္စရေးပိုင်နက်များနှင့် အခြားသော [[ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ|ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများ]]အပေါ် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းများဖြင့် လက်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အပြင်၊ အီရန်တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) ကလည်း ရေလက်ကြားအတွင်း သင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းသွားလာခြင်းကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများ ထိရောက်စွာ ရပ်တန့်သွားခဲ့ရသည်။ ထိုသတိပေးချက်များနှင့် သင်္ဘောများအပေါ် နောက်ဆက်တွဲ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရေကြောင်းဖြတ်သန်းမှု သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ရေနံတင်သင်္ဘော သွားလာမှုသည် ကနဦးတွင် ၇၀% ခန့်အထိ ကျဆင်းသွားကာ ဘေးအန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် သင်္ဘောအစင်းရေ ၁၅၀ ကျော်မှာ ရေလက်ကြားအပြင်ဘက်တွင် ကျောက်ချရပ်နားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> မကြာမီအချိန်အတွင်းမှာပင် ရေကြောင်းသွားလာမှုသည် သုညအထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ဤပြတ်တောက်မှုသည် ကမ္ဘာ့နေ့စဉ် ရေနံထောက်ပံ့မှု၏ ၂၀% ခန့်နှင့် [[အယ်လ်အန်ဂျီ (LNG)|သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်]] (LNG) အမြောက်အမြားအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သဖြင့် အဓိက သင်္ဘောလိုင်းကြီးများက ထိုဒေသအတွင်း လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကြသည်။ ရေရှည်ထောက်ပံ့မှု ပြတ်တောက်မည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းကြောင့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး <ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref>ဘရန့် (Brent) ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် လေးနှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တစ်စည်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀ အထက်သို့ ကျော်လွန်သွားကာ အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် ၁၂၆ ဒေါ်လာအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=CNN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |date=8 March 2026 |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |access-date=8 March 2026 |work=CNBC}}</ref>ဤရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ရေနံအကျပ်အတည်းနောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံးသော စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှု ပြတ်တောက်မှုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burke |first=Jason |date=11 March 2026 |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |access-date=11 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> အကျပ်အတည်းကြောင့် ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသည့် အခြားသောကုန်စည်ဈေးကွက်များတွင် [[အလူမီနီယမ်|အလူမီနီယံ]]<ref>{{Cite web |last=Burton |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ |access-date=21 March 2026 |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref>၊ [[မြေဩဇာ]]နှင့် [[ဟီလီယမ်|ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့]]တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Buchanan |first=Naomi |date=21 March 2026 |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 |access-date=21 March 2026 |work=[[Business Insider]]}}</ref> ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံက လေဘနွန်နိုင်ငံရှိ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလအတွင်း ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား မှတစ်ဆင့် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းသွားလာမှုကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |date=2026-04-17 |title=Iran declares Strait of Hormuz open to shipping but Trump says U.S. blockade still active |url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-war-hormuz-strait-israel-lebanon-ceasefire.html |access-date=2026-04-18 |website=CNBC |language=en}}</ref>ယင်းကဲ့သို့ တိုးတက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အီရန်ဆိပ်ကမ်းများသို့ ဆိုက်ကပ်မည့် သို့မဟုတ် အီရန်ဆိပ်ကမ်းများမှ ထွက်ခွာမည့် သင်္ဘောများကို အမေရိကန်က ဆက်လက်ပိတ်ဆို့ထားဆဲဖြစ်ကြောင်း သမ္မတ ထရန့်က နောက်ပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Trump says blockade on Iran 'in full force' until deal is reached |url=https://www.reuters.com/world/trump-says-blockade-iran-in-full-force-until-deal-is-reached-2026-04-17/ |work=[[Reuters]]}}</ref>အမေရိကန်၏ ထိုသို့ ဆက်လက်ပိတ်ဆို့ထားမှုကြောင့် အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးမည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သင်္ဘောများ ရေလက်ကြားမှ ပြန်လှည့်သွားကြသည့် ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများလည်း ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |last1=Loria |first1=Michael |date=April 17, 2026 |title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/ |accessdate=April 18, 2026 |work=USA Today |first2=Christopher |last2=Cann |first3=Andrea |last3=Riquier}}</ref><ref>{{cite news |last=Kendall |first=Spencer |date=April 17, 2026 |title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open |url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html |accessdate=April 18, 2026 |work=CNBC}}</ref>ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင်မူ အမေရိကန်က ရေတပ်ပိတ်ဆို့ထားမှုကို ရုပ်သိမ်းရန် ငြင်းဆန်ခြင်းကြောင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို တစ်ကျော့ပြန် ပိတ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အီရန်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{#invoke:Cite|web|date=18 April 2026 |title=Iran reimposes restrictions on Hormuz, accuses US of violating deal|url=https://www.business-standard.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-hormuz-accuses-us-of-violating-deal-126041800390_1.html |access-date=18 April 2026 |agency=[[Associated Press]]|website=Business Standard}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ပင်လယ်ကွေ့အတွင်းရှိ ကုန်သည်သင်္ဘောများကို လုံခြုံရေးအရ လိုက်ပါစောင့်ရှောက်ပေးမည့် အမေရိကန်ရေတပ်၏ စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဖြစ်သော "Operation Project Freedom" ကို စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာနေသည့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်ပိတ်ပင်ခံနေရပြီး ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောအများအပြား ကြန့်ကြာမှုများဖြစ်ပေါ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ထိုလမ်းကြောင်းမှ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် အခြေအနေတွင် ယခုကဲ့သို့ ကြေညာချက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-05-04 |title=Donald Trump sends warships to break Iran’s strait of Hormuz blockade |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/04/shipping-bosses-nervous-trump-plan-to-guide-vessels-strait-of-hormuz-iran |access-date=2026-05-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |last2=Varshalomidze |first2=Tamila |title=Iran war updates: Trump announces plan to escort ships in Hormuz Strait |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/3/iran-war-live-trump-says-reviewing-14-point-plan-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-05-07 |website=Al Jazeera |language=en |last3=Mohamed |first3=Edna |last4=Sabah |first4=Zaid |last5=Habib |first5=Heba |last6=Kupemba |first6=Danai Nesta}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-03 |title=Trump says the U.S. will 'guide' stranded ships from the Strait of Hormuz |url=https://www.npr.org/2026/05/03/nx-s1-5809536/trump-strait-hormuz |access-date=2026-05-07 |work=NPR |language=en |agency=The Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.A.E. says Iran has resumed attacks as U.S. moves to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.cbc.ca/news/world/strait-hormuz-ships-us-iran-9.7186404}}</ref>ဤလုပ်ဆောင်ချက်သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ရာရောက်လိမ့်မည်ဟု အီရန်စစ်တပ်က သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိနိုင်ရေးအတွက် "ကြီးမားသော တိုးတက်မှု" ရှိလာခြင်းကြောင့် "Project Freedom" စစ်ဆင်ရေးကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=6 May 2026 |title=Iran war live: Trump says Hormuz operation paused amid US, Tehran talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/6/iran-war-live-trump-says-hormuz-operation-paused-amid-us-tehran-talks |access-date=6 May 2026 |website=Al Jazeera}}</ref> ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင်၊ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ရပ်တန့်သွားခြင်းကြောင့် ပြင်းထန်သော စစ်ရေးတုံ့ပြန်မှုများ ပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ရာမှ အမေရိကန်တို့က အီရန်ပစ်မှတ်များကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{#invoke:cite|web|url=https://edition.cnn.com/2026/06/09/world/live-news/iran-war-trump-israel|title=Trump vows to attack Iran again today|website=CNN|date=10 June 2026}}</ref> တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်စစ်ဌာနချုပ်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ကို ပိတ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းရန် ကြိုးပမ်းသည့် မည်သည့်သင်္ဘောကိုမဆို တိုက်ခိုက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-06-11 |title=အမေရိကန်တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ကြောင်း အီရန်ကြေညာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%A1/ |access-date=2026-06-12 |work=New Day Myanmar |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံ == [[ဖိုင်:Strait_of_Hormuz_daily_average_of_LNG_(2024).svg|thumb|၂၀၂၄ ခုနှစ် ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် နေ့စဉ်ပျမ်းမျှ LNG သယ်ယူပို့ဆောင်မှုကို ပြသထားသော ပုံ]] ရေလက်ကြားသည် ၎င်း၏ အကျဉ်းဆုံးနေရာတွင် မိုင် ၂၁ (၃၄ ကီလိုမီတာ) အကျယ်ရှိပြီး အီရန်နှင့် [[အိုမန်နိုင်ငံ|အိုမန်]]နိုင်ငံအကြား ပင်လယ်လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ ၎င်း၏ တစ်ဖက်သတ် ပင်လယ်လမ်းကြောင်း နှစ်ခုသည် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည်ပေါင်း ၂၀ သန်းခန့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို လွယ်ကူချောမွေ့စေပြီး အဓိကအားဖြင့် [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျ]] ၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] ၊ [[အီရတ်နိုင်ငံ|အီရတ်]] နှင့် [[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]] ကဲ့သို့သော ထုတ်လုပ်သူများထံမှ ကမ္ဘာ့ရေနံကုန်သွယ်မှု၏ ၂၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies? |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/us-israel-strikes-iran-oil-price |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ထိုရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ရေနံစိမ်းနှင့် အငွေ့ရည်ပို့ဆောင်မှု ၈၄% သည် အာရှဈေးကွက်များသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref> ဥရောပသည် ၎င်း၏ LNG ၏ ၁၂% မှ ၁၄% ကို [[ကာတာနိုင်ငံ]]မှ ထိုရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ရရှိသည်။ <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |archive-date=3 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=[[euronews]] |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်မတိုင်မီတွင် အီရန်၊ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့အကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး [[ဂျနီဗာမြို့|ဂျီနီဗာ]]မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော နျူကလီးယားဆွေးနွေးပွဲများ မအောင်မြင်ခြင်း နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ယခင် [[အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ|၁၂ ရက်ကြာ လေကြောင်းပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခြင်း]] တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news |date=22 February 2026 |title=Iran-US tensions: What would blocking Strait of Hormuz mean for oil, LNG? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/iran-us-tensions-what-would-blocking-strait-of-hormuz-mean-for-oil-lng |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref> အီရန်သည် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည့် အလားအလာကို အချက်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုအထဲတွင် လအစောပိုင်းတွင် ယာယီတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပိတ်ပစ်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ <ref name="Iran" /> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်မှ ၂၀ ရက်အတွင်း အီရန်သည် ၎င်း၏ ရေနံတင်ပို့မှုကို ပုံမှန်နှုန်းထား သုံးဆတိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး အနှောင့်အယှက်များဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ရေနံသိုလှောင်မှုကို လျှော့ချခဲ့သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသည်လည်း အလားတူလုပ်ဆောင်မှုများကို ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Paraskova |first=Tsvetana |date=26 February 2026 |title=Iran Rushes to Ship Oil Ahead of Possible U.S. Strike |url=https://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/Iran-Rushes-to-Ship-Oil-Ahead-of-Possible-US-Strike.html |website=OilPrice.com |language=en|url-status=live}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုများမတိုင်မီရက်များတွင် ရေလက်ကြားအတွက် စစ်ပွဲအန္တရာယ်ရှိသော သင်္ဘော[[အာမခံလုပ်ငန်း|အာမခံပရီမီယံများ]]သည် တစ်ကြိမ်လျှင် သင်္ဘောအာမခံတန်ဖိုး၏ ၀.၁၂၅% မှ ၀.၂% မှ ၀.၄% အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အလွန်ကြီးမားသော ရေနံတင်သင်္ဘောများအတွက် ၎င်းသည် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil |url=https://www.worldwideais.org/post/strait-of-hormuz-ais-tracking-iran-crisis |website=Worldwide AIS Network |language=en}}</ref> == တင်းမာမှုမြင့်တက်ခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|Operation Epic Fury]] အောက်တွင် အီရန်အပေါ် ညှိနှိုင်းထားသော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို စတင်ခဲ့ပြီး စစ်ဘက်အဆောက်အအုံများ၊ နျူကလီးယားနေရာများနှင့် ခေါင်းဆောင်များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီခါမေနီ]] သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=CNN}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Crude oil on edge as Middle East conflict deepens, will crude prices surge toward $100 per barrel? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/crude-oil-on-edge-as-middle-east-conflict-deepens-will-crude-prices-surge-toward-100-per-barrel/articleshow/128922970.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302034124/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/crude-oil-on-edge-as-middle-east-conflict-deepens-will-crude-prices-surge-toward-100-per-barrel/articleshow/128922970.cms |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |work=The Times of India}}</ref> အီရန်သည် ယူအေအီး၊ [[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]] နှင့် [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ|ဘာရိန်း]] အပါအဝင် ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အစ္စရေးမြို့များနှင့် အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းများကို ဒုံးကျည်များဖြင့် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ထိခိုက်သေဆုံးမှုများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=After Iran's salvo hit their skylines, will Gulf states enter the war? |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/3/2/after-irans-salvo-hit-their-skylines-will-the-gulf-states-enter-the-war |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US-Israel war on Iran live updates: conflict spreads to Lebanon as IDF strikes Hezbollah after attack on Israel |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/02/us-israel-war-iran-live-updates-attacks-strikes-tehran-lebanon-beirut-hezbollah-dubai-latest-news |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> ပဋိပက္ခသည် လက်ဘနွန်သို့ ကျယ်ပြန့်သွားပြီး အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရော့ကက်များ ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အစ္စရေး၏ တန်ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Live Updates: Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် အီရန်က အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးသံအမတ်များကို နှင်ထုတ်သော နိုင်ငံများသို့ လုံခြုံရေးလမ်းကြောင်းများ ပိုမိုယူဆောင်လာမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Iran signals Hormuz safe passage to countries expelling U.S. and Israeli diplomats {{!}} investingLive |url=https://investinglive.com/commodities/iran-signals-hormuz-safe-passage-to-countries-expelling-us-and-israeli-diplomats-20260309/ |access-date=2026-03-10 |website=News & Analysis for Stocks, Crypto & Forex {{!}} investingLive |language=en}}</ref> မတ်လ ၉ ရက်နေ့အထိ၊ ရေလက်ကြားအတွက် သင်္ဘောအာမခံနှုန်းထားများသည် ယခင်အပတ်ထက် လေးဆမှ ခြောက်ဆအထိ မြင့်တက်လာကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့ပြီး အမေရိကန်အစိုးရသည် အကြမ်းဖက်မှုအန္တရာယ်အာမခံဥပဒေအရ အာမခံကုမ္ပဏီများကို ကူညီရန် စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Brewer |first=Contessa |date=9 March 2026 |title=There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz |url=https://www.cnbc.com/2026/03/09/one-big-reason-ships-and-insurers-are-unwilling-to-risk-strait-of-hormuz.html |access-date=11 March 2026 |publisher=CNBC News}}</ref> == ရေလက်ကြားပိတ်ခြင်း == === အချိန်ဇယား === တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း IRGC သည် VHF ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ရေလက်ကြားရှိ သင်္ဘောများထံ သတိပေးချက်များ ပေးပို့ခဲ့ပြီး မည်သည့်သင်္ဘောကိုမျှ ဖြတ်သန်းခွင့်မပြုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref> <ref name="The Guardian">{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-tell-ships-passage-through-strait-hormuz-not-allowed-2026-02-28/ |access-date=28 February 2026 |work=Reuters}}</ref> အီရန်သည် တရားဝင်ပိတ်ဆို့မှု မကြေညာထားသောကြောင့် ပိတ်သိမ်းမှုသည် တရားဝင်စည်းနှောင်မှု မရှိသော်လည်း၊ ဘေးကင်းရေးကို အာမမခံနိုင်ကြောင်း စစ်ဘက်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့ပြီး သင်္ဘောအများအပြားသည် ဆိပ်ကမ်းတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် နောက်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-closed-oil-shipments-suspended-us-attack-b2929506.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302084927/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-closed-oil-shipments-suspended-us-attack-b2929506.html |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref> ခြိမ်းခြောက်မှုများကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပိတ်သိမ်းခဲ့ရပြီး သင်္ဘောခြေရာခံဒေတာများအရ ယာဉ်အသွားအလာ ၇၀% လျော့ကျသွားကြောင်း ပထမဆုံးပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အိုမန်နိုင်ငံ၊ ခါဆက် မြောက်ဘက်ရှိ ''Skylight'' ရေနံတင်သင်္ဘောသည် ဒုံးကျည်တစ်စင်းဖြင့် ထိမှန်ခံခဲ့ရပြီး အိန္ဒိယသင်္ဘောသားနှစ်ဦး သေဆုံးပြီး သုံးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ကျန်သင်္ဘောသား ၂၀ ဦးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ အီရန်၏ အရိပ်သင်္ဘောအုပ်စု နှင့် ဆက်စပ်မှုဖြင့် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဌာနက ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ ''MKD VYOM'' သည် ဒရုန်းသင်္ဘော တစ်စင်း၏ ထိမှန်မှုကြောင့် မီးလောင်မှုနှင့် အင်ဂျင်ခန်းတွင် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယရေတပ်သားတစ်ဦး သေဆုံးပြီး ပနားမားအလံလွှင့်ထူထားသော MV ''SAND'' သင်္ဘောပေါ်ရှိ သင်္ဘောသား ၂၁ ဦးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Another oil tanker hit by drone boat as Strait of Hormuz tensions rise |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/another-oil-tanker-hit-by-drone-boat-as-strait-of-hormuz-tensions-rise |access-date=4 March 2026 |website=Euronews}}</ref> ''LCT Ayeh'' သင်္ဘောပေါ်တွင် အိန္ဒိယသင်္ဘောသားတစ်ဦး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html |access-date=4 March 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Epstein |first=Jake |last2=Baker |first2=Sinéad |title=Fighting with Iran has spread to tankers at sea. Ships are coming under fire around the busy Strait of Hormuz. |url=https://www.businessinsider.com/fight-iran-spread-oil-tankers-vessels-strait-of-hormuz-2026-3 |access-date=4 March 2026 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် IRGC မှ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက ထိုရေလက်ကြားကို ပိတ်ထားကြောင်း တရားဝင်အတည်ပြုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသွားသော သင်္ဘောတိုင်းကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Iran threatens to set ships on fire if they enter Strait of Hormuz |url=https://globalnews.ca/news/11713355/iran-strait-of-hormuz-ships-threat/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302220910/https://globalnews.ca/news/11713355/iran-strait-of-hormuz-ships-threat/ |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |work=Global News}}</ref> အမေရိကန်အလံလွှင့်ထူထားသော ''Stena Imperative သည်'' ဘာရိန်းဆိပ်ကမ်းတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-flagged-products-tanker-hit-by-unknown-projectiles-bahrain-port-sources-say-2026-03-02/ |access-date=4 March 2026 |work=Reuters}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုတွင် ဆိပ်ကမ်းဝန်ထမ်းတစ်ဦး သေဆုံးပြီး အခြားနှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သော်လည်း သင်္ဘောအမှုထမ်းများမှာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း မရှိပေ။ <ref>{{Cite web |last=Mongilio |first=Heather |date=2 March 2026 |title=Shipyard Worker Dead, Fire Breaks Out on U.S.-Flagged Tanker After Iranian Attack on Bahrain Port |url=https://news.usni.org/2026/03/02/shipyard-worker-dead-fire-breaks-out-on-u-s-flagged-tanker-after-iranian-attack-on-bahrain-port |access-date=4 March 2026 |website=USNI News |language=en-US}}</ref> အီရန်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ''Athe Nova'' သည် Hormuz ရေလက်ကြားကို တရားမဝင်ဖြတ်ကျော်ရန် ကြိုးစားပြီးနောက် ဒရုန်းနှစ်စင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရကြောင်း IRGC နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော Tasnim သတင်းဌာန၏ အဆိုအရ သိရသည်။ <ref>{{Cite web |title=Iran Claims Strike on Iran-Linked Bitumen Tanker |url=https://maritime-executive.com/article/iran-claims-strike-on-iran-linked-bitumen-tanker |access-date=4 March 2026 |website=The Maritime Executive |language=en}}</ref> မတ်လ ၂ ရက်နေ့ သန်းခေါင်ယံကျော်ပြီးချိန်တွင် ရေလက်ကြားရှိ ရေနံတင်သင်္ဘောများသည် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုနည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်းကို ညွှန်ပြ သည့် အလိုအလျောက် ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်စနစ် အချက်ပြမှုများကို မထုတ်လွှင့်ခဲ့ကြပါ။ <ref> သို့သော် မယုံကြည်ရသော အချက်အလက်နှင့် ဂြိုဟ်တုလမ်းကြောင်းပြကိရိယာကို အခြေခံ၍သာ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil |url=https://www.worldwideais.org/post/strait-of-hormuz-ais-tracking-iran-crisis |website=Worldwide AIS Network |language=en}}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အကာအကွယ်နှင့် လျော်ကြေးအာမခံကို ဖယ်ရှားလိုက်သောကြောင့် သင်္ဘောပိုင်ရှင်များအတွက် ရေလက်ကြားကို အသုံးပြုရန် စီးပွားရေးအန္တရာယ် အလွန်မြင့်မားခဲ့သည်။ ရေလက်ကြားကို အန္တရာယ်များသောဇုန်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး သင်္ဘောသားများအတွက် အပိုလုပ်ခနှင့် ငြင်းဆိုခွင့်ကို ရရှိစေခဲ့သည်။ ရေလက်ကြားသည် နည်းပညာအရ ပွင့်လင်းနေသော်လည်း ထိရောက်စွာ ပိတ်ထားသည်။ <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Tanker Traffic in Hormuz Drops to Zero as P&I Clubs Pull War Risk Cover |url=https://maritime-executive.com/article/tanker-traffic-in-hormuz-drops-to-zero-as-p-i-clubs-pull-war-risk-cover |website=The Maritime Executive |language=en |quote=The Strait is technically open, but commercial tanker passage has effectively ceased}}</ref> မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် IRGC မှ ၎င်းတို့သည် ရေလက်ကြားကို လုံးဝထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Iran’s IRGC say they have ‘complete control’ over Strait of Hormuz |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/irans-irgc-say-they-have-complete-control-over-strait-of-hormuz/ |access-date=4 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909 |agency=Agence France-Presse}}</ref> ထိုအချိန်တွင် အနည်းဆုံး သင်္ဘော ရှစ်စင်း ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ မော်လ်တာအလံလွှင့်ထူထားသော ''Safeen Prestige'' သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ထိမှန်ခဲ့ပြီး သင်္ဘောသားများကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ အစောပိုင်းက ၎င်း၏ AIS transponder ကို ပိတ်ထားသော ''Pola'' သင်္ဘောသည် ပိတ်ဆို့ထားသော်လည်း ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းကာ UAE သို့ ၎င်း၏ကုန်ပစ္စည်းများကို ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Gulf shipping crisis deepens as tankers stranded for fifth day, US sinks Iranian warship |url=https://www.reuters.com/business/energy/hormuz-shutdown-worsens-after-us-hits-iranian-warship-tankers-stranded-fifth-day-2026-03-04/ |access-date=4 March 2026 |work=Reuters}}</ref> ညဉ့်နက်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်ဒရုန်းတစ်စင်းကြောင့် ကြီးမားသောပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု <ref>{{Cite news |date=11 March 2026 |title=Sea drones target oil tankers in the Middle East as conflict risks widen |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/sea-drones-target-oil-tankers-middle-east-conflict-risks-widen-2026-03-11/ |access-date=11 March 2026 |work=Reuters}}</ref> ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ Mubarak Al Kabeer ဆိပ်ကမ်း အနီးတွင် ကျောက်ချထားသော ရေနံတင်သင်္ဘော ''Sonangol Namibe'' ကို ထိမှန်ခဲ့ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည့် ရေနံယိုဖိတ် မှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် သင်္ဘောငယ်တစ်စင်း ထွက်ခွာသွားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Explosion reported off tanker near Kuwait, crew safe, UKMTO says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/explosion-reported-near-tanker-off-kuwait-crew-safe-ukmto-says-2026-03-05/ |access-date=5 March 2026 |work=Reuters}}</ref> <ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Explosion Hits Tanker Off Kuwait, Causing Oil Spill as Regional War Expands Across Middle East |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/898093/slug |access-date=5 March 2026 |website=Kurdistan24 |language=en}}</ref> IRGC မှ အမေရိကန် ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းကို ထိမှန်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Suezmax tanker attacked in Middle East Gulf |url=https://www.lloydslist.com/LL1156523/Suezmax-tanker-attacked-in-Middle-East-Gulf |access-date=5 March 2026 |website=Lloyd's List}}</ref> မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ''Safeen Prestige ကို'' ကူညီရန် စေလွှတ်ထားသော tugboat တစ်စင်းသည် ဒုံးကျည်နှစ်စင်း ထိမှန်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သင်္ဘောသား သုံးဦး ပျောက်ဆုံးနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Salvage Tug Reported Attacked Near Straits of Hormuz with Crew Feared Dead |url=https://maritime-executive.com/article/salvage-tug-reported-attacked-near-straits-of-hormuz-with-crew-feared-dead |access-date=7 March 2026 |website=The Maritime Executive |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=8 March 2026 |title=Three Indonesian crew missing after UAE tugboat sinks in Strait of Hormuz |url=https://www.newarab.com/news/three-indonesian-crew-missing-after-uae-tugboat-sinks-strait-hormuz?amp |access-date=8 March 2026 |work=The New Arab}}</ref> မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် IRGC သည် [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့]] တွင် ဒရုန်းတစ်စင်းဖြင့် ရေနံတင်သင်္ဘော ''Prima ကို'' ထိမှန်ခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး <ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Iran attacks Malta-flagged tanker in Gulf near Strait of Hormuz |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374269 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera}}</ref> အမေရိကန် ရေနံတင်သင်္ဘော "Louise P" ကို ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် ဒရုန်းတစ်စင်းဖြင့် ထိမှန်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web |title=Iran says it hit tanker in Strait of Hormuz |url=https://www.dw.com/en/iran-says-it-hit-tanker-in-strait-of-hormuz/liveblog-post-76260521 |access-date=7 March 2026 |website=DW |language=en}}</ref> မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကုန်တင်သင်္ဘောတစ်စင်းသည် အနီးအနားတွင် ရေပက်ဖျန်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် {{Convert|36|nmi}} အကွာတွင် ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။ သည် [[အဘူဒါဘီမြို့|အဘူဒါဘီ]] ကမ်းလွန်တွင် ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ပထမဆုံး သတင်းပို့ထားသော ရေကြောင်းမတော်တဆမှုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |last=Guerry |first=Yannick |date=2026-03-10 |title=Ship master reports 'loud bang and splash' north of Abu Dhabi |url=https://www.tradewindsnews.com/bulkers/ship-master-reports-loud-bang-and-splash-north-of-abu-dhabi/2-1-1957481 |access-date=2026-03-10 |website=Tradewinds |language=en}}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် အမေရိကန်စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးသတင်းရင်းမြစ်များက အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် ရေတပ်မိုင်းများ ထောင်ရန် စတင်နေပြီဟု သတင်းပို့ခဲ့သည်။ သတင်းများအပြီးတွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်က]] အီရန်သည် ၎င်းတို့ထောင်ထားသော မိုင်းများကို ချက်ချင်းဖယ်ရှားရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အမေရိကန်စစ်တပ်က အီရန် မိုင်းခွဲသမား ၁၆ ဦးကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Bertrand |first=Natasha |date=2026-03-10 |title=Iran begins laying mines in Strait of Hormuz, sources say |url=https://www.cnn.com/2026/03/10/politics/iran-begins-laying-mines-in-strait-of-hormuz |access-date=2026-03-11 |website=CNN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=US says 16 Iranian mine-laying ships 'eliminated', as Iran launches attacks across region |url=https://www.bbc.com/news/live/cd70wzw9vqlt |access-date=2026-03-11 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သင်္ဘောများကို ကြီးမားသောတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သင်္ဘောသုံးစင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=11 March 2026 |title=Three vessels hit by projectiles in Strait of Hormuz |url=https://www.reuters.com/world/cargo-ship-hit-by-projectile-strait-hormuz-crew-evacuates-2026-03-11/ |access-date=11 March 2026 |work=Reuters}}</ref> ထိုင်းအလံလွှင့်ထူထားသော ''Mayuree Naree'' သင်္ဘောမှ သင်္ဘောသား ၂၀ ကို သင်္ဘောမီးလောင်ပြီးနောက် အိုမန်တော်ဝင်ရေတပ်မှ ကယ်တင်ခဲ့ပြီး အခြားသုံးဦးမှာ ပျောက်ဆုံးနေသည်။ <ref>{{Cite news |date=11 March 2026 |title=Thailand says 3 crew missing after ship hit by projectiles in Strait of Hormuz |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-says-3-crew-missing-after-ship-hit-by-projectiles-strait-hormuz-2026-03-11/ |access-date=11 March 2026 |work=Reuters}}</ref> အတည်မပြုနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကိုလည်း IRGC မှ ''Express Rome'' တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Three crew believed trapped on Thai ship hit in Strait of Hormuz |url=https://www.seatrade-maritime.com/security/three-crew-believed-trapped-on-precious-ship-hit-in-strait-of-hormuz |access-date=2026-03-12 |website=Seatrade Maritime News |language=en}}</ref> ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အီရတ်နိုင်ငံ၊ ဘာဆရာဆိပ်ကမ်း အနီးတွင် အီရန်ဒရုန်းလှေတစ်စင်းမှ ရေနံတင်သင်္ဘောနှစ်စင်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မီးရှို့ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သင်္ဘောသားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အီရတ်ဆိပ်ကမ်းများအတွက် နိုင်ငံတော်ကုမ္ပဏီသည် သင်္ဘောနှစ်စင်းလုံးပေါ်ရှိ သင်္ဘောသား ၃၈ ဦးကို ကယ်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=1 dead and 38 rescued from oil tankers ablaze in Gulf as Iran claims responsibility |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-11-26?post-id=cmmmlkxrp000c3b6r2xbe7vsa |access-date=2026-03-12 |website=CNN |language=en}}</ref> === ပိတ်ဆို့မှုအတွက် ခြွင်းချက်များ === မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် အီရန်သည် တရုတ်သင်္ဘောများကို သာ ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုမည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခပြင်းထန်လာပြီးနောက် အီရန်အပေါ် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်၏]] ထောက်ခံမှုရပ်တည်ချက်ကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် အီရန်ရေနံ ၏ အကြီးဆုံးဝယ်ယူသူဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများကို ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Iran to allow only Chinese vessels through Strait of Hormuz amid escalating conflict |url=https://www.businesstoday.in/world/middle-east/story/iran-to-allow-only-chinese-vessels-through-strait-of-hormuz-amid-escalating-conflict-519114-2026-03-04 |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Kaul |first=Aditya Raj |date=4 March 2026 |title=Iran To Allow Only Chinese Vessels Through Strait Of Hormuz: Sources |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-to-allow-only-chinese-vessels-through-strait-of-hormuz-sources-11167611 |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[NDTV]]}}</ref> ထို့နောက် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် Cetus Maritime Shanghai Ltd. မှ လည်ပတ်သော ''Iron Maiden'' ကုန်တင်သင်္ဘောသည် "တရုတ်ပိုင်ရှင်" ဟု အချက်ပြခြင်းဖြင့် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် [[အယ်လ်ပီဂျီ (LPG)|LPG]] ရေနံတင်သင်္ဘော ''Bogazici သည်'' [[မွတ်စလင်မ်|မွတ်စလင်]] ပိုင်နှင့် [[တူရကီနိုင်ငံ|တူရကီ]] ပိုင် သင်္ဘောတစ်စင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်စွာ ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Gemmell |first=Katherine |date=5 March 2026 |title=Bulk carrier claiming to be Chinese passes through Hormuz Strait |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/bulk-carrier-claiming-to-be-chinese-passes-through-hormuz-strait/articleshow/129069362.cms?from=mdr |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် လိုက်ဘေးရီးယားအလံလွှင့်ထူထားသော ''Sino Ocean သည်'' UAE ၏ Mina Saqr ဆိပ်ကမ်းမှ ၎င်း၏ကုန်ပစ္စည်းများကို ကောက်ယူပြီးနောက် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းရန် တရုတ်ပိုင်နှင့် လည်ပတ်သည့် အဆင့်အတန်းကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Cheong |first=Serene ([[Bloomberg]]) |date=8 March 2026 |title=Second Bulk Carrier Claiming To Be Chinese Passes Through Strait Of Hormuz |url=https://www.ndtv.com/world-news/us-iran-israel-war-second-bulk-carrier-claiming-to-be-chinese-passes-through-strait-of-hormuz-11184752 |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[NDTV]]}}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် IRGC သည် အီရန်သည် အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် ၎င်းတို့၏ အနောက်တိုင်းမဟာမိတ်များမှ သင်္ဘောများကိုသာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ထားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ၎င်းကို ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Mishra |first=Samiran |date=5 March 2026 |title=Oil Hope For India? Iran Says Hormuz Strait Only Closed To US, Israel, Europe |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-strait-of-hormuz-oil-hope-for-india-iran-says-hormuz-strait-only-closed-to-us-israel-europe-11172257 |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[NDTV]]}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Shankar |first=Priyanka |date=8 March 2026 |title=Iran war: What is happening on day nine of US-Israel attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/8/iran-war-what-is-happening-on-day-nine-of-us-israel-attacks |url-status=live |access-date=8 March 2026 |work=[[Al Jazeera]]}}</ref> === ကျော်လွှားခြင်းနှင့် လိုက်ပါပို့ဆောင်ခြင်း === ရေလက်ကြားရှိ အီရန်ဧရိယာကို တောင်ဘက်ရှိ အိုမန်နှင့် UAE တို့၏ နယ်မြေရေပိုင်နက်များ မှတစ်ဆင့် သီအိုရီအရ ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ရေလက်ကြားအပြင်ဘက်ရှိ အာရေဗျပင်လယ်ရှိ Duqm ၊ Salalah နှင့် Sohar ရေနက်ဆိပ်ကမ်းများသည် ရေနံတင်သင်္ဘောများအား choke point ကို ကျော်လွှားနိုင်စေပါသည်။ <ref >{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Drone attacks test Oman's bid as Hormuz bypass |url=https://www.argusmedia.com/en/news-and-insights/latest-market-news/2798301-drone-attacks-test-oman-s-bid-as-hormuz-bypass |access-date=11 March 2026 |publisher=[[Argus Media]]}}</ref> သို့သော် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒရုန်းများစွာသည် Duqm နှင့် Salalah တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး Duqm ရှိ လောင်စာဆီသိုလှောင်ကန် အနည်းဆုံး တစ်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref/> Sohar သည် အာမခံကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ စစ်ပွဲအန္တရာယ်ဧရိယာအတွင်း ကျရောက်ခဲ့ပြီး သင်္ဘောများအတွက် စင်းလုံးငှားခနှင့် အာမခံကုန်ကျစရိတ်များကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။ <ref/> လန်ဒန်အာမခံဈေးကွက်၏ ပူးတွဲစစ်ပွဲကော်မတီသည် အိုမန်တစ်ဝိုက်ရှိ ရေပြင်များကို အန္တရာယ်များသော ရေကြောင်းဧရိယာများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ <ref/> သင်္ဘောကုမ္ပဏီအများစုသည် အာဖရိက၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး မှတစ်ဆင့် ပိုမိုရှည်လျားသော ရှောင်ကွင်းလမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=10 March 2026 |title=What are the challenges in securing shipping through the Strait of Hormuz? |url=https://www.reuters.com/business/energy/what-are-challenges-securing-shipping-through-strait-hormuz-2026-03-10/ |access-date=11 March 2026 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> Maersk ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ [[ဆူးအက် တူးမြောင်း|Suez တူးမြောင်း]] ကို အသုံးပြုမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref/> ရေတိုအတွင်း အီရန်၏ အသေးစားရေငုပ်သင်္ဘောများမှ အန္တရာယ်ပေါ် မူတည်၍ [[ဖျက်သင်္ဘော]] ၇ စင်းမှ ၈ စင်းဖြင့် လေကြောင်းအကာအကွယ်ပေးကာ တစ်နေ့လျှင် စီးပွားဖြစ်သင်္ဘော ၃-၄ စင်းကို လိုက်ပါစောင့်ရှောက် ရန် ဖြစ်နိုင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=10 March 2026 |title=What are the challenges in securing shipping through the Strait of Hormuz? |url=https://www.reuters.com/business/energy/what-are-challenges-securing-shipping-through-strait-hormuz-2026-03-10/ |access-date=11 March 2026 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> သို့သော် လပေါင်းများစွာ ရေရှည်တည်တံ့စွာ လုပ်ဆောင်ရန်မှာ အရင်းအမြစ်များ ပိုမိုလိုအပ်ပါသည်။ == သက်ရောက်မှုများ == === ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခြင်း === ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့ နှောင်းပိုင်းတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ထွက်ခွာသွားလာမှုများ များပြားပြီး ဝင်ရောက်သွားလာမှုများမှာ နည်းပါးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iranian Naval Response to "Operation Epic Fury" Unclear |url=https://maritime-executive.com/article/iranian-naval-response-to-operation-epic-fury-unclear |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301024821/https://maritime-executive.com/article/iranian-naval-response-to-operation-epic-fury-unclear |archive-date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026 |website=The Maritime Executive |language=en}}</ref> အိုမန်ကမ်းလွန်တွင် မီးရှို့ခံခဲ့ရသော တစ်စင်းအပါအဝင် အနည်းဆုံး ရေနံတင်သင်္ဘော သုံးစင်းသည် ရေလက်ကြားအနီးတွင် ထိမှန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Black smoke pours from oil tanker near Strait of Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/1/black-smoke-pours-from-oil-tanker-near-strait-of-hormuz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301190519/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/1/black-smoke-pours-from-oil-tanker-near-strait-of-hormuz |archive-date=1 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=Al Jazeera}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> အနည်းဆုံး ရေနံတင်သင်္ဘော ၁၇ စင်းသည် ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်သွားလာနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran {{!}} SupplyChainBrain |url=https://www.supplychainbrain.com/articles/43560-oil-tankers-avoiding-vital-hormuz-strait-after-us-bombs-iran |website=www.supplychainbrain.com |language=en}}</ref> မတ်လ ၁ ရက်နှင့် ၂ ရက်နေ့တွင် ရေလက်ကြားတွင် သင်္ဘောများ မပေါ်ထွက်ခဲ့ပါ။ <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Tanker Traffic in Hormuz Drops to Zero as P&I Clubs Pull War Risk Cover |url=https://maritime-executive.com/article/tanker-traffic-in-hormuz-drops-to-zero-as-p-i-clubs-pull-war-risk-cover |website=The Maritime Executive |language=en |quote=The Strait is technically open, but commercial tanker passage has effectively ceased}}</ref> Maersk ၊ CMA CGM နှင့် Hapag-Lloyd အပါအဝင် အဓိက ကွန်တိန်နာ သင်္ဘောကုမ္ပဏီများသည် ထိုရေလက်ကြားနှင့် [[ပင်လယ်နီ]] ကဲ့သို့သော ဆက်စပ်လမ်းကြောင်းများကို ဖြတ်သန်းသွားလာခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Maersk to Halt Some Red Sea Shipping in Sign of War's Disruption to Global Supply Chain |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/world/middleeast/maersk-red-sea-iran-war.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Japan shippers halt Hormuz operations after US, Israel strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-shippers-halt-hormuz-operations-after-us-israel-strikes-iran-2026-03-01 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> ဟူသီထိန်းချုပ်ထားသော ယီမင်နိုင်ငံက ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးနှင့် ပင်လယ်နီရှိ စီးပွားဖြစ်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်စတင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Boycotts and arrests: Houthi rebels focus inward after halting attacks on Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=1 March 2026 |website=The Times of Israel |agency=Associated Press}}</ref> ဆူးအက်တူးမြောင်း လမ်းကြောင်းကို အာဖရိကရှိ [[ဂွတ်ဟုပ်အငူ]] တစ်ဝိုက်တွင် ပြန်လည်လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် ဖိအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ချိန်များကို ရက်သတ္တပတ်များစွာ တိုးစေပြီး သင်္ဘောကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာစေခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ ရေနံတင်သင်္ဘောများ သောင်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=The Whole World Is Watching This Critical Energy Chokepoint As Iran Conflict Enters More Dangerous Phase |url=https://www.realnewshub.com/whole-world-watching-critical-energy |access-date=2 March 2026 |work=Real News Hub |archive-date=25 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425103700/https://www.realnewshub.com/whole-world-watching-critical-energy/ |url-status=dead }}</ref> [[အပျော်စီးသင်္ဘော|အပျော်စီးသင်္ဘောများသည်]] ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကို လျှော့ချပြီး ရေလက်ကြားကို အသုံးပြုခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်သောကြောင့် <ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Cruise Lines Navigate Gulf Conflict Amidst Continued Iranian Strikes |url=https://maritime-executive.com/article/cruise-lines-navigate-gulf-conflict-amidst-continued-iranian-strikes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302160713/https://maritime-executive.com/article/cruise-lines-navigate-gulf-conflict-amidst-continued-iranian-strikes |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |website=The Maritime Executive |language=en}}</ref> အဓိက အပျော်စီးသင်္ဘောခြောက်စင်းပေါ်တွင် ခရီးသည် ၁၅၀၀၀ သောင်တင်နေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Yeğinsu |first=Ceylan |date=6 March 2026 |title=MSC Steps Up to Return Cruise Passengers Stranded in Dubai |url=https://www.nytimes.com/2026/03/06/travel/stranded-cruise-passengers-gulf-war.html |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး === အကျပ်အတည်းသည် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ဈေးကွက်များတွင် တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများကို မြင့်တက်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၏ ၂၀% ခန့်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာလေ့ရှိပြီး အနှောင့်အယှက်များကြောင့် Brent ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းများသည် အစောပိုင်းကုန်သွယ်မှုတွင် ၁၀-၁၃% မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အနှောင့်အယှက်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၀၀ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက သတိပေးခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil price expected to surge after Iran strikes and strait of Hormuz closure |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/oil-price-surge-iran-us-israel-strikes-markets |access-date=2 March 2026 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil Prices Climb After Iran Attack, Pointing to Economic Risks |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/business/energy-environment/iran-war-oil-prices.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းသည် အထူးသဖြင့် အာရှတွင် ပြဿနာရှိပြီး တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယကဲ့သို့သော အဓိကတင်သွင်းသူများသည် ထောက်ပံ့မှုပြတ်လပ်မှုနှင့် ဈေးနှုန်းမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=War with Iran chokes flows of oil and natural gas, highlighting energy security risks for Asia |url=https://apnews.com/article/8041a26142b8b7ce122c8b548f375924 |access-date=5 March 2026 |agency=Associated Press}}</ref> ဥရောပရှိ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်းများသည်လည်း မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က €30/MWh မှ မတ်လ ၂ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် €46/MWh အထိ၊ <ref name="q45">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |archive-date=3 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=[[euronews]] |language=en}}</ref> မတ်လ ၃ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် €60/MWh အထက်သို့ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး (ယခင်အပတ်ထက် နှစ်ဆနီးပါး)၊ <ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Passage denied: Oil and gas prices swing wildly as Hormuz crisis drags on |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/03/gas-prices-nearly-double-as-europe-braces-for-iran-war-energy-shocks |publisher=[[euronews]] |language=en}}</ref> မတ်လ ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် €48/MWh အထိ ပြန်လည်ကျဆင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Passage denied: Oil and gas swing wildly as Hormuz crisis drags on |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/04/passage-denied-hormuz-shutdown-keeps-oil-prices-on-an-upward-trajectory |publisher=[[euronews]] |language=en}}</ref> သင်္ဘောလိုင်းပြတ်တောက်မှုသည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] စွမ်းအင်ဈေးကွက်များတွင် မတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လက်ကားဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းသည် အိမ်ထောင်စု စွမ်းအင်ဘေလ်များကို မြင့်တက်စေပြီး ကမ္ဘာ့လောင်စာဆီဈေးကွက်အပေါ် နိုင်ငံ၏ မှီခိုမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည်ဟု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက သတိပေးထားသည်။ <ref>{{Cite news |last=Ambrose |first=Jillian |date=4 March 2026 |title=Energy bills could rise by £160 after Iran conflict pushes gas prices higher |url=https://www.theguardian.com/money/2026/mar/04/iran-conflict-energy-bills-gas-prices |access-date=9 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ၎င်းသည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ရေနံအကျပ်အတည်း နောက်ပိုင်း စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုအတွက် အကြီးမားဆုံး ပြတ်တောက်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |last=Burke |first=Jason |date=11 March 2026 |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |access-date=11 March 2026 |website=The Guardian}}</ref> [[အိုပက်|OPEC+ သည်]] ရေနံပြတ်လပ်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည် ၂၀၆,၀၀၀ တိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> အနှောင့်အယှက်များကြောင့် ရေနံတင်သွင်းသည့်နိုင်ငံများတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုအလားအလာများအပေါ် စိုးရိမ်မှုများလည်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Iran war throws oil market into biggest crisis in decades |url=https://www.reuters.com/markets/commodities/iran-war-throws-oil-market-into-biggest-crisis-decades-2026-02-28 |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Barclays နှင့် Goldman Sachs ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများမှ လေ့လာသုံးသပ်သူများက ရေလက်ကြားကို ပိုမိုကြာရှည်စွာ ကန့်သတ်ထားပါက ရေနံဈေးနှုန်းများ မြင့်မားနေနိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Crude oil on edge as Middle East conflict deepens, will crude prices surge toward $100 per barrel? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/crude-oil-on-edge-as-middle-east-conflict-deepens-will-crude-prices-surge-toward-100-per-barrel/articleshow/128922970.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302034124/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/crude-oil-on-edge-as-middle-east-conflict-deepens-will-crude-prices-surge-toward-100-per-barrel/articleshow/128922970.cms |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |archive-date=2 March 2026 |access-date=2 March 2026 |publisher=CNN}}</ref> မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ''Bloomberg သတင်းဌာန'' က အီရတ်နိုင်ငံသည် သိုလှောင်ရန်နေရာ မလုံလောက်မှုကြောင့် Rumaila ရေနံမြေ ရှိ လုပ်ငန်းများကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ရေနံတင်သင်္ဘောများသည် ရေလက်ကြားမှ ထွက်ခွာနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ <ref>{{Cite web |last=El Wardany |first=Salma |last2=Smith |first2=Grant |date=3 March 2026 |title=Iraq Starts Shutting Oil Output at Rumaila as Storage Fills Up |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-03/iraq-starts-shutting-oil-output-at-rumaila-as-storage-fills-up?embedded-checkout=true |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် တင်သွင်းလာသော ရေနံအပေါ် မှီခိုနေရပြီး ပိတ်သိမ်းမှုကြောင့် အခြားတင်ပို့မှုလမ်းကြောင်းများကို ရှာဖွေနေသော [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] သည် ဆော်ဒီအာရေဗျအား ယန်ဘူ၏ ပင်လယ်နီဆိပ်ကမ်း မှတစ်ဆင့် ရေနံထောက်ပံ့မှုများကို ပြန်လည်လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျက အာမခံချက်များပေးကာ ပိတ်သိမ်းထားသော ရေလက်ကြားကို ရှောင်ကွင်းရန် အနည်းဆုံး ရေနံစိမ်းတင်ပို့မှုတစ်ခု စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ ဆော်ဒီအာဏာပိုင်များသည်လည်း အနှောင့်အယှက်၏ သက်ရောက်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ ရေနံစိမ်းတင်ပို့မှုအချို့ကို ယန်ဘူ မှတစ်ဆင့် လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် စဉ်းစားနေကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=4 March 2026 |title=Pakistan seeks Saudi oil supplies via Yanbu port after Hormuz disruption |url=https://www.reuters.com/business/energy/pakistan-seeks-saudi-oil-supplies-via-yanbu-port-after-hormuz-disruption-2026-03-04/ |access-date=5 March 2026 |work=Reuters}}</ref> အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့ပါဝင်သည့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဂျပန်ရေနံချက်စက်ရုံများသည် အစိုးရအား ၎င်းတို့၏ သိုလှောင်ထားသော ရေနံအချို့ကို ထုတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ရေနံချက်စက်ရုံများသည် ၎င်းတို့၏ ရေနံစိမ်း ၉၅% ခန့်ကို ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ကူဝိတ်၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနှင့် ကာတာတို့မှ ရရှိကြသည်။ ရေနံချက်စက်ရုံများ ချောမွေ့စွာလည်ပတ်နိုင်စေရန်နှင့် လုံလောက်သော ရေနံစိမ်းထောက်ပံ့မှုကို သေချာစေရန်အတွက် ဤရေနံသိုလှောင်မှုကို ရယူရန် ၎င်းတို့သည် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ဤအရှေ့အလယ်ပိုင်းရေနံ၏ ၇၀% ခန့်ကို ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားသော သင်္ဘောများဖြင့် ဂျပန်သို့ ပို့ဆောင်ပေးပါသည်။ <ref>{{Cite news |date=5 March 2026 |title=Japan Oil Refiners Ask Government to Tap Strategic Reserves |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-05/japanese-oil-refiners-ask-government-to-tap-strategic-reserves?srnd=homepage-asia |access-date=6 March 2026 |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကာတာစွမ်းအင်ဝန်ကြီး Saad Sherida al-Kaabi က စစ်ပွဲဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါက အခြားပင်လယ်ကွေ့စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သူများသည် ပို့ကုန်များကို ရပ်တန့်ရန်နှင့် ''force majeure'' (ကာတာသည် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်တန့်ပြီး မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဓာတ်ငွေ့စာချုပ်များအပေါ် Force Majeure ကြေညာခဲ့သည်) ကြေညာရနိုင်ကြောင်းနှင့် "၎င်းသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးများကို ကျဆင်းစေလိမ့်မည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=England |first=Andrew |date=6 March 2026 |title=Qatar warns war will force Gulf to stop energy exports ‘within days’ |url=https://www.ft.com/content/be122b17-e667-478d-be19-89d605e978ea |access-date=6 March 2026 |work=Financial Times}}</ref> ဤကြေညာချက်သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံဈေးနှုန်းများ ခုန်တက်သွားစေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Oil price jumps after Qatar minister warns all Gulf production could stop |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy031ylgepro |access-date=6 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> အိန္ဒိယအစိုးရသည် ရရှိသော ရေနံထောက်ပံ့မှုများကို ကာကွယ်ရန် အိန္ဒိယရေတပ်ကို ချထားရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Ghosh |first=M. Kalyanaraman & Saptaparno |date=7 March 2026 |title=Govt. mulling deploying Indian Navy to escort ships stranded in Persian Gulf, says source |url=https://www.thehindu.com/news/national/govt-mulling-deploying-indian-navy-to-escort-ships-stranded-in-persian-gulf-govt-source/article70716105.ece |access-date=8 March 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံသည် ''force majeure'' ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ရေနံထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Kuwait declares force majeure, cuts crude oil output due to Middle East conflict |url=https://www.reuters.com/business/energy/kuwait-cuts-oil-production-precaution-amid-iran-tensions-kpc-says-2026-03-07 |access-date=8 March 2026 |publisher=Reuters}}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုသည်လည်း ၎င်း၏ ရေနံထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |date=8 March 2026 |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |access-date=8 March 2026 |website=CNBC}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော် ပြီးနောက်ပိုင်း လေးနှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းများသည် တစ်စည်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀ ကျော်သွားခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ အီရတ်တောင်ပိုင်းရှိ အဓိက ရေနံမြေသုံးခု၏ ထုတ်လုပ်မှုသည် စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ ၇၀% ကျဆင်းခဲ့ပြီး တစ်နေ့လျှင် စည်ပေါင်း ၄.၃ သန်းမှ ၁.၃ သန်းအထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |date=8 March 2026 |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |access-date=8 March 2026 |website=CNBC}}</ref> မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စွမ်းအင်အေဂျင်စီ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၃၂ နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ အရေးပေါ်အရန်ငွေမှ လေးရက်စာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုပမာဏကို ကိုယ်စားပြုသည့် ရေနံစည်ပေါင်း ၄၀၀ သန်းကို ထုတ်လွှတ်ရန် တညီတညွတ်တည်း သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news |last=Elliott |first=Rebecca F. |date=2026-03-11 |title=World Leaders Will Release 400 Million Barrels of Oil to Stabilize Prices |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/business/energy-environment/iran-oil-reserves-release.html |access-date=2026-03-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ဒုတိယအပတ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အီရန်တို့၏ ပဋိပက္ခကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများသည် တစ်ဂါလံလျှင် ၅ ဒေါ်လာ ကျော်သွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=9 March 2026 |title=California gas prices rise above $5 a gallon amid US war with Iran |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/mar/09/california-gas-prices-iran-war |website=The Guardian}}</ref>မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဒူဘိုင်းရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းသည် တစ်စည်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆၆ အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် အမြင့်ဆုံးစံချိန်တင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web |last=Harring |first=Alex |date=19 March 2026 |title=$166 a barrel? Middle East oil gives clue to where all prices could be headed if Iran war drags on |url=https://www.cnbc.com/2026/03/19/166-a-barrel-middle-east-oil-gives-clue-to-where-all-prices-could-be-headed-if-iran-war-drags-on.html |access-date=20 March 2026 |work=CNBC}}</ref> === နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှုများ === မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်သမ္မတ [[အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်]] က ပြင်သစ်နှင့် အခြားနိုင်ငံအများအပြားသည် Operation Aspides ၏ မူဘောင်အတွင်း ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာသော ကုန်သည်သင်္ဘောများအတွက် "သက်သက် ခုခံကာကွယ်ရန်၊ သက်သက် ထောက်ပံ့ရန်" လိုက်ပါပို့ဆောင်ရေးမစ်ရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းနေကြောင်းနှင့် ပြင်သစ်သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ သင်္ဘောတစ်ဒါဇင် စေလွှတ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ရေတပ်က ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာသော သင်္ဘောများကို လိုက်ပါပို့ဆောင်ရန် ဖရီးဂိတ်နှစ်စင်း စေလွှတ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Mahadzir |first=Dzirhan |date=9 March 2026 |title=French Navy Pledges 10 Additional Warships to Middle East, Escorts for Strait of Hormuz |url=https://news.usni.org/2026/03/09/french-navy-pledges-10-additional-warships-to-middle-east-escorts-for-strait-of-hormuz |access-date=10 March 2026 |website=[[USNI News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Porter |first=Catherine |last2=Castelain |first2=Ana |date=9 March 2026 |title=France Is Sending a Large Naval Force to the Middle East |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/france-warships-middle-east.html |access-date=10 March 2026 |website=The New York Times}}</ref> မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့အထိ ဗြိတိန်သည် ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့နှင့်အတူ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် စီးပွားဖြစ်သင်္ဘောများကို ပံ့ပိုးရန် လုပ်ဆောင်နေကြသည်။ <ref>{{Cite news |last=Smout |first=Alistair |date=10 March 2026 |editor-last=Young |editor-first=Sarah |title=Britain working with allies to support shipping through Strait of Hormuz |url=https://www.reuters.com/world/britain-working-with-allies-support-shipping-through-strait-hormuz-2026-03-10 |access-date=10 March 2026 |work=[[Reuters]] |location=London, England}}</ref> မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် G7 နိုင်ငံများသည် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာသော သင်္ဘောများကို လိုက်ပါပို့ဆောင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို လေ့လာရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=Hafezi |first=Parisa |last2=Cornwell |first2=Alexander |date=11 March 2026 |title=Trump and Iran signal no quick end to war as tankers burn in Iraqi waters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-iran-signal-no-quick-end-war-tankers-burn-iraqi-waters-2026-03-12/ |access-date=11 March 2026 |website=Reuters}}</ref> မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်]] [[အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်]] (António Guterres) ကဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ ယင်းရေလက်ကြား လုံခြုံစိတ်ချရစေရန်အတွက် ကုလသမဂ္ဂအနေဖြင့် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ကြောင်း အကြံပြုပြောကြားခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=UN chief urges end to Hormuz closure, offers UN role |url=https://www.iranintl.com/en/202603214139 |access-date=2026-03-22 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှု === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့် လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80530|access-date=2026-03-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]၊ [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]နှင့် [[တောင်ကြီးမြို့]]တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို စမ်းသပ်အသုံးပြုသည်။ ဤစနစ်အရ မော်တော်ယာဉ်ပိုင်ရှင်များအနေဖြင့် သီးခြား Registration ပြုလုပ်ရန်မလိုဘဲ ယာဉ်၏ Wheel Tax ပါ Barcode သို့မဟုတ် ဆိုင်ကယ်များအတွက် အသစ်ထုတ်ပေးသည့် QR Code ကို အသုံးပြုကာ တစ်ရက်လျှင် တစ်ကြိမ်သာ ဝယ်ယူခွင့်ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော ယာဉ်အသုံးပြုခွင့်ရက်များအတိုင်းသာ စနစ်မှ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချပေးသည်။ [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]၏ Online Monitoring Center မှတစ်ဆင့် ဆီတင်သွင်းမှုနှင့် ဖြန့်ဖြူးမှုအဆင့်ဆင့်ကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ စောင့်ကြည့်ကြပ်မတ်နေပြီး စနစ်သစ်အား စစ်ဆေးပြုပြင်မှုများ ပြီးစီးပါက ကျန်မြို့ကြီးများတွင်လည်း ဆက်လက်တိုးချဲ့ အကောင်အထည်ဖော်သွားရန် စီစဉ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt |access-date=2026-03-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web|title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-23|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 73pkt9q4h6qh5lxii6w8u8jkxaw9sry 0 285312 1042325 1042237 2026-07-07T13:17:32Z Zawzawaungthwin 100038 အချက်အလက်များ ဆက်လက် ထည့်သွင်း 1042325 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားလာသည့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] သို့မဟုတ် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|စစ်ကော်မရှင်]] ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးယန္တရားများကို အလုံးစုံဖယ်ရှား၍ မြို့များအား သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-01-06 |title=မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွေ ဖော်ဆောင်မယ်လို့ မန္တလေး PDF ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c24ne55vg4ro |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤစာရင်းတွင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအသီးသီးရှိ မြို့ (Town) နှင့် မြို့နယ်ခွဲ (Sub-township) အဆင့် အခြေချနေထိုင်ရာဒေသများကို မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းက မည်သည့်အချိန်တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်အလက်များကို နှစ်အလိုက် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုမှတ်တမ်းတွင် တပ်မတော် က ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့မှုများလည်း ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ မြို့ပေါင်း ၉၀ ကျော်အား သိမ်းပိုက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အရှေ့မြောက်က အုပ်စိုးသူအပြောင်းအလဲ |url=https://bbc.com/burmese/extra/av0hcunujm/1027operation |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ}}</ref> လက်ရှိတွင် အချို့သောမြို့များကို တပ်မတော်ဘက်က ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များအပြင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဖိအားကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ လက်လွှတ်ခဲ့ရသည့် အခြေအနေများနှင့်အတူ တော်လှန်ရေးအင်အားစုအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများကြောင့် မြို့အုပ်ချုပ်သူ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း တိုက်ပွဲကြီး/ တိုက်ပွဲငယ်၁၀၉ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့ဟုဆို |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69ed79cfb4daf4566223b764 |access-date=2026-05-05 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသော နွေဦးတော်လှန်ရေးနှင့်အတူ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တူမီးသေနတ်များဖြင့် တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေသခံပြည်သူများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့၏ [[ကမ်းပါးနီတိုက်ပွဲ]]သည် နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ အဦးအစ တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီကပင် အင်အားကြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချို့နှင့် စစ်တပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲအချို့ ရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) များသည် စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို အဆုံးသတ်နိုင်ရန် မြို့ပြသိမ်းပိုက်မှု စစ်ဆင်ရေးများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ စစ်တပ်စွန့်ခွာသွားသော [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]ကို စတင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=ကလေးမြို့နယ်အတွင်း ကမ်းပါးနီ၊ စည်သာ၊ နတ်ချောင်းပစ်ခတ်မှုများ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56598231 |access-date=2026-06-19 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> တော်လှန်ရေး၏ အရှိန်အဟုန်သည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ခုခံတွန်းလှန်စစ် (D-Day) ကို ကြေညာကာ စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ) သည် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများအတွက် အားအကောင်းဆုံး အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဗျူဟာမြောက်မြို့ပေါင်းများစွာကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစတင်၍ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိ စုစုပေါင်း မြို့နှင့် မြို့နယ်ခွဲပေါင်း ၉၈ မြို့ထက်မနည်းကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သိမ်းပိုက်ရရှိမှုများတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့ရှိ ဗျူဟာမြောက် မြို့ကြီးများအပြင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=အေးချမ်းဆု |date=2025-10-09 |title=သူ့အတွေး သူ့အမြင် {{!}} စကမ ထိုးစစ်အပေါ် ဆိုက်ဝါးမဟုတ်သော သုံးသပ်ချက် |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2025/10/09/406618.html |access-date=2026-06-19 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 70%; margin: auto; font-size: 88%; border-collapse: collapse; line-height: 1.6em;" |+ style="font-weight: bold; padding: 10px;" | တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့များစာရင်းအနှစ်ချုပ် |- style="background: #f2f2f2; text-align: center;" ! style="width: 8%; border: 1px solid #ccc;" | စဉ် ! style="width: 27%; border: 1px solid #ccc;" | အဖွဲ့အစည်း ! style="width: 65%; border: 1px solid #ccc;" | သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် မြို့များ |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၁။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' | style="padding: 5px;" | [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]] {{•}} [[နှာဟရိန်မြို့|နှာဟရိန်]] {{•}} [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]] {{•}} [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]] {{•}} [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] {{•}} [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]] {{•}} [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]] {{•}} [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]] {{•}} [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]] {{•}} [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]] {{•}} [[မတူပီမြို့|မတူပီ]] {{•}} [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] {{•}} [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]] {{•}} [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]] {{•}} [[ထန်တလန်မြို့|ထန်တလန်]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၂။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]] {{•}} [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]] {{•}} [[ဂွမြို့|ဂွ]] {{•}} [[တပ်တောင်မြို့|တပ်တောင်]] {{•}} [[အမ်းမြို့|အမ်း]] {{•}} [[မြင်းလွှတ်မြို့|မြင်းလွှတ်]] {{•}} [[ခမောင်းဆိပ်မြို့|ခမောင်းဆိပ်]] {{•}} [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] {{•}} [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] {{•}} [[မအီမြို့|မအီ]] {{•}} [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တလီ]] {{•}} [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] {{•}} [[ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့|ကမ်းထောင့်ကြီး]] {{•}} [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] {{•}} [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] {{•}} [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] {{•}} [[စနဲမြို့|စနဲ]] {{•}} [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] {{•}} [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] {{•}} [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] {{•}} [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့|တောင်ပြို]] {{•}} [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] {{•}} [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၃။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''PDF / ပကဖ''' | style="padding: 5px;" | [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်]] {{•}} [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] {{•}} [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] {{•}} မြို့သစ် {{•}} [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] {{•}} [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] {{•}} [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] {{•}} [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်|ပင်လယ်ဘူး]] {{•}} [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၄။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KIA''' | style="padding: 5px;" | [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]] {{•}} [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]] {{•}} [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]] {{•}} [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] {{•}} [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]] {{•}} [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]] {{•}} [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]] {{•}} [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]] {{•}} ဖီမော {{•}} [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]] {{•}} [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]] {{•}} [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကန်ပိုက်တီ]] {{•}} [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]] {{•}} [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]] {{•}} [[မံစီမြို့|မံစီ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၅။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''MNDAA / [[TNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] {{•}} [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] {{•}} [[ဖောင်းဆိုင် (ကချင်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်]] {{•}} [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] {{•}} [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] {{•}} [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] {{•}} [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] {{•}} [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] {{•}} [[မုန်းကိုးမြို့|မုန်းကိုး]] {{•}} [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] {{•}} [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] {{•}} [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] {{•}} [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] {{•}} [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] {{•}} [[ကုန်းကြမ်းမြို့|ကုန်ကြမ်း]] {{•}} [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] {{•}} [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] {{•}} [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] {{•}} [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] {{•}} [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] {{•}} [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] {{•}} [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၆။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''UWSA''' | style="padding: 5px;" | [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] {{•}} [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၇။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNU / [[KNLA]]''' | style="padding: 5px;" | [[မုန်းမြို့|မုန်း]] {{•}} [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] {{•}} [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] {{•}} [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] |- | style="text-align: center; vertical-align: top;" | ၈။ | style="padding: 5px; vertical-align: top; background: #fafafa;" | '''KNDF / KA''' | style="padding: 5px;" | [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] {{•}} [[မိုးဗြဲ]] {{•}} [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] {{•}} [[ရွာသစ်မြို့၊ ဘောလခဲခရိုင်|ရွာသစ်]] {{•}} [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] {{•}} [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] {{•}} [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] |} == နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အခြေအနေများ == [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများမှ မြို့ပေါင်းများစွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဒေသတွင်းပထဝီနိုင်ငံရေး ဖိအားများကြောင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအပေါ် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ နယ်စပ်ဂိတ်များပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုဖြတ်တောက်ခြင်း စသည့် သံတမန်ရေးရာဖိအားများကြောင့် သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့အချို့မှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ကြားနေအဖွဲ့အစည်းများထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ထို့အပြင် [[တပ်မတော်]] ၏ ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်မှုများ၊ လေကြောင်းမှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း အချင်းချင်းကြား နယ်မြေစိုးမိုးမှု အငြင်းပွားမှုများကြောင့်လည်း သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည့် မြို့အချို့၏ အခြေအနေမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်လွှတ်ခဲ့ရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2024-07-21 |title=တော်လှန်​ရေးတပ်​တွေ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ မြို့​ပေါင်း ၇၂ မြို့ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/07/21/93521/ |access-date=2026-05-15 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁ || [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူး]]|| မင်းတပ် ([[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF]]) || ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မကွီးအိမ်နူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[ထန်တလန်မြို့|ထန်တလန်]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]|| ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ဟားခါးမြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ပြီဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/83771 |access-date=2026-07-06 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ဝေဘူလမြို့|ဝေဘူလ]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],ချင်းပူးပေါင်းအဖွဲ့ || ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| — || [[ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[နှာဟရိန်မြို့|နှာဟရိန်]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],ချင်းပူးပေါင်းအဖွဲ့ || ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || စစ်တပ်စွန့်ခွာ |- | ၅ || [[ဆူရ်ခွားမြို့|ဆူရ်ခွား]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],ချင်းပူးပေါင်းအဖွဲ့ || ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || စစ်တပ်စွန့်ခွာ |- | ၆ || [[လိုင်လင်းပီမြို့|လိုင်လင်းပီ]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],ချင်းပူးပေါင်းအဖွဲ့ || ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[လိုင်လင်းပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ရေဇွာမြို့|ရေဇွာ]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|CNA]],[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]|| ၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ရေဇွာမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါဒါရ်]] || [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF]],ချင်းပူးပေါင်းအဖွဲ့ || ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]]|| [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]|| ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ပလက်ဝမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[ဆမီးမြို့|ဆမီး]]|| '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]'''|| ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=AA ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဆမီးမြို့ ထွေအုပ်ရုံး ဗုံးကြဲခံရပြီး မီးလောင်ပျက်စီး |url=https://cjplatform.com/14-1-2025-7/ |access-date=2026-05-24 |website=cjplatform.com |language=en}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ဆမီးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[ကျင်ဒွေးမြို့|ကျင်ဒွေး]]|| [[ချင်းညီနောင်]]|| ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ကျင်ဒွေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[တွန်းဇံမြို့|တွန်းဇံ]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|CNA]],[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]|| ၂၃ မေ ၂၀၂၄ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၀ မေ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက CDF ၊ CNA နှင့် PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် တွန်းဇံမြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်၊ တပ်မတော်မှ ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးအား အလုံးစုံထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82986 |access-date=2026-05-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| [[တွန်းဇံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၃ || [[ကျီခါးမြို့|ကျီခါး]]|| [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်|CNA]],[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]|| ၁၉ မေ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-05-20 |title=မြန်မာ-အိန္ဒိယနယ်စပ်မြို့ ကျီခါးကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစု သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52523/ |access-date=2026-05-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၁ မေ ၂၀၂၅ || [[ကျီခါးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[မတူပီမြို့|မတူပီ]]|| [[ချင်းညီနောင်]]|| ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မတူပီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၅ || [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]]|| [[ချင်းညီနောင်]]|| ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၆ || [[ကန်ပက်လက်မြို့|ကန်ပက်လက်]]|| [[ချင်းညီနောင်]]|| ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ကန်ပက်လက်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၇ || [[ဖလမ်းမြို့|ဖလမ်း]]|| [[ချင်းညီနောင်]]|| ၆ မေ ၂၀၂၅ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || [[ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[ကောလင်း]]|| — || — || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| — || [[ကောလင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁ || [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လယ်ဘူး]]|| — || — || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| — || [[ပင်လယ်ဘူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] || ၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-08-19 |title=ဒီပဲယင်းမြို့သိမ်းပြီးနောက် ဘာ့ကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရတာလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy5rnkj81po |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-08-19 |title=ဒီပဲယင်းမြို့ကနေ တော်လှန်ရေးတပ်တွေ ဘာကြောင့် ပြန်ဆုတ်ရသလဲ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/56607/ |access-date=2026-05-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[ဒီပဲယင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]|| [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]/[[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || [[အင်းတော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၄ || [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပါတ်]]|| [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]|| ၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ <ref>{{Cite web |date=2023-11-07 |title=မြန်မာ - အိန္ဒိယနယ်စပ်က ခမ်းပတ်မြို့ကို NUG ထပ်မံသိမ်းပိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1r2j3vwl4no |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၆ ||[[ခမ်းပါတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[ရွှေပြည်အေးမြို့|ရွှေပြည်အေး]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]/[[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃/၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}<ref>{{Cite web |date=2023-02-05 |title=ရွှေပြည်အေးမြို့မှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့တာလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c10eg387ql8o |access-date=2026-05-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| — || [[ရွှေပြည်အေးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[မော်လူးမြို့|မော်လူး]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]/[[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |last=သူရမောင် |date=2023-12-13 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း မော်လူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/46806/ |access-date=2026-05-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၅ မေ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KIA နှင့် PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် မော်လူးမြို့အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82444 |access-date=2026-05-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| [[မော်လူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[မြို့သစ်မြို့၊ တမူးခရိုင်|မြို့သစ်]]|| [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] || ၁၁ မေ ၂၀၂၄ <ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-11 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့သစ်မြို့ကို NUG နဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ ပူးပေါင်းသိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myothit-nug-occupied-05112024130843.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[စိုင်ပြင်မြို့|စိုင်ပြင်]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]|| ၁၆ မေ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-05-18 |title=စိုင်ပြင်ရဲစခန်းကို‌ သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း PDF ရွှေဘိုခရိုင်စစ်ဌာန ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/05/18/depayin-pdf-attack-police-station/ |access-date=2026-05-24 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[စိုင်ပြင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[နမ့်ခမ်းမြို့|နမ့်ခမ်း]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[နမ့်ခမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-08 |title=သိန္နီနဲ့ ကွတ်ခိုင်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/northern-alliance-theinni-01082024011652.html |access-date=2026-06-02 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[သိန္နီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[နမ့်ဆန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[မန်တုံမြို့|မန်တုံ]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |title=မန်တုံမြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/6587a24f6985670f203dd99e |access-date=2026-06-02 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မန်တုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[နမ္မတူမြို့|နမ္မတူ]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဦး |date=2023-12-28 |title=သိမ်းပိုက်ခံရသည့် နမ္မတူမြို့ကို လေတပ် ဗုံးကြဲ၊ ဒေသခံများ တိမ်းရှောင်နေရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47340/ |access-date=2026-06-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[နမ္မတူမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ <ref>{{Cite web |last=ကျော်လွင်ဦး |date=2023-11-12 |title=ကွမ်းလုံကို အပြီးသတ်သိမ်းလိုက်ပြီလို့ ကိုးကန့်တပ်မတော် (MNDAA) ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/mndaa-kwanlone-attack-11122023111830.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[၂၀၂၃ ကွမ်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ || [[၂၀၂၄ ကွတ်ခိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|၂၀၂၄]]/[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|၂၀၂၆ကွတ်ခိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] |- | ၈ || [[နောင်ချိုမြို့|နောင်ချို]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || [[နောင်ချိုမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[လောက်ကိုင်မြို့|လောက်ကိုင်]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] || '''[[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]'''|| ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ <ref>{{Cite web |date=2024-08-01 |title=မိုးမိတ်ကို TNLA သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4ng11xqdngo |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဇင်ဝင်း |date=2026-01-07 |title=မိုးကုတ်နှင့် မိုးမိတ်တွင် တစ်လကျော်အထိ စစ်ကော်မရှင် အုပ်ချုပ်ရေး မလည်ပတ်နိုင် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/70986/ |access-date=2026-05-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မိုးမိတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ <ref>{{Cite web |last=ကျော်လွင်ဦး |date=2024-08-03 |title=လားရှိုးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် သိမ်းခံရမှု စစ်ကောင်စီကို ခြိမ်းခြောက်လာနိုင် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/larshio-junta-headquarters-mndaa-seized-08032024133609.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |date=2025-05-02 |title=စစ်ကောင်စီ လားရှိုး ရမခမှာ ပြန်အထိုင်ချမှာလား |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn4wkr977r9o |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| [[လားရှိုးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=ကျောက်မဲမြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.dvb.no/post/663635 |access-date=2026-05-12 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဇင်ဝင်း |date=2025-10-01 |title=ရှမ်းမြောက်၊ ကျောက်မဲမြို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/68179/ |access-date=2026-05-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[ကျောက်မဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၃ || [[သီပေါမြို့|သီပေါ]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] || ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-10-15 |title=သီပေါမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း အရပ်သား ၃၃ ဦး သေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hsipaw-battle-resident-dead-10152024113654.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=သီပေါကို စစ်တပ် ပြန်ထိန်းချုပ်နိုင်တာ ဘာကြောင့်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cew429lp924o |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| [[သီပေါမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[ဟိုပန်မြို့|ဟိုပန်]] || [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်(၃)ဖွဲ့]]|| ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|UWSA]]ပြန်ထိန်းချုပ်<ref>{{Cite web |last=Nom |first=Nang Seng |date=2024-01-11 |title=ညီနောင်မဟာမိတ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် ဟိုပန် နှင့် ပန်လုံမြို့ကို UWSA ထံပြန်လွှဲပေး |url=https://burmese.shannews.org/archives/39352 |access-date=2026-05-12 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref>|| ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || စစ်တပ် ထိန်းချုပ်ခဲ့သောမြို့ |- | ၁၅ || [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင်]] || [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်|PNLO/PNLA]]|| ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}} || ၂၅ မတ် ၂၀၂၄ || [[ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၆ || [[မဘိမ်းမြို့|မဘိမ်း]] || [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-21 |title=မဘိမ်းမြို့ကို KIA ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-attacked-seized-mabein-01212024042042.html |access-date=2026-06-05 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| || [[မဘိမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၁၇ || [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဦး |first=မြတ်ပန်း |date=2023-10-27 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို MNDAA သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43988/ |access-date=2026-06-04 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ချင်းရွှေဟော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၈ || [[ဖောင်းဆိုင် (ကချင်)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်|ဖောင်းဆိုင်]]|| [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |last=Mknnj_La |date=2023-10-30 |title=ဖောင်းဆိုင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ညီနောင် ၃ ဖွဲ့ အသိပေး |url=https://www.myitkyinanewsjournal.com/the-3-brotherhood-alliance-announced-that-they-have-captured-hpawngseng/ |access-date=2026-06-04 |website=Myitkyina News Journal |language=en-US}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဖောင်းဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၉ || [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံ]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၀ || [[ပန်ဆိုင်းမြို့|ပန်ဆိုင်း]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ပန်ဆိုင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၁ || [[မုံးကိုးမြို့|မုံးကိုး]]|| [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မုံးကိုးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၂ || [[မိုင်းငေါ့မြို့|မိုင်းငေါ့]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မိုင်းငေါ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၃ || [[မော်ထိုက်မြို့|မော်ထိုက်]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မော်ထိုက်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၄ || [[မိုးဗြဲ]]|| '''KNDF / KA'''|| ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}<ref>{{Cite web |title=KNPP ၊ KNDF အဖွဲ့များနှင့် PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သမားများ ယာယီသိမ်းပိုက်ထားသည့် မိုးဗြဲမြို့အား တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရရှိ၊ မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နယ်မြေလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/71924 |access-date=2026-05-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || [[မိုးဗြဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၅ || [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်|ကုန်းကြမ်း]]|| [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| ၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂၆ || [[ပန်လုံမြို့|ပန်လုံ]]|| [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်(၃)ဖွဲ့]]|| ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|UWSA]]ပြန်ထိန်းချုပ်<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-11 |title=‘ဝ’ ဒေသက ဟိုပန်နဲ့ ပန်လုံကို စစ်ကောင်စီ စွန့်လွှတ်လိုက်ရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/wa-hopan-panlong-junta-01112024071704.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || စစ်တပ် ထိန်းချုပ်ခဲ့သောမြို့ |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁ || [[ပေါက်တောမြို့|ပေါက်တော]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-01-20 |title=ပေါက်တောမြို့ကို AA သိမ်းလိုက်ပြီဟု ဒေသခံများဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48338/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ပေါက်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[မင်းပြားမြို့|မင်းပြား]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မင်းပြားမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ကျောက်တော်မြို့|ကျောက်တော်]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-02-07 |title=ကျောက်တော်မြို့ကို AA သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့ကိုစွန့်ခွာပြေးသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Navy ၂ စီး ကိုပါ ပစ်ခတ်နှစ်မြှုပ် |url=https://ayartimes.com/?p=32318 |access-date=2026-05-30 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ကျောက်တော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[မြေပုံမြို့|မြေပုံ]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မြေပုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၄ မတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၁ မတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ရမ်းဗြဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[ရသေ့တောင်မြို့|ရသေ့တောင်]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၇ မတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ရသေ့တောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့|ဘူးသီးတောင်]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၈ မေ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ဘူးသီးတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[သံတွဲမြို့|သံတွဲ]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=သံတွဲအကျဉ်းထောင်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီး မြို့တွင်းကိုပါ AA ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/66967b5bb9627d108fab45e9 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[သံတွဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[မောင်တောမြို့|မောင်တော]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-12-11 |title=မောင်တောကို AA သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ခေါင်းဆောင်ကို တပ်ထောက်ခံသူတွေ ဝေဖန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporters-criticized-minaunghlaing-12112024053030.html |access-date=2026-05-16 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[မောင်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[တောင်ကုတ်မြို့|တောင်ကုတ်]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-12-16 |title=တောင်ကုတ်မြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အမ်းနဲ့ ဂွကို AA ထိုးစစ်ဆင် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-attack-ann-and-gwa-12162024021418.html |access-date=2026-05-16 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[တောင်ကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၃ || [[အမ်းမြို့|အမ်း]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀２၄<ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကာလအတွင်း ပျက်စီးသွားသည့် အရပ်သားပြည်သူများ၏ နေအိမ်အဆောက်အအုံများ (ဓာတ်ပုံသတင်း) |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68650da4bab948d833dca783 |access-date=2026-05-16 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[ဂွမြို့|ဂွ]] || '''[[အာရက္ခတပ်တော်|AA]]''' || ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀２၄<ref>{{Cite web |date=2024-12-29 |title=ဂွမြို့ကလက်ကျန်တပ်ကို အေအေက သိမ်းပြီး ဂွမြို့ကို ထိန်းချုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex273xrw2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}} || — || [[ဂွမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] || ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |last=နေမင်းနီ |date=2025-12-19 |title=NUG ထိန်းချုပ်ထားသည့် မန္တလေးတိုင်းစဉ့်ကူးမြို့ကို စစ်တပ်ပြန်လည်ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/70451/ |access-date=2026-05-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[စဉ့်ကူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[သပိတ်ကျင်းမြို့|သပိတ်ကျင်း]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] || ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-08-26 |title=သပိတ်ကျင်းသိမ်းပြီး ကျန်ဗျူဟာမြောက်မြို့များကို ဆက်သိမ်းမည်ဟု NUG ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/56993/ |access-date=2026-05-24 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=သပိတ်ကျင်းမြို့ကို လက်လွှတ်ရတာက တော်လှန်ရေးတပ်တွေအတွက်ဘာသဘောဆောင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c98wx8xjp0ro |access-date=2026-05-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| [[သပိတ်ကျင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-07-24 |title=မိုးကုတ်မြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/moegok-tnla-occupied-07242024105207.html |access-date=2026-05-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web |last=Now |first=မြတ်ကြီး, နေမင်းနီ, Myanmar |date=2025-12-01 |title=စစ်တပ်ပြန်ဝင်လာတဲ့ မိုးကုတ်မြို့ စစ်ရေးအခြေအနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69644/ |access-date=2026-05-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မိုးကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၄ || [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]] || [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] || ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၂ မတ် ၂၀၂၆ || [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁ || [[အင်ဂျန်းယန်မြို့|အင်ဂျန်းယန်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[အင်ဂျင်းယန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[မြို့လှမြို့|မြို့လှ]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မြို့လှမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့|ဒေါ့ဖုန်းယန်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၈ မတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[လွယ်ဂျယ်မြို့|လွယ်ဂျယ်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၉ မတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[လွယ်ဂျယ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[ဆင်ဘိုမြို့|ဆင်ဘို]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=မင်းမောင် |date=2024-04-29 |title=လက်ကျန်စစ်စခန်းကို သိမ်းပြီးနောက် ဆင်ဘိုမြို့ကို KIA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/51682/ |access-date=2026-06-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဆင်ဘိုမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၅ မေ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၁၁ ဇွန် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဆဒုံးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မိုးမောက်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ချီဖွေမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[ဆော့လော်မြို့|ဆော့လော်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |first=မင်းမောင် |date=2024-10-02 |title=ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နှစ်မြို့ကို နှစ်ရက်အတွင်း KIA သိမ်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/58098/ |access-date=2026-06-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဆော့လော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ပန်ဝါမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[ဖီမောရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|ဖီမော]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=ခလရ ၂၉၈ အပါအဝင် ဖီမော်မြို့ကို KIA နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.dvb.no/post/676090 |access-date=2026-06-17 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ဖီမောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] (နယ်စပ်မြို့) |- | ၁၃ || [[ကန်ပိုက်တီမြို့|ကံပိုင်တည်]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ကံပိုင်တည်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[မံစီမြို့|မံစီ]]|| [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]]|| ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မံစီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၁ || [[မုန်းမြို့|မုန်း]] || KNU ပူးပေါင်းတပ်<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-12-04 |title=မုန်းမြို့အား KNU ပူးပေါင်းတပ် သိမ်း |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/12/04/377138.html |access-date=2026-05-11 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref>|| ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |title=မုန်းမြို့တွင် KNLA နှင့် PDF များ ခေတ္တဝင်ရောက်နေရာယူထားသည့် နယ်မြေခံတပ်ရင်းအား တပ်မတော် စစ်ကြောင်းများက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ မြို့အတွင်း လုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေဟု နစက ထုတ်ပြန် |url=https://news-eleven.com/article/285077 |access-date=2026-05-11 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ခမရ ၅၉၉၊ ခမရ ၅၉ဝ ကျရှုံးခြင်း<ref>{{Cite web |date=2023-12-04 |title=မုန်းမြို့က စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံးကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း KNU ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/knu-seize-junta-base-12042023084129.html |access-date=2026-05-11 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[ဖာပွန်မြို့|ဖာပွန်]] || — || — || — || — || [[ဖာပွန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[မြဝတီမြို့|မြဝတီ]]|| — || — || — || — || [[မြဝတီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ကော့ကရိတ်မြို့|ကော့ကရိတ်]]|| — || — || — || — || [[ကော့ကရိတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၄ || [[လေးကေ့ကော်မြို့|လေးကေ့ကော်]] || — || — || — || — || [[လေးကေ့ကော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[ကျိုက်ဒုံမြို့|ကျိုက်ဒုံ]] || — || — || — || — || [[ကျိုက်ဒုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]]|| — || — || — || — || [[သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[စုကလိမြို့|စုကလိ]]|| — || — || — || — || [[စုကလိမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်များ |- | ၁ || [[မယ်စဲ့မြို့|မယ်စဲ့]] || ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု || ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃ <ref>{{Cite web |date=2023-06-24 |title=မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံး ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |access-date=2026-05-12 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703042353/https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |url-status=dead }}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] <ref>{{Cite web |last=အောင်အောင် |date=2024-03-28 |title=မယ်စဲ့မြို့ကို တပ်ပေါင်းစု ဘယ်လို သိမ်းခဲ့သလဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/7547103.html |access-date=2026-05-12 |language=my}}</ref> |- | ၂ || [[ဒီးမော့ဆိုမြို့|ဒီးမော့ဆို]]|| ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု || || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ || [[ဒီးမော့ဆိုမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ဖားဆောင်းမြို့|ဖားဆောင်း]]|| ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု || || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNPP ၊ KNDF အဖွဲ့များနှင့် PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက် သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် ဖားဆောင်းမြို့အား ပြန်လည်တိုက်ခိုက် ထိန်းချုပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/80114 |access-date=2026-06-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| [[ဖားဆောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[ရှားတောမြို့|ရှားတော]] || ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု || ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2024-02-14 |title=ရှားတောမြို့ကို ကရင်နီ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/02/14/89418/ |access-date=2026-05-12 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ရှားတောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၅ || [[နန်းမယ်ခုံမြို့|နန်းမယ်ခုံ]] || [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|KNDF]]|| ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃<ref>{{Cite web |date=2023-11-12 |title=နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ - |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgpwzjrgz9o |access-date=2026-05-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[နန်းမယ်ခုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ရွာသစ်မြို့၊ ဘောလခဲခရိုင်|ရွာသစ်]]|| [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|KNDF]]|| ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[ရွာသစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-01-28 |title=လွိုင်ကော်၊ ဒီးမော့ဆို၊ ရှားတော၊ ဘောလခဲ၊ မိုးဗြဲ၊ ဖယ်ခုံရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်၊ ရွာသစ်မြို့၊ မော်ချီးမြို့နှင့်မယ်စဲ့မြို့နယ်တို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်များက အပြီးသတ်ထိန်းချုပ်ရရှိ |url=https://yktnews.com/2024/01/142323/ |access-date=2026-05-11 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> |- | ၇ || [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]] || [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|KNDF]]|| ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{font color|red|ထိန်းချုပ်ထားဆဲ}}|| — || [[မော်ချီးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]<ref>{{Cite web |title=အဖိုးတန်သတ္တုများထွက်ရှိသော မော်ချီးမြို့ကို ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://www.bnionline.net/mm/news-103096 |access-date=2026-05-11 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာမြို့များ |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | မူလသိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | ရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- ! colspan="7" style="background: #f8f9fa; text-align: left; color: #3366cc; padding-left: 10px;" | မြို့နယ်ခွဲများ |- | ၁ || [[မောတောင်မြို့|မောတောင်]] || [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|KNU]] ပူးပေါင်းတပ် || ၁၄ နိုဝင်ဘာ၂၀၂၅ || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| ၁၉ မေ ၂၀၂၆ || [[မောတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} {| class="wikitable sortable" style="width: 100%; font-size: 85%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 5px;" | တရုတ်ဖိအားနှင့် စစ်ရေးအခြေအနေကြောင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြို့များ (၂၀၂၅–၂၀၂၆) |- style="background: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="width: 5%;" | စဉ် !! style="width: 15%;" | မြို့အမည် !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်သည့်အဖွဲ့ !! style="width: 15%;" | သိမ်းပိုက်ရက်စွဲ !! style="width: 15%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width: 12%;" | နောက်ဆုံးရက်စွဲ !! အပြောင်းအလဲဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း |- | ၁ || [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-07-24 |title=မိုးကုတ်မြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/moegok-tnla-occupied-07242024105207.html |access-date=2026-06-18 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| - || တရုတ်ဖိအား |- | ၂ || [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်]] || [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]|| - || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| || တရုတ်ဖိအား |- | ၃ || [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] || [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]|| - || {{font color|green|စစ်တပ်ပြန်ထိန်းချုပ်}}|| - || တရုတ်ဖိအား |} == ကိုးကား == <references /> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ| ]] [[Category:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 87ilnmmhh1h0lor0ligqmid37mhk8it 0 286233 1042379 1032895 2026-07-07T17:46:32Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042379 wikitext text/x-wiki {{coord|42.49839|141.27372|format=dms|type:river_region:JP|display=title}} {{Infobox river | map = {{Maplink|zoom=9|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} '''ရှိခိအုမြစ်''' (敷生川, Shikiu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အိုရိုဖုရဲတောင်တန်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြစ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သည်။<ref>{{cite journal |author=北一郎大町 |author2=淑夫鈴木 |author3=彰早川 | journal=岩石鉱物鉱床学会誌 | title=北海道苫小牧市を中心とせる海濱砂鐵鑛床について (i) | volume=39 | issue=4 | pages=154–166 | date= 1955 | doi=10.2465/ganko1941.39.154| doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |author=勝弘菊地 |author2=成人堀江 |author3=敏生播磨屋 |author4=好文近野 | journal=Journal of the Meteorological Society of Japan |series=Series II | title=北海道オロフレ山系の山岳性降雨 |url=https://archive.org/details/meteorological-society-japan-2_1988-02_66_1/page/125 | volume=66 | issue=1 | pages=125–139 | date= 1988 | doi=10.2151/jmsj1965.66.1_125| bibcode=1988JMeSJ..66..125K | doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |author=Ando, D. |author2=Murooka, M. |author3=Shimoda, K. |author4=Hayano, H. |author5=Sasaki, Y. |author6=Miyakoshi, Y. |author7=Nakajima, M. | journal=Fisheries Science | title=Estimation of heritability of vertebral number in chum salmon Oncorhynchus keta | volume=83 | issue=3 | pages=413–423 | date=1 May 2017 | issn=1444-2906 | doi=10.1007/s12562-017-1085-1| bibcode=2017FisSc..83..413A | s2cid=255616115 | doi-access=free }} </ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] 9p6row765f313fczbrjkyle407fcqi3 3 286613 1042363 1034092 2026-07-07T16:32:54Z Mfield 138184 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:BuickCentury04]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:2001FordRangerXLT]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/BuickCentury04|BuickCentury04]]" ကို "[[Special:CentralAuth/2001FordRangerXLT|2001FordRangerXLT]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1034092 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် BuickCentury04 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၅၊ ၂၆ မေ ၂၀၂၆ (UTC) mn8ral2arel5y35jisvvypp2dumj2cf 0 286918 1042422 1038162 2026-07-08T06:27:47Z Zawzawaungthwin 100038 {{current}} ရှင်းလင်းခြင်း 1042422 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု | image = | image_size = | alt = | caption = | map = {{Location map | Myanmar | lat = 23.8437 | long = 97.7060 | width = 245 | label = ကောင်းတပ်ရွာ | caption = ကောင်းတပ်ရွာ တည်နေရာပြ မြေပုံ }} | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]]၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၊ [[ကောင်းတပ်ရွာ၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|ကောင်းတပ်ရွာ]]အနီး၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း | target = | coordinates = {{Coord|23.8437004089355|97.7060089111328|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | date = ၃၁ မေ ၂၀၂၆ | time = ၁၂:၃၀ ဝန်းကျင် | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] ([[UTC+06:30|UTC+6:30]]) | type = မတော်တဆ ပေါက်ကွဲမှု | weapons = မိုင်းတွင်းကျောက်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုရန် သိုလှောင်ထားသော ယမ်းပျော့များ ပေါက်ကွဲခြင်း | fatalities = ၄၃ ဦး (နမ့်ခမ်းဆေးရုံရောက်စာရင်းအရ တရားဝင်အတည်ပြု) | injuries = ၁၁၂ ဦး (အနည်းငယ်ထိခိုက် ၇၅ ဦး၊ ပြင်းထန်းဒဏ်ရာရ ၃၇ ဦး) | perpetrators = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] အလွန် ဖြစ်ရပ်များ | notes = [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ၏ လက်နက်ခဲယမ်း သိုလှောင်ရာနေရာအဖြစ် ဖော်ပြမှုလည်းရှိခဲ့ပြီး ပေါက်ကွဲမှုအရှိန်ကြောင့် ကောင်းတပ်ရွာအတွင်းရှိ ဒေသခံများ၏ နေအိမ်မှန်များ အားလုံး ကွဲကြေပျက်စီးခဲ့သည်။ }} '''၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု''' သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]၊ [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]]၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စုရှိ [[ကောင်းတပ်ရွာ၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|ကောင်းတပ်ရွာ]]အနီး၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိုင်းတွင်းကျောက်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုရန် သိုလှောင်ထားသော "[[ယမ်း]]ပျော့" များ မတော်တဆ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့်ဟု [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသား ၃ ဦး အပါအဝင် လူပေါင်း ၄၃ သေဆုံးခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၁၁၂ ဦးအထိ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နမ့်ခမ်းတွင် ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပြီး ထိခိုက်သေဆုံးသူ များပြား |url=https://burmese.dvb.no/post/891329 |access-date=2026-05-31 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=SHAN |date=2026-05-31 |title=နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ပေါက်ကွဲမှုကြီး ဖြစ်ပွား၊ သေဆုံးသူ ၂၀ ကျော်အထိရှိလာ၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ (၇၀)ကျော်ရှိ |url=https://burmese.shannews.org/archives/52862 |access-date=2026-05-31 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် နမ့်ခမ်းက ယမ်းရုံပေါက်ကွဲမှုနဲ့ သေဆုံးမှုများနောက်ကွယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgmp01427e8o |access-date=2026-06-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၊ [[ကောင်းတပ်ရွာ၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|ကောင်းတပ်ရွာ]]အနီးရှိ သိုလှောင်ရုံ တွင် မတော်မဆဖြစ်ပြီး ကြီးမားသည့် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လက်နက်ခဲယမ်း သိုလှောင်ထားသည့် နေရာဟူ၍ ကနဦးသတင်းများတွင် ဖော်ပြချက်ရှိခဲ့ပြီး ပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှုကြီးအရှိန်ကြောင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဒေသခံများ၏ နေအိမ်မှန်များ အားလုံးကွဲကြေပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=MizzimaTV |date=2026-05-31 |title=နမ့်ခမ်းမြို့ ကောင်းတပ်ကျေးရွာအနီး ပြင်းထန်ပေါက်ကွဲမှု အနည်းဆုံး ၃ ဦးသေဆုံး |url=https://www.youtube.com/watch?v=kdWiESsMScw |access-date=2026-05-31}}</ref> == ထိခိုက်သေဆုံးမှုနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး == ကနဦး မြေပြင်သတင်းများတွင် အဆိုပါ ပေါက်ကွဲမှုအတွင်း နေရာ၌ပင် သေဆုံးသူ ၁၅ ဦးထက်မနည်း ရှိခဲ့ရာမှ နောက်ဆုံးသိရှိရသော အခြေအနေများအရ သေဆုံးသူသည် ဆက်တိုက် တိုးလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အပျက်အစီးပုံများကြားတွင် ပိတ်မိနေသူများကိုလည်း ကယ်ဆယ်ရေးသမားများက ဆက်လက်ကယ်ထုတ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title=မေ ၃၁ ရက်သတင်းအနှစ်ချုပ် - မန္တလေးမှာ အာဆင်နယ်နဲ့ PSG ပွဲကြည့်ရင်း ရိုက်မှုဖြစ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ce9pe39d4y4o |access-date=2026-05-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူများကို နမ့်ခမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံသို့ အရေးပေါ် ပို့ဆောင်ကာ လူနာများအတွက် အရေးပေါ် သွေးအကူအညီများအပါအဝင် ဆေးဝါးကုသမှုများဖြင့် အသက်ကယ်ပေးခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် နမ့်ခမ်းမြို့နှင့် အနီးနားရှိ [[မူဆယ်မြို့]]မှ လူမှုကူညီရေး ပရဟိတအသင်း တစ်ဒါဇင်နီးပါးခန့်က မြေပြင်တွင် ရုပ်အလောင်းများနှင့် ဒဏ်ရာရသူများကို ရှာဖွေကယ်ထုတ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။[[ဧရာဝတီသတင်းဌာန]]သည် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူပေါင်း ၅၀ ဝန်းကျင် သေဆုံးခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၇၀ ဦးကျော်အထိ ရှိခဲ့ကြောင်း လူမှုကယ်ဆယ်ရေးအသင်းများ၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး သတင်းရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/31/91870|title=နမ့်ခမ်းမြို့ ကောင်းတပ်ကျေးရွာအနီး ပြင်းထန်ပေါက်ကွဲမှု အနည်းဆုံး ၃ ဦးသေဆုံး|work=Mizzima Burmese|access-date=၃၁ မေ ၂၀၂၆|date=၃၁ မေ ၂၀၂၆}}</ref> == တရုတ်နိုင်ငံ၏ တုံ့ပြန်မှု == တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရွှေလီမြို့တစ်ဖက်ခြမ်းတွင် ရှိသည့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြင်းအားမြင့် ပေါက်ကွဲမှုအလွန် နောက်ဆက်တွဲ ကိစ္စရပ်များကို ကိုင်တွယ်နိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သည့် အကူအညီများကို ပံ့ပိုးပေးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မစ္စတာ လင်ကျန်း (Lin Jian) က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Triumph |first=Ojo |date=2026-06-01 |title=46 Killed as Explosion Destroys Hundreds of Homes in Myanmar Village |url=https://www.arise.tv/46-killed-as-explosion-destroys-hundreds-of-homes-in-myanmar-village/ |access-date=2026-06-02 |language=en-US}}</ref> ထို့ပြင် တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ ကောင်းတပ်ကျေးရွာ ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း အနီးကပ် ဆက်လက်စောင့်ကြည့်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပုံမှန်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ မစ္စတာ လင်ကျန်းက ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Foreign Ministry Spokesperson Lin Jian’s Regular Press Conference on June 1, 2026_Embassy of the People's Republic of China in the Republic of South Africa |url=https://za.china-embassy.gov.cn/eng/fyrth/202606/t20260601_11922642.htm |access-date=2026-06-02 |website=za.china-embassy.gov.cn}}</ref> == တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် အကြောင်းရင်း == ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ယင်းနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက် ညနေပိုင်းတွင် ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (PSLF/TNLA) က တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီခန့်က ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှုမှာ စစ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းမဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးဌာနပိုင် မိုင်းတွင်းကျောက်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုရန် သိုလှောင်ထားသော "ယမ်းပျော့" များ မတော်တဆ ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန် ဝန်ခံခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူနှင့် သေဆုံးသူစာရင်းအား ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-05-31 |title=TNLA ပိုင် ယမ်းသိုလှောင်ရုံ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒေသခံ ၂၀ ဝန်းကျင်သေဆုံးမှုအပေါ် ဝမ်းနည်းကြောင်း TNLA ထုတ်ပြန် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/tnla-%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%9A%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6/ |access-date=2026-05-31 |work=New Day Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;" |- ! colspan="6" style="background:#8b0000; color:white; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;" | (က) အသက်ဆုံးရှုံးရသူများစာရင်း (၄၃)ဦး |- style="background:#f2d7d5; text-align:center; font-weight:bold;" | rowspan="2" style="width:10%;" | စဉ် | colspan="2" style="width:40%;" | လူကြီး (အသက် ၁၁ နှစ်အထက်) | colspan="2" style="width:40%;" | ကလေး (အသက် ၁နှစ်မှ ၁၁နှစ်ထိ) | rowspan="2" style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- style="background:#f2d7d5; text-align:center; font-weight:bold;" | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၇ |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:center;" | ၂၃ | style="text-align:center;" | ၁၃ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၃၆ |- | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | စုစုပေါင်း | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၂၉ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၁၄ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ဝ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ဝ | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | ၄၃ |- | colspan="6" style="background:#ffffff; font-size: 95%; padding:0.5em;" | '''မှတ်ချက်။''' ။သေဆုံးသူ (၄၃)ထဲမှ (၇)ဦးသည် ကုသမှု ခံယူနေစဉ် ဆုံးပါးသွားသော လူနာဖြစ်ပြီး ကျန်သော (၃၆)ဦးသည် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားရာနေရာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ |} {| class="wikitable" style="width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;" |- ! colspan="6" style="background:#d4ac0d; color:black; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;" | (ခ) အနည်းငယ်ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ (လူနာ)စာရင်း (၇၅)ဦး |- style="background:#fcf3cf; text-align:center; font-weight:bold;" | rowspan="2" style="width:10%;" | စဉ် | colspan="2" style="width:40%;" | လူကြီး (အသက် ၁၁ နှစ်အထက်) | colspan="2" style="width:40%;" | ကလေး (အသက် ၁နှစ်မှ ၁၁နှစ်ထိ) | rowspan="2" style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- style="background:#fcf3cf; text-align:center; font-weight:bold;" | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ၃၃ | style="text-align:center;" | ၂၆ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၅၉ |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၁၀ | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:center;" | ၁၆ |- | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | စုစုပေါင်း | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၃၃ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၂၆ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၁၀ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၆ | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | ၇၅ |} {| class="wikitable" style="width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;" |- ! colspan="6" style="background:#e67e22; color:white; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;" | (ဂ) ပြင်းထန်းဒဏ်ရာရသူ လူနာစာရင်း (၃၇)ဦး |- style="background:#f9ebd2; text-align:center; font-weight:bold;" | rowspan="2" style="width:10%;" | စဉ် | colspan="2" style="width:40%;" | လူကြီး (အသက် ၁၁ နှစ်အထက်) | colspan="2" style="width:40%;" | ကလေး (အသက် ၁နှစ်မှ ၁၁နှစ်ထိ) | rowspan="2" style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- style="background:#f9ebd2; text-align:center; font-weight:bold;" | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ | style="width:20%;" | ကျား | style="width:20%;" | မ |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:center;" | ၉ | style="text-align:center;" | ၁၉ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၂၈ |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ဝ | style="text-align:center;" | ၅ | style="text-align:center;" | ၄ | style="text-align:center;" | ၉ |- | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | စုစုပေါင်း | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၉ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၁၉ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၅ | style="background:#efefef; text-align:center;" | ၄ | style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" | ၃၇ |- | colspan="6" style="background:#ffffff; font-size: 95%; padding:0.5em;" | '''မှတ်ချက်။''' ။ဤလူနာစာရင်းများသည် နမ့်ခမ်းဆေးရုံတွင် ရောက်ရှိလာသော လူနာစာရင်းသာ ဖြစ်သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပေါက်ကွဲမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] p6qscs2srz1fdbp453g75uop3eshy20 0 287563 1042384 1040105 2026-07-07T18:07:15Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042384 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = ဘူရ်ကာ (Burqa) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burqa Afghanistan 01.jpg|thumb|center|220px]] | caption = အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ကာဘူးလ်မြို့တွင် ဘူရ်ကာဝတ်ဆင်ထားသည့် အမျိုးသမီးများ (၂၀၁၀) | label1 = အမျိုးအစား | data1 = အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အမျိုးသမီးဝတ်စုံ | label2 = အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်း | data2 = ပိုလီအက်စတာ (Polyester)၊ ချည်ထည် (Cotton)၊ ပိုးထည် (Silk) | label3 = အဓိကတွေ့ရသော ဒေသ | data3 = အလယ်အာရှ နှင့် တောင်အာရှ (အထူးသဖြင့် အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် ပါကစ္စတန်) }} '''ဘူရ်ကာ''' (Burqa သို့မဟုတ် Burka; {{lang-ar|برقع}}) သည် အချို့သော [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ဝင် အမျိုးသမီးများ အများပြည်သူဆိုင်ရာနေရာများတွင် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် မျက်နှာကို အပြင်လူများ မမြင်နိုင်စေရန် ဝတ်ဆင်ကြသည့် တစ်ကိုယ်လုံးဖုံး ဝတ်စုံ (Enveloping outer garment) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=What's the difference between a hijab, niqab and burka? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-45112500 |website=BBC News |date=9 August 2018 |access-date=8 June 2026 |language=en-GB }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> ဤဝတ်စုံသည် ဝတ်ဆင်သူ၏ ဆံပင်၊ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးနှင့် မျက်နှာကိုပါ လုံးဝလုံခြုံအောင် ဖုံးအုပ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ အပြင်လောကကို မြင်နိုင်ရန်အတွက် မျက်လုံးနေရာတွင် ပိုက်ကွန်ကဲ့သို့သော ဇကာကွက် (Mesh screen) တစ်ခုကို ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ထားသည်။<ref>{{cite book |last=Esposito |first=John L. |title=The Oxford Dictionary of Islam |year=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195125580 |pages=47 |language=en}}</ref> ဘူရ်ကာကို အာရပ်ကမ္ဘာ၊ ဗဟိုအာရှနှင့် တောင်အာရှဒေသအချို့ရှိ အမျိုးသမီးများ ရိုးရာနှင့် ဘာသာရေးထုံးတမ်းအရ ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တာလီဘန် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အမျိုးသမီးများ မဖြစ်မနေ ဝတ်ဆင်ရမည့် ဝတ်စုံအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းခံရပြီးနောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Graham-Harrison |first=Emma |title=Taliban order all Afghan women to wear burqa in public |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/07/taliban-order-all-afghan-women-to-wear-burqa-in-public |work=The Guardian |date=7 May 2022 |access-date=8 June 2026 |language=en-GB}}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အမျိုးသမီးများ၏ အခြားမျက်နှာဖုံးအဝတ်အစားဖြစ်သော နီကပ်ဘ် (Niqab) နှင့် ကွဲပြားသည့်အချက်မှာ နီကပ်ဘ်သည် မျက်လုံးနေရာကို အပေါက်ဖောက်ပေးထားသော်လည်း၊ ဘူရ်ကာသည် မျက်လုံးအပါအဝင် တစ်ကိုယ်လုံးကို ဇကာကွက်ဖြင့်ပါ ပိတ်ဆို့ဖုံးအုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Hijab, Niqab, Burqa: What is the difference? |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/3/hijab-niqab-burqa-what-is-the-difference |website=Al Jazeera |date=3 September 2021 |access-date=8 June 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ခန္ဓာကိုယ်နှင့် မျက်နှာကို ကာကွယ်ဖုံးအုပ်သည့် ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် အစ္စလာမ်ဘာသာ မပေါ်ထွန်းမီကတည်းက အလယ်ပိုင်းအာရှနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများတွင် တည်ရှိခဲ့သော လူမှုယဉ်ကျေးမှုဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Leila |title=Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate |url=https://archive.org/details/womengenderinisl0000ahme |year=1992 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0300055832 |pages=[https://archive.org/details/womengenderinisl0000ahme/page/11 11]-15 |language=en}}</ref> ဘာသာရေးပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မျက်နှာဖုံးအုပ်ခြင်း ကို ဘီစီ ၁၃ ရာစုခန့်က အဆီးရီးယားအင်ပါယာ (Assyrian Empire) တွင် အဆင့်မြင့်အမျိုးသမီးများ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း (Social status) ကို ပြသရန် ဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြပြီး၊ ပြည့်တန်ဆာများနှင့် ကျေးကျွန်အမျိုးသမီးများကိုမူ မျက်နှာဖုံးခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=El Guindi |first=Fadwa |title=Veil: Modesty, Privacy and Resistance |url=https://www.bloomsbury.com/uk/veil-9781859739242/ |website=Bloomsbury Publishing |year=1999 |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အမျိုးသမီးများ လုံခြုံစွာဝတ်ဆင်ခြင်း ဟေဂျာပ် နှင့် ပတ်သက်၍ ကိုရ်အာန်ကျမ်းစာ (Quran) တွင် လမ်းညွှန်ချက်များ ပါရှိသည်။ ကိုရ်အာန်ကျမ်းမြတ် စူရဟ် အန္နူးရ် (Surah An-Nur 24:31) တွင် အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ ရင်ဘတ်များကို ခြုံထည်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားရန်နှင့် လှပမှုများကို အပြင်လူများအား မပြသရန် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite book |last=Adamec |first=Ludwig W. |title=Historical Dictionary of Islam |year=2009 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810861619 |pages=136 |language=en}}</ref> သို့သော် မျက်နှာနှင့် လက်ဖဝါးပါမကျန် တစ်ကိုယ်လုံးကို ပိတ်ဆို့ဖုံးအုပ်ရမည့် "ဘူရ်ကာ" ဝတ်ဆင်ခြင်းအပေါ် အစ္စလာမ်ဘာသာရေးပညာရှင်များအကြား ယူဆချက် ကွဲပြားကြသည်။အစ္စလာမ်သာသနာ၏ ပင်မအယူဝါဒဂိုဏ်းကြီးများ (ဥပမာ- ဟာနဖီ၊ မာလီကီ နှင့် ရှာဖီအီ) ရှိ ပညာရှင်အများစုက အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် အများပြည်သူရှေ့တွင် မျက်နှာနှင့် လက်ဖဝါးကို ဖော်ပြခွင့်ရှိပြီး ဘူရ်ကာကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံးပိတ်ဖုံးရန် မလိုအပ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Roald |first=Anne Sofie |title=Women in Islam: The Western Experience |url=https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal |year=2001 |publisher=Routledge |isbn=978-0415248969 |pages=[https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal/page/254 254]-257 |language=en}}</ref>ဆာလာဖီ (Salafi) နှင့် ဝဟာဘီ (Wahhabi) ကဲ့သို့သော အစွန်းရောက်သည့် အယူဝါဒအုပ်စုများကမူ အမျိုးသမီး၏ မျက်နှာသည်လည်း လိင်စိတ်နှိုးဆွမှု ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဘူရ်ကာ သို့မဟုတ် နီကပ်ဘ်ကို မဖြစ်မနေ ဝတ်ဆင်ရမည်ဟု တင်းကျပ်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Secor |first=Anna |title=The Veil and Urban Space in Istanbul: Women's Dress, Freedom and Islamic Nationalism |journal=Gender, Place & Culture |year=2002 |volume=9 |issue=1 |pages=5-22 |doi=10.1080/09663690120115010 |language=en}}</ref> [[File:Burqa seller in Afghanistan.jpg|thumb|right|220px|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ဈေးဆိုင်တစ်ခုတွင် အပြာရောင် ဘူရ်ကာဝတ်စုံများကို ချိတ်ဆွဲရောင်းချနေပုံ။]] ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဘူရ်ကာသည် ရိုးရာဝတ်စုံအဆင့်မှသည် နိုင်ငံရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ဘူရ်ကာဝတ်ဆင်ခြင်းကို တရားဝင်ပယ်ဖျက်၍ အမျိုးသမီးများ လွတ်လပ်စွာ ဝတ်ဆင်ခွင့် ရရှိခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Nancy Hatch |title=The Women of Afghanistan |year=1986 |publisher=The Asia Society |pages=20-25 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် တာလီဘန် အဖွဲ့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ပထမအကြိမ် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့၏ တင်းကျပ်လှသော ရှာရီယာဥပဒေ (Sharia law) အောက်တွင် အမျိုးသမီးများ အပြင်ထွက်ပါက ဘူရ်ကာကို လုံးဝမဖြစ်မနေ (Mandatory) ဝတ်ဆင်ရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဥပဒေကို မလိုက်နာဘဲ ဘူရ်ကာ မဝတ်ဆင်သည့် အမျိုးသမီးများကို လမ်းမပေါ်တွင် လူသိရှင်ကြား ရိုက်နှက်အရေးယူခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |title=The Taliban's War on Women: A Health and Human Rights Crisis in Afghanistan |url=https://www.phr.org |website=Physicians for Human Rights |year=1998 |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> [[File:Taliban beating woman in public RAWA.jpg|thumb|right|220px|တာလီဘန်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက ဘူရ်ကာဝတ်ဆင်ထားသော်လည်း ၎င်းတို့သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းနှင့် မညီညွတ်ဟုဆိုကာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား လူပုံအလယ်တွင် ကြာပွတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်နေပုံ (၁၉၉၉)။]] ၂၀၀၁ ခုနှစ် တာလီဘန်အစိုးရ ပြုတ်ကျသွားချိန်တွင် တင်းကျပ်မှုများ လျော့ပါးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တာလီဘန်တို့ ဒုတိယအကြိမ် အာဏာပြန်ရလာသောအခါ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလတွင် အမျိုးသမီးများ အများပြည်သူဆိုင်ရာနေရာများ၌ ဘူရ်ကာကို ပြန်လည်ဝတ်ဆင်ရန် အမိန့်ဒီကရီ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြန်သည်။<ref>{{cite news |last=الجزيرة |title=Taliban orders female Afghan TV presenters to cover faces |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/19/taliban-orders-female-afghan-tv-presenters-to-cover-faces |work=Al Jazeera |date=19 May 2022 |access-date=8 June 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နှင့် ဒိန်းမတ် အစရှိသည့် ဥရောပနိုင်ငံအချို့တွင် လုံခြုံရေးအကြောင်းပြချက်နှင့် အမျိုးသမီးတန်းတူညီမျှရေး ရှုထောင့်များကြောင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာနေရာများ၌ ဘူရ်ကာနှင့် နီကပ်ဘ်ကဲ့သို့သော မျက်နှာဖုံးဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို ဥပဒေဖြင့် ပိတ်ပင်တားမြစ်ထားကြသည်။<ref>{{cite news |last=Willsher |first=Kim |title=France's burqa ban: five years on 'where is the freedom?' |url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/09/frances-burqa-ban-five-years-on-where-is-the-freedom |work=The Guardian |date=9 October 2015 |access-date=8 June 2026 |language=en-GB}}</ref> == အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် ဘူရ်ကာ == ဘူရ်ကာ ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ်အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများ (Feminists)၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံရေးသမားများအကြား ရှုမြင်ပုံ အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခု ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အများစုနှင့် လစ်ဘရယ်ဝါဒီများ (Liberals) က ဘူရ်ကာကို အမျိုးသမီးများအပေါ် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်း၊ လိင်ခွဲခြားခြင်း နှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်တည်မှုကို လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်း တို့၏ ပြတ်သားသော သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Okin |first=Susan Moller |title=Is Multiculturalism Bad for Women? |url=https://archive.org/details/ismulticulturali00susa |year=1999 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691004327 |pages=[https://archive.org/details/ismulticulturali00susa/page/12 12]-16 |language=en}}</ref> တာလီဘန်ကဲ့သို့သော အစွန်းရောက်အုပ်ချုပ်မှုများအောက်တွင် အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ ဆန္ဒမပါဘဲ ဘူရ်ကာကို ဥပဒေအရ မဖြစ်မနေ ဝတ်ဆင်ရခြင်းသည် လူသားတစ်ဦး၏ အခြေခံလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် (Autonomy) ကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Human Rights Watch World Report 2024: Afghanistan |url=https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/afghanistan |website=Human Rights Watch |year=2024 |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref>တစ်ကိုယ်လုံးကို ထူထဲသော အဝတ်အထည်များဖြင့် အမြဲတစေ ပိတ်ဆို့ထားရခြင်းကြောင့် အမျိုးသမီးများတွင် နေရောင်ခြည်ရရှိမှု နည်းပါးကာ ဗီတာမင် ဒီ ချို့တဲ့ခြင်း (Vitamin D deficiency)၊ အရိုးပျော့ရောဂါနှင့် အရေပြားဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားစေသည်ဟု ဆေးပညာဆိုင်ရာ သုတေသနများက ထောက်ပြထားသည်။<ref>{{cite journal |last=Groom |first=S. |title=Vitamin D deficiency in veiled women |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2002-03-30_359_9312/page/1156 |journal=The Lancet |year=2002 |volume=359 |issue=9312 |pages=1156 |doi=10.1016/S0140-6736(02)08169-X |language=en}}</ref>မျက်နှာတစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားရခြင်းကြောင့် အလုပ်အကိုင်ခွင်များ၊ ပညာရေးနယ်ပယ်များနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးများတွင် ထိရောက်စွာ ပါဝင်နိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေပြီး အမျိုးသမီးများကို အိမ်တွင်း၌သာ ပိတ်လှောင်ထားသည့် စနစ်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေသည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အစ္စလာမ္မစ် အမျိုးသမီးဝါဒီများ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆက်စပ်တွေးခေါ်သူများ က ဘူရ်ကာ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို အမျိုးသမီးများ၏ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်ခွင့်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသင့်ကြောင်း တင်ပြကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Mahmood |first=Saba |title=Feminist Theory, Embodiment, and the Docile Agent: Some Reflections on the Egyptian Islamic Revival |url=https://archive.org/details/sim_cultural-anthropology_2001-05_16_2/page/202 |journal=Cultural Anthropology |year=2001 |volume=16 |issue=2 |pages=202–236 |doi=10.1525/can.2001.16.2.202 |language=en}}</ref> ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများနှင့် လွတ်လပ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် နေထိုင်သည့် အချို့သော အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အမျိုးသမီးများသည် မည်သူ့မျှ ဖိအားမပေးဘဲ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒ၊ ဘာသာရေးအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု နှင့် ရိုးရာဂုဏ်သိက္ခာကို ဖော်ပြရန်အတွက် ဘူရ်ကာကို မိမိဘာသာ ရွေးချယ်ဝတ်ဆင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Abu-Lughod |first=Lila |title=Do Muslim Women Need Saving? |url=https://archive.org/details/domuslimwomennee0000abul |year=2013 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674725164 |pages=[https://archive.org/details/domuslimwomennee0000abul/page/35 35]-42 |language=en}}</ref> အမျိုးသမီးများ၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ခန္ဓာကိုယ် ဖော်ထုတ်ပြသခြင်းဖြင့်သာ တိုင်းတာလေ့ရှိသည့် အနောက်တိုင်း၏ စံနှုန်းများအပေါ် ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုကာ၊ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို စီးပွားဖြစ် ကုန်စည်ပြုလုပ်ခြင်း မှ ကာကွယ်ရန် ဤဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အချို့က ယူဆကြသည်။ နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ခေတ်သစ်လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းများတွင် ဘူရ်ကာနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိကသော့ချက်မှာ "အတင်းအဓမ္မ ဖိအားပေးစေခိုင်းမှု" ရှိ၊ မရှိဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ တာလီဘန်ကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ရန် အတင်းအကျပ် ညွှန်ကြားခြင်း သို့မဟုတ် အချို့နိုင်ငံများက လုံးဝမဝတ်ဆင်ရန် ဥပဒေဖြင့် ကန့်သတ်ခြင်း နှစ်ခုစလုံးသည် အမျိုးသမီးများ၏ "ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်" ကို ထိပါးရာရောက်သည်ဟု ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရေး လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} arys0umsgrr6x8xjxwl0iw3qt9l6r7g 0 288633 1042392 1040893 2026-07-07T18:24:02Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042392 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | image_caption = The river at [[Tamana, Kumamoto]]. | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan }} [[File:Kikuchi-River-valley.JPG|thumb|300x300px|ခိခုချိလွင်ပြင်ဒေသတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ရေစီးကြောင်း]] '''ခိခုချိမြစ်''' (菊池川, Kikuchi-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခယူးရှူးကျွန်း]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အဆင့် (၁) ရှိသည်။ မြစ်သည် [[အဆိုတောင်]]အနီးရှိ ဖုခဘမြို့မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref>{{Cite journal|last=Okamura|first=Maya|last2=Minagawa|first2=Tomoko|date=2016|title=Historical and Physical Evaluation of Floodplain Habitats in The River Channel of the Kikuchi River|url=http://proceedings.ise2016.org/papers/25984.pdf|journal=11th International Symposium on Ecohydraulics (ISE 2016)|publisher=Engineers Australia|pages=91–98|isbn=9780734053398|access-date=2017-11-22|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033446/http://proceedings.ise2016.org/papers/25984.pdf|url-status=usurped}}</ref> ထို့နောက်တွင် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းကာ ခိခုချိလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းသည်။ ခိခုဆုအိမြို့အနီးတွင် မြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းသွားပြီး အရိအခဲပင်လယ်ရှိ ရှိမဘရပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ <ref>Ohmoto, T., R. Hirakawa, and K. Watanabe. "Flow pattern and sediment transport in the Kikuchi River mouth." In ''6th International Symposium on Environmental Hydraulics''. 2010.</ref> မြစ်သည် စုစုပေါင်းအရှည် ၇၁ ကီလိုမီဝာ (၄၄ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၄၁ မီတာ (၃၄၁၅ ပေ) အမြင့်မှ စတင်စီးဆင်းလာသည်။ ရေစုဆောင်းဧရိယာသည် ၉၉၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၈၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အကျယ်သည် ၂၄ မီတာမှ ၇၂ မီတာ (၇၉ ပေမှ ၂၃၆ ပေ) အထိ အပြောင်းအလဲရှိသည်။ ရေစီးနှုန်းသည် နှစ်တစ်ခုအတွင်းတွင် အပြောင်းအလဲ ရှိသည်။ တစ်စက္ကန့်လျှင် ရေသည် ၁၀ မှ ၃၅၀ ကုဗမီတာ (၃၅၀ ကုဗပေ မှ ၁၂၃၆၀ ကုဗဗေ) ပမာဏ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last=Higa|first=Atsushi|last2=Kasai|first2=Fumie|last3=Kawachi|first3=Masanobu|last4=Kumano|first4=Shigeru|last5=Sakayama|first5=Hidetoshi|last6=Miyashita|first6=Mamoru|last7=Watanabe|first7=Makoto M.|date=2007-03-01|title=Seasonality of gametophyte occurrence, maturation and fertilization of the freshwater red alga Thorea okadae (Thoreales, Rhodophyta) in the Kikuchi River, Japan|url=https://archive.org/details/sim_phycologia_2007-03_46_2/page/160|journal=Phycologia|language=EN|volume=46|issue=2|pages=160–167|doi=10.2216/05-39.1}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{coord|32.879855|130.526028|format=dms|display=inline,title|type:river_region:JP_scale:100000}} (မြစ်ဝ) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] c5x4y1lrz6lc8v4cp9qb650o1dosu2l 0 288741 1042403 1041260 2026-07-07T23:06:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042403 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = လွယ်ဂျယ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]မှ [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)]] | date = မတ် ၂၇ – ဧပြီ ၂၊ ၂၀၂၄ | place = [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]၊ [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] | result = KIA ပူးပေါင်းတပ်များ အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ် | combatant1 = *{{armed forces|Myanmar}} * ပြည်သူ့စစ် (ကချင်) | combatant2 = *{{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | commander1 = * [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander2 = [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] | units1 = *ခမရ (၃၈၄) * ယောယုံဗျူဟာတပ်စခန်း * စိန်လုံဗျူဟာကုန်း | units2 = [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (တပ်ရင်း ၃) | map_type = Myanmar | latitude = 24.1667 | longitude = 97.6667 | map_label = လွယ်ဂျယ်မြို့ | map_caption = ကချင်ပြည်နယ်၊ လွယ်ဂျယ်မြို့၏ တည်နေရာ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} | notes = ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းပိုင်းအား KIA က အပြီးသတ်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း။ }} '''လွယ်ဂျယ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)]] တို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]ရှိ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သော [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]၌ [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် တပ်မတော် တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်မှ ဧပြီလ ၂ ရက်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ အတွင်း မြို့တွင်းရှိ တပ်မတော် ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများ ပြိုလဲကာ KIA က အဓိကနေရာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-01 |title=တရုတ်နယ်စပ် လွယ်ဂျယ်အဝင်လမ်းရှိ စစ်တပ်စခန်းများကို KIA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50637/ |access-date=2026-06-28 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=9 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209175028/https://myanmar-now.org/mm/news/50637/ |url-status=dead }}</ref> == နောက်ခံသမိုင်း == လွယ်ဂျယ်မြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော မြို့ဖြစ်သည်။ KIA သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လအတွင်းတွင် လိုင်ဇာအနီးတဝိုက်နှင့် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၆၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ လွယ်ဂျယ်မြို့ကို မသိမ်းပိုက်မီ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစတင်၍ ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2024-04-02 |title=တရုတ်ဖိအားပေးနေတဲ့ကြား လွယ်ဂျယ်ရဲစခန်းကို KIA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.kachinnews.com/2024/04/02/yl1-198/ |access-date=2026-06-28 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နှင့် ၂၈ ရက်အတွင်း ယောယုံဗျူဟာတပ်စခန်း၊ ဖလန်းတောင်တပ်စခန်း၊ ရှန်းတိုင်း၊ ဘန်ယောင်း၊ လော့မွန်စခန်းများအပါအဝင် စခန်း ၆ ခုကို KIA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မတ်လ ၃၁ ရက်မှစတင်၍ နောက်ဆုံးလက်ကျန်စခန်းဖြစ်သည့် စိန်လုံဗျူဟာကုန်းကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၁ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လွယ်ဂျယ်မြို့ကို KIA နဲ့ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/645774 |access-date=2026-06-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ လွယ်ဂျယ်မြို့ အနီးရှိ အမှတ် - ၃၆၆ ယောယုံ အမြောက်တပ်နှင့် ဖလန်းတောင်တပ်စခန်းအား ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (KIA)  မတ်လ၂၈ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့မှုကို တပ်မတော်(လေ)က   လေကြောင်းအသုံးပြု၍ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း တော်လှန်ရေးတပ်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုကို မတွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပေ။ယောယုံ အမြောက်တပ်စခန်းသည် လွယ်ဂျယ်မြို့နှင့် ၇ မိုင်ခန့်အကွာတွင်တည်ရှိပြီး စစ်ရေးအရ အရေးပါသည့် စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-29 |title=တရုတ်နယ်စပ်အနီးက စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို KIA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-council-camp-seized-momauk-03292024002717.html |access-date=2026-06-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ်ရှိ လွယ်ဂျယ်မြို့အား ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA)  နှင့် တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များမှ မတ် ၂၉ ရက်ရက်နေ့တွင် ပိတ်ဆို့ထိန်းချုပ်ထားပြီးနောက် လွယ်ဂျယ်မြို့တွင်း၌ ကျန်ရှိနေသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဝန်ထမ်းများသည် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံဘက်သို့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ထွက်ခွာရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း တရုတ်အစိုးရဘက်က အလွယ်တကူ လက်မခံခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် KIA နှင့် ညှိနှိုင်းမှုများပြုလုပ်ပြီး ဗန်းမော်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင်မူ KIA က လွယ်ဂျယ်ရဲစခန်းကို အပြီးသတ် ဝင်ရောက်ရှင်းလင်းပြီး ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ်ရှိ လွယ်ဂျယ်မြို့အား KIA နှင့်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/6606d83479a3ef83323d5f6f |access-date=2026-06-28 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် တရုတ်ဖိအား == တိုက်ပွဲများအတွင်း တရုတ်အစိုးရက နယ်စပ်တစ်လျှောက် ပစ်ခတ်မှုများ မပြုလုပ်ရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန် ဖိအားပေးမှုများရှိခဲ့သည်။သို့သော် ဖိအားအောက်မှပင် လွယ်ဂျယ်မြို့အား KIA ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ထိုသို့ ထိန်းချုပ်နိုင်မှုကြောင့် ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းပိုင်းတစ်ခုလုံးကို KIA က အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ခွင့်ရရှိသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-04-05 |title=တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် လွယ်ဂျယ်မြို့ကို KIA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-controls-lwegel-04052024005305.html |access-date=2026-06-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တရုတ်အစိုးရရဲ့ ဖိအားပေးမှုကြောင့် လွယ်ဂျယ်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် KIA အခက်ကြုံနေ – Era's Eye Channel |url=https://eraseye.com/2024/01/22579/ |access-date=2026-06-28 |website=eraseye.com}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ == ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် KIA သည် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် လွယ်ဂျယ်နယ်စပ်ဂိတ်ကို တရားဝင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါနေ့ မွန်းလွဲ ၁ နာရီအချိန်တွင် နှစ်ဖက်နယ်စပ်ရှိ အတားအဆီးများကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ကုန်ကားများ ပုံမှန်အတိုင်း စတင်ဝင်ထွက်နိုင်ခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဂိတ်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်လက်ထက်က အသုံးပြုခဲ့သော နိုင်ငံတော်အလံ၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တံဆိပ်နှင့် စာသားများအားလုံးကို ဖယ်ရှားလိုက်ပြီး KIO တံဆိပ်နှင့် အလံများဖြင့် အစားထိုးထားသည်။အဆိုပါ ဂိတ်ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြင်းမှာ KIO ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အင်ဘန်လ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ဆွေးနွေးမှုများအပြီးတွင် တရုတ်နိုင်ငံက ပိတ်ပင်ထားသော နယ်စပ်ဂိတ်များကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ တစ်ခုပြီး တစ်ခု ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-12-16 |title=KIA က သိမ်းပိုက်ထားသော တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် လွယ်ဂျယ်မြို့ နယ်စပ်ဂိတ်ကို တရားဝင် ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ပြီး ကုန်ကားများ စတင်ဝင်ထွက်၊ စစ်ကောင်စီ အသုံးပြုခဲ့သော ဝါစိမ်းနီအလံနှင့်ပြည်ထောင်စုသမ္မမြန်မာနိုင်ငံတော် တံဆိပ်၊စာသားမျာ အားလုံး ဖယ်ရှားထား |url=https://yktnews.com/2024/12/195775/ |access-date=2026-06-28 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] tazp9mz7vw5y4x18sz461tgl03lnk8m 0 288850 1042383 1041614 2026-07-07T17:58:44Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042383 wikitext text/x-wiki ဂျီနိုမစ် (Genomics) ပညာရပ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇ (မျိုးဇီ - မ.ဇ) –မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောခြင်းသည် မျိုးရိုးဗီဇအစဉ်လိုက်များ (DNA sequences)အကြား မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ တူညီမှု (genetic similarity) အဆင့်ကို တိုင်းတာရန် အသုံးပြုသော မော်လီကျူးဇီဝဗေဒ (molecular biology) နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို သက်ရှိနှစ်မျိုးအကြား မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွာခြားမှုအကွာအဝေး (genetic distance) ကို သတ်မှတ်ရန် အသုံးပြုကြပြီး၊ မျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုကို လေ့လာသည့် ပညာရပ် (phylogeny) နှင့် ဇီဝမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း ပညာရပ် (taxonomy) တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ == နည်းလမ်း == မျိုးရိုးဗီဇ (မ.ဇ)ကို နှိုင်းယှဉ်လိုသော သက်ရှိတစ်မျိုး၏ မ.ဇကို အမှတ်အသား (label) တပ်ထားပြီး၊ ထို့နောက် အမှတ်အသားမတပ်ထားသော မ.ဇနှင့် ရောနှောသည်။ ထိုရောနှောထားသော မ.ဇ ကို incubate လုပ်၍ မဇ ကြိုးနှစ်ချောင်း (double strands) ကို ခွဲထွက်စေပြီး၊ ထို့နောက် အအေးပေးကာ hybrid double-stranded မဇ အသစ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းစေသည်။ တူညီမှု (similarity) အလွန်မြင့်မားသော မ.ဇ အစဉ်လိုက်များ (sequences) သည် ပိုမိုခိုင်မာစွာ တွဲကပ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပြန်လည်ခွဲထုတ်ရန် စွမ်းအင် (energy) ပိုမိုလိုအပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ တူညီမှုနည်းသော မ.ဇ အစဉ်လိုက်များထက် ပိုမိုမြင့်သော အပူချိန်တွင်သာ ခွဲထွက်နိုင်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို '''DNA melting''' ဟု ခေါ်သည်။ ပေါင်းစပ်ထားသော မ.ဇ၏ အရည်ပျော်ခြင်းပုံစံကို သုံးသပ်ရန် နှစ်ထပ်တန်း မ.ဇကို ကော်လံ သို့မဟုတ် ဖီလ်တာပေါ်တွင် ချိတ်ဆက်ထားပြီး အရောအနှောကို အဆင့်ငယ်ငယ်ဖြင့် အပူပေးသည်။ အဆင့်တစ်ခုချင်းစီတွင် ကော်လံ သို့မဟုတ် ဖီလ်တာကို ဆေးကြောပြီးနောက် အရည်ပျော်သွားသော စဉ်တန်းများသည် တစ်ထပ်သောင်တန်း ဖြစ်လာကာ ဆေးကြောခံရပြီး ထွက်သွားသည်။ တံဆိပ်တပ်ထားသော မ.ဇ ထွက်လာသည့် အပူချိန်များသည် စဉ်တန်းများအကြား ဆင်တူမှုအတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည် (ကိုယ်တိုင်ပေါင်းစပ်ထားသော နမူနာသည် ထိန်းချုပ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်)။ ဤရလဒ်များကို ပေါင်းစပ်၍ သက်ရှိများအကြား မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆင်တူမှုအတိုင်းအတာကို သတ်မှတ်သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Hood |first=D. W. |year=1987 |title=DNA:DNA hybridization studies on the pink-pigmented facultative methylotrophs |journal=Journal of General Microbiology |volume=133 |issue=3 |pages=709–720 |doi=10.1099/00221287-133-3-709 |issn=0022-1287 |pmid=3655730 |doi-access=free}}</ref> မ.ဇ နမူနာအများအပြားကို အမြှေးပါးတစ်ခုတည်းရှိ မ.ဇ စမ်းသပ်ကိရိယာအများအပြားနှင့် ရောနှောရန် နည်းလမ်းတစ်ခုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ နမူနာများကို အမြှေးပါးအတွင်းရှိ သီးခြားလမ်းကြောင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် လိုအပ်ပြီး ထို့နောက် မ.ဇ စမ်းသပ်ကိရိယာများစွာနှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရောနှောနိုင်စေရန် လှည့်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Socransky |first=S. S. |date=October 1994 |title="Checkerboard" DNA-DNA hybridization |journal=BioTechniques |volume=17 |issue=4 |pages=788–792 |issn=0736-6205 |pmid=7833043}}</ref> == အသုံးပြုမှုများ == မျိုးစိတ်များစွာကို နှိုင်းယှဉ်သောအခါ၊ ဆင်တူယိုးမှားတန်ဖိုးများက သက်ရှိများကို အကွာအဝေးမက်ထရစ် တွင် စီစဉ်နိုင်စေပြီး ၎င်းသည် မျိုးရိုးဗီဇသစ်ပင်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် မော်လီကျူးစနစ်များကို ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">ကိုးကားချက် လိုအပ်သည်</span>]]'' &#x5D;</sup> === အဏုဇီဝဗေဒတွင် === မ.ဇ–မ.ဇ ပေါင်းစပ်မှု (DDH) ကို ဘက်တီးရီးယားမျိုးစိတ်များကို ခွဲခြားရန် အဓိကနည်းလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့ကို မျက်မြင်အားဖြင့် တိကျစွာ အမျိုးအစားခွဲခြားရန် ခက်ခဲသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Auch |first=Alexander F. |year=2010 |title=Digital DNA-DNA hybridization for microbial species delineation by means of genome-to-genome sequence comparison |journal=Standards in Genomic Sciences |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=117–134 |bibcode=2010SGenS...2..117A |doi=10.4056/sigs.531120 |issn=1944-3277 |pmc=3035253 |pmid=21304684}}</ref> ဤနည်းပညာကို မျိုးစိတ်ကွာခြားချက်များကို ခွဲခြားသိရှိရန် ပိုမိုလွယ်ကူသော ပိုကြီးသော သက်ရှိများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးမပြုကြပေ။ ၁၉၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် မျိုးကွဲများသည် မ.ဇ – မ.ဇ ဆင်တူမှုတန်ဖိုး ၇၀% ထက်ပို၍ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ အရည်ပျော်အပူချိန်သည် ၅ အတွင်းရှိပါက မျိုးကွဲများကို တူညီသောမျိုးစိတ်နှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။&nbsp;တစ်ခုနှင့်တစ်ခု °C။ <ref name="Brenner1979">{{Cite journal |last=Brenner DJ |year=1973 |title=Deoxyribonucleic acid reassociation in the taxonomy of enteric bacteria |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |volume=23 |issue=4 |pages=298–307 |doi=10.1099/00207713-23-4-298 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wayne1987">{{Cite journal |vauthors=Wayne LG, Brenner DJ, Colwell RR, Grimont PD, Kandler O, Krichevsky MI, Moore LH, ((Moore WEC)), ((Murray RGE)), Stackebrandt E, Starr MP, Trüper HG |year=1987 |title=Report of the ad hoc committee on reconciliation of approaches to bacterial systematics |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-systematic-evolutionary-microbiology_1987-10_37_4/page/463 |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |volume=37 |issue=4 |pages=463–464 |doi=10.1099/00207713-37-4-463 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Tindall2010">{{Cite journal |vauthors=Tindall BJ, Rossello-Mora R, ((Busse H-J)), Ludwig W, Kampfer P |year=2010 |title=Notes on the characterization of prokaryote strains for taxonomic purposes |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=60 |issue=Pt 1 |pages=249–266 |doi=10.1099/ijs.0.016949-0 |hdl=10261/49238 |pmid=19700448 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဘက်တီးရီးယားမျိုးစိတ်ခွဲများကို ခွဲခြားရန် ၇၉% ဆင်တူမှု စံနှုန်းတစ်ခု အကြံပြုထားသည်။ <ref name="doi:10.1186/1944-3277-9-2">{{Cite journal |vauthors=Meier-Kolthoff JP, Hahnke RL, Petersen JP, Scheuner CS, Michael VM, Fiebig AF, Rohde CR, Rohde MR, Fartmann BF, Goodwin LA, Chertkov OC, Reddy TR, Pati AP, Ivanova NN, Markowitz VM, Kyrpides NC, Woyke TW, Klenk HP, Göker M |year=2013 |title=Complete genome sequence of DSM 30083^T, the type strain (U5/41^T) of ''Escherichia coli'', and a proposal for delineating subspecies in microbial taxonomy |journal=Standards in Genomic Sciences |volume=9 |doi=10.1186/1944-3277-9-2 |pmc=4334874 |pmid=25780495 |doi-access=free |article-number=2}}</ref> DDH သည် ဘက်တီးရီးယားများအတွက် အသုံးများသော နည်းစနစ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လုပ်အားများစွာအသုံးပြုရပြီး အမှားအယွင်းများတတ်ကာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများစွာရှိသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် DDH နည်းစနစ်အသစ်တစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤနည်းစနစ်သည် လိုအပ်သောအချိန်ကို လျှော့ချရန်နှင့် စီမံဆောင်ရွက်နိုင်သော နမူနာပမာဏကို တိုးမြှင့်ရန်အတွက် မိုက်ခရိုပလိတ်များနှင့် အရောင်ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အညွှန်းတပ်ထားသော မ.ဇ ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Mehlen |first=André |date=November 2004 |title=Development of a fast DNA-DNA hybridization method based on melting profiles in microplates |journal=Systematic and Applied Microbiology |volume=27 |issue=6 |pages=689–695 |bibcode=2004SyApM..27..689M |doi=10.1078/0723202042369875 |issn=0723-2020 |pmid=15612626}}</ref> ဤ DDH နည်းစနစ်အသစ်သည် ဘက်တီးရီးယား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအတွက် စံနှုန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Huang |first=Chien-Hsun |date=2018 |title=Identification and Classification for the Lactobacillus casei Group |journal=Frontiers in Microbiology |volume=9 |page=1974 |doi=10.3389/fmicb.2018.01974 |issn=1664-302X |pmc=6113361 |pmid=30186277 |doi-access=free}}</ref> === သတ္တဗေဒတွင် === နည်းပညာ၏ ရှေ့ဆောင်များဖြစ်သော Charles Sibley နှင့် Jon Ahlquist တို့သည် ငှက်များ ( Sibley–Ahlquist အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ) နှင့် မျောက်ဝံများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများကို စစ်ဆေးရန် မ.ဇ–မ.ဇရောနှောမှုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite journal |last=C.G. Sibley |name-list-style=amp |year=1984 |title=The Phylogeny of the Hominoid Primates, as Indicated by DNA–DNA Hybridization |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1984_20_1/page/2 |journal=Journal of Molecular Evolution |volume=20 |issue=1 |pages=2–15 |bibcode=1984JMolE..20....2S |doi=10.1007/BF02101980 |pmid=6429338 |s2cid=6658046}}</ref> === ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုတွင် === ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ မေရီ လူးပါဒူးနှင့် ဂျိုးဇက် ဂျီ ဂါးလ်တို့က ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုမှတစ်ဆင့် ထိုကဲ့သို့သော နည်းလမ်းတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတွင် autoradiography အဖြစ်သတ်မှတ်သည့် ဆိုက်တိုလောဂျီပြင်ဆင်မှု၏ တည်ငြိမ်သော မ.ဇနှင့် ပျော်ရည်တွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွစမ်းသပ် မ.ဇ ကို ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းပါဝင်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ အစီအစဉ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်း == အဆိုပါ နည်းလမ်းသည် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသော မျိုးစိတ်များကို နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် တိကျမှုအားနည်းကြောင်း ဝေဖန်သူများက ထောက်ပြကြသည်။ အကြောင်းမှာ သက်ရှိမျိုးတစ်ခုချင်းစီအတွင်းရှိ မျိုးဗီဇအစဉ်အလာတူ (orthologous) ဆက်နွယ်မှုများကို တိုင်းတာခွဲခြမ်းရန် ကြိုးပမ်းသည့်အခါ၊ ထိုအချက်အလက်များသည် တစ်ကိုယ်တည်းမျိုးရိုးအတွင်း ပေါင်းစပ်ရောနှောနေသော မျိုးဗီဇကူးပြောင်းဆက်နွယ်မှုများ (paralogous sequences) ၏ အလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖုံးလွှမ်းသွားပြီး ခွဲခြားရန်ခက်ခဲသွားတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ မျိုးဗီဇအစဉ်အလာကို အခြေခံသည့် မ.ဇ အစီအစဉ်ဖတ်ရှုခြင်း (DNA sequencing) နှင့် ကွန်ပျူတာနည်းပညာအသုံးပြု၍ အစဉ်အလာများကို နှိုင်းယှဉ်ခွဲခြမ်းခြင်းတို့သည် မျိုးဗီဇကွာခြားမှုကို သတ်မှတ်ရာ၌ အဓိကအသုံးပြုသော နည်းလမ်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤနည်းလမ်းဟောင်းကိုမူ အဏုဇီဝဗေဒနယ်ပယ်တွင် ဘက်တီးရီးယားမျိုးများကို ခွဲခြားသိရှိရန် အထောက်အကူအဖြစ် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=S.S. Socransky |year=2004 |title=Use of checkerboard DNA–DNA hybridization to study complex microbial ecosystems |journal=Oral Microbiology and Immunology |volume=19 |issue=6 |pages=352–362 |doi=10.1111/j.1399-302x.2004.00168.x |pmid=15491460}}</ref> === ''ဆီလီကို'' နည်းလမ်းများ === ခေတ်သစ်နည်းလမ်းအရ မ.ဇ–မ.ဇ ရောနှောခြင်းကို in silico (ကွန်ပျူတာအတွင်း)တွင် လုပ်ဆောင်ပြီး၊ အပြည့်အစုံ သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ စီကွဲဖော်ထုတ်ထားသော genome များကို အသုံးပြုသည်။ Digital DDH (dDDH) ကို DSMZ တွင် တီထွင်ထားပြီး GBDP (Genome Blast Distance Phylogeny) algorithm ကို အသုံးပြုကာ DDH နှင့် ဆင်တူသော နည်းလမ်းများကို ဖန်တီးပေးသည်။ DSMZ သည် dDDH အခြေခံသော ဝက်ဘ်ဝန်ဆောင်မှုများကိုလည်း များစွာ ပံ့ပိုးထားသည်။ dDDH ကို ''[[အက်ရှားရီကီးယား ကိုလိုင်|Escherichia coli]]'' ၊ ''Bacillus cereus'' အုပ်စုနှင့် ''Aeromonas'' ကဲ့သို့သော ခက်ခဲသော အမျိုးအစားများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Riojas |first=Marco A. |date=1 January 2018 |title=Phylogenomic analysis of the species of the Mycobacterium tuberculosis complex demonstrates that Mycobacterium africanum, Mycobacterium bovis, Mycobacterium caprae, Mycobacterium microti and Mycobacterium pinnipedii are later heterotypic synonyms of Mycobacterium tuberculosis |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=68 |issue=1 |pages=324–332 |doi=10.1099/ijsem.0.002507 |pmid=29205127 |doi-access=free}}</ref> ရှေးဦး အနှစ်မဲ့သက်ရှိ (Prokaryotes)များ၏ စနစ်တကျဖြစ်မှုဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကော်မတီ၏ တရားစီရင်ရေးကော်မရှင်သည် dDDH ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားအဖြစ် ဝန်ခံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Arahal |first=David R. |date=27 April 2023 |title=Judicial Opinions 123–127 |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=72 |issue=12 |doi=10.1099/ijsem.0.005708 |hdl=10261/295959 |pmid=36748499 |hdl-access=free}}</ref> == ကြည့်ပါ == * မျိုးရိုးဗီဇ (မ.ဇ) အရည်ပျော်ခြင်း * အပူချိန် gradient gel electrophoresis == ကိုးကားချက်များ == <references /> [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] f9tsnou6nulaz02vagaq4uuf0tn40m2 0 288852 1042389 1041906 2026-07-07T18:16:47Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042389 wikitext text/x-wiki {{Multiple image|caption_align=center|image9=Cyanobacteriaunicellularandcolonial020.jpg|image6=Simplefilaments022.jpg}}စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား (Cyanobacteria) သည် Cyanobacteriota မျိုးပေါင်းစု (phylum) တွင် ပါဝင်သော ကိုယ်တိုင်အာဟာရထုတ်လုပ်နိုင်သော (autotrophic) ဂရမ်အနုတ် (Gram-negative) ဘက်တီးရီးယားအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အောက်ဆီဂျင်ထုတ်လုပ်သော အလင်းရောင်ဖြင့် အစာချက်လုပ်ခြင်း (oxygenic photosynthesis) လုပ်ငန်းစဉ်ကို အသုံးပြု၍ အသက်ရှင်ရန်လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို ရယူနိုင်ကြသည်။ အလင်းမှီစု အစာဖွဲ့စည်းခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်သောကြောင့် စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ တိုးပွားလာစေရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သုတေသနများအရ Cyanobacteria များသည် ရှေးဟောင်းအာကီးယန်းခေတ် (Archean Eon) အလယ်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ရေချိုပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် မြေပြင်ပတ်ဝန်းကျင် များတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာမြေသမိုင်းတစ်လျှောက် အရေအတွက်အများဆုံး တည်ရှိခဲ့ဖူးသော သက်ရှိအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ "Cyanobacteria" ဟူသော အမည်သည် ရှေးဂရိစကားလုံး "kyanos" (အပြာရောင် သို့မဟုတ် စိမ်းပြာရောင်) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ စိမ်းပြာရောင် အရောင်လက္ခဏာကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို အများအားဖြင့် Blue-green algae (စိမ်းပြာရောင်ရေညှိ) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော် သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုအရ Cyanobacteria များသည် ရေညှိ (algae) မဟုတ်ဘဲ ဘက်တီးရီးယား အုပ်စုဝင် သက်ရှိများဖြစ်သည်။ စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် နေရောင်ခြည်ရှိ [[ဖြာထွက်စွမ်းအင်|ဖိုတွန်စွမ်းအင်ကို]] ဓာတုစွမ်းအင် အဖြစ်ပြောင်းလဲရန်အတွက် ကလို ရိုဖီးလ် ၊ ကာရိုတီနွိုက် နှင့် ဖိုင်ကိုဘီလင် ပုံစံအမျိုးမျိုးကဲ့သို့သော အလင်းစွမ်းအင်သုံး ရောင်ခြယ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟီတာရိုထ ရိုဖိုက် ပရိုကာရီယိုများနှင့်မတူဘဲ၊ ဆိုက်ယာနိုဘက်တီးရီးယားများတွင် အတွင်းပိုင်းအမြှေးပါးများ ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်ပြုခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည့် သိုင်းလာကွိုက် ဟုခေါ်သော ပြားချပ်ချပ်အိတ်များဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book |year=2008 |title=The Cyanobacteria: Molecular Biology, Genomics, and Evolution |vauthors=Liberton M, Pakrasi HB |publisher=[[Horizon Scientific Press]] |isbn=978-1-904455-15-8 |veditors=Herrero A, Flore E |location=Norwich, United Kingdom |pages=217–287 |chapter=Chapter 10. Membrane Systems in Cyanobacteria}}</ref> <ref>{{Cite journal |vauthors=Liberton M, Page LE, O'Dell WB, O'Neill H, Mamontov E, Urban VS, Pakrasi HB |date=February 2013 |title=Organization and flexibility of cyanobacterial thylakoid membranes examined by neutron scattering |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2013-02-01_288_5/page/n866 |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=288 |issue=5 |pages=3632–3640 |doi=10.1074/jbc.M112.416933 |pmc=3561581 |pmid=23255600 |doi-access=free}}</ref> အနီရောင်ရေညှိ ၊ အစိမ်းရောင်ရေညှိ နှင့် [[အပင်|အပင်များ]] ကဲ့သို့သော အလင်းစွမ်းအင်သုံး အော်တိုထရိုဖိုက် အနှစ်အစစ်ပါသက်ရှိ (ယူကာယုတ်)များသည် ဟိုးအရင်ကတည်းက အင်ဒိုဆမ်ဘီယိုဆစ်မှတစ်ဆင့် ရရှိခဲ့သော ဆိုက်ယာနိုဘက်တီးရီးယားတွင် ၎င်းတို့၏ မူလအစရှိသည်ဟု ယူဆရသော ကလိုရိုဖီလစ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်ပြုခြင်းကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အီးကာရီယိုများရှိ ဤ အင်ဒိုဆမ်ဘီယွန် ဆိုက်ယာ နို ဘက်တီးရီးယားများသည် ထို့နောက် ကလို ရိုပလတ်စ်၊ ခရိုမိုပလတ်စ် ၊ အီတီအိုပလတ်စ် နှင့် လူကိုပလတ်စ် ကဲ့သို့သော အထူးပြု အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာပြီး ပလတ်စတစ်များအဖြစ် စုပေါင်း၍ လူသိများသည်။ == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == [[ဖိုင်:Ocean_mist_and_spray_2.jpg|right|thumb|ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားများကို နေရာတိုင်းလိုလိုတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားအပါအဝင် ရေနေအဏုဇီဝပိုးမွှားများ ပါရှိသော ပင်လယ်ရေမှုန်ရေမွှားများကို လေထုထဲသို့ မြင့်မားစွာ တွန်းပို့နိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် aeroplankton ဖြစ်လာကာ ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ ပြန်မကျမီ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ခရီးသွားနိုင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=11 January 2016 |title=Living Bacteria Are Riding Earth's Air Currents |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/living-bacteria-are-riding-earths-air-currents-180957734/ |access-date=2022-08-10 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref>]] စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားသည် photosynthetic prokaryotes မျိုးခွဲတစ်ခုအဖြစ် အရွယ်အစားကြီးပြီး မျိုးစုံကွဲပြားမှုများစွာရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော pigment များ၏ ပေါင်းစပ်မှုနှင့် oxygenic photosynthesis ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းတို့ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးယူနိုင်သော ကိုလိုနီအစုအဝေးများအဖြစ် မကြာခဏ ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်။ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အမျိုးအစားမှာ filamentous မျိုးစိတ်များဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မိုက်ခရိုဘ်အုပ်စုများ (microbial mats) ၏ အပေါ်လွှာများတွင် မကြာခဏ လွှမ်းမိုးနေတတ်သည်။ ထို microbial mats များသည် အပူစမ်းရေ၊ ဆားဓာတ်အလွန်မြင့်သောရေ၊ သဲကန္တာရနှင့် မြောက်ဘက်တောင်ဝင်ဒေသများကဲ့သို့ အလွန်ခက်ခဲသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် တွေ့ရသော်လည်း သာမန်ပတ်ဝန်းကျင်များတွင်လည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ရှိနေသည်။ ၎င်းတို့သည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအတွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအရ အကောင်းဆုံးအလိုက်သင့်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်ထားကြသည်။ မျိုးစိတ်အချို့သည် နိုက်ထရိုဂျင်ကို ဖမ်းယူအသုံးပြုနိုင်ပြီး စိုစွတ်သော မြေဆီလွှာများနှင့် ရေထဲတွင် လွတ်လပ်စွာဖြစ်စေ၊ အပင်များနှင့် သို့မဟုတ် လိုင်ကန်ဖွဲ့စည်းသော မှိုများနှင့် အတူတကွ ဆက်စပ်နေထိုင်မှု (symbiotic relationship) ဖြင့်ဖြစ်စေ နေထိုင်ကြသည် (ဥပမာ လိုင်ကန်မျိုးစိတ် genus Peltigera တွင်ကဲ့သို့)။<ref>{{Cite journal |vauthors=Dodds WK, Gudder DA, Mollenhauer D |year=1995 |title=The ecology of 'Nostoc' |journal=Journal of Phycology |volume=31 |issue=1 |pages=2–18 |bibcode=1995JPcgy..31....2D |doi=10.1111/j.0022-3646.1995.00002.x}}</ref> [[ဖိုင်:Prochlorococcus_marinus.jpg|right|thumb| {{Center|''[[Prochlorococcus]]'', an influential marine cyanobacterium which produces much of the world's oxygen}}]] == ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဗေဒ == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{Multiple image|image9=Gloeotrichia in Sytox.jpg|image6=CyanobacteriaColl1.jpg}} [[ဖိုင်:Morphological_variation_within_cyanobacterial_genera.jpg|thumb|'''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ''' : <ref>{{Cite journal |vauthors=Esteves-Ferreira AA, Cavalcanti JH, Vaz MG, Alvarenga LV, Nunes-Nesi A, Araújo WL |year=2017 |title=Cyanobacterial nitrogenases: phylogenetic diversity, regulation and functional predictions |journal=Genetics and Molecular Biology |volume=40 |issue=1 suppl 1 |pages=261–275 |doi=10.1590/1678-4685-GMB-2016-0050 |pmc=5452144 |pmid=28323299}}</ref> {{Bulleted list|Unicellular: (a) ''[[Synechocystis]]'' and (b) ''[[Synechococcus elongatus]]''|Non-[[Heterocyst|heterocytous]]: (c) ''[[Arthrospira|Arthrospira maxima]]'',(d) ''[[Trichodesmium]]'' and (e) ''Phormidium''|False- or non-branching heterocytous: (f) ''[[Nostoc]]'' and (g) ''Brasilonema octagenarum''|True-branching heterocytous: (h) ''Stigonema'' (ak) akinetes (fb) false branching (tb) true branching}}]] == နိုက်ထရိုဂျင် ဖမ်းယူခြင်း == [[ဖိုင်:Nitrogen-fixing_cyanobacteria.png|thumb|{{Center|Nitrogen-fixing cyanobacteria}}]] == အလင်းမှီစု အစာဖွဲ့စည်းခြင်း == [[ဖိုင်:Cyanobacterium-inline.svg|thumb| {{Center|'''Diagram of a typical cyanobacterial cell'''}}]] [[ဖိုင်:Cyanobacterial_thylakoid_membrane.png|thumb|{{Center|'''Cyanobacterial thylakoid membrane'''{{hsp}}<ref>{{cite journal | vauthors = Huokko T, Ni T, Dykes GF, Simpson DM, Brownridge P, Conradi FD, Beynon RJ, Nixon PJ, Mullineaux CW, Zhang P, Liu LN | display-authors = 6 | title = Probing the biogenesis pathway and dynamics of thylakoid membranes | journal = Nature Communications | volume = 12 | issue = 1 | article-number = 3475 | date = June 2021 | pmid = 34108457 | pmc = 8190092 | doi = 10.1038/s41467-021-23680-1 | bibcode = 2021NatCo..12.3475H }}</ref>}}]] == ဂေဟဗေဒ == [[ဖိုင်:Environmental_impact_of_aquatic_photosynthetic_microorganisms.png|thumb|ရေနေစနစ်များတွင် ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားနှင့် အခြားအလင်းစွမ်းအင်သုံး အဏုဇီဝများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု။ အလင်းစွမ်းအင်သုံး အဏုဇီဝ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို ရေနေနှင့် ရေနေပတ်ဝန်းကျင်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကျန်းမာသော အစားအစာကွန်ရက်များ၏ အခြေခံကို ဖွဲ့စည်းပြီး အခြားသက်ရှိများနှင့် သဟဇာတဖြစ်မှုတွင် ပါဝင်ကြသည်။ သို့သော်၊ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ပြောင်းလဲခြင်းသည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဇီဝပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အခွင့်အရေးယူတတ်သော မျိုးစိတ်များ၏ ကြီးထွားမှုသည် လူ့ကျန်းမာရေး၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် ငါးမျိုးစိတ်များအပေါ် အပျက်သဘောဆောင်သော အကျိုးဆက်များဖြစ်စေကာ အန္တရာယ်ရှိသော ပန်းပွင့်များနှင့် အဆိပ်အတောက်များ ထုတ်လုပ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အပြုသဘောဆောင်သော အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများကို မြားများဖြင့် ညွှန်ပြထားပြီး၊ အနုတ်လက္ခဏာ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများကို ဂေဟဗေဒပုံစံတွင် ပိတ်ထားသော စက်ဝိုင်းများဖြင့် ညွှန်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite journal |vauthors=Mazard S, Penesyan A, Ostrowski M, Paulsen IT, Egan S |date=May 2016 |title=Tiny Microbes with a Big Impact: The Role of Cyanobacteria and Their Metabolites in Shaping Our Future |journal=Marine Drugs |volume=14 |issue=5 |page=97 |doi=10.3390/md14050097 |pmc=4882571 |pmid=27196915 |doi-access=free}}</ref>]] [[ဖိုင်:Cyanobacteriaassociatedwithtufa014_Microcoleus_v.jpg|right|thumb|ရောဂါရှာဖွေရေးပုံ- tufa နှင့်ဆက်စပ်နေသော စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား: ''Microcoleus vaginatus'']] <blockquote>"စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအောင်မြင်ဆုံး [[အဏုဇီဝသက်ရှိများ|အဏုဇီဝ]] အုပ်စုဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားမှုအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေချို၊ ရေကြောင်းနှင့် ကုန်းမြေဂေဟစနစ်များတွင် လတ္တီတွဒ်အားလုံးရှိ ကျယ်ပြန့်သော နေထိုင်ရာအမျိုးမျိုးကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး ရေပူစမ်းများ၊ ဆားလုပ်ငန်းများနှင့် ဆားငန်ပင်လယ်အော်များကဲ့သို့သော အပြင်းထန်ဆုံးနေရာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ အောက်ဆီဂျင်ထုတ်လုပ်သော photoautotrophic စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ အစောပိုင်းလေထုတွင် aerobic metabolism နှင့် eukaryotic photosynthesis တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကို ညွှန်ကြားပေးသည့် အခြေအနေများကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား များသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများတွင် အရေးကြီးသော ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကာဗွန်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဘတ်ဂျက်များအတွက် အရေးကြီးသော ပံ့ပိုးကူညီသူများဖြစ်သည်။" – Stewart နှင့် Falconer <ref name="WalshSmith2011">{{Cite book |date=2 September 2011 |title=Oceans and Human Health: Risks and Remedies from the Seas |vauthors=Stewart I, Falconer IR |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-08-087782-2 |veditors=Walsh PJ, Smith S, Fleming L, Solo-Gabriele H, Gerwick WH |pages=271–296 |chapter=Cyanobacteria and cyanobacterial toxins |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=LMZPqW-PmFYC |page=271}}}}</ref></blockquote> [[ကဏ္ဍ:အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း]] t6ujmqp4m6ngv0qlqi41d8bkn30z5rl 0 288860 1042396 1041696 2026-07-07T18:35:00Z InternetArchiveBot 61272 Adding 7 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042396 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Portrait_of_David_Ricardo_by_Thomas_Phillips.jpg|thumb|ဒေးဗစ် ရီကာဒို]] '''ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ''' (Ricardian economics) သည် ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ် နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးပညာရှင် (Political economist) ဒေးဗစ် ရီကာဒို (David Ricardo) ၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သီအိုရီများ (Economic theories) ဖြစ်သည်။ ဒေးဗစ် ရီကာဒိုသည် အစုရှယ်ယာပွဲစား (Stockbroker) နှင့် ချေးငွေပွဲစား (Loan broker) တစ်ဦးအဖြစ် ကြီးပွားချမ်းသာလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် အဒမ် စမစ် (Adam Smith) ရေးသားခဲ့သော နိုင်ငံများ၏ ဓနဥစ္စာသဘာဝနှင့် အကြောင်းရင်းများအား လေ့လာစူးစမ်းခြင်း (An Inquiry into the Nature and Causes of Wealth of Nations) စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ကို ဖတ်ရှုပြီးနောက် ၎င်းသည် စီးပွားရေးပညာ သီအိုရီများ (Theories of economics) အပေါ် စိတ်အားထက်သန်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အယူအဆများ (Economic ideas) ကို ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးပညာနှင့် အခွန်ကောက်ခံမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများ (On the Principles of Political Economy and Taxation) စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဤစာအုပ်သည် နောင်တစ်ချိန်တွင် ကားလ် မတ်စ် (Karl Marx) ၏ အရင်းအနှီး (Das Kapital) ကျမ်းနှင့် မာရှယ်လီယန် စီးပွားရေးပညာ (Marshallian economics) တို့၏ သီအိုရီပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Theoretical underpinnings) ကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသီအိုရီများထဲတွင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အပိုအကျိုးအမြတ် (Economic rent) သီအိုရီနှင့် လုပ်အားအခြေခံ တန်ဖိုးသီအိုရီ (Labor theory of value) တို့ ပါဝင်သည်။ အထူးသဖြင့် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) သီအိုရီသည် ထင်ရှားသည်။ ရီကာဒိုသည် အဒမ် စမစ်၏ စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုပြီးနောက် ဆယ်နှစ်အကြာတွင် ၎င်း၏ ပထမဆုံး စီးပွားရေးပညာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးကို ရေးသားခဲ့သည်။ သတ္တုဒင်္ဂါးစနစ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု (Bullion controversy) က ၎င်းအား စီးပွားရေးပညာရှင်များအသိုင်းအဝိုင်းတွင် နာမည်ကျော်ကြားလာစေခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု (Inflation) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကြောင့် ဤသို့ ကျော်ကြားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီသည် ပိုလျှံနေသော လည်ပတ် ငွေကြေး (excess circulating currency) က ငွေကြေးဖောင်းပွမှုဆီသို့ ဦးတည်စေသည်ဆိုသော ငွေကြေးပမာဏအခြေခံဝါဒ (Monetarism) အဖြစ် လူသိများလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဂန္ထဝင် စီးပွားရေးပညာ (Classical economics) <ref>{{Cite web |title=Environmental Science &#124; Glossary A-D |url=http://highered.mcgraw-hill.com/sites/0070294267/student_view0/glossary_a-d.html}}</ref> ပေါ်ပေါက်လာရေးတွင်လည်း တစ်ထောင့်တစ်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု (Free trade) အတွက် တက်ကြွစွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ အစိုးရက ဥပဒေများ သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ချက်များ (Restrictions) ပြဋ္ဌာန်း၍ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိသော လွတ်လပ်သည့် ယှဉ်ပြိုင်မှု (Free competition) ဖြစ်လာစေရန်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Glossary |url=http://www.wcit.org/tradeis/glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070112162828/http://www.wcit.org/tradeis/glossary.htm |archive-date=2007-01-12 |access-date=2006-12-03}}</ref> == တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျလာသော အကျိုးအမြတ်ဆိုင်ရာ နိယာမ (The Law of Diminishing Returns) == ရီကာဒိုကို လူသိများစေသော နောက်ထပ်အယူအဆတစ်ခုမှာ ပြောင်းဖူးဈေးနှုန်းကျဆင်းမှုက အစုရှယ်ယာအမြတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုအက်ဆေး (Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock) တွင် ဖော်ပြထားသော တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျလာသော အကျိုးအမြတ် (Diminishing returns) ဆိုင်ရာ နိယာမ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=www.delaval.com: Basic economic principle |url=http://www.delaval.com/Dairy_Knowledge/EfficientDairyHerdMgmt/Basic_Economic_Principle.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061024201710/http://www.delaval.com/Dairy_Knowledge/EfficientDairyHerdMgmt/Basic_Economic_Principle.htm |archive-date=2006-10-24 |access-date=2006-12-03}}</ref> ဤနိယာမအရ ထုတ်လုပ်မှု သွင်းအားစုများ (Factors of production) ထဲမှ တစ်ခုကို ယူနစ် (Units) များ ထပ်မံပေါင်းထည့်ပြီး ကျန်သွင်းအားစုများကို ပုံသေထားရှိပါက နောက်ဆုံးတွင် ထပ်တိုးယူနစ်များက ဖန်တီးပေးသော အရေအတွက် သို့မဟုတ် ထွက်ကုန် (Output) သည် တဖြည်းဖြည်း သေးငယ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ သေးငယ်သွားခြင်းသည် စုစုပေါင်း ထွက်ကုန် (Overall output) မြင့်တက်လာခြင်း မရှိတော့သည့် အမှတ်တစ်ခုအထိ ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျလာသော အကျိုးအမြတ် (Diminishing returns) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လုပ်အား (Labor) နှင့် မြေယာ (Land) ဟူသော သွင်းအားစု (Inputs) နှစ်ခုရှိသည့် ရိုးရှင်းသော လယ်ယာတစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထိုလယ်ယာတွင် မြေ ဟက်တာ (၂.၄၇ ဧက) ၁၀၀ ရှိပြီး လုပ်အား သွင်းအားစု (Labor input) အဖြစ် အလုပ်သမား တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤမြေယာနှင့် လုပ်အား ပေါင်းစပ်မှု (Land-labor combination) သည် ထုတ်လုပ်မှုပမာဏ (Output) အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ အကယ်၍ မြေပမာဏကို တိုးချဲ့လိုက်သော်လည်း လုပ်သားအရေအတွက်က နဂိုအတိုင်းသာ ရှိနေမည်ဆိုပါက အလုပ်သမားအနေဖြင့် မြေတစ်ဧကချင်းစီအပေါ် အာရုံစိုက်လုပ်ကိုင်နိုင်မှု လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ အခြားအခြေအနေများ ပြောင်းလဲမှုမရှိဟု ယူဆလျှင် ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်း ထွက်ကုန်သည် တိုးလာနိုင်သော်လည်း မြေတစ်ဧက ထပ်တိုးခြင်းမှ ရရှိလာမည့် ထပ်တိုး ထွက်ကုန် (Marginal output) မှာမူ ကျဆင်းသွားနိုင်သည်။ အလုပ်သမားတစ်ဦးတည်းကသာ ထိန်းကျောင်းရမည့် မြေယာများကို ဆက်တိုက် ထပ်မံတိုးချဲ့သွားမည်ဆိုပါက နောက်ဆုံးတွင် မြေပမာဏ အလွန်များပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အလုပ်သမားသည် ဝန်ပိလာပြီး ထွက်ကုန်များ စတင်ကျဆင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် မြေတစ်ဧကချင်းစီအတွက် ပေးရမည့် လုပ်အားအချိန် (Labor time) လျော့နည်းသွားခြင်းကြောင့် ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားသွင်းအားစုများကို ပုံသေထားရှိပြီး ထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာ သွင်းအားစု (Productive input) တစ်ခုတည်းကိုသာ တိုးမြှင့်ခြင်း၏ ပုံမှန်တွေ့ရလေ့ရှိသော ရလဒ် (Stylized result) မှာ ဤသို့ပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် သွင်းအားစုအားလုံးကို တိုးမြှင့်ခြင်းမှ ရရှိလာသော လုပ်ငန်းပမာဏ ကြီးမားမှုကြောင့် ရရှိသော အကျိုးအမြတ် (Economies of scale) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ == နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative Advantage) == ရီကာဒိုသည် အကောက်ခွန်များ (Tariffs) နှင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှု (International trade) အပေါ် ချမှတ်ထားသော အခြားကန့်သတ်ချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) သီအိုရီဟု လူသိများထင်ရှားသော အယူအဆတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုကောင်စီ၏ အဆိုအရ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို အခြားနိုင်ငံတစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားကုန်ပစ္စည်းများ (Goods) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင်သော်လည်းကောင်း ပိုမိုသက်သာသော ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးပညာ မူဝါဒများ (Principles of Economics) စာအုပ်တွင် ရီကာဒိုက နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှုသည် ပိုမိုစွမ်းဆောင်ရည်ပြည့်ဝသော ထုတ်လုပ်မှု (Efficient production) ဖန်တီးရန် အသုံးပြုသည့် သီးသန့်ထုတ်လုပ်ခြင်း (Specialization) နည်းစနစ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းက ထုတ်လုပ်သူများအကြားရှိ စွန့်လွှတ်လိုက်ရသော အခွင့်အလမ်းတန်ဖိုး (Opportunity cost) အကြောင်းကိုလည်း ရှင်းပြထားသည်။ ပြည့်ဝသော ယှဉ်ပြိုင်မှု (Perfect competition) နှင့် ပုံပျက်ယွင်းမှုမရှိသော ဈေးကွက်များ (Undistorted markets) ရှိနေပါက နိုင်ငံများသည် မိမိတို့ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု ရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများကို ပို့ကုန်အဖြစ် တင်ပို့လေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကတ်ပြားများနှင့် ခဲတံများ နှစ်မျိုးစလုံးကို ထုတ်လုပ်သော နိုင်ငံနှစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်သင့်သည်။ ထိုနိုင်ငံများသည် ကုန်ပစ္စည်း တစ်ယူနစ် (Unit) ကို ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် တူညီသော အချိန်ပမာဏကို အသုံးပြုကြသည်။ နိုင်ငံ (၁) သည် ခဲတံများကိုသာ သီးသန့် အာရုံစိုက်ထုတ်လုပ်ပါက (Specialize) ကတ်ပြားတစ်ခုကို စွန့်လွှတ်ပြီး ခဲတံ ၄ ချောင်းကို ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤနိုင်ငံသည် ခဲတံတစ်ချောင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကတ်ပြား ၄ ပုံ ၁ ပုံကိုလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ နိုင်ငံနှစ်အတွက်လည်း အလားတူ ပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ (၂) သည် ခဲတံများကိုသာ ထုတ်လုပ်ပါက ကတ်ပြား ၁ ခုကို စွန့်လွှတ်ပြီး ခဲတံ ၂ ချောင်းကို ထုတ်လုပ်မည်ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! !ကတ်ပြား ၁ ခု ! ခဲတံ ၁ ချောင်း |- | နိုင်ငံ (၁) | ခဲတံ ၄ ချောင်း | ကတ်ပြား ၁/၄ |- | နိုင်ငံ (၂) | ခဲတံ ၂ ချောင်း | ကတ်ပြား ၁/၂ |} အကယ်၍ နိုင်ငံ (၂) သည် ကတ်ပြားများကိုသာ သီးသန့်ထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက ခဲတံတစ်ချောင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကတ်ပြား ထက်ဝက်ကို ထုတ်လုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤဥပမာအရ နိုင်ငံ (၁) သည် နိုင်ငံ (၂) ထက် ခဲတံထုတ်လုပ်မှုတွင် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ရှိနေသည်။ နိုင်ငံ (၁) က ခဲတံ ၄ ချောင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ချိန်တွင် နိုင်ငံ (၂) က ခဲတံ ၂ ချောင်းသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် နိုင်ငံ (၂) သည် နိုင်ငံ (၁) ထက် ကတ်ပြားထုတ်လုပ်မှုတွင် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု ရှိနေသည်။ နိုင်ငံ (၂) က ကတ်ပြား ထက်ဝက် ထုတ်လုပ်နိုင်ချိန်တွင် နိုင်ငံ (၁) က ကတ်ပြား ၄ ပုံ ၁ ပုံသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရီကာဒို၏ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု အယူအဆအရ ဤနိုင်ငံနှစ်ခုသည် မိမိတို့ အကောင်းဆုံးလုပ်နိုင်သည့် အရာကိုသာ သီးသန့် အာရုံစိုက်ထုတ်လုပ်သင့်သည်။ ဖော်ကျွန်း စီးပွားရေးပညာ စွယ်စုံကျမ်း (The Fortune Encyclopedia of Economics) ၏ အဆိုအရ ရီကာဒို၏ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု အယူအဆသည် ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးပညာရှင် အများစုက လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု (Free trade) ကို ယုံကြည်လက်ခံထားခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ == မျက်မှောက်ခေတ် အသုံးပြုမှု (Contemporary Use) == ဒေးဗစ် ရီကာဒိုသည် ၁၉ ရာစုခေတ်က ပညာရှင်ဖြစ်သော်လည်း လူအများအပြားသည် ၎င်း၏ အယူအဆများကို နေ့စဉ် စီးပွားရေးပညာ (Everyday economics) တွင် အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။ ရီကာဒို၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အပိုအကျိုးအမြတ် (Economic rent) သီအိုရီတွင် လယ်သမားများနှင့် မြေပိုင်ရှင်များ ပါဝင်သော စိုက်ပျိုးရေးပုံစံငယ် (Agricultural model) တစ်ခုကို အဓိကထား ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သီးနှံများ ပိုမိုထွက်ရှိရန်အတွက် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ပိုမိုရှိသော (Highly productive) မြေများကို လိုလားကြသည်။ ထို့အပြင် မြေဩဇာကောင်းသောမြေနှင့် ညံ့သောမြေ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် စိုက်ပျိုးထွက်ရှိလာသော သီးနှံများကို ဈေးကွက်က ဈေးနှုန်းတူညီစွာဖြင့်သာ ဝယ်ယူမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လယ်သမားများသည် အပိုဝင်ငွေရရှိစေရန် သီးနှံများပိုမိုစိုက်ပျိုးနိုင်မည့် အထွက်နှုန်းကောင်းသော မြေများအတွက် ငွေပိုပေးရန် ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့ကြသည်။ ရီကာဒိုတွင် အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာများ (Minimum wages) နှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသည့် သီအိုရီတစ်ခုလည်း ရှိခဲ့သည်။ လူဦးရေ အဆမတန် တိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ အလုပ်အကိုင် ဝယ်လိုအား (Demand for jobs) မြင့်တက်လာမည်ကို ၎င်းက သိရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ လူအများအပြားသည် အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ဝင်ငွေနည်းသော အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်ရန် ဆန္ဒရှိလာကြမည်ဖြစ်သောကြောင့် လုပ်အားခ (Wages) များသည် လူတို့၏ စားဝတ်နေရေးကို မပံ့ပိုးနိုင်သည့် အဆင့်အထိ ကျဆင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာပေးရသော အလုပ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ဤလေ့လာတွေ့ရှိချက်သည် ယနေ့ခေတ် အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာ ဥပဒေ (Minimum wage law) ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို လေ့လာကြည့်ရာတွင် အထူးပင် ဆီလျော်မှုရှိသည်။ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးပညာနှင့် အခွန်ကောက်ခံမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများ (On the Principles of Political Economy and Taxation) ဟူသော ရီကာဒို၏ စာအုပ်တွင် လူတို့က ပို၍တန်ဖိုးထားသော အလုပ်များသည် တန်ဖိုးမထားသော အလုပ်များထက် လုပ်ခလစာ ပိုမိုရရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ရီကာဒို၏ အမြင်တွင် တန်ဖိုး (Value) ဆိုသည်မှာ လုပ်အားခများ (Wages) နှင့် အကျိုးအမြတ် (Profit) တို့ ပါဝင်သော ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ် (Cost of production) နှင့် များစွာ သက်ဆိုင်နေသည်။ အလုပ်သမားတစ်ဦးကို မည်မျှပေးချေရသည်ဆိုသောအချက်က ကုန်ပစ္စည်းအပေါ် သတ်မှတ်သည့် ဈေးနှုန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ တန်ဖိုးသည် ထုတ်လုပ်မှုအတွက် လိုအပ်သော လုပ်သားကျွမ်းကျင်မှု အရည်အသွေး (Quality of labor) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟုလည်း ၎င်းက ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်ရုံထုတ် ကုန်ပစ္စည်းထက် လက်မှုကုန်ပစ္စည်းအတွက် ဈေးနှုန်း အနည်းငယ်ပိုပေးရခြင်းက ဤအချက်ကို သက်သေပြနေသည်။ ဤသည်မှာ မှန်ကန်သော်လည်း ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို ရောင်းချရာတွင် လုပ်အား (Labor) သို့မဟုတ် စက်ယန္တရား (Machine) ကိုယ်တိုင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်ဟု ရီကာဒိုက ယူဆခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကုန်ပစ္စည်းတိုင်း၏ ဈေးနှုန်းတွင် ဤလုပ်အားဆိုင်ရာ သွင်းအားစု (Factor of labor) ပါဝင်စေရန် အနည်းငယ်မျှ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်သင့်ကြောင်း ၎င်းက ထောက်ပြခဲ့သည်။ ရီကာဒိုသည် အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာ (Minimum wage) နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အပိုအကျိုးအမြတ် (Economic rent) ကဲ့သို့သော ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးလောကတွင် ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာအများအပြားကို ဖြေရှင်းပြခဲ့သည်။ ဤပြဿနာများသည် ၁၉ ရာစုကတည်းကပင် အရေးပါခဲ့သကဲ့သို့ ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ဆက်လက် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေးဗစ် ရီကာဒို၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သီအိုရီများ (Economic theories) သည် ခေတ်သစ် စီးပွားရေးပညာ (Modern economics) ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == ကိုးကား ==  {{refbegin|32em}} * Adam Smith". Def. 1. ''WordNet Search''. Princeton U. 7 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20050917065532/http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn>. * {{cite journal |last1=Bernhofen |first1=Daniel M. |date=November 2005 |title=Gottfried Haberler's 1930 Reformulation of Comparative Advantage in Retrospect |url=https://archive.org/details/sim_review-of-international-economics_2005-11_13_5/page/997 |journal=Review of International Economics |volume=13 |issue=5 |pages=997–1000 |doi=10.1111/j.1467-9396.2005.00550.x |s2cid=9787214}} * Bhagwati, Jagdish N., Arvind Panagariya, and T. N. Srinivasin. ''Lectures on International Trade''. Cambridge: MIT P, 1998. * Caravale, Giovanni. ''Legacy of Ricardo''. New York: B. Blackwell, 1985. * "Classical Economics." Def. 1. ''Online Learning Center''. 2003. McGraw-Hill Higher Education. 4 Dec. 2006 <http://highered.mcgraw-hill.com/sites/0070294267/student_view0/glossary_a-d.html>. * "Comparative Advantage." Def. 1. ''Washington Council on International Trade''. 2001. International Trade Education Foundation. 14 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20070112162828/http://www.wcit.org/tradeis/glossary.htm>. * "David Ricardo." Def. 1. ''WordNet Search''. Princeton U. 7 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20050917065532/http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn?o2=&o0=1&o7=&o5=&o1=1&o6=&o4=&o3=&s=david%20ricardo&i=0&h=0#c>. * DeLaval International AB. "Basic Economic Principle." ''DeLaval''. 9 June 2006. DeLaval International AB. 27 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20061024201710/http://www.delaval.com/Dairy_Knowledge/EfficientDairyHerdMgmt/Basic_Economic_Principle.htm>. * "Diminishing Returns." Def. 1. ''Encarta''. 2006. MSN. 27 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20090505215023/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861604748>. * {{cite journal |last1=Dornbusch |first1=R. |year=1977 |title=Comparative Advantage, Trade, and Payments in a Ricardian Model with a Continuum of Goods |url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1977-12_67_5/page/823 |journal=[[The American Economic Review]] |publisher=[[American Economic Association]] |volume=67 |issue=5 |pages=823–39 |issn=0002-8282 |jstor=1828066 |last2=Fischer |first2=S. |last3=Samuelson |first3=P. A.}} * Fonseca, Gonçalo L. "Piero Sraffa, 1898-1983." ''The History of Economic Thought Website''. 14 Nov. 2006 <https://web.archive.org/web/20000902055854/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/sraffa.htm>. * "Freer Trade." Def. 1. ''Washington Council on Economic Trade''. 2001. International Trade Education Foundation. 4 Dec. 2006 <https://web.archive.org/web/20070112162828/http://www.wcit.org/tradeis/glossary.htm>. * Fusfeld, Daniel R. "Ricardo, David." ''The World Book Encyclopedia''. 1990 ed. 1990. * {{cite journal |last1=Gehrke |first1=Christian |date=December 2002 |title=Keynes and Sraffa's 'Difficulties with J. H. Hollander' |journal=The European Journal of the History of Economic Thought |volume=9 |issue=4 |pages=644–671 |doi=10.1080/0967256021000024673 |s2cid=154514518 |last2=Kurz |first2=Heinz D.}} * Henderson, David R. "David Ricardo." The Fortune Encyclopedia of Economics. 1993. * Jamelske, Eric M. Lecture. University of Wisconsin-Eau Claire Economics Department. Schneider Social Sciences Building. Fall 2006. * {{cite journal |last1=Makowski |first1=Louis |date=1 June 2001 |title=Perfect Competition and the Creativity of the Market |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-literature_2001-06_39_2/page/479 |journal=Journal of Economic Literature |volume=39 |issue=2 |pages=479–535 |doi=10.1257/jel.39.2.479 |jstor=2698246 |last2=Ostroy |first2=Joseph M}} * Mankiw, N. Gregory. "Comparative Advantage: The Driving Force of Specialization." ''Principles of Economics''. 4th ed. * {{cite journal |last1=Mittelman |first1=James H |date=June 1995 |title=Rethinking the international division of labour in the context of globalisation |url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1995-06_16_2/page/273 |journal=Third World Quarterly |volume=16 |issue=2 |pages=273–296 |doi=10.1080/01436599550036130}} * Peach, Terry. ''Interpreting Ricardo''. New York: Cambridge UP, 1993. * "Perfect Competition." Def. 1. ''On-Line Glossary''. U of North Carolina-Charlotte. 3 Dec. 2006 <https://web.archive.org/web/20061129125355/http://www.uncc.edu/hscampbe/landuse/e-support/Glossary.html>. * “Ricardian Model.” Def. 1. ''Deardorff's Glossary of International Economics''. 2006. Michigan U-Ann Arbor. 14 Nov. 2006 <https://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/r.html>. * Ricardo, David. ''Economic Essays: Edited with Introductory Essay and Notes by E. C. K. Gonner''. New York: A. M. Kelley, 1966. * Ricardo, David. ''The Principles of Political Economy and Taxation''. London: Dent, 1911. * Ricardo, David. ''Works and Correspondence. Cambridge'': UP for the Royal Economic Society, 1951. * {{cite journal |last1=Ruffin |first1=Roy |date=2002 |title=David Ricardo's Discovery of Comparative Advantage |url=https://archive.org/details/sim_history-of-political-economy_winter-2002_34_4/page/727 |journal=History of Political Economy |volume=34 |issue=4 |pages=727–748 |citeseerx=10.1.1.528.7672 |doi=10.1215/00182702-34-4-727 |s2cid=153498542 |id={{Project MUSE|37770}}}} * {{cite journal |last1=Salanti |first1=Andrea |date=May 1993 |title=Pricing & Growth: A Neo-Ricardian Approach |journal=Economic Journal |volume=103 |issue=418}} * {{cite journal |last1=Samuelson |first1=Paul A. |date=1994 |title=The Classical Classical Fallacy |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-literature_1994-06_32_2/page/620 |journal=Journal of Economic Literature |volume=32 |issue=2 |pages=620–639 |jstor=2728697}} * Weatherall, David. ''David Ricardo: A Biography''. The Hague: Martinus Nijhoff, 1976. * St. Clair, Oswald. ''A Key to Ricardo''. New York: Augustus M. Kelly, 1965. * "Tariff." Def. 1. ''Washington Council on International Trade''. 2001. International Trade Education Foundation. 4 Dec. 2006 <https://web.archive.org/web/20070112162828/http://www.wcit.org/tradeis/glossary.htm>. * {{cite journal |last1=Whitaker |first1=John |date=January 2001 |title=Henry George and Classical Growth Theory: A Significant Contribution to Modeling Scale Economies |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-economics-and-sociology_2001-01_60_1/page/11 |journal=American Journal of Economics and Sociology |volume=60 |issue=1 |pages=11–24 |doi=10.1111/1536-7150.00052}} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:စီးပွားရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး]] 7bzct9cr4vk94mu8n3yb3zri8ap5j4p 0 288863 1042382 1042128 2026-07-07T17:54:35Z InternetArchiveBot 61272 Adding 4 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1042382 wikitext text/x-wiki စီးပွားရေးပညာ (Economics) တွင် လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ (Leontief's paradox) ဆိုသည်မှာ လုပ်သားတစ်ဦးချင်းအလိုက် အရင်းအနှီး (Capital per worker) ပိုမိုမြင့်မားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည် သွင်းကုန်များ (Imports) ထက် ပို့ကုန်များ (Exports) တွင် အရင်းအနှီးနှင့် လုပ်သား အချိုး (Capital/labor ratio) ပိုမိုနိမ့်ကျနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤ ဘောဂဗေဒတိုင်းတာတွက်ချက်မှုနည်းဖြင့် တွေ့ရှိချက် (Econometric finding) သည် ဝပ်ဆီလီ ဒဗလျူ လီယွန်တီယက်ဖ် (Wassily W. Leontief) မှ [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ် |ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရီ]] (Heckscher–Ohlin theory) သို့မဟုတ် အိတ်ချ်-အို သီအိုရီ (H–O theory) ကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) က ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရင်းအနှီး ပေါကြွယ်ဝသော နိုင်ငံ (Capital-abundant country) အဖြစ်ဆုံးဖြစ်သည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အိတ်ချ်-အို သီအိုရီ (H–O theory) နှင့် ဆန့်ကျင်လျက် အရင်းအနှီး အဓိကသုံး ကုန်ပစ္စည်းများ (Capital-intensive goods) ထက် လုပ်သားအင်အား အဓိကသုံး ကုန်ပစ္စည်းများ (Labor-intensive goods) ကို ပိုမိုတင်ပို့ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Leontief |first=Wassily |date=1953 |title=Domestic Production and Foreign Trade; The American Capital Position Re-Examined |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1953-09-28_97_4/page/332 |journal=[[Proceedings of the American Philosophical Society]] |volume=97 |issue=4 |pages=332–349 |jstor=3149288}}</ref> လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) သည် ဤရလဒ်မှတစ်ဆင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေဖြင့် ၎င်း၏ စီးပွားရေး လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှု မူဝါဒကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသင့်သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ == တွက်ချက်မှုများ (Measurements) == * ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ် ဘောလ်ဒွင် (Robert Baldwin) သည် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) ၏ နည်းလမ်းနှင့် ဆင်တူသော တိုင်းတာမှုကို အသုံးပြု၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ကုန်သွယ်မှု (Trade) အချက်အလက်များအရ အမေရိကန် သွင်းကုန်များ (Imports) သည် အမေရိကန် ပို့ကုန်များ (Exports) ထက် ၂၇ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမို၍ အရင်းအနှီး အဓိကသုံး ကုန်ပစ္စည်းများ (Capital-intensive goods) ဖြစ်နေကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Leontief Paradox |url=https://www2.econ.iastate.edu/classes/econ355/choi/leo.htm |access-date=2007-11-05}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Baldwin |first=Robert E. |date=1971 |title=Determinants of the Commodity Structure of U.S. Trade |url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1971-03_61_1/page/126 |journal=[[The American Economic Review]] |volume=61 |issue=1 |pages=126–146 |jstor=1910546}}</ref> * ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အက်ဒ်ဝပ် လီးမား (Edward Leamer) သည် ညီမျှသော ဒေါ်လာတန်ဖိုးရှိသည့် သွင်းကုန်များ (Imports) နှင့် ပို့ကုန်များ (Exports) ၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ပါဝင်သော အရင်းအမြစ် ပမာဏ (Factor content of trade) ကို နှိုင်းယှဉ်ထားသည့် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) ၏ မူလနည်းစနစ်အပေါ် မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အမှန်တကယ် ငွေလဲလှယ်နှုန်းများ (Real exchange rates) အပေါ် အခြေခံ၍ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အသားတင် ပို့ကုန်များ (Net exports) နှင့် ပြည်တွင်း သုံးစွဲမှု (Domestic consumption) တို့၏ ပါဝင်သော အရင်းအမြစ်များကို နှိုင်းယှဉ်သည့် ပြင်ဆင်ထားသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွက် ဘောလ်ဒွင် (Baldwin) ၏ အချက်အလက်များတွင် အမေရိကန်၏ ဝိရောဓိ (Paradox) ဆက်လက်တည်ရှိနေသေးကြောင်းကို ၎င်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Leamer |first=Edward E. |date=1980 |title=The Leontief Paradox, Reconsidered |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1980-06_88_3/page/495 |journal=[[Journal of Political Economy]] |volume=88 |issue=3 |pages=495–503 |doi=10.1086/260882 |jstor=1831928 |s2cid=153956765}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Duchin |first=Faye |author-link=Faye Duchin |year=2000 |title=International Trade: Evolution in the Thought and Analysis of Wassily Leontief |url=http://www.wassily.leontief.net/PDF/Duchin.pdf |page=3 |access-date=1 July 2026 |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218233310/http://www.wassily.leontief.net/PDF/Duchin.pdf |url-status=dead }}</ref> * ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အယ်လ်ဟာနန် ဟဲ့လ်ပ်မန်း (Elhanan Helpman) ၏ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဘောဂဗေဒတိုင်းတာတွက်ချက်မှု (Econometric) စာပေလေ့လာမှုက အဆိုပါ ဝိရောဓိ (Paradox) ဆက်လက်တည်ရှိနေကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ သို့သော် အမေရိကန်မဟုတ်သော အခြားကုန်သွယ်မှု (Trade) လေ့လာမှုအချို့သည် အိတ်ချ်-အို သီအိုရီ (H–O theory) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အက်ဒ်ဝပ် လီးမား (Edward Leamer) သည် ညီမျှသော ဒေါ်လာတန်ဖိုးရှိသည့် သွင်းကုန်များ (Imports) နှင့် ပို့ကုန်များ (Exports) ၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ပါဝင်သော အရင်းအမြစ် ပမာဏ (Factor content of trade) ကို နှိုင်းယှဉ်ထားသည့် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) ၏ မူလနည်းစနစ်အပေါ် မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အမှန်တကယ် ငွေလဲလှယ်နှုန်းများ (Real exchange rates) အပေါ် အခြေခံ၍ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အသားတင် ပို့ကုန်များ (Net exports) နှင့် ပြည်တွင်း သုံးစွဲမှု (Domestic consumption) တို့၏ ပါဝင်သော အရင်းအမြစ်များကို နှိုင်းယှဉ်သည့် ပြင်ဆင်ထားသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသောအခါ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွက် ဘောလ်ဒွင် (Baldwin) ၏ အချက်အလက်များတွင် အမေရိကန်၏ ဝိရောဓိ (Paradox) ဆက်လက်တည်ရှိနေသေးကြောင်းကို ၎င်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ * ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကွတ် (Kwok) နှင့် ယု (Yu) တို့က အမေရိကန် ကုန်သွယ်မှု (Trade) စာရင်းအင်းများ၌ ဝိရောဓိ (Paradox) လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိတော့ခြင်းကို ထောက်ခံတင်ပြရန် ခေတ်မီဆန်းသစ်ထားသော နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ (Developed nations) တွင် အဆိုပါ ဝိရောဓိ (Paradox) ကို ဆက်လက်တွေ့ရှိရဆဲဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |year=2005 |title=Leontief paradox and the role of factor intensity measurement |url=http://editorialexpress.com/cgi-bin/conference/download.cgi?db_name=ACE2005&paper_id=224}}</ref> == ဝိရောဓိအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများ (Responses to the paradox) == စီးပွားရေးပညာရှင် အများစုအတွက် လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ (Leontief's paradox) သည် ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရီ (Heckscher–Ohlin theory) ၏ မှန်ကန်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ အဆိုပါ သီအိုရီက ကုန်သွယ်မှု ပုံစံများ (Trade patterns) သည် အရင်းအနှီး (Capital) နှင့် လုပ်သား (Labor) ကဲ့သို့သော သီးခြား ထုတ်လုပ်မှု သွင်းအားစုများ (Factors of production) တွင် နိုင်ငံများ၏ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) အပေါ် အခြေခံလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသည်။ များစွာသော စီးပွားရေးပညာရှင်များသည် အိတ်ချ်-အို သီအိုရီ (H–O theory) ကို ပယ်ချခဲ့ကြပြီး နည်းပညာ ကွာခြားချက်များ (Technological differences) က နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် ပိုမိုတိကျသော [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ |ရီကာဒီယန် ပုံစံငယ်]] (Ricardian model) ကို အစားထိုး လက်ခံလာကြသည်။ ဤစီးပွားရေးပညာရှင်များက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရင်းအနှီး (Capital) ထက် လုပ်အားခ (Wage) မြင့်မားစွာရရှိသော လုပ်သားပိုင်းတွင် ပို၍ အသာစီးရကြောင်း ငြင်းခုံကြသည်။ ၎င်းကို လူသား အရင်းအနှီး (Human capital) ပါဝင်လာစေရန် အရင်းအနှီး (Capital) ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ရှုမြင်ခြင်းအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို အသုံးပြုပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပို့ကုန်များ (Exports) သည် လူသားအရင်းအနှီး အဓိကသုံး ကုန်ပစ္စည်းများ (Human capital-intensive goods) အလွန်ဖြစ်ပြီး လုပ်အားခနည်းပါးသော လုပ်သားအင်အား (Low paying labor) ကို အထူးတလည် အဓိကထား အသုံးပြုခြင်း မရှိပေ။ ဝိရောဓိ (Paradox) အတွက် ရှင်းလင်းချက်အချို့သည် ကုန်သွယ်မှု (Trade) ၏ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အရာတစ်ခုအဖြစ် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ၏ အရေးပါမှုကို ပယ်ချထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လင်ဒါ အဆိုပြုချက် (Linder hypothesis) က ကုန်သွယ်မှု (Trade) ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာတွင် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ထက် ဝယ်လိုအား (Demand) က ပိုမိုအရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဆင်တူသော ဝယ်လိုအားများရှိသည့် နိုင်ငံများသည် အချင်းချင်း ကုန်သွယ်ရန် အလားအလာပိုများကြောင်း အဆိုပါ အဆိုပြုချက်က ဆိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ နှစ်ခုစလုံးသည် ကားများအတွက် ကြီးမားသော ဝယ်လိုအား (Demand) ရှိသည့် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ (Developed countries) ဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံနှစ်ခုစလုံးတွင် ကြီးမားသည့် မော်တော်ကားလုပ်ငန်းများ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းက နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) ဖြင့် လုပ်ငန်းကဏ္ဍကို ကြီးစိုးထားခြင်းထက် နိုင်ငံနှစ်ခုစလုံးသည် မတူညီသော ကားအမှတ်တံဆိပ်များကို ၎င်းတို့အချင်းချင်း ကုန်သွယ်မှု (Trade) ပြုလုပ်ကြသည်။ အလားတူပင် ကုန်သွယ်မှု သီအိုရီသစ် (New trade theory) သည် နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှုများ (Comparative advantages) ကို အရင်းအမြစ် ကြွယ်ဝမှု (Factor endowments) ကွဲပြားခြင်းမှ သီးခြားဖော်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ငြင်းခုံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းပမာဏအလိုက် တိုးပွားလာသော အကျိုးအမြတ် (Increasing returns to scale) များတွင် ဤအချက်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) စမ်းသပ်မှု ရလဒ်များ၏ အကြီးမားဆုံး ဝေဖန်ခံရမှုမှာ အဆိုပါ လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် သဘောတရားပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံ နောက်ခံအကြောင်းရင်း မရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဝပ်ဆီလီ လီယွန်တီယက်ဖ် (Wassily Leontief) သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ညီမျှသော လုပ်သားယူနစ် (Equivalent-worker-unit) ကို အသုံးပြုခြင်း ဟူသော အယူအဆကို ဖြည့်စွက်ကာ ၎င်း၏ စမ်းသပ်မှုကို နှုတ်ဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ် ထရက်ဖလာ (Daniel Trefler) သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော အရင်းအမြစ်ကြွယ်ဝမှု (Effective endowments) ဖြင့် ကုန်သွယ်မှု ပုံစံများ (Trade patterns) ကို တိုင်းတာရန်အတွက် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) ၏ အယူအဆကို သီးခြားအရင်းအမြစ် ပုံစံငယ် (Factor-specific model) အဖြစ် ဖန်တီးချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Trefler |first=Daniel. |date=1993 |title=International Factor Price Differences: Leontief Was Right |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1993-12_101_6/page/961 |journal=[[Journal of Political Economy]] |volume=101 |issue=6 |pages=961–987 |doi=10.1086/261911}}</ref> ဖစ်ရှာ (Fisher) နှင့် မာရှယ် (Marshall) တို့သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကုန်သွယ်မှု ပုံစံများ (Trade patterns) ကို စမ်းသပ်ရန်အတွက် ယေဘုယျ နည်းပညာ ကွာခြားချက်များ၏ ပုံရိပ်ယောင် အရင်းအမြစ်ကြွယ်ဝမှု (Virtual endowments) များကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ <ref>{{ကိုးကားခြင်း|year=2011|title=The Structure of the American Economy|url=http://www.cesifo-group.de/DocDL/cesifo1_wp2295.pdf}}</ref> ဂွေါ (Guo) သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မတူညီသော အရင်းအမြစ် ဈေးနှုန်းများ (Factor prices) နှင့်အတူ နည်းပညာ ကွာခြားချက်များကို မိတ်ဆက်ခြင်းသည် လီယွန်တီယက်ဖ် (Leontief) စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့သည့် ကုန်သွယ်မှု ပုံစံ (Trade pattern) ကို သဘာဝကျကျ ဖြစ်ပေါ်လာစေမည်ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Guo |first=Baoping |date=2024 |title=Leontief Paradox vs. Leontief Trade and Localized Factor Prices vs. Localized Trade Patterns |journal=Int Adv Econ Res |volume=30 |issue=1 |pages=83–105 |doi=10.1007/s11294-024-09886-1}}</ref> လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော အရင်းအမြစ်ကြွယ်ဝမှု (Effective endowments) နှင့် ပုံရိပ်ယောင် အရင်းအမြစ်ကြွယ်ဝမှု (Virtual endowments) တို့မှတစ်ဆင့် ကုန်သွယ်မှု ပုံစံများ (Trade patterns) ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်းသည် ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် (Heckscher-Ohlin) ကုန်သွယ်မှုပုံစံနှင့် လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ (Leontief paradox) ကုန်သွယ်မှုပုံစံ နှစ်ခုစလုံးကို ယုတ္တိကျကျ လွှမ်းခြုံနိုင်ခဲ့သည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် ကုန်သွယ်မှု၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်ကြပြီး နှစ်ခုစလုံးသည် ကုန်သွယ်မှု (Trade) မှ အကျိုးအမြတ်များ ရရှိကြသည်။ နိုင်ငံများတွင် မတူညီသော ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းများ (Productivities) ရှိသည့်အခါ နှိုင်းယှဉ် အသာစီးရမှု (Comparative advantage) သည် အလုပ်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက သက်သေပြနေသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး]] 4ar1wpyeewkyhfav4wsufoe808k1u7y 0 288901 1042371 1041981 2026-07-07T17:07:33Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042371 wikitext text/x-wiki '''မူးအန်း ဗိသနုလောက်'''( {{Langx|th|เมืองพิษณุโลก}} )သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ အောက်ဘက်ပိုင်း‌ဒေသဖြစ်သော ဗိသနုလောက်ပြည်နယ် ၏ ခရိုင်မြို့တော် ( ''[[အမ်ဖေါ|အမ်ဖိုးမူအန်]]'' )ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ''မူးအန်း ဗိ''သနုလောက်မြို့သည် ၁၇၆၇ခုနှစ် နိုင်ငံတော် ပျက်သုဉ်းချိန်အထိ အယုဒ္ဓယနိုင်ငံတော်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ပထမတန်းစားမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မဟာ[[တာကသိန|တပ်ဆင်]]လက်ထက်တွင်လည်း ဗိသနုလောက်မြို့သည် ပထမတန်းစားမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ရာမ ၅|ချူလာလောင်ကွန်း]]ဘုရင် (ရာမ ၅)၏ ''ထေဆာဖိဘန်'' အုပ်ချုပ်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနောက်တွင် ဗိသနုလောက်မြို့သည် ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအတွင်း ၁၈၉၈ ခုနှစ်၌ ဤခရိုင်ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ''လူအန်'' ဥဒုံခက်ဘိုရီဟန်သည် ပထမဆုံးခရိုင်မှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ပထဝီဝင် == === တည်နေရာ === အနီးနားရှိ ခရိုင်များမှာ) ဖရွန်ဖီရမ် ၊ ဝပ်ဘုတ်၊ ဝမ်ထောင်၊ ဘန်ကရထုံနှင့် ဘန်ပါရာကမ်တို့ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === မူးအန်း ဗိသနုလောက်သည် နန်ချိုင့်ဝှမ်း အတွင်းတည်ရှိပြီး ခရိုင်၏အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်မှာ ဘန်ရာခမ်ခရိုင်နှင့် အကြမ်းဖျဉ်းအနားသတ်မှာ နန်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် ယွန်ချိုင့်ဝှမ်းကြား နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤဒေသတွင် ချိုင့်ဝှမ်းများကြား မြေမျက်နှာအနေအထားမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်နေသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြေပြင်အနေအထားသည် ပြန့်ပြူးနေပြီး ဒေသခံများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရေစီးဆင်းမှုအများစုကို စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လမ်းကြောင်းပြောင်းခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချိုင့်ဝှမ်းနှစ်ခုစလုံးသည် [[ကျောက်ဖယားမြစ်|ကျောက်ဖယားရေဝေရေလဲ]]ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကရေးပါဆုံးသော ရေအရင်းအမြစ်မှာနန်မြစ် ဖြစ်ပြီး ခွာနွိုင်းမြစ်သည်လည်း ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> === ရာသီဥတု === === သဘာဝတရား === သစ်တောဧရိယာမှာ ခရိုင်စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၆.၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် {{Convert|53|km2}}ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> ခရီးအရမ်းမဝေးသောနေရာတွင် ၁,၂၆၂ ကီလိုမီတာ (၄၈၇ စတုရန်းမိုင်)ကျယ်ဝန်းသောထုံသလင်လွမ်အမျိုးသားပန်းခြံ ( Thung Salaeng Luang National Park )ရှိသည်။ == ဘာသာတရား == ၂၀၁၉ ခုနှစ်စာရင်းများအရ မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ရှိ လူဦးရေ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ဝပ်ကျောင်း ၈၃ကျောင်းနှင့် မှတ်ပုံမတင်ထားသော သံဃာကျောင်း၂၆ကျောင်း ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019|page=51}}</ref>မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း ၁၁ ကျောင်း၊ [[မွတ်စလင်မ်|မွတ်စလင်]]မာစဂျစ် အဗူဗက် ပါကစ္စတန်( Masjid Abubak Pakistan) ဗလီ တခုရှိပါသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေး == === ပြည်နယ်အစိုးရ === ခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲ ၂၀ ( ''[[တမ်ဘွန်]]'' )အဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ထပ်မံကာ ရွာ ၁၇၅ ရွာ ( ''[[မူးဘန်|မူဘန်]]'' )အဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ === ဒေသန္တရအစိုးရ === {{Clear}} [[ဖိုင်:Mueang_Phitsanulok_district_EN.svg|left|thumb|600x600px|မူအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ကို ဒေသဆိုင်ရာ နယ်မြေ ၂၁ ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်ပုံ။]] == လူဦးရေစာရင်း == === လူဦးရေ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် လူဦးရေ ၂၇၉,၇၇၄ဦးရှိရာ ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးခရိုင်လည်းဖြစ်ပါသည်။ အခြား ကျန်ခရိုင်ရှစ်ခု၏ လူဦးရေ စုစုပေါင်းမှာ ၂၇၆,၉၃၆ ဦးရှိပါသည်။ === မြို့ပြဧရိယာ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ရှိ မြို့ပြလူဦးရေမှာ ၁၅၈,၅၃၄ ဦး (၅၄.၄ ရာခိုင်နှုန်း) ရှိသည်။ ဗိသနုလောက်မြို့တစ်ဝိုက်ရှိ မြို့ပြဧရိယာတွင် ၁၅၆,၅၄၇ ဦးနှင့် ဘန်မိုင်တစ်ဝိုက်တွင် ၁၉၈၇ ဦးရှိပြီး ခရိုင်ရှိ လူဦးရေ၏ ၅၄.၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် မြူနီစပယ်ဧရိယာတွင် နေထိုင်ကြပြီး ၁၃၂,၂၇၇ ဦး (၄၅.၆ ရာခိုင်နှုန်း) သည် မြူနီစပယ်ဧရိယာမဟုတ်သော ဧရိယာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ ဈေးဝယ်ခြင်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍတို့၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပါသည်။ === ကုန်တိုက်များ === * Big C စူပါစင်တာ * စင်ထရယ်ပလာဇာ ဗိသနုလောက် * Lotus နှင့် Lotus Extra * မက်ခရို ၁ နှင့် ၂ [http://www.siammakro.co.th] * ထိုင်းဝပ်ဆာဒူး ဗိသနုလောက် [https://www.thaiwatsadu.com] === ဝန်ဆောင်မှု အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများ === * ဟွာရို - မူး ၄နှင့် ၅ရှိ အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှု အဆောက်အအုံ ၁၅ ခု။ * ဘဏ်နှင့် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ ၄၉ ခု။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * ဟိုတယ် ၁၀၂ ခု။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * "တစ်မြို့နယ် - တစ်ထုတ်ကုန်" (OTOP) အဖွဲ့ ၂၁၀ ဖွဲ့။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=8}}</ref> === စိုက်ပျိုးရေး === ==== အဓိကသီးနှံလေးမျိုး ==== * [[ဆန်]]သည်အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆,၄၉၇ တန် (ပြည်နယ်၏၁၅.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊၁,၂၈၄,၁၆၄တန်) ထုတ်လုပ်မှုရှိသည်။ <ref name="AGRI">{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Agriculture and Fishery Statistics}}</ref> {{Rp|105–107}}။ အိမ်ထောင်စု ၇,၂၈၄ စုသည် ကောက်ပဲသီးနှံ ဧရိယာမှာ {{Convert|24,553|ha}} သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တွင်း သီးနှံစိုက်ဧရိယာ၏ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * [[ပီလောပီနံ]] နှင့် [[ပြောင်းဖူး]]စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုကို အိမ်ထောင်စု ၄၉၁ စုက {{Convert|1,509|ha}}တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ သီးနှံဧရိယာသည် ပြည်နယ် သီးနှံဧရိယာ၏ ၂.၀ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိပါသည်။ * [[ဆူးခြို့|ကြံသကြား]]ထုတ်လုပ်မှုကို အိမ်ထောင်စု ၂၀၂ စုက {{Convert|838|ha}}တွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ သီးနှံဧရိယာသည် ပြည်နယ်၏ သီးနှံဧရိယာ၏ ၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ ==== သစ်သီးပင်များနှင့် သစ်ပင်သီးနှံများ ==== * [[သရက်သီး]]၊ [[ငှက်ပျော|ငှက်ပျောသီး]]၊ [[သံပရာ|သံပရာသီး]]၊ [[တောကြက်မောက်|လောင်ဂန်သီး]]၊ [[မန်ကျည်း|မန်ကျည်းသီး]]နှင့် [[ကျွဲကောပင်|ရှောက်သီး]]ထုတ်လုပ်မှုသည်အိမ်ထောင်စု ၃၀၇ စုက {{Convert|155|ha}} သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ ရိတ်သိမ်းဧရိယာ၏ ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ရာခိုင်နှုန်းသာရှိ ==== ဟင်းသီးဟင်းရွက်သီးနှံများ ==== * [[ဖရဲပင်|ဖရဲသီး]]၊ တရုတ်ဂေါ်ဖီထုပ်၊ [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]၊ [[သခွားပင်|သခွားသီး]]နှင့် ရွှေဖရုံသီး ထုတ်လုပ်မှုသည် အိမ်ထောင်စု ၁၉၈ စုကပြည်နယ်၏ သီးနှံဧရိယာ၏ ၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော {{Convert|91|ha}}တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ==== မွေးမြူရေးခြံ ==== မွေးမြူရေးခြံများသည် [[ကြက်]] ၅၉၇,၄၉၇ ကောင်၊ [[ဘဲ]] ၁၀၁,၂၅၂ ကောင်၊ [[ဝက်]] ၁၆,၇၃၂ ကောင်၊ [[နွား]] ၃,၅၄၀ ကောင်၊ ကျွဲ ၁,၇၃၆ ကောင်၊ [[ဆိတ်]] ၂၄၄၆ ကောင်နှင့် ငန်း ၁၄၁ ကောင်မှ ကုန်စည်များကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ <ref name="AGRI"/> {{Rp|111}} ==== ငါးလုပ်ငန်း ==== ဗိသနုလောက်ခရိုင်မှ ရေချိုငါးမွေးမြူရေးမှ စုစုပေါင်းဖမ်းဆီးရမိမှုမှာ ၁၁၄၄ တန် သို့မဟုတ် ၁၂၁၆၉ တန်၏ ၉.၄ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ <ref name="AGRI"/> {{Rp|111}} == ပညာရေး == မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ ပညာရေးဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိက နှစ်မျိုးလုံးတွင် သူငယ်တန်းမှ တက္ကသိုလ်အဆင့်အထိ အဆင့်အားလုံးတွင် ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများစွာ ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Education Statistics|pages=33–45}}</ref> === အဆင့်မြင့်ပညာရေး === ခရိုင်အတွင်း သို့မဟုတ် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် အဆင့်မြင့်ပညာရေးဌာန ခြောက်ခုရှိပြီး ကျောင်းသား ၃၈,၅၅၃ ဦး ရှိသည်။ * ဌာန ၁၆ခု၊ ဘာသာရပ် ၁၈၄ခုနှင့် ကျောင်းသား ၂၂၀၀၀ ကျော်ရှိသော နရေစွမ်တက္ကသိုလ် သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်ရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ ဦးဆောင်တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ * ပီဘူဆွန်ခရမ် ရာဇဘတ် တက္ကသိုလ်တွင်ဌာန ၆ ခု ရှိသည်။ * ရာဇမင်္ဂလနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ လန်နာ၊ ဗိသနုလောက်ကျောင်းဝင်းတွင် ဌာန ၃ ခုရှိသည်။ * ဗိသနုလောက်တက္ကသိုလ်သည် နောက်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်ပြီး ဌာန ၅ ခုပါရှိသော ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [http://www.pluniversity.com] * သီရိန်ဓိုရ်ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကောလိပ်၊ ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်။ [https://www.scphpl.ac.th/main/] * သူနာပြု ဗုဒ္ဓဆီနာရာဇ် ပြမရာဇောနာနီကောလိပ် [http://www.bcnb.ac.th/bcnb/www] === အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေး === * ကျောင်းသား ၁၁,၀၂၃ ဦးရှိသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကောလိပ် ခုနစ်ခု။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Education Statistics|page=45}}</ref> === အလယ်တန်းပညာရေး === * ကျောင်းသား ၉၂၃၀ဦးရှိသော အထက်တန်းကျောင်း ၁၂ကျောင်း။ * စုစုပေါင်း ၂၃ယောက် လျော့သွားတယ်&nbsp;ကျောင်းသား ၁၂,၅၉၀ ဦးရှိသော အလယ်တန်းကျောင်းများ။ === မူလတန်းပညာရေး === * ကျောင်းသားဦးရေ ၂၀,၈၇၇ ဦးရှိသော မူလတန်းကျောင်း ၈၇ ကျောင်း။ == ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု == === အစိုးရဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် အစိုးရဆေးရုံ လေးခုရှိသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Health Statistics|pages=59–60}}</ref> * ဗုဒ္ဓဆီနာရာဇ် ဗိသနုလောက်ဆေးရုံ သည် ပြည်နယ်နှင့် မြို့တော်၏အဓိက အစိုးရဆေးရုံဖြစ်ပြီး ကုတင် ၁၀၀၀ ဆံ့သည်။ * နရေဆွမ်တက္ကသိုလ် ဆေးရုံ သည် ဒေသတွင်း တတိယအဆင့် စောင့်ရှောက်မှု ဆေးရုံဖြစ်သည်။ * သမ္တေစဗြနရေစွမ်မဟာရာဇ် ခံတပ်ဆေးရုံသည် အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားသော တပ်မတော်ဆေးရုံဖြစ်သည်။ [http://nah.rta.mi.th]{{Dead link|date=July 2026 }} * ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ် ၄၆ တန်းဆေးရုံသည် လေတပ်ဆေးရုံဖြစ်ပြီး အများပြည်သူအတွက်လည်း ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ [https://www.wing46.rtaf.mi.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260124053418/https://wing46.rtaf.mi.th/ |date=24 January 2026 }} === ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံငါးရုံရှိပြီး စုစုပေါင်းကုတင် ၄၀၀ ဆံ့သည်။ * ဘန်ကောက်ဆေးရုံ ဗိသနုလောက် [https://www.bangkokhospitalphitsanulok.com] * ဗိသနုလောက်ဆေးရုံ [https://www.phitsanulok-hospital.com] * ပိတ်သနုဝေတ် ဆေးရုံ [https://www.pitsanuvej.com] * ရူအမ်ဖက်ဆေးရုံ * ရေဒီယိုဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးနှင့် နျူကလီးယားဆေးပညာဆေးရုံ === ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်ရေးဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်တွင် ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်ဆေးရုံ ၂၄ ခုရှိသည်။ == အခြေခံအဆောက်အအုံ == === လမ်းများ === ၁၂၆လမ်းသည် ဘက်စုံသုံး ရှောင်ကွင်းလမ်းဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရာဒိတနှင့် [[လံပင်မြို့|လမ်ပန်း]]သို့ အဝေးပြေး လမ်းမကြီး ၁၁၊ '''အရှေ့ဘက်'''တွင် ဖက်ချဘွန်သို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၂၊ '''တောင်ဘက်'''တွင် ဆင်းဘူရီသို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၁၊ '''တောင်ဘက်'''တွင် နခွန်ဆဝမ်သို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၁၇၊ '''အနောက်ဘက်'''တွင် ဆူခိုထိုင်း၊ တာ့ခ်နှင့် [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]]အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့် ဆက်သွယ် '''ပေးပါသည်''' ။ === ဘတ်စ်ကားများ === ဗိသနုလောက် ဂိတ် ၁ (စန်ဖွန်ဖိုင်) နှင့် ဂိတ် ၂ ( စမိုခေး ) တို့သည် ဗိသနုလောက် === လေဆိပ် === မြို့လယ် (အာရန်ယစ်)နှင့်နီးသော ဗိသနုလောက်လေဆိပ်သည် ဘန်ကောက်မှ တစ်နေ့လျှင် လေယာဉ်ခြောက်စင်းအထိ (ပျံသန်းချိန် ၆၀ မိနစ်ခန့်) ပျံသန်းပြီး လေကြောင်းလိုင်းသုံးခုဖြစ်သည့် Nok Air၊ Thai Air Asia နှင့် Thai Lion Air မှ ပြေးဆွဲပါသည်။ === ရထားလမ်း === မြို့လယ်ခေါင်ရှိ ဗိသနုလောက် ရထားဘူတာ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ပြည်နယ်ရထားလမ်း မှ လည်ပတ်သော မြောက်ပိုင်းလိုင်း ရှိ မြို့တွင်းရထားများကို အဓိကထား ပြေးဆွဲပြီး နေ့စဉ် ရထား ဆယ်ဂဏန်းကျော်သည် ဦးတည်ရာတစ်ခုစီသို့ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ === ရေဒီယို === ခရိုင်တွင် ရေဒီယိုလိုင်း ရှစ်လိုင်းရှိသည်- == ရေကြီးခြင်း == ၂၀၀၆ ခုနှစ်၌ မူးအန်း ဗိသနုလောက်မြို့ရှိနေထိုင်သူများတွင် ရေဝပ်ခြင်းကြောင့် ကူးစက်ခံရတတ်သော [[လက်ပ်တို စပီရိုးစစ်|လက်ပတိုစပိုင်ရိုးစစ်ရောဂါ]]များ ဖြစ်ပွားမှုရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ == ကိုးကားချက်များ == <div style="overflow:scroll;Height:300px;"> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} </div> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://web.archive.org/web/20070927233808/http://www.amphoe.com/menu.php?am=414&pv=36 Amphoe.com] (ထိုင်း) {{Amphoe Phitsanulok}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] jftae8l9ogs1kmvuhey0rsmcc9jp5g3 0 288942 1042358 1042293 2026-07-07T16:25:42Z Choco Miles 142646 [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)]] စာမျက်နှာကို [[ညွှန်ပြချက်ပါသင်ယူမှုစနစ်]] သို့ Choco Milesက ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1042293 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Supervised_and_unsupervised_learning.png|thumb|'''ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်'''တွင် စနစ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးမည့် အချက်အလက်များ၌ မျှော်မှန်းထားသည့် အဖြေများကို တစ်ပါတည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားရှိပြီး၊ '''[[ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ် (Unsupervised learning)|ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်]]'''တွင်မူ မော်ဒယ်သည် အဖြေအညွှန်း ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသည့် အချက်အလက်များထဲမှ ပုံစံများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများကို ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။]] '''[[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning)''' တွင် '''ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် ('''{{lang-en|Supervised Learning - SL}} သို့မဟုတ် '''''ကြီးကြပ်မှုဖြင့် သင်ယူမှုစနစ်'')''' ဆိုသည်မှာ နမူနာအဖြစ် ပေးထားသော '''Input'''''(ထည့်သွင်းလိုက်သည့် အချက်အလက်)'' နှင့် '''Output'''''(မျှော်လင့်ထားသည့် အဖြေမှန်)'' တွဲများအပေါ် အခြေခံ၍ Input များကို သတ်မှတ်ထားသည့် Output များအဖြစ်သို့ ချိတ်ဆက်ပြောင်းလဲရန် အယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုက လေ့လာသင်ယူရသည့် စနစ်အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။<ref name=":0">Mitchell, Tom M. (2013). ''Machine learning''. McGraw-Hill series in Computer Science (Nachdr.&#x20;ed.). New York: McGraw-Hill. https://www.cs.cmu.edu/~tom/files/MachineLearningTomMitchell.pdf</ref> ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဖြေအညွှန်းတပ်ထားသည့် ဒေတာများကို အသုံးပြု၍ Statistical Model တစ်ခုကို လေ့ကျင့်ပေးရခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ Input ''ဒေတာ'' တစ်ခုချင်းစီအတွက် မှန်ကန်သောအဖြေကို တစ်ပါတည်း ပံ့ပိုးပေးထားခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ "'''Supervised'''"၊ "'''ကြီးကြပ်မှု'''" သို့မဟုတ် "'''ညွှန်ပြချက်ပါ'''" ဟူသော ဝေါဟာရသည် မှန်ကန်သော ခန့်မှန်းချက်များ ရရှိစေရန် ဤလေ့ကျင့်ရေးဒေတာများကို ပံ့ပိုးပေးပြီး အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို လမ်းညွှန်ပြသပေးသည့် ဆရာ သို့မဟုတ် ကြီးကြပ်သူတစ်ဦး၏ အခန်းကဏ္ဍကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။<ref name=":0" /> ဥပမာအားဖြင့် ပုံရိပ်များထဲမှ ကြောင်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်မည့် မော်ဒယ်တစ်ခုကို ဖန်တီးလိုပါက ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်တွင် "ကြောင်" ဟု တိတိကျကျ အဖြေညွှန်းတပ်ထားသော (Outputs)၊ ကြောင်ပုံရိပ် (Inputs) အမြောက်အမြားကို စနစ်ထဲသို့ ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရမည် ဖြစ်ပါသည်။ '''ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်'''၏ ရည်မှန်းချက်မှာ လေ့ကျင့်ပေးထားသော မော်ဒယ်သည် ယခင်က မမြင်ဖူးသေးသည့် အချက်အလက်ဒေတာအသစ်များအတွက် အဖြေကို တိကျမှန်ကန်စွာ ခန့်မှန်းပေးနိုင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အယ်လ်ဂိုရီသမ်အနေဖြင့် လေ့ကျင့်ရေးနမူနာများမှတစ်ဆင့် ယေဘုယျကောက်ချက်ချနိုင်စွမ်း (Generalize) ထိရောက်စွာ ရှိရန်လိုအပ်ပြီး၊ ၎င်းအရည်အသွေးကို ယေဘုယျကောက်ချက်ချမှုဆိုင်ရာ လွဲမှားမှုနှုန်း (Generalization Error) ဖြင့် တိုင်းတာပါသည်။ ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်ကို '''အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Classification) လုပ်ငန်းစဉ်များ''' (ဥပမာ - အီးမေးလ်တစ်ခုသည် spam ဖြစ် မဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြား ခန့်မှန်းခြင်း) နှင့် '''တန်ဖိုးခန့်မှန်းခြင်း (Regression)''' လုပ်ငန်းစဉ်များ (ဥပမာ - အိမ်ဈေးနှုန်းကဲ့သို့သော ဆက်တိုက်ပြောင်းလဲနေသည့် တန်ဖိုးများကို ခန့်မှန်းခြင်း) တို့တွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြပါသည်။ == လိုက်နာရမည့် အဆင့်ဆင့် == '''ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)''' ၏ ပုစ္ဆာတစ်ရပ်ကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ် အဆင့်ဆင့်အတိုင်း လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်ပါသည် - '''၁။ လေ့ကျင့်ရေးနမူနာ အမျိုးအစားကို ဆုံးဖြတ်ပါ။ (Determine the type of training samples)''' မည်သည့်အရာကိုမဆို စတင်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုမီ အသုံးပြုသူသည် '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု''' (Training Set) အဖြစ် မည်သည့် အချက်အလက်ဒေတာ အမျိုးအစားကို အသုံးပြုမည်နည်းဟူသည်ကို ပထမဦးစွာ ဆုံးဖြတ်ရပါမည်။ ဥပမာအားဖြင့် လက်ရေးမူကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာသည့် လုပ်ငန်းစဉ် (Handwriting Analysis) တွင် ၎င်းဒေတာသည် လက်ရေးဖြင့် ရေးသားထားသော စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၊ စာလုံးတစ်လုံးလုံး၊ စာကြောင်းတစ်ကြောင်းလုံး သို့မဟုတ် စာပိုဒ်တစ်ခုလုံး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ '''၂။ လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု (Training Set) ကို စုဆောင်းပါ။ (Gather a training set)''' လေ့ကျင့်ရေးအစုအဝေးသည် လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် အမှန်တကယ် အသုံးပြုမည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၏ ပုံစံကို ကိုယ်စားပြုနိုင်ရပါမည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များထံမှသော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းတာရရှိချက်များမှသော်လည်းကောင်း Input Objects များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် ကိုက်ညီသည့် Outputs များကို အတူတကွ စုဆောင်းရရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။ '''၃။ သင်ယူမည့် လုပ်ဆောင်ချက်၏ Input Feature ပုံစံကို ဆုံးဖြတ်ပါ။ (Determine the input feature representation)''' သင်ယူမည့် လုပ်ဆောင်ချက်၏ တိကျမှုနှုန်းသည် Input Object ကို မည်ကဲ့သို့ ဖော်ပြတည်ဆောက်ထားသနည်းဟူသည့်အချက်ပေါ်တွင် များစွာမူတည်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် Input Object ကို ၎င်း Object ၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြပေးနိုင်မည့် '''Feature''' အရေအတွက်များစွာ ပါဝင်သော Feature Vector အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးရပါသည်။ အရွယ်အစား ကြီးမားလွန်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အတိုင်းအတာဆိုင်ရာ အခက်အခဲပြဿနာများ (Curse of Dimensionality) ကို ရှောင်ရှားရန် '''Feature''' အရေအတွက်သည် မများလွန်းသင့်သော်လည်း၊ '''Output'''''(မျှော်လင့်ထားသည့် အဖြေမှန်)'' ကို တိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်ရန်အတွက် လုံလောက်သော ဒေတာအချက်အလက်များတော့ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ '''၄။ သင်ယူမည့် လုပ်ဆောင်ချက်၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သက်ဆိုင်ရာ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို ဆုံးဖြတ်ပါ။ (Determine the structure and learning algorithm)''' ဥပမာအားဖြင့် အသုံးပြုသူအနေဖြင့် Support-Vector Machines သို့မဟုတ် ဆုံDecision Trees စသည်တို့ထဲမှ တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ '''၅။ ဒီဇိုင်းကို အပြီးသတ်ပါ။ (Complete the design)''' စုဆောင်းရရှိထားသော '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု'''အပေါ်တွင် သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ် (Learning Algorithm) ကို စတင်မောင်းနှင် (Run) ရပါမည်။ အချို့သော ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်များသည် အသုံးပြုသူဘက်မှ ထိန်းချုပ်မှု ကန့်သတ်ချက်ဘောင်များ (Control Parameters) ကို သတ်မှတ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤကန့်သတ်ချက်ဘောင်များကို '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု'''၏ အစိတ်အပိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်သော '''စိစစ်ရေးဒေတာအစု''' (Validation Set) ပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ချက်ကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ချိန်ညှိခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အပြန်အလှန် စိစစ်ခြင်းနည်းလမ်း (Cross-Validation) ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ညှိယူနိုင်ပါသည်။ '''၆။ သင်ယူရရှိလာသော လုပ်ဆောင်ချက်၏ တိကျမှန်ကန်မှုကို အကဲဖြတ်ပါ။ (Evaluate the accuracy)''' Control Parameters များကို ချိန်ညှိခြင်းနှင့် သင်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ ပြီးဆုံးသွားသည့်နောက်တွင်၊ ထွက်ပေါ်လာသော လုပ်ဆောင်ချက်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု''' (Training Set) နှင့် သီးခြားခွဲထုတ်ထားသည့် '''စမ်းသပ်ဒေတာအစု''' (Test Set) ပေါ်တွင် တိုင်းတာအကဲဖြတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ == အယ်လ်ဂိုရီသမ် ရွေးချယ်ခြင်း == ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်ဆိုင်ရာ အယ်လ်ဂိုရီသမ် အမြောက်အမြား ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် အသီးသီးသော အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များ ရှိကြပါသည်။ ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုပြဿနာ အားလုံးအတွက် အကောင်းဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်ဟူ၍ မရှိပါ (အခမဲ့ နေ့လယ်စာမရှိဟူသော သီအိုရမ် - No free lunch theorem ကို ကြည့်ပါ)။ ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်တွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အဓိက အခက်အခဲပြဿနာကြီး လေးရပ် ရှိပါသည် - === ၁။ ဘက်လိုက်မှုနှင့် ကွဲလွဲမှုကြား မျှတအောင် ညှိယူခြင်း (Bias–variance tradeoff) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Bias–variance tradeoff}}ပထမဦးဆုံး ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်မှာ ဘက်လိုက်မှု (Bias) နှင့် ကွဲလွဲမှု (Variance) ကြား မျှတအောင် ညှိယူရသည့် အချက်ဖြစ်ပါသည်။<ref>S. Geman, E. Bienenstock, and R. Doursat (1992). [http://delta-apache-vm.cs.tau.ac.il/~nin/Courses/NC06/VarbiasBiasGeman.pdf Neural networks and the bias/variance dilemma]. Neural Computation 4, 1–58.</ref> ကျွန်ုပ်တို့တွင် မတူညီသော်လည်း အရည်အသွေး တူညီကြသည့် '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု''' (Training Data Sets) အမြောက်အမြား ရှိသည်ဟု မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အကယ်၍ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုကို ၎င်းဒေတာအစု တစ်ခုချင်းစီဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးသည့်အခါ သတ်မှတ်ထားသော Input <math>x</math> အတွက် မှန်ကန်သောအဖြေကို ပုံမှန်အတိုင်း လွဲမှားစွာ ဆက်တိုက် ခန့်မှန်းနေမည်ဆိုပါက ၎င်းအယ်လ်ဂိုရီသမ်သည် <math>x</math> အပေါ် ဘက်လိုက်မှု (Biased) ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ အယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုသည် မတူညီသော '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု'''များဖြင့် လေ့ကျင့်ပြီးနောက် သတ်မှတ်ထားသော Input <math>x</math> အတွက် ကွဲပြားခြားနားလွန်းသည့် အဖြေများကို ခန့်မှန်းနေမည်ဆိုပါက ၎င်းအယ်လ်ဂိုရီသမ်သည် <math>x</math> အပေါ် ကွဲလွဲမှု မြင့်မားခြင်း (High Variance) ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သင်ယူထားသော အမျိုးအစားခွဲစနစ် (Classifier) တစ်ခု၏ ခန့်မှန်းမှုဆိုင်ရာ လွဲမှားမှုနှုန်း (Prediction Error) သည် သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်၏ ဘက်လိုက်မှုနှင့် ကွဲလွဲမှုတို့ ပေါင်းလဒ်နှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေပါသည်<ref>G. James (2003) [http://www-bcf.usc.edu/~gareth/research/bv.pdf Variance and Bias for General Loss Functions], Machine Learning 51, 115–135.</ref>။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဘက်လိုက်မှုနှင့် ကွဲလွဲမှုကြားတွင် တစ်ခုရလျှင် တစ်ခုပေးရသည့် အပေးအယူ မျှတမှု (Tradeoff) ရှိပါသည်။ ဘက်လိုက်မှု နည်းပါးသော သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုသည် ဒေတာအချက်အလက်များနှင့် ကောင်းမွန်စွာ ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် "ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ဖြစ်မှု" (Flexible) ရှိရပါမည်။ သို့သော် အကယ်၍ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်သည် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် အလွန်ဖြစ်လွန်းနေပါက ၎င်းသည် '''လေ့ကျင့်ရေးဒေတာအစု''' တစ်ခုချင်းစီအပေါ်တွင် ကွဲပြားစွာ လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်သွားမည်ဖြစ်ရာ ကွဲလွဲမှု မြင့်မားခြင်း (High Variance) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါမည်။ ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုနည်းလမ်း အများစု၏ အဓိက အရေးကြီးသောအချက်မှာ ၎င်းတို့သည် ဤဘက်လိုက်မှုနှင့် ကွဲလွဲမှုကြား အပေးအယူ မျှတမှုကို (အလိုအလျောက်သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် အသုံးပြုသူ ကိုယ်တိုင် ညှိယူနိုင်မည့် bias/variance Parameter တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း) ချိန်ညှိပေးနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ === ၂။ Function (သို့) လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဒေတာ ပမာဏ (Function complexity and amount of training data === ဒုတိယမြောက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်မှာ လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် ဖြစ်တည်နေသော "အစစ်အမှန်" Function (သို့) လုပ်ဆောင်ချက်''(အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သို့မဟုတ် တန်ဖိုးခန့်မှန်းခြင်း လုပ်ဆောင်ချက်)'' ၏ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အသုံးပြုနိုင်မည့် လေ့ကျင့်ရေးဒေတာ ပမာဏ မည်မျှရှိသနည်းဟူသည့် အချက်ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ အစစ်အမှန် function သည် ရိုးရှင်းပါက ဘက်လိုက်မှုမြင့်မားပြီး ကွဲလွဲမှုနည်းပါးသည့် "ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်မရှိသော" (Inflexible) သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုသည် ဒေတာပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့်ပင် ၎င်းကို လေ့လာသင်ယူနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် အကယ်၍ အစစ်အမှန် function သည် အလွန်တရာ ရှုပ်ထွေးနေမည်ဆိုပါက (ဥပမာ - မတူညီသော input feature များစွာကြား ရှုပ်ထွေးသော အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများ ပါဝင်နေခြင်း သို့မဟုတ် input ၏ မတူညီသောနေရာများတွင် ကွဲပြားစွာ တုံ့ပြန်လုပ်ဆောင်ခြင်းမျိုးကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်) ဘက်လိုက်မှုနည်းပြီး ကွဲလွဲမှုမြင့်မားသည့် "ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော" (Flexible) သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုနှင့်အတူ လေ့ကျင့်ရေးဒေတာ ပမာဏအမြောက်အမြား တွဲဖက်ရှိမှသာ ၎င်း function ကို လေ့လာသင်ယူနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ === ၃။ Input နယ်ပယ်၏ အတိုင်းအတာဆိုင်ရာ အရွယ်အစား (Dimensionality of the input space) === တတိယမြောက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်မှာ အဝင်နယ်ပယ်၏ အတိုင်းအတာဆိုင်ရာ အရွယ်အစား (Dimensionality) ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ Input Feature Vectors များတွင် Dimensions အလွန်ကြီးမားနေပါက အစစ်အမှန် function သည် ၎င်း Feature များအနက် အရေအတွက်အနည်းငယ်အပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသည့်တိုင်အောင် function ကို လေ့လာသင်ယူရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ ပိုလျှံနေသော "အပို" အတိုင်းအတာအမြောက်အမြားသည် သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို ရှုပ်ထွေးသွားစေနိုင်ပြီး ကွဲလွဲမှုမြင့်မားခြင်း (High Variance) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အတိုင်းအတာအရွယ်အစား ကြီးမားသော input များအတွက်မူ ယေဘုယျအားဖြင့် ကွဲလွဲမှုနည်းပြီး ဘက်လိုက်မှုမြင့်မားစေရန် အမျိုးအစားခွဲစနစ် (Classifier) ကို ချိန်ညှိပေးဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်တွင် အင်ဂျင်နီယာအနေဖြင့် input ဒေတာများထဲမှ မသက်ဆိုင်သော Feature များကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ပါက သင်ယူထားသော function ၏ တိကျမှုနှုန်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် သက်ဆိုင်ရာ Feature များကို ရွေးချယ်ဖော်ထုတ်ပြီး မသက်ဆိုင်သည်များကို ပယ်ဖျက်ရန်အတွက် Feature ရွေးချယ်ခြင်းဆိုင်ရာ အယ်လ်ဂိုရီသမ် (Feature Selection Algorithms) များစွာလည်း ရှိပါသည်။ ၎င်းသည် ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို မမောင်းနှင်မီ input ဒေတာများကို အတိုင်းအတာအရွယ်အစား ပိုမိုနည်းပါးသော နယ်ပယ်သို့ ပြောင်းလဲချိတ်ဆက်ပေးသည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဗျူဟာတစ်ခုဖြစ်သော အတိုင်းအတာအရွယ်အစား လျှော့ချခြင်း (Dimensionality Reduction) ၏ နမူနာတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ === ၄။ Output တန်ဖိုးများတွင် အမှားအယွင်းများ ပါဝင်နေခြင်း (Noise in the output values) === စတုတ္ထမြောက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်မှာ လိုလားအပ်သော output တန်ဖိုးများ (ကြီးကြပ်မှုဆိုင်ရာ ပစ်မှတ်တန်ဖိုးများ - Supervisory Target Variables) တွင် အမှားအယွင်း (Noise) မည်မျှအထိ ပါဝင်နေသနည်းဟူသည့် ပမာဏဖြစ်ပါသည်]။ အကယ်၍ လူသားတို့၏ မှားယွင်းမှုများ သို့မဟုတ် ဆင်ဆာအမှားအယွင်းများကြောင့် လိုလားအပ်သော output တန်ဖိုးများသည် မကြာခဏဆိုသလို မှားယွင်းနေတတ်ပါက သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်အနေဖြင့် လေ့ကျင့်ရေးဒေတာနမူနာများနှင့် ကွက်တိကိုက်ညီမည့် function တစ်ခုကို ရှာဖွေရန် မကြိုးပမ်းသင့်ပါပဲ။ ဒေတာများနှင့် အလွန်အမင်း တိကျကိုက်ညီအောင် ကြိုးပမ်းခြင်းသည် အချက်အလက်အပေါ် အလွန်အကျွံ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်ခြင်း (Overfitting) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ အကယ်၍ သင်သင်ယူရန် ကြိုးပမ်းနေသော function သည် သင့်သင်ယူမှုမော်ဒယ်အတွက် အလွန်အမင်း ရှုပ်ထွေးနေပါက တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ အမှားအယွင်းများ (Stochastic Noise) မရှိသည့်တိုင်အောင် အချက်အလက်အပေါ် အလွန်အကျွံ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်ခြင်း (Overfit) မျိုး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် မော်ဒယ်အဖြစ် တည်ဆောက်၍မရနိုင်သော ပစ်မှတ် function ၏ အစိတ်အပိုင်းသည် သင်၏လေ့ကျင့်ရေးဒေတာများကို "ပျက်စီး" သွားစေတတ်ပြီး ဤဖြစ်စဉ်ကို သတ်မှတ်ချက်ပါ အမှားအယွင်း (Deterministic Noise) ဟု ခေါ်ဆိုကြပါသည်။ အမှားအယွင်း အမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် မည်သည့်အမျိုးအစားမဆို ရှိနေသည့်အခါတွင် ဘက်လိုက်မှု ပိုမိုမြင့်မားပြီး ကွဲလွဲမှု ပိုမိုနည်းပါးသည့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုစနစ် (Estimator) ကို ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်ပါသည်။ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်တွင် အချက်အလက်အပေါ် အလွန်အကျွံ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်ခြင်း (Overfitting) ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စောစီးစွာ ရပ်တန့်ခြင်း (Early Stopping) ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများအပြင်၊ ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို မလေ့ကျင့်မီ အမှားအယွင်းပါဝင်နေသည့် လေ့ကျင့်ရေးဒေတာနမူနာများကို ရှာဖွေဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် Output တန်ဖိုးများရှိ အမှားအယွင်း များကို လျှော့ချပေးနိုင်မည့် ချဉ်းကပ်မှုပုံစံများစွာ ရှိပါသည်။ အမှားအယွင်းပါဝင်နေသော လေ့ကျင့်ရေးဒေတာနမူနာများကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်များစွာ ရှိပြီး၊ စနစ်ကို မလေ့ကျင့်မီ ၎င်းအမှားအယွင်းရှိသည်ဟု သံသယရှိရသော လေ့ကျင့်ရေးဒေတာနမူနာများကို ဖယ်ရှားပစ်ခြင်းသည် ယေဘုယျကောက်ချက်ချမှုဆိုင်ရာ လွဲမှားမှုနှုန်း (Generalization Error) ကို စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ သိသာထင်ရှားမှု (Statistical Significance) ရှိရှိဖြင့် လျော့ကျစေကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။<ref>C.E. Brodely and M.A. Friedl (1999). [http://jair.org/media/606/live-606-1803-jair.pdf Identifying and Eliminating Mislabeled Training Instances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512183953/http://www.jair.org/media/606/live-606-1803-jair.pdf |date=12 May 2016 }}, Journal of Artificial Intelligence Research 11, 131–167.</ref><ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Michael R. |date=2011-07 |title=Improving classification accuracy by identifying and removing instances that should be misclassified |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/6033571/ |journal=The 2011 International Joint Conference on Neural Networks |pages=2690–2697 |doi=10.1109/IJCNN.2011.6033571}}</ref> === ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အခြားသောအချက်များ === သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီး အသုံးချသည့်အခါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အခြားသောအချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည် - * '''ဒေတာများ၏ ကွဲပြားစုံလင်မှု (Heterogeneity of the data)''' အကယ်၍ feature vector များတွင် အမျိုးအစား မတူညီကြသော feature များစွာ (ဥပမာ - သီးခြားတန်ဖိုးများ၊ အစဉ်လိုက်သတ်မှတ်ထားသော သီးခြားတန်ဖိုးများ၊ ရေတွက်မှုတန်ဖိုးများနှင့် ဆက်တိုက်ပြောင်းလဲနေသော တန်ဖိုးများ) ရောနှောပါဝင်နေပါက အချို့သော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များသည် အခြားအယ်လ်ဂိုရီသမ်များထက် အသုံးပြုရ ပိုမိုလွယ်ကူပါသည်။ Support-Vector Machines၊ Linear Regression၊ Logistic Regression၊ '''အာရုံကြောပုံတူ ကွန်ရက်''' (Neural Networks) နှင့် Nearest Neighbor Methods အပါအဝင် အယ်လ်ဂိုရီသမ်အများစုသည် Input feature များကို ကိန်းဂဏန်းတန်ဖိုးများ ဖြစ်ရန်လိုအပ်ပြီး တူညီသောပမာဏဘောင်များ (ဥပမာ - [-1,1] ကြား ကန့်သတ်ချက်) အတွင်းသို့ ချုံ့ချဲ့ချိန်ညှိထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ အကွာအဝေးတွက်ချက်မှု Function ကို အသုံးပြုသည့် Nearest Neighbor Method များနှင့် Gaussian Kernels ပါဝင်သော Support-Vector Machines with Gaussian Kernels ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများသည် ဤအချက်အပေါ် အထူးသဖြင့် ပိုမိုအာရုံခံစားလွယ်ပါသည်။ Decision Trees များ၏ အားသာချက်မှာမူ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားစုံလင်သော ဒေတာများကို လွယ်ကူစွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ * '''ဒေတာများ ထပ်နေခြင်း (Redundancy in the data)''' အကယ်၍ input feature များထဲတွင် ပိုလျှံနေသော ထပ်နေသည့် အချက်အလက်များ (ဥပမာ - အချင်းချင်း အလွန်အမင်း ဆက်စပ်နေသော feature များ) ပါဝင်နေပါက အချို့သော သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်များသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် စွမ်းဆောင်ရည် ညံ့ဖျင်းသွားတတ်ပါသည်။ ဤပြဿနာများကို ပုံမှန်ဖြစ်စေခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်ပုံစံအချို့ (Regularization) ကို ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် မကြာခဏ ဖြေရှင်းနိုင်ပါသည်။ * '''အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများနှင့် linear မဟုတ်သော သဘာဝများ ရှိနေခြင်း (Presence of interactions and non-linearities)''' အကယ်၍ feature တစ်ခုချင်းစီသည် Output တန်ဖိုး ပေါ်သို့ အမှီအခိုကင်းကင်းဖြင့် သီးခြားစီ သက်ရောက်မှုရှိနေမည်ဆိုပါက Linear လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အခြေခံထားသော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များနှင့် အကွာအဝေးတွက်ချက်မှု လုပ်ဆောင်ချက်များ (ဥပမာ - Nearest Neighbor, Support-Vector Machines with Gaussian Kernels) သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် feature များကြားတွင် ရှုပ်ထွေးသော အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပါက Decision Trees မော်ဒယ်များနှင့် '''အာရုံကြောပုံတူ ကွန်ရက်''' (Neural Networks) ကဲ့သို့သော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များက ပိုမိုထိရောက်စွာ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့ကို ထိုသို့သော အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် သီးသန့်ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ Linear နည်းလမ်းများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း အင်ဂျင်နီယာအနေဖြင့် ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုသည့်အခါ ထိုအပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လက်ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးရမည် ဖြစ်ပါသည်။ စနစ်သစ်တစ်ခုကို အသုံးပြုရန် စဉ်းစားသည့်အခါ အင်ဂျင်နီယာသည် သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်အမြောက်အမြားကို နှိုင်းယှဉ်ကာ လက်ရှိပြဿနာအတွက် မည်သည့်အရာက အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်ကို လက်တွေ့စမ်းသပ် ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါသည် (အပြန်အလှန် စိစစ်ခြင်းနည်းလမ်း - Cross-Validation ကို ကြည့်ပါ)။ သင်ယူမှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်တစ်ခု၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို လိုက်လံချိန်ညှိခြင်း (Tuning) သည် အချိန်အလွန်ကုန်နိုင်ပါသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အရင်းအမြစ် ကန့်သတ်ချက်အတွင်း၌ အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် လိုက်လံချိန်ညှိရန် အချိန်အပိုပေးနေမည့်အစား ပိုမိုအသုံးဝင်မည့် အချက်အလက်အသစ်များနှင့် ပိုမိုအချက်အလက်ပြည့်စုံသော feature များကို စုဆောင်းရန် အချိန်ပိုပေးခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်တတ်ပါသည်။ === အယ်လ်ဂိုရီသမ်များ === ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးများ‌သော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များမှာ - * Support-vector machines * Linear regression * Logistic regression * Naive Bayes * Linear discriminant analysis * Decision trees * <nowiki><i id="mwig">k</i></nowiki>-nearest neighbors algorithm * Neural networks (e.g., Multilayer perceptron) * Similarity learning == နည်းလမ်းများနှင့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်များ == * Analytical learning * Artificial neural network * Backpropagation * Boosting (meta-algorithm) * Bayesian statistics * Case-based reasoning * Decision tree learning * Inductive logic programming * Gaussian process regression * Genetic programming * Group method of data handling * Kernel estimators * Learning automata * Learning classifier systems * Learning vector quantization * Minimum message length (decision trees, decision graphs, etc.) * Multilinear subspace learning * Naive Bayes classifier * Maximum entropy classifier * Conditional random field * Nearest neighbor algorithm * Probably approximately correct learning (PAC) learning * Ripple down rules, a knowledge acquisition methodology * Symbolic machine learning algorithms * Subsymbolic machine learning algorithms * Support vector machines * Minimum complexity machines (MCM) * Random forests * Ensembles of classifiers * Ordinal classification * Data pre-processing * Handling imbalanced datasets * Statistical relational learning * Proaftn, a multicriteria classification algorithm == အသုံးချမှုများ == ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်ကို လက်တွေ့နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အသုံးပြုနေသည့် နေရာများဖြစ်ပါသည် - * '''ဇီဝသတင်းအချက်အလက်ဗေဒ (Bioinformatics):''' ဇီဝဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း။ * '''ဓာတုသတင်းအချက်အလက်ဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ခန့်မှန်းခြင်း (Cheminformatics & QSAR):''' ဓာတုပစ္စည်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များအကြား ဆက်နွယ်မှုကို လေ့လာခြင်း။ * '''ဒေတာဘေ့စ်ဆိုင်ရာ စျေးကွက်ရှာဖွေရေး (Database marketing):''' စားသုံးသူများ၏ အချက်အလက်အပေါ်မူတည်၍ စျေးကွက်အစီအစဉ်များ ရေးဆွဲခြင်း။ * '''လက်ရေးစာများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Handwriting recognition):''' လက်ရေးဖြင့်ရေးသားထားသော စာသားများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စာသားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း။ * '''သတင်းအချက်အလက် ပြန်လည်ရှာဖွေခြင်းနှင့် အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (Information retrieval & Learning to rank):''' အချက်အလက်များကို ရှာဖွေပြီး အရေးပါမှုအလိုက် အဆင့်ခွဲခြားခြင်း။ * '''သတင်းအချက်အလက် ထုတ်ယူခြင်း (Information extraction):''' စာသားများထဲမှ လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထုတ်ယူခြင်း။ * '''ကွန်ပျူတာဖြင့် မြင်ကွင်းဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများကို ခွဲခြားခြင်း (Object recognition in computer vision):''' ပုံရိပ်များထဲမှ အရာဝတ္ထုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း။ * '''စာသားများကို အလိုအလျောက် အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Optical character recognition - OCR):''' ပုံရိပ်မှ စာသားများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ဖတ်ရှုခြင်း။ * '''အမှိုက်သရိုက် စာတိုများအား ဖယ်ရှားခြင်း (Spam detection):''' မလိုလားအပ်သော အီးမေးလ်များ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်များကို ခွဲခြားခြင်း။ * '''ပုံစံများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Pattern recognition):''' အချက်အလက်များအတွင်းမှ ပုံစံများကို ရှာဖွေခြင်း။ * '''စကားပြောဆိုမှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Speech recognition):''' အသံကို စာသား သို့မဟုတ် အမိန့်ပေးချက်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း။ * '''ဇီဝစနစ်များအတွင်း ဖြစ်ပေါ်သည့် အကြောင်းရင်းခံများ (Downward causation in biological systems):''' ဇီဝစနစ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် သက်ရောက်မှုများကို လေ့လာခြင်း။ * '''ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်များဖြင့် မြေပြင်အနေအထား ခွဲခြားခြင်း (Landform classification using satellite imagery):''' မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကို ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်များမှတစ်ဆင့် ခွဲခြားခြင်း။ * '''ဝယ်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကုန်ကျစရိတ်များကို အမျိုးအစားခွဲခြင်း (Spend classification in procurement processes):''' ကုမ္ပဏီများ၏ ဝယ်ယူမှုများကို အမျိုးအစားအလိုက် ခွဲခြားခြင်း။ == အထွေထွေပြဿနာရပ်များ == ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်တွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် သီအိုရီဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများဖြစ်ပါသည် - * '''ကွန်ပျူတာဖြင့် သင်ယူခြင်းဆိုင်ရာ သီအိုရီ (Computational learning theory):''' သင်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်၏ သင်္ချာနှင့် သီအိုရီဆိုင်ရာ အခြေခံများ။ * '''ရည်မှန်းချက်ဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု (Inductive bias):''' စနစ်တစ်ခုက မမြင်ဖူးသော ဒေတာများကို ခန့်မှန်းရာတွင် အသုံးပြုသည့် ကြိုတင်ယူဆချက်များ။ * '''အလွန်အကျွံ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်ခြင်း (Overfitting):''' ဒေတာကို အလွန်အမင်း တိကျစွာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်မိခြင်းကြောင့် အမှားများခြင်း။ * '''အမျိုးအစားဝင်ရောက်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေများ (Uncalibrated class membership probabilities):''' အမျိုးအစားတစ်ခုတွင် ပါဝင်နိုင်ခြေကို တိုင်းတာခြင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ။ * '''Version space):''' ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော မော်ဒယ်များ၏ အစုအဝေးကို ရှာဖွေခြင်း။ == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.mloss.org/ Machine Learning Open Source Software (MLOSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809173933/http://www.mloss.org/ |date=9 August 2018 }} [[ကဏ္ဍ:ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] k88lxx3pa1g5mv0agebm2lg89xv5671 0 288978 1042356 1042170 2026-07-07T16:24:44Z Choco Miles 142646 [[ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ် (Unsupervised learning)]] စာမျက်နှာကို [[ညွှန်ပြချက်မဲ့သင်ယူမှုစနစ်]] သို့ Choco Milesက ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1042170 wikitext text/x-wiki '''ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်''' (သို့မဟုတ်) '''ကြီးကြပ်မှုမဲ့ သင်ယူမှုစနစ်''' ({{lang-en|Unsupervised Learning}}) ဆိုသည်မှာ [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning) ၏ framework တစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)]]နှင့် မတူဘဲ အယ်လ်ဂိုရီသမ်များက မည်သည့်အဖြေအညွှန်းမျှ မပါဝင်သော ဒေတာ(Unlabeled Data) များထံမှသာ pattern များကို သီးသန့်လေ့လာသင်ယူရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။<ref>Wu, Wei. "[https://na.uni-tuebingen.de/ex/ml_seminar_ss2022/Unsupervised_Learning%20Final.pdf Unsupervised Learning]" (PDF). [https://web.archive.org/web/20240414213810/https://na.uni-tuebingen.de/ex/ml_seminar_ss2022/Unsupervised_Learning%20Final.pdf Archived] (PDF) from the original on 14 April 2024. Retrieved 26 April 2024.</ref> ကြီးကြပ်မှု အတိုင်းအတာ နယ်ပယ်အတွင်းရှိ အခြားသော စနစ်ပုံစံများတွင် ဒေတာ ပမာဏအနည်းငယ်ကိုသာ အညွှန်းတပ်ထားရှိသည့် အားနည်းသော သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ် (Weak- or Semi-Supervision) နှင့် ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ် (Self-Supervision) တို့ ပါဝင်ပါသည်။ အချို့သော သုတေသီများက ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်သင်ယူမှုစနစ်ကို ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်၏ ပုံစံကွဲတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ကြပါသည်။<ref>{{Cite journal |last=Liu |first=Xiao |date=2023-01 |title=Self-Supervised Learning: Generative or Contrastive |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9462394/ |journal=IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering |volume=35 |issue=1 |pages=857–876 |doi=10.1109/TKDE.2021.3090866 |issn=1558-2191}}</ref> သဘောတရားအရ '''ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်'''ကို ဒေတာ (Data)၊ လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်း (Training)၊ အယ်လ်ဂိုရီသမ် (Algorithm) နှင့် ရှေ့ဆက်အသုံးချမည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (Downstream Applications) ဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍများ ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤစနစ်သုံး ဒေတာစုဆောင်းမှုကို အင်တာနက်စာမျက်နှာများမှ အချက်အလက် လိုက်လံကောက်ယူခြင်း (Web Crawling) ဖြင့် ရရှိသော အလုံးအရင်းလိုက် စာသားအချက်အလက်များကဲ့သို့ "လက်လှမ်းမီရာ ပတ်ဝန်းကျင်" မှတစ်ဆင့် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစွာဖြင့် ရှာဖွေစုဆောင်းလေ့ရှိပြီး (Common Crawling ကဲ့သို့သော) အနည်းငယ်မျှသာ စိစစ်ဖယ်ရှားမှုများကို ပြုလုပ်ထားရှိပါသည်။ ၎င်းသည် အချက်အလက်စုဆောင်းမှု (ဥပမာ - ImageNet1000) ကို လူကိုယ်တိုင် လိုက်လံတည်ဆောက်ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုကြီးမားလေ့ရှိသော [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သိသာစွာ သာလွန်ကောင်းမွန်သည့် အချက်ဖြစ်ပါသည်။ ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်အတွက် သီးသန့်ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များ ရှိကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် k-means ကဲ့သို့သော အုပ်စုခွဲခြင်း အယ်လ်ဂိုရီသမ်များ (Clustering Algorithms)၊ ပင်မအစိတ်အပိုင်း ခွဲခြားစိတ်ဖြာခြင်း (Principal Component Analysis - PCA) ကဲ့သို့သော အတိုင်းအတာအရွယ်အစား လျှော့ချခြင်း နည်းပညာများ (Dimensionality Reduction Techniques)၊ ဘော့ဇ်မန်း ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ် (Boltzmann Machine Learning) နှင့် အော်တိုအန်ကုဒ်ဒါများ (Autoencoders) တို့ ပါဝင်ပါသည်။ အလွှာစုံ သင်ယူမှုစနစ် (Deep Learning) ခေတ်စားလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မူ အကြီးစား ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ် အများစုကို သင့်တော်မည့် လေ့ကျင့်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖန်တီးကာ ဂရဒီယန့် လျှောဆင်းခြင်းနည်းလမ်း (Gradient Descent) ဖြင့် ယေဘုယျသုံး အာရုံကြောပုံတူ ကွန်ရက် (Neural Network) တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်လာကြပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် လေ့ကျင့်ပေးထားသည့် မော်ဒယ် (Model) ကို ရှိရင်းစွဲအတိုင်း တိုက်ရိုက် အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း၊ များသောအားဖြင့် ရှေ့ဆက်အသုံးချမည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (Downstream Applications) အတွက် ပြုပြင်မွမ်းမံပြီးမှသာ အသုံးပြုကြပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျင်နရေတစ် ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှုနည်းလမ်း (Generative Pretraining Method) တွင် မော်ဒယ်တစ်ခုကို အခြားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (ဥပမာ - စာသား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များ) အတွက် အသေးစိတ် ချိန်ညှိမှု (Finetuning) မပြုလုပ်မီ၊ စာသားဒေတာစုဆောင်းမှုများကို ထုတ်လုပ်နိုင်စေရန် ဦးစွာ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။<ref>Radford, Alec; Narasimhan, Karthik; Salimans, Tim; Sutskever, Ilya (11 June 2018). "[https://cdn.openai.com/research-covers/language-unsupervised/language_understanding_paper.pdf Improving Language Understanding by Generative Pre-Training]" (PDF). OpenAI. p.&#x20;12. [https://web.archive.org/web/20210126024542/https://cdn.openai.com/research-covers/language-unsupervised/language_understanding_paper.pdf Archived] (PDF) from the original on 26 January 2021. Retrieved 23 January 2021.</ref><ref>{{Cite journal |last=Li |first=Zhuohan |date=2020-11-21 |title=Train Big, Then Compress: Rethinking Model Size for Efficient Training and Inference of Transformers |url=https://proceedings.mlr.press/v119/li20m.html |journal=Proceedings of the 37th International Conference on Machine Learning |language=en |publisher=PMLR |pages=5958–5968}}</ref> အခြားသော ဥပမာတစ်ခုအနေဖြင့် အော်တိုအန်ကုဒ်ဒါ (Autoencoders) များကို အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော Feature များ ထုတ်လုပ်နိုင်စေရန် လေ့ကျင့်ပေးပြီး၊ ၎င်း Feature များကို လေတန့်ဒစ်ဖျူးရှင်မော်ဒယ် (Latent Diffusion Model) ကဲ့သို့သော အခြားပုံစံငယ်များအတွက် အစိတ်အပိုင်း (Module) တစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ == လုပ်ငန်းဆောင်တာများ == [[ဖိုင်:Task-guidance.png|left|thumb|300x300px|လုပ်ငန်းဆောင်တာတစ်ခုအတွက် [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါစနစ်]] သို့မဟုတ် ညွှန်ပြချက်မဲ့စနစ်များကို အသုံးပြုရန် အလားအလာရှိမှု။ စက်ဝိုင်းနယ်နိမိတ်များကို ခွလျက်ရှိနေသော လုပ်ငန်းဆောင်တာအမည်များသည် တမင်ရည်ရွယ်ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ညွှန်ပြချက်မဲ့နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုသည့် စိတ်ကူးပုံဖော်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (ဘယ်ဘက်) ၏ ရိုးရာခွဲခြားမှုပုံစံသည် ယနေ့ခေတ် သင်ယူမှုစနစ်များတွင် ဝေဝါးလာနေကြောင်းကို ပြသနေပါသည်။]] လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို များသောအားဖြင့် '''ပိုင်းခြားခွဲထုတ်ခြင်း''' (ခွဲခြားမှတ်မိမှုဆိုင်ရာ - Discriminative/Recognition) သို့မဟုတ် '''ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခြင်း''' (စိတ်ကူးပုံဖော်မှုဆိုင်ရာ - Generative/Imagination) ဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားလေ့ရှိပါသည်။ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော်လည်း များသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားခွဲထုတ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများသည် [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါနည်းလမ်းများ]]ကို အသုံးပြုကြပြီး ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများသည် ညွှန်ပြချက်မဲ့နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြပါသည် (Venn diagram ကို ကြည့်ပါ)။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့ကြားမှ ကွဲပြားမှုသည် အလွန်တရာ ဝေဝါးလှပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အရာဝတ္ထုများကို ခွဲခြားမှတ်မိခြင်းလုပ်ငန်းစဉ် (Object Recognition) သည် [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါသင်ယူမှုစနစ်]]ကို ပိုမိုအားသာသော်လည်း ညွှန်ပြချက်မဲ့သင်ယူမှုစနစ်သည်လည်း အရာဝတ္ထုများကို အုပ်စုများအလိုက် စုဖွဲ့ပေးနိုင်ပါသည် (Cluster)။ ထို့အပြင် နည်းပညာများ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ အချို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် နည်းလမ်းနှစ်ခုလုံးကို တွဲဖက်အသုံးပြုလာကြပြီး၊ အချို့လုပ်ဆောင်ချက်များမှာမူ နည်းလမ်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းသွားကြပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပုံရိပ်ခွဲခြားမှတ်မိခြင်းလုပ်ငန်းစဉ် (Image Recognition) သည် စတင်ခါစတွင် [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါစနစ်]]အပေါ်၌သာ အလွန်အမင်း အမှီပြုခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ညွှန်ပြချက်မဲ့ ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှုစနစ် (Unsupervised Pre-training) ကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပေါင်းစပ်စနစ် (Hybrid) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် Dropout၊ ReLU နှင့် ပြောင်းလဲလွယ်သော သင်ယူမှုနှုန်းထားများ (Adaptive Learning Rates) ပေါ်ပေါက်လာမှုနှင့်အတူ [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါစနစ်]]ဘက်သို့ ပြန်လည်ဦးတည် ရွေ့လျားသွားခဲ့ပါသည်။ ပုံစံပြ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာ (Generative Task) တစ်ခု၏ လုပ်ဆောင်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။ အဆင့်တစ်ခုချင်းစီတွင် ဒေတာစုဆောင်းမှု (Dataset) ထဲမှ ဒေတာအမှတ်တစ်ခု (Datapoint) ကို နမူနာအဖြစ် ရယူပြီး၊ ၎င်းဒေတာ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ဖယ်ရှားပစ်ကာ၊ ဖယ်ရှားခံလိုက်ရသည့် ထိုအစိတ်အပိုင်းကို မော်ဒယ်က မှန်းဆတွက်ချက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အမှိုက်ဖယ်ရှားပေးသည့် အော်တိုအန်ကုဒ်ဒါများ (Denoising Autoencoders) နှင့် BERT မော်ဒယ်တို့တွင် အထူးသဖြင့် အထင်အရှား တွေ့မြင်နိုင်ပါသည် === သမိုင်းကြောင်း === {| class="wikitable" |၁၉၇၄ |ဒဗလျူအေ လစ်တဲလ် (WA Little) က Cognition အတွက် အိုင်းဆင်း သံလိုက်မော်ဒယ် (Ising Magnetic Model) ကို တင်ပြခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၀ |ကူနီဟီကို ဖူကူရှီးမား (Kunihiko Fukushima) က နီယိုကော့ဂနီထရွန် (Neocognitron) ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ကွန်ဗိုလူးရှင်းနယ် နျူရယ်ကွန်ရက် (Convolutional Neural Network) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းကို [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)|ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ်]] (SL) တွင် အများဆုံး အသုံးပြုသော်လည်း ဤနေရာ၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် ထိုက်တန်ပါသည်။ |- |၁၉၈၂ |ဂျွန် ဟော့ဖီးလ်ဒ် (John Hopfield) က အိုင်းဆင်းမော်ဒယ်တစ်ခုဖြစ်သော ဟော့ဖီးလ်ဒ်ကွန်ရက် (Hopfield Net) ကို အချက်အလက်အခြေပြု မှတ်ဉာဏ်စနစ် (Content-addressable memory - CAMs) များနှင့် အမျိုးအစားခွဲစနစ်များအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၃ |ရှာရင်တန် (Sherrington) နှင့် ကာ့ခ်ပက်ထရစ် (Kirkpatrick) တို့၏ ၁၉၇၅ ခုနှစ် လက်ရာကို အခြေခံ၍ ဟင်တန် (Hinton) နှင့် ဆက်ဂ်နော့စကီး (Sejnowski) တို့က ဖြစ်နိုင်ခြေပြ နျူရွန်များ ပါဝင်သော အိုင်းဆင်းပုံစံကွဲ ဘော့ဇ်မန်းစက် (Boltzmann Machine) ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ |- |၁၉၈၆ |ပေါလ် စမိုလန်းစကီး (Paul Smolensky) က ဟာမိုနီသီအိုရီ (Harmony Theory) ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းမှာ လက်တွေ့တွင် ဘော့ဇ်မန်းစွမ်းအင် လုပ်ဆောင်ချက်ချင်း အတူတူပင်ဖြစ်သည့် ကန့်သတ်ချက်ပါ ဘော့ဇ်မန်းစက် (RBM) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စမိုလန်းစကီးသည် လက်တွေ့ကျသော လေ့ကျင့်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို မပြသနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဟင်တန်က ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ |- |၁၉၉၅ |ဟော့ချ်ရိုက်တာ (Hochreiter) နှင့် ရှမစ်ဟူးဘား (Schmidhuber) တို့က ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အယ်လ်အက်စ်တီအမ် နျူရွန် (LSTM Neuron) ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ |- |၁၉၉၅ |ဒါယန် (Dayan) နှင့် ဟင်တန် (Hinton) တို့က ဟမ်းဟိုးဇ်စက် (Helmholtz Machine) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ |- |၂၀၁၃ |ကင်းမား (Kingma) ၊ ရီဇန်းဒေး (Rezende) နှင့် အဖွဲ့တို့ကအာရုံကြောပုံတူ ကွန်ရက် (Neural Network) များကို အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အသုံးပြုထားသည့် ဘေးစီးယန်း ဂရပ်ဖစ်ကယ် ဖြစ်နိုင်ခြေကွန်ရက် (Bayesian Graphical Probability Network) ပုံစံမျိုးဖြင့် ဗေရီရေးရှင်းနယ် အော်တိုအန်ကုဒ်ဒါ (Variational Autoencoders) များကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ |} == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|refs=<ref name="tds-ul" >{{Cite web|url=https://towardsdatascience.com/unsupervised-machine-learning-clustering-analysis-d40f2b34ae7e|title=Unsupervised Machine Learning: Clustering Analysis|last=Roman|first=Victor|date=2019-04-21|website=Medium|access-date=2019-10-01|archive-date=2020-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821132257/https://towardsdatascience.com/unsupervised-machine-learning-clustering-analysis-d40f2b34ae7e|url-status=live}}</ref> <ref name="JordanBishop2004">{{cite book |first1=Michael I. |last1=Jordan |first2=Christopher M. |last2=Bishop |chapter=7. Intelligent Systems §Neural Networks |editor-first=Allen B. |editor-last=Tucker |title=Computer Science Handbook |url=https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.1201/9780203494455/computer-science-handbook-allen-tucker |edition=2nd |publisher=Chapman & Hall/CRC Press |year=2004 |doi=10.1201/9780203494455 |isbn=1-58488-360-X |access-date=2022-11-03 |archive-date=2022-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103234201/https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.1201/9780203494455/computer-science-handbook-allen-tucker |url-status=live }}</ref> <ref name="Hastie" >{{harvnb|Hastie|Tibshirani|Friedman|2009|pp=485–586}}</ref> <ref name="tds-kmeans" >{{Cite web|url=https://towardsdatascience.com/understanding-k-means-clustering-in-machine-learning-6a6e67336aa1|title=Understanding K-means Clustering in Machine Learning|last=Garbade|first=Dr Michael J.|date=2018-09-12|website=Medium|language=en|access-date=2019-10-31|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528183913/https://towardsdatascience.com/understanding-k-means-clustering-in-machine-learning-6a6e67336aa1|url-status=live}}</ref> <ref name="TensorLVMs" >{{cite journal |last1=Anandkumar |first1=Animashree |last2=Ge |first2=Rong |last3=Hsu |first3=Daniel |last4=Kakade |first4=Sham |first5=Matus |last5=Telgarsky |date=2014 |title=Tensor Decompositions for Learning Latent Variable Models |url=http://www.jmlr.org/papers/volume15/anandkumar14b/anandkumar14b.pdf |journal=Journal of Machine Learning Research |volume=15 |pages=2773–2832 |bibcode=2012arXiv1210.7559A |arxiv=1210.7559 |access-date=2015-04-10 |archive-date=2015-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320201108/http://jmlr.org/papers/volume15/anandkumar14b/anandkumar14b.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Buhmann" >{{Cite book|last1=Buhmann|first1=J.|last2=Kuhnel|first2=H.|title= &#91;Proceedings 1992&#93; IJCNN International Joint Conference on Neural Networks|volume=4|pages=796–801|publisher=IEEE|doi=10.1109/ijcnn.1992.227220|isbn=0780305590|chapter=Unsupervised and supervised data clustering with competitive neural networks|year=1992|s2cid=62651220}}</ref> <ref name="Comesana" >{{Cite journal|last1=Comesaña-Campos|first1=Alberto|last2=Bouza-Rodríguez|first2=José Benito|date=June 2016|title=An application of Hebbian learning in the design process decision-making|journal=Journal of Intelligent Manufacturing|volume=27|issue=3|pages=487–506|doi=10.1007/s10845-014-0881-z|s2cid=207171436|issn=0956-5515}}</ref> <ref name="Carpenter" >{{cite journal|author1=Carpenter, G.A.|author2=Grossberg, S.|name-list-style=amp|year=1988|title=The ART of adaptive pattern recognition by a self-organizing neural network|journal=Computer|volume=21|issue=3|pages=77–88|url=http://www.cns.bu.edu/Profiles/Grossberg/CarGro1988Computer.pdf|doi=10.1109/2.33|s2cid=14625094|access-date=2013-09-16|archive-date=2018-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516131553/http://www.cns.bu.edu/Profiles/Grossberg/CarGro1988Computer.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="Hinton2010" >{{cite book |last=Hinton |first=G. |date=2012 |chapter=A Practical Guide to Training Restricted Boltzmann Machines |chapter-url=http://www.cs.utoronto.ca/~hinton/absps/guideTR.pdf |publisher=Springer |title=Neural Networks: Tricks of the Trade |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=7700 |pages=599–619 |doi=10.1007/978-3-642-35289-8_32 |isbn=978-3-642-35289-8 |access-date=2022-11-03 |archive-date=2022-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903215809/http://www.cs.utoronto.ca/~hinton/absps/guideTR.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="HintonMlss2009" >{{cite web |date=September 2009 |title=Deep Belief Nets |type=video |url=https://videolectures.net/mlss09uk_hinton_dbn |access-date=2022-03-27 |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308022539/http://videolectures.net/mlss09uk_hinton_dbn/ |url-status=live }}</ref>}} [[ကဏ္ဍ:ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] [[ကဏ္ဍ:နည်းပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တု]] fh21z7lglndptya905zkpztjfw33qob 0 288981 1042404 1042176 2026-07-07T23:46:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042404 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | date = ၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ – ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ | place = [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | result = * ၂၀၂၁: မြို့မရဲစခန်း စွန့်ခွာ။ * ၂၀၂၃: တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်။ * ၂၀၂၅: တပ်မတော် မှ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်။ | combatant1 = * {{flagicon|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] **{{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] **{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | combatant2 = * {{flagicon image|Flag of the Chin National Front.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|CNF/CNA]] * {{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}}[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|CNDF]] | map_type = Myanmar | map_label = ဝေဘူလမြို့ | latitude = 23.23 | longitude = 93.58 | notes = ဝေဘူလမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် ဗျူဟာမြောက်မြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တူမီးလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးဖြင့် စတင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဝေဘူလမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]၏ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] ကာလအတွင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်သည်။ဤတိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အစောပိုင်း တူမီးတော်လှန်ရေးကာလ များကတည်းက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊စစ်တပ် ပြန်လည် ထိန်းချုပ် ခဲ့သော ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် မှ ပဋိပက္ခသည် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဆလိုင်းဘိုဘို |first=ခင်ရီရီဇော် |date=2023-04-10 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၊ ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210203637/https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |url-status=dead }}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရာ == ဝေဘူလမြို့သည် ချင်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]]နှင့် ၁၆ မိုင်၊ [[နတ်ချောင်းရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|နတ်ချောင်းကျေးရွာ]]နှင့် ၁၂ မိုင်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]နှင့် ၄၂ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီးစစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ပထဝီအနေအထားအရ အရေးပါသော ဗျူဟာမြောက်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဝေဘူလကျေးရွာအုပ်စုရှိ [[ဝေဘူလရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ဝေဘူလရွာ]]နှင့် [[မွာလ်ဇောလ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|မွာလ်ဇောလ်ရွာ]]တို့ကို ရပ်ကွက် ၄ ခုပါဝင်သော ဝေဘူလမြို့အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် မြို့ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ဝေဘူလမြို့တွင် ရပ်ကွက် (၄) ရပ်ကွက်ရှိပြီး အိမ်ခြေ (၁၇၀) ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၁,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်ကြသည်။ဆွာန်ဒေါန် (Suangdawn) ဧရိယာအတွင်း တည်ရှိပြီး အဆိုပါ ဧရိယာတွင် ကျေးရွာပေါင်း (၁၆) ရွာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်ကိုးမြို့နယ်အတွင်း ကျေးရွာကြီး ၁၁ ရွာကို မြို့အဆင့်ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/khngpnnynyri-miunykiumiunyattng-keraakii-11-raakiu-miuachngphng-ttiukhaiphnglckhai |access-date=2026-07-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == တော်လှန်ရေးအစောပိုင်းကာလ (၂၀၂၁) == ၂၀၂၁ ခုနှစ် နွေဦးတော်လှန်ရေး အစောပိုင်းကာလတွင် မင်းတပ်မြို့နှင့်အတူ ဖလမ်းမြို့နယ်သည် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို တူမီးသေနတ်များဖြင့် စတင်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ဝေဘူလမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗျူဟာမြောက်မြို့ဖြစ်သည့်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[ကလေးမြို့နယ်]]၊ [[နတ်ချောင်းရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|နတ်ချောင်း]]နှင့် [[ချောင်းဂွရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ချောင်းဂွကျေးရွာ]]များမှတစ်ဆင့် ဤမြို့နှင့် အခြားဒေသများသို့ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်လေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၉ ရက်မှ ဧပြီလ ၃ ရက်အတွင်း ကလေးမြို့တောင်ဘက် ၁၅ မိုင်အကွာရှိ နတ်ချောင်းကျေးရွာ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော "နတ်ချောင်းတိုက်ပွဲ" ကာလသည် ဝေဘူလမြို့၏ တော်လှန်ရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အစပြုမှုဖြစ်သည်။ ထိုတိုက်ပွဲ၏ ဖိအားများကြောင့် ဝေဘူလမြို့ရှိ ရဲစခန်းမှ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးခန့်သည် အလိုအလျောက် စခန်းစွန့်ခွာသွားခဲ့သည်။ထိုကာလတွင် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် နိုင်ငံဝန်ထမ်းများလည်း စွန့်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ထိုအချိန်၌ လက်ရှိထင်ရှားသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ (PDF, CDF, CNDF) ပေါ်ပေါက်ခြင်း မရှိသေးဘဲ ဒေသခံများ၏ တူမီးသေနတ်ဖြင့် ခုခံတော်လှန်မှုသာဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=CDM တွင် ပါဝင်သည့် ရဲအင်အားတိုးလာနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5975/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> မြို့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားပျက်သုန်းသွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် တော်လှန်ရေးအားကောင်းလာသော ဝေဘူလမြို့သို့ အကြိမ်ကြိမ်ဝင်ရောက်ကာ စစ်ရေးမကြီးထွားလာစေရေး ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် အင်အား (၇၀) ဝန်းကျင်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး သေနတ်အချက် (၃၀) ကျော် ပစ်ဖောက်ခဲ့သကဲ့သို့၊ အောက်တိုဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင်လည်း စစ်ယာဉ်တန်းများဖြင့် [[ရာလ်အွမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ရာလ်အွမ်]] (Ral-om) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၇) ရက်နေ့တွင် အင်အား (၂၂၀) ခန့်ဖြင့် ထပ်မံဝင်ရောက်ကာ အင်အားပြ ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-02-03 |title=ချင်းပြည်နယ်မှာ ၃ နှစ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်း ၂၄ ခု သိမ်းပိုက် - ZALEN |url=https://zalen.info/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%81%83-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%90/ |access-date=2026-07-05 |language=en-US}}</ref> ထို့အပြင် မြို့တွင်းနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ဒေသတွင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအကြား တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း စည်သာနှင့် နတ်ချောင်းကျေးရွာတို့တွင် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဝေဘူလမြို့သားတစ်ဦး အသက်ပေးခဲ့ရသည်။ ဧပြီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ချောင်းခွကျေးရွာ၌လည်းကောင်း၊ ဇွန်လ (၂၉ မှ ၃၁) ရက်အထိ [[လိုကြွမ်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လိုကြွမ်းရွာ]] (Locom) နှင့် ဝေဘူလမြို့တွင်းတွင် CNDF အား အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၆) ရက်နေ့တွင်လည်း အင်အား (၁၀၀) ကျော်ဖြင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြုကာ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သဖြင့် CNDF နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များမှ အပြင်းအထန် ပြန်လည်ခုခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=San |first=Salai Van Sui |date=2024-02-01 |title=စစ်ကောင်စီမှ အာဏာသိမ်းပြီး ၃နှစ်တာအတွင်း ချင်းအမျိုးသားများအပေါ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများနှင့် ချင်းပြည်နယ်အပေါ် ရိုက်ခတ်မှု |url=https://chinaffairs.org/?p=3608 |access-date=2026-07-05 |website=Institute Of Chin Affairs Inc. |language=en-US}}</ref> ဤပဋိပက္ခများအတွင်း အရပ်သားပြည်သူများမှာ အလွန်နစ်နာခဲ့ရပြီး စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကြားတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြရသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များ၏ ထိုးစစ်ဆင်မှုများကြောင့် ဝေဘူလမြို့နယ်အတွင်း ပြည်သူ (၂) ဦး သေဆုံးပြီး (၄) ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၉) ရက် တိုက်ပွဲတွင် ဦးကုမ်သဲ၏သား ဆလိုင်းမက်ဆီမင် (Salai Macsimin) သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက် Locom ကျေးရွာအနီး တိုက်ပွဲတွင် ဆလိုင်းနိုင်အောင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၉) ရက်နေ့တွင်လည်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝေဘူလမြို့မှ ဒေသခံပြည်သူ (၃) ဦးအပါအဝင် စုစုပေါင်း (၅) ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Webmaster2 |date=2022-04-11 |title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဝေဘူလမြို့ ရင်ဆိုင်နေရသည့် အကျပ်အတည်း |url=https://chinaffairs.org/?p=2442 |access-date=2026-07-05 |website=Institute Of Chin Affairs Inc. |language=en-US}}</ref> == စစ်ရေးပဋိပက္ခမြင့်တက်ခြင်း (၂၀၂၂-၂၀၂၃) == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝေဘူလမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်သို့ လက်နက်ကြီး၊ လူအင်အား အလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် CNDF၊ PDF (ကလေး)၊ Zomi PDF၊ပ.က.ဖ -ပြည်သူ့ကာကွယ်​ရေးတပ်(ကလေး) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ နှင့် RKDF (ရိန်းဂျားကလေးမြို့ပြည်သူကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့) အစရှိသည့် အဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည့်အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့်လည်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံး ထိခိုက်မှုရှိခဲ့သည်။နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုအနေဖြင့် ဒေသခံကျေးရွာ ၈ ရွာမှ ပြည်သူ ၃,၀၀၀ နီးပါး ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရသည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုက်ပွဲကြောင့် ဝေဘူလမြို့အနီးက ဒေသခံ ၃၀၀၀ ခန့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရ |url=https://burmese.dvb.no/post/511804 |access-date=2026-07-05 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-01-11 |title=ဝေဘူလမြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်လာ​သော စစ်​ကောင်စီတပ်မိုင်းနင်းမိပြီး အများအပြားသေဆုံးဒဏ်ရာရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/01/11/18846/ |access-date=2026-07-05 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> {{main|ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု}} ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ဗာရန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ဗာရန်ရွာ]]ရှိ ရဲကင်းစခန်းကို ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်က ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးအပါအဝင် ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၁ ဦး အရှင်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကြောင်း CNDF က ပြောကြားခဲ့သည်။ယင်းစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး နံနက် ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် တပ်မတော်(လေ)မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ခြေကုပ်ယူထားရာ ဝေဘူလမြို့ ကို ဗုံးကြဲချခဲ့သည်။ကြဲချသော ဗုံးများသည် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအနီးကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး ကျောင်းဝန်းအတွင်းရှိ ကျောင်းပျာတာအိမ် ၂ လုံးနှင့် အရပ်သားနေအိမ် ၃ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ အပါအဝင် ဒေသခံ ၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ထို့အပြင် ထိုနေ့၌ပင် ဗာရန်ရွာအနီးနှင့် ရမ်ထလိုရွာအနီးသို့လည်း ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံး ၆ လုံးစီ ထပ်မံကြဲချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်ကောင်စီက ဝေဘူလမြို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၊ အရပ်သားပြည်သူ ၉ ဦးသေဆုံးဟုဆို |url=https://www.bnionline.net/mm/news-98881 |access-date=2026-07-05 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> == မြို့ထိန်းချုပ်မှု == ဤသို့ဖြင့် နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကြပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF/CNA) နှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် (CNDF) တို့ ပူးပေါင်း၍ ဝေဘူလမြို့ကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤကာလသည် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအတွက် အရေးပါသော နယ်မြေစိုးမိုးမှု ရယူနိုင်ခဲ့သည့် အချိန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဆလိုင်းဘိုဘို |first=ခင်ရီရီဇော် |date=2023-04-10 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၊ ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210203637/https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |url-status=dead }}</ref> == မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ(၂၀၂၅) == နှစ်နှစ်ခန့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကုန် နှင့် နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင် ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်း ကလေး – ဂန့်ဂေါမှတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းသည် ဖလမ်းမြို့ ဘက်သို့ ဦးတည်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-11-07 |title=ရွေးကောက်ပွဲနီးချိန် ချင်းတွင် စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုး၊အရေးပါသည့်စခန်း တော်လှန်ရေးတပ်များ လက်လွှတ်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69062/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ကလေးမြို့ဘက်မှ ချီတက်လာသော စစ်ကောင်စီစစ်ကြောင်းက ဝေဘူလမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=မြတ်ကြီး, Myanmar |date=2025-11-19 |title=ရွေးကောက်ပွဲလုပ်မည့် ဖလမ်းကိုပြန်သိမ်းနိုင်ရေး စစ်တပ်ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69344/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> အဆိုပါ စစ်ကြောင်းသည် ဖလမ်းမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်ချီတက်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-11-18 |title=ရွေးကောက်ပွဲလုပ်မည့် ဖလမ်းကိုပြန်သိမ်းနိုင်ရေး စစ်တပ်ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/69301/ |access-date=2026-07-05 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၀ရက် တွင် တပ်မတော် သည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသ တခုလုံးကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-05-21 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းကို ရပြီးနောက် တောင်ပိုင်းကို ဆက်လက်စစ်ဆင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/05/21/413464.html |access-date=2026-07-05 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] drqvvus88uusb4035aey4iv09p0oi1n 0 288982 1042412 1042177 2026-07-08T04:20:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042412 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Other uses}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox|title=အာရီရန်|subheader=ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်|image={{Multiple image | image1 = North Korea Victory Day 274 (9524347338).jpg | caption1 = [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၏ အာရီရန် လူထုအားကစားပွဲတော်(Arirang Mass Games) အတွင်း တင်ဆက်ပြသခဲ့သော "အာရီရန်" ဖျော်ဖြေမှုတစ်ခု | image2 = Song So-Hee performing Arirang.jpg | caption2 = [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]တွင် "အာရီရန်" သီချင်းကို သီဆိုဖျော်ဖြေနေသည့် ဆုန်းဆိုဟီး | total_width = 300 | perrow = 1 | border = infobox }}|header1=အာရီရန်|data10={{Listen | embed = yes | title = Recording of Gyeonggi Arirang | filename = Gyeonggi Arirang.wav }}|data2=[[Template:UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity/APA|အာရှ-ပစိဖိတ်]]|data4={{URL|https://ich.unesco.org/en/RL/arirang-folk-song-in-the-democratic-people-s-republic-of-korea-00914|914}}|data5=2014 (9th session)|data7={{URL|https://ich.unesco.org/en/RL/arirang-lyrical-folk-song-in-the-republic-of-korea-00445|445}}|data8=2012 (7th session)|header3=ယူနက်စကို အချက်အလက် (မြောက်ကိုရီးယား)|header6=ယူနက်စကို အချက်အလက် (တောင်ကိုရီးယား)|label2=[[ယူနက်စကို]] regional groupings|label4=Reference|label5=Inscription history|label7=Reference|label8=Inscription history|headerstyle=background-color: #b0c4de;color:inherit;}} '''အာရီရန်''' ({{lang-ko|아리랑}}, {{lang-en|Arirang}}, အသံထွက် [a.ɾi.ɾaŋ]) သည် ကိုရီးယားရိုးရာ ကျေးလက်တေးသီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=N. Korea's Arirang wins UNESCO intangible heritage status |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2014/11/27/39/0701000000AEN20141127000300315F.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206005934/http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2014/11/27/39/0701000000AEN20141127000300315F.html |archive-date=2017-12-06 |access-date=2026-07-05 |website=english.yonhapnews.co.kr |language=en}}</ref> ဤသီချင်းတွင် မတူညီသော မူကွဲပေါင်း ၆၀ ခန့်ရှိပြီး ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ဆင့်ပွားပြောင်းလဲလာသော သီဆိုဟန်ပေါင်း ၃,၆၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ၎င်းမူကွဲအားလုံးတွင် "အာရီရန်၊ အာရီရန်၊ အာရာရီယို" ("아리랑, 아리랑, 아라리요") ဟူသော စာသားနှင့် ဆင်တူသည့် ထပ်ကျော့သီချင်းစာသား တစ်ခုစီ အမြဲတမ်း ပါဝင်ကြသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=UNESCO - Intangible Heritage Section |title=UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention : |url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00445 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205070452/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00445 |archive-date=2013-12-05 |access-date=2026-07-05 |website=www.unesco.org |language=en}}</ref> ဤသီချင်း၏ သက်တမ်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ပြီဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2012-12-06 |title='Arirang' makes it to UNESCO heritage - The Korea Times |url=https://www.koreatimes.co.kr/lifestyle/koreanheritage/20121206/arirang-makes-it-to-unesco-heritage |access-date=2026-07-05 |website=www.koreatimes.co.kr |language=en}}</ref> "အာရီရန်" သီချင်းသည် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပထမအကြိမ်အဖြစ် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]က စာရင်းသွင်းရန် တင်ပြခဲ့ပြီးနောက်၊<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]က ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံတင်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":0" /><ref name=":3">"[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00914 Arirang folk song in the Democratic People's Republic of Korea]". ''Intangible Cultural Heritage''. UNESCO. Retrieved 5 December 2017</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနက ဤသီချင်းကို ၎င်းတို့နိုင်ငံ၏ အရေးကြီးသော ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုပိုင်ဆိုင်မှု စာရင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name=":5">{{Cite web |date=2024-02-24 |title=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2015/07/15/2015071501147.html |url=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2015/07/15/2015071501147.html |access-date=2026-07-05 |website=조선일보 |language=ko}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဤသီချင်းကို [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယား]]နှင့် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]] နှစ်နိုင်ငံလုံး၌ သီဆိုကြပြီး ကိုရီးယားပဋိပက္ခကြောင့် ကွဲပြားနေရသော ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုကြားရှိ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုအဖြစ်လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === မူရင်းအစပျိုးမှုနှင့် လူမျိုးစုဂီတဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ === "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းသည် ကန်ဝမ်ပြည်နယ် (Gangwon Province)၊ ဂျောင်ဆွန်း (Jeongseon) ဒေသတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် "အာရီရန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ တိတိပပမရှိဘဲ ဝေဝါးနေသော်လည်း၊ အချို့သော ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ရှေးဟောင်း ကိုရီးယားရိုးရာ ဘာသာစကားတွင် "အာရီ" (ari - 아리) သည် "လှပသော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ရန်" (rang - 랑) သည် "ချစ်ရသူ" သို့မဟုတ် "သတို့သား" ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက "အာရီရန်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "ကျွန်ုပ်၏ ချစ်ရသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။<ref name=":7">{{Cite web |title=Singing |url=http://koreanfolkmusic.weebly.com/singing.html |access-date=2026-07-05 |website=Korean Folk Song, Arirang}}</ref> စာပညာရှင် ရှင်းယောင်ဟာ (Shin Yong-ha) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ထောက်ခံထားသည့် ဤအယူအဆသည် သီချင်း၏ နောက်ကွယ်မှ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်ကို ပေါ်ပေါက်စေခဲ့သည်။<ref name=":7" /> ထိုဒဏ္ဍာရီအရ ဤအမည်သည် အော်ရာဂျီ (Auraji - 아우라지) ဆိပ်ကမ်းအနီးတွင် လက်ဖက်နှင်းဆီ (Camellia) ပန်းပွင့်များ ခူးဆွတ်ရင်း ချစ်ကြိုက်ခဲ့ကြသည့် လူပျိုကြီးတစ်ဦးနှင့် အပျိုစင်တစ်ဦးတို့၏ ဇာတ်လမ်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2003-01-15 |title=[신용하의 새로 쓰는 한국문화]아리랑(下) |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20030115/7902297/1 |access-date=2026-07-05 |website=동아일보 |language=ko}}</ref> "အော်ရာဂျီ" ဟူသော ရေပြင်အမည်သည် ကိုရီးယားစကားလုံးဖြစ်သည့် "အော်အူရောဂျီဒါ" (eoureojida - 어우러지다) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏အဓိပ္ပာယ်ကို အနီးစပ်ဆုံး ပြန်ဆိုရပါက "သဟဇာတဖြစ်ခြင်း" သို့မဟုတ် "ဆုံတွေ့ခြင်း" ဟု ရရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပြုံးချန်း (Pyeongchang) နှင့် ဆမ်ချော့ခ် (Samcheok) ဒေသတို့မှ စီးဆင်းလာသော ရေစီးကြောင်းများကို ဟန်မြစ် (Han River) သို့ ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရေပြင်ကို အော်ရာဂျီဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=Auraji Lake (아우라지) - Sightseeing - Korea travel and tourism information |url=https://www.koreatriptips.com/en/tourist-attractions/626418.html |access-date=2026-07-05 |website=www.koreatriptips.com |language=en}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မူကွဲနှစ်မျိုး ရှိသည်။ * '''ပထမမူကွဲတွင် -''' ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်နေခြင်းကြောင့် ထိုလူပျိုကြီးသည် အပျိုစင်နှင့် ဆုံတွေ့ရန် အော်ရာဂျီရေပြင်ကို ဖြတ်ကူးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် မိမိတို့၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ဖော်ပြရန်အတွက် သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သီဆိုခဲ့ကြသည်။ * '''ဒုတိယမူကွဲတွင် -''' ထိုလူပျိုကြီးသည် အော်ရာဂျီရေပြင်ကို ဖြတ်ကူးရန် ကြိုးစားရင်း ရေနစ်သေဆုံးသွားခဲ့ပြီး၊ သူ သေဆုံးသွားပြီးနောက်တွင် ဤဝမ်းနည်းဖွယ် သီချင်းကို သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Korea) |first=The National Folk Museum of Korea (South |date=2014-11-27 |title=Encyclopedia of Korean Folk Literature: Encyclopedia of Korean Folklore and Traditional Culture Vol. III |url=https://books.google.com/books?id=DsR3BgAAQBAJ |publisher=길잡이미디어 |isbn=978-89-289-0084-8 |language=en}}</ref> ပရော်ဖက်ဆာ ကိတ် ဟောင်းဝပ် (Keith Howard) ၏ အဆိုအရ "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းသည် ကန်ဝမ်ပြည်နယ် (Gangwon)၊ ဂျောင်ဆွန်း (Jeongseon) ဒေသ၏ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤသီချင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံး ဖော်ပြချက်ကို ၁၇၅၆ ခုနှစ်ထွက် လက်ရေးမူစာမူတစ်ခုတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite book |last=Howard |first=Keith |date=2017-05-15 |title=Perspectives on Korean Music: Volume 1: Preserving Korean Music: Intangible Cultural Properties as Icons of Identity |url=https://books.google.com/books?id=LgskDwAAQBAJ&pg=PT108 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-91168-9 |language=en}}</ref> ကိုရီးယားလေ့လာရေး အကယ်ဒမီ (The Academy of Korean Studies) ကလည်း "အာရီရန်" သည် မူလက ဂျောင်ဆွန်းဒေသ၏ ကျေးလက်ရိုးရာသီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို လက်ခံထားသည်။ အချို့သော ဂျောင်ဆွန်းဒေသခံများကမူ ဤသီချင်းသည် ဂိုလျော (Goryeo) ခေတ်အထိ ပိုမိုနောက်ကျသော အတိတ်ကာလကတည်းက ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခြေရာခံကြသည်။<ref name=":8">{{Cite web |title=아리랑 - 한국민족문화대백과사전 |url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0034277 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211219151607/http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0034277 |archive-date=19 December 2021 |access-date=2026-07-05 |website=encykorea.aks.ac.kr |language=ko |url-status=live }}</ref> အချို့ကမူ [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆွန်း]] (Joseon) ခေတ်ကာလတွင် မင်းသားကြီး ဟုန်းဆွန်း (Heungseon) ၏ အမိန့်တော်အရ ဂျောင်ဆွန်းဒေသမှ အလုပ်သမားများကို ဂျောင်ဘောက်နန်းတော် (Gyeongbok Palace) ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် [[ဆိုးလ်မြို့|ဆိုးလ်]] (Seoul) မြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် ဤသီချင်းသည် [[ဆိုးလ်မြို့|ဆိုးလ်]]နှင့် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၏ အခြားသော ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name=":8" /> အခြားသူများကမူ သီချင်းစာသားထဲမှ "အာရီရန်" (arirang) နှင့် "အာရာရီ" (arari) ဟူသော စကားလုံးများသည် ထိုခေတ်ကာလက အလုပ်သမားများ၏ မိသားစုဝင်များထံမှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမိသားစုဝင်များသည် အလုပ်သမားများကို ၎င်းတို့၏ ကန်ဝမ်နေအိမ်များမှ ဆိုးလ်မြို့ရှိ နန်းတော်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းခွင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည့် အရာရှိများကို "အာရီရန်" (아리랑; 我離郞) သို့မဟုတ် "အာနန်ရီ" (아난리; 我亂離) ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစကားစုများ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ၎င်းတို့၏ ချစ်သူများ သို့မဟုတ် မိသားစုများနှင့် မခွဲခွာနိုင်ပါ ဟု အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>"[https://terms.naver.com/entry.naver?docId=1766340&cid=49317&categoryId=49317 아리랑설]". Korea Creative Content Agency. Retrieved 19 December 2021.</ref><ref>"[https://terms.naver.com/entry.naver?docId=1766339&cid=49317&categoryId=49317 아난리설]". Korea Creative Content Agency. Retrieved 19 December 2021.</ref> ဂျိုဆွန်းခေတ် ပညာရှင် ဟွမ်ဟျွန်း (Hwang Hyeon) ရေးမှတ်ခဲ့သည့် မယ်ချွန်းယာရို့ခ် (Maecheonyarok - 매천야록; 梅泉野錄) မှတ်တမ်းများအရ ဤသီချင်းသည် ထိုခေတ်ကာလတွင် နိုင်ငံအတွင်း၌ အနှံ့အပြား ပျံ့နှံ့နေပြီဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။<ref name=":8" /> ကိုရီးယား စာပေပညာရှင် ရန်ဂျူဒုံး (Yang Ju-dong) က "အာရီရန်" (arirang) ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဟောင်း ကိုရီးယားရိုးရာ စကားလုံးဖြစ်ပြီး "ရှည်လျားသော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "အာရီ" (ari - 아리) နှင့် "တောင်ကုန်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "လျောင်" (ကိုရီးယား - 령၊ ဟန်းဂျာ - 領၊ ryeong) တို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။<ref>"[https://terms.naver.com/entry.naver?docId=1766344&cid=49317&categoryId=49317 아리령 설]". Korea Creative Content Agency. Retrieved 19 December 2021.</ref> အချို့ကမူ "အာရီရန်" ဟူသော ဝေါဟာရကို သီလ (Silla) နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်၏ မိဖုရားဖြစ်သူ အာလျောင် (Lady Aryeong) ၏ အမည်မှ ခြေရာခံကြပြီး၊ ဤသီချင်းသည် သူမ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ချီးမွမ်းထားသည့် ကဗျာတစ်ပုဒ်မှတစ်ဆင့် ဆင့်ပွားပြောင်းလဲလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အခြားသူများကမူ ဤဝေါဟာရသည် "ဇာတိမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဂျာချင် (Jurchen) ဘာသာစကားမှ "အာရင်" (arin) ဟူသော စကားလုံး သို့မဟုတ် ဆင်တူသောအမည်ရှိသည့် အိန္ဒိယနတ်ဘုရားတစ်ပါး၏ အမည်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းတွက်ဆထားကြသည်။<ref name=":9">{{Cite web |date=2012-12-06 |title=From lyrical folk song to cheering song: variations of 'Arirang' in Korean history - The Korea Times |url=https://www.koreatimes.co.kr/lifestyle/20121206/from-lyrical-folk-song-to-cheering-song-variations-of-arirang-in-korean-history |access-date=2026-07-05 |website=www.koreatimes.co.kr |language=en}}</ref> === ပထမဆုံး အသံသွင်းယူမှု === "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းကို ပထမဆုံး အသံသွင်းယူခဲ့မှုအဖြစ် သိရှိရသည်မှာ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် လူမျိုးစုဗေဒပညာရှင် အဲလစ် စီ ဖလက်ချာ (Alice C. Fletcher) က သွင်းယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Min-sik |first=Yoon |date=2017-09-27 |title=Oldest recorded Arirang to be on display in Seoul |url=https://www.koreaherald.com/article/1461827 |access-date=2026-07-05 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=(Yonhap Feature) Arirang under renewed light ahead of UNESCO application {{!}} YONHAP NEWS |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2012/05/04/25/0701000000AEN20120504002500315F.HTML |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514184518/http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2012/05/04/25/0701000000AEN20120504002500315F.HTML |archive-date=14 May 2012 |access-date=2026-07-05 |website=english.yonhapnews.co.kr |language=en |url-status=live }}</ref> ဖလက်ချာသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ သူမ၏ နေအိမ်တွင် ကိုရီးယားကျောင်းသား သုံးဦး သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို "အချစ်သီချင်း - အာ-ရာ-ရန်" (Love Song: Ar-ra-rang) ဟူသော အမည်ဖြင့် အသံသွင်းယူခဲ့သည်။<ref>Provine, Robert C. "[https://web.archive.org/web/20171208003911/http://www.ikorea.ac.kr/File/intro/Fletcherpreliminaryarticle.pdf Alice Fletcher's Notes on the Earliest Recordings of Korean Music]" (PDF). Academy of Korean Studies. Archived from [http://www.ikorea.ac.kr/File/intro/Fletcherpreliminaryarticle.pdf the original] (PDF) on 8 December 2017. Retrieved 7 December 2017.</ref> သတင်းမြစ်တစ်ခု၏ အဆိုအရ အသံသွင်းယူသည့် ကာလအတွင်း ထိုကျောင်းသားများသည် ကိုရီးယားမျိုးရိုးမြင့် မိသားစုများမှဖြစ်ပြီး ဟိုးဝပ်တက္ကသိုလ် (Howard University) တွင် ပညာသင်ကြားနေသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားသတင်းမြစ်တစ်ခုကမူ ထိုသီဆိုသူများသည် ထိုအချိန်က အမေရိကန်တွင် လာရောက်နေထိုင်နေကြသည့် ကိုရီးယားအလုပ်သမားများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Maliangkay |first=Roald |date=2007 |title=Their Masters' Voice: Korean Traditional Music SPs (Standard Play Records) under Japanese Colonial Rule |url=https://www.jstor.org/stable/41699788 |journal=The World of Music |volume=49 |issue=3 |pages=53–74 |issn=0043-8774 |jstor=41699788}}</ref> ယခုအခါ အဆိုပါ အသံသွင်းယူမှုများကို အမေရိကန် ကွန်ဂရက်စာကြည့်တိုက် (U.S. Library of Congress) တွင် ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။<ref>{{Cite web |year=1896 |title=Alice C Fletcher collection of Korean cylinder recordings |url=https://lccn.loc.gov/2015655305 |access-date=7 December 2017 |website=Library of Congress}}</ref> === တော်လှန်ရေးသီချင်း === ကိုရီးယားနိုင်ငံကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားစဉ်အတွင်း ကိုရီးယားနိုင်ငံတော်သီချင်း အပါအဝင် မျိုးချစ်စိတ်ကိုတက်ကြွစေသည့်သီချင်းများကို သီဆိုခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှုမြောက်သည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite journal |last=Atkins |first=E. Taylor |date=August 2007 |title=The Dual Career of "Arirang": The Korean Resistance Anthem That Became a Japanese Pop Hit |url=http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/13185 |url-status=dead |journal=The Journal of Asian Studies |volume=66 |issue=3 |pages=645–687 |doi=10.1017/s0021911807000927 |hdl=10843/13185 |jstor=20203201 |s2cid=162634680 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516051738/http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/13185 |archive-date=16 May 2022 |access-date=7 July 2019 |hdl-access=free}}</ref> ထို့ကြောင့် "အာရီရန်" သည် ဂျပန်အင်ပါယာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်သည့် တရားဝင်မဟုတ်သော တော်လှန်ရေးသီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":62">{{Cite journal |last=Atkins |first=E. Taylor |date=August 2007 |title=The Dual Career of "Arirang": The Korean Resistance Anthem That Became a Japanese Pop Hit |url=http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/13185 |url-status=dead |journal=The Journal of Asian Studies |volume=66 |issue=3 |pages=645–687 |doi=10.1017/s0021911807000927 |hdl=10843/13185 |jstor=20203201 |s2cid=162634680 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516051738/http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/13185 |archive-date=16 May 2022 |access-date=7 July 2019 |hdl-access=free}}</ref> ကိုရီးယားဆန္ဒပြသူများသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်အင်ပါယာကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည့် "မတ်လ ၁ ရက် လှုပ်ရှားမှု" (March First Movement) အတွင်း "အာရီရန်" သီချင်းကို သီဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":6" /> ဂျပန်သိမ်းပိုက်ထားစဉ် ကာလအတွင်း ရေးစပ်ခဲ့သည့် "အာရီရန်" သီချင်း မူကွဲများစွာတွင် မတရားမှုများ၊ အလုပ်သမားများ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများနှင့် ပြောက်ကျားစစ်ပွဲ ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ ပါဝင်နေသည်။<ref name=":6" /> ထို့ပြင် နယ်ချဲ့ကျူးကျော်သူများကို တိုက်ခိုက်နေသည့် တောင်ပေါ်ပြောက်ကျားရဲဘော်များကလည်း ဤသီချင်းကို သီဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":6" /> ထို့ကြောင့် ဤသီချင်း၏ မူကွဲအမြောက်အမြားကို "လူထုငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုကို ပျက်ပြားစေမှု" အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Kim |first=Su-hyun |date=2021 |title=Music Control and the Repression of Patriotic Songs during the Japanese colonial era – Based on newspaper articles |journal=Journal of the Society for Korean Historico-Musicology |language=ko |issue=66 |pages=5–49 |doi=10.22926/skhm..66.202106.5}}</ref> လူသိအများဆုံး "အာရီရန်" သီချင်းစာသားများသည် ဒါရိုက်တာ နာဝန်းဂယူ (Na Woon-gyu) ရိုက်ကူးပြီး ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ပြသခဲ့သည့် "အာရီရန်" အသံတိတ်ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အဆိုပါ "အာရီရန်" ရုပ်ရှင်သည် ပျောက်ဆုံးသွားပြီဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း မှတ်တမ်းအမျိုးမျိုးအရ ၎င်းရုပ်ရှင်သည် ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးထောင်ချခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို ခံရပြီးနောက် စိတ်ဝေဒနာရှင် ဖြစ်သွားခဲ့သည့် ကိုရီးယားကျောင်းသားတစ်ဦးအကြောင်း ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤရုပ်ရှင်သည် ရုံတင်ပြသချိန်တွင် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသော ကိုရီးယားအမျိုးသားရေးဝါဒီ ရုပ်ရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name=":6" /><ref>{{Cite book |last=Edwards |first=Matthew |year=2014 |title=Film Out of Bounds: Essays and Interviews on Non-Mainstream Cinema Worldwide |publisher=McFarland |isbn=978-1476607801 |pages=198}}</ref><ref>{{Cite book |last=Taylor-Jones |first=Kate |year=2017 |title=Divine Work, Japanese Colonial Cinema and its Legacy |publisher=Bloomsbury USA |isbn=978-1501306136}}</ref> === ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စတင်မိတ်ဆက်ခြင်း === ၁၉၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆွန်း]] (Joseon) ခေတ်၏ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေများကြောင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာကြရာမှတစ်ဆင့် "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သို့ စတင်ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="park">{{Cite journal |last=Park |first=Ae-kyung |date=2016 |title=Crossing Arirang – An inflow of Arirang into Japan and Arirang in Okinawa |url=https://www.earticle.net/Article/A286618 |journal=Yeol-sang Journal of Classical Studies |language=ko |volume=53 |pages=167-194 |last2=Lee |first2=Min-gyu}}</ref> ဤသီချင်းသည် အလွန်ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၃ ခုနှစ်အတွင်း [[ပေါ့ပ် ဂီတ|ပေါ့ပ်]] (pop)၊ [[ဂျက်စ်ဂီတ|ဂျက်ဇ်]] (jazz) နှင့် မမ်ဘို (mambo) အပါအဝင် မတူညီသော ဂီတအမျိုးအစားအမျိုးမျိုးဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား|ဂျပန်ဘာသာ]]မူကွဲပေါင်း ၅၀ ကျော် ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=":6" /> အိုကီနာဝါ (Okinawa) ဒေသတွင် သီဆိုကြသော "အာရီရန်" သီချင်းမူကွဲသည် ဂျပန်ပြည်မကြီးရှိ မူကွဲများနှင့်စာလျှင် ကျေးလက်ရိုးရာဂီတ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ယိုနာဟာ ဟီရိုတိုရှီ (Yonaha Hirotoshi) ဆိုသူသည် သူငယ်စဉ်ဘဝက ကိုရီးယားလူမျိုး အာသာဖြေအမျိုးသမီးများ (Comfort women၊ ဂျပန်လို: 慰安婦 - Ianfu) သီဆိုခဲ့သော ဤသီချင်းသံကို ကြားဖူးခဲ့ရာမှ၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မီယာကိုဂျီမာ (Miyakojima) ကျွန်း၌ အာရီရန်အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="park" /><ref>{{Cite news |last=Hwang |first=Eun-sun |date=21 August 2015 |title=오키나와의 아리랑고개 |trans-title=Arirang hill of Okinawa |url=https://weekly.chosun.com/news/articleView.html?idxno=8871 |access-date=6 May 2026 |work=[[Weekly Chosun]] |language=ko}}</ref> === ဂီတသင်္ကေတမှတ်စု === <score vorbis="1">\relative f' { \key f \major \time 9/8 \tempo "Lento" 4 = 140 \set Staff.midiInstrument = #"violin" c4. ~ c4 d8 c4 ( d8 ) | f4. ~ f4 g8 f4 ( g8 ) | a4. g8( a g) f4 ( d8 ) | c4. ~ ( c4 d8 c d ) r8 |\break f4. ~ f4 g8 f4 ( g8 ) | a4 ( g8 ) f4 ( d8 ) c4 ( d8 ) | f4. ~ f4 g8 f4.| f4. ~ f4. r4. |\break c'4. ~ c c | c4. a4. g4. | a4. g4 a8 f4 ( d8 ) | c4. ~ ( c4 d8 c d ) r8 |\break f4. ~ f4 g8 f4 ( g8 ) | a4 ( g8 ) f4 ( d8 ) c4 ( d8 ) | f4. ~ f4 g8 f4.| f4. ~ f4. r4. \bar "|."} \addlyrics { 아 리 랑 아 리 랑 아 라 리 요 아 리 랑 고 개 로 넘 어 간 다 나 를 버 리 고 가 시 는 님 은 십 리 도 못 가 서 발 병 난 다} \addlyrics { 아 리 랑 아 리 랑 아 라 리 요 아 리 랑 고 개 로 넘 어 간 다 청 천 하 늘 엔 별 도 – 많 고 우 리 네 가 슴 엔 꿈 도 많 다} \addlyrics { 아 리 랑 아 리 랑 아 라 리 요 아 리 랑 고 개 로 넘 어 간 다 저 기 저 산 이 백 두 산 이라 지 동 지 섣 달 에 도 꽃 만 핀 다}</score> == သီချင်းစာသား == "အာရီရန်" သီချင်း၏ မူကွဲအားလုံးတွင် "အာရီရန်၊ အာရီရန်၊ အာရာရီယို" ("Arirang, arirang, arariyo" - 아리랑, 아리랑, 아라리요) ဟူသော စာသားနှင့် ဆင်တူသည့် သီချင်းအပိုဒ်ခွဲတစ်ခု အမြဲတမ်း ပါဝင်သည်။<ref name=":1" /> "အာရီရန်" ဟူသော စကားလုံးကိုယ်တိုင်မှာ အဓိပ္ပာယ်မဲ့စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် တိကျသော အဓိပ္ပာယ်မရှိပေ။<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Arirang (아리랑) |url=http://www.sejongculturalsociety.org/composition/current/music/arirang.php |access-date=6 December 2017 |website=Sejong Cultural Society}}</ref> အခြားသော သီချင်းစာသားများသည် မူကွဲတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူဘဲ ကွဲပြားကြသော်လည်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု၊ ခွဲခွာရမှု၊ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရမှုနှင့် အချစ်စသည့် အကြောင်းအရာများကိုမူ မူကွဲအများစုတွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite book |last1=Kim Yoon |first1=Keumsil |year=2015 |title=Two Lenses on the Korean Ethos: Key Cultural Concepts and Their Appearance in Cinema |url=https://books.google.com/books?id=SQkyBgAAQBAJ |last2=Williams |first2=Bruce |publisher=McFarland |isbn=978-0786496822 |page=39}}</ref> အောက်ပါဇယားတွင် ဆိုးလ် (Seoul) မြို့မှ "စံပြအာရီရန်" (Standard Arirang) ၏ သီချင်းစာသားများကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။ ပထမဆုံး စာကြောင်းနှစ်ကြောင်းမှာ သီချင်းအပိုဒ်ခွဲ (Refrain) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနောက်တွင် သီချင်းအပိုဒ် (Verses) သုံးပိုဒ် ဆက်လက်ပါဝင်သည်။ === ကိုရီးယားဘာသာစကားဖြင့် မူရင်းစာသား === {| !ဟန်ဂုလ် (ကိုရီးယားအက္ခရာ) !ဟန်ဂုလ် / ဟန်ဂျာ (ကိုရီးယားအက္ခရာ နှင့် တရုတ်-ကိုရီးယားအက္ခရာ တွဲလျက်) !မွမ်းမံထားသော ရိုမန်နိုက်ဇေးရှင်း (အင်္ဂလိပ်အက္ခရာဖြင့် အသံဖလှယ်စနစ်) ! '''ဖိုနက်တစ် အသံထွက် သင်္ကေတဖြင့် ရေးသားခြင်း (IPA transcription)''' |- style="valign:top;white-space:nowrap;" |<poem> 아리랑, 아리랑, 아라리요... 아리랑 고개로 넘어간다. </poem> |<poem> 아리랑, 아리랑, 아라리요... 아리랑 고개로 넘어간다. </poem> |<poem> Arirang, arirang, arariyo... Arirang gogaero neomeoganda. </poem> |<poem> [a̠.ɾi.ɾa̠ŋ a̠.ɾi.ɾa̠ŋ a̠.ɾa̠.ɾi.jo̞] [a̠.ɾi.ɾa̠ŋ ko̞.ge̞.ɾo̞ nʌ̹m.ʌ̹.ga̠n.da̠] </poem> |- style="valign:top;white-space:nowrap;" |<poem> 나를 버리고 가시는 님은 십리도 못가서 발병난다. </poem> |<poem> 나를 버리고 가시는 님은 十里도 못가서 발病난다. </poem> |<poem> Nareul beorigo gasineun nimeun Simnido motgaseo balbyeongnanda. </poem> |<poem> [na̠.ɾɯɭ pʌ̹.ɾi.go̞ ka̠.ɕi.nɯn nim.ɯn] [ɕʰim.ni.do̞ mo̞t̚.k͈a̠.sʌ̹ pa̠ɭ.bjʌ̹ŋ.na̠n.da̠] </poem> |- style="valign:top;white-space:nowrap;" |<poem> 청천하늘엔 잔별도 많고, 우리네 가슴엔 희망도 많다. </poem> |<poem> 晴天하늘엔 잔별도 많고, 우리네 가슴엔 希望도 많다. </poem> |<poem> Cheongcheonhaneuren janbyeoldo manko, Urine gaseumen huimangdo manta. </poem> |<poem> [tɕʰʌ̹ŋ.tɕʌ̹n.ɦa̠.nɯ.ɾe̞n tɕa̠n.bjʌ̹ɭ.do̞ ma̠n.ko̞] [u.ɾi.ne̞ ka̠.sɯm.e̞n çi.ma̠ŋ.do̞ ma̠n.ta̠] </poem> |- style="valign:top;white-space:nowrap;" |<poem> 저기 저 산이 백두산이라지, 동지 섣달에도 꽃만 핀다. </poem> |<poem> 저기 저 山이 白頭山이라지, 冬至 섣달에도 꽃萬 핀다. </poem> |<poem> Jeogi jeo sani baekdusaniraji, Dongji seotdaredo kkonman pinda. </poem> |<poem> [tɕʌ̹.gi tɕʌ̹ sʰa̠n.i pe̞k̚.t͈u.sa̠n.i.ɾa̠.dʑi] [to̞ŋ.dʑi sʰʌ̹t̚.t͈a̠.ɾe̞.do̞ k͈o̞n.ma̠n pʰin.da̠] </poem> |} === မြန်မာဘာသာပြန် === အာရီရန်၊ အာရီရန်၊ အာရာရီယို... မင်းကတော့ အာရီရန် တောင်ကုန်းကို ကျော်ဖြတ်လို့သွားနေပြီ။ ကိုယ် ချစ်ရတဲ့သူလေးရယ်၊ မင်းသာ ကိုယ့်ကို စွန့်ပစ်သွားမယ်ဆိုရင် ၁၀ ရီ (''ခရီးအကွာအဝေး'') မရောက်ခင်မှာ မင်းခြေဖဝါးတွေ နာကျင်ကိုက်ခဲပါစေ။ ကြည်လင်နေတဲ့ ကောင်းကင်ယံမှာ ကြယ်လေးတွေ အများကြီးရှိနေသလိုမျိုး၊ ကိုယ်တို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာလည်း အိပ်မက်တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။ ဟိုးမှာ၊ ဟိုးဘက်မှာရှိတဲ့ တောင်ဟာ ဘတ်ဒူ (Baekdu) တောင်ပါ၊ အဲဒီတောင်ပေါ်မှာတော့ ဆောင်းရာသီရဲ့ အလယ်ခေါင်မှာတောင် ပန်းလေးတွေ ပွင့်လန်းလို့ နေကြတယ်။<ref name=":4" /><ref>{{Cite journal |last=Damodaran |first=Ramu |date=Winter 2017 |title=UNAI Impacts Scholarship, Research for Greater Good |journal=SangSaeng |publisher=APCEIU |volume=49 |page=23}}</ref> ''မှတ်ချက် - 'ရီ' (ri) ဆိုသည်မှာ ကိုရီးယားရိုးရာ အကွာအဝေးတိုင်းတာသည့်ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ 'ဆယ်ရီ' ဆိုလျှင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၄ ကီလိုမီတာဝန်းကျင် ရှိပါသည်။)'' == မူကွဲများ == {{Listen|filename=Old Arirang.wav|title=ရှေးဟောင်း အာရီယန် (Old Arirang)|description=|pos=}} {{Listen|filename=Miryang Arirang.wav|title=မီလျန် အာရီရန် (Miryang Arirang)|description=|pos=}} {{Listen|filename=Jindo Arirang.wav|title=ဂျင်ဒို အာရီရန် (Jindo Arirang)|description=|pos=}} {{Listen|filename=Gangwondo Arirang.wav|title=ကန်ဝမ်ဒို အာရီရန် (Gangwondo Arirang)|description=|pos=}} "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းတွင် မတူညီသော မူကွဲဗားရှင်းပေါင်း ၆၀ ခန့်ရှိပြီး ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ဆင့်ပွားပြောင်းလဲလာသော သီဆိုဟန်ပေါင်း ၃,၆၀၀ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=":1" /> ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သီချင်းခေါင်းစဉ်များ၏ ရှေ့တွင် မူလစတင်ပေါ်ပေါက်ရာ ဒေသအမည်များကို အလေ့အထအရ ရှေ့ကပ်လျက် တပ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name=":9" /> ယေဘုယျအားဖြင့် "ဂျောင်ဆွန်း အာရီရန်" (Jeongseon Arirang) ကို ဤသီချင်း၏ မူလပထမ ဗားရှင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ ဆိုးလ်မြို့မှ "ဘွန်ဂျို အာရီရန်" (Bonjo Arirang - စံပြအာရီရန်) သည် လူသိအများဆုံး မူကွဲများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဗားရှင်းသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်ထွက် "အာရီရန်" ရုပ်ရှင်၏ ဇာတ်ဝင်တေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် စတင်၍ လူကြိုက်အလွန်များပြီး ရေပန်းစားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":9" /> အခြားသော လူသိများသည့် မူကွဲများတွင် ကိုရီးယားရိုးရာဂီတ အမျိုးအစားများဖြစ်သော ပန်ဆိုရီ (pansori) နှင့် ဆီနာဝီ (sinawi) တို့ စတင်မြစ်ဖျားခံရာ ဒေသအဖြစ် လူသိများသည့် ဂျိုလာတောင်ပိုင်းပြည်နယ် (South Jeolla Province) မှ "ဂျင်ဒို အာရီရန်" (Jindo Arirang) နှင့် ဂျောင်ဆန်းတောင်ပိုင်းပြည်နယ် (South Gyeongsang Province) မှ "မီလျန် အာရီရန်" (Miryang Arirang) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Jindo Arirang |url=http://www.sejongculturalsociety.org/composition/current/music/jindo.php |access-date=6 December 2017 |website=Sejong Cultural Society}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015 |title=Jindo Arirang |url=http://www.sejongculturalsociety.org/composition/current/music/jindo.php |access-date=6 December 2017 |website=Sejong Cultural Society}}</ref> == တရားဝင် အဆင့်အတန်း == [[File:Arirang_(USAS).ogg|right|thumb|အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော် တေးဂီတအဖွဲ့ (ကြိုးတပ်တူရိယာပိုင်း) နှင့်အတူ တင်နာ (Tenor) အသံရှင် အမျိုးသားတစ်ဦး သီဆိုထားသော 'အာရီရန်' သီချင်း]] === [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] === ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းကို တရုတ်နိုင်ငံ၏ "အမျိုးသားအဆင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုစာရင်း" ၏ တတိယမြောက် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Arirang – List of Representative Items of National Intangible Cultural Heritage (阿里郎 – 国家级非物质文化遗产代表性项目名录) |url=https://www.ihchina.cn/project_details/12783/ |access-date=19 February 2023 |website=China Intangible Cultural Heritage Network (中国非物质文化遗产网)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ယန်ပြန် ကိုရီးယားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (Yanbian Korean Autonomous Region) ထူထောင်ခြင်း ၇၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကိုရီးယားတိုင်းရင်းသား အဆိုတော် စွေလီလင် (Cui Liling) က ချန်ဘိုက်ဆန်း (Jangbaeksan) တောင်ပေါ်ရှိ ကောင်းကင်အိုင် (Heaven Lake) အကြောင်း ဖွဲ့နွဲ့ထားသည့် ပထမဆုံး "အာရီရန်" သီချင်းမူကွဲကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=The world's first Tianchi-themed Arirang "Tianchi Arirang" |url=https://www.bilibili.com/video/BV11Y4y1V7kf/?spm_id_from=333.788.recommend_more_video.-1&vd_source=2ed61e1a8305a905f0c4afcd8ccfd2a5 |access-date=23 May 2023 |website=bilibili |publisher=崔丽玲}}</ref> === [[ယူနက်စကို]] === [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]နှင့် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယား]] နှစ်နိုင်ငံလုံးသည် "အာရီရန်" သီချင်းကို ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ ဓလေ့ရိုးရာဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းရန် အောင်မြင်စွာ တင်ပြနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":1" /><ref name=":2" /> တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံက ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း အသီးသီး စာရင်းသွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /><ref name=":3" /> === တောင်ကိုရီးယား === ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနက "အာရီရန်" ကို ၎င်းတို့နိုင်ငံ၏ အရေးကြီးသော ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုပိုင်ဆိုင်မှု စာရင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name=":5" /> [[File:Arirang.ogg|right|thumb|အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော် တေးဂီတအဖွဲ့ (အဆိုပိုင်း) နှင့်အတူ တင်နာ (Tenor) အသံရှင် အမျိုးသားတစ်ဦး သီဆိုထားသော 'အာရီရန်' သီချင်း]] === [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်စစ်တပ်]] === [[File:Arirang,_Lyrics_in_English_Adaptation-2_by_GSIT_at_HUFS_in_2013,_sung_by_HUFS_students.ogg|right|thumb|၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဟိုးဝပ်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေး ဘွဲ့လွန်ကျောင်း (GSIT at HUFS) မှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ပြန်ဆိုထားသော 'အာရီရန်' သီချင်းစာသား (မူကွဲ-၂)။ ဤသီချင်းကို နားဆင်ရသည့်အခါ ကိုရီးယားလူမျိုးများ ခံစားရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ဖော်ညွှန်းနိုင်ရန်အတွက် ကဗျာဆရာ ဒဗ္ဗလျူ ဘီ ယိစ် (W. B. Yeats) ၏ 'The Falling of the Leaves' (သစ်ရွက်ကြွေချိန်) ကဗျာကို 'အာရီရန်' သီချင်းတေးသွားဖြင့် အဆင်ပြေအောင် ညှိနှိုင်းစပ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်၏ (၇) ခုမြောက် ခြေလျင်တပ်မ (7th Infantry Division) သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော သမ္မတဖြစ်သူ ဆင်းမန်းရီး (Syngman Rhee) ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ရရှိပြီးနောက်၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ် မေလတွင် "အာရီရန်" သီချင်းကို ၎င်းတို့တပ်မ၏ တရားဝင် စစ်ချီသီချင်း (Official march song) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ တပ်မသည် ကိုရီးယားစစ်ပွဲကာလ အပါအဝင် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် အခြေစိုက် တပ်စွဲခဲ့သော တပ်မဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=25 May 2012 |title=Chronological History 7th Infantry Division |url=http://www.7ida.us/history.asp |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519171212/http://7ida.us/history.asp |archive-date=19 May 2010 |access-date=7 December 2017 |website=7th Infantry Division Association}}</ref> == လူထုရေပန်းစားမှု ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း ဖော်ပြပါရှိမှုများ == === ဂီတ === * အမေရိကန် တေးရေးဆရာ ဂျွန် ဘန်းစ် ချန့်စ် (John Barnes Chance) သည် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းက ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် သူကြားဖူးခဲ့သော "အာရီရန်" (Arirang) သီချင်းမူကွဲတစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ သူ၏ ၁၉၆၂-၆၃ ခုနှစ်ထွက် ကွန်ဆတ်တီးဝိုင်း ဖျော်ဖြေမှုလက်ရာဖြစ်သော "ကိုရီးယားရိုးရာသီချင်းအပေါ် အခြေခံထားသည့် မူကွဲများ" (Variations on a Korean Folk Song) ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last1=Miles |first1=Richard B |year=2010 |title=Teaching Music Through Performing in Band Volume 1 |last2=Blocher |first2=Larry |last3=Cramer |first3=Ray |last4=Corporon |first4=Eugene |last5=Lautzenheiser |first5=Tim |publisher=GIA Publications, Inc. |location=Chicago |pages=590–598 |display-authors=1 |last6=Lisk |first6=Edward S}}</ref> * မြောက်ကိုရီးယား တေးရေးဆရာ ချွဲဆွန်းဟွမ် (Choi Sung-hwan) သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် "အာရီရန် စိတ်ကူးယဉ်တေး" (Arirang Fantasy) ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ နယူးယောက် ဖီဟာမိုနစ် (New York Philharmonic) ဂီတအဖွဲ့သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့က မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်အတွင်း ပရိသတ်တောင်းဆိုချက်အရ ထပ်ဆင့်ဖျော်ဖြေမှု (Encore) အဖြစ် ဤလက်ရာကို အနည်းငယ် ပြုပြင်မွမ်းမံထားသည့် ပုံစံဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=27 February 2008 |title=North Koreans Welcome Symphonic Diplomacy |url=https://www.nytimes.com/2008/02/27/world/asia/27symphony.html |access-date=7 December 2017 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> * ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား အဆိုတော်အဖွဲ့ SG Wannabe သည် "Arirang" ဟု အမည်ရသည့် သီချင်းတစ်ပုဒ် ပါဝင်သော "The Sentimental Chord" အယ်လ်ဘမ်ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=30 March 2007 |title=SG워너비, 1년만에 '컴백'...4집 '아리랑' 발표 |url=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/03/30/2007033000482.html |work=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> * တရုတ်နိုင်ငံသား တေးရေးတေးဆို စွေကျန့် (Cui Jian) သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို ပိုင်းခြားထားသည့် လတ္တီတွဒ်မျဉ်းကို ရည်ညွှန်းထားသော ၎င်း၏ "၃၈ ဒီဂရီပြိုင်မျဉ်းကို ဖြတ်ကျော်ကခုန်ခြင်း" (Dance Across the 38th Parallel) သီချင်းထဲတွင် "အာရီရန်" သီချင်းကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသီချင်းကို သူ၏ ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် "Show You Colour" အယ်လ်ဘမ်တွင် ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{cite magazine|title=该是给点颜色的时候了——浅评崔健及《给你一点颜色》|magazine=Art Criticism|date=2005|issue=7|author=Ma Shang|publisher=[[:zh:中国艺术研究院|Chinese National Academy of Arts]]|language=zh-cn|pages=48–51|doi=10.16364/j.cnki.cn11-4907/j.2005.07.01}}</ref> * တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားအဆိုတော်အဖွဲ့ '''[[ဘီတီအက်စ်]]''' ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ထွက် (၁၀) ခုမြောက် စတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်ကို "Arirang" ဟု အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite news |author=Lee Jung-joo |date=16 January 2026 |title=What does BTS' upcoming album name, 'Arirang', mean? |url=https://www.koreaherald.com/article/10657290 |access-date=17 January 2026 |work=[[The Korea Herald]]}}</ref> အဆိုပါ အယ်လ်ဘမ်၏ ပထမဆုံးသီချင်းဖြစ်သော "Body to Body" ၏ သီချင်းအကူးအပြောင်းအပိုင်း (Bridge) တွင် "အာရီရန်" ကို သံပြိုင်အဆိုအဖွဲ့ဗားရှင်းဖြင့် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။ === ရုပ်ရှင်များ === * "Arirang" သည် ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူ ဒါရိုက်တာ နာဝူးန်ဂယူ (Na Woon-gyu) ၏ ၁၉၂၆ ခုနှစ်ထွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး၏ အမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဤဇာတ်ကားသည် ၂၀ ရာစုအတွင်း "အာရီရန်" သီချင်းကို လူကြိုက်များ ရေပန်းစားလာစေခဲ့သည်။<ref name=":9" /> * "Arirang" သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထွက် တောင်ကိုရီးယား မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင် တစ်ကား၏ အမည်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ရှင်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကန်းရုပ်ရှင်ပွဲတော် (Cannes Film Festival) ၏ Un Certain Regard ကဏ္ဍတွင် အမြင့်ဆုံးဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=7 June 2012 |title=Arirang – review |url=https://www.theguardian.com/film/2012/jun/07/arirang-review |access-date=8 December 2017 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> === မီဒီယာ === * မီဒီယာအာရီရန် တီဗီ (Arirang TV) နှင့် အာရီရန် ရေဒီယို (Arirang Radio) တို့သည် ကိုရီးယား နိုင်ငံတကာ ထုတ်လွှင့်ရေး ဖောင်ဒေးရှင်း (Korea International Broadcasting Foundation) မှ ဖွင့်လှစ် လည်ပတ်နေသော နိုင်ငံတကာသုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ မီဒီယာ ဌာနများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news |date=28 April 2011 |title=Arirang TV begins DTV service in metropolitan Washington, D.C., area |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2011/04/113_86027.html |access-date=8 December 2017 |work=[[The Korea Times]] |agency=Yonhap News Agency}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 January 2012 |title=Arirang Radio to Go on Air in U.S. |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/01/11/2012011101582.html |access-date=8 December 2017 |work=[[The Chosun Ilbo]]}}</ref> === အားကစား === * မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ လူထုကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ဆေးပညာ ပြိုင်ပွဲနှင့် အနုပညာ ဖျော်ဖြေပွဲ ပွဲတော်ကြီးကို ယေဘုယျအားဖြင့် အာရီရန် ပွဲတော် (Arirang Festival) ဟု လူသိများသည်။<ref>{{Cite news |last=DeHart |first=Jonathan |date=29 July 2013 |title=Pyongyang's Arirang Festival: Eye Candy for the Masses |url=https://thediplomat.com/2013/07/pyongyangs-arirang-festival-eye-candy-for-the-masses/ |access-date=7 December 2017 |work=The Diplomat}}</ref> * သြစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဆစ်ဒနီမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂၀၀၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနား၌ တောင်ကိုရီးယားနှင့် မြောက်ကိုရီးယား အားကစားသမားများသည် "အာရီရန်" သီချင်း ဖွင့်လှစ် တီးခတ်နေစဉ်အတွင်း ကိုရီးယား ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး အလံကို အတူတကွ ကိုင်ဆောင်ကာ ကွင်းအတွင်းသို့ ချီတက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |last=Ito |first=Makoto |date=16 September 2000 |title=Two Koreas make history during opening ceremony |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2000/09/16/olympics/two-koreas-make-history-during-opening-ceremony/ |access-date=8 December 2017 |work=[[The Japan Times Online]] |issn=0447-5763}}</ref> * တောင်ကိုရီးယား ပရိသတ်များသည် ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား (FIFA World Cup) ပြိုင်ပွဲအတွင်း "အာရီရန်" သီချင်းကို အားပေးဝန်းရံသည့် သီချင်း (Cheering song) အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":9" /> * တောင်ကိုရီးယား စကိတ်အကမယ် ကင်ယူနာ (Yuna Kim) သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စကိတ်အက ချန်ပီယံရှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ အလွတ်ပြိုင်ပွဲ (Free skate) တွင် "အာရီရန်" သီချင်းဖြင့် ကပြ ဖျော်ဖြေခဲ့ပြီး ဒုတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Hersh |first=Philip |date=30 April 2011 |title=Botched jumps cost Kim world title, Czisny the bronze |url=http://newsblogs.chicagotribune.com/sports_globetrotting/2011/04/kim-ando-flatt-czisny-world-figure-skating.html |access-date=7 December 2017 |website=Chicago Tribune}}</ref> * တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ပြုံးချန်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့် အိုလံပစ် ထုတ်လွှင့်ရေး ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ (OBS) ၏ တီဗီ အဖွင့် မိတ်ဆက် လျှပ်တစ်ပြက် ဗီဒီယိုတို့တွင် "အာရီရန်" သီချင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အကြိမ်ကြိမ် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=Do passado ao futuro cerimonia de abertura de pyeongchang projeta futuro de crianças |trans-title=From Past to Future Pyeongchang Opening Ceremony Projects Children's Future |url=http://sportv.globo.com/olimpiadas-de-inverno/videos/v/do-passado-ao-futuro-cerimonia-de-abertura-de-pyeongchang-projeta-futuro-de-criancas/6488926/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227173340/http://sportv.globo.com/olimpiadas-de-inverno/videos/v/do-passado-ao-futuro-cerimonia-de-abertura-de-pyeongchang-projeta-futuro-de-criancas/6488926/ |archive-date=27 February 2018 |access-date=9 February 2018 |website=Sport TV |language=pt}}</ref> ဂါလာ စကိတ်အက ဖျော်ဖြေပွဲအတွင်း ချွဲဒါဘင် (Choi Da-bin) သည် "အာရီရန်" သီချင်းဖြင့် စကိတ်စီးပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Lee |first1=Woong |date=25 February 2018 |title=[올림픽] 아리랑과 K팝, '반갑습니다'가 어우러진 은반...'굿바이' 갈라쇼 |trans-title=[Olympics] Arirang, K-pop, and 'Nice to meet you' on the ice... 'Goodbye' Gala Show |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20180225017351007 |work=연합뉴스 |language=ko-KR |quote='정선아리랑 랩소디'의 서정적이면서도 웅장한 선율에 맞춘 최다빈의 섬세한 연기에 관중은 아낌없는 박수를 보냈다. |agency=Yonhap News Agency}}</ref> * ၂၀၁၈ ခုနှစ် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ကိုရီးယား ပေါင်းစည်းရေး အသင်းသည် လှေလှော်ပြိုင်ပွဲ၌ ရွှေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့စဉ်အတွင်း "အာရီရန်" သီချင်းကို ဖွင့်လှစ် ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Unified Korea dragon boat team win historic gold at Asian Games |url=https://en.as.com/en/2018/08/27/other_sports/1535394107_366201.html |access-date=29 August 2018 |work=AS.com}}</ref> * တောင်ကိုရီးယား စကိတ်အကမယ် လီဟဲအင် (Haein Lee) သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် တိုက်ကြီးလေးတိုက် စကိတ်အက ချန်ပီယံရှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ အလွတ်ပြိုင်ပွဲတွင် "အာရီရန်" သီချင်းဖြင့် ကပြ ဖျော်ဖြေခဲ့ပြီး ဒုတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=25 January 2022 |title=In Tallinn, Mihara reclaims Four Continents title; U.S. pairs finish 1–2 |url=https://figureskatersonline.com/news/2022/01/25/in-tallinn-mihara-reclaims-four-continents-title-u-s-pairs-finish-1-2/}}</ref> === ဗီဒီယိုဂိမ်းများ === * ကေလာ အင်စတင်းတ် (Killer Instinct) ဂိမ်းထဲမှ ကင်ဝူး (Kim Wu) ၏ ဇာတ်ကောင် နောက်ခံတေးတွင် ဟူနာကင် (Hoona Kim) သီဆိုထားသည့် "အာရီရန်" သီချင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/KPgk_dIcpzw Ghostarchive] and the {{Citation|last=Celldweller & Atlas Plug|title=Killer Instinct Season 3 – Creating the Music for "Kim Wu"|date=10 March 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=KPgk_dIcpzw&gl=US&hl=en|access-date=8 February 2020|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316031418/https://www.youtube.com/watch?v=KPgk_dIcpzw&gl=US&hl=en|url-status=bot: unknown}}: {{Citation|last=Celldweller & Atlas Plug|title=Killer Instinct Season 3 – Creating the Music for "Kim Wu"|date=10 March 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=KPgk_dIcpzw|access-date=8 February 2020}}{{Better source needed|reason=Source does not mention Arirang.|date=April 2025}}</ref> * "အာရီရန်" သီချင်းကို ဆစ်ဒ်မေယာ၏ စီဗီလိုက်ဇေးရှင်း ၆ (Sid Meier's Civilization VI) ဂိမ်းတွင် ကိုရီးယား လူမျိုးစု ယဉ်ကျေးမှု၏ နောက်ခံ အဓိကတေးအဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{cite web |title=Geoff Knorr's Facebook Page |url=https://www.facebook.com/GeoffKnorr/ |access-date=26 January 2018 |website=Facebook}}{{Better source needed|reason=Source does not mention Arirang.|date=April 2025}}</ref> * "ဟိုရန်ဂီ အာရီရန်" (Horangi Arirang) သည် ဆိုးလ် ကာလီဗာ (Soul Calibur) ဂိမ်းထဲမှ ဟွမ် (Hwang) ၏ ဇာတ်ကောင် နောက်ခံတေး အမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=27 April 2009 |title=Youtube Link Page |url=https://www.youtube.com/watch?v=L4rS7B9-_rQ |access-date=26 January 2018 |website=YouTube}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား ရိုးရာဂီတ]] [[ကဏ္ဍ:Articles with hAudio microformats]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] s39491kvyxzu8qak43v2voeebqdvz67 0 288996 1042336 1042251 2026-07-07T14:32:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1042336 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |District ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ==စီးပွားရေး== ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} mez65wongnsiyvueum0ytmxbn92q6ct 1042337 1042336 2026-07-07T14:33:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြို့ပြများ */ 1042337 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |District ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ==စီးပွားရေး== ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} n4zl12ei5ao46m3np6epwvv8265jzry 1042338 1042337 2026-07-07T14:34:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြို့ပြများ */ 1042338 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Name ! rowspan="2" |Area (km²) ! rowspan="2" |Population ! rowspan="2" |District ! rowspan="2" |Map |- ![[Romanization of Japanese|Rōmaji]] ![[Kanji]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ==စီးပွားရေး== ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} a8ye2zbu972x18hg74nzgo7tkutnhn1 1042339 1042338 2026-07-07T14:34:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ */ 1042339 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==သမိုင်းကြောင်း== ==စီးပွားရေး== ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} 6d39pq3n6cusu03897dpnr8zwu6oz3k 1042340 1042339 2026-07-07T14:39:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1042340 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} bjp309x158poljd8ge660vskc0wgacr 1042342 1042340 2026-07-07T14:45:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးပွားရေး */ 1042342 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} eo86xp6uy4xcafel8am00qnc021gzdh 1042343 1042342 2026-07-07T14:47:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးပွားရေး */ 1042343 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} 8t64t052pbmtiy4ch1ekcu8zlrx2p2k 1042344 1042343 2026-07-07T14:47:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး */ 1042344 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ===ညီအစ်မဒေသများ=== {{colbegin}} *{{Flagicon|AUS}} [[Victoria (Australia)|Victoria]], [[Australia]] – {{Start date|1980|5|2}} *{{Flagicon|CHN}} [[Jiangsu]], [[China]] – {{Start date|1980|7|28}} *{{flagicon|THA}} [[Bangkok]], [[Thailand]] – {{Start date|2012|7|9}} *{{flagicon|CHN}} [[Guangdong]], [[China]] – {{Start date|2013|11|25}} *{{flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], [[South Korea]] – {{Start date|2015|11|10}} *{{Flagicon|USA}} [[Texas]], United States – {{Start date|2016|4|22}} *{{Flagicon|VIE}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnam]] – {{Start date|2016|9|13}} *{{Flagicon|USA}} [[Washington (state)|Washington]], United States – {{Start date|2016|10|18}} *{{Flagicon|BEL}} [[Brussels]], [[Flemish Region]], [[Wallonia]], [[Belgium]] – {{Start date|2017|5|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Indiana]], United States – {{Start date|2017|9|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Kentucky]], United States – {{Start date|2017|10|23}} *{{Flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], [[France]] – {{Start date|2018|6|5}} *{{Flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Brazil]] – {{Start date|2018|9|10}} {{colend}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} loqjslcgsccleviubh7wrnomfzyjbzb 1042345 1042344 2026-07-07T14:48:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */ 1042345 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ===ညီအစ်မဒေသများ=== {{colbegin}} *{{Flagicon|AUS}} [[Victoria (Australia)|Victoria]], [[Australia]] – {{Start date|1980|5|2}} *{{Flagicon|CHN}} [[Jiangsu]], [[China]] – {{Start date|1980|7|28}} *{{flagicon|THA}} [[Bangkok]], [[Thailand]] – {{Start date|2012|7|9}} *{{flagicon|CHN}} [[Guangdong]], [[China]] – {{Start date|2013|11|25}} *{{flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], [[South Korea]] – {{Start date|2015|11|10}} *{{Flagicon|USA}} [[Texas]], United States – {{Start date|2016|4|22}} *{{Flagicon|VIE}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnam]] – {{Start date|2016|9|13}} *{{Flagicon|USA}} [[Washington (state)|Washington]], United States – {{Start date|2016|10|18}} *{{Flagicon|BEL}} [[Brussels]], [[Flemish Region]], [[Wallonia]], [[Belgium]] – {{Start date|2017|5|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Indiana]], United States – {{Start date|2017|9|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Kentucky]], United States – {{Start date|2017|10|23}} *{{Flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], [[France]] – {{Start date|2018|6|5}} *{{Flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Brazil]] – {{Start date|2018|9|10}} {{colend}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===မီးရထားလမ်း=== [[File:Skyscrapers of Meieki (2016-07-07).jpg|thumb|200px|[[Nagoya Station]] and Nagoya Station building]] [[File:160321 Toyohashi Station Toyohashi Aichi pref Japan13n.jpg|thumb|200px|[[Toyohashi Station]] and [[Toyohashi Railroad]]]] [[File:Komaki Junction001.jpg|thumb|200px|Komaki Junction]] [[File:Nagoya Expwy. Ring Route 20160401B.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Expressway]]]] [[File:Nagoya Airport view from promenade.jpg|thumb|200px|[[Chubu Centrair International Airport]], constructed on an artificial island]] [[File:Airport Walk NAGOYA 01.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Airfield]]]] [[File:Nagoya Port 02.jpg|thumb|200px|[[Port of Nagoya]]]] [[File:Ragunatenbos1.JPG|thumb|200px|Port of Mikawa]] ;[[File:JR logo (central).svg|20px]] [[JR Central]] :[[File:Shinkansen jrc.svg|16px]] [[Tokaido Shinkansen]] :{{Color|yellow|■}}[[Tokaido Line]] :{{Color|#0066ff|■}}[[Chūō Main Line]] :{{Color|limegreen|■}}[[Kansai Line]] :{{Color|brown|■}}[[Taketoyo Line]] :{{Color|orange|■}}[[Iida Line]] ;[[File:Meitetsu_logomark_2.svg|16px]] [[Meitetsu]] :{{RouteBox|NH||#d12027}}[[Meitetsu Nagoya Line|Nagoya Line]] :{{RouteBox|IY||#018b44}}[[Meitetsu Inuyama Line|Inuyama Line]] :{{RouteBox|KM||#da5290}}[[Meitetsu Komaki Line|Komaki Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Airport Line|Centrair Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Tokoname Line|Tokoname Line]] :{{RouteBox|ST||#7c2982}}[[Meitetsu Seto Line|Seto Line]] :{{RouteBox|TK||#d12027}}[[Meitetsu Toyokawa Line|Toyokawa Line]] :{{RouteBox|GN||#654e9e}}[[Meitetsu Gamagori Line|Gamagori Line]] :{{RouteBox|TT||#9eb03a}}[[Meitetsu Toyota Line|Toyota Line]] :{{RouteBox|KC||#2a9dd8}}[[Meitetsu Chita New Line|Chita Line]] :{{RouteBox|MU||#654e9e}}{{RouteBox|MY||#9eb03a}}[[Meitetsu Mikawa Line|Mikawa Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Bisai Line|Bisai Line]] :{{RouteBox|CH||#727171}}[[Meitetsu Chikko Line|Chikko Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Tsushima Line|Tsushima Line]] ;[[File:KintetsuLogo.svg|16px]] [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] :{{RouteBox|E||#153f97}}[[Nagoya Line (Kintetsu)|Nagoya Line]] ;[[File:Aonami_line_logo.svg|16px]] [[Aonami Line]] ;[[File:Nagoya Subway Logo (black).svg|13px]] [[Nagoya Municipal Subway]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Higashiyama Line).svg|13px]] [[Higashiyama Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meijo Line).svg|13px]] [[Meijo Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Tsurumai Line).svg|13px]] [[Tsurumai Line]] (connecting to Meitetsu Toyota and Inuyama Line) :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Sakura-dori Line).svg|13px]] [[Sakura-dori Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meiko Line).svg|13px]] [[Meiko Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Kamiiida Line).svg|13px]] [[Kamiiida Line]] (connecting to Meitetsu Komaki Line) ;[[File:Toyotetsu logomark.svg|16px]] [[Toyohashi Railroad]] ;[[File:Aikan_logomark.svg|16px]] [[Aichi Loop Line]] ===People movers and tramways=== *[[Linimo]] *Nagoya Guideway Bus *Toyohashi Railroad ===ကားလမ်းများ=== '''အဝေးပြေးလမ်းများ''' {{colbegin}} *[[Chitaodan Road|Chita across Road]] *[[Chitahanto Road|Chita Peninsula Road]] *[[Chubu International Airport Connecting Road]] *[[Chuo Expressway]] *[[Higashi-Meihan Expressway]] (East Meihan Expressway) *[[Isewangan Expressway]] (Ise Bayside Expressway) *[[Meishin Expressway]] *Mei-Nikan Expressway *[[Nagoya Expressway]] *Nagoya Seto Road *[[Shin-Meishin Expressway]] *[[Shin-Tōmei Expressway]] *[[Minamichita Road|South Chita Road]] *[[Tokai-Hokuriku Expressway]] *[[Tomei Expressway]] {{colend}} '''National highways''' {{colbegin}} *[[Japan National Route 1|Route 1]] *[[Japan National Route 19|Route 19]] (Nagoya-Kasugai-[[Tajimi]]-[[Nagiso]]-[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]-[[Nagano, Nagano|Nagano]]) *[[Japan National Route 22|Route 22]] (Nagoya-Ichinomiya-[[Gifu, Gifu|Gifu]]) *[[Japan National Route 23|Route 23]] ([[Ise, Mie|Ise]]-[[Matsusaka, Mie|Matsuzaka]]-[[Suzuka, Mie|Suzuka]]-[[Yokkaichi]]-Nagoya-Toyoake-Chiryu-Gamagori-Toyohashi) *[[Japan National Route 41|Route 41]] (Nagoya-Komaki-Inuyama-[[Gero]]-[[Takayama, Gifu|Takayama]]-[[Toyama, Toyama|Toyama]]) *[[Japan National Route 42|Route 42]] *[[Japan National Route 151|Route 151]] *[[Japan National Route 153|Route 153]] *[[Japan National Route 154|Route 154]] *[[Japan National Route 155|Route 155]] (Tokoname-Chita-Kariya-Toyota-Seto-Kasugai-Komaki-Ichinomiya-Tsushima-Yatomi) *[[Japan National Route 247|Route 247]] *[[Japan National Route 248|Route 248]] *[[Japan National Route 257|Route 257]] ([[Hamamatsu]]-Shinshiro-Toyota-Ena-Nakatsugawa-Gero-Takayama) *[[Japan National Route 259|Route 259]] *[[Japan National Route 301|Route 301]] *[[Japan National Route 302|Route 302]] *[[Japan National Route 362|Route 362]] *[[Japan National Route 363|Route 363]] *[[Japan National Route 366|Route 366]] *[[Japan National Route 419|Route 419]] *[[Japan National Route 420|Route 420]] *[[Japan National Route 473|Route 473]] (Gamagori-Okazaki-Toyota-Shitara-Hamamatsu) *[[Japan National Route 474|Route 474]] *[[Japan National Route 475|Route 475]] {{colend}} ===လေဆိပ်များ=== *[[Chubu Centrair International Airport]] *[[Nagoya Airfield]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *Kinuura Port – Handa and Hekinan *Mikawa Port – mainly automobile and car parts export and part of inport base *[[Port of Nagoya|Nagoya Port]] – International Container hub and ferry route to [[Sendai]] and [[Tomakomai, Hokkaido]] ==ပညာရေး== ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} muzozs6ja0n30gu7l2r2fslo8fbwhtq 1042346 1042345 2026-07-07T14:51:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပညာရေး */ 1042346 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ===ညီအစ်မဒေသများ=== {{colbegin}} *{{Flagicon|AUS}} [[Victoria (Australia)|Victoria]], [[Australia]] – {{Start date|1980|5|2}} *{{Flagicon|CHN}} [[Jiangsu]], [[China]] – {{Start date|1980|7|28}} *{{flagicon|THA}} [[Bangkok]], [[Thailand]] – {{Start date|2012|7|9}} *{{flagicon|CHN}} [[Guangdong]], [[China]] – {{Start date|2013|11|25}} *{{flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], [[South Korea]] – {{Start date|2015|11|10}} *{{Flagicon|USA}} [[Texas]], United States – {{Start date|2016|4|22}} *{{Flagicon|VIE}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnam]] – {{Start date|2016|9|13}} *{{Flagicon|USA}} [[Washington (state)|Washington]], United States – {{Start date|2016|10|18}} *{{Flagicon|BEL}} [[Brussels]], [[Flemish Region]], [[Wallonia]], [[Belgium]] – {{Start date|2017|5|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Indiana]], United States – {{Start date|2017|9|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Kentucky]], United States – {{Start date|2017|10|23}} *{{Flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], [[France]] – {{Start date|2018|6|5}} *{{Flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Brazil]] – {{Start date|2018|9|10}} {{colend}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===မီးရထားလမ်း=== [[File:Skyscrapers of Meieki (2016-07-07).jpg|thumb|200px|[[Nagoya Station]] and Nagoya Station building]] [[File:160321 Toyohashi Station Toyohashi Aichi pref Japan13n.jpg|thumb|200px|[[Toyohashi Station]] and [[Toyohashi Railroad]]]] [[File:Komaki Junction001.jpg|thumb|200px|Komaki Junction]] [[File:Nagoya Expwy. Ring Route 20160401B.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Expressway]]]] [[File:Nagoya Airport view from promenade.jpg|thumb|200px|[[Chubu Centrair International Airport]], constructed on an artificial island]] [[File:Airport Walk NAGOYA 01.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Airfield]]]] [[File:Nagoya Port 02.jpg|thumb|200px|[[Port of Nagoya]]]] [[File:Ragunatenbos1.JPG|thumb|200px|Port of Mikawa]] ;[[File:JR logo (central).svg|20px]] [[JR Central]] :[[File:Shinkansen jrc.svg|16px]] [[Tokaido Shinkansen]] :{{Color|yellow|■}}[[Tokaido Line]] :{{Color|#0066ff|■}}[[Chūō Main Line]] :{{Color|limegreen|■}}[[Kansai Line]] :{{Color|brown|■}}[[Taketoyo Line]] :{{Color|orange|■}}[[Iida Line]] ;[[File:Meitetsu_logomark_2.svg|16px]] [[Meitetsu]] :{{RouteBox|NH||#d12027}}[[Meitetsu Nagoya Line|Nagoya Line]] :{{RouteBox|IY||#018b44}}[[Meitetsu Inuyama Line|Inuyama Line]] :{{RouteBox|KM||#da5290}}[[Meitetsu Komaki Line|Komaki Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Airport Line|Centrair Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Tokoname Line|Tokoname Line]] :{{RouteBox|ST||#7c2982}}[[Meitetsu Seto Line|Seto Line]] :{{RouteBox|TK||#d12027}}[[Meitetsu Toyokawa Line|Toyokawa Line]] :{{RouteBox|GN||#654e9e}}[[Meitetsu Gamagori Line|Gamagori Line]] :{{RouteBox|TT||#9eb03a}}[[Meitetsu Toyota Line|Toyota Line]] :{{RouteBox|KC||#2a9dd8}}[[Meitetsu Chita New Line|Chita Line]] :{{RouteBox|MU||#654e9e}}{{RouteBox|MY||#9eb03a}}[[Meitetsu Mikawa Line|Mikawa Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Bisai Line|Bisai Line]] :{{RouteBox|CH||#727171}}[[Meitetsu Chikko Line|Chikko Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Tsushima Line|Tsushima Line]] ;[[File:KintetsuLogo.svg|16px]] [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] :{{RouteBox|E||#153f97}}[[Nagoya Line (Kintetsu)|Nagoya Line]] ;[[File:Aonami_line_logo.svg|16px]] [[Aonami Line]] ;[[File:Nagoya Subway Logo (black).svg|13px]] [[Nagoya Municipal Subway]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Higashiyama Line).svg|13px]] [[Higashiyama Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meijo Line).svg|13px]] [[Meijo Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Tsurumai Line).svg|13px]] [[Tsurumai Line]] (connecting to Meitetsu Toyota and Inuyama Line) :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Sakura-dori Line).svg|13px]] [[Sakura-dori Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meiko Line).svg|13px]] [[Meiko Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Kamiiida Line).svg|13px]] [[Kamiiida Line]] (connecting to Meitetsu Komaki Line) ;[[File:Toyotetsu logomark.svg|16px]] [[Toyohashi Railroad]] ;[[File:Aikan_logomark.svg|16px]] [[Aichi Loop Line]] ===People movers and tramways=== *[[Linimo]] *Nagoya Guideway Bus *Toyohashi Railroad ===ကားလမ်းများ=== '''အဝေးပြေးလမ်းများ''' {{colbegin}} *[[Chitaodan Road|Chita across Road]] *[[Chitahanto Road|Chita Peninsula Road]] *[[Chubu International Airport Connecting Road]] *[[Chuo Expressway]] *[[Higashi-Meihan Expressway]] (East Meihan Expressway) *[[Isewangan Expressway]] (Ise Bayside Expressway) *[[Meishin Expressway]] *Mei-Nikan Expressway *[[Nagoya Expressway]] *Nagoya Seto Road *[[Shin-Meishin Expressway]] *[[Shin-Tōmei Expressway]] *[[Minamichita Road|South Chita Road]] *[[Tokai-Hokuriku Expressway]] *[[Tomei Expressway]] {{colend}} '''National highways''' {{colbegin}} *[[Japan National Route 1|Route 1]] *[[Japan National Route 19|Route 19]] (Nagoya-Kasugai-[[Tajimi]]-[[Nagiso]]-[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]-[[Nagano, Nagano|Nagano]]) *[[Japan National Route 22|Route 22]] (Nagoya-Ichinomiya-[[Gifu, Gifu|Gifu]]) *[[Japan National Route 23|Route 23]] ([[Ise, Mie|Ise]]-[[Matsusaka, Mie|Matsuzaka]]-[[Suzuka, Mie|Suzuka]]-[[Yokkaichi]]-Nagoya-Toyoake-Chiryu-Gamagori-Toyohashi) *[[Japan National Route 41|Route 41]] (Nagoya-Komaki-Inuyama-[[Gero]]-[[Takayama, Gifu|Takayama]]-[[Toyama, Toyama|Toyama]]) *[[Japan National Route 42|Route 42]] *[[Japan National Route 151|Route 151]] *[[Japan National Route 153|Route 153]] *[[Japan National Route 154|Route 154]] *[[Japan National Route 155|Route 155]] (Tokoname-Chita-Kariya-Toyota-Seto-Kasugai-Komaki-Ichinomiya-Tsushima-Yatomi) *[[Japan National Route 247|Route 247]] *[[Japan National Route 248|Route 248]] *[[Japan National Route 257|Route 257]] ([[Hamamatsu]]-Shinshiro-Toyota-Ena-Nakatsugawa-Gero-Takayama) *[[Japan National Route 259|Route 259]] *[[Japan National Route 301|Route 301]] *[[Japan National Route 302|Route 302]] *[[Japan National Route 362|Route 362]] *[[Japan National Route 363|Route 363]] *[[Japan National Route 366|Route 366]] *[[Japan National Route 419|Route 419]] *[[Japan National Route 420|Route 420]] *[[Japan National Route 473|Route 473]] (Gamagori-Okazaki-Toyota-Shitara-Hamamatsu) *[[Japan National Route 474|Route 474]] *[[Japan National Route 475|Route 475]] {{colend}} ===လေဆိပ်များ=== *[[Chubu Centrair International Airport]] *[[Nagoya Airfield]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *Kinuura Port – Handa and Hekinan *Mikawa Port – mainly automobile and car parts export and part of inport base *[[Port of Nagoya|Nagoya Port]] – International Container hub and ferry route to [[Sendai]] and [[Tomakomai, Hokkaido]] ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ '''နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်များ''' *[[Aichi University of Education]] *[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] - Okazaki Campus ([[National Institute for Basic Biology, Japan]], [[National Institute for Physiological Sciences, Japan]]) *[[Nagoya Institute of Technology]] *[[Nagoya University]] *[[Toyohashi University of Technology]] <gallery> File:Aichi University of Education ac (2).JPG|[[Aichi University of Education]] File:NIBB building2.jpg|[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] File:Nagoya Institute of Technology2.jpg|[[Nagoya Institute of Technology]] File:Nagoya University dk4591.jpg|[[Nagoya University]] File:Toyohashi University of Technology 120825.jpg|[[Toyohashi University of Technology]] </gallery> '''အများပိုင်တက္ကသိုလ်''' *[[Aichi Prefectural University]] *[[Aichi Prefectural University of the Arts]] *[[Nagoya City University]] <gallery> File:Aichi-pu.jpg|[[Aichi Prefectural University]] File:Aichi Prefectural University of Fine Arts and Music 150713.JPG|[[Aichi Prefectural University of the Arts]] File:Nagoya City University Tanabe-dori Campus 20131209.JPG|[[Nagoya City University]] </gallery> '''ပုဂ္ဂလိကပိုင်တက္ကသိုလ်''' {{colbegin}} *[[Aichi Bunkyo University]] *[[Aichi Gakuin University]] *[[Aichi Gakusen University]] *[[Aichi Institute of Technology]] *[[Aichi Medical University]] *[[Aichi Mizuho College]] *[[Aichi Sangyo University]] *[[Aichi Shukutoku University]] *[[Aichi Toho University]] *[[Aichi University]] *[[Aichi University of Technology]] *[[Chubu University]] *[[Chukyo University]] *[[Daido University]] *[[Doho University]] *[[Fujita Health University]] *[[Globis University Graduate School of Management]] – Nagoya Campus *[[Japanese Red Cross Toyota College of Nursing]] *[[Kinjo Gakuin University]] *[[Meijo University]] *[[Nagoya Bunri University]] *[[Nagoya College of Music]] *[[Nagoya Gakuin University]] *[[Nagoya Keizai University]] *[[Nagoya Sangyo University]] *[[Nagoya University of Arts]] *[[Nagoya University of Arts and Sciences]] *[[Nagoya University of Commerce & Business]] *[[Nagoya University of Foreign Studies]] *[[Nagoya Women's University]] *[[Nagoya Zokei University]] *[[Nanzan University]] *[[Nihon Fukushi University]] *[[Ohkagakuen University]] *[[Okazaki Women's Junior College]] *[[Seijoh University]] *[[Seisa University]] – Nagoya Schooling Campus *[[Shigakkan University]] *[[Shubun University]] *[[Sugiyama Jogakuen University]] *[[Tokai Gakuen University]] *[[Tokyo University of Social Welfare]] – Nagoya Campus *[[Toyohashi Sozo College]] *[[Toyota Technological Institute]] *[[University of Human Environments]] {{colend}} <gallery> File:Aichi University - Daigaku-Kinenkan.jpg|[[Aichi University]] File:AICHIGAKUIN Univ.MEIJO-KOEN.JPG|[[Aichi Gakuin University]] File:Chubu University.JPG|[[Chubu University]] File:Chukyo University Toyota Library exterior ac (4).jpg|[[Chukyo University]] File:名城大学 - panoramio (2).jpg|[[Meijo University]] File:Nufs-2.jpg|[[Nagoya University of Foreign Studies]] File:Nanzan b.jpg|[[Nanzan University]] File:Toyota Technological Institute (2016.04.17).JPG|[[Toyota Technological Institute]] </gallery> ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} heanenly1ww6icgsre5lvly4z33naf5 1042347 1042346 2026-07-07T14:52:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပညာရေး */ 1042347 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ===ညီအစ်မဒေသများ=== {{colbegin}} *{{Flagicon|AUS}} [[Victoria (Australia)|Victoria]], [[Australia]] – {{Start date|1980|5|2}} *{{Flagicon|CHN}} [[Jiangsu]], [[China]] – {{Start date|1980|7|28}} *{{flagicon|THA}} [[Bangkok]], [[Thailand]] – {{Start date|2012|7|9}} *{{flagicon|CHN}} [[Guangdong]], [[China]] – {{Start date|2013|11|25}} *{{flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], [[South Korea]] – {{Start date|2015|11|10}} *{{Flagicon|USA}} [[Texas]], United States – {{Start date|2016|4|22}} *{{Flagicon|VIE}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnam]] – {{Start date|2016|9|13}} *{{Flagicon|USA}} [[Washington (state)|Washington]], United States – {{Start date|2016|10|18}} *{{Flagicon|BEL}} [[Brussels]], [[Flemish Region]], [[Wallonia]], [[Belgium]] – {{Start date|2017|5|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Indiana]], United States – {{Start date|2017|9|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Kentucky]], United States – {{Start date|2017|10|23}} *{{Flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], [[France]] – {{Start date|2018|6|5}} *{{Flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Brazil]] – {{Start date|2018|9|10}} {{colend}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===မီးရထားလမ်း=== [[File:Skyscrapers of Meieki (2016-07-07).jpg|thumb|200px|[[Nagoya Station]] and Nagoya Station building]] [[File:160321 Toyohashi Station Toyohashi Aichi pref Japan13n.jpg|thumb|200px|[[Toyohashi Station]] and [[Toyohashi Railroad]]]] [[File:Komaki Junction001.jpg|thumb|200px|Komaki Junction]] [[File:Nagoya Expwy. Ring Route 20160401B.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Expressway]]]] [[File:Nagoya Airport view from promenade.jpg|thumb|200px|[[Chubu Centrair International Airport]], constructed on an artificial island]] [[File:Airport Walk NAGOYA 01.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Airfield]]]] [[File:Nagoya Port 02.jpg|thumb|200px|[[Port of Nagoya]]]] [[File:Ragunatenbos1.JPG|thumb|200px|Port of Mikawa]] ;[[File:JR logo (central).svg|20px]] [[JR Central]] :[[File:Shinkansen jrc.svg|16px]] [[Tokaido Shinkansen]] :{{Color|yellow|■}}[[Tokaido Line]] :{{Color|#0066ff|■}}[[Chūō Main Line]] :{{Color|limegreen|■}}[[Kansai Line]] :{{Color|brown|■}}[[Taketoyo Line]] :{{Color|orange|■}}[[Iida Line]] ;[[File:Meitetsu_logomark_2.svg|16px]] [[Meitetsu]] :{{RouteBox|NH||#d12027}}[[Meitetsu Nagoya Line|Nagoya Line]] :{{RouteBox|IY||#018b44}}[[Meitetsu Inuyama Line|Inuyama Line]] :{{RouteBox|KM||#da5290}}[[Meitetsu Komaki Line|Komaki Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Airport Line|Centrair Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Tokoname Line|Tokoname Line]] :{{RouteBox|ST||#7c2982}}[[Meitetsu Seto Line|Seto Line]] :{{RouteBox|TK||#d12027}}[[Meitetsu Toyokawa Line|Toyokawa Line]] :{{RouteBox|GN||#654e9e}}[[Meitetsu Gamagori Line|Gamagori Line]] :{{RouteBox|TT||#9eb03a}}[[Meitetsu Toyota Line|Toyota Line]] :{{RouteBox|KC||#2a9dd8}}[[Meitetsu Chita New Line|Chita Line]] :{{RouteBox|MU||#654e9e}}{{RouteBox|MY||#9eb03a}}[[Meitetsu Mikawa Line|Mikawa Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Bisai Line|Bisai Line]] :{{RouteBox|CH||#727171}}[[Meitetsu Chikko Line|Chikko Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Tsushima Line|Tsushima Line]] ;[[File:KintetsuLogo.svg|16px]] [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] :{{RouteBox|E||#153f97}}[[Nagoya Line (Kintetsu)|Nagoya Line]] ;[[File:Aonami_line_logo.svg|16px]] [[Aonami Line]] ;[[File:Nagoya Subway Logo (black).svg|13px]] [[Nagoya Municipal Subway]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Higashiyama Line).svg|13px]] [[Higashiyama Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meijo Line).svg|13px]] [[Meijo Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Tsurumai Line).svg|13px]] [[Tsurumai Line]] (connecting to Meitetsu Toyota and Inuyama Line) :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Sakura-dori Line).svg|13px]] [[Sakura-dori Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meiko Line).svg|13px]] [[Meiko Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Kamiiida Line).svg|13px]] [[Kamiiida Line]] (connecting to Meitetsu Komaki Line) ;[[File:Toyotetsu logomark.svg|16px]] [[Toyohashi Railroad]] ;[[File:Aikan_logomark.svg|16px]] [[Aichi Loop Line]] ===People movers and tramways=== *[[Linimo]] *Nagoya Guideway Bus *Toyohashi Railroad ===ကားလမ်းများ=== '''အဝေးပြေးလမ်းများ''' {{colbegin}} *[[Chitaodan Road|Chita across Road]] *[[Chitahanto Road|Chita Peninsula Road]] *[[Chubu International Airport Connecting Road]] *[[Chuo Expressway]] *[[Higashi-Meihan Expressway]] (East Meihan Expressway) *[[Isewangan Expressway]] (Ise Bayside Expressway) *[[Meishin Expressway]] *Mei-Nikan Expressway *[[Nagoya Expressway]] *Nagoya Seto Road *[[Shin-Meishin Expressway]] *[[Shin-Tōmei Expressway]] *[[Minamichita Road|South Chita Road]] *[[Tokai-Hokuriku Expressway]] *[[Tomei Expressway]] {{colend}} '''National highways''' {{colbegin}} *[[Japan National Route 1|Route 1]] *[[Japan National Route 19|Route 19]] (Nagoya-Kasugai-[[Tajimi]]-[[Nagiso]]-[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]-[[Nagano, Nagano|Nagano]]) *[[Japan National Route 22|Route 22]] (Nagoya-Ichinomiya-[[Gifu, Gifu|Gifu]]) *[[Japan National Route 23|Route 23]] ([[Ise, Mie|Ise]]-[[Matsusaka, Mie|Matsuzaka]]-[[Suzuka, Mie|Suzuka]]-[[Yokkaichi]]-Nagoya-Toyoake-Chiryu-Gamagori-Toyohashi) *[[Japan National Route 41|Route 41]] (Nagoya-Komaki-Inuyama-[[Gero]]-[[Takayama, Gifu|Takayama]]-[[Toyama, Toyama|Toyama]]) *[[Japan National Route 42|Route 42]] *[[Japan National Route 151|Route 151]] *[[Japan National Route 153|Route 153]] *[[Japan National Route 154|Route 154]] *[[Japan National Route 155|Route 155]] (Tokoname-Chita-Kariya-Toyota-Seto-Kasugai-Komaki-Ichinomiya-Tsushima-Yatomi) *[[Japan National Route 247|Route 247]] *[[Japan National Route 248|Route 248]] *[[Japan National Route 257|Route 257]] ([[Hamamatsu]]-Shinshiro-Toyota-Ena-Nakatsugawa-Gero-Takayama) *[[Japan National Route 259|Route 259]] *[[Japan National Route 301|Route 301]] *[[Japan National Route 302|Route 302]] *[[Japan National Route 362|Route 362]] *[[Japan National Route 363|Route 363]] *[[Japan National Route 366|Route 366]] *[[Japan National Route 419|Route 419]] *[[Japan National Route 420|Route 420]] *[[Japan National Route 473|Route 473]] (Gamagori-Okazaki-Toyota-Shitara-Hamamatsu) *[[Japan National Route 474|Route 474]] *[[Japan National Route 475|Route 475]] {{colend}} ===လေဆိပ်များ=== *[[Chubu Centrair International Airport]] *[[Nagoya Airfield]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *Kinuura Port – Handa and Hekinan *Mikawa Port – mainly automobile and car parts export and part of inport base *[[Port of Nagoya|Nagoya Port]] – International Container hub and ferry route to [[Sendai]] and [[Tomakomai, Hokkaido]] ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== '''နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်များ''' *[[Aichi University of Education]] *[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] - Okazaki Campus ([[National Institute for Basic Biology, Japan]], [[National Institute for Physiological Sciences, Japan]]) *[[Nagoya Institute of Technology]] *[[Nagoya University]] *[[Toyohashi University of Technology]] <gallery> File:Aichi University of Education ac (2).JPG|[[Aichi University of Education]] File:NIBB building2.jpg|[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] File:Nagoya Institute of Technology2.jpg|[[Nagoya Institute of Technology]] File:Nagoya University dk4591.jpg|[[Nagoya University]] File:Toyohashi University of Technology 120825.jpg|[[Toyohashi University of Technology]] </gallery> '''အများပိုင်တက္ကသိုလ်''' *[[Aichi Prefectural University]] *[[Aichi Prefectural University of the Arts]] *[[Nagoya City University]] <gallery> File:Aichi-pu.jpg|[[Aichi Prefectural University]] File:Aichi Prefectural University of Fine Arts and Music 150713.JPG|[[Aichi Prefectural University of the Arts]] File:Nagoya City University Tanabe-dori Campus 20131209.JPG|[[Nagoya City University]] </gallery> '''ပုဂ္ဂလိကပိုင်တက္ကသိုလ်''' {{colbegin}} *[[Aichi Bunkyo University]] *[[Aichi Gakuin University]] *[[Aichi Gakusen University]] *[[Aichi Institute of Technology]] *[[Aichi Medical University]] *[[Aichi Mizuho College]] *[[Aichi Sangyo University]] *[[Aichi Shukutoku University]] *[[Aichi Toho University]] *[[Aichi University]] *[[Aichi University of Technology]] *[[Chubu University]] *[[Chukyo University]] *[[Daido University]] *[[Doho University]] *[[Fujita Health University]] *[[Globis University Graduate School of Management]] – Nagoya Campus *[[Japanese Red Cross Toyota College of Nursing]] *[[Kinjo Gakuin University]] *[[Meijo University]] *[[Nagoya Bunri University]] *[[Nagoya College of Music]] *[[Nagoya Gakuin University]] *[[Nagoya Keizai University]] *[[Nagoya Sangyo University]] *[[Nagoya University of Arts]] *[[Nagoya University of Arts and Sciences]] *[[Nagoya University of Commerce & Business]] *[[Nagoya University of Foreign Studies]] *[[Nagoya Women's University]] *[[Nagoya Zokei University]] *[[Nanzan University]] *[[Nihon Fukushi University]] *[[Ohkagakuen University]] *[[Okazaki Women's Junior College]] *[[Seijoh University]] *[[Seisa University]] – Nagoya Schooling Campus *[[Shigakkan University]] *[[Shubun University]] *[[Sugiyama Jogakuen University]] *[[Tokai Gakuen University]] *[[Tokyo University of Social Welfare]] – Nagoya Campus *[[Toyohashi Sozo College]] *[[Toyota Technological Institute]] *[[University of Human Environments]] {{colend}} <gallery> File:Aichi University - Daigaku-Kinenkan.jpg|[[Aichi University]] File:AICHIGAKUIN Univ.MEIJO-KOEN.JPG|[[Aichi Gakuin University]] File:Chubu University.JPG|[[Chubu University]] File:Chukyo University Toyota Library exterior ac (4).jpg|[[Chukyo University]] File:名城大学 - panoramio (2).jpg|[[Meijo University]] File:Nufs-2.jpg|[[Nagoya University of Foreign Studies]] File:Nanzan b.jpg|[[Nanzan University]] File:Toyota Technological Institute (2016.04.17).JPG|[[Toyota Technological Institute]] </gallery> ==အားကစား== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} oq3b8z2pc23m6f0zek99a1digwlw3pb 1042348 1042347 2026-07-07T14:52:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အားကစား */ 1042348 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အအိချိခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg | caption1 = Skyline of [[Nagoya]] | image2 = Atsuta Shrine.jpg | caption2 = [[Atsuta Shrine]] | image3 = Kōrankei.jpg | caption3 = [[Kōrankei]] | image4 = Castle in Inuyama.JPG | caption4 = [[Inuyama Castle]] | image5 = Iragomisaki5.jpg | caption5 = [[Cape Irago]] | image6 = Tenshuhonmaru.jpg | caption6 = [[Nagoya Castle]] | image7 = Tsushimajinja4.JPG | caption7 = [[Tsushima Shrine]] }} | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}} | image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Symbol | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map1 = | coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Chūbu region|Chūbu]] ([[Tōkai region|Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[Honshu]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Nagoya]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 7 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 54 | leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[Hideaki Ōmura]] (since February 2011) | area_total_km2 = 5172.92 | area_water_percent = 5.4 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|27th]] | population_footnotes = | population_total = 7552873 | population_as_of = 1 October 2019 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|4th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP (2022) | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]] 43,083 billion<br />[[US$]] 318.2 billion | iso_code = JP-23 | website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus&nbsp;sunia&nbsp;japonicus'') | fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus&nbsp;japonicus'') | flower = [[Kakitsubata]] (''Iris&nbsp;laevigata'') | tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'') }} | anthem = [[:ja:われらが愛知|Warera ga Aichi]] }} '''အအိချိခရိုင်''' (愛知県, အအိချိခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၇,၄၆၁,၁၁၁ (၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အရ) ရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၅,၁၇၂.၉၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၂၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၄၄၂ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၃၇၃၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ အအိချိခရိုင်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဂိဖုခရိုင်]]နှင့် [[နဂနိုခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== [[နာဂိုယာမြို့|နဂိုယမြို့]]သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားအဓိကမြို့များမှာ တိုယောတမြို့၊ အိုခဇခိမြို့နှင့် အိချိနိုမိယမြို့တို့ ပါဝင်သည်။ အအိချိခရိုင်နှင့် နဂိုယမြို့တို့သည် ချူးခယောမြို့ပြဧရိယာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤမြို့ပြဧရိယာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ပြဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ တိုးခိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တိုးခိုင်းဒေသသည် ချူးဘုဒေသနှင့် [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် တိုယိုတာကားကော်ပိုရေးရင်း၏ ထုတ်လုပ်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း ဟိဂရှိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နှင့် Legoland Japan Resort တို့ ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုအနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ အအိချိခရိုင်သည် တောင်ဘက်တွင် အိဆဲပင်လယ်အော်နှင့် မိခဝပင်လယ်အော် စသည်တို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နဂနိုခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်တို့ ရှိသည်။ ခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ (၆၆ မိုင်)၊ တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၉၄ ကီလိုမီတာ (၅၈ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဧရိယာသည် နိုးဘိလွင်ပြင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ ဧရိယာမှာ ၅,၁၇၂.၄၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၉၉၇.၁၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ချအုဆုတောင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၁၅ မီတာ (၄၆၄၂ ပေ) မြင့်မားသည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် နဂိုယမြို့ တည်ရှိနေသည်။ ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် လူဦးရေနေသိပ်သည်းမှုနည်းပါးသော်လည်း များစွာသော အဓိကစက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသည့် စီးပွားရေးရှိသည့်အတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအထိ အအိချိခရိုင်သည် လူဦးရေအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအမြင့်ဆုံးခရိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ခရိုင်၏ စုစုပေါင်းမြေဧရိယာ၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အအိချိခိုးဂန်း၊ ဟိဒခိဆိုဂဝ၊ မိခဝပင်လယ်အော်နှင့် တန်းရူးအိုခုမိခဝအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အခြား ခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="NationalPark" /> ==မြို့ပြဒေသများ== {{main|အအိချိခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} ===မြို့ပြများ=== အအိချိခရိုင်တွင်း မြို့ကြီး ၃၈ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်ဂျိ]] |- |[[File:Flag of Aisai, Aichi.svg|25x25px]] [[Aisai]] |愛西市 |66.70 |61,320 |[[File:Aisai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ama, Aichi.svg|25x25px]] [[Ama, Aichi|Ama]] |あま市 |27.49 |87,651 |[[File:Ama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Anjo, Aichi.svg|25x25px]] [[Anjō]] |安城市 |86.05 |188,693 |[[File:Anjo in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chiryū, Aichi.svg|25x25px]] [[Chiryū]] |知立市 |16.31 |71,992 |[[File:Chiryu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Chita, Aichi.svg|25x25px]] [[Chita, Aichi|Chita]] |知多市 |45.90 |83,891 |[[File:Chita in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Gamagori, Aichi.svg|25x25px]] [[Gamagōri]] |蒲郡市 |56.92 |80,063 |[[File:Gamagori in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Handa, Aichi.svg|25x25px]] [[Handa, Aichi|Handa]] |半田市 |47.42 |118,259 |[[File:Handa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Hekinan, Aichi.svg|25x25px]] [[Hekinan]] |碧南市 |36.68 |72,864 |[[File:Hekinan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ichinomiya, Aichi.svg|24x24px]] [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |一宮市 |113.82 |380,073 |[[File:Ichinomiya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inazawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Inazawa]] |稲沢市 |79.35 |135,580 |[[File:Inazawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Inuyama, Aichi.svg|25x25px]] [[Inuyama, Aichi|Inuyama]] |犬山市 |74.90 |73,420 |[[File:Inuyama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Iwakura, Aichi.svg|25x25px]] [[Iwakura, Aichi|Iwakura]] |岩倉市 |10.47 |47,929 |[[File:Iwakura in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kariya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kariya, Aichi|Kariya]] |刈谷市 |50.39 |153,162 |[[File:Kariya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kasugai, Aichi.svg|25x25px]] [[Kasugai, Aichi|Kasugai]] |春日井市 |92.78 |306,764 |[[File:Kasugai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kitanagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Kitanagoya]] |北名古屋市 |18.37 |86,068 |[[File:Kitanagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kiyosu, Aichi.svg|25x25px]] [[Kiyosu]] |清須市 |17.35 |69,687 |[[File:Kiyosu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Komaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Komaki]] |小牧市 |62.81 |148,872 |[[File:Komaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Konan, Aichi.svg|25x25px]] [[Kōnan, Aichi|Kōnan]] |江南市 |30.20 |97,903 |[[File:Konan in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Miyoshi, Aichi.svg|25x25px]] [[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]] |みよし市 |32.19 |62,782 |[[File:Miyoshi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagakute, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagakute]] |長久手市 |21.55 |61,503 |[[File:Nagakute in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|25x25px]] [[Nagoya]] (capital) |名古屋市 |326.45 |2,337,864 |[[File:Nagoya in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nishio, Aichi.svg|25x25px]] [[Nishio]] |西尾市 |161.22 |169,984 |[[File:Nishio in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Nisshin, Aichi.svg|25x25px]] [[Nisshin, Aichi|Nisshin]] |日進市 |34.91 |91,795 |[[File:Nisshin in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Ōbu, Aichi.svg|25x25px]] [[Ōbu]] |大府市 |33.66 |92,179 |[[File:Obu in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Okazaki, Aichi.svg|25x25px]] [[Okazaki, Aichi|Okazaki]] |岡崎市 |387.20 |386,999 |[[File:Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Owariasahi, Aichi (red version).svg|25x25px]] [[Owariasahi]] |尾張旭市 |21.03 |81,954 |[[File:Owariasahi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Seto, Aichi.svg|25x25px]] [[Seto, Aichi|Seto]] |瀬戸市 |111.40 |127,659 |[[File:Seto in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shinshiro, Aichi.svg|25x25px]] [[Shinshiro]] |新城市 |499.23 |44,581 |[[File:Shinshiro in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tahara, Aichi.svg|25x25px]] [[Tahara, Aichi|Tahara]] |田原市 |191.12 |60,206 |[[File:Tahara in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Takahama, Aichi.svg|25x25px]] [[Takahama, Aichi|Takahama]] |高浜市 |13.11 |48,736 |[[File:Takahama in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokai, Aichi.svg|25x25px]] [[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |東海市 |43.43 |113,698 |[[File:Tokai in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tokoname, Aichi.svg|25x25px]] [[Tokoname]] |常滑市 |55.90 |57,872 |[[File:Tokoname in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoake, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyoake]] |豊明市 |23.22 |69,525 |[[File:Toyoake in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyohashi, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyohashi]] |豊橋市 |261.86 |377,453 |[[File:Toyohashi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyokawa, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] |豊川市 |161.14 |183,930 |[[File:Toyokawa in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyota, Aichi.svg|25x25px]] [[Toyota, Aichi|Toyota]] |豊田市 |918.32 |426,162 |[[File:Toyota in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tsushima, Aichi.svg|25x25px]] [[Tsushima, Aichi|Tsushima]] |津島市 |25.09 |61,647 |[[File:Tsushima in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |- |[[File:Flag of Yatomi, Aichi.svg|25x25px]] [[Yatomi]] |弥富市 |49.00 |44,589 |[[File:Yatomi in Aichi Prefecture Ja.svg|49x49px]] |} <gallery> File:Take Island from Mount Togami.jpg|[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]] File:Inuyamamatsuri1.jpg|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]] File:Nagoya TV Tower1.jpg|[[Nagoya, Aichi|Nagoya]] File:Okazaki city.jpg|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]] File:Kōrankei.jpg|[[Toyota, Aichi|Toyota]] File:Tsushimajinja3.JPG|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]] File:ToyohashiSkyline02.jpg|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]] </gallery> ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== ခရိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်များနှင့် ရွာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ဧရိယာ(km²) ! rowspan="2" |လူဦးရေ ! rowspan="2" |ဒေသ ! rowspan="2" |မြေပုံ |- ![[ရိုမဂျိ]] ![[ခန်းဂျိ]] |- |[[File:Flag of Agui, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Agui, Aichi|Agui]] |阿久比町 |23.80 |28,291 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Agui in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Fuso, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Fusō, Aichi|Fusō]] |扶桑町 |11.19 |34,144 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Fuso in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Higashiura, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Higashiura]] |東浦町 |31.14 |50,182 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Higashiura in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kanie, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kanie]] |蟹江町 |11.09 |37,082 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Kanie in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Kota, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Kōta, Aichi|Kōta]] |幸田町 |56.72 |42,200 |[[Nukata District, Aichi|Nukata District]] |[[File:Kota in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Mihama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Mihama, Aichi|Mihama]] |美浜町 |46.20 |22,701 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Mihama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Minamichita Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Minamichita]] |南知多町 |38.37 |17,393 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Minamichita in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oguchi, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōguchi]] |大口町 |13.61 |24,160 |[[Niwa District, Aichi|Niwa District]] |[[File:Oguchi in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Oharu Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Ōharu]] |大治町 |6.59 |32,318 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Oharu in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Shitara, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Shitara, Aichi|Shitara]] |設楽町 |273.94 |4,531 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Shitara in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Taketoyo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Taketoyo]] |武豊町 |26.38 |43,147 |[[Chita District, Aichi|Chita District]] |[[File:Taketoyo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Tobishima, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tobishima]] |飛島村 |22.42 |4,609 |[[Ama District, Aichi|Ama District]] |[[File:Tobishima in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toei Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōei, Aichi|Tōei]] |東栄町 |123.38 |3,033 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toei in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Togo, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Tōgō, Aichi|Tōgō]] |東郷町 |18.03 |44,109 |[[Aichi District, Aichi|Aichi District]] |[[File:Togo in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyone, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyone]] |豊根村 |155.88 |1,031 |[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]] |[[File:Toyone in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |- |[[File:Flag of Toyoyama, Aichi.svg|frameless|25x25px]] [[Toyoyama]] |豊山町 |6.18 |15,630 |[[Nishikasugai District, Aichi|Nishikasugai District]] |[[File:Toyoyama in Aichi Prefecture Ja.svg|frameless|49x49px]] |} <gallery> File:Kaniegawa.JPG|[[Ama District, Aichi|Ama District]], [[Kanie, Aichi|Kanie]] File:Kankonouen.JPG|[[Chita District, Aichi|Chita District]], [[Minamichita, Aichi|Minamichita]] File:Chausuyama02.jpg|[[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara District]], [[Toyone, Aichi|Toyone]] File:Cherry blossoms on the gojo river.jpg|[[Niwa District, Aichi|Niwa District]], [[Ōguchi, Aichi|Ōguchi]] File:Front Approach to Honkoji Temple (Kota Town).jpg|[[Nukata District, Aichi|Nukata District]], [[Kōta, Aichi|Kōta]] </gallery> ==လူဦးရေဆိုင်ရာ== ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အအိချိခရိုင်လူဦးရေ၏ ၅၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားများ ဖြစ်ပြီး ၄၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းနေထိုင်သူ ၁၃၉,၅၄၀ ဦး (လူဦးရေ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည် နိုင်ငံခြားသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ===အရွယ်အလိုက် လူဦးရေ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)=== {| class="wikitable" ! scope="col" | အသက် ! scope="col" | % (လူဦးရေ) ! scope="col" | % (ကျား) ! scope="col" | % (မ) |- align="right" ! 0–9 | 10.21 || 10.45 || 9.96 |- align="right" ! 10–19 | 10.75 || 11.02 || 10.48 |- align="right" ! 20–29 | 15.23 || 15.71 || 14.75 |- align="right" ! 30–39 | 14.81 || 15.31 || 14.30 |- align="right" ! 40–49 | 12.21 || 12.41 || 12.01 |- align="right" ! 50–59 | 15.22 || 15.31 || 15.12 |- align="right" ! 60–69 | 11.31 || 11.22 || 11.41 |- align="right" ! 70–79 | 6.76 || 6.01 || 7.52 |- align="right" ! Over 80 | 3.12 || 2.01 || 4.23 |- align="right" ! Unknown | 0.38 || 0.54 || 0.23 |} ==စီးပွားရေး== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခရိုင်၏ အသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပတ်လည်ထုတ်ကုန်ရောင်းချရမှုသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၈ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ အအိချိခရိုင်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့်အထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခရိုင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတည်ဆောက်ပုံသည် မျှတစွာ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဓိကလုပ်ငန်းများ *လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်း *မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း *ကြွေထည်မြေထည်လုပ်ငန်း *စတီး၊ သတ္တုစပ်စတီးလုပ်ငန်း အအိချိခရိုင်တွင် အောက်ပါကုမ္ပဏီများသည် ရုံးချုပ်များကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ {| |[[Aichi Steel]] |[[Tōkai, Aichi|Tōkai]] |- |[[Aisin Seiki]]||[[Kariya, Aichi|Kariya]] |- |[[Brother Industries, Ltd.]]||Nagoya |- |[[Central Japan Railway Company]]||Nagoya |- |[[Denso Corporation]]||Kariya |- |[[Eisaku Noro Company]]||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]] |- |[[Kanesue|Kanesue Corporation]] |Ichinomiya |- |[[Makita Corporation]]||[[Anjō, Aichi|Anjō]] |- |[[Matsuzakaya]]||Nagoya |- |[[Mizkan|Mizkan Corporation]] |[[Handa, Aichi|Handa]] |- |[[Nagoya Railroad]]||Nagoya |- |[[Nippon Sharyo]]||Nagoya |- |[[Noritake]]||Nagoya |- |[[Okuma Corporation]] |[[Ōguchi]] |- |[[Sumitomo Riko]]||[[Komaki, Aichi|Komaki]]<ref name="SumitomoRiko" /> |- |[[Toyota Motor Corporation]]||[[Toyota, Aichi|Toyota]] |- |} ဖုဂျိအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း၊ မိဆုဘိရှိမော်တာ၊ Pfizer, ဆုဇုခိ၊ Bodycote နှင့် Volkswagen Group တို့သည်လည်း အအိချိခရိုင်တွင် စက်ရုံများလည်ပတ်ခြင်းနှင့် ရုံးခွဲများဖွင့်လှစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး== ===ညီအစ်မဒေသများ=== {{colbegin}} *{{Flagicon|AUS}} [[Victoria (Australia)|Victoria]], [[Australia]] – {{Start date|1980|5|2}} *{{Flagicon|CHN}} [[Jiangsu]], [[China]] – {{Start date|1980|7|28}} *{{flagicon|THA}} [[Bangkok]], [[Thailand]] – {{Start date|2012|7|9}} *{{flagicon|CHN}} [[Guangdong]], [[China]] – {{Start date|2013|11|25}} *{{flagicon|KOR}} [[Gyeonggi Province]], [[South Korea]] – {{Start date|2015|11|10}} *{{Flagicon|USA}} [[Texas]], United States – {{Start date|2016|4|22}} *{{Flagicon|VIE}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnam]] – {{Start date|2016|9|13}} *{{Flagicon|USA}} [[Washington (state)|Washington]], United States – {{Start date|2016|10|18}} *{{Flagicon|BEL}} [[Brussels]], [[Flemish Region]], [[Wallonia]], [[Belgium]] – {{Start date|2017|5|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Indiana]], United States – {{Start date|2017|9|15}} *{{Flagicon|USA}} [[Kentucky]], United States – {{Start date|2017|10|23}} *{{Flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], [[France]] – {{Start date|2018|6|5}} *{{Flagicon|BRA}} [[São Paulo (state)|São Paulo]], [[Brazil]] – {{Start date|2018|9|10}} {{colend}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===မီးရထားလမ်း=== [[File:Skyscrapers of Meieki (2016-07-07).jpg|thumb|200px|[[Nagoya Station]] and Nagoya Station building]] [[File:160321 Toyohashi Station Toyohashi Aichi pref Japan13n.jpg|thumb|200px|[[Toyohashi Station]] and [[Toyohashi Railroad]]]] [[File:Komaki Junction001.jpg|thumb|200px|Komaki Junction]] [[File:Nagoya Expwy. Ring Route 20160401B.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Expressway]]]] [[File:Nagoya Airport view from promenade.jpg|thumb|200px|[[Chubu Centrair International Airport]], constructed on an artificial island]] [[File:Airport Walk NAGOYA 01.JPG|thumb|200px|[[Nagoya Airfield]]]] [[File:Nagoya Port 02.jpg|thumb|200px|[[Port of Nagoya]]]] [[File:Ragunatenbos1.JPG|thumb|200px|Port of Mikawa]] ;[[File:JR logo (central).svg|20px]] [[JR Central]] :[[File:Shinkansen jrc.svg|16px]] [[Tokaido Shinkansen]] :{{Color|yellow|■}}[[Tokaido Line]] :{{Color|#0066ff|■}}[[Chūō Main Line]] :{{Color|limegreen|■}}[[Kansai Line]] :{{Color|brown|■}}[[Taketoyo Line]] :{{Color|orange|■}}[[Iida Line]] ;[[File:Meitetsu_logomark_2.svg|16px]] [[Meitetsu]] :{{RouteBox|NH||#d12027}}[[Meitetsu Nagoya Line|Nagoya Line]] :{{RouteBox|IY||#018b44}}[[Meitetsu Inuyama Line|Inuyama Line]] :{{RouteBox|KM||#da5290}}[[Meitetsu Komaki Line|Komaki Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Airport Line|Centrair Line]] :{{RouteBox|TA||#1065ab}}[[Meitetsu Tokoname Line|Tokoname Line]] :{{RouteBox|ST||#7c2982}}[[Meitetsu Seto Line|Seto Line]] :{{RouteBox|TK||#d12027}}[[Meitetsu Toyokawa Line|Toyokawa Line]] :{{RouteBox|GN||#654e9e}}[[Meitetsu Gamagori Line|Gamagori Line]] :{{RouteBox|TT||#9eb03a}}[[Meitetsu Toyota Line|Toyota Line]] :{{RouteBox|KC||#2a9dd8}}[[Meitetsu Chita New Line|Chita Line]] :{{RouteBox|MU||#654e9e}}{{RouteBox|MY||#9eb03a}}[[Meitetsu Mikawa Line|Mikawa Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Bisai Line|Bisai Line]] :{{RouteBox|CH||#727171}}[[Meitetsu Chikko Line|Chikko Line]] :{{RouteBox|TB||#e85624}}[[Meitetsu Tsushima Line|Tsushima Line]] ;[[File:KintetsuLogo.svg|16px]] [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] :{{RouteBox|E||#153f97}}[[Nagoya Line (Kintetsu)|Nagoya Line]] ;[[File:Aonami_line_logo.svg|16px]] [[Aonami Line]] ;[[File:Nagoya Subway Logo (black).svg|13px]] [[Nagoya Municipal Subway]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Higashiyama Line).svg|13px]] [[Higashiyama Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meijo Line).svg|13px]] [[Meijo Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Tsurumai Line).svg|13px]] [[Tsurumai Line]] (connecting to Meitetsu Toyota and Inuyama Line) :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Sakura-dori Line).svg|13px]] [[Sakura-dori Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Meiko Line).svg|13px]] [[Meiko Line]] :[[File:Nagoya Subway Logo V2 (Kamiiida Line).svg|13px]] [[Kamiiida Line]] (connecting to Meitetsu Komaki Line) ;[[File:Toyotetsu logomark.svg|16px]] [[Toyohashi Railroad]] ;[[File:Aikan_logomark.svg|16px]] [[Aichi Loop Line]] ===People movers and tramways=== *[[Linimo]] *Nagoya Guideway Bus *Toyohashi Railroad ===ကားလမ်းများ=== '''အဝေးပြေးလမ်းများ''' {{colbegin}} *[[Chitaodan Road|Chita across Road]] *[[Chitahanto Road|Chita Peninsula Road]] *[[Chubu International Airport Connecting Road]] *[[Chuo Expressway]] *[[Higashi-Meihan Expressway]] (East Meihan Expressway) *[[Isewangan Expressway]] (Ise Bayside Expressway) *[[Meishin Expressway]] *Mei-Nikan Expressway *[[Nagoya Expressway]] *Nagoya Seto Road *[[Shin-Meishin Expressway]] *[[Shin-Tōmei Expressway]] *[[Minamichita Road|South Chita Road]] *[[Tokai-Hokuriku Expressway]] *[[Tomei Expressway]] {{colend}} '''National highways''' {{colbegin}} *[[Japan National Route 1|Route 1]] *[[Japan National Route 19|Route 19]] (Nagoya-Kasugai-[[Tajimi]]-[[Nagiso]]-[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]-[[Nagano, Nagano|Nagano]]) *[[Japan National Route 22|Route 22]] (Nagoya-Ichinomiya-[[Gifu, Gifu|Gifu]]) *[[Japan National Route 23|Route 23]] ([[Ise, Mie|Ise]]-[[Matsusaka, Mie|Matsuzaka]]-[[Suzuka, Mie|Suzuka]]-[[Yokkaichi]]-Nagoya-Toyoake-Chiryu-Gamagori-Toyohashi) *[[Japan National Route 41|Route 41]] (Nagoya-Komaki-Inuyama-[[Gero]]-[[Takayama, Gifu|Takayama]]-[[Toyama, Toyama|Toyama]]) *[[Japan National Route 42|Route 42]] *[[Japan National Route 151|Route 151]] *[[Japan National Route 153|Route 153]] *[[Japan National Route 154|Route 154]] *[[Japan National Route 155|Route 155]] (Tokoname-Chita-Kariya-Toyota-Seto-Kasugai-Komaki-Ichinomiya-Tsushima-Yatomi) *[[Japan National Route 247|Route 247]] *[[Japan National Route 248|Route 248]] *[[Japan National Route 257|Route 257]] ([[Hamamatsu]]-Shinshiro-Toyota-Ena-Nakatsugawa-Gero-Takayama) *[[Japan National Route 259|Route 259]] *[[Japan National Route 301|Route 301]] *[[Japan National Route 302|Route 302]] *[[Japan National Route 362|Route 362]] *[[Japan National Route 363|Route 363]] *[[Japan National Route 366|Route 366]] *[[Japan National Route 419|Route 419]] *[[Japan National Route 420|Route 420]] *[[Japan National Route 473|Route 473]] (Gamagori-Okazaki-Toyota-Shitara-Hamamatsu) *[[Japan National Route 474|Route 474]] *[[Japan National Route 475|Route 475]] {{colend}} ===လေဆိပ်များ=== *[[Chubu Centrair International Airport]] *[[Nagoya Airfield]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== *Kinuura Port – Handa and Hekinan *Mikawa Port – mainly automobile and car parts export and part of inport base *[[Port of Nagoya|Nagoya Port]] – International Container hub and ferry route to [[Sendai]] and [[Tomakomai, Hokkaido]] ==ပညာရေး== ===တက္ကသိုလ်များ=== '''နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်များ''' *[[Aichi University of Education]] *[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] - Okazaki Campus ([[National Institute for Basic Biology, Japan]], [[National Institute for Physiological Sciences, Japan]]) *[[Nagoya Institute of Technology]] *[[Nagoya University]] *[[Toyohashi University of Technology]] <gallery> File:Aichi University of Education ac (2).JPG|[[Aichi University of Education]] File:NIBB building2.jpg|[[Graduate University for Advanced Studies (Japan)|Graduate University for Advanced Studies]] File:Nagoya Institute of Technology2.jpg|[[Nagoya Institute of Technology]] File:Nagoya University dk4591.jpg|[[Nagoya University]] File:Toyohashi University of Technology 120825.jpg|[[Toyohashi University of Technology]] </gallery> '''အများပိုင်တက္ကသိုလ်''' *[[Aichi Prefectural University]] *[[Aichi Prefectural University of the Arts]] *[[Nagoya City University]] <gallery> File:Aichi-pu.jpg|[[Aichi Prefectural University]] File:Aichi Prefectural University of Fine Arts and Music 150713.JPG|[[Aichi Prefectural University of the Arts]] File:Nagoya City University Tanabe-dori Campus 20131209.JPG|[[Nagoya City University]] </gallery> '''ပုဂ္ဂလိကပိုင်တက္ကသိုလ်''' {{colbegin}} *[[Aichi Bunkyo University]] *[[Aichi Gakuin University]] *[[Aichi Gakusen University]] *[[Aichi Institute of Technology]] *[[Aichi Medical University]] *[[Aichi Mizuho College]] *[[Aichi Sangyo University]] *[[Aichi Shukutoku University]] *[[Aichi Toho University]] *[[Aichi University]] *[[Aichi University of Technology]] *[[Chubu University]] *[[Chukyo University]] *[[Daido University]] *[[Doho University]] *[[Fujita Health University]] *[[Globis University Graduate School of Management]] – Nagoya Campus *[[Japanese Red Cross Toyota College of Nursing]] *[[Kinjo Gakuin University]] *[[Meijo University]] *[[Nagoya Bunri University]] *[[Nagoya College of Music]] *[[Nagoya Gakuin University]] *[[Nagoya Keizai University]] *[[Nagoya Sangyo University]] *[[Nagoya University of Arts]] *[[Nagoya University of Arts and Sciences]] *[[Nagoya University of Commerce & Business]] *[[Nagoya University of Foreign Studies]] *[[Nagoya Women's University]] *[[Nagoya Zokei University]] *[[Nanzan University]] *[[Nihon Fukushi University]] *[[Ohkagakuen University]] *[[Okazaki Women's Junior College]] *[[Seijoh University]] *[[Seisa University]] – Nagoya Schooling Campus *[[Shigakkan University]] *[[Shubun University]] *[[Sugiyama Jogakuen University]] *[[Tokai Gakuen University]] *[[Tokyo University of Social Welfare]] – Nagoya Campus *[[Toyohashi Sozo College]] *[[Toyota Technological Institute]] *[[University of Human Environments]] {{colend}} <gallery> File:Aichi University - Daigaku-Kinenkan.jpg|[[Aichi University]] File:AICHIGAKUIN Univ.MEIJO-KOEN.JPG|[[Aichi Gakuin University]] File:Chubu University.JPG|[[Chubu University]] File:Chukyo University Toyota Library exterior ac (4).jpg|[[Chukyo University]] File:名城大学 - panoramio (2).jpg|[[Meijo University]] File:Nufs-2.jpg|[[Nagoya University of Foreign Studies]] File:Nanzan b.jpg|[[Nanzan University]] File:Toyota Technological Institute (2016.04.17).JPG|[[Toyota Technological Institute]] </gallery> ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ပွဲတော်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Aichi}} *{{Official website|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}} *[https://www.aichi-now.jp/en/ Aichi Now-Official Site for Tourism Aichi] *[http://www.busho-aichi.jp/english/index.html Aichi, HOME of the Samurai Spirit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127211102/http://www.busho-aichi.jp/english/index.html |date=27 November 2013 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} opj40z6k15op2okpzm9c60kjmtrbzhx 0 289015 1042401 1042294 2026-07-07T19:33:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042401 wikitext text/x-wiki {{About|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့၏ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့|မြို့သစ်မြို့}} {{Infobox military conflict | conflict = မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]မှ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] | date = မေ ၇ - မေ ၁၁၊ ၂၀၂၄ | place = [[မြို့သစ်မြို့]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | result = NUG ပူးပေါင်းတပ်များ အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက် | combatant1 = * {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}}[[ခလရ(၂၂၈)|ခလရ- ၂၂၈]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}}[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.svg}}[[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်|SNA]] ** ကသည်းတပ်ဖွဲ့ **[[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] | combatant2 = * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]]/[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * {{flagicon image|Flag of Kuki State.jpg}}[[ကူကီးအမျိုးသားတပ်မတော်]] (KNA-B) * {{flagicon image|Myanmar National Liberation Army.svg}}[[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] | units1 = * ခလရ ၂၂၈ * SNA တပ်မဟာ ၈၉၁ (တပ်ရင်း ၃) * ကသည်းတပ်ဖွဲ့ * ရဲတပ်ဖွဲ့ * ပျူစောထီး | units2 = * တမူးခရိုင် တပ်ရင်း ၂ * အထူးလှုပ်ရှား တပ်ရင်း ၉ * [[ကူကီးအမျိုးသားတပ်မတော်|KNA-B]] * [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် |(NLA)]] | map_type = Myanmar | latitude = 23.7500 | longitude = 94.4000 | map_label = မြို့သစ် | map_caption = စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ တမူးမြို့နယ်ရှိ မြို့သစ်မြို့၏ တည်နေရာ | notes = တိုက်ပွဲအတွင်း မြို့သစ်ရဲစခန်းမှူး ကျော်ကျော်နိုင်နှင့်အတူ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၁ ဦးသည် အလံဖြူထောင်ကာ လက်နက်ချခဲ့သည် | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]ကာလ မှ [[အညာ စစ်မြေပြင်]] ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊[[မြို့သစ်မြို့၊ တမူးခရိုင်|မြို့သစ်မြို့]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ၏ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသက ဦးဆောင်သည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် မြို့သစ်မြို့ရှိ စစ်စခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-11 |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့သစ်မြို့ကို NUG နဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ ပူးပေါင်းသိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myothit-nug-occupied-05112024130843.html |access-date=2026-07-07 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite news |last=Editor |first=Mizzima |date=2024-05-12 |title=မြို့သစ် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ရဲ ၂၁ ဦး အညံ့ခံ - BUR.MIZZIMA.COM |url=https://bur.mizzima.com/2024/05/12/21945 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523094329/https://bur.mizzima.com/2024/05/12/21945 |archive-date=23 May 2024 |access-date=2026-07-07 |work=BUR.MIZZIMA.COM |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-05-11 |title=တမူးမြို့နယ်အထက်ပိုင်း မြို့သစ်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://ayartimes.com/?p=36778 |access-date=2026-07-07 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == [[မြို့သစ်မြို့၊ တမူးခရိုင်|မြို့သစ်မြို့]]သည် တမူးမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၇၀၀ ခန့် နေထိုင်သည်။ အဆိုပါမြို့တွင် ခြေလျင်တပ်ရင်း (ခလရ-၂၂၈) နှင့် မြို့နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့ အပါအဝင် SNAဟု ခေါ်သည့် ရှမ်းနီတပ်ဖွဲ့ ၏ တပ်မဟာ ၈၉၁ (တပ်ရင်း ၃)နှင့် ပျူစောထီးများ အစရှိသည်တို့ ရှိကြပြီး၊ အင်အား ၂၅၀ ခန့် တပ်စွဲထားသည့် အခိုင်အမာ စခန်းကုန်းတစ်ခုလည်း တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-05-11 |title=တမူးမြို့နယ်၊ မြို့သစ်မြို့ကို တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်း တပ်ဖွဲ့များ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၊ ရဲ ၂၁ ဦး လက်နက်ချ အညံ့ခံ |url=https://yktnews.com/2024/05/161930/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == ရှေ့ပြေးတိုက်ပွဲများ == {{main|ခမ်းပါတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} မြို့သစ်မြို့အား အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ရေး ထိုးစစ်မဆင်မီ ကာလများတွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တမူးမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်စခန်းများနှင့် ပျူစောထီးစခန်းများကို ဆက်တိုက် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် တမူး-ကလေး အာရှလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို KIA၊ PDF၊ ပကဖ ပူးပေါင်းအင်အားစုများက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ထိုမတိုင်မီ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက် တွင် တမူး-ကလေး အာရှလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ [[မန်မော်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|မန်မော်ကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ကောင်စီနှင့် ပျူစောထီးစခန်းကို တမူး PDF တပ်ရင်း (၄) က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-11-08 |title=တမူးမြို့နယ်၊ မန်မော်ကျေးရွာရှိ ပျူစောထီးစခန်းကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2023/11/130239/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ထို့နောက် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်လည်း တမူး-ဟုမ္မလင်းလမ်းပေါ်ရှိ [[သနန် (စံပြ)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|သနန်ကျေးရွာ]]စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ စခန်းအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ တပ်မတော်(လေ) ဘက်မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့် ဟတ်စကီ (ရဟတ်ယာဉ်) များဖြင့် လာရောက်လှည့်ပတ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှု မပြုလုပ်ခဲ့ပေ။ ထိုကာလအတွင်း [[ပန်းသာရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|ပန်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကိုလည်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဆက်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တမူးမြို့နယ်အတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ ရှေ့ပြေးတိုက်ပွဲများသည် မြို့သစ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွက် ဗျူဟာမြောက် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2023-11-24 |title=မြို့သစ်မြို့ ရှိ စစ်တပ်နှင့်ပျူစခန်းတစ်ခုကိုPDFများသိမ်းပိုက် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2023/11/24/87856/ |access-date=2026-07-07 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ == ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့မှစ၍ NUG ၏ တမူးခရိုင် စစ်ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူးက ဦးဆောင်ကာ တမူးခရိုင် တပ်ရင်း (၂)၊ အထူးလှုပ်ရှား တပ်ရင်း (၉)၊ KNA(B)၊ NLA ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တို့က စစ်ကောင်စီ၏ စခန်းကုန်းကို စတင်ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲကာလ ၅ ရက်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်(လေ)ဘက်မှ လေကြောင်းပစ်ကူများနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်ခုခံခဲ့သော်လည်း မေလ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်တွင် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက မြို့ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=People's Spring |date=2024-05-11 |title=မြို့သစ်မြို့ကို ​တော်လှန်​ရေးတပ်များထပ်မံသိမ်းပိုက် {{!}} People's Spring |url=https://www.youtube.com/watch?v=eG489OTDu10 |access-date=2026-07-07}}</ref> တိုက်ပွဲအတွင်း မြို့သစ်ရဲစခန်းမှူး ကျော်ကျော်နိုင်နှင့်အတူ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၁ ဦးသည် အလံဖြူထောင်ကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် လက်နက်ငယ် ၂၉ လက်၊ ၆၀ မမ ၁၂ လုံး၊ အီနာဂါ ၅ လုံးနှင့် အခြားသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့ပြီး ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တမူး၊ မြို့သစ်မြို့ကို PDF သိမ်းယူ၊ ဒီပဲယင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/651914 |access-date=2026-07-07 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == စစ်ရေးအကျိုးသက်ရောက်မှု == တမူးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့သစ်မြို့ကိုပါ သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်မြောက်ပိုင်း စစ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Mandalay Free Press - MFP |date=2024-05-11 |title=တမူး မြို့သစ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်၊ စခန်းမှူး အပါအဝင် စစ်အုပ်စု (၂၁)ယောက် လက်နက်ချ၊ |url=https://www.youtube.com/watch?v=-e9mzPkQ22I |access-date=2026-07-07}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] sbcsloiwt62zm6ejn3y4mwudt7xyd4j 0 289017 1042362 1042304 2026-07-07T16:31:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042362 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မိုင်းငေါ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | date = ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၂၃ | place = [[မိုင်းငေါ့မြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | result = TNLA အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက် | combatant1 = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | units1 = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] | units2 = [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] | map_type = Myanmar | latitude = 22.7500 | longitude = 97.2800 | map_label = မိုင်းငေါ့ | map_caption = ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ မိုင်းငေါ့မြို့၏ တည်နေရာ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''မိုင်းငေါ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊[[မိုင်းငေါ့မြို့]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မိုင်းငေါ့မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-01 |title=ကျောက်မဲမြို့နယ် မိုင်းငေါ့မြို့ကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြောင်း TNLA ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kyaukme-mongngawt-control-tnla-01012024040111.html |access-date=2026-07-07 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == မိုင်းငေါ့မြို့သည် ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၈,၉၀၁ ဦး ရှိပြီး ရပ်ကွက် ၅ ခုနှင့် ကျေးရွာအုပ်စု ၁၁ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း TNLA သည် နမ့်ဆန်၊ နမ့်ခမ်း၊ မန်တုံ၊ နမ္မတူနှင့် မိုင်းလုံမြို့တို့ကို အစဉ်လိုက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်းငေါ့မြို့ကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-01-01 |title=ကျောက်မဲမြို့နယ်ထဲက မိုင်းငေါ့မြို့ကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47604/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် TNLA နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့အကြား တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းနေ့ ညပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ မြို့မှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ပြီးနောက် TNLA က မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း တပ်မတော်(လေ) ဘက်မှ Y12 လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးသီး ၇၄ လုံး၊ တိုက်ခိုက်ရေး ဂျက်လေယာဉ်များဖြင့် ၂ ကြိမ် မိုင်းငေါ့မြို့ ချုံးသစ်ကျေးရွာ၊ ချုံးဟောင်းကျေးရွာအနီးတဝိုက်သို့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် မိုင်းငေါ့မြို့ မန်တုံရပ်ကွက်နှင့် စျေးရပ်ကွက်ရှိ လူနေအိမ် သုံးလုံး ကျည်ထိမှန် မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Editor |first=Mizzima |date=2024-01-01 |title=ရှမ်းမြောက်က မိုင်းငေါ့မြို့ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု TNLA အတည်ပြု - BUR.MIZZIMA.COM |url=https://bur.mizzima.com/2024/01/01/10956 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115045712/https://bur.mizzima.com/2024/01/01/10956 |archive-date=15 November 2025 |access-date=2026-07-07 |work=BUR.MIZZIMA.COM |language=en-US |url-status=live }}</ref> == စစ်ရေးအကျိုးသက်ရောက်မှု == မိုင်းငေါ့မြို့သည် TNLA က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၆ မြို့မြောက်အဖြစ် သိမ်းပိုက်လိုက်သော မြို့ဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲအပြီးတွင် ကျောက်မဲမြို့နယ်အတွင်း ကျောက်မဲမြို့တစ်မြို့သာ စစ်ကောင်စီ၏ လက်အောက်တွင် ကျန်ရှိတော့သည်။ TNLA သည် ကျောက်မဲမြို့ကို ဆက်လက် ထိုးစစ်ဆင်နိုင်ရေး ဤမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် ကြီးမားသည့် အထောက်အကူပြုမှုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-06-05 |title=သိမ်းပိုက်ထားသော ကျောက်မဲခရိုင် ၄ မြို့ကို ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ်မရှိဟု TNLA ဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/78880/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] eolw4nnipoarmwowvrfrx44uzirtuao 0 289020 1042367 1042307 2026-07-07T16:34:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1042367 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | date = ဒီဇင်ဘာ ၅၊ ၂၀၂၃ | place = [[မိုင်းလုံမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | result = TNLA အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက် | combatant1 = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | units1 = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] | units2 = [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] | map_type = Myanmar | latitude = 22.8000 | longitude = 97.0000 | map_label = မိုင်းလုံ | map_caption = ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ မိုင်းလုံမြို့၏ တည်နေရာ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''မိုင်းလုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလ၊ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊[[မိုင်းလုံမြို့]] တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) ဦးဆောင်သော ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မိုင်းလုံမြို့ရှိ တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-06-05 |title=သိမ်းပိုက်ထားသော ကျောက်မဲခရိုင် ၄ မြို့ကို ပြန်ပေးရန် အစီအစဉ်မရှိဟု TNLA ဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/78880/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CNI |title=ကျောက်မဲမြို့နယ်က မိုင်းလုံတပ်စခန်းကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://cnimyanmar.com/index.php/political-2/politics-local/19002-tnla-22 |access-date=2026-07-07 |website=cnimyanmar.com |language=en-gb}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == မိုင်းလုံမြို့သည် ကျောက်မဲမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅၅ မိုင်အကွာ၊ မိုးကုတ်-ကျောက်မဲ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော အထင်ကရမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါမြို့သည် ရှမ်းမြောက်ဒေသနှင့် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းအား ဆက်သွယ်ရာတွင် အချက်အချာကျသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၅,၆၄၈ ဦး နေထိုင်ပြီး မြို့ရပ်ကွက် ၆ ခုနှင့် ကျေးရွာအုပ်စု ၁၉ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-12-08 |title=မန်တုံနဲ့မိုင်းလုံမြို့နယ်က စစ်ကောင်စီစခန်းတွေကို TNLA သိမ်းပိုက် |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/10737/ |access-date=2026-07-07 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref> == မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက် မနက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ ၊အထပ်ရပ်ကွက်၊ တပ်ကုန်း တွင်ရှိသည့် စစ်တပ်အထိုင်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သော မိုင်းလုံမဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်း ကို TNLA တပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ည ၈း၀၀ နာရီအချိန် တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြပြီး၊ စစ်တပ်ဘက်က တပ်ပျက်ပြီးထွက်ပြေးသွားသည့်အတွက် စခန်းသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ဟု TNLA ဘက်ကထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။မိုင်းလုံအထိုင်တပ်စခန်းမှ ၈၀မမ ၊၆၀မမ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက် ၁၃လက် နှင့် စစ်အသုံးဆောင်ပစ္စည်းများကို TNLA က သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://mawkun.com/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8A-%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ရဲ့အထိုင်တပ်စခန်းကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိ|work=မော်ကွန်းသတင်းဌာန|access-date=၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> ဤသို့ဖြင့် မိုင်းလုံမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဆက်၍ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် နံနက် ၅ နာရီခွဲခန့် တွင် မိုးကုတ်မြို့နှင့် မိုင်းလုံမြို့အကြားရှိ လယ်ကြီးတပ်စခန်းကို TNLA နှင့် မိုးကုတ်-PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တို့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။လယ်ကြီးစခန်းသည် မိုင်းလုံမြို့နှင့် တစ်မိုင်ကျော်သာ ကွာဝေးသည်။ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက် မိုင်းလုံမဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဆင်နွဲကြစဥ် နယ်မြေခံစစ်စခန်းအား တပ်မတော်(လေ)က လေကြောင်းဖြင့် စစ်ကူပေးခဲ့သည်။လေတပ်၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုသည် စစ်မြေပြင် အစား အရပ်သားနေအိမ်များကို ဗုံးထိမှန်ခဲ့သည်။ဖိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် အမျိုးသမီး ၁ ဦး ပွဲချင်းပြီး သေဆုံး၍ ကလေး ၃ ဦးနှင့် မသန်စွမ်း ၁ ဦးအပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိကာ နေအိမ် ၅ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2023-12-08 |title=မိုးကုတ်-မိုင်းလုံကြားရှိ စစ်ကောင်စီ လယ်ကြီးတပ်စခန်းကို TNLA နှင့် မိုးကုတ်-PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.shannews.org/archives/38646 |access-date=2026-07-07 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=MAWKUN |date=2023-12-08 |title=မိုင်းလုံမြို့နယ် လယ်ကြီးအာဏာသိမ်းစစ်တပ်စခန်းကို TNLA သိမ်းထား - MAWKUN |url=https://mawkun.com/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226113849/https://mawkun.com/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC/ |archive-date=26 December 2023 |access-date=2026-07-07 |work=MAWKUN |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-12-07 |title=မိုင်းလုံနှင့် မန်တုံမြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၂ ခုကို TNLA က ထပ်မံ သိမ်းပိုက်၊ နမ့်ခမ်းနှင့် ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွား |url=https://yktnews.com/2023/12/134959/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ရပ်များ == {{main|မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့၊ နေ့လယ် ၁၂:၃၀ အချိန် တွင် တပ်မတော်(လေ)သည် မိုင်းလုံမြို့နယ်၊ မန်ဟုန်းကျေးရွာ အား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ပေါင် ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သားပြည်သူ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဒေသခံပြည်သူတို့၏ နေအိမ် ၆ လုံးမှာလည်း ထိမှန်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=နိုရာပြည့် |first=ကျော်ဇင်ဝင်း |date=2025-10-08 |title=ရှမ်းမြောက် မိုင်းလုံနှင့် မိုင်းငေါ့မြို့ကို ဗုံးကြဲ၊ ၂ နှစ်သားအပါအဝင် ၁၂ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/68347/ |access-date=2026-07-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်​နေ့တွင် မိုင်းလုံမြို့နယ် ၊ဆန်ရွာမ ​ကျေးရွာကို ​ပေါင်း ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံးကြဲချခဲ့၍ ဘုန်ကြီး​ကျောင်းနှင့် နေအိမ် တချို့ပျက်စီးခဲ့သည့်အပြင် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက် ညနေပိုင်းတွင်လည်း မိုင်းလုံမြို့ရှိ လည်ကြီးရွာ နှင့် ပစီးကျေးရွာကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရပြီး နေအိမ် ၄လုံး ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2025-10-12 |title=စစ်တပ်က မိုင်းလုံမြို့ကို ဗုံးထပ်ကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/10/13/136634/ |access-date=2026-07-07 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့ နံနက် ၁ နာရီ ၃၃ မိနစ်အချိန် တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ မိုင်းလုံမြိုနယ်၊ ပန်စံကျေးရွာကို တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ပေါင် ၂၅၀ ဗုံး ၂ လုံးလာရောက်ကြဲချခဲ့သည်။ ထိုဗုံးကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အသက် ၉ နှစ်အရွယ် မောင်ဆွေဆိုင် နှင့် အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် မ‌ထွေးဟန်တို ထိမှန်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး နေအိမ် ၄ အိမ်တို့ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-10-22 |title=စစ်တပ်က ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မိုင်းလုံမြို့ကို ဗုံးကျဲမှု ကလေး ၁ ဦး အပါအဝင် ၂ ဦးထိမှန်ဒဏ်ရာရ |url=https://yktnews.com/2025/10/231707/ |access-date=2026-07-07 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] l9yf2ouxssfde8cwghal5oy0o8ggc0w 0 289024 1042321 2026-07-07T12:48:44Z Zawzawaungthwin 100038 မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် (အင်္ဂလိပ်: Mahmoud Ahmadinejad; ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၆ မွေးဖွား) သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ အီရန်နိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် သမ္မတအဖြစ် ဆက်တိုက် တာဝန်ယူခဲ့ 1042321 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် <br /> Mahmoud Ahmadinejad | image = Mahmoud Ahmadinejad 2009 (cropped).jpg | caption = ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် | signature = Mahmoud Ahmadinejad signature.svg | signature_alt = Mahmoud Ahmadinejad signature | office1 = အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ | order1 = ဆဋ္ဌမမြောက် | 1blankname1 = အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် | 1namedata1 = [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] | term_start1 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၀၅ | term_end1 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၃ | predecessor1 = မိုဟာမက် ခါတာမီ | successor1 = [[ဟာဆန် ရူဟာနီ]] | office4 = တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် | term_start4 = ၂၀ မေ ၂၀၀၃ | term_end4 = ၂၈ ဇွန် ၂၀၀၅ | predecessor4 = မိုဟာမက်-ဟိုစိန် မိုဂီမီ (ယာယီ) | successor4 = အလီ ဆာအီဒ်လူး (ယာယီ) | office5 = အာဒဘီလ်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ် | term_start5 = ၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၃ | term_end5 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၇ | predecessor5 = ပြည်နယ်အသစ် တည်ထောင်ခြင်း | birth_name = မာမွတ် ဆဘတ်ဂီယန် | birth_date = {{birth date and age|1956|10|28|df=y}} | birth_place = [[အီရန်နိုင်ငံ]] | party = Dolate Bahar | spouse = အဇမ် အယ်လ်-ဆာဒတ် ဖာရာဟီ | children = ၃ ဦး | education = အီရန် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (BSc, PhD) | allegiance = {{flag|Iran}} | branch = [[File:Seal of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg|25px]] [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] | serviceyears = ၁၉၈၆ – ၁၉၈၈ | rank = | unit = ဟမ်ဇာ ဒေသဆိုင်ရာ စစ်ဌာနချုပ် | commands = အမှတ် (၆) အထူးတပ်မ၏ တိုက်ခိုက်ရေး အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့ | battles = {{tree list}} * [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]] ** Operation Fath 1 {{tree list/end}} }} '''မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်''' ({{lang-en|'''Mahmoud Ahmadinejad'''}}; ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၆ မွေးဖွား) သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်နိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် သမ္မတ]]အဖြစ် ဆက်တိုက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အီရန်နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ရေးအရ တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ပြည်တွင်း၌ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာသတင်းမီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို အထူးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |title=Mahmoud Ahmadinejad {{!}} Biography, Politics, Education, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Mahmoud-Ahmadinejad |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120145604/https://www.britannica.com/biography/Mahmoud-Ahmadinejad |archive-date=20 January 2026 |access-date=2026-03-01 |work=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> သမ္မတဖြစ်မလာမီက [[တီဟီရန်မြို့|တီဟီရန်မြို့တော်ဝန်]] အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ဖူးပြီး အဆိုပါရာထူးတွင် လူထုအခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးရာထူးများမတိုင်မီက [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့]] (IRGC) တွင် စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]]အတွင်း စစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံများ ရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |last=Tait |first=Robert |date=2005-06-19 |title=Hardline mayor with a humble man-of-the-people image |url=https://www.theguardian.com/world/2005/jun/20/iran.roberttait |access-date=2025-05-17 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်ကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ ဆမ်နန်ပြည်နယ်၊ ဂါမ်ဆာအနီးရှိ အာရာဒန်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏မိခင် ခါနွန်မှာ အစ္စလာမ်ဘာသာရေး တမန်တော် မိုဟာမက်၏ တိုက်ရိုက်သွေးသားတော်စပ်သူများဟု ယုံကြည်ရသူများအား ပေးအပ်သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော "ဆယက်ဒါ" (Sayyida) တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင် အာမက်မှာ ပါရှန်းလူမျိုး ကုန်စုံဆိုင်ပိုင်ရှင်နှင့် ဆံပင်ညှပ်သမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကုရ်အာန်ကျမ်းကို သင်ကြားပေးသူ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် [[ရှီအာမွတ်စလင်(မ်)]] တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="bookref1">{{cite book |last1=Melman |first1=Yossi |year=2007 |title=The Nuclear Sphinx of Tehran: Mahmoud Ahmadinejad and the State of Iran |url=https://archive.org/details/nuclearsphinxoft00melm/page/1 |last2=Javedanfar |first2=Meir |publisher=Basic Books |isbn=9780786718870 |pages=[https://archive.org/details/nuclearsphinxoft00melm/page/1 1–3]}}</ref> မာမွတ် တစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် သူ၏မိသားစုသည် [[တီဟီရန်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုခဲ့သည်။ သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိအရ ထိုနှစ်တွင် ပါဝင်ဖြေဆိုသူ ၄၀၀,၀၀၀ အနက် အဆင့် ၁၃၂ ရရှိခဲ့ပြီး တီဟီရန်ရှိ အီရန်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (IUST) သို့ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားအဖြစ် ချက်ချင်းတက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ အာဒဘီလ်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူနေစဉ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အီရန်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှပင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အင်ဂျင်နီယာနှင့် စီမံကိန်းဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="EABBBC20060814">{{cite news |date=14 August 2006 |title=Iran's president launches weblog |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4790005.stm |access-date=28 July 2009 |publisher=BBC}}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်နိုင်ငံ၊ အနောက်အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်တွင် မာကူ (Maku) နှင့် ခွိုင် (Khoy) မြို့တို့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းမရှိဘဲ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်ခံရသော အုပ်ချုပ်ရေးရာထူးအချို့ကို ရယူခဲ့သည်။နောက်ပိုင်းတွင် ကာဒစ်စတန်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ်၏ အကြံပေးအဖြစ် နှစ်နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။[[အီရတ်နိုင်ငံ]] သမ္မတ [[ဆဒမ် ဟူစိန်|ဆဒမ်ဟူစိန်]] က အီရန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများစွာက ဆိုကြသည်။ သို့သော် သူ၏ အကြံပေးဖြစ်သူ မိုဂျတာဘာ ဆာမာရီ ဟာရှီမီကမူ "သူသည် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင် သို့မဟုတ် တရားဝင်အရာရှိတစ်ဦး လုံးဝမဟုတ်ခဲ့ဖူးဘဲ ဘာဆီဂျီ (Basiji) ပုံစံမျိုးဖြင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်းသာ ဖြစ်ခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။<ref name="EABFT20080530">{{cite news |last=Bozorgmehr |first=Najmeh |date=30 May 2008 |title=Interview transcript: Mojtaba Samareh-Hashemi |url=https://www.ft.com/content/3c04bcbc-2d9e-11dd-b92a-000077b07658 |access-date=28 July 2009 |work=[[Financial Times]]}}</ref> အမာဒီနီဂျက်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏ တက္ကသိုလ်ဟောင်း၌ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့လွန် အစီအစဉ်အတွက် ကမ်းလှမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထိုတက္ကသိုလ်၌ ကထိကအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာနှင့် ယာဉ်သွားလာမှုဆိုင်ရာ စီမံကိန်းဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။အီရန်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအပြီးတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် "Office for Strengthening Unity" အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့အစည်းမှာ ကျောင်းသားများအနေဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာနေသော စစ်သွေးကြွ "မိုဂျာဟီဒင်-အေ ခါလ်" (Mojahedin-e Khalq) အဖွဲ့အစည်းနှင့် စာနာမှု သို့မဟုတ် မဟာမိတ်ပြုခြင်းများ မရှိစေရန်အတွက် တည်ထောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="bioIC">{{cite web |title=Mahmoud Ahmadinejad |url=https://www.iranchamber.com/history/mahmadinejad/mahmoud_ahmadinejad.php |access-date=28 July 2009 |publisher=Iran Chamber Society}}</ref>တီဟီရန်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ သင်ယူနေစဉ်အတွင်း ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော အာဒဘီလ်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ မိုဟာမက် ခါတာမီက သူ့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည့်အခါ သူသည် တက္ကသိုလ် သင်ကြားရေးလောကသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။<ref name="bioSenate">{{cite web |last=Hassan |first=Hussein D. |date=16 January 2007 |title=Profile and Statements of President Mahmoud Ahmadinejad |url=http://brownback.senate.gov/public/legissues/foreignpol_crsreportiranprofilestateofpres.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106163238/http://brownback.senate.gov/public/legissues/foreignpol_crsreportiranprofilestateofpres.pdf |archive-date=6 January 2010 |access-date=28 July 2009 |publisher=[[Library of Congress]]}}</ref> == တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် (၂၀၀၃-၂၀၀၅) == ၂၀၀၃ ခုနှစ် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် တီဟီရန်မြို့တော်ကောင်စီအတွက် "Alliance of Builders of Islamic Iran" မှ ရှေးရိုးစွဲ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ကောင်စီက အမာဒီနီဂျက်ကို မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူစဉ်တွင် ယခင် အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်လိုက်သော မြို့တော်ဝန်များ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုစင်တာများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဘာသာရေးအရ အလေးပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ မြူနီစီပယ်ရုံးများတွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ဓာတ်လှေကားများ ခွဲခြားအသုံးပြုရန် ကြော်ငြာခဲ့ကာ [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]]တွင် ကျဆုံးခဲ့သူများကို တီဟီရန်ရှိ မြို့လယ်ရင်ပြင်ကြီးများတွင် မြှုပ်နှံရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယာဉ်သွားလာမှုစနစ်ကို တိုးတက်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲသားများအတွက် အခမဲ့ ဟင်းရည်များ ဝေငှပေးခြင်းကဲ့သို့သော ပရဟိတလုပ်ငန်းများကို အလေးပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="entekhab2006">{{cite web |title=Ahamd Bozorgian (MP): 'The Separation of men and women's elevators is an advantageous policy. It would help to grow.' |url=http://entekhab.ir/display/?ID=2648 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060114020232/http://entekhab.ir/display/?ID=2648 |archive-date=14 January 2006 |access-date=31 August 2006 |work=Entekhab News}}</ref> သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန်ရာထူးမှ နုတ်ထွက် ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်ကြာ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် "World Mayor" ဆုအတွက် နောက်ဆုံးအဆင့်ဝင် (၆၅) ဦးထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၅၅၀) ထဲမှ ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အာရှမှ (၉) ဦးသာ ပါဝင်သည်။ သူသည် ထိပ်တန်း (၁၀) စာရင်းဝင်ရန် ခိုင်မာသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်း သုံးဦးထဲတွင် ပါဝင်သော်လည်း သူသည် နုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=World Mayor: World Mayor 2005 finalists |url=http://www.worldmayor.com/results05/worldmayor_finalists05.html |access-date=2025-05-17 |website=www.worldmayor.com}}</ref> == ၂၀၀၅ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် သမ္မတသက်တမ်းအစ == အီရန်နိုင်ငံတွင် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကျော့ မဲပေးမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သက်တမ်းနှစ်ခု ဆက်တိုက် တာဝန်ယူပြီးနောက် သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် ခါတာမီသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ ဆင်းပေးခဲ့သည်။ပထမအကျော့တွင် မည်သည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းမျှ မဲအများစု မရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယအကျော့တွင် သမ္မတဟောင်း အက်ဘာ ရာဖ်ဆန်ဂျာနီ (Akbar Rafsanjanī) နှင့် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်တို့ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပထမအကျော့တွင် ဒုတိယနေရာမှ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အမာဒီနီဂျက်သည် ဒုတိယအကျော့တွင် မဲ ၆၃% ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အမာဒီနီဂျက်၏ အောင်ပွဲအတွက် ဗလီကွန်ရက်များ၏ စည်းရုံးမှု၊ ရှေးရိုးစွဲ/အစွန်းရောက် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် အဂတိလိုက်စားသော အထက်တန်းလွှာများကို ဆန့်ကျင်ပြီး "နိုင်ငံရေးသွေးသစ်" ကို လိုလားသည့် မဲဆန္ဒရှင်များက အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ <ref name="RWDreams">{{cite book |last=Wright |first=Robin |year=2008 |title=Dreams and Shadows: The Future of the Middle East |url=https://archive.org/details/dreamsshadowsfut00wrig |publisher=Penguin Press |isbn=9781101202760 |url-access=registration}}</ref> အမာဒီနီဂျက်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၆၂% (အချို့အချက်အလက်များအရ ၆၃%) မဲရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ ခါမေနီက သမ္မတအဖြစ် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် အမာဒီနီဂျက်က ခါမေနီ၏ လက်ကို နမ်းရှိုက်ခြင်းဖြင့် သစ္စာရှိမှုကို ပြသခဲ့သည်။ သူရွေးကောက်ခံရပြီးနောက်တွင် အနောက်နိုင်ငံ မီဒီယာအချို့က သူသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် တီဟီရန်ရှိ အမေရိကန်သံရုံးကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည့် ကျောင်းသားများထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသော်လည်း အဆိုပါစွပ်စွဲချက်ကို အီရန်အစိုးရ၊ အီရန်အတိုက်အခံများနှင့် CIA တို့က ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။အမာဒီနီဂျက်သည် ဝန်ကြီးများကို ရွေးချယ်ရာတွင် ပါလီမန်၏ အတည်ပြုချက်ကို ရယူရသည်။ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နှင့် ၁၄ ရက်နေ့များတွင် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း ပါလီမန်က ရေနံဝန်ကြီးရာထူးအတွက် အဆိုပြုသူများကို ပယ်ချခဲ့ပြီး အခြားအဆင့်မြင့် ရာထူးများအတွက်လည်း ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့၌ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=6 September 2006 |title=Clip DrIman CNN&nbsp;– at Tofoiran |url=http://tofoiran.packdeal.com/clips/DrIman/20060906-DrIman-CNN-225.asx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715032350/http://tofoiran.packdeal.com/clips/DrIman/20060906-DrIman-CNN-225.asx |archive-date=15 July 2011 |access-date=18 June 2011}}</ref> === ၂၀၀၆ ခုနှစ် ကောင်စီနှင့် ကျွမ်းကျင်သူများ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သည့် မြို့တော်ကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမာဒီနီဂျက်၏ အဖွဲ့သည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၎င်းသမ္မတဖြစ်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး ပြုလုပ်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူ၏ မဟာမိတ်များသည် ကျွမ်းကျင်သူများ လွှတ်တော် (Assembly of Experts) နှင့် ဒေသန္တရ ကောင်စီများတွင် အနိုင်မရခဲ့ပေ။ မဲပေးသူ ၆၀% ခန့်ရှိခဲ့သည့် ရလဒ်များသည် ပိုမိုအလယ်အလတ်ကျသော မူဝါဒများဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာမှုကို ပြသနေသည်။ နိုင်ငံရေး လေ့လာသုံးသပ်သူများက ဤရလဒ်သည် အမာဒီနီဂျက်နှင့် မက်စ်ဘာ ရာဇီ (Mesbah Yazdi) တို့အတွက် ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="WP20061217">{{cite news |last=Blair |first=Edmund |date=18 December 2006 |title=Results in Iranian Vote Seen as Setback for Ahmadinejad |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/17/AR2006121700772.html |access-date=18 June 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> == ၂၀၀၉ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ဆန္ဒပြပွဲများ == ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီက အမာဒီနီဂျက်ကို နောက်ငါးနှစ် သမ္မတအဖြစ် မြင်တွေ့လိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ပြန်လည်အရွေးခံရမှုကို ထောက်ခံကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေါင်း ၃၉,၁၆၅,၁၉၁ ခုရှိခဲ့ရာ အမာဒီနီဂျက်က မဲ ၂၄,၅၂၇,၅၁၆ (၆၂.၆၃%) ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ပြီး မီရ်-ဟိုစိန် မူဆာဗီ (Mir-Hossein Mousavi) က မဲ ၁၃,၂၁၆,၄၁၁ (၃၃.၇၅%) ဖြင့် ဒုတိယနေရာတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="leads">{{cite news |date=13 June 2009 |title=Ahmadinejad 'leads in Iran election' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8098305.stm |access-date=13 June 2009 |publisher=BBC}}</ref> သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို မူဆာဗီနှင့် အမာဒီနီဂျက် နှစ်ဖက်စလုံးက အငြင်းပွားခဲ့ကြပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသမာမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သူများက ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ခါမေနီက အမာဒီနီဂျက်ကို သမ္မတအဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြုပေးခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် ခါတာမီ၊ အက်ဘာ ရာဖ်ဆန်ဂျာနီနှင့် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မီရ် ဟိုစိန် မူဆာဗီတို့က သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။ ကျိန်ဆိုပွဲနေ့တွင် အတိုက်အခံ ဆန္ဒပြသူများသည် ပါလီမန်ပြင်ပတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အမာဒီနီဂျက်က "တရားဝင် ဘာသာတရား၊ အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေး စနစ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကာကွယ်သွားမည်" ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အမေရိကန်တို့က ဂုဏ်ပြုစာများ မပေးပို့ခဲ့ကြပေ။<ref name="BBC20090805">{{Cite news |date=5 August 2009 |title=Defiant Iran president takes oath |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8184240.stm |access-date=5 August 2009 |publisher=BBC}}</ref> '''ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများ''' အမာဒီနီဂျက်သည် သူ၏ ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်၏ အစိုးရသည် ဝန်ကြီးလေးဦးကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီးနောက် ဥပဒေရေးရာ ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (အပိုဒ် ၁၃၆) အရ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင် တစ်ဝက်ကျော်ကို အစားထိုးလိုက်ပါက လွှတ်တော်က ပြင်ဆင်ထားသော အဖွဲ့ဝင်အသစ်များကို အတည်မပြုပေးမချင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့သည် အစည်းအဝေးလုပ်ခွင့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့် မရှိပေ။ လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌက လွှတ်တော်၏ ပြန်လည်အတည်ပြုချက် မရရှိမချင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အစည်းအဝေးများနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Deshmukh |first=Jay |date=26 July 2009 |title=Ahmadinejad 'sacks four Iran ministers' |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jYm2jkM3p-MmD8B1Oh9ZDxXNG6xw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524062050/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jYm2jkM3p-MmD8B1Oh9ZDxXNG6xw |archive-date=24 May 2012 |access-date=7 September 2010}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်သည် ဝန်ကြီးလောင်း ၂၁ ဦးအနက် ၁၈ ဦးကို အတည်ပြုပေးခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးနှစ်ဦး အပါအဝင် သုံးဦးကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ဆိုဆန် ကက်ရှာဗာဇ် (Sousan Keshavarz)၊ မိုဟာမက် အလီယာဘာဒီ (Mohammad Aliabadi) နှင့် ဖာတီမာ အဂျော်လူ (Fatemeh Ajorlou) တို့သည် ပညာရေး၊ စွမ်းအင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာနများအတွက် အတည်ပြုခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ မာဇီယေ ဗာဟစ် ဒါ့စ်ဂျာဒီ (Marzieh Vahid Dastjerdi) မှာမူ အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံတွင် လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ဝန်ကြီးဖြစ်လာသည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။ထိူမတိုင်ခင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အလီ ကိုဒန် (Ali Kordan) ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ကိုဒန်၏ ပါရဂူဘွဲ့သည် အတုအယောင်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထိုဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်သည်ဟုဆိုသော အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် (Oxford University) တွင် ကိုဒန်ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းမရှိကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အီရန်လွှတ်တော်အမတ်များ၊ မီဒီယာများနှင့် လေ့လာသူများက ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်က ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရကြောင်းလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အမာဒီနီဂျက်က ကိုဒန်ကို လွှတ်တော်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း (Impeachment) ကို ကန့်ကွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး လွှတ်တော်သို့လည်း တက်ရောက်ရန် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အီရန်လွှတ်တော်က ကိုဒန်ကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ် ၁၈၈ ဦးက သူ့ကို ဆန့်ကျင်မဲ ပေးခဲ့ကြသည်။ ကိုဒန်ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသည် အမာဒီနီဂျက်၏ ဝန်ကြီးအဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို လွှတ်တော်က ပြန်လည်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်လာနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။<ref name="oxfordstatement">{{cite news |date=15 August 2008 |title=Statement: Mr Ali Kordan |url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2008/080815.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817131229/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2008/080815.html |archive-date=17 August 2008 |access-date=17 August 2008 |publisher=The University of Oxford}}</ref> '''ပါလီမန်နှင့် ပဋိပက္ခများ''' ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အီရန်နိုင်ငံ စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး (Supreme Audit Court) က ၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ် ဘတ်ဂျက်မှ ပိုလျှံသော ရေနံဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၀၅၈ ဘီလီယံကို အစိုးရက နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ ပြန်လည်မသွင်းခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လာဂျာနီ (Larijani) နှင့် အမာဒီနီဂျက်တို့ကြား တင်းမာမှုများသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။အမာဒီနီဂျက်က စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးကို "ပေါ့ဆမှု" ရှိသည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ယင်းအစီရင်ခံစာသည် ပြည်သူများကို အစိုးရအား ဆန့်ကျင်လာစေရန် "လှုံ့ဆော်မှု" ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် အမာဒီနီဂျက်က ဝန်ကြီးဌာန ၈ ခုကို ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ဝန်ကြီး ၃ ဦးကို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်မရယူဘဲ ထုတ်ပယ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် လွှတ်တော်အမတ်အချို့က သူ့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော် သတင်းဝဘ်ဆိုက်၏ ဖော်ပြချက်အရ လွှတ်တော်အမတ် မိုဟာမက် ရီဇာ ဘာဟိုနာ (Mohammad Reza Bahonar) က "ဥပဒေအရ အရေးယူမှုသည် မေးခွန်းထုတ်ခြင်းဖြင့် စတင်ပြီး သတိပေးချက်များဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကာ ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်လိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်က အမာဒီနီဂျက်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အီရန်နိုင်ငံသား ၉ သန်းအထိ ငွေသားဝေငှခြင်းဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲ မသမာမှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤမဲခွဲမှုသည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရှေးရိုးစွဲ သတင်းဝဘ်ဆိုက်များတွင် စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်က စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို ထောက်ခံကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြသခဲ့သည်။ အဆိုပါ အငြင်းပွားမှုများသည် အမာဒီနီဂျက်၏ ရန်လိုသော မူဝါဒများနှင့် အာဏာအလွဲသုံးစားမှုများကို ရှေးရိုးစွဲသမားများနှင့် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီတို့က လက်မခံနိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="international1">{{cite news |date=16 February 2009 |title=Iran examines missing oil revenue |url=https://www.upi.com/Energy_Resources/2009/02/16/Iran_examines_missing_oil_revenue/UPI-25891234800966/ |access-date=23 February 2009 |work=United Press International}}</ref> ယင်းအပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ/မေလတွင် ကျင်းပခဲ့သော ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ ခါမေနီ၏ "အခြေခံမူဝါဒသမား" (Principlist) မဟာမိတ်များက လွှတ်တော်နေရာ ၂၉၀ အနက် လေးပုံသုံးပုံခန့်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အမာဒီနီဂျက်ကို ထောက်ခံသူများမှာမူ နေရာအနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="wayout">{{cite web |last=Ghajar |first=Shayan |date=25 May 2011 |title=Is Ahmadinejad on His Way Out? |url=http://www.insideiran.org/domestic-relations/is-ahmadinejad-on-his-way-out/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725083453/http://www.insideiran.org/domestic-relations/is-ahmadinejad-on-his-way-out/ |archive-date=25 July 2011 |access-date=11 January 2017 |website=InsideIran.org}}</ref> == သမ္မတသက်တမ်းအပြီး နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မတသက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီ၊ အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) နှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား အမြင်သဘောထား ကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော Guardian Council က အမာဒီနီဂျက်အား သမ္မတရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ကို အကြိမ်ကြိမ် ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/336282/%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1-%D8%B4%D8%AF News] ''Tabnak''</ref> သမ္မတရာထူးမှ ထွက်ခွာပြီးနောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း၌ မိမိ၏ပုံရိပ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူမှုကွန်ရက်များတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပို့စ်များတင်ခြင်း၊ အမေရိကန် တက္ကသိုလ် ဘောလုံးအသင်းများအား ဂုဏ်ပြုခြင်း၊ အမေရိကန် ရပ် (Rap) အဆိုတော် တူပက် ရှာကူး (Tupac Shakur) ၏ စကားများကို ကိုးကားခြင်းနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို "နိုင်ငံရေးအဂတိလိုက်စားမှုကို တိုက်ဖျက်နေသူ" အဖြစ် ချီးကျူးပြောဆိုခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=5 August 2013 |title=Ahmadinejad in new appointment |url=https://www.albawaba.com/news/ahmadinejad-new-appointment-512025 |access-date=5 August 2013 |newspaper=Albawaba |location=Tehran |agency=FNA}}</ref>သို့သော်လည်း အစ္စရေး အမျိုးသားလုံခြုံရေး အင်စတီကျူ (INSS) မှ အီရန်လေ့လာရေးအစီအစဉ် ခေါင်းဆောင် ရာ့ဇ် ဇင်မစ် (Raz Zimmt) ကမူ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် အမာဒီနီဂျက်အနေဖြင့် အစွန်းမရောက်သော ပုံရိပ်တစ်ခုကို အီရန်ပြည်တွင်းနှင့် အနောက်ကမ္ဘာသို့ ဖန်တီးပြသရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်သည်။ ဇင်မစ်က အမာဒီနီဂျက်ကို "သမ္မတသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး လူကြိုက်များဝါဒ (Populism) နှင့် အခွင့်အရေးသမားဝါဒကို ကျင့်သုံးသူ" ဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အီရန်နိုင်ငံသား သန်း ၉၀ အနက်မှ အာဏာကို ဆက်လက်ရယူရန် လုံလောက်သော လူထုထောက်ခံမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုကို မည်သည့်အခါကမျှ မရရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 April 2017 |title=Iran disqualifies Ahmadinejad from bid to regain presidency |url=https://www.theguardian.com/world/2017/apr/20/iran-disqualifies-ahmadinejad-from-bid-to-regain-presidency |work=The Guardian}}</ref> == ဝေဖန်ခံရမှုများ == သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်တွင်ရော ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်ပါ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြည်တွင်း၌ သူ၏ စီးပွားရေးမူဝါဒများကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပရှိ အဖွဲ့အစည်းများက လူ့အခွင့်အရေးကို လျစ်လျူရှုသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ အီရန်ပြင်ပတွင် သူသည် အစ္စရေး၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အခြားသော အနောက်တိုင်းနှင့် အာရပ်နိုင်ငံများအပေါ် ရန်လိုမှုကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် နိုင်ငံ၏ လောင်စာဆီသုံးစွဲမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ဓာတ်ဆီခွဲတမ်းစနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ပုဂ္ဂလိကနှင့် ပြည်သူပိုင် ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ကောက်ခံနိုင်သည့် အတိုးနှုန်းများကို လျှော့ချခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် သူ၏ ရွေးကောက်ခံရမှုမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ခဲ့ရပြီး ပြည်တွင်း၌ ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့ကာ အနောက်နိုင်ငံများ၏ ဝေဖန်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူသည် အစ္စရေးကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="weakens">{{cite news |last=Daragahi |first=Borzou |date=2 May 2011 |title=Spy flap weakens Iranian President Mahmoud Ahmadinejad |url=https://www.latimes.com/health/la-xpm-2011-may-02-la-fg-iran-intelligence-20110502-story.html |access-date=11 January 2017 |work=Los Angeles Times |location=Beirut}}</ref> ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် ပါလီမန်နှင့် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၊ အခြားသော ရိုးရာဝါဒီများအပြင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီနှင့်ပါ အာဏာလုပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ထောက်လှမ်းရေးဝန်ကြီး ဂိုလမ်-ဟိုစိန် မိုဆန်နီ-အီဂျီကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် သူ၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နီးကပ်သော အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အက်စ်ဖန်ဒီယာ ရာဟင် မာရှေးအီကို ထောက်ခံခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် သူ၏ သမ္မတသက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများကို ဖြေကြားရန်အတွက် အစ္စလာမ်မစ် အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော် (ပါလီမန်) သို့ ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသည့် အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=21 November 2012 |title=Iran calls off Ahmadinejad parliament probe |url=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/11/2012112119588529396.html |access-date=11 January 2017 |publisher=Al Jazeera}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီ၏ ကန့်ကွက်မှုများကြားမှ ၂၀၁၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် တတိယသက်တမ်းအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သူ၏ အမည်စာရင်းတင်သွင်းမှုကို Guardian Council က ပယ်ချခဲ့သည်။ ၂၀၁၇-၁၈ အီရန်ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် လက်ရှိ အီရန်အစိုးရကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၂၁ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ၂၀၂၄ အီရန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် မှတ်ပုံတင်ရန် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူ၏ အမည်စာရင်းတင်သွင်းမှုများမှာ ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |last1=Faghihi |first1=Rohollah |title=The Reincarnation of Mahmoud Ahmadinejad |url=https://foreignpolicy.com/2018/08/10/the-reincarnation-of-mahmoud-ahmadinejad/ |access-date=13 October 2018 |work=[[Foreign Policy]] |language=en}}</ref> == ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ ကာလ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့၊ ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ၏ ပထမဆုံးနေ့တွင် တီဟီရန်မြို့၊ နာမာ့ခ် (Narmak) ရှိ အမာဒီနီဂျက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နေအိမ်တစ်လုံး တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သူ၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် IRGC အဖွဲ့ဝင် သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း သူသေဆုံးသွားကြောင်း ကနဦးသတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းသတင်းများက ယင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန်ဆန္ဒပြပွဲများအပြီးတွင် အာဏာပိုင်များက သူ၏ သွားလာလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သော်လည်း The Atlantic ၏ ဖော်ပြချက်အရ အဆိုပါ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သူသည် တရားဝင် ကန့်သတ်ချက်များမှ လွတ်မြောက်သွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ထွက်ပေါ်လာသော New York Times ၏ သတင်းတစ်ပုဒ်အရ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအရာရှိများသည် အမာဒီနီဂျက်အား အိမ်တွင်းအကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်စေရန်နှင့် ခါမေနီလွန်ကာလ၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပံ့ပိုးကူညီရန် အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=2026-05-20 |title=US and Israel ‘hoped to install Ahmadinejad as Iran’s leader’ |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/20/us-and-israel-hoped-to-install-ahmadinejad-as-irans-leader |access-date=2026-07-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> အဆိုပါသတင်းကို သံသယဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ကြပြီး၊ The Guardian ကလည်း အဆိုပါအစီအစဉ်များကို မဖြစ်နိုင်သော အရာများ သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သတင်းမှားများအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုမြင်ကြကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အလီ ခါမေနီ၏ နိုင်ငံတော်ဈာပနအခမ်းအနား၌ သူ့ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2026-07-07 |title=သေဆုံးခဲ့ပြီဆိုသည့် အီရန်သမ္မတဟောင်း အမာဒီနီဂျက် အယာတိုလာခါမေနီ ဈာပနတွင် ပြန်ပေါ်လာ |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%85%E1%80%A5%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33650/ |access-date=2026-07-07 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-07-06 |title=Ahmadinejad attends Khamenei funeral procession – state media |url=https://www.iranintl.com/en/202607063981 |access-date=2026-07-07 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref> == နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်၏ ဖော်ပြချက် == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် [[နယူးယောက် တိုင်းမ်စ်|နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်]] (The New York Times) သတင်းဌာနက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအရာရှိများသည် [[၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]]အပြီးတွင် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်ကို အီရန်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် တင်မြှောက်ရန် သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးကူညီရန် အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဆိုပါသတင်းတွင် စစ်ပွဲအစောပိုင်းကာလ၌ အမာဒီနီဂျက်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ပြုလုပ်ခဲ့သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် ၎င်းဒဏ်ရာရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် အဆိုပါအစီအစဉ်မှာ အောင်မြင်မှုမရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2026-05-19 |title=Early War Goal Was to Install Hard-Line Former President as Iran’s Leader |url=https://www.nytimes.com/2026/05/19/us/politics/iran-israel-us-leader-ahmadinejad.html |access-date=2026-07-07 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> သို့သော်လည်း အဆိုပါသတင်းဖော်ပြချက်နှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် အီရန်နိုင်ငံရေး လေ့လာသူများကြားတွင် သံသယများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ လေ့လာသူအများစုက ဤအစီအစဉ်သည် လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သတင်းမှား (Disinformation) တစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ အစ္စရေး အမျိုးသားလုံခြုံရေး အင်စတီကျူ (INSS) မှ ဒန်နီ ဆစ်ထရီနိုဝစ်ဇ် (Danny Citrinowicz) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကလည်း အမာဒီနီဂျက်သည် ပြည်တွင်း၌ ခိုင်မာသော အာဏာအခြေပြုမှု မရှိသလို တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်ကမူ ၎င်းတို့၏ သတင်းရင်းမြစ်များအပေါ် "ယုံကြည်မှုအပြည့်" ရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများစွာကို မေးမြန်းပြီးမှသာ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title=အီရန်စစ်ပွဲရဲ့ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ဖြစ်လာတဲ့သမ္မတဟောင်း Ahmadinejad |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8e83ynzx28o |access-date=2026-07-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == <references /> == ကိုးကား == {{Lifetime|၁၉၅၆|}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ‌ရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] 8jzz8qy9i88nvcxpl0pdvivier2vy2v 1042322 1042321 2026-07-07T12:49:27Z Zawzawaungthwin 100038 1042322 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် <br /> Mahmoud Ahmadinejad | image = Mahmoud Ahmadinejad 2009 (cropped).jpg | caption = ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် | signature = Mahmoud Ahmadinejad signature.svg | signature_alt = Mahmoud Ahmadinejad signature | office1 = အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ | order1 = ဆဋ္ဌမမြောက် | 1blankname1 = အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် | 1namedata1 = [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] | term_start1 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၀၅ | term_end1 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၃ | predecessor1 = မိုဟာမက် ခါတာမီ | successor1 = [[ဟာဆန် ရူဟာနီ]] | office4 = တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် | term_start4 = ၂၀ မေ ၂၀၀၃ | term_end4 = ၂၈ ဇွန် ၂၀၀၅ | predecessor4 = မိုဟာမက်-ဟိုစိန် မိုဂီမီ (ယာယီ) | successor4 = အလီ ဆာအီဒ်လူး (ယာယီ) | office5 = အာဒဘီလ်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ် | term_start5 = ၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၃ | term_end5 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၇ | predecessor5 = ပြည်နယ်အသစ် တည်ထောင်ခြင်း | birth_name = မာမွတ် ဆဘတ်ဂီယန် | birth_date = {{birth date and age|1956|10|28|df=y}} | birth_place = [[အီရန်နိုင်ငံ]] | party = Dolate Bahar | spouse = အဇမ် အယ်လ်-ဆာဒတ် ဖာရာဟီ | children = ၃ ဦး | education = အီရန် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (BSc, PhD) | allegiance = {{flag|Iran}} | branch = [[File:Seal of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg|25px]] [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] | serviceyears = ၁၉၈၆ – ၁၉၈၈ | rank = | unit = ဟမ်ဇာ ဒေသဆိုင်ရာ စစ်ဌာနချုပ် | commands = အမှတ် (၆) အထူးတပ်မ၏ တိုက်ခိုက်ရေး အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့ | battles = {{tree list}} * [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]] ** Operation Fath 1 {{tree list/end}} }} '''မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်''' ({{lang-en|'''Mahmoud Ahmadinejad'''}}; ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၆ မွေးဖွား) သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်နိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် သမ္မတ]]အဖြစ် ဆက်တိုက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အီရန်နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ရေးအရ တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ပြည်တွင်း၌ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာသတင်းမီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို အထူးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |title=Mahmoud Ahmadinejad {{!}} Biography, Politics, Education, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Mahmoud-Ahmadinejad |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120145604/https://www.britannica.com/biography/Mahmoud-Ahmadinejad |archive-date=20 January 2026 |access-date=2026-03-01 |work=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> သမ္မတဖြစ်မလာမီက [[တီဟီရန်မြို့|တီဟီရန်မြို့တော်ဝန်]] အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ဖူးပြီး အဆိုပါရာထူးတွင် လူထုအခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးရာထူးများမတိုင်မီက [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့]] (IRGC) တွင် စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]]အတွင်း စစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံများ ရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |last=Tait |first=Robert |date=2005-06-19 |title=Hardline mayor with a humble man-of-the-people image |url=https://www.theguardian.com/world/2005/jun/20/iran.roberttait |access-date=2025-05-17 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်ကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ ဆမ်နန်ပြည်နယ်၊ ဂါမ်ဆာအနီးရှိ အာရာဒန်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏မိခင် ခါနွန်မှာ အစ္စလာမ်ဘာသာရေး တမန်တော် မိုဟာမက်၏ တိုက်ရိုက်သွေးသားတော်စပ်သူများဟု ယုံကြည်ရသူများအား ပေးအပ်သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော "ဆယက်ဒါ" (Sayyida) တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင် အာမက်မှာ ပါရှန်းလူမျိုး ကုန်စုံဆိုင်ပိုင်ရှင်နှင့် ဆံပင်ညှပ်သမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကုရ်အာန်ကျမ်းကို သင်ကြားပေးသူ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် [[ရှီအာမွတ်စလင်(မ်)]] တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="bookref1">{{cite book |last1=Melman |first1=Yossi |year=2007 |title=The Nuclear Sphinx of Tehran: Mahmoud Ahmadinejad and the State of Iran |url=https://archive.org/details/nuclearsphinxoft00melm/page/1 |last2=Javedanfar |first2=Meir |publisher=Basic Books |isbn=9780786718870 |pages=[https://archive.org/details/nuclearsphinxoft00melm/page/1 1–3]}}</ref> မာမွတ် တစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် သူ၏မိသားစုသည် [[တီဟီရန်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုခဲ့သည်။ သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိအရ ထိုနှစ်တွင် ပါဝင်ဖြေဆိုသူ ၄၀၀,၀၀၀ အနက် အဆင့် ၁၃၂ ရရှိခဲ့ပြီး တီဟီရန်ရှိ အီရန်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (IUST) သို့ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားအဖြစ် ချက်ချင်းတက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ အာဒဘီလ်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူနေစဉ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အီရန်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှပင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အင်ဂျင်နီယာနှင့် စီမံကိန်းဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="EABBBC20060814">{{cite news |date=14 August 2006 |title=Iran's president launches weblog |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4790005.stm |access-date=28 July 2009 |publisher=BBC}}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ == ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်နိုင်ငံ၊ အနောက်အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်တွင် မာကူ (Maku) နှင့် ခွိုင် (Khoy) မြို့တို့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းမရှိဘဲ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်ခံရသော အုပ်ချုပ်ရေးရာထူးအချို့ကို ရယူခဲ့သည်။နောက်ပိုင်းတွင် ကာဒစ်စတန်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ်၏ အကြံပေးအဖြစ် နှစ်နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။[[အီရတ်နိုင်ငံ]] သမ္မတ [[ဆဒမ် ဟူစိန်|ဆဒမ်ဟူစိန်]] က အီရန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများစွာက ဆိုကြသည်။ သို့သော် သူ၏ အကြံပေးဖြစ်သူ မိုဂျတာဘာ ဆာမာရီ ဟာရှီမီကမူ "သူသည် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင် သို့မဟုတ် တရားဝင်အရာရှိတစ်ဦး လုံးဝမဟုတ်ခဲ့ဖူးဘဲ ဘာဆီဂျီ (Basiji) ပုံစံမျိုးဖြင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်းသာ ဖြစ်ခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။<ref name="EABFT20080530">{{cite news |last=Bozorgmehr |first=Najmeh |date=30 May 2008 |title=Interview transcript: Mojtaba Samareh-Hashemi |url=https://www.ft.com/content/3c04bcbc-2d9e-11dd-b92a-000077b07658 |access-date=28 July 2009 |work=[[Financial Times]]}}</ref> အမာဒီနီဂျက်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏ တက္ကသိုလ်ဟောင်း၌ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့လွန် အစီအစဉ်အတွက် ကမ်းလှမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထိုတက္ကသိုလ်၌ ကထိကအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာနှင့် ယာဉ်သွားလာမှုဆိုင်ရာ စီမံကိန်းဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။အီရန်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအပြီးတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် "Office for Strengthening Unity" အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့အစည်းမှာ ကျောင်းသားများအနေဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာနေသော စစ်သွေးကြွ "မိုဂျာဟီဒင်-အေ ခါလ်" (Mojahedin-e Khalq) အဖွဲ့အစည်းနှင့် စာနာမှု သို့မဟုတ် မဟာမိတ်ပြုခြင်းများ မရှိစေရန်အတွက် တည်ထောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="bioIC">{{cite web |title=Mahmoud Ahmadinejad |url=https://www.iranchamber.com/history/mahmadinejad/mahmoud_ahmadinejad.php |access-date=28 July 2009 |publisher=Iran Chamber Society}}</ref>တီဟီရန်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ သင်ယူနေစဉ်အတွင်း ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော အာဒဘီလ်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ မိုဟာမက် ခါတာမီက သူ့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည့်အခါ သူသည် တက္ကသိုလ် သင်ကြားရေးလောကသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။<ref name="bioSenate">{{cite web |last=Hassan |first=Hussein D. |date=16 January 2007 |title=Profile and Statements of President Mahmoud Ahmadinejad |url=http://brownback.senate.gov/public/legissues/foreignpol_crsreportiranprofilestateofpres.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106163238/http://brownback.senate.gov/public/legissues/foreignpol_crsreportiranprofilestateofpres.pdf |archive-date=6 January 2010 |access-date=28 July 2009 |publisher=[[Library of Congress]]}}</ref> == တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် (၂၀၀၃-၂၀၀၅) == ၂၀၀၃ ခုနှစ် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် တီဟီရန်မြို့တော်ကောင်စီအတွက် "Alliance of Builders of Islamic Iran" မှ ရှေးရိုးစွဲ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ကောင်စီက အမာဒီနီဂျက်ကို မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူစဉ်တွင် ယခင် အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်လိုက်သော မြို့တော်ဝန်များ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုစင်တာများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဘာသာရေးအရ အလေးပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ မြူနီစီပယ်ရုံးများတွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ဓာတ်လှေကားများ ခွဲခြားအသုံးပြုရန် ကြော်ငြာခဲ့ကာ [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]]တွင် ကျဆုံးခဲ့သူများကို တီဟီရန်ရှိ မြို့လယ်ရင်ပြင်ကြီးများတွင် မြှုပ်နှံရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယာဉ်သွားလာမှုစနစ်ကို တိုးတက်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲသားများအတွက် အခမဲ့ ဟင်းရည်များ ဝေငှပေးခြင်းကဲ့သို့သော ပရဟိတလုပ်ငန်းများကို အလေးပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="entekhab2006">{{cite web |title=Ahamd Bozorgian (MP): 'The Separation of men and women's elevators is an advantageous policy. It would help to grow.' |url=http://entekhab.ir/display/?ID=2648 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060114020232/http://entekhab.ir/display/?ID=2648 |archive-date=14 January 2006 |access-date=31 August 2006 |work=Entekhab News}}</ref> သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန်ရာထူးမှ နုတ်ထွက် ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်ကြာ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် "World Mayor" ဆုအတွက် နောက်ဆုံးအဆင့်ဝင် (၆၅) ဦးထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၅၅၀) ထဲမှ ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အာရှမှ (၉) ဦးသာ ပါဝင်သည်။ သူသည် ထိပ်တန်း (၁၀) စာရင်းဝင်ရန် ခိုင်မာသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်း သုံးဦးထဲတွင် ပါဝင်သော်လည်း သူသည် နုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=World Mayor: World Mayor 2005 finalists |url=http://www.worldmayor.com/results05/worldmayor_finalists05.html |access-date=2025-05-17 |website=www.worldmayor.com}}</ref> == ၂၀၀၅ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် သမ္မတသက်တမ်းအစ == အီရန်နိုင်ငံတွင် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကျော့ မဲပေးမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သက်တမ်းနှစ်ခု ဆက်တိုက် တာဝန်ယူပြီးနောက် သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် ခါတာမီသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ ဆင်းပေးခဲ့သည်။ပထမအကျော့တွင် မည်သည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းမျှ မဲအများစု မရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယအကျော့တွင် သမ္မတဟောင်း အက်ဘာ ရာဖ်ဆန်ဂျာနီ (Akbar Rafsanjanī) နှင့် တီဟီရန်မြို့တော်ဝန် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်တို့ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပထမအကျော့တွင် ဒုတိယနေရာမှ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အမာဒီနီဂျက်သည် ဒုတိယအကျော့တွင် မဲ ၆၃% ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အမာဒီနီဂျက်၏ အောင်ပွဲအတွက် ဗလီကွန်ရက်များ၏ စည်းရုံးမှု၊ ရှေးရိုးစွဲ/အစွန်းရောက် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် အဂတိလိုက်စားသော အထက်တန်းလွှာများကို ဆန့်ကျင်ပြီး "နိုင်ငံရေးသွေးသစ်" ကို လိုလားသည့် မဲဆန္ဒရှင်များက အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ <ref name="RWDreams">{{cite book |last=Wright |first=Robin |year=2008 |title=Dreams and Shadows: The Future of the Middle East |url=https://archive.org/details/dreamsshadowsfut00wrig |publisher=Penguin Press |isbn=9781101202760 |url-access=registration}}</ref> အမာဒီနီဂျက်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၆၂% (အချို့အချက်အလက်များအရ ၆၃%) မဲရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ ခါမေနီက သမ္မတအဖြစ် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် အမာဒီနီဂျက်က ခါမေနီ၏ လက်ကို နမ်းရှိုက်ခြင်းဖြင့် သစ္စာရှိမှုကို ပြသခဲ့သည်။ သူရွေးကောက်ခံရပြီးနောက်တွင် အနောက်နိုင်ငံ မီဒီယာအချို့က သူသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် တီဟီရန်ရှိ အမေရိကန်သံရုံးကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည့် ကျောင်းသားများထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသော်လည်း အဆိုပါစွပ်စွဲချက်ကို အီရန်အစိုးရ၊ အီရန်အတိုက်အခံများနှင့် CIA တို့က ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။အမာဒီနီဂျက်သည် ဝန်ကြီးများကို ရွေးချယ်ရာတွင် ပါလီမန်၏ အတည်ပြုချက်ကို ရယူရသည်။ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နှင့် ၁၄ ရက်နေ့များတွင် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း ပါလီမန်က ရေနံဝန်ကြီးရာထူးအတွက် အဆိုပြုသူများကို ပယ်ချခဲ့ပြီး အခြားအဆင့်မြင့် ရာထူးများအတွက်လည်း ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့၌ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=6 September 2006 |title=Clip DrIman CNN&nbsp;– at Tofoiran |url=http://tofoiran.packdeal.com/clips/DrIman/20060906-DrIman-CNN-225.asx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715032350/http://tofoiran.packdeal.com/clips/DrIman/20060906-DrIman-CNN-225.asx |archive-date=15 July 2011 |access-date=18 June 2011}}</ref> === ၂၀၀၆ ခုနှစ် ကောင်စီနှင့် ကျွမ်းကျင်သူများ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ === ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သည့် မြို့တော်ကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမာဒီနီဂျက်၏ အဖွဲ့သည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၎င်းသမ္မတဖြစ်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး ပြုလုပ်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူ၏ မဟာမိတ်များသည် ကျွမ်းကျင်သူများ လွှတ်တော် (Assembly of Experts) နှင့် ဒေသန္တရ ကောင်စီများတွင် အနိုင်မရခဲ့ပေ။ မဲပေးသူ ၆၀% ခန့်ရှိခဲ့သည့် ရလဒ်များသည် ပိုမိုအလယ်အလတ်ကျသော မူဝါဒများဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာမှုကို ပြသနေသည်။ နိုင်ငံရေး လေ့လာသုံးသပ်သူများက ဤရလဒ်သည် အမာဒီနီဂျက်နှင့် မက်စ်ဘာ ရာဇီ (Mesbah Yazdi) တို့အတွက် ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="WP20061217">{{cite news |last=Blair |first=Edmund |date=18 December 2006 |title=Results in Iranian Vote Seen as Setback for Ahmadinejad |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/17/AR2006121700772.html |access-date=18 June 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> == ၂၀၀၉ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ဆန္ဒပြပွဲများ == ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီက အမာဒီနီဂျက်ကို နောက်ငါးနှစ် သမ္မတအဖြစ် မြင်တွေ့လိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ပြန်လည်အရွေးခံရမှုကို ထောက်ခံကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေါင်း ၃၉,၁၆၅,၁၉၁ ခုရှိခဲ့ရာ အမာဒီနီဂျက်က မဲ ၂၄,၅၂၇,၅၁၆ (၆၂.၆၃%) ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ပြီး မီရ်-ဟိုစိန် မူဆာဗီ (Mir-Hossein Mousavi) က မဲ ၁၃,၂၁၆,၄၁၁ (၃၃.၇၅%) ဖြင့် ဒုတိယနေရာတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="leads">{{cite news |date=13 June 2009 |title=Ahmadinejad 'leads in Iran election' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8098305.stm |access-date=13 June 2009 |publisher=BBC}}</ref> သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို မူဆာဗီနှင့် အမာဒီနီဂျက် နှစ်ဖက်စလုံးက အငြင်းပွားခဲ့ကြပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသမာမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သူများက ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ခါမေနီက အမာဒီနီဂျက်ကို သမ္မတအဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြုပေးခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် ခါတာမီ၊ အက်ဘာ ရာဖ်ဆန်ဂျာနီနှင့် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မီရ် ဟိုစိန် မူဆာဗီတို့က သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။ ကျိန်ဆိုပွဲနေ့တွင် အတိုက်အခံ ဆန္ဒပြသူများသည် ပါလီမန်ပြင်ပတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အမာဒီနီဂျက်က "တရားဝင် ဘာသာတရား၊ အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေး စနစ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကာကွယ်သွားမည်" ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အမေရိကန်တို့က ဂုဏ်ပြုစာများ မပေးပို့ခဲ့ကြပေ။<ref name="BBC20090805">{{Cite news |date=5 August 2009 |title=Defiant Iran president takes oath |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8184240.stm |access-date=5 August 2009 |publisher=BBC}}</ref> '''ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများ''' အမာဒီနီဂျက်သည် သူ၏ ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်၏ အစိုးရသည် ဝန်ကြီးလေးဦးကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီးနောက် ဥပဒေရေးရာ ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (အပိုဒ် ၁၃၆) အရ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင် တစ်ဝက်ကျော်ကို အစားထိုးလိုက်ပါက လွှတ်တော်က ပြင်ဆင်ထားသော အဖွဲ့ဝင်အသစ်များကို အတည်မပြုပေးမချင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့သည် အစည်းအဝေးလုပ်ခွင့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့် မရှိပေ။ လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌက လွှတ်တော်၏ ပြန်လည်အတည်ပြုချက် မရရှိမချင်း ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အစည်းအဝေးများနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Deshmukh |first=Jay |date=26 July 2009 |title=Ahmadinejad 'sacks four Iran ministers' |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jYm2jkM3p-MmD8B1Oh9ZDxXNG6xw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524062050/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jYm2jkM3p-MmD8B1Oh9ZDxXNG6xw |archive-date=24 May 2012 |access-date=7 September 2010}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်သည် ဝန်ကြီးလောင်း ၂၁ ဦးအနက် ၁၈ ဦးကို အတည်ပြုပေးခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးနှစ်ဦး အပါအဝင် သုံးဦးကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ဆိုဆန် ကက်ရှာဗာဇ် (Sousan Keshavarz)၊ မိုဟာမက် အလီယာဘာဒီ (Mohammad Aliabadi) နှင့် ဖာတီမာ အဂျော်လူ (Fatemeh Ajorlou) တို့သည် ပညာရေး၊ စွမ်းအင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာနများအတွက် အတည်ပြုခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ မာဇီယေ ဗာဟစ် ဒါ့စ်ဂျာဒီ (Marzieh Vahid Dastjerdi) မှာမူ အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံတွင် လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ဝန်ကြီးဖြစ်လာသည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။ထိူမတိုင်ခင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အလီ ကိုဒန် (Ali Kordan) ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ကိုဒန်၏ ပါရဂူဘွဲ့သည် အတုအယောင်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထိုဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်သည်ဟုဆိုသော အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် (Oxford University) တွင် ကိုဒန်ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းမရှိကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အီရန်လွှတ်တော်အမတ်များ၊ မီဒီယာများနှင့် လေ့လာသူများက ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်က ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရကြောင်းလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အမာဒီနီဂျက်က ကိုဒန်ကို လွှတ်တော်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း (Impeachment) ကို ကန့်ကွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး လွှတ်တော်သို့လည်း တက်ရောက်ရန် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အီရန်လွှတ်တော်က ကိုဒန်ကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ် ၁၈၈ ဦးက သူ့ကို ဆန့်ကျင်မဲ ပေးခဲ့ကြသည်။ ကိုဒန်ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသည် အမာဒီနီဂျက်၏ ဝန်ကြီးအဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို လွှတ်တော်က ပြန်လည်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်လာနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။<ref name="oxfordstatement">{{cite news |date=15 August 2008 |title=Statement: Mr Ali Kordan |url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2008/080815.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817131229/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2008/080815.html |archive-date=17 August 2008 |access-date=17 August 2008 |publisher=The University of Oxford}}</ref> '''ပါလီမန်နှင့် ပဋိပက္ခများ''' ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အီရန်နိုင်ငံ စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး (Supreme Audit Court) က ၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ် ဘတ်ဂျက်မှ ပိုလျှံသော ရေနံဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၀၅၈ ဘီလီယံကို အစိုးရက နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ ပြန်လည်မသွင်းခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လာဂျာနီ (Larijani) နှင့် အမာဒီနီဂျက်တို့ကြား တင်းမာမှုများသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။အမာဒီနီဂျက်က စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးကို "ပေါ့ဆမှု" ရှိသည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ယင်းအစီရင်ခံစာသည် ပြည်သူများကို အစိုးရအား ဆန့်ကျင်လာစေရန် "လှုံ့ဆော်မှု" ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် အမာဒီနီဂျက်က ဝန်ကြီးဌာန ၈ ခုကို ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ဝန်ကြီး ၃ ဦးကို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်မရယူဘဲ ထုတ်ပယ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် လွှတ်တော်အမတ်အချို့က သူ့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော် သတင်းဝဘ်ဆိုက်၏ ဖော်ပြချက်အရ လွှတ်တော်အမတ် မိုဟာမက် ရီဇာ ဘာဟိုနာ (Mohammad Reza Bahonar) က "ဥပဒေအရ အရေးယူမှုသည် မေးခွန်းထုတ်ခြင်းဖြင့် စတင်ပြီး သတိပေးချက်များဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကာ ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်လိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်က အမာဒီနီဂျက်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အီရန်နိုင်ငံသား ၉ သန်းအထိ ငွေသားဝေငှခြင်းဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲ မသမာမှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤမဲခွဲမှုသည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရှေးရိုးစွဲ သတင်းဝဘ်ဆိုက်များတွင် စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်က စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို ထောက်ခံကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြသခဲ့သည်။ အဆိုပါ အငြင်းပွားမှုများသည် အမာဒီနီဂျက်၏ ရန်လိုသော မူဝါဒများနှင့် အာဏာအလွဲသုံးစားမှုများကို ရှေးရိုးစွဲသမားများနှင့် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီတို့က လက်မခံနိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="international1">{{cite news |date=16 February 2009 |title=Iran examines missing oil revenue |url=https://www.upi.com/Energy_Resources/2009/02/16/Iran_examines_missing_oil_revenue/UPI-25891234800966/ |access-date=23 February 2009 |work=United Press International}}</ref> ယင်းအပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ/မေလတွင် ကျင်းပခဲ့သော ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ ခါမေနီ၏ "အခြေခံမူဝါဒသမား" (Principlist) မဟာမိတ်များက လွှတ်တော်နေရာ ၂၉၀ အနက် လေးပုံသုံးပုံခန့်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အမာဒီနီဂျက်ကို ထောက်ခံသူများမှာမူ နေရာအနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="wayout">{{cite web |last=Ghajar |first=Shayan |date=25 May 2011 |title=Is Ahmadinejad on His Way Out? |url=http://www.insideiran.org/domestic-relations/is-ahmadinejad-on-his-way-out/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725083453/http://www.insideiran.org/domestic-relations/is-ahmadinejad-on-his-way-out/ |archive-date=25 July 2011 |access-date=11 January 2017 |website=InsideIran.org}}</ref> == သမ္မတသက်တမ်းအပြီး နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မတသက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးနောက် အမာဒီနီဂျက်သည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီ၊ အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) နှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား အမြင်သဘောထား ကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော Guardian Council က အမာဒီနီဂျက်အား သမ္မတရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ကို အကြိမ်ကြိမ် ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/336282/%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%B1-%D8%B4%D8%AF News] ''Tabnak''</ref> သမ္မတရာထူးမှ ထွက်ခွာပြီးနောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အမာဒီနီဂျက်သည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း၌ မိမိ၏ပုံရိပ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူမှုကွန်ရက်များတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပို့စ်များတင်ခြင်း၊ အမေရိကန် တက္ကသိုလ် ဘောလုံးအသင်းများအား ဂုဏ်ပြုခြင်း၊ အမေရိကန် ရပ် (Rap) အဆိုတော် တူပက် ရှာကူး (Tupac Shakur) ၏ စကားများကို ကိုးကားခြင်းနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို "နိုင်ငံရေးအဂတိလိုက်စားမှုကို တိုက်ဖျက်နေသူ" အဖြစ် ချီးကျူးပြောဆိုခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=5 August 2013 |title=Ahmadinejad in new appointment |url=https://www.albawaba.com/news/ahmadinejad-new-appointment-512025 |access-date=5 August 2013 |newspaper=Albawaba |location=Tehran |agency=FNA}}</ref>သို့သော်လည်း အစ္စရေး အမျိုးသားလုံခြုံရေး အင်စတီကျူ (INSS) မှ အီရန်လေ့လာရေးအစီအစဉ် ခေါင်းဆောင် ရာ့ဇ် ဇင်မစ် (Raz Zimmt) ကမူ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် အမာဒီနီဂျက်အနေဖြင့် အစွန်းမရောက်သော ပုံရိပ်တစ်ခုကို အီရန်ပြည်တွင်းနှင့် အနောက်ကမ္ဘာသို့ ဖန်တီးပြသရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်သည်။ ဇင်မစ်က အမာဒီနီဂျက်ကို "သမ္မတသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး လူကြိုက်များဝါဒ (Populism) နှင့် အခွင့်အရေးသမားဝါဒကို ကျင့်သုံးသူ" ဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အီရန်နိုင်ငံသား သန်း ၉၀ အနက်မှ အာဏာကို ဆက်လက်ရယူရန် လုံလောက်သော လူထုထောက်ခံမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုကို မည်သည့်အခါကမျှ မရရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 April 2017 |title=Iran disqualifies Ahmadinejad from bid to regain presidency |url=https://www.theguardian.com/world/2017/apr/20/iran-disqualifies-ahmadinejad-from-bid-to-regain-presidency |work=The Guardian}}</ref> == ဝေဖန်ခံရမှုများ == သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် အီရန်တွင်ရော ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်ပါ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြည်တွင်း၌ သူ၏ စီးပွားရေးမူဝါဒများကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပရှိ အဖွဲ့အစည်းများက လူ့အခွင့်အရေးကို လျစ်လျူရှုသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ အီရန်ပြင်ပတွင် သူသည် အစ္စရေး၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အခြားသော အနောက်တိုင်းနှင့် အာရပ်နိုင်ငံများအပေါ် ရန်လိုမှုကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် နိုင်ငံ၏ လောင်စာဆီသုံးစွဲမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ဓာတ်ဆီခွဲတမ်းစနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ပုဂ္ဂလိကနှင့် ပြည်သူပိုင် ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ကောက်ခံနိုင်သည့် အတိုးနှုန်းများကို လျှော့ချခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် သူ၏ ရွေးကောက်ခံရမှုမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ခဲ့ရပြီး ပြည်တွင်း၌ ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့ကာ အနောက်နိုင်ငံများ၏ ဝေဖန်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူသည် အစ္စရေးကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="weakens">{{cite news |last=Daragahi |first=Borzou |date=2 May 2011 |title=Spy flap weakens Iranian President Mahmoud Ahmadinejad |url=https://www.latimes.com/health/la-xpm-2011-may-02-la-fg-iran-intelligence-20110502-story.html |access-date=11 January 2017 |work=Los Angeles Times |location=Beirut}}</ref> ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် ပါလီမန်နှင့် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၊ အခြားသော ရိုးရာဝါဒီများအပြင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီနှင့်ပါ အာဏာလုပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ထောက်လှမ်းရေးဝန်ကြီး ဂိုလမ်-ဟိုစိန် မိုဆန်နီ-အီဂျီကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် သူ၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နီးကပ်သော အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အက်စ်ဖန်ဒီယာ ရာဟင် မာရှေးအီကို ထောက်ခံခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် သူ၏ သမ္မတသက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများကို ဖြေကြားရန်အတွက် အစ္စလာမ်မစ် အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော် (ပါလီမန်) သို့ ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသည့် အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=21 November 2012 |title=Iran calls off Ahmadinejad parliament probe |url=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/11/2012112119588529396.html |access-date=11 January 2017 |publisher=Al Jazeera}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမာဒီနီဂျက်သည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ခါမေနီ၏ ကန့်ကွက်မှုများကြားမှ ၂၀၁၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် တတိယသက်တမ်းအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သူ၏ အမည်စာရင်းတင်သွင်းမှုကို Guardian Council က ပယ်ချခဲ့သည်။ ၂၀၁၇-၁၈ အီရန်ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း အမာဒီနီဂျက်သည် လက်ရှိ အီရန်အစိုးရကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၂၁ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ၂၀၂၄ အီရန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် မှတ်ပုံတင်ရန် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူ၏ အမည်စာရင်းတင်သွင်းမှုများမှာ ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |last1=Faghihi |first1=Rohollah |title=The Reincarnation of Mahmoud Ahmadinejad |url=https://foreignpolicy.com/2018/08/10/the-reincarnation-of-mahmoud-ahmadinejad/ |access-date=13 October 2018 |work=[[Foreign Policy]] |language=en}}</ref> == ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ ကာလ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့၊ ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ၏ ပထမဆုံးနေ့တွင် တီဟီရန်မြို့၊ နာမာ့ခ် (Narmak) ရှိ အမာဒီနီဂျက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နေအိမ်တစ်လုံး တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သူ၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် IRGC အဖွဲ့ဝင် သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း သူသေဆုံးသွားကြောင်း ကနဦးသတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းသတင်းများက ယင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန်ဆန္ဒပြပွဲများအပြီးတွင် အာဏာပိုင်များက သူ၏ သွားလာလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သော်လည်း The Atlantic ၏ ဖော်ပြချက်အရ အဆိုပါ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သူသည် တရားဝင် ကန့်သတ်ချက်များမှ လွတ်မြောက်သွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ထွက်ပေါ်လာသော New York Times ၏ သတင်းတစ်ပုဒ်အရ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအရာရှိများသည် အမာဒီနီဂျက်အား အိမ်တွင်းအကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်စေရန်နှင့် ခါမေနီလွန်ကာလ၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပံ့ပိုးကူညီရန် အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=2026-05-20 |title=US and Israel ‘hoped to install Ahmadinejad as Iran’s leader’ |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/20/us-and-israel-hoped-to-install-ahmadinejad-as-irans-leader |access-date=2026-07-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> အဆိုပါသတင်းကို သံသယဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ကြပြီး၊ The Guardian ကလည်း အဆိုပါအစီအစဉ်များကို မဖြစ်နိုင်သော အရာများ သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သတင်းမှားများအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုမြင်ကြကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အလီ ခါမေနီ၏ နိုင်ငံတော်ဈာပနအခမ်းအနား၌ သူ့ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2026-07-07 |title=သေဆုံးခဲ့ပြီဆိုသည့် အီရန်သမ္မတဟောင်း အမာဒီနီဂျက် အယာတိုလာခါမေနီ ဈာပနတွင် ပြန်ပေါ်လာ |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%85%E1%80%A5%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33650/ |access-date=2026-07-07 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-07-06 |title=Ahmadinejad attends Khamenei funeral procession – state media |url=https://www.iranintl.com/en/202607063981 |access-date=2026-07-07 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref> == နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်၏ ဖော်ပြချက် == ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် [[နယူးယောက် တိုင်းမ်စ်|နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်]] (The New York Times) သတင်းဌာနက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအရာရှိများသည် [[၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]]အပြီးတွင် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက်ကို အီရန်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် တင်မြှောက်ရန် သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးကူညီရန် အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဆိုပါသတင်းတွင် စစ်ပွဲအစောပိုင်းကာလ၌ အမာဒီနီဂျက်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ပြုလုပ်ခဲ့သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် ၎င်းဒဏ်ရာရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် အဆိုပါအစီအစဉ်မှာ အောင်မြင်မှုမရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2026-05-19 |title=Early War Goal Was to Install Hard-Line Former President as Iran’s Leader |url=https://www.nytimes.com/2026/05/19/us/politics/iran-israel-us-leader-ahmadinejad.html |access-date=2026-07-07 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> သို့သော်လည်း အဆိုပါသတင်းဖော်ပြချက်နှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် အီရန်နိုင်ငံရေး လေ့လာသူများကြားတွင် သံသယများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ လေ့လာသူအများစုက ဤအစီအစဉ်သည် လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သတင်းမှား (Disinformation) တစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ အစ္စရေး အမျိုးသားလုံခြုံရေး အင်စတီကျူ (INSS) မှ ဒန်နီ ဆစ်ထရီနိုဝစ်ဇ် (Danny Citrinowicz) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကလည်း အမာဒီနီဂျက်သည် ပြည်တွင်း၌ ခိုင်မာသော အာဏာအခြေပြုမှု မရှိသလို တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်ကမူ ၎င်းတို့၏ သတင်းရင်းမြစ်များအပေါ် "ယုံကြည်မှုအပြည့်" ရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများစွာကို မေးမြန်းပြီးမှသာ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title=အီရန်စစ်ပွဲရဲ့ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ဖြစ်လာတဲ့သမ္မတဟောင်း Ahmadinejad |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8e83ynzx28o |access-date=2026-07-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == <references /> {{Lifetime|၁၉၅၆|}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ‌ရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] qaqsg8lw6pq98vmqnf1kxe56pooq3xq 0 289025 1042333 2026-07-07T14:26:35Z ကောင်းခန့်ကျော် 106432 "[[:en:Special:Redirect/revision/1254454674|Si Kai]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042333 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = သီကိုင် | native_name = สีกาย | image_map = <!-- Tambon 430119.png --> | mapsize = 200px | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = ထိုင်းနိုင်ငံ | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[နောင်ခိုင်ပြည်နယ်|နောင်ခိုင်]] | subdivision_type2 = ခရိုင် | subdivision_name2 = [[မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်|မူးအန်နောင်ခိုင်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_total_km2 = 20.46 | population_total = 3490 | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|title=Population statistics 2551|publisher=Department of provincial administration (DOPA)|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090820185942/http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|archivedate=2009-08-20}}</ref> | population_as_of = 2008 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = Postal Code | geocode = 430119 | postal_code = 43000 }} <references /> '''သီကိုင်''' ( {{Langx|th|สีกาย}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ နောင်ခိုင်ပြည်နယ် ၊ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်နောင်လိုင်၏ အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်ခွဲ ( ''[[တမ်ဘွန်]]'' ) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ဤခရိုင်ခွဲသည် မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]]ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ခရိုင်ခွဲ၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲ၊ တောင်ဘက်တွင် အမ်ဖိုး ဖွန်ဖီဆိုင်ခရိုင်ရှိ လော်တန်ခမ်းခရိုင်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဘန်ဒူးယားခရိုင်ခွဲတို့ ရှိသည်။ == သမိုင်း == ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲမှ ရွာခုနစ်ရွာကို ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်ခွဲအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |date=1982-09-07 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองหนองคาย อำเภอเซกา จังหวัดหนองคาย |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=99 |issue=126 ง |pages=3574–3581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601011356/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |archive-date=June 1, 2012}}</ref> [[တမ်ဘွန်|တမ်ဘွန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း]] (TAO) ကို ဒေသန္တရအစိုးရယူနစ်အဖြစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |date=1996-12-25 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบล (จำนวน ๓๖๓๗ แห่ง) |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=113 |issue=พิเศษ 52 ง |pages=1–365 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125095446/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |archive-date=January 25, 2012}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * http://seekai-nk.com/ TAO ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက် (ထိုင်း) * [http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=430119 ထိုင်းတမ်ဘွန်] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 9295ou4891bol8cz46fe69xgb4sma8k 1042334 1042333 2026-07-07T14:27:13Z ကောင်းခန့်ကျော် 106432 "[[:en:Special:Redirect/revision/1254454674|Si Kai]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042334 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = သီကိုင် | native_name = สีกาย | image_map = <!-- Tambon 430119.png --> | mapsize = 200px | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = ထိုင်းနိုင်ငံ | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[နောင်ခိုင်ပြည်နယ်|နောင်ခိုင်]] | subdivision_type2 = ခရိုင် | subdivision_name2 = [[မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်|မူးအန်နောင်ခိုင်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_total_km2 = 20.46 | population_total = 3490 | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|title=Population statistics 2551|publisher=Department of provincial administration (DOPA)|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090820185942/http://www.dopa.go.th/xstat/p5143_01.html|archivedate=2009-08-20}}</ref> | population_as_of = 2008 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = Postal Code | geocode = 430119 | postal_code = 43000 }} <references /> '''သီကိုင်''' ( {{Langx|th|สีกาย}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ နောင်ခိုင်ပြည်နယ် ၊ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်နောင်ခိုင်၏ အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်ခွဲ ( ''[[တမ်ဘွန်]]'' ) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ဤခရိုင်ခွဲသည် မူးအန် နောင်ခိုင်ခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး [[မဲခေါင်မြစ်]]ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ခရိုင်ခွဲ၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲ၊ တောင်ဘက်တွင် အမ်ဖိုး ဖွန်ဖီဆိုင်ခရိုင်ရှိ လော်တန်ခမ်းခရိုင်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဘန်ဒူးယားခရိုင်ခွဲတို့ ရှိသည်။ == သမိုင်း == ဟင်းငွန်ခရိုင်ခွဲမှ ရွာခုနစ်ရွာကို ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ခရိုင်ခွဲအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |date=1982-09-07 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองหนองคาย อำเภอเซกา จังหวัดหนองคาย |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=99 |issue=126 ง |pages=3574–3581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601011356/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/126/3574.PDF |archive-date=June 1, 2012}}</ref> [[တမ်ဘွန်|တမ်ဘွန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း]] (TAO) ကို ဒေသန္တရအစိုးရယူနစ်အဖြစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |date=1996-12-25 |script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบล (จำนวน ๓๖๓๗ แห่ง) |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |url-status=dead |journal=Royal Gazette |language=Thai |volume=113 |issue=พิเศษ 52 ง |pages=1–365 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125095446/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2539/E/052/1.PDF |archive-date=January 25, 2012}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * http://seekai-nk.com/ TAO ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက် (ထိုင်း) * [http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=430119 ထိုင်းတမ်ဘွန်] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 489lf3lqy30o1dofiez29vec7fdneo1 3 289026 1042335 2026-07-07T14:32:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042335 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26268-69 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 9125ocrlpkzv978c3y758xnhliwotqj 0 289027 1042341 2026-07-07T14:44:07Z ကောင်းခန့်ကျော် 106432 "[[:en:Special:Redirect/revision/1344121027|Bang Ramat]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042341 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ဘန်ရမာတ် | native_name = บางระมาด | settlement_type = [[ခဝဲန်]] | motto = | image_map = {{#property:P242}} | map_caption = Location in [[Taling Chan District]] <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Thailand}} | subdivision_type2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name2 = [[ဘန်ကောက်]] | subdivision_type3 = [[အမ်ဖိုး|ခတ်]] | subdivision_name3 = [[TIS 1099]] | established_title = | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_total_km2 = 8.539 | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|script-title=th:สถิติกรุงเทพมหานครประจำปี 2563|trans-title=Bangkok Statistics 2020|author=Administrative Strategy Division, Strategy and Evaluation Department, Bangkok Metropolitan Administration|date=2021|access-date=27 November 2021|lang=th|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930084153/https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|url-status=dead}}</ref> | area_water_km2 = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2020 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 19783 | population_density_km2 = <!-- General information ---------------> | timezone1 = [[Indochina Time|ICT]] | elevation_footnotes = | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = Postal code | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | website = | footnotes = | image_skyline = วัดจำปา เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร (1).jpg }} <references /> '''ဘန်ရမာတ်'''( {{Langx|th|บางระมาด}})သည် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ထွန်ဘူရီ ဧရိယာရှိ တာလင်းချမ်းခရိုင်၏ ခဝဲန် (ခရိုင်ခွဲ)ခြောက်ခုမှ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဘန်းရာမတ်တွင် [[မူးဘန်|အုပ်ချုပ်ရေးရွာ]] ၂၃ ရွာရှိသည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}</ref> == သမိုင်း == ဘန်ရမာတ်အမည်သည် ထိုဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂလုံ ဘန်ရမာတ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ယခင်က [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော ဂလုံ ချက်ဖရနှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပိုင်းခြားထားသော ဂလုံ (တူးမြောင်း) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}</ref> ''ဘန်ရမာတ်'' ဟူသော အမည်သည် ' [[ကြံ့|ကြံ့များ၏]] နေရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ['ရမာတ်' သည် [[ခမာဘာသာစကား]]မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်သည်]။ ၎င်းကို အယုဒ္ဓယခေတ် အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်းစာသား ''ကံဆူအန် ဆမွတ် (Kamsuan Samut)'' သို့မဟုတ် ကံဆူအန် (''Kamsuan Siprat'' )တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဘန်ရမာတ်သည် [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနာကိုစင်]] သို့မဟုတ် ဘန်ကောက်မြို့ မတည်ထောင်မီကပင် ရှည်လျားစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြသနေသည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> မူလက ဘန်ရမတ် (Bang Ramat)သည် သွန်ဘူရီပြည်နယ် (Thon Buri Province)ရှိ တာလင်းချန်ခရိုင်(Taling Chan District) အောက်တွင် ပါဝင်သော တမ်ဘွန် (tambon – အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေခွဲ) တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဘန်ရမာတ်ကို တာလင်းချန်ခရိုင်၏ ခွဲမြို့နယ် (subdistrict) အဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။.<ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> == ပထဝီဝင် == ဘန်ရမာတ်ကို ခရိုင်၏ အလယ်ဗဟိုဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၅,၈၃၆ ရိုင်(ဧက ၂,၃၀၆ ခန့်) ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးဧရိယာ ၁,၇၂၉ ရိုင် (ဧက ၆၈၃ ခန့်) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြောက်ဘက်မှစ၍ (နာရီလက်တံလှည့်သည့်ဦးတည်ချက်အတိုင်း) အိမ်နီးချင်း ခရိုင်ခွဲများမှာ ချင်ဖလီ (Chimphli)၊ ခလောင်ချက်ဖရာ (Khlong Chak Phra)၊ ဘန်ပရွမ် (Bang Phrom) နှင့် သဝီဝတ္ထနာခရိုင်ရှိ ဆလာ ထမ်မဆော့ (Sala Thammasop) တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအများစုမှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဥယျာဉ်များနှင့် သစ်သီးခြံများဖြစ်ပြီး ဂလုံ(မြောင်း)၏ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဘုရားကျောင်းအမျိုးမျိုး စီတန်းတည်ရှိသည်။ အချို့မှာ သမိုင်းဝင်နှင့် အနုပညာတန်ဖိုးများရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများဖြစ်သည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> ဘန်ရမာတ် ရထားလမ်း ရပ်တန့်မှုသည် တလင်းချမ်း ခရိုင်တွင် ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |last=feelthai |date=2014-06-21 |title=ที่หยุดรถไฟบางระมาด แขวงตลิ่งชัน |trans-title=Bang Ramat Railway Halt, Taling Chan Subdistrict |url=https://www.youtube.com/watch?v=6PViwrLXkIk |website=youtube |language=thai}}</ref> == နေရာများ == * ဝပ်ချမ်ပါ * ဂလုံ လတ် မာယွန်ရေပေါ်ဈေး * ပိုတီဆန်ပီတယာကွန်ကျောင်း <ref>{{Cite web |title=รายชื่อโรงเรียนทั่วประเทศ |trans-title=List of schools across the country |url=https://www.spu.ac.th/directory/school/7570-%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%A3/ |website=[[Sripatum University|SPU]] |language=thai}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] psirnxjnmei6p4qrh1cqe48p616ltzg 1042349 1042341 2026-07-07T14:54:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1042349 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ဘန်ရမာတ် | native_name = บางระมาด | settlement_type = [[ခဝဲန်]] | motto = | image_map = {{#property:P242}} | map_caption = Location in [[Taling Chan District]] <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Thailand}} | subdivision_type2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name2 = [[ဘန်ကောက်]] | subdivision_type3 = [[အမ်ဖိုး|ခတ်]] | subdivision_name3 = [[TIS 1099]] | established_title = | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_total_km2 = 8.539 | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|script-title=th:สถิติกรุงเทพมหานครประจำปี 2563|trans-title=Bangkok Statistics 2020|author=Administrative Strategy Division, Strategy and Evaluation Department, Bangkok Metropolitan Administration|date=2021|access-date=27 November 2021|lang=th|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930084153/https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|url-status=dead}}</ref> | area_water_km2 = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2020 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 19783 | population_density_km2 = <!-- General information ---------------> | timezone1 = [[Indochina Time|ICT]] | elevation_footnotes = | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = Postal code | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | website = | footnotes = | image_skyline = วัดจำปา เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร (1).jpg }} '''ဘန်ရမာတ်'''( {{Langx|th|บางระมาด}})သည် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ထွန်ဘူရီ ဧရိယာရှိ တာလင်းချမ်းခရိုင်၏ ခဝဲန် (ခရိုင်ခွဲ)ခြောက်ခုမှ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဘန်းရာမတ်တွင် [[မူးဘန်|အုပ်ချုပ်ရေးရွာ]] ၂၃ ရွာရှိသည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}</ref> == သမိုင်း == ဘန်ရမာတ်အမည်သည် ထိုဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂလုံ ဘန်ရမာတ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ယခင်က [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော ဂလုံ ချက်ဖရနှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပိုင်းခြားထားသော ဂလုံ (တူးမြောင်း) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}</ref> ''ဘန်ရမာတ်'' ဟူသော အမည်သည် ' [[ကြံ့|ကြံ့များ၏]] နေရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ['ရမာတ်' သည် [[ခမာဘာသာစကား]]မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်သည်]။ ၎င်းကို အယုဒ္ဓယခေတ် အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်းစာသား ''ကံဆူအန် ဆမွတ် (Kamsuan Samut)'' သို့မဟုတ် ကံဆူအန် (''Kamsuan Siprat'' )တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဘန်ရမာတ်သည် [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနာကိုစင်]] သို့မဟုတ် ဘန်ကောက်မြို့ မတည်ထောင်မီကပင် ရှည်လျားစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြသနေသည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> မူလက ဘန်ရမတ် (Bang Ramat)သည် သွန်ဘူရီပြည်နယ် (Thon Buri Province)ရှိ တာလင်းချန်ခရိုင်(Taling Chan District) အောက်တွင် ပါဝင်သော တမ်ဘွန် (tambon – အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေခွဲ) တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဘန်ရမာတ်ကို တာလင်းချန်ခရိုင်၏ ခွဲမြို့နယ် (subdistrict) အဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။.<ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> == ပထဝီဝင် == ဘန်ရမာတ်ကို ခရိုင်၏ အလယ်ဗဟိုဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၅,၈၃၆ ရိုင်(ဧက ၂,၃၀၆ ခန့်) ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးဧရိယာ ၁,၇၂၉ ရိုင် (ဧက ၆၈၃ ခန့်) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြောက်ဘက်မှစ၍ (နာရီလက်တံလှည့်သည့်ဦးတည်ချက်အတိုင်း) အိမ်နီးချင်း ခရိုင်ခွဲများမှာ ချင်ဖလီ (Chimphli)၊ ခလောင်ချက်ဖရာ (Khlong Chak Phra)၊ ဘန်ပရွမ် (Bang Phrom) နှင့် သဝီဝတ္ထနာခရိုင်ရှိ ဆလာ ထမ်မဆော့ (Sala Thammasop) တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအများစုမှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဥယျာဉ်များနှင့် သစ်သီးခြံများဖြစ်ပြီး ဂလုံ(မြောင်း)၏ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဘုရားကျောင်းအမျိုးမျိုး စီတန်းတည်ရှိသည်။ အချို့မှာ သမိုင်းဝင်နှင့် အနုပညာတန်ဖိုးများရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများဖြစ်သည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> ဘန်ရမာတ် ရထားလမ်း ရပ်တန့်မှုသည် တလင်းချမ်း ခရိုင်တွင် ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |last=feelthai |date=2014-06-21 |title=ที่หยุดรถไฟบางระมาด แขวงตลิ่งชัน |trans-title=Bang Ramat Railway Halt, Taling Chan Subdistrict |url=https://www.youtube.com/watch?v=6PViwrLXkIk |website=youtube |language=thai}}</ref> == နေရာများ == * ဝပ်ချမ်ပါ * ဂလုံ လတ် မာယွန်ရေပေါ်ဈေး * ပိုတီဆန်ပီတယာကွန်ကျောင်း <ref>{{Cite web |title=รายชื่อโรงเรียนทั่วประเทศ |trans-title=List of schools across the country |url=https://www.spu.ac.th/directory/school/7570-%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%A3/ |website=[[Sripatum University|SPU]] |language=thai}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <references /> [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 1tmkwmjg28duarrov0erfybudo7f12m 1042350 1042349 2026-07-07T14:55:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1042350 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ဘန်ရမာတ် | native_name = บางระมาด | settlement_type = [[ခဝဲန်]] | motto = | image_map = {{#property:P242}} | map_caption = Location in [[Taling Chan District]] <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Thailand}} | subdivision_type2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name2 = [[ဘန်ကောက်]] | subdivision_type3 = [[အမ်ဖိုး|ခတ်]] | subdivision_name3 = [[TIS 1099]] | established_title = | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_total_km2 = 8.539 | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|script-title=th:สถิติกรุงเทพมหานครประจำปี 2563|trans-title=Bangkok Statistics 2020|author=Administrative Strategy Division, Strategy and Evaluation Department, Bangkok Metropolitan Administration|date=2021|access-date=27 November 2021|lang=th|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930084153/https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|url-status=dead}}</ref> | area_water_km2 = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2020 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 19783 | population_density_km2 = <!-- General information ---------------> | timezone1 = [[Indochina Time|ICT]] | elevation_footnotes = | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = Postal code | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | website = | footnotes = | image_skyline = วัดจำปา เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร (1).jpg }} '''ဘန်ရမာတ်'''( {{Langx|th|บางระมาด}})သည် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ထွန်ဘူရီ ဧရိယာရှိ တာလင်းချမ်းခရိုင်၏ ခဝဲန် (ခရိုင်ခွဲ)ခြောက်ခုမှ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘန်းရာမတ်တွင် [[မူးဘန်|အုပ်ချုပ်ရေးရွာ]] ၂၃ ရွာရှိသည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}</ref> == သမိုင်း == ဘန်ရမာတ်အမည်သည် ထိုဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂလုံ ဘန်ရမာတ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော ဂလုံ ချက်ဖရနှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပိုင်းခြားထားသော ဂလုံ (တူးမြောင်း) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}</ref> ''ဘန်ရမာတ်'' ဟူသော အမည်သည် ' [[ကြံ့|ကြံ့များ၏]] နေရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ['ရမာတ်' သည် [[ခမာဘာသာစကား]]မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်သည်]။ ၎င်းကို အယုဒ္ဓယခေတ် အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်းစာသား ''ကံဆူအန် ဆမွတ် (Kamsuan Samut)'' သို့မဟုတ် ကံဆူအန် (''Kamsuan Siprat'' )တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဘန်ရမာတ်သည် [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနာကိုစင်]] သို့မဟုတ် ဘန်ကောက်မြို့ မတည်ထောင်မီကပင် ရှည်လျားစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြသနေသည်။ <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> မူလက ဘန်ရမတ် (Bang Ramat)သည် သွန်ဘူရီပြည်နယ် (Thon Buri Province)ရှိ တာလင်းချန်ခရိုင်(Taling Chan District) အောက်တွင် ပါဝင်သော တမ်ဘွန် (tambon – အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေခွဲ) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဘန်ရမာတ်ကို တာလင်းချန်ခရိုင်၏ ခွဲမြို့နယ် (subdistrict) အဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။.<ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> == ပထဝီဝင် == ဘန်ရမာတ်ကို ခရိုင်၏ အလယ်ဗဟိုဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၅,၈၃၆ ရိုင်(ဧက ၂,၃၀၆ ခန့်) ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးဧရိယာ ၁,၇၂၉ ရိုင် (ဧက ၆၈၃ ခန့်) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြောက်ဘက်မှစ၍ (နာရီလက်တံလှည့်သည့်ဦးတည်ချက်အတိုင်း) အိမ်နီးချင်း ခရိုင်ခွဲများမှာ ချင်ဖလီ (Chimphli)၊ ခလောင်ချက်ဖရာ (Khlong Chak Phra)၊ ဘန်ပရွမ် (Bang Phrom) နှင့် သဝီဝတ္ထနာခရိုင်ရှိ ဆလာ ထမ်မဆော့ (Sala Thammasop) တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအများစုမှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဥယျာဉ်များနှင့် သစ်သီးခြံများဖြစ်ပြီး ဂလုံ(မြောင်း)၏ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဘုရားကျောင်းအမျိုးမျိုး စီတန်းတည်ရှိသည်။ အချို့မှာ သမိုင်းဝင်နှင့် အနုပညာတန်ဖိုးများရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများဖြစ်သည်။ <ref name="ka">{{Cite web |title=ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร |trans-title=Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok |url=http://www.thaitambon.com/tambon/101905 |website=ThaiTambon |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.thaitambon.com/tambon/101905 "ข้อมูลแขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร"] &#x5B;Information of Bang Ramat Subdistrict, Taling Chan District, Bangkok&#x5D;. </cite></ref> <ref name="wat">{{Cite web |last=Chuwichian |first=Prapatsorn |date=2017-01-04 |title=วัดอังกุลา มีหลวงพ่อดำกับลูกศิษย์ |trans-title=Wat Angkula with Luang Por Dam and students |url=https://www.silpa-mag.com/featured/article_5294 |website=Silpa-mag.com |language=thai}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChuwichian2017">Chuwichian, Prapatsorn (2017-01-04). </cite></ref> ဘန်ရမာတ် ရထားလမ်း ရပ်တန့်မှုသည် တလင်းချမ်း ခရိုင်တွင် ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |last=feelthai |date=2014-06-21 |title=ที่หยุดรถไฟบางระมาด แขวงตลิ่งชัน |trans-title=Bang Ramat Railway Halt, Taling Chan Subdistrict |url=https://www.youtube.com/watch?v=6PViwrLXkIk |website=youtube |language=thai}}</ref> == နေရာများ == * ဝပ်ချမ်ပါ * ဂလုံ လတ် မာယွန်ရေပေါ်ဈေး * ပိုတီဆန်ပီတယာကွန်ကျောင်း <ref>{{Cite web |title=รายชื่อโรงเรียนทั่วประเทศ |trans-title=List of schools across the country |url=https://www.spu.ac.th/directory/school/7570-%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%A3/ |website=[[Sripatum University|SPU]] |language=thai}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <references /> [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] pw1kmkl3gxyv6ntukuqqzssqfuoqwdk 0 289028 1042351 2026-07-07T14:56:19Z ကောင်းခန့်ကျော် 106432 "[[:en:Special:Redirect/revision/1349700420|Wat Phra That Doi Khao Kwai]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042351 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building|native_name_lang=th|image=พระธาตุดอยเขาควาย (พระธาตุดอยเขาควายแก้ว) October 2021 - img 04.jpg}}{{Infobox religious building|native_name=วัดพระธาตุดอยเขาควายแก้ว|native_name_lang=th|religious_affiliation=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|image=พระธาตุดอยเขาควาย (พระธาตุดอยเขาควายแก้ว) October 2021 - img 04.jpg|caption=၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်းရှိ ဘုရားကျောင်း၏ စေတီ|district=ရော့ဝီယန် ခရိုင်ခွဲ၊ [[မူးအန် ချင်းရိုင် ခရိုင်]]|province=[[ချင်းရိုင်]]|country=[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]}} '''ဝတ်ဖရထတ်ဒွိုင်ခေါက်ခွိုင်'''( {{Langx|th|วัดพระธาตุดอยเขาควายแก้ว}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းရိုင်ခရိုင်|ချင်းရိုင်းပြည်နယ်]]၊ မြောင်ချင်းရိုင်းခရိုင် ၊ ရော့ဝီယန်ခရိုင်ခွဲတွင်ရှိသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့လယ်ခေါင်၏ အနောက်တောင်ဘက်၊ [[Doi Khao Khwai Kaeo|ဒွိုင်ခေါင်ခွိုင်ကဲအို]]တွင် တည်ရှိသော ဤဘုရားကျောင်းတွင် [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ|ဗုဒ္ဓ]]၏ဘယ်ဘက်လက်ကောက်ဝတ်မှ အရိုးစုနှင့် ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသော သန့်ရှင်းသော ဓာတ်တော်တစ်ခုကို ဌာပနာထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ <ref>{{Cite news |title="แมงสี่หูห้าตา" วัดพระธาตุดอยเขาควาย – เชียงรายโฟกัสดอทคอม สังคมออนไลน์ของคนเชียงราย |url=https://www.chiangraifocus.com/5375/ |work=Chiang Rai Focus |language=th}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == ef73p0zp4bobwotxlcc8a9xr6yyc7xu 0 289029 1042353 2026-07-07T15:07:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''နဂနိုခရိုင်''' (長野県, နဂနိုခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤခရိုင်သည် ကုန်းတွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1042353 wikitext text/x-wiki '''နဂနိုခရိုင်''' (長野県, နဂနိုခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၂,၀၀၇,၆၈၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၁၃,၅၆၁.၅၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅,၂၃၆.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[နီးဂတခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဂွန်းမခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ယမနရှိခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[အအိချိခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]နှင့် [[ဂိဖုခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 1xxy3khq83iq4474wwfzwzc9br41g3g 1042354 1042353 2026-07-07T15:08:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1042354 wikitext text/x-wiki '''နဂနိုခရိုင်''' (長野県, နဂနိုခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၂,၀၀၇,၆၈၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၁၃,၅၆၁.၅၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅,၂၃၆.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[နီးဂတခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဂွန်းမခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ယမနရှိခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[အအိချိခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]နှင့် [[ဂိဖုခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 0r8rub4bwo0c6m2ns3t5qyuogy48fjx 1042411 1042354 2026-07-08T03:47:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1042411 wikitext text/x-wiki '''နဂနိုခရိုင်''' (長野県, နဂနိုခန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ချူးဘုဒေသ]]ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၂,၀၀၇,၆၈၂ ဦး ရှိသည်။ ဧရိယာ ၁၃,၅၆၁.၅၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅,၂၃၆.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[နီးဂတခရိုင်]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဂွန်းမခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဆိုင်းတမခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ယမနရှိခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]နှင့် [[အအိချိခရိုင်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[တိုယမခရိုင်]]နှင့် [[ဂိဖုခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ နဂနိုမြို့သည် ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဓိကမြို့များမှာ မဆွတ်မိုတိုမြို့၊ အုအဲဒမြို့နှင့် အီးဒမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်တောင်တန်း၏ ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့်အတွက် လူသိများသည်။ ဂျပန်တောင်တန်းရှိ ဟိဒတောင်တန်း၊ ခိဆိုတောင်တန်း၊ အခအိရှိတောင်တန်းတို့သည် ခရိုင်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အမြင့်ဆုံးတောင် ၁၂ ခုထဲမှ ၉ ခုသည် နဂနိုခရိုင်အတွင်း တည်ရှိသည်။ တောင်တန်းများ၊ သဘာဝရှုခင်းများနှင့် သမိုင်းကြောင်းများကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ခံရသည်။ ခရိုင်သည် ဆောင်းရာသီကာ အားကစားပြုလုပ်ရာ ခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဆောင်းရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ခရိုင်ရှိ ဟိုခုရိခုရှင်းခန်းဆန်းရထားလိုင်းသည် တိုကျိုမြို့၊ တိုယမခရိုင်နှင့် ခနဇဝခရိုင်တို့ကို တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== နဂနိုခရိုင်သည် ကုန်းတွင်းပိတ်ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသောခရိုင်များထက် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် ခရိုင် ပိုမိုများပြားသည်။ မြောက်ဘက်တွင် နီးဂတခရိုင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဂွန်းမခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဆိုင်းတမခရိုင်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ယမနရှိခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် အအိချိခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂိဖုခရိုင်နှင့် တိုယမခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။ ခရိုင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပင်လယ်ပြင်အားလုံးမှ အဝေးဆုံးနေရာတွင် တည်ရှိသည့် ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအဝေးဆုံးနေရာမှာ ဆခုမြို့ ဖြစ်သည်။ တောင်ထူထပ်သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ခရိုင်ရှိဒေသများကို သီးခြားဖြစ်နေစေသည်။ ခရီးသွားများသည် တောင်ပေါ်အပန်းဖြေခြင်းနှင့် ရေပူစမ်းစိမ်ခြင်းတို့အတွက် လည်ပတ်ကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အမြင့်ဆုံးတောင် ၁၂ ခုမှ ၉ ခုကို နဂနိုခရိုင်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတည်ရှိသည့် ခိဇခိကန်သည် ထင်ရှားသည့် ကမ်းခြေအပန်းဖြေနေရာတစ်ခုဖြစ်ကာ ရေကစားခြင်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ရာသီဥတုအနေဖြင့် နွေရာသီတွင် နွေးထွေးသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် အေးမြကာ နှင်းကျဆင်းသည်။ အခြားသော အနိမ့်ပိုင်းရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နဂနိုခရိုင်သည် စိုထိုင်းဆနည်းပါးသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] 0xb58dr2fks1ekrjulsnnq4w324pwxz 0 289030 1042357 2026-07-07T16:24:44Z Choco Miles 142646 [[ညွှန်ပြချက်မဲ့ သင်ယူမှုစနစ် (Unsupervised learning)]] စာမျက်နှာကို [[ညွှန်ပြချက်မဲ့သင်ယူမှုစနစ်]] သို့ Choco Milesက ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1042357 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ညွှန်ပြချက်မဲ့သင်ယူမှုစနစ်]] b9yxws3yrkvabn8bcff9b0xy4mgre88 0 289031 1042359 2026-07-07T16:25:43Z Choco Miles 142646 [[ညွှန်ပြချက်ပါ သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning)]] စာမျက်နှာကို [[ညွှန်ပြချက်ပါသင်ယူမှုစနစ်]] သို့ Choco Milesက ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1042359 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ညွှန်ပြချက်ပါသင်ယူမှုစနစ်]] anbjyifevwnpma19r0sufskba7zoh5h 2 289032 1042360 2026-07-07T16:27:18Z Choco Miles 142646 "မင်္ဂလာပါ။" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1042360 wikitext text/x-wiki မင်္ဂလာပါ။ hrggafoeabrnynwzatldakgq6zxinw7 1 289033 1042361 2026-07-07T16:28:35Z ~2026-38796-52 145341 /* စိုလင်းနိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်လာရီူး */ အပိုင်းသစ် 1042361 wikitext text/x-wiki == စိုလင်းနိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်လာရီူး == နိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးအဂ်လိပ်သမဓစိုလင်းရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးကဆန/နိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိိူိိိိူိိိူိိိိူိိူိိိိူိိိူိိိိိူိိိိူိိိ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-38796-52|&#126;2026-38796-52]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-38796-52|talk]]) ၁၆:၂၈၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) hjiyh3vwpj5s6o02qqlxlxcmbf9yw9i 3 289034 1042364 2026-07-07T16:32:54Z Mfield 138184 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:BuickCentury04]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:2001FordRangerXLT]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/BuickCentury04|BuickCentury04]]" ကို "[[Special:CentralAuth/2001FordRangerXLT|2001FordRangerXLT]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1042364 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:2001FordRangerXLT]] prvb6zdo9b761efhfocrqfsjvtzlx8u 3 289035 1042365 2026-07-07T16:32:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042365 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38796-52 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) lbt3ctloqhkc9e567739o4wvchbvbmm 3 289036 1042366 2026-07-07T16:33:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042366 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38562-80 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၃၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 9c0f5qfbpkt2cq7jyojdek9kyzeqykt 0 289037 1042370 2026-07-07T16:44:04Z Choco Miles 142646 [[ဆဲဂျွံ]] စာမျက်နှာကို [[မဟာဆယ်ဂျုံး]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Choco Miles က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား: 세 (Se) - ဗျည်း 'ㅅ' (ဆ) နဲ့ သရ 'ㅔ' (အယ်) ပေါင်းစပ်ထားတာမို့ 'ဆယ်' လို့ အသံထွက်ပါတယ်။ 종 (Jong) - ဗျည်း 'ㅈ' (ဂျ)၊ သရ 'ㅗ' (အို) နဲ့ အသတ်ဗျည်း 'ㅇ' (င) ပေါင်းစပ်ထားတာမို့ 'ဂျုံး' လို့ အသံထွက်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံက ကိုရီးယားသမိုင်းနှင့် ဘာသာစကား လေ့လာသူအများစု၊ သံရုံးနှင့် စာအုပ်စာပေတွေမှာလည်း 'ဆယ်ဂျုံးမင်းကြီး' (သို့) 'မဟာဆယ်ဂျုံး' လို့သာ လူသိများကျွမ်းဝင်ကြပါတယ်။ 1042370 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မဟာဆယ်ဂျုံး]] 1prp1fae7125ugwhe5txtaf0wm586uj 0 289038 1042372 2026-07-07T17:19:01Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360661659|BLOOM (language model)]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042372 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|name=BLOOM|author=BigScience research workshop|developer=|released={{Start date and age|2022|07|12}}|programming language=[[Python (programming language)|Python]]|license=BigScience Responsible AI License (RAIL) v1.0|website={{URL|https://bigscience.huggingface.co}}|repo={{URL|huggingface.co/bigscience/bloom}}}}'''BLOOM''' (The BigScience Large Open-science Open-access Multilingual Language Model) သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြန့်ချိခဲ့သော လူတိုင်းလွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည့် (open-access) [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး|ဘာသာစကားမျိုးစုံသုံး အဆင့်မြင့် AI မော်ဒယ်ကြီး (LLM)]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=BigScience Large Open-science Open-access Multilingual Language Model |url=https://huggingface.co/bigscience/bloom |access-date=2022-10-01}}</ref> ပိုင်ဆိုင်မှုကန့်သတ်ထားသော ကုမ္ပဏီပိုင် AI မော်ဒယ်များ (proprietary AI models) နေရာတွင် အစားထိုးနိုင်ရန်နှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသော AI စနစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာစေရန်အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ပညာရှင်များစုပေါင်း၍ ဤမော်ဒယ်ကို သုတေသနပြု ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{cite web |last=Heikkilä |first=Melissa |date=2022-07-12 |title=BLOOM: Inside the radical new project to democratize AI |url=https://www.technologyreview.com/2022/07/12/1055817/inside-a-radical-new-project-to-democratize-ai/ |access-date=2023-12-26 |website=[[MIT Technology Review]]}}</ref> '''BLOOM''' သည် ပါရာမီတာ (parameter) ပေါင်း ၁၇၆ ဘီလီယံဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော transformer အခြေခံ autoregressive စနစ်သုံး မော်ဒယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမော်ဒယ်သည် လူသားသုံးဘာသာစကား ၄၆ မျိုးနှင့် ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်မင်းဘာသာစကား ၁၃ မျိုးဖြင့် စာသားများကို ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ စီမံကိန်းအဖွဲ့သည် ဤမော်ဒယ်ကို "တာဝန်ယူမှုရှိသော AI လိုင်စင်" (Responsible AI License) အောက်တွင် ဖြန့်ချိထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news |date=2022-07-12 |title=AI goes multilingual with Hugging Face's BLOOM |url=https://venturebeat.com/ai/ai-goes-multilingual-with-hugging-faces-bloom-large-language-model |access-date=2026-05-12 |work=VentureBeat}}</ref> == မော်ဒယ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပုံ == BLOOM သည် တစ်နှစ်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သော BigScience သုတေသနအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ၏ အဓိကရလဒ် ဖြစ်သည်။<ref name=":0" /> ပြင်သစ်အစိုးရ၏ ရန်ပုံငွေပံ့ပိုးမှုဖြင့် [[ဟပ်ဂင်းဖေ့စ်]] (Hugging Face) အဖွဲ့က ဤစီမံကိန်းကို ဦးဆောင်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့ပြီး၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍမှ စေတနာ့ဝန်ထမ်း သုတေသီများနှင့် အင်ဂျင်နီယာ ရာပေါင်းများစွာ ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသည်။<ref name=":0" /> ပညာရှင်များသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ Jean Zay အများပိုင် စူပါကွန်ပျူတာ (supercomputer) ကို အသုံးပြု၍ ဤမော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းစူပါကွန်ပျူတာကို GENCI နှင့် IDRIS (CNRS) အဖွဲ့တို့က စီမံခန့်ခွဲပါသည်။<ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2022-07-12 |title=BigScience's AI language model is finally available |url=https://techcrunch.com/2022/07/12/a-year-in-the-making-bigsciences-ai-language-model-is-finally-available/ |access-date=2026-05-12 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=2022-07-12 |title=Release of largest trained open-science multilingual language model ever |url=https://www.cnrs.fr/en/press/release-largest-trained-open-science-multilingual-language-model-ever |access-date=2023-12-26 |website=[[French National Centre for Scientific Research]]}}</ref> GPT-3 နှင့်မတူဘဲ BLOOM ကို ဘာသာစကားမျိုးစုံ သုံးစွဲနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=2023-05-24 |title=BLOOM Finally Blossoms into a Multilingual Chatbot |url=https://analyticsindiamag.com/ai-news-updates/bloom-finally-blossoms-into-a-multilingual-chatbot/ |access-date=2026-05-12 |website=Analytics India Magazine |language=en}}</ref> ဤမော်ဒယ်၏ အရင်းခံကုဒ် (source code) ကို Apache 2.0 လိုင်စင်အောက်တွင် ဖြန့်ချိထားသည်။ မော်ဒယ်၏ ပါရာမီတာ (parameters) များကိုမူ BigScience ၏ "တာဝန်ယူမှုရှိသော AI လိုင်စင်" (Responsible AI License - RAIL) အောက်တွင် ဖြန့်ချိထားပြီး၊ ၎င်းလိုင်စင်သည် လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုခွင့်နှင့် ပြန်လည်အသုံးပြုခွင့်ကို ပေးထားသော်လည်း အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်အချို့ ရှိပါသည်။<ref>{{Cite arXiv|title=BLOOM: A 176B-Parameter Open-Access Multilingual Language Model|eprint=2211.05100|vauthors=Le Scao T, Fan A, Akiki C, Pavlick E, Ilić S, Hesslow D, Castagné R, Luccioni A, Yvon F, Gallé M, Tow J, Rush AM, Biderman S, Webson A, Sasanka Ammanamanchi P, Wang T, Sagot B, Muennighoff N, Villanova del Moral A, Ruwase O, Bawden R, Bekman S, McMillan-Major A, Beltagy I, Nguyen H, Saulnier L, Tan S, Ortiz Suarez P, Sanh V, Laurençon H, Jernite Y, Launay J, Mitchell M, Raffel C, etal|year=2022|class=cs.CL}}</ref><ref>{{Cite web |title=License - a Hugging Face Space by bigscience |url=https://huggingface.co/spaces/bigscience/license |access-date=2026-05-12 |website=huggingface.co}}</ref> '''BLOOM''' ၏ ဘာသာစကားမျိုးစုံ သုံးနိုင်စွမ်းကြောင့် ၎င်းကို BLOOMChat နှင့် HuggingChat ကဲ့သို့သော ချက်ဘော့ (chatbot) များတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":2" /> BLOOM ကို လေ့ကျင့်ပေးရာတွင် အသုံးပြုသည့် ROOTS ဟုခေါ်သော လေ့ကျင့်ရေးဒေတအချက်အလက် (training corpus) တွင် ထိုစဉ်က နောက်ဆုံးထွက် ဝက်ဘ်အခြေပြု OSCAR စာစုမှ ရယူထားသော အချက်အလက်များ (ROOTS ၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း) နှင့် လူကိုယ်တိုင် စိစစ်ရွေးချယ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များမှ အသစ်စုဆောင်းထားသော ဒေတာများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ပညာရှင်များသည် ဤမော်ဒယ်ကို တိုကင် (token) ပေါင်း ၃၆၆ ဘီလီယံ (1.6TB ခန့်) အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite arXiv|title=The BigScience ROOTS Corpus: A 1.6TB Composite Multilingual Dataset|eprint=2303.03915|vauthors=Laurençon H, Saulnier L, Wang T, Akiki C, Villanova del Moral A, Le Scao T, Von Werra L, Mou C, González Ponferrada C, Nguyen H, Frohberg J, Šaško M, Lhoest Q, McMillan-Major A, Dupont G, Biderman S, Rogers A, Ben allal L, De Toni F, Pistilli G, Nguyen O, Nikpoor S, Masoud M, Colombo P, de la Rosa J, Villegas P, Thrush T, Longpre S, Nagel S, Weber L, Muñoz M, Zhu J, Van Strien D, Alyafeai Z, Almubarak K, Vu MC, Gonzalez-Dios I, Soroa A, Lo K, Dey M, Ortiz Suarez P, Gokaslan A, Bose S, Adelani D, Phan L, Tran H, Yu I, Pai S, Chim J, Lepercq V, Ilic S, Mitchell M, Luccioni S, Jernite Y|year=2022|class=cs.CL}}</ref><ref>{{cite web |last=Heikkilä |first=Melissa |date=2022-07-12 |title=BLOOM: Inside the radical new project to democratize AI |url=https://www.technologyreview.com/2022/07/12/1055817/inside-a-radical-new-project-to-democratize-ai/ |access-date=2023-12-26 |website=[[MIT Technology Review]]}}</ref> ၎င်းကို ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး အခမဲ့သုံးနိုင်သော DeepSpeed Megatron library များကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":1" /> ထို့နောက် BigScience အဖွဲ့သည် LLM များ၏ [[ညွှန်ပြချက်ပါသင်ယူမှုစနစ်]] (supervised learning) အတွက် xP3 ဟုခေါ်သော ဘာသာစကားမျိုးစုံသုံး ဒေတာအစု (dataset) ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာလုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် xP3 ဒေတာများပေါ်တွင် အသေးစိတ် မွမ်းမံပြင်ဆင်ထားသော BLOOM ၏ ပုံစံခွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် BLOOMZ ကိုလည်း ထပ်မံဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |date=2023 |title=Crosslingual Generalization through Multitask Finetuning |url=https://aclanthology.org/2023.acl-long.891/ |journal=ACL |location= |publisher= |pages= |doi=10.18653/v1/2023.acl-long.891}}</ref> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://bigscience.huggingface.co/ Bigscience project on HuggingFace] == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]] 3fhxv77bc15wy5sb7vw91g99e3k1han 3 289039 1042373 2026-07-07T17:33:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042373 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38686-34 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၃၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) samtaq1tndifwi0a5lnfjv4srrywtdp 0 289040 1042374 2026-07-07T17:33:17Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1303684219|Jais (language model)]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042374 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|title=Jais|collapsible=yes|developer=Core42 (a [[G42 (company)|G42]] company)<br>[[Mohamed bin Zayed University of Artificial Intelligence]]<br>[[Cerebras Systems]]|released={{Start date and age|2023|08|30}}|latest release version=30B parameters|latest release date={{Start date and age|2023|11|09}}|genre=[[Large language model]]<br>[[Generative artificial intelligence|Generative AI]]|license=[[Apache License 2.0]]|website={{Official website|https://jais.inceptionai.ai/}}}}'''Jais''' သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး အခမဲ့သုံးနိုင်သည့် (open-source) အဆင့်မြင့် [[ဉာဏ်ရည်တု|AI]] [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]](LLM)တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမော်ဒယ်ကို ယူအေအီးနိုင်ငံ (UAE) အခြေစိုက် [[ဉာဏ်ရည်တု|AI]] ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော G42၊ မိုဟာမက် ဘင် ဇာယစ် အာတ္တုပ္ပတ္တိနည်းပညာတက္ကသိုလ် (MBZUAI) နှင့် အမေရိကန်အခြေစိုက် Cerebras Systems တို့ ပူးပေါင်း၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များသည် အရည်အသွေးမြင့် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] စာသားများကို ဖန်တီးပေးနိုင်ရန် Jais မော်ဒယ်ကို ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] ဒေတာ များကိုလည်း ထည့်သွင်းလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="ft2023">{{Cite news |last=Kerr |first=Simeon |date=2023-08-30 |title=UAE launches Arabic large language model in Gulf push into generative AI |url=https://www.ft.com/content/ab36d481-9e7c-4d18-855d-7d313db0db0d |access-date=2025-07-31 |work=[[Financial Times]] |last2=Murgia |first2=Madhumita}}</ref><ref name="reuters2023">{{Cite news |last=Cherney |first=Max A. |date=2023-08-30 |title=UAE's G42 launches open source Arabic language AI model |url=https://www.reuters.com/technology/uaes-g42-launches-open-source-arabic-language-ai-model-2023-08-30/ |access-date=2025-07-31 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာဉာဏ်ရည်တု (generative AI) နယ်ပယ်တွင် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] ပါဝင်မှုနည်းပါးနေခြင်းကြောင့် ဤမော်ဒယ်ကို ဖန်တီးရန် စိတ်ကူးရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အာရပ်စကားပြောလူဦးရေ သန်း ၄၀၀ အတွက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုတိကျမှန်ကန်သော မော်ဒယ်တစ်ခု ထောက်ပံ့ပေးရန် ဤစီမံကိန်းက ရည်ရွယ်သည်။<ref name="cnn2023">{{Cite web |last=Tutton |first=Mark |date=2023-10-04 |title=Arabic AI could help open doors for other languages |url=https://www.cnn.com/2023/10/04/middleeast/jais-arabic-ai-open-doors-spc-intl/index.html |access-date=2025-07-31 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သော ဂျီဘယ်လ်ဂျိုက်စ် (Jebel Jais) တောင်ကို အစွဲပြု၍ ဤမော်ဒယ်ကို အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="reuters2023" /> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပုံ == ကမ္ဘာပေါ်တွင် အာရပ်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ သန်း ၄၀၀ ကျော် ပြောဆိုသုံးစွဲနေကြသော်လည်း၊ ၎င်းဘာသာစကားအတွက် အဆင့်မြင့် ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာဉာဏ်ရည်တု (generative AI) မော်ဒယ်များ ထွက်ရှိထားမှု အလွန်နည်းပါးနေခြင်းကြောင့် Jais မော်ဒယ်ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="cnn2023" /> ယခင်ရှိနှင့်ပြီးသား မော်ဒယ်များသည် အရေအတွက်နည်းပါးပြီး အရည်အသွေးနိမ့်သော အာရပ်ဝက်ဘ်ဆိုက် အချက်အလက်များပေါ်တွင်သာ အခြေခံ၍ လေ့ကျင့်ထားရသဖြင့် စွမ်းဆောင်ရည် ကောင်းမွန်စွာ မပြသနိုင်ခဲ့ကြပါ။<ref name="zdnet2023">{{Cite web |last=Ray |first=Tiernan |date=September 1, 2023 |title=Cerebras and Abu Dhabi build world's most powerful Arabic-language AI model |url=https://www.zdnet.com/article/cerebras-and-abu-dhabi-build-worlds-most-powerful-arabic-language-ai-model/ |access-date=2025-07-31 |website=[[ZDNET]] |language=en}}</ref> ဤစီမံကိန်းသည် ယူအေအီးနိုင်ငံ (UAE) ၏ အမျိုးသားဗျူဟာတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် AI နယ်ပယ်တွင် အကြီးအကျယ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကို ပြသနေသည်။<ref name="ft2023" /> အဘူဒါဘီအခြေစိုက် AI ကုမ္ပဏီ G42 ၏ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သော Inception (ယခုအခါ Core42 ဟု ခေါ်ဆို)၊ မိုဟာမက် ဘင် ဇာယစ် အာတ္တုပ္ပတ္တိနည်းပညာတက္ကသိုလ် (MBZUAI) နှင့် AI ဟာ့ဒ်ဝဲ (hardware) ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အထူးပြုသည့် အမေရိကန်အခြေစိုက် Cerebras Systems ကုမ္ပဏီတို့ ပူးပေါင်း၍ ဤမော်ဒယ်ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="ft2023" /><ref name="reuters2023" /> ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဂျီဘယ်လ်ဂျိုက်စ် (Jebel Jais) ကို အစွဲပြု၍ ဤမော်ဒယ်ကို အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="reuters2023" /> == မော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း == ပညာရှင်များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပါရာမီတာ ၁၃ ဘီလီယံ ပါဝင်သော '''Jais''' မော်ဒယ်အဦးဆုံးဗားရှင်းကို စတင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် Core42 အဖွဲ့က ပါရာမီတာ ၃၀ ဘီလီယံအထိ တိုးမြှင့်ကာ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် မွမ်းမံထားသည့် '''Jais 30B''' မော်ဒယ်ကို ထပ်မံထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။<ref name="prnewswire2023">{{cite news |date=2023-11-09 |title=Core42 Sets New Benchmark for Arabic Large Language Models with the Release of Jais 30B |url=https://www.prnewswire.com/ae/news-releases/core42-sets-new-benchmark-for-arabic-large-language-models-with-the-release-of-jais-30b-301983300.html |access-date=2025-07-31 |publisher=PR Newswire}}</ref> ၎င်းမော်ဒယ်နှစ်ခုစလုံးကို Cerebras Condor Galaxy 1 စူပါကွန်ပျူတာ၏ စွမ်းဆောင်ရည်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ft2023" /><ref name="reuters2023" /> လေ့ကျင့်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဒေတာအစု (dataset) တွင် အာရပ်ဘာသာစကား၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်မင်းကုဒ်များကို ရောနှောထည့်သွင်းထားသည်။<ref name="reuters2023" /><ref name="cnn2023" /> MBZUAI တက္ကသိုလ်မှ [[သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှု]] (NLP) ပါမောက္ခ တစ်ဦးဖြစ်သူ တီမိုသီ ဘောဒွင် (Timothy Baldwin) ၏ ပြောကြားချက်အရ အမျိုးအစားစုံလင်သော အာရပ်ဘာသာစကား ဒေတာများဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးထားခြင်းကြောင့် ဤမော်ဒယ်သည် ဒေသန္တရစကားပုံစံကွဲ (dialects) အသီးသီးကို အပြန်အလှန် လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်စွမ်း ရှိသည်။<ref name="cnn2023" /> == မော်ဒယ်၏ ထူးခြားချက်များ == Jais မော်ဒယ်သည် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် စာသားများကို ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ စီမံကိန်းအဖွဲ့သည် ၁၃ ဘီလီယံသုံးနှင့် ၃၀ ဘီလီယံသုံး မော်ဒယ်နှစ်ခုစလုံးအတွက် ချက်တင်စကားပြောဆိုမှုများတွင် အထူးကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်ထားသည့် ညွှန်ကြားချက်လိုက်နာနိုင်သော "Chat" ပုံစံခွဲများကိုလည်း ဖြန့်ချိပေးခဲ့သည်။<ref name="prnewswire2023" /> ထို့အပြင် ရုပ်ပုံများ၊ ဂရပ်ဖစ်များနှင့် ဇယားအချက်အလက်များကိုပါ တွဲဖက်လုပ်ဆောင်နိုင်မည့် ထပ်ဆောင်းလုပ်ဆောင်ချက်များကိုလည်း နောင်ထွက်မည့် ဗားရှင်းများတွင် ထည့်သွင်းရန် စီစဉ်ထားသည်။<ref name="cnn2023" /> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Official website|https://jais.inceptionai.ai/}} [[ကဏ္ဍ:အာရပ်ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ဝီကီပီးဒီးယားတွင် တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကွဲပြားမှုရှိသော စာမျက်နှာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]] mjmp8wabp699uatowwz3c35624ux1ea 0 289041 1042376 2026-07-07T17:39:27Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359042008|DBRX]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042376 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|developer=[[Mosaic ML]] and [[Databricks]] team|screenshot=DBRX chatbot example screenshot.webp|screenshot_size=270px|screenshot_alt=Screenshot of a DBRX chatbot answer, describing Wikipedia in a thoughtful way|caption=Screenshot of DBRX describing [[Wikipedia]]|released=March 27, 2024|repo=https://github.com/databricks/dbrx|license=Databricks Open Model License<ref>{{cite web |title=Databricks Open Model License |url=https://www.databricks.com/legal/open-model-license |website=[[Databricks]] |access-date=6 August 2025 |date=27 March 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Databricks Open Model Acceptable Use Policy |url=https://www.databricks.com/legal/acceptable-use-policy-open-model |website=[[Databricks]] |access-date=6 August 2025 |date=27 March 2024}}</ref>|website=https://www.databricks.com/blog/introducing-dbrx-new-state-art-open-llm}}'''DBRX''' သည် Databricks မိခင်ကုမ္ပဏီအောက်ရှိ Mosaic အဖွဲ့က တီထွင်ဖန်တီးထားသော အဆင့်မြင့် AI [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Databricks Open Model လိုင်စင်အောက်၌ စတင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-03-27 |title=Introducing DBRX: A New State-of-the-Art Open LLM |url=https://www.databricks.com/blog/introducing-dbrx-new-state-art-open-llm |access-date=2024-03-28 |website=Databricks |language=en-US}}</ref><ref name=":02">{{Cite web |date=2024-03-27 |title=Introducing DBRX: A New State-of-the-Art Open LLM |url=https://www.databricks.com/blog/introducing-dbrx-new-state-art-open-llm |access-date=2024-03-28 |website=Databricks |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ghoshal |first=Anirban |date=2024-03-27 |title=Databricks' open-source DBRX LLM beats Llama 2, Mixtral, and Grok |url=https://www.infoworld.com/article/3714625/databricks-open-source-dbrx-llm-beats-llama-2-mixtral-and-grok.html |access-date=2024-03-28 |website=[[InfoWorld]] |language=en}}</ref> ဤမော်ဒယ်သည် စုစုပေါင်း ပါရာမီတာ ၁၃၂ ဘီလီယံ ပါဝင်သော mixture-of-experts transformer နည်းပညာသုံး မော်ဒယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိုကင် (token) တစ်ခုချင်းစီအတွက် အထူးပြုကျွမ်းကျင်စနစ် ၁၆ ခုအနက် ၄ ခု (ပါရာမီတာ ၃၆ ဘီလီယံ) ကို အသုံးပြု၍ အလုပ်လုပ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |first= |date=Mar 28, 2024 |title=A New Open Source LLM, DBRX Claims to be the Most Powerful – Here are the Scores |url=https://www.gizmochina.com/2024/03/28/open-source-llm-dbrx-powerful/ |website=[[GIZMOCHINA]]}}</ref> ထုတ်လုပ်သူများသည် ဤမော်ဒယ်ကို အခြေခံဗားရှင်း (base foundation model) နှင့် ညွှန်ကြားချက်လိုက်နာနိုင်သောဗားရှင်း (instruction-tuned variant) ဟူ၍ ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် ဖြန့်ချိထားသည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2024-03-27 |title=Databricks spent $10M on new DBRX generative AI model |url=https://techcrunch.com/2024/03/27/databricks-spent-10m-on-a-generative-ai-model-that-still-cant-beat-gpt-4/ |access-date=2024-03-29 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> ဤမော်ဒယ် စတင်ထွက်ရှိချိန်တွင် ဘာသာစကားနားလည်နိုင်စွမ်း၊ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်မင်းနှင့် သင်္ချာစွမ်းရည် စသည့် စွမ်းဆောင်ရည်စစ်ဆေးမှု (benchmarks) အများအပြား၌ Meta ကုမ္ပဏီ၏ Llama 2၊ Mistral AI ၏ Mixtral နှင့် xAI ၏ Grok-1 ကဲ့သို့သော ထိပ်တန်းမော်ဒယ်များကို ကျော်လွန်ကာ ပိုမိုကောင်းမွန်သော စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-03-28 |title=Data and AI company DataBrix has launched a general-purpose large language model (LLM) DBRX that out.. |url=https://www.mk.co.kr/en/world/10976197 |access-date=2024-03-28 |website=[[Maeil Business Newspaper]] |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite magazine|last=Knight|first=Will|date=March 27, 2024|title=Inside the Creation of the World's Most Powerful Open Source AI Model|url=https://www.wired.com/story/dbrx-inside-the-creation-of-the-worlds-most-powerful-open-source-ai-model/|access-date=2024-03-28|magazine=Wired|language=en-US|issn=1059-1028}}</ref> ပညာရှင်များသည် ဤမော်ဒယ်ကို ၂.၅ လကြာ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး<ref name=":3" />၊ ထိုသို့လေ့ကျင့်ရာတွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၃.၂ [[တေရာဗိုက်]] (terabytes) မြန်နှုန်းရှိသော ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်မှု (InfiniBand) ဖြင့် တွဲဖက်ထားသည့် Nvidia H100 GPU ပေါင်း ၃,၀၇၂ ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအတွက် လေ့ကျင့်သင်ကြားမှု ကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ သန်း ခန့် ရှိသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]] 7k3vjb6a3oy6197jb96qy8exuxhilg5 0 289042 1042381 2026-07-07T17:52:42Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358052542|Minerva (model)]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1042381 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|logo=Minerva-logo-v.svg|screenshot=|screenshot size=|screenshot alt=|collapsible=|author=|developer=Sapienza NLP research group at [[Sapienza University of Rome]]|released={{Start date and age|2024|04}}|discontinued=|ver layout=|programming language=|operating system=[[Web app]]|language=[[Italian language|Italian]], [[English language|English]]|genre=[[Chatbot]]<br>[[Large language model]]|license=|website={{URL|https://minerva-llm.org/}}}}'''Minerva''' ({{lang-my|မီနာဗာ}}) သည် ရောမမြို့ Sapienza တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ရိုဘာတို နာဗီဂလီ (Roberto Navigli) ဦးဆောင်သော Sapienza NLP အမည်ရှိ အီတလီသုတေသနအဖွဲ့က တီထွင်ဖန်တီးထားသော အဆင့်မြင့် AI [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များသည် [[အီတလီဘာသာစကား]]ကို အဓိကဦးတည်၍ ဤမော်ဒယ်ကို အခြေခံကစပြီး သီးသန့်လေ့ကျင့်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Minerva LLMs - website |url=https://nlp.uniroma1.it/minerva/ |access-date=12 February 2025 |website=Sapienza University of Rome}}</ref><ref>{{cite web |title=La via italiana ai chatbot del futuro: presentata l'ultima versione di Minerva, il modello linguistico AI targato Sapienza |url=https://www.uniroma1.it/it/notizia/la-italiana-ai-chatbot-del-futuro-presentata-lultima-versione-di-minerva-il-modello |access-date=12 February 2025 |website=Sapienza Università di Roma |language=it}}</ref><ref>{{cite news |date=26 November 2024 |title=Minerva 7B, l'IA generativa italiana è diventata grande |url=https://www.ansa.it/osservatorio_intelligenza_artificiale/notizie/societa/2024/11/26/minerva-7b-lia-generativa-italiana-e-diventata-grande_26378627-af54-428e-9155-52b27c4c40c9.html |access-date=12 February 2025 |publisher=ansa.it |language=it}}</ref> ဤမော်ဒယ်သည် သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှု (Natural Language Processing - NLP) လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အသုံးပြုသည့် မော်ဒယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူသားများကဲ့သို့ စာသားများကို နားလည်နိုင်စွမ်းနှင့် ဖန်တီးပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ၎င်းသည် စာသားများကို လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဖန်တီးရန်အတွက် [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] (deep learning) နည်းပညာများ၊ အထူးသဖြင့် Transformer တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။ ပညာရှင်များသည် ဤမော်ဒယ်ကို ကြီးမားသော စားသားဒေတာ (text data) ပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများ အနှစ်ချုပ်ခြင်းနှင့် မေးခွန်းများကို ဖြေကြားခြင်း စသည့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းမျိုးစုံကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အသေးစိတ် မွမ်းမံပြင်ဆင်ထားသည်။<ref>{{cite news |date=27 November 2024 |title=Cosa può fare la nuova versione di Minerva 7B? |url=https://www.infodata.ilsole24ore.com/2024/11/27/cosa-puo-fare-la-nuova-versione-di-minerva-7b/ |access-date=12 February 2025 |publisher=ilsole24ore.com |language=it}}</ref> == မော်ဒယ်အမျိုးအစားများ == === Minerva 7B === '''Minerva 7B''' တွင် ပါရာမီတာ ၇ ဘီလီယံ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းကို အီတလီနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား စာသားများ မျှမျှတတ ပေါင်းစပ်ထားသည့် တိုကင် (token) စုစုပေါင်း ၂.၅ ထရီလီယံခန့်နှင့် ပရိုဂရမ်မင်းကုဒ် တိုကင် ၂၀၀ ဘီလီယံ တို့ကို အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=16 October 2024 |title=sapienzanlp/Minerva-7B-instruct-v1.0 |url=https://huggingface.co/sapienzanlp/Minerva-7B-instruct-v1.0 |access-date=19 February 2025 |website=huggingface.co}}</ref><ref>{{cite news |date=26 November 2024 |title=Ecco Minerva 7B, il nuovo LLM italiano è più potente e basato su fonti aperte |url=https://www.repubblica.it/tecnologia/2024/11/26/news/minerva_7b_llm_italiano_sapienza_leonardo_intelligenza_artificiale-423736925/ |access-date=19 February 2025 |publisher=repubblica.it |language=it}}</ref> ပညာရှင်များသည် အနာဂတ်ကွန်ပျူတာဉာဏ်ရည်တုသုတေသန (Future Artificial Intelligence Research - FAIR) စီမံကိန်းအောက်တွင် Minerva 7B ကို တီထွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့လေ့ကျင့်ရာတွင် လိုအပ်သော လီယိုနာဒို (Leonardo) စူပါကွန်ပျူတာကို စီနီကာ (CINECA) အဖွဲ့က ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး၊ Babelscape နှင့် CREATIVE PRIN စီမံကိန်းတို့ကလည်း ထပ်ဆောင်းကူညီပေးခဲ့သည်။ အထူးခြားဆုံးအချက်မှာ Minerva မော်ဒယ်များသည် ဒေတာများနှင့် မော်ဒယ် နှစ်ခုစလုံးကို အများပြည်သူ လွတ်လပ်စွာ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည့် စစ်မှန်သော ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသော (open) မော်ဒယ်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite news |date=26 November 2024 |title=New version of Italian response to ChatGPT presented |url=https://www.ansa.it/english/news/science_tecnology/2024/11/26/new-version-of-italian-response-to-chatgpt-presented_72227eed-16f2-4855-bdd3-b0ce0e1456a2.html |access-date=19 February 2025 |publisher=ansa.it}}</ref><ref>{{cite news |date=26 November 2024 |title=Sapienza lancia Minerva 7B, la nuova versione della sua 'ChatGPT', ecco cosa fa |url=https://www.agi.it/scienza/news/2024-11-26/intelligenza-artificiale-chat-sapienza-minerva-7-b-28902372/ |access-date=19 February 2025 |publisher=agi.it |language=it}}</ref> === ChatMinerva === ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ပညာရှင်များသည် စာရွက်စာတမ်းအရှည်ကြီးများနှင့် ရုပ်ပုံအချက်အလက်များကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်သော Minerva LLM ၏ အဆင့်မြှင့်ဗားရှင်းကို ဘာသာစကားစုံသုံး (multimodal) AI အကူအညီပေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် '''ChatMinerva''' တွင် ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ဤစနစ်သည် Minerva မော်ဒယ်ကို ဝက်ဘ်ဆိုက်ရှာဖွေရေးအင်ဂျင် (web search)၊ မြှင့်တင်ထားသော ဘေးကင်းလုံခြုံရေးစနစ်နှင့် ရုပ်ပုံဖတ်စာသားပြောင်းစနစ် (optical character recognition - OCR) အစိတ်အပိုင်းများနှင့် တွဲဖက်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |date=3 June 2026 |title=ChatMinerva, the first Italian AI assistant arrives |url=https://www.italian.tech/2026/06/03/news/chatminerva_primo_assistente_ia_italiano_la_sapienza_ai_generativa-425387157/ |access-date=4 June 2026 |website=La Repubblica |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=3 June 2026 |title=ChatMinerva, the Italian AI with real-time web access, arrives |url=https://en.ilsole24ore.com/art/chatminerva-the-italian-web-access-real-time-arrives-AIRGHdRD |access-date=4 June 2026 |website=Il Sole 24 Ore}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Official website|https://minerva-llm.org/}} * [https://chatminerva.org ChatMinerva] [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]] 9y5xu2hj3gwkpi5eaeah2oqrqlhlvta 3 289043 1042406 2026-07-08T00:33:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042406 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Htunsoeoo ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၃၃၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) bci883gwg19aj4hyaidp3uwj1wv432x 100 289044 1042410 2026-07-08T02:55:17Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=07|day=08|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1042410 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=07|day=08|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 0fonujxplqh6dcqol1ssrkw496xvqvn 1042426 1042410 2026-07-08T08:07:41Z Salai Rungtoi 22844 1042426 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=07|day=08|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *စစ်ကောင်စီနှင့် စစ်ကော်မရှင်လက်ထက် ပြီးခဲ့သည့် ငါးနှစ်အတွင်း တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ (EAOs) ၁၀ ဖွဲ့နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်း၍ သဘောတူထားခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပြင်ဆင်ရေး အချက် ၄၃ ချက်ကို အတည်ပြုနိုင်ရန်အတွက် ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]က လွှတ်တော်သို့ စာအကြောင်းကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cn07neld8j0t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} rzs9cjf9bx31kh2iy8odod6an4u1ivo 0 289045 1042415 2026-07-08T05:36:17Z ~2026-38776-55 145360 さあ 1042415 wikitext text/x-wiki っさ g5ihpiw9hgambl64fwtc3f0wn6luqmv 1042429 1042415 2026-07-08T08:54:16Z Zawzawaungthwin 100038 {{delete|Test page}} 1042429 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}} っさ 1yhfrzxy8zigw90s0whf6abkdaxo2lo 3 289046 1042423 2026-07-08T06:34:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042423 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38776-55 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၄၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) tc7kl0jl1skl8hwnf7gg0j2fkhmi5lh 0 289047 1042427 2026-07-08T08:43:57Z Zawzawaungthwin 100038 ၂၀၂၆ ဥရောပ အပူလှိုင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတစ်ခွင်ကို ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းထန်သည့် အပူလှိုင်းဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည် 1042427 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox | title = ၂၀၂၆ ဥရောပ အပူလှိုင်း | image = [[File:Hot_surfaces_during_Europe's_heatwave_'seen'_by_Sentinel-3_ESA522397.jpg|250px]] | caption = ၂၀၂၆ မေလ ၂၆ ရက်တွင် Copernicus Sentinel-3 မှ ရိုက်ကူးထားသည့် မြေပြင်အပူချိန်ပြ ပုံရိပ်များ | label1 = စတင်ရက် | data1 = ၂၂ မေ ၂၀၂၆ | label2 = ပြီးဆုံးရက် | data2 = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | label3 = အမြင့်ဆုံးအပူချိန် | data3 = ၄၅.၁°C | label4 = သေဆုံးသူဦးရေ | data4 = ၉,၇၉၆ ဦးကျော် | label5 = ထိခိုက်သည့်နေရာများ | data5 = [[ဥရောပ|ဥရောပတစ်ခွင်]] | label6 = အမျိုးအစား | data6 = [[အပူလှိုင်း]] }} '''၂၀၂၆ ဥရောပ အပူလှိုင်း'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတစ်ခွင်ကို ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းထန်သည့် အပူလှိုင်းဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအပူလှိုင်းကြောင့် [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား]]၊ [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယမ်]]၊ [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ|ဒိန်းမတ်]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဟန်ဂေရီ]]၊ [[အီတလီနိုင်ငံ|အီတလီ]]၊ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]]၊ [[ပိုလန်နိုင်ငံ|ပိုလန်]]၊ [[ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ|ရိုမေးနီးယား]]၊ [[စပိန်နိုင်ငံ|စပိန်]] နှင့် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]]တို့တွင် အပူချိန်စံချိန်တင် မြင့်တက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Korosec |first=Marko |date=20 May 2026 |title=Europe Braces for Late-May Heatwave as a Record-Challenging Heat Dome Develops |url=https://www.severe-weather.eu/global-weather/heat-dome-warm-wave-heatwave-may-summer-2026-forecast-europe-mk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525163855/https://www.severe-weather.eu/global-weather/heat-dome-warm-wave-heatwave-may-summer-2026-forecast-europe-mk/ |archive-date=25 May 2026 |access-date=25 May 2026 |website=Severe Weather Europe}}</ref> ပထမအကြိမ် အပူလှိုင်းမှာ မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ပုံမှန်ထက် ပိုမိုမြင့်မားသော အပူချိန်များကြောင့် လူအသေအပျောက်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် အပူချိန်များသည် မေလအတွင်း အမြင့်ဆုံးအပူချိန်များ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|ဗဟိုဥရောပ]]တွင် နွေရာသီ ပိုမိုစောစီးစွာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ [[အနောက်ဥရောပ]]သည် အထိခိုက်ဆုံးဒေသဖြစ်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့တွင် စံချိန်တင် အပူချိန်များကို အစီရင်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |last1=Žák |first1=Michal |date=26 May 2026 |title=Climate change is cutting Europe's spring short as summer arrives more abruptly |url=https://www.polskieradio.pl/395/11718/Artykul/3691414,climate-change-is-cutting-europe's-spring-short-as-summer-arrives-more-abruptly |publisher=Polskiegu Radia S.A. |language=en |last2=Karlík |first2=Tomáš}}</ref><ref>{{cite web |last=Paddison |first=Laura |date=26 May 2026 |title='Mind-bogglingly crazy': Europe's deadly, early heatwave is smashing records |url=https://edition.cnn.com/2026/05/26/climate/europe-heat-climate-intl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526183141/https://edition.cnn.com/2026/05/26/climate/europe-heat-climate-intl |archive-date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပိုမိုပြင်းထန်သည့် အပူလှိုင်းတစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပူဆုံးနေ့အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး ပစ်ဆော့စ် (Pissos) တွင် ၄၄.၃ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင်လည်း အပူချိန် ၃၇.၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ မြင့်တက်ခဲ့သည်။ [[ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသအဖွဲ့|ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့]] (WMO) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဤအပူလှိုင်းသည် ဥရောပတစ်ခွင်သို့ ရက်သတ္တပတ်နှစ်ပတ်ခန့် ဆက်လက်ရိုက်ခတ်နိုင်ပြီး ဘော်လကန်ဒေသဘက်သို့ ရွေ့လျားသွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=24 June 2026 |title=Europe swelters under deadly 'Omega' heatwave, more records broken |url=https://www.reuters.com/business/environment/power-cuts-france-leave-thousands-sweltering-amid-scorching-heatwave-2026-06-24/ |access-date=28 June 2026 |work=Reuters}}</ref> ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့အထိ စာရင်းများအရ အပူဒဏ်ကြောင့် ပုံမှန်ထက်ပို၍ သေဆုံးသူဦးရေ ၅,၆၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်။ World Weather Attribution ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ ဤသည်မှာ သက်ဆိုင်ရာဒေသတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သမျှ အပြင်းထန်ဆုံး အပူလှိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ အကျိုးဆက်မပါဝင်ဘဲ ဤမျှပြင်းထန်မှုမျိုးကို ရှင်းပြရန်မှာ "လုံးဝမဖြစ်နိုင်" ကြောင်း သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ခြင်း၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှု လျှော့ချရေး ပန်းတိုင်များနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် လေအေးပေးစက် (Air conditioning) အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |date=26 June 2026 |title=Fossil fuel emissions have rapidly worsened European heatwaves in just a few decades |url=https://www.worldweatherattribution.org/fossil-fuel-emissions-have-rapidly-worsened-european-heatwaves-in-just-a-few-decades/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626142321/https://www.worldweatherattribution.org/fossil-fuel-emissions-have-rapidly-worsened-european-heatwaves-in-just-a-few-decades/ |archive-date=26 June 2026 |access-date=28 June 2026 |website=World Weather Attribution}}</ref> == သေဆုံးသူဦးရေနှင့် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်စာရင်း == အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဥရောပ အပူလှိုင်းကာလအတွင်း နိုင်ငံအလိုက် သေဆုံးသူအရေအတွက်နှင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည့် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်များကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=21 June 2026 |title=Bis zu 37 Grad: Hitzewelle in Österreich geht auch nächste Woche weiter |trans-title=Up to 37 degrees: Heatwave in Austria continues next week |url=https://www.derstandard.at/story/3000000328207/bis-zu-37-grad-hitzewelle-in-oesterreich-geht-auch-naechste-woche-weiter |access-date=22 June 2026 |website=Der Standard |language=de}}</ref> {| class="wikitable sortable" !စဥ် !နိုင်ငံ !သေဆုံးသူဦးရေ !အမြင့်ဆုံးအပူချိန် |- |၁ |[[ဘယ်လ်ဂျီယမ်]] |၁,၂၂၂ |၃၈.၄°C |- |၂ |[[ပြင်သစ်]] |၂,၀၂၅ |၄၄.၃°C |- |၃ |[[ဂျာမနီ]] |၅,၀၀၀ ခန့် |၄၁.၈°C |- |၄ |[[အီတလီ]] |၅ |၄၀.၁°C |- |၅ |[[နယ်သာလန်]] |၄၈၀ ခန့် |၃၉.၄°C |- |၆ |[[ပိုလန်နိုင်ငံ|ပိုလန်]] |၇ |၄၀.၅°C |- |၇ |[[ရိုမေးနီးယား]] |၃ |၄၀.၆°C |- |၈ |[[စပိန်]] |၁,၀၂၉ |၄၅.၁°C |- |၉ |[[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] |၂၅ |၃၇.၇°C |- ! !စုစုပေါင်း !၉,၇၉၆+ !- |} == နိုင်ငံအလိုက် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်များ == အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဥရောပ အပူလှိုင်းကာလအတွင်း သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအသီးသီး၌ အမြင့်ဆုံးစံချိန်တင်ခဲ့သော အပူချိန်များဖြစ်သည်။ ဤတိုင်းတာချက်များတွင် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်များသာမက အပူဒဏ်ကို အပြင်းထန်ဆုံးခံစားခဲ့ရသည့် ဒေသခံမြို့ငယ်များ၊ လေဆိပ်များနှင့် ဒေသတွင်း မိုးလေဝသတိုင်းတာရေးစခန်းရှိရာ နေရာများပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |date=27 June 2026 |title=Varme og uvejr: Ny dansk varmerekord sat i både Ødum og Odense |url=https://www.dmi.dk/nyheder/2026/varme-og-uvejr-ny-dansk-varmerekord-sat-i-baade-oedum-og-odense |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702082401/https://www.dmi.dk/nyheder/2026/varme-og-uvejr-ny-dansk-varmerekord-sat-i-baade-oedum-og-odense |archive-date=2 July 2026 |access-date=2 July 2026 |website=[[Danish Meteorological Institute]] |language=Danish}}</ref> {| class="wikitable sortable" !စဥ် !နိုင်ငံ !အပူချိန် !မှတ်တမ်း !ရက်စွဲ !နေရာ |- |၁ |{{Flag|Austria}} |၄၀.၁°C |ဇွန်လ |၂၉ ဇွန် |Bad Deutsch-Altenburg |- |၂ |{{Flag|Belarus}} |၄၀.၄°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၂၉ ဇွန် |Pinsk |- |၃ |{{Flag|Belgium}} |၃၈.၄°C | - |၂၆ ဇွန် |Kleine-Brogel |- |၄ |{{Flag|Bosnia and Herzegovina}} |၄၁.၀°C | - |၂၈ ဇွန် |Mostar |- |၅ |{{Flag|Croatia}} |၄၁.၀°C | - |၃၀ ဇွန် |Knin |- |၆ |[[ဖိုင်:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|border|25x25px]] [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]] |၄၁.၉°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၂၈ ဇွန် |Doksany |- |၇ |{{Flag|Denmark}} |၃၇.၀°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၂၇ ဇွန် |Ødum |- |၈ |{{Flag|France}} |၄၄.၃°C | - |၂၃ ဇွန် |Pissos |- |၉ |{{Flag|Germany}} |၄၁.၈°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၂၇ ဇွန် |Möckern-Drewitz |- |၁၀ |{{Flag|Hungary}} |၄၂.၀°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၃၀ ဇွန် |Szécsény |- |၁၁ |{{Flag|Ireland}} |၃၀.၆°C |မေလ |၂၆ မေ |Shannon Airport |- |၁၂ |{{Flag|Italy}} |၄၀.၁°C | - |၂၉ ဇွန် |Bologna |- |၁၃ |{{Flag|Luxembourg}} |၃၈.၆°C |ဇွန်လ |၂၆ ဇွန် |Findel |- |၁၄ |{{Flag|Lithuania}} |၃၆.၃°C |ဇွန်လ |၂၈ ဇွန် |Druskininkai |- |၁၅ |{{Flag|Moldova}} |၄၁.၀°C |ဇွန်လ |၃၀ ဇွန် |Cahul |- |၁၆ |{{Flag|Netherlands}} |၃၉.၄°C |ဇွန်လ |၂၆ ဇွန် |Ell |- |၁၇ |{{Flag|Poland}} |၄၀.၅°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၂၈ ဇွန် |Słubice |- |၁၈ |{{Flag|Portugal}} |၄၄.၃°C | - |၃ ဇူလိုင် |Mora |- |၁၉ |{{Flag|Romania}} |၄၀.၆°C | - |၂၉ ဇွန် |Bihor, Săcueni, Jimbolia, Timiș |- |၂၀ |{{flag|Slovakia}} |၄၁.၃°C |အချိန်ကာလတစ်လျှောက် |၃၀ ဇွန် |Kamenica nad Hronom |- |၂၁ |{{Flag|Slovenia}} |၃၈.၇°C |ဇွန်လ |၂၉ ဇွန် |Podnanos |- |၂၂ |{{Flag|Spain}} |၄၅.၁°C | - |၂၂ နှင့် ၂၃ ဇွန် |Andújar နှင့် Montoro |- |၂၃ |{{Flag|Sweden}} |၃၆.၈°C |ဇွန်လ |၂၇ ဇွန် |Osby |- |၂၄ |{{Flag|Switzerland}} |၃၉.၀°C |ဇွန်လ |၂၇ ဇွန် |Binningen |- |၂၅ |{{Flag|Ukraine}} |၃၆.၇°C |ဇွန်လ |၂၈ ဇွန် |Lutsk |- |၂၆ |{{Flag|United Kingdom}} |၃၇.၇°C |ဇွန်လ |၂၆ ဇွန် |Lingwood |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] e1501c42mx5waphadzvfx4a1h77aki8 14 289048 1042428 2026-07-08T08:45:35Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ 1042428 wikitext text/x-wiki ဥရောပတိုက် တွင် ဖြစ်ပွားသည့် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] co7i1o9ufhvo1d6q68yp2vw1f1f8co9 0 289049 1042432 2026-07-08T10:04:51Z Zawzawaungthwin 100038 ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ကာလ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ ကုန်းကြမ်းမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲ 1042432 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] မှ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | date = နိုဝင်ဘာ ၂၈၊ ၂၀၂၃ | place = [[ကုန်းကြမ်းမြို့]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | result = MNDAA ပူးပေါင်းတပ်များ အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်၊ ခလရ-၁၂၅ တပ်ရင်း လက်နက်ချ | combatant1 = {{flagicon|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] | combatant2 = [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * [[File:Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|23px|border]] [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | units1 = ခြေလျင်တပ်ရင်း (၁၂၅) | units2 = [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] | map_type = Myanmar | latitude = 23.6333 | longitude = 98.7667 | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ကုန်းကြမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]]၊ [[ကုန်းကြမ်းမြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] က မြို့အား အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ခလရ-၁၂၅ တပ်ရင်းတစ်ခုလုံး လက်နက်ချခဲ့ရသည့် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်လွင်ဦး |date=2023-11-29 |title=ကုန်းကြမ်းက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်း တစ်ရင်းလုံး လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း MNDAA ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/mndaa-konekyan-surrendered-11292023101817.html |access-date=2026-07-08 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandarin |first=R. F. A. |date=2024-01-23 |title=မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ အောင်ပွဲတွေနဲ့ တရုတ်အကျိုးစီးပွားဆက်စပ်နေကြောင်း သုံးသပ်မှုတွေရှိနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/laukkai-china-mndaa-01232024132639.html |access-date=2026-07-08 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းရင်း == [[ကုန်းကြမ်းမြို့]]ရှိ တပ်မတော် တပ်စခန်းသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်ကတည်းက တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရဟတ်ယာဉ်ကွင်းနှင့် မြေအောက်ခန်းများပါဝင်သော ကိုးကန့်ဒေသ၏ အခိုင်အမာဆုံးသော စစ်တပ်၏ အကြီးဆုံးတပ်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစခန်းသည် [[လောက်ကိုင်မြို့]] ကာကွယ်ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါသော စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဇော်ဝင်းလှိုင် |date=2023-11-29 |title=အရေးပါတဲ့ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်၊ ခလရ ၁၂၅ တရင်းလုံးလက်နက်ချလို့ MNDAA ပြော |url=https://burmese.voanews.com/a/7376673.html |access-date=2026-07-08 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ရှေ့ပြေးတိုက်ပွဲဖြစ်စဥ်များ == လောက်ကိုင် ဒကစ လက်အောက်တွင် အမှတ် (၁၂၅)၊ အမှတ် (၁၂၇)၊ အမှတ် (၁၂၈)၊ အမှတ် (၁၂၉) ၊ အမှတ် (၂၃၉)၊ အမှတ် (၃၁၂) နှင့် အမှတ် (၃၂၂) ဟူ၍ ခြေလျင်နှင့် ခြေမြန်တပ်ရင်း ခုနှစ်ခုရှိသည်။ထိုတပ်ရင်းများအနက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် လောက်ကိုင်အခြေစိုက် ခြေလျင်တပ်ရင်း (၁၂၉) မှ တပ်သားများနှင့် မိသားစုဝင်များ တပ်ရင်းလိုက် လက်နက်ချခဲ့ကြသည်။ထို့ပြင် အမှတ် (၁၂၈) တပ်ရင်းကိုလည်း MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2023/12/08/8588|title= ကုန်းကြမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး ခလရ (၁၂၅) တပ်ရင်း အလံဖြူပြ လက်နက်ချဟု MNDAA ပြော |work=Mizzima Burmese|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ် == ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း MNDAA သည် ကုန်းကြမ်းစခန်းကို အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ခလရ-၁၂၅ တပ်ရင်းမှူးက လက်နက်ချအလင်းဝင်ရန် ဆွေးနွေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။အလံဖြူပြ လက်နက်ချလာသည့် အမှတ် (၁၂၅) ခြေလျင်တပ်ရင်းသည် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|လောက်ကိုင် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]]၏ လက်အောက်ခံတပ်ရင်းတခုဖြစ်ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကိုးကန့်တပ်က ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။တပ်ရင်းမှူးအပါအဝင် တပ်သား (၉၃) ဦး၊ မိသားစုဝင် (၈၆) ဦး၊ ရဲဝန်ထမ်း (၁၁) ဦး၊ တိုက်ခိုက်ရေးဝန်ထမ်း (၅) ဦး၊ အခြားဝန်ထမ်းနှင့် ပြည်သူ့စစ်များအပါအဝင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၂၇၂ ဦးတို့ MNDAA ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ကိုချို |date=2023-11-29 |title=ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ကုန်းကြမ်းမြို့အခြေစိုက် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလုံး လက်နက်ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/46138/ |access-date=2026-07-08 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တပ်မတော် ဘက်ကမူ ဤတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ တပ်မိသားစုဝင်များကို လုံခြုံရေးအတွက် နေရာရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရခြင်းသာရှိကြောင်းနှင့် လက်နက်ချသည့်အခြေအနေကို ထုတ်ပြန်ပြောဆိုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ် ကုန်းကြမ်းဒေသတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေပြီး လောက်ကိုင်မြို့ထဲသို့ ရှော့တိုက်ဒုံး သုံးလုံး ပစ်ခတ်ခံရ |url=https://news-eleven.com/article/284736 |access-date=2026-07-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == စစ်ရေးအကျိုးသက်ရောက်မှု == ဤတိုက်ပွဲသည် [[လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]အတွက် အဓိကကျသော ခြေလှမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ လောက်ကိုင်ဗျူဟာအောက်ရှိ တပ်ရင်းများထဲမှ ခလရ-၁၂၉ နှင့် ခလရ-၁၂၅ တို့ လက်နက်ချလိုက်ခြင်းကြောင့် လောက်ကိုင်မြို့အား MNDAA အနေဖြင့် ပိုမိုဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-12-01 |title=လောက်ကိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို MNDAA စတင်ဆင်နွှဲနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/46285/ |access-date=2026-07-08 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ရပ်များ == ကုန်းကြမ်းမြို့ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်ဆင်ရေးများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်ရှိ အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ ခလရ-၁၂၅ နှင့် စကခ-၁၂၊ စကခ-၁၆ တို့မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၈၀ ခန့်သည် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်ကတည်းက တပ်စခန်းများမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ကုန်းကြမ်းမှ ထွက်ပြေးသည့် စစ်ကောင်စီတပ်၏ အကြွင်းအကျန်များကို MNDAAမှ လိုက်လံရှင်းလင်းရာ စစ်သား (၁၀၀)နီးပါးကိုချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး သုံ့ပန်းတစ်ချို့ဖမ်းမိ |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/656b4f00e4e2f38676a05326 |access-date=2026-07-08 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါ ထွက်ပြေးသွားသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ရှီရှမ်းဒေသ၊ ရှောက်ကိုင်ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်းရှိ တောင်ကုန်းတစ်ခုအောက်တွင် ပုန်းအောင်းနေကြောင်း MNDAA က သတင်းရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုဝင်ဘာ ၃၀ ရက်နှင့် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့များတွင် MNDAA က လိုက်လံရှင်းလင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ နှစ်ရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကြောင်း MNDAA က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသော တပ်ဖွဲ့ဝင်များထဲတွင် စကခ-၁၆ မှ တပ်ရင်းမှူးတစ်ဦးလည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း အလင်းဝင်လာသူများက ပြောကြားကြသည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=Mekong |date=2023-12-04 |title=ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်မှာ တပ်ပျက်ပြီး ထွက်ပြေးတဲ့ စစ်သားတွေထဲက ၁၀၀ ကျော်ကို MNDAA ရှင်းလင်း |url=https://mekongnewsmm.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/10653/ |access-date=2026-07-08 |website=Mekong News Myanmar |language=my-MM}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 97o0pvnxnrrsjgbsc1xkucmlz045u0t 3 289050 1042434 2026-07-08T10:35:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042434 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38753-96 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) ctgb2guwceepb4kz3i2xrer95j2zc0e 14 289051 1042436 2026-07-08T10:57:54Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ 1042436 wikitext text/x-wiki {{Commons category|People associated with World War II from the United States}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်မှုထမ်းများ]] hmhn48cev9s326bndq9s7zkp4nwdpmo 14 289052 1042437 2026-07-08T10:59:36Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ 1042437 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်အရာရှိများ|ခေါင်းဆောင်များ]] jhe16vv21zzqdy9gh6p9zuht4ahw1v8 14 289053 1042438 2026-07-08T11:01:41Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်ဘက်အရာရှိများ 1042438 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Military officers of the United States|အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ စစ်ဘက်အရာရှိများ}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်မှုထမ်းများ|အရာရှိများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် စစ်ဘက်အရာရှိများ]] 1srxrjjbxytjetreoophl7r872qgsyt 14 289054 1042439 2026-07-08T11:04:26Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စစ်မှုထမ်းများ 1042439 wikitext text/x-wiki {{portal|အတ္ထုပ္ပတ္တိ}} {{Commons cat|Military people of the United States|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာလူပုဂ္ဂိုလ်များ}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ရေး|စစ်မှုထမ်း]] [[ကဏ္ဍ:အလုပ်အကိုင်အလိုက် အမေရိကန်လူမျိုးများ|စစ်မှုထမ်း]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် စစ်မှုထမ်းများ|အမေရိကန်]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် စစ်သားများ]] awxpiza03gbygqeqr1q2gt84785fhnd 14 289055 1042441 2026-07-08T11:13:38Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်မှုထမ်းများ 1042441 wikitext text/x-wiki {{Commons category|People associated with World War II from the United States|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန် စစ်မှုထမ်းများ}} {{CatAutoTOC}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အမေရိကန်လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ပွဲအလိုက် အမေရိကန်စစ်မှုထမ်းများ|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ စစ်မှုထမ်းများ]] j8faw0nuj6se9tc0578zhmpj31upydg 3 289056 1042446 2026-07-08T11:35:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1042446 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-38694-17 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၅၊ ၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) pb8ik950osviga140l0nsf8ahec56ps